καὶ πολέμων κινηθέντων κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, τινές Χριστιανίζειν νομιζόμενοι καὶ τὴν θείαν Γραφὴν μη δὲν λογιζόμενοι, ἀλλὰ περιφρονοῦντες καὶ ὑπερφ νούντες, κατὰ τοὺς ἔξωθεν φιλοσόφους, σφαιρικών εἶναι τὸ σχῆμα τοῦ οὐρανοῦ ὑπολαμβάνουσιν, ἐκ τῶν ἡλιακῶν καὶ σεληνιακῶν ἐκλείψεων πλανώμενοι. Πα- σαν τοίνυν τῆς βίβλου τὴν ὑπόθεσιν εἰς πέντε μέρη ἁρμοδίως διειλόμην. Πρώτον πάντων πρὸς τοὺς εἰρη μένους καὶ πλανωμένους ὁ πρῶτος λόγος ἐγένετο, ὡς οὐ δυνατὸν τὸν Χριστιανίζειν ἐθέλοντα ἀπάγεσθαι τη πιθανῇ πλάνῃ τῶν ἔξωθεν, ἕτερα τῆς θείας Γραφῆς υποτιθεμένης. Καὶ γὰρ ἐάν τις θελήσειεν βασανίσαι τὰς Ἑλληνικὰς ὑποθέσεις, πλάσματα πάντως εὑρήσει καὶ μυθώδη σοφίσματα καὶ ἀδύνατα παντελῶς. Εἶτα λοι πὸν πρὸς τὸν αἰτησάμενον Χριστιανὸν ὀφείλοντα λέ- γειν· Τούτων ἀναιρουμένων, ποίας χρὴ ἀντεισάγειν ὑποθέσεις ἀληθεῖς ; ὁ δεύτερος λόγος ἐγένετο, εξηγού μενος τὰς Χριστιανικὰς ὑποθέσεις ἐκ τῆς θείας Γρα φῆς προερχόμενος, καὶ δηλῶν παντὸς τοῦ κόσμου τὸ σχῆμα, καὶ ὅτι τινὲς τῶν ἔξωθεν παλαιῶν τοιαύτης δόξης ἐγένοντο. Εἶτα πάλιν ὡσανεὶ τινὸς ἀποροῦντος καὶ λέγοντος· Πόθεν δῆλον εἰ ἀληθεύει Μωσῆς καὶ οἱ προφῆται τοιαῦτα λέγοντες ; ὁ τρίτος λόγος τὸ ἀξιό πιστον ἀποδείκνυσι Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν, καὶ ὅτι οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν ἐλάλησαν, ἀλλ' ἐκ θείας ἀποκαλύ ψεως ἐμπνευσθέντες, καὶ δοκιμασθέντες ἔργῳ καὶ πράγματι, προθεωρήσαντες αὐτά οὕτως ἐξεῖπιν καὶ οἱ ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ οἱ ἐν τῇ Νέᾳ, καὶ τί τὸ χρήσιμο τῶν σχημάτων τοῦ κόσμου, καὶ πόθεν ἀφορμὴν καὶ ἀρχὴν ἔσχε τῆς σφαίρας ή υπόνοια. Εἶτα πάλιν περὶ τῶν ποθούντων όψει παραλαβεῖν τὰ σχήματα, ὁ τέτ ταρτος λόγος ἐγένετο, σύντομος ανακεφαλαίωσις καὶ διαγραφὴ τῶν προειρημένων ὑπάρχων, καὶ τῆς σφαί- ρας καὶ τῶν ἀντιπόδων ἡ ἀνατροπή. Ετι πάλιν πρὸς τὸν αἰτησάμενον τὰς Χριστιανικὰς ὑποθέσεις ὁ πέμε πτος λόγος ἐγένετο· δηλῶν ὡς οὐχ ἑαυτοῖς πλασάμε νοι, οὔτε νέους μύθους ἐφευρηκότες, ειρήκαμεν ἢ διεγράψαμεν (1)· ἀλλ' ἐξ ἀποκαλύψεως καὶ προστά ξεως Θεοῦ τοῦ τὸν κόσμον δημιουργήσαντος, θεωρή σαντες τὸ ἐκμαγείον τοῦ παντὸς κόσμου· τὴν σκηνήν λέγω τὴν ὑπὸ Μωσέως κατασκευασθεῖσαν, ἦν καὶ ἡ Νέα συμφώνως εκτύπωμα παντὸς τοῦ κόσμου αυτ τὴν ἔφησεν εἶναι· ἦν καὶ διελὼν ὁ Μωϋσῆς διὰ τοῦ καταπετάσματος, τὴν μίαν εἰς δύο πεποίηκε, καθ ἀπερ καὶ ὁ Θεὸς ἐξ ἀρχῆς τὸν χῶρον τὸν ἕνα τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ πρώτου οὐρανοῦ διὰ τοῦ στερεώμα τος διεῖλεν εἰς δύο χώρους· ὡς ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ἐξω τέρᾳ καὶ ἐσωτέρᾳ, ἐνταῦθα κατώτερος καὶ ἀνώτερος. Καὶ κατώτερος μέν ἐστιν ὁ κόσμος οὗτος· ὁ ἀκύτε ρο; δὲ ὁ μέλλων κόσμος· ἔνθα καὶ ὁ Δεσπότης Χρι- στὸς κατὰ σάρκα ἐκ νεκρῶν ἀναστάς, πρώτος πάν· των ἀνελήλυθε, καὶ οἱ δίκαιοι μετὰ ταῦτα πάλιν ἀνα ελεύσονται. Καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἀπὸ Μωσέως ἕως Ἰωάννου, καὶ ἀπὸ Ἰωάννου πάντες οἱ ἀπόστολοι καὶ εὐαγγελισταί, συμφώνως πάντες, καὶ διὰ λόγων καὶ διὰ τύπων ἐξεῖπου πρ τῶν δύο τούτων καταστάσεων, καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν νός. Πολλῶν γὰρ βολίδων, καὶ κρανῶν, καὶ ἀσπίδων, menioratos COSME INDICOPLEUST.B B Siquidem cum multa tela, gulee, scuta et bella A contra Ecclesiam moveantur, nonnulli qui Christia- norum nomine censentur, divinam Scripturam vi- hili facientes ac despicientes, perinde atque exteri philosophi, caelum splærica forma esse opinau- tur, solaribus ac lunaribus eclipsibus dece- pti. Tolum igitur libri argumentum in quinque partes congruenter distribui. Primo adversus errores sermo prior instituitur ; scilicet non debere eum, qui Christianus esse velit, specioso exterorum errore abduci : cum divina Scriptura diversa proponat. Etenim si quis illas Græcorum lypotheses explorare voluerit, cominenta prorsus et fabulosa sophismata, quæ stare nequeant, esse deprehendet. Deinde autem ad Chri- stiani interrogationem, qui sine dubio dicturus est : flis sublatis, quænam veræ hypotheses inducendæ ? secundus liber editus est, qui Christianas hypothe. ses, ex Scriptura sacra progressus, enarrat, et to- tius mundi figuram describit, declaratque extero- rum veterum nonnullos ejus opinionis fuisse. Ilinc rursum, ac si quispiam dubitaturus et dicturus sit : Unde palam sit Moysen et prophetas hæc dicen- tes, vera protulisse? tertius liber quam fide di- gni sint Moyses et prophetæ demonstrat, compro- batque eos non ex se, sed aflante divina revela- tione locutos esse : ac re opereque probatos, eaque prospicientes, tum Veteris tumn Nova Scripturæ auctores hæc effatos esse: ostenditurque quæ sit mundi tabularum et figurarum utilitas, ac qua oc- C casione exorta sit sphæræ opinio. Postea rursum in eorum gratiam qui mundi figuras perspicere eupiunt, quartus liber editus est; nimirum brevis recapitulatio ac delineatio eorum quæ prius dicta sunt, sphæræ scilicet et antipodum confutatio. Dehinc iterum quintus liber instituitur ejus gratia qui Christianas hypotheses quærat : declarans nos non ſigmenta, non novas fabulas a nobis exco- gilatas scripto consignasse; sed ex revelatione et jussu rerum conditoris Dei confectum totius mundi exemplar speculatos; videlicet tabernacu- lumn a Moyse constructum, a Novo pariter Testa- mento imago totius mundi vocatum, quod ille velo apposito dividens, unum duas in partes distribuit: quemadmodum et Deus ab initio regionem unam, scilicet a terra usque ad primum coelum, firma- mento divisit in duas regiones : ac velut in taber- naculo interiori et exteriori; sic ibi superna et in- ferma regio est: et inferna quidem hic mundus est ; superna vero, futurus mundus, quo Dominus Christus, postquam secundum carnem ex mortuis resurrexisset, primus ominium ascendit, ac justi postea ascendent. Et quod ab Adamio usque ad Moysen, a Moyse usque ad Joannem, a Joanne omnes apostoli et evangelistæ; oinnes, inquam, mma voce, cum verbis, tum figuris, de his duo- tas statibus verba fecerint : nullusque eorum va· ria protulerit; neque alium ante hune statum, ve- D . (1) Linus perpics us.

καὶ πολέμων κινηθέντων κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, τινές Χριστιανίζειν νομιζόμενοι καὶ τὴν θείαν Γραφὴν μη δὲν λογιζόμενοι, ἀλλὰ περιφρονοῦντες καὶ ὑπερφ νούντες, κατὰ τοὺς ἔξωθεν φιλοσόφους, σφαιρικών εἶναι τὸ σχῆμα τοῦ οὐρανοῦ ὑπολαμβάνουσιν, ἐκ τῶν ἡλιακῶν καὶ σεληνιακῶν ἐκλείψεων πλανώμενοι. Πα- σαν τοίνυν τῆς βίβλου τὴν ὑπόθεσιν εἰς πέντε μέρη ἁρμοδίως διειλόμην. Πρώτον πάντων πρὸς τοὺς εἰρη μένους καὶ πλανωμένους ὁ πρῶτος λόγος ἐγένετο, ὡς οὐ δυνατὸν τὸν Χριστιανίζειν ἐθέλοντα ἀπάγεσθαι τη πιθανῇ πλάνῃ τῶν ἔξωθεν, ἕτερα τῆς θείας Γραφῆς υποτιθεμένης. Καὶ γὰρ ἐάν τις θελήσειεν βασανίσαι τὰς Ἑλληνικὰς ὑποθέσεις, πλάσματα πάντως εὑρήσει καὶ μυθώδη σοφίσματα καὶ ἀδύνατα παντελῶς. Εἶτα λοι πὸν πρὸς τὸν αἰτησάμενον Χριστιανὸν ὀφείλοντα λέ- γειν· Τούτων ἀναιρουμένων, ποίας χρὴ ἀντεισάγειν ὑποθέσεις ἀληθεῖς ; ὁ δεύτερος λόγος ἐγένετο, εξηγού μενος τὰς Χριστιανικὰς ὑποθέσεις ἐκ τῆς θείας Γρα φῆς προερχόμενος, καὶ δηλῶν παντὸς τοῦ κόσμου τὸ σχῆμα, καὶ ὅτι τινὲς τῶν ἔξωθεν παλαιῶν τοιαύτης δόξης ἐγένοντο. Εἶτα πάλιν ὡσανεὶ τινὸς ἀποροῦντος καὶ λέγοντος· Πόθεν δῆλον εἰ ἀληθεύει Μωσῆς καὶ οἱ προφῆται τοιαῦτα λέγοντες ; ὁ τρίτος λόγος τὸ ἀξιό πιστον ἀποδείκνυσι Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν, καὶ ὅτι οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν ἐλάλησαν, ἀλλ' ἐκ θείας ἀποκαλύ ψεως ἐμπνευσθέντες, καὶ δοκιμασθέντες ἔργῳ καὶ πράγματι, προθεωρήσαντες αὐτά οὕτως ἐξεῖπιν καὶ οἱ ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ οἱ ἐν τῇ Νέᾳ, καὶ τί τὸ χρήσιμο τῶν σχημάτων τοῦ κόσμου, καὶ πόθεν ἀφορμὴν καὶ ἀρχὴν ἔσχε τῆς σφαίρας ή υπόνοια. Εἶτα πάλιν περὶ τῶν ποθούντων όψει παραλαβεῖν τὰ σχήματα, ὁ τέτ ταρτος λόγος ἐγένετο, σύντομος ανακεφαλαίωσις καὶ διαγραφὴ τῶν προειρημένων ὑπάρχων, καὶ τῆς σφαί- ρας καὶ τῶν ἀντιπόδων ἡ ἀνατροπή. Ετι πάλιν πρὸς τὸν αἰτησάμενον τὰς Χριστιανικὰς ὑποθέσεις ὁ πέμε πτος λόγος ἐγένετο· δηλῶν ὡς οὐχ ἑαυτοῖς πλασάμε νοι, οὔτε νέους μύθους ἐφευρηκότες, ειρήκαμεν ἢ διεγράψαμεν (1)· ἀλλ' ἐξ ἀποκαλύψεως καὶ προστά ξεως Θεοῦ τοῦ τὸν κόσμον δημιουργήσαντος, θεωρή σαντες τὸ ἐκμαγείον τοῦ παντὸς κόσμου· τὴν σκηνήν λέγω τὴν ὑπὸ Μωσέως κατασκευασθεῖσαν, ἦν καὶ ἡ Νέα συμφώνως εκτύπωμα παντὸς τοῦ κόσμου αυτ τὴν ἔφησεν εἶναι· ἦν καὶ διελὼν ὁ Μωϋσῆς διὰ τοῦ καταπετάσματος, τὴν μίαν εἰς δύο πεποίηκε, καθ ἀπερ καὶ ὁ Θεὸς ἐξ ἀρχῆς τὸν χῶρον τὸν ἕνα τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ πρώτου οὐρανοῦ διὰ τοῦ στερεώμα τος διεῖλεν εἰς δύο χώρους· ὡς ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ἐξω τέρᾳ καὶ ἐσωτέρᾳ, ἐνταῦθα κατώτερος καὶ ἀνώτερος. Καὶ κατώτερος μέν ἐστιν ὁ κόσμος οὗτος· ὁ ἀκύτε ρο; δὲ ὁ μέλλων κόσμος· ἔνθα καὶ ὁ Δεσπότης Χρι- στὸς κατὰ σάρκα ἐκ νεκρῶν ἀναστάς, πρώτος πάν· των ἀνελήλυθε, καὶ οἱ δίκαιοι μετὰ ταῦτα πάλιν ἀνα ελεύσονται. Καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ μέχρι Μωσέως, καὶ ἀπὸ Μωσέως ἕως Ἰωάννου, καὶ ἀπὸ Ἰωάννου πάντες οἱ ἀπόστολοι καὶ εὐαγγελισταί, συμφώνως πάντες, καὶ διὰ λόγων καὶ διὰ τύπων ἐξεῖπου πρ τῶν δύο τούτων καταστάσεων, καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν νός. Πολλῶν γὰρ βολίδων, καὶ κρανῶν, καὶ ἀσπίδων, menioratos COSME INDICOPLEUST.B B Siquidem cum multa tela, gulee, scuta et bella A contra Ecclesiam moveantur, nonnulli qui Christia- norum nomine censentur, divinam Scripturam vi- hili facientes ac despicientes, perinde atque exteri philosophi, caelum splærica forma esse opinau- tur, solaribus ac lunaribus eclipsibus dece- pti. Tolum igitur libri argumentum in quinque partes congruenter distribui. Primo adversus errores sermo prior instituitur ; scilicet non debere eum, qui Christianus esse velit, specioso exterorum errore abduci : cum divina Scriptura diversa proponat. Etenim si quis illas Græcorum lypotheses explorare voluerit, cominenta prorsus et fabulosa sophismata, quæ stare nequeant, esse deprehendet. Deinde autem ad Chri- stiani interrogationem, qui sine dubio dicturus est : flis sublatis, quænam veræ hypotheses inducendæ ? secundus liber editus est, qui Christianas hypothe. ses, ex Scriptura sacra progressus, enarrat, et to- tius mundi figuram describit, declaratque extero- rum veterum nonnullos ejus opinionis fuisse. Ilinc rursum, ac si quispiam dubitaturus et dicturus sit : Unde palam sit Moysen et prophetas hæc dicen- tes, vera protulisse? tertius liber quam fide di- gni sint Moyses et prophetæ demonstrat, compro- batque eos non ex se, sed aflante divina revela- tione locutos esse : ac re opereque probatos, eaque prospicientes, tum Veteris tumn Nova Scripturæ auctores hæc effatos esse: ostenditurque quæ sit mundi tabularum et figurarum utilitas, ac qua oc- C casione exorta sit sphæræ opinio. Postea rursum in eorum gratiam qui mundi figuras perspicere eupiunt, quartus liber editus est; nimirum brevis recapitulatio ac delineatio eorum quæ prius dicta sunt, sphæræ scilicet et antipodum confutatio. Dehinc iterum quintus liber instituitur ejus gratia qui Christianas hypotheses quærat : declarans nos non ſigmenta, non novas fabulas a nobis exco- gilatas scripto consignasse; sed ex revelatione et jussu rerum conditoris Dei confectum totius mundi exemplar speculatos; videlicet tabernacu- lumn a Moyse constructum, a Novo pariter Testa- mento imago totius mundi vocatum, quod ille velo apposito dividens, unum duas in partes distribuit: quemadmodum et Deus ab initio regionem unam, scilicet a terra usque ad primum coelum, firma- mento divisit in duas regiones : ac velut in taber- naculo interiori et exteriori; sic ibi superna et in- ferma regio est: et inferna quidem hic mundus est ; superna vero, futurus mundus, quo Dominus Christus, postquam secundum carnem ex mortuis resurrexisset, primus ominium ascendit, ac justi postea ascendent. Et quod ab Adamio usque ad Moysen, a Moyse usque ad Joannem, a Joanne omnes apostoli et evangelistæ; oinnes, inquam, mma voce, cum verbis, tum figuris, de his duo- tas statibus verba fecerint : nullusque eorum va· ria protulerit; neque alium ante hune statum, ve- D . (1) Linus perpics us.

διεφώνησεν, οὔτε που ταύτης ἑτέραν εἰπὼν, οὔτε Δ μετὰ τὴν δευτέραν τρίτην υποθέμενος· ἀλλὰ πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς θείου Πνεύματος ἐμπνευσθέντες, τας δύο μόνας καταστάσεις ἐξεῖπον. Ὅθεν θαῤῥήσαντες τῇ θείᾳ ὄντως Γραφῇ. κατεγράψαμεν καὶ τὰ σχήματα του παντὸς κόσμου, καὶ αὐτοὺς τοὺς τόπους ἐν οἷς εὑρήσεις καὶ τὴν ἔξοδον αὐτῶν τῶν Ἰσραηλιτῶν, καὶ τὸ ὄρος ἐν ᾧ τὸν νόμον ἐγγράφως ἐδέξαντο, καὶ τῶν γραμμάτων τὴν πεῖραν ἐδιδάχθησαν, καὶ τῆς Σκηνῆς τὴν διαγραφὴν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτῶν τὴν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· ἄχρις ἂν ὁ προσδοκώμενος ἐξ αὐτῶν καὶ προκηρυττόμενος διὰ πάντων τῶν ἀρχαίων. ἀνθρώπων καὶ προφητών, παρεγένετο, ἀναδεικνύων τὴν μέλλουσαν δευτέραν κατάστασιν, ἦν καὶ παραγε- νόμενος ἐν ἑαυτῷ ἔδειξε πᾶσιν ἡμῖν· εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐσωτέραν σκηνὴν, εἰς τὸν ἀνώτερον οὐράνιον χώ- ρον, εἰς ὃν προσκαλεῖται τους δικαίους ἐν τῇ δευτέρα παρουσία λέγων· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αιώνας. Αμήν. Δί παραγραφαὶ τοίνυν αἱ κείμεναι ἐν τῇδε τῇ βίν σκω, πρὸς σαρεστέραν διήγησιν τοῦ κειμένου ἔγκειν ται Ὁ ἀναγινώσκων οὖν πρῶτον τὸ κείμενον, ἀναγνῷ καὶ οὕτως τὴν παραγραφήν. ΚΟΣΜΑ ΜΟΝΑΧΟΥ ΛΟΓΟΣ Α'. Πρὸς τοὺς Χριστιανίζειν μὲν ἐθέλοντας, κατὰ τοὺς ἔξωθεν δὲ σφαιροειδῆ τὸν οὐρανὸν νομί ζοντας καὶ δοξάζοντας. Β Ὅσοι πόθῳ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως ἐφίενται, καὶ ἐρασταὶ φωτὸς ἀληθινοῦ ὑπάρχουσι, καὶ ἐν τῷ μέλ λοντι αἰῶνι συμπολίται τῶν ἁγίων σπεύδουσιν εἶναι, « τὴν Παλαιὰν καὶ Καινὴν Διαθήκην θείαν ὄντως Γραφὴν ἡγούμενοι, οἱ Μωϋσῇ καὶ τῷ Χριστῷ πειθό μενοι, οἱ ταῖς ἀρχαῖς ἑαυτῶν μέχρι τέλους άκολου- τοῦντες, οἱ ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμῶς τὸν κόσμον ὑπὸ Θεοῦ παρήχθαι ὁμολογοῦντες, καὶ πιστεύοντες ἀνά στασιν γίνεσθαι ἀνθρώπων καὶ κρίσιν, καὶ κληρονο μεῖν τοὺς δικαίους βασιλείαν οὐρανῶν, περισκοποῦσι τᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν, εἰ γεγραμμένοι τυγχάνουσι παρὰ Μωϋσῃ τῷ συγγραψαμένῳ τὴν κτίσιν, ἢ παρ' Ντέροις προφήταις, τόποι καὶ σχήματα της κτίσεως πάσης, ἐν οἷς ἐστι σημαινόμενος καὶ ὁ τόπος ἔνθα ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ήνπερ ἐπαγγέλλεται ὁ Δεσπότης Χριστὸς δωρεῖσθαι τὸν Θεὸν τοῖς δικαίοις ἀνθρώποις. Εὑρίσκοντες δὲ Παλαιάν τε καὶ Καινὴν Διαθήκην σύμφωνον ἑαυτῇ, μένουσιν ἐν αὐτῇ ἐπι- στηριζόμενοι καὶ ἀσάλευτοι, ἐν μηδενὶ ὑπὸ τῶν ἐν αντίων περιτρεπόμενοι. Οἱ δὲ τῇ τοῦ κόσμου τούτου αγρίς κοσμούμενοι, καὶ ἑαυτοῖς θαρρούντες λόγοις σχολαστικοίς καταλαμβάνειν σχῆμα καὶ θέσιν αὐτοῦ, πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν ὥσπερ μύθους καταχλευά ζουσι· Μωσέα τε καὶ τοὺς προφήτας, τὸν Δεσπότην Χριστὸν καὶ τοὺς ἀποστόλους, σπερμολόγους καὶ φαντασιοσκόπους ἀποκαλοῦντες, καὶ τὰς ἀγρῦς ἐπ- ηρκότες, ὥς τι μέγα κατασοριζόμενοι τους λοιποὺς ἀνθρώπος, σφαιρικόν σχῆμα καὶ κυκλοφορικήν κα νησιν τῷ οὐρανῷ δωροῦνται, καὶ γεωμετρικαῖς μεθ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. ommes, utpote uno divino Spiritu allati, duos duntaxat status declararint. Quamobrem, divinæ Scripture prorsus lidentes, totius mundi figu ras delineavimus; nec non loca illa, in quibus repe- rias Israelitarum exitum, montem in quo scriptam legem acceperunt, et litterarum peritia instructi su!, tabernacuti descriptionem, eorumque in terra pro- missionis positas sedes : donec is qui ex illa gente oriturus exspectabatur, et ab antiquis omnibus viris et prophetis prædicabatur, advenit, ac futurum illum secundum statum declaravit: quem post al- ventun suum in seipso nobis omnibus exhibuit, ingressus in interius tabernaculum, in superuau cœlestem regionem, ad quam in secundo adventu suo justos advocabit dicens : Venite, benedicti Pa- tris mei, percipite paratum vobis regnum a consti- Intione mundi 1. Ipsi gloria in sæcula. Amen que post secundum, tertium fore supposuerit ; sed C D Matth. XXV, 34. Paragraphæ igitur hoe in libro positæ, al luci- diorem rei proposite enarrationem jacent. Qui igitur textum prius legerit, legat postea paragra- pham. COSME MONACHI LIBER I. Contra eos qui cum Christiani esse velint, secun- dum exteros sphæricum esse cœlum pulani el opi nauiur. Quotquot stadio veræ cognitionis affecti et ama- tores veri luminis sunt, qui in faturo sæculo con- cives sanctorum esse salagunt, qui Vetus et No- vum Testamentum, Scripturam vere divinam exi- stimant, qui Moysi et Christo obtemperant, qui ipsos a principio ad finem usque sequuntur, qui mundum ex nihilo a Deo productum confitentur, qui credunt bominum resurrectionem et judicium fore, ac justos regnum cœlorum in hæreditatem accepturos esse, ii totam divinam Scripturam cir cumspiciunt, observantque num apud Moysen, qui creationem scripto narravit, aut apud alios pro- phetas, descripti reperiantur loci aut figuræ to- tius rerum opificii: ubi significetur locus ille regni cœlorum, quod justis hoininibus Deum daturum esse pollicetur Christus Dominus. Ubi vero com- pertum habent, Velus et Novum Testamentumn sibi mutuo consonare, in eo firmi immotique con- sistunt, nullatenusque ab adversariis evertuntur. Contra vero qui sapientia hujus mundi exornati, contidunt se scholasticis ratiociniis mundi figuram et situm capere posse, ii divinam Scripturam to- tam veluti fabulas profusis cachinnis derident, Moysen et prophetas, Dominum Christum et apostolos, blateroues et Ggnentorum auctores di- ctitantes, et quasi cæteris hominibus sapientia antecellant, supercilia extollentes,, sphæricum et circularem cæli motum esse tradunt, et geometri- cis astronomiæ methodis et calculis, ac verbo-

διεφώνησεν, οὔτε που ταύτης ἑτέραν εἰπὼν, οὔτε Δ μετὰ τὴν δευτέραν τρίτην υποθέμενος· ἀλλὰ πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς θείου Πνεύματος ἐμπνευσθέντες, τας δύο μόνας καταστάσεις ἐξεῖπον. Ὅθεν θαῤῥήσαντες τῇ θείᾳ ὄντως Γραφῇ. κατεγράψαμεν καὶ τὰ σχήματα του παντὸς κόσμου, καὶ αὐτοὺς τοὺς τόπους ἐν οἷς εὑρήσεις καὶ τὴν ἔξοδον αὐτῶν τῶν Ἰσραηλιτῶν, καὶ τὸ ὄρος ἐν ᾧ τὸν νόμον ἐγγράφως ἐδέξαντο, καὶ τῶν γραμμάτων τὴν πεῖραν ἐδιδάχθησαν, καὶ τῆς Σκηνῆς τὴν διαγραφὴν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτῶν τὴν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· ἄχρις ἂν ὁ προσδοκώμενος ἐξ αὐτῶν καὶ προκηρυττόμενος διὰ πάντων τῶν ἀρχαίων. ἀνθρώπων καὶ προφητών, παρεγένετο, ἀναδεικνύων τὴν μέλλουσαν δευτέραν κατάστασιν, ἦν καὶ παραγε- νόμενος ἐν ἑαυτῷ ἔδειξε πᾶσιν ἡμῖν· εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐσωτέραν σκηνὴν, εἰς τὸν ἀνώτερον οὐράνιον χώ- ρον, εἰς ὃν προσκαλεῖται τους δικαίους ἐν τῇ δευτέρα παρουσία λέγων· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αιώνας. Αμήν. Δί παραγραφαὶ τοίνυν αἱ κείμεναι ἐν τῇδε τῇ βίν σκω, πρὸς σαρεστέραν διήγησιν τοῦ κειμένου ἔγκειν ται Ὁ ἀναγινώσκων οὖν πρῶτον τὸ κείμενον, ἀναγνῷ καὶ οὕτως τὴν παραγραφήν. ΚΟΣΜΑ ΜΟΝΑΧΟΥ ΛΟΓΟΣ Α'. Πρὸς τοὺς Χριστιανίζειν μὲν ἐθέλοντας, κατὰ τοὺς ἔξωθεν δὲ σφαιροειδῆ τὸν οὐρανὸν νομί ζοντας καὶ δοξάζοντας. Β Ὅσοι πόθῳ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως ἐφίενται, καὶ ἐρασταὶ φωτὸς ἀληθινοῦ ὑπάρχουσι, καὶ ἐν τῷ μέλ λοντι αἰῶνι συμπολίται τῶν ἁγίων σπεύδουσιν εἶναι, « τὴν Παλαιὰν καὶ Καινὴν Διαθήκην θείαν ὄντως Γραφὴν ἡγούμενοι, οἱ Μωϋσῇ καὶ τῷ Χριστῷ πειθό μενοι, οἱ ταῖς ἀρχαῖς ἑαυτῶν μέχρι τέλους άκολου- τοῦντες, οἱ ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμῶς τὸν κόσμον ὑπὸ Θεοῦ παρήχθαι ὁμολογοῦντες, καὶ πιστεύοντες ἀνά στασιν γίνεσθαι ἀνθρώπων καὶ κρίσιν, καὶ κληρονο μεῖν τοὺς δικαίους βασιλείαν οὐρανῶν, περισκοποῦσι τᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν, εἰ γεγραμμένοι τυγχάνουσι παρὰ Μωϋσῃ τῷ συγγραψαμένῳ τὴν κτίσιν, ἢ παρ' Ντέροις προφήταις, τόποι καὶ σχήματα της κτίσεως πάσης, ἐν οἷς ἐστι σημαινόμενος καὶ ὁ τόπος ἔνθα ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ήνπερ ἐπαγγέλλεται ὁ Δεσπότης Χριστὸς δωρεῖσθαι τὸν Θεὸν τοῖς δικαίοις ἀνθρώποις. Εὑρίσκοντες δὲ Παλαιάν τε καὶ Καινὴν Διαθήκην σύμφωνον ἑαυτῇ, μένουσιν ἐν αὐτῇ ἐπι- στηριζόμενοι καὶ ἀσάλευτοι, ἐν μηδενὶ ὑπὸ τῶν ἐν αντίων περιτρεπόμενοι. Οἱ δὲ τῇ τοῦ κόσμου τούτου αγρίς κοσμούμενοι, καὶ ἑαυτοῖς θαρρούντες λόγοις σχολαστικοίς καταλαμβάνειν σχῆμα καὶ θέσιν αὐτοῦ, πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν ὥσπερ μύθους καταχλευά ζουσι· Μωσέα τε καὶ τοὺς προφήτας, τὸν Δεσπότην Χριστὸν καὶ τοὺς ἀποστόλους, σπερμολόγους καὶ φαντασιοσκόπους ἀποκαλοῦντες, καὶ τὰς ἀγρῦς ἐπ- ηρκότες, ὥς τι μέγα κατασοριζόμενοι τους λοιποὺς ἀνθρώπος, σφαιρικόν σχῆμα καὶ κυκλοφορικήν κα νησιν τῷ οὐρανῷ δωροῦνται, καὶ γεωμετρικαῖς μεθ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. ommes, utpote uno divino Spiritu allati, duos duntaxat status declararint. Quamobrem, divinæ Scripture prorsus lidentes, totius mundi figu ras delineavimus; nec non loca illa, in quibus repe- rias Israelitarum exitum, montem in quo scriptam legem acceperunt, et litterarum peritia instructi su!, tabernacuti descriptionem, eorumque in terra pro- missionis positas sedes : donec is qui ex illa gente oriturus exspectabatur, et ab antiquis omnibus viris et prophetis prædicabatur, advenit, ac futurum illum secundum statum declaravit: quem post al- ventun suum in seipso nobis omnibus exhibuit, ingressus in interius tabernaculum, in superuau cœlestem regionem, ad quam in secundo adventu suo justos advocabit dicens : Venite, benedicti Pa- tris mei, percipite paratum vobis regnum a consti- Intione mundi 1. Ipsi gloria in sæcula. Amen que post secundum, tertium fore supposuerit ; sed C D Matth. XXV, 34. Paragraphæ igitur hoe in libro positæ, al luci- diorem rei proposite enarrationem jacent. Qui igitur textum prius legerit, legat postea paragra- pham. COSME MONACHI LIBER I. Contra eos qui cum Christiani esse velint, secun- dum exteros sphæricum esse cœlum pulani el opi nauiur. Quotquot stadio veræ cognitionis affecti et ama- tores veri luminis sunt, qui in faturo sæculo con- cives sanctorum esse salagunt, qui Vetus et No- vum Testamentum, Scripturam vere divinam exi- stimant, qui Moysi et Christo obtemperant, qui ipsos a principio ad finem usque sequuntur, qui mundum ex nihilo a Deo productum confitentur, qui credunt bominum resurrectionem et judicium fore, ac justos regnum cœlorum in hæreditatem accepturos esse, ii totam divinam Scripturam cir cumspiciunt, observantque num apud Moysen, qui creationem scripto narravit, aut apud alios pro- phetas, descripti reperiantur loci aut figuræ to- tius rerum opificii: ubi significetur locus ille regni cœlorum, quod justis hoininibus Deum daturum esse pollicetur Christus Dominus. Ubi vero com- pertum habent, Velus et Novum Testamentumn sibi mutuo consonare, in eo firmi immotique con- sistunt, nullatenusque ab adversariis evertuntur. Contra vero qui sapientia hujus mundi exornati, contidunt se scholasticis ratiociniis mundi figuram et situm capere posse, ii divinam Scripturam to- tam veluti fabulas profusis cachinnis derident, Moysen et prophetas, Dominum Christum et apostolos, blateroues et Ggnentorum auctores di- ctitantes, et quasi cæteris hominibus sapientia antecellant, supercilia extollentes,, sphæricum et circularem cæli motum esse tradunt, et geometri- cis astronomiæ methodis et calculis, ac verbo-

διεφώνησεν, οὔτε που ταύτης ἑτέραν εἰπὼν, οὔτε Δ μετὰ τὴν δευτέραν τρίτην υποθέμενος· ἀλλὰ πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς θείου Πνεύματος ἐμπνευσθέντες, τας δύο μόνας καταστάσεις ἐξεῖπον. Ὅθεν θαῤῥήσαντες τῇ θείᾳ ὄντως Γραφῇ. κατεγράψαμεν καὶ τὰ σχήματα του παντὸς κόσμου, καὶ αὐτοὺς τοὺς τόπους ἐν οἷς εὑρήσεις καὶ τὴν ἔξοδον αὐτῶν τῶν Ἰσραηλιτῶν, καὶ τὸ ὄρος ἐν ᾧ τὸν νόμον ἐγγράφως ἐδέξαντο, καὶ τῶν γραμμάτων τὴν πεῖραν ἐδιδάχθησαν, καὶ τῆς Σκηνῆς τὴν διαγραφὴν, καὶ τὴν κατάσχεσιν αὐτῶν τὴν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· ἄχρις ἂν ὁ προσδοκώμενος ἐξ αὐτῶν καὶ προκηρυττόμενος διὰ πάντων τῶν ἀρχαίων. ἀνθρώπων καὶ προφητών, παρεγένετο, ἀναδεικνύων τὴν μέλλουσαν δευτέραν κατάστασιν, ἦν καὶ παραγε- νόμενος ἐν ἑαυτῷ ἔδειξε πᾶσιν ἡμῖν· εἰσελθὼν εἰς τὴν ἐσωτέραν σκηνὴν, εἰς τὸν ἀνώτερον οὐράνιον χώ- ρον, εἰς ὃν προσκαλεῖται τους δικαίους ἐν τῇ δευτέρα παρουσία λέγων· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αιώνας. Αμήν. Δί παραγραφαὶ τοίνυν αἱ κείμεναι ἐν τῇδε τῇ βίν σκω, πρὸς σαρεστέραν διήγησιν τοῦ κειμένου ἔγκειν ται Ὁ ἀναγινώσκων οὖν πρῶτον τὸ κείμενον, ἀναγνῷ καὶ οὕτως τὴν παραγραφήν. ΚΟΣΜΑ ΜΟΝΑΧΟΥ ΛΟΓΟΣ Α'. Πρὸς τοὺς Χριστιανίζειν μὲν ἐθέλοντας, κατὰ τοὺς ἔξωθεν δὲ σφαιροειδῆ τὸν οὐρανὸν νομί ζοντας καὶ δοξάζοντας. Β Ὅσοι πόθῳ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως ἐφίενται, καὶ ἐρασταὶ φωτὸς ἀληθινοῦ ὑπάρχουσι, καὶ ἐν τῷ μέλ λοντι αἰῶνι συμπολίται τῶν ἁγίων σπεύδουσιν εἶναι, « τὴν Παλαιὰν καὶ Καινὴν Διαθήκην θείαν ὄντως Γραφὴν ἡγούμενοι, οἱ Μωϋσῇ καὶ τῷ Χριστῷ πειθό μενοι, οἱ ταῖς ἀρχαῖς ἑαυτῶν μέχρι τέλους άκολου- τοῦντες, οἱ ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμῶς τὸν κόσμον ὑπὸ Θεοῦ παρήχθαι ὁμολογοῦντες, καὶ πιστεύοντες ἀνά στασιν γίνεσθαι ἀνθρώπων καὶ κρίσιν, καὶ κληρονο μεῖν τοὺς δικαίους βασιλείαν οὐρανῶν, περισκοποῦσι τᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν, εἰ γεγραμμένοι τυγχάνουσι παρὰ Μωϋσῃ τῷ συγγραψαμένῳ τὴν κτίσιν, ἢ παρ' Ντέροις προφήταις, τόποι καὶ σχήματα της κτίσεως πάσης, ἐν οἷς ἐστι σημαινόμενος καὶ ὁ τόπος ἔνθα ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ήνπερ ἐπαγγέλλεται ὁ Δεσπότης Χριστὸς δωρεῖσθαι τὸν Θεὸν τοῖς δικαίοις ἀνθρώποις. Εὑρίσκοντες δὲ Παλαιάν τε καὶ Καινὴν Διαθήκην σύμφωνον ἑαυτῇ, μένουσιν ἐν αὐτῇ ἐπι- στηριζόμενοι καὶ ἀσάλευτοι, ἐν μηδενὶ ὑπὸ τῶν ἐν αντίων περιτρεπόμενοι. Οἱ δὲ τῇ τοῦ κόσμου τούτου αγρίς κοσμούμενοι, καὶ ἑαυτοῖς θαρρούντες λόγοις σχολαστικοίς καταλαμβάνειν σχῆμα καὶ θέσιν αὐτοῦ, πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν ὥσπερ μύθους καταχλευά ζουσι· Μωσέα τε καὶ τοὺς προφήτας, τὸν Δεσπότην Χριστὸν καὶ τοὺς ἀποστόλους, σπερμολόγους καὶ φαντασιοσκόπους ἀποκαλοῦντες, καὶ τὰς ἀγρῦς ἐπ- ηρκότες, ὥς τι μέγα κατασοριζόμενοι τους λοιποὺς ἀνθρώπος, σφαιρικόν σχῆμα καὶ κυκλοφορικήν κα νησιν τῷ οὐρανῷ δωροῦνται, καὶ γεωμετρικαῖς μεθ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. ommes, utpote uno divino Spiritu allati, duos duntaxat status declararint. Quamobrem, divinæ Scripture prorsus lidentes, totius mundi figu ras delineavimus; nec non loca illa, in quibus repe- rias Israelitarum exitum, montem in quo scriptam legem acceperunt, et litterarum peritia instructi su!, tabernacuti descriptionem, eorumque in terra pro- missionis positas sedes : donec is qui ex illa gente oriturus exspectabatur, et ab antiquis omnibus viris et prophetis prædicabatur, advenit, ac futurum illum secundum statum declaravit: quem post al- ventun suum in seipso nobis omnibus exhibuit, ingressus in interius tabernaculum, in superuau cœlestem regionem, ad quam in secundo adventu suo justos advocabit dicens : Venite, benedicti Pa- tris mei, percipite paratum vobis regnum a consti- Intione mundi 1. Ipsi gloria in sæcula. Amen que post secundum, tertium fore supposuerit ; sed C D Matth. XXV, 34. Paragraphæ igitur hoe in libro positæ, al luci- diorem rei proposite enarrationem jacent. Qui igitur textum prius legerit, legat postea paragra- pham. COSME MONACHI LIBER I. Contra eos qui cum Christiani esse velint, secun- dum exteros sphæricum esse cœlum pulani el opi nauiur. Quotquot stadio veræ cognitionis affecti et ama- tores veri luminis sunt, qui in faturo sæculo con- cives sanctorum esse salagunt, qui Vetus et No- vum Testamentum, Scripturam vere divinam exi- stimant, qui Moysi et Christo obtemperant, qui ipsos a principio ad finem usque sequuntur, qui mundum ex nihilo a Deo productum confitentur, qui credunt bominum resurrectionem et judicium fore, ac justos regnum cœlorum in hæreditatem accepturos esse, ii totam divinam Scripturam cir cumspiciunt, observantque num apud Moysen, qui creationem scripto narravit, aut apud alios pro- phetas, descripti reperiantur loci aut figuræ to- tius rerum opificii: ubi significetur locus ille regni cœlorum, quod justis hoininibus Deum daturum esse pollicetur Christus Dominus. Ubi vero com- pertum habent, Velus et Novum Testamentumn sibi mutuo consonare, in eo firmi immotique con- sistunt, nullatenusque ab adversariis evertuntur. Contra vero qui sapientia hujus mundi exornati, contidunt se scholasticis ratiociniis mundi figuram et situm capere posse, ii divinam Scripturam to- tam veluti fabulas profusis cachinnis derident, Moysen et prophetas, Dominum Christum et apostolos, blateroues et Ggnentorum auctores di- ctitantes, et quasi cæteris hominibus sapientia antecellant, supercilia extollentes,, sphæricum et circularem cæli motum esse tradunt, et geometri- cis astronomiæ methodis et calculis, ac verbo-

Α όδοις καὶ ψήφοις ἄστρων, καὶ κυβεία λόγων καὶ παν Εt ουργία κοσμική, καταλαμβάνειν ἐπιχειροῦσε τὴν θέσιν καὶ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου ἐκ τῶν ἡλιακῶν καὶ σελη νιακῶν ἐκλείψεων πλανῶντες καὶ πλανώμενοι, ἐν ἀλ- λοίῳ σχήματι τὰ τοιαῦτα μὴ δύνασθαι γίνεσθαι ίσχυ ριζόμενοι. Καὶ περὶ μὲν τῶν τοιούτων οὐδεὶς ἡμῖν λόγος νῦν, ἀρκετῶς ἀλλήλους ἀνατρεπόντων. Οἱ δὲ Χριστιανίζειν μὲν ἐθέλοντες, τοῖς λόγοις δὲ καὶ τῇ σοφίᾳ, καὶ τῇ ποικιλίᾳ τῆς πλάνης τοῦ κόσμου τού του πάλιν θέλοντες κοσμεῖσθαι, καὶ ταῦτα κἀκεῖνα δέχεσθαι φιλονεικοῦντες, ἐείκασι σκιᾶς μηδὲν διαλλάτο τειν, τῆς μεσιτεύοντος μὲν σώματος ἐν φωτὶ γενέ- σθαι πεφυκυίας, μὴ μεσιτεύοντος δὲ σώματος ἐν φωτί μὴ πεφυκυίαν γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ περιλαμπομένου τοῦ σώματος πάντοθεν ἐκ τοῦ φωτὸς ἐξαφανιζομένης. Πρὸς τοὺς τοιούτους γάρ μοι ὁ λόγος, περὶ ὧν ὁμοίως ποτέ παροίκων γενομένων ἐν τῇ Σαμαρείτ καταβολή ή θεία Γραφή, ὅτι τὸν Θεὸν ἐροβοῦντο, καὶ τοῖς ὑψηλοῖς ἐθυμίων καὶ ἐλάτρευον. Ούστι να; διμόρφους τις καλέσας, οὐκ ἂν ἀμάρτοι. Καὶ μεθ᾿ ἡμῶν γὰρ θέλουσιν εἶναι καὶ μετ' ἐκείνων, τὴν ἀποταγὴν τοῦ Σατανά ἣν ἀπετάξαντο ἐν τῷ βαπel- σματι νῦν ἀθετοῦντες, καὶ ἐπ' αὐτὸν παλινδρομούν τες. Οὐ δύνανται γὰρ καθόλου μεθ᾿ ἡμῶν εἶναι οἱ τοιοῦτοι, ἀλλὰ μέσοι τινὲς ὑπάρχουσιν· οἶκοι κενοί μεταρσίως πως ἱστάμενοι, θεμέλια κατὰ γῆν μὴ ἔχοντες, μήτε μὴν ἐξ ὕψους τὸ κατέχον. Σχεδόν γὰρ μήπω ἀρξάμενοι, τὰς ἑαυτῶν ἀρχὰς καταλύουσι· καὶ μήπω καταλύοντες, τὰ ἑαυτῶν τέλη ἀτελῆ δει κνύουσι, μήτε ἐν τούτῳ βεβαίως ἔχοντες, μήτε ἐν ἐκείνῳ, ἀλλὰ μᾶλλον τους πάντας διαπαίζουσι, καὶ ὑπὸ πάντων διαπαίζονται. Πρῶτον μὲν οὖν βασανί σαντες μετ' αὐτῶν περὶ τοῦ σφαιρικού σχήματος, ὡς οὐ δυνατὸν τοῦτο εἶναι, οὔτε μὴν τῇ φύσει τῶν πραγ μάτων συμβαίνον. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν λέγουσι τὸν οὐρανὸν σῶμα ἐκ τεσσάρων στοιχείων όντα· ἔνιο δὲ τὰς ἀφοῦς ἀνατείναντες, ἐξ ἑτέρου πέμπτου νέου στοιχείου τὸν οὐρανὸν ὕστερον ἀνέκτισαν, τὸ πρὶν ἐκ τῶν τεσσάρων ἔχοντα τὴν οὐσιώδη σύστασιν· συν εἶδον γὰρ ὡς οὐ δυνατὸν εἶναι κύκλῳ φέρεσθαι αύ τὸν, ἐκ τούτων ἔχοντα τὴν οὐσίαν. Ἀλλὰ πάλιν ἐν αὐτῷ τυφλώττοντες ἁλίσκονται, καὶ τοὺς ὀξὺ βλέπον τας οὐχ ὁρᾶν οιόμενοι. Διαφόρων γὰρ καὶ ποικίλων ἐν αὐτῷ χρωμάτων δρωμένων· ἐξ ὧν ἡ τοῦ θερμαί νειν τε καὶ ψύχειν ἐνυπάρχουσα δύναμις αὐτοῖς ἀνα- φαίνεται, τὴν ἅψιν ἁπάντων ἠπατῆσθαί φασι διὰ τὴν ἄγαν ἀποστασίαν. Εἱπάτω τοίνυν παρελθων εἰς μέσ σεν ὁ βουλόμενος· οἱ τῇ ἀπλανεί καθ' ὑμᾶς ἐγκείο μενοι σφαίρα ἀστέρες δηλονότι, πῶς οὐκ ἀνίσω δια στήματι τῆς ὄψεως ἡμῶν ἀπέχοντες· ὡς ἀπὸ κέντρου τῆς γῆς ἀφιεμένης τῆς ὀπτικῆς ἐνεργείας, ἀλλοῖοι ταῖς χρονοῖς καὶ τοῖς μεγέθεσι φαίνωνται ; Πῶς δὲ τῷ καλουμένῳ πρὸς ὑμῶν ᾿Αρεῖ, κατωτέρω τὴν τάξιν ἔχοντι, πολλοὶ τῶν ἁπλανῶν ὑπάρχουσιν ἴσο: τε καὶ μα::, καὶ τῷ τοῦ Διὸς ὡσαύτως παραπλησίως ὁρῶ μὲν οὐκ ὀλίγους· Ἀλλ' οὐδὲ τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἐμό- Β COSME INDICOPLEUSTE rum fuco versutiaque exculari, ex solaribus et lunaribus eclipsibus, positionem et figuram mundi comprehendere conantur, errantes et alios in er- rorem inducentes, dum in alia et diversa figura liaec non posse perfici asseverant. de his qui- dem nullus a nobis jam sermo instituetur, cum sese illi mutuo satis superque confitent. Qui au- tem Christiani censeri volunt, et tanten facundia, sapientia, et multiplici hujus mundi errore exor nari expetunt: qui et hæc et ilia admittenda esse contendunt, nihil differre videntur ab umbra, quæ intermedio corpore in luce fieri solet; secus vero si intermedium corpus non sit: sed cum corpus undique luce perfunditur, a luce ipsa ubique de- petur. C D Adversus hujusmodi homines mihi jam edisse- reu·lum est : de quibus perinde atque de illis olim in Samaria advenis, clamat divina Scriptura, Deum timebant, et in excelsis adolebant et cultum persolve- bant³: quos si quis biformes nuncupaverit, neu- tiquam aberrabit. Nam nobiscum simul et cuin iilis esse volunt, abrenuntiationem Satanæ, quam in haptismate ediderunt, irritam facientes, et ad ipsum retrogredientes. Illi quippe nullatenus nobiscum esse valeant; sed in quodam cen medio consistunt: va- cuæ et inutiles domus quo.lammodo suspensæ, quæ nec fundamenta in terra habent, nec a quopiam ex allo retinentur. Nam cum vixdum inceperint, prin- cipia sua destruunt, et antequam destruant, finem suum fine carere commonstrant; ita ut neque in hoc, neque in illo firmi consistant, imo potiùs omnes illulunt, et ab omnibus illuduntur. Primo quidem sphæricam illam figuram cum illis reputantes, de- prehendimus cam neque consistere, noque rerum na- dur: convenire posse. Quidam igitur ex illis (1) aiunt cœlum corpus esse ex quatuor elementis con- stitutum; alii (2) elatis superciliis, ex alio quinto novo elemento cœlum denique composuerunt, cum prius ex qualnor elementis constare diceretur; con- spicati scilicet non posse circumferri cœlum, si ex his compositum esset. Sed in hoc etiam cæcutire probantur, ctiamsi putent eos qui acute intuentur, nihil videre. Nam cum varii colores in cœlo conspi- ciantur, unde ipsis calefaciendi et refrigerandi vis indita videtur; illi ob nimiam distantiam omnium falli visum dictitant. At respondeat quisquis in me- dium prodire velit: Stelle immobili secun- dum vos sphæræ infixæ, cum inæquali spatio a visu mostro distent, si a centro terræ oculi radius diri- gatur, cur non colore et magnitudine varie appa- rent? Cur Marti, ut vos vocatis, qui inferiores sedes habet, multæ stellarum immobilium, æquales sunt et similes ; Jovique similiter non paucas similes vi- demus ? lino nec ipsam emplum sibi colore simile cer- nimus : nam illis nubilosis concretionibus, queis non aliunde quam a coloris varietate, lacteæ nomen IV Reg. ssu, 52. (1) Platonei. (2) Aristotelici.

Α όδοις καὶ ψήφοις ἄστρων, καὶ κυβεία λόγων καὶ παν Εt ουργία κοσμική, καταλαμβάνειν ἐπιχειροῦσε τὴν θέσιν καὶ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου ἐκ τῶν ἡλιακῶν καὶ σελη νιακῶν ἐκλείψεων πλανῶντες καὶ πλανώμενοι, ἐν ἀλ- λοίῳ σχήματι τὰ τοιαῦτα μὴ δύνασθαι γίνεσθαι ίσχυ ριζόμενοι. Καὶ περὶ μὲν τῶν τοιούτων οὐδεὶς ἡμῖν λόγος νῦν, ἀρκετῶς ἀλλήλους ἀνατρεπόντων. Οἱ δὲ Χριστιανίζειν μὲν ἐθέλοντες, τοῖς λόγοις δὲ καὶ τῇ σοφίᾳ, καὶ τῇ ποικιλίᾳ τῆς πλάνης τοῦ κόσμου τού του πάλιν θέλοντες κοσμεῖσθαι, καὶ ταῦτα κἀκεῖνα δέχεσθαι φιλονεικοῦντες, ἐείκασι σκιᾶς μηδὲν διαλλάτο τειν, τῆς μεσιτεύοντος μὲν σώματος ἐν φωτὶ γενέ- σθαι πεφυκυίας, μὴ μεσιτεύοντος δὲ σώματος ἐν φωτί μὴ πεφυκυίαν γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ περιλαμπομένου τοῦ σώματος πάντοθεν ἐκ τοῦ φωτὸς ἐξαφανιζομένης. Πρὸς τοὺς τοιούτους γάρ μοι ὁ λόγος, περὶ ὧν ὁμοίως ποτέ παροίκων γενομένων ἐν τῇ Σαμαρείτ καταβολή ή θεία Γραφή, ὅτι τὸν Θεὸν ἐροβοῦντο, καὶ τοῖς ὑψηλοῖς ἐθυμίων καὶ ἐλάτρευον. Ούστι να; διμόρφους τις καλέσας, οὐκ ἂν ἀμάρτοι. Καὶ μεθ᾿ ἡμῶν γὰρ θέλουσιν εἶναι καὶ μετ' ἐκείνων, τὴν ἀποταγὴν τοῦ Σατανά ἣν ἀπετάξαντο ἐν τῷ βαπel- σματι νῦν ἀθετοῦντες, καὶ ἐπ' αὐτὸν παλινδρομούν τες. Οὐ δύνανται γὰρ καθόλου μεθ᾿ ἡμῶν εἶναι οἱ τοιοῦτοι, ἀλλὰ μέσοι τινὲς ὑπάρχουσιν· οἶκοι κενοί μεταρσίως πως ἱστάμενοι, θεμέλια κατὰ γῆν μὴ ἔχοντες, μήτε μὴν ἐξ ὕψους τὸ κατέχον. Σχεδόν γὰρ μήπω ἀρξάμενοι, τὰς ἑαυτῶν ἀρχὰς καταλύουσι· καὶ μήπω καταλύοντες, τὰ ἑαυτῶν τέλη ἀτελῆ δει κνύουσι, μήτε ἐν τούτῳ βεβαίως ἔχοντες, μήτε ἐν ἐκείνῳ, ἀλλὰ μᾶλλον τους πάντας διαπαίζουσι, καὶ ὑπὸ πάντων διαπαίζονται. Πρῶτον μὲν οὖν βασανί σαντες μετ' αὐτῶν περὶ τοῦ σφαιρικού σχήματος, ὡς οὐ δυνατὸν τοῦτο εἶναι, οὔτε μὴν τῇ φύσει τῶν πραγ μάτων συμβαίνον. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν λέγουσι τὸν οὐρανὸν σῶμα ἐκ τεσσάρων στοιχείων όντα· ἔνιο δὲ τὰς ἀφοῦς ἀνατείναντες, ἐξ ἑτέρου πέμπτου νέου στοιχείου τὸν οὐρανὸν ὕστερον ἀνέκτισαν, τὸ πρὶν ἐκ τῶν τεσσάρων ἔχοντα τὴν οὐσιώδη σύστασιν· συν εἶδον γὰρ ὡς οὐ δυνατὸν εἶναι κύκλῳ φέρεσθαι αύ τὸν, ἐκ τούτων ἔχοντα τὴν οὐσίαν. Ἀλλὰ πάλιν ἐν αὐτῷ τυφλώττοντες ἁλίσκονται, καὶ τοὺς ὀξὺ βλέπον τας οὐχ ὁρᾶν οιόμενοι. Διαφόρων γὰρ καὶ ποικίλων ἐν αὐτῷ χρωμάτων δρωμένων· ἐξ ὧν ἡ τοῦ θερμαί νειν τε καὶ ψύχειν ἐνυπάρχουσα δύναμις αὐτοῖς ἀνα- φαίνεται, τὴν ἅψιν ἁπάντων ἠπατῆσθαί φασι διὰ τὴν ἄγαν ἀποστασίαν. Εἱπάτω τοίνυν παρελθων εἰς μέσ σεν ὁ βουλόμενος· οἱ τῇ ἀπλανεί καθ' ὑμᾶς ἐγκείο μενοι σφαίρα ἀστέρες δηλονότι, πῶς οὐκ ἀνίσω δια στήματι τῆς ὄψεως ἡμῶν ἀπέχοντες· ὡς ἀπὸ κέντρου τῆς γῆς ἀφιεμένης τῆς ὀπτικῆς ἐνεργείας, ἀλλοῖοι ταῖς χρονοῖς καὶ τοῖς μεγέθεσι φαίνωνται ; Πῶς δὲ τῷ καλουμένῳ πρὸς ὑμῶν ᾿Αρεῖ, κατωτέρω τὴν τάξιν ἔχοντι, πολλοὶ τῶν ἁπλανῶν ὑπάρχουσιν ἴσο: τε καὶ μα::, καὶ τῷ τοῦ Διὸς ὡσαύτως παραπλησίως ὁρῶ μὲν οὐκ ὀλίγους· Ἀλλ' οὐδὲ τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἐμό- Β COSME INDICOPLEUSTE rum fuco versutiaque exculari, ex solaribus et lunaribus eclipsibus, positionem et figuram mundi comprehendere conantur, errantes et alios in er- rorem inducentes, dum in alia et diversa figura liaec non posse perfici asseverant. de his qui- dem nullus a nobis jam sermo instituetur, cum sese illi mutuo satis superque confitent. Qui au- tem Christiani censeri volunt, et tanten facundia, sapientia, et multiplici hujus mundi errore exor nari expetunt: qui et hæc et ilia admittenda esse contendunt, nihil differre videntur ab umbra, quæ intermedio corpore in luce fieri solet; secus vero si intermedium corpus non sit: sed cum corpus undique luce perfunditur, a luce ipsa ubique de- petur. C D Adversus hujusmodi homines mihi jam edisse- reu·lum est : de quibus perinde atque de illis olim in Samaria advenis, clamat divina Scriptura, Deum timebant, et in excelsis adolebant et cultum persolve- bant³: quos si quis biformes nuncupaverit, neu- tiquam aberrabit. Nam nobiscum simul et cuin iilis esse volunt, abrenuntiationem Satanæ, quam in haptismate ediderunt, irritam facientes, et ad ipsum retrogredientes. Illi quippe nullatenus nobiscum esse valeant; sed in quodam cen medio consistunt: va- cuæ et inutiles domus quo.lammodo suspensæ, quæ nec fundamenta in terra habent, nec a quopiam ex allo retinentur. Nam cum vixdum inceperint, prin- cipia sua destruunt, et antequam destruant, finem suum fine carere commonstrant; ita ut neque in hoc, neque in illo firmi consistant, imo potiùs omnes illulunt, et ab omnibus illuduntur. Primo quidem sphæricam illam figuram cum illis reputantes, de- prehendimus cam neque consistere, noque rerum na- dur: convenire posse. Quidam igitur ex illis (1) aiunt cœlum corpus esse ex quatuor elementis con- stitutum; alii (2) elatis superciliis, ex alio quinto novo elemento cœlum denique composuerunt, cum prius ex qualnor elementis constare diceretur; con- spicati scilicet non posse circumferri cœlum, si ex his compositum esset. Sed in hoc etiam cæcutire probantur, ctiamsi putent eos qui acute intuentur, nihil videre. Nam cum varii colores in cœlo conspi- ciantur, unde ipsis calefaciendi et refrigerandi vis indita videtur; illi ob nimiam distantiam omnium falli visum dictitant. At respondeat quisquis in me- dium prodire velit: Stelle immobili secun- dum vos sphæræ infixæ, cum inæquali spatio a visu mostro distent, si a centro terræ oculi radius diri- gatur, cur non colore et magnitudine varie appa- rent? Cur Marti, ut vos vocatis, qui inferiores sedes habet, multæ stellarum immobilium, æquales sunt et similes ; Jovique similiter non paucas similes vi- demus ? lino nec ipsam emplum sibi colore simile cer- nimus : nam illis nubilosis concretionibus, queis non aliunde quam a coloris varietate, lacteæ nomen IV Reg. ssu, 52. (1) Platonei. (2) Aristotelici.

Α όδοις καὶ ψήφοις ἄστρων, καὶ κυβεία λόγων καὶ παν Εt ουργία κοσμική, καταλαμβάνειν ἐπιχειροῦσε τὴν θέσιν καὶ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου ἐκ τῶν ἡλιακῶν καὶ σελη νιακῶν ἐκλείψεων πλανῶντες καὶ πλανώμενοι, ἐν ἀλ- λοίῳ σχήματι τὰ τοιαῦτα μὴ δύνασθαι γίνεσθαι ίσχυ ριζόμενοι. Καὶ περὶ μὲν τῶν τοιούτων οὐδεὶς ἡμῖν λόγος νῦν, ἀρκετῶς ἀλλήλους ἀνατρεπόντων. Οἱ δὲ Χριστιανίζειν μὲν ἐθέλοντες, τοῖς λόγοις δὲ καὶ τῇ σοφίᾳ, καὶ τῇ ποικιλίᾳ τῆς πλάνης τοῦ κόσμου τού του πάλιν θέλοντες κοσμεῖσθαι, καὶ ταῦτα κἀκεῖνα δέχεσθαι φιλονεικοῦντες, ἐείκασι σκιᾶς μηδὲν διαλλάτο τειν, τῆς μεσιτεύοντος μὲν σώματος ἐν φωτὶ γενέ- σθαι πεφυκυίας, μὴ μεσιτεύοντος δὲ σώματος ἐν φωτί μὴ πεφυκυίαν γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ περιλαμπομένου τοῦ σώματος πάντοθεν ἐκ τοῦ φωτὸς ἐξαφανιζομένης. Πρὸς τοὺς τοιούτους γάρ μοι ὁ λόγος, περὶ ὧν ὁμοίως ποτέ παροίκων γενομένων ἐν τῇ Σαμαρείτ καταβολή ή θεία Γραφή, ὅτι τὸν Θεὸν ἐροβοῦντο, καὶ τοῖς ὑψηλοῖς ἐθυμίων καὶ ἐλάτρευον. Ούστι να; διμόρφους τις καλέσας, οὐκ ἂν ἀμάρτοι. Καὶ μεθ᾿ ἡμῶν γὰρ θέλουσιν εἶναι καὶ μετ' ἐκείνων, τὴν ἀποταγὴν τοῦ Σατανά ἣν ἀπετάξαντο ἐν τῷ βαπel- σματι νῦν ἀθετοῦντες, καὶ ἐπ' αὐτὸν παλινδρομούν τες. Οὐ δύνανται γὰρ καθόλου μεθ᾿ ἡμῶν εἶναι οἱ τοιοῦτοι, ἀλλὰ μέσοι τινὲς ὑπάρχουσιν· οἶκοι κενοί μεταρσίως πως ἱστάμενοι, θεμέλια κατὰ γῆν μὴ ἔχοντες, μήτε μὴν ἐξ ὕψους τὸ κατέχον. Σχεδόν γὰρ μήπω ἀρξάμενοι, τὰς ἑαυτῶν ἀρχὰς καταλύουσι· καὶ μήπω καταλύοντες, τὰ ἑαυτῶν τέλη ἀτελῆ δει κνύουσι, μήτε ἐν τούτῳ βεβαίως ἔχοντες, μήτε ἐν ἐκείνῳ, ἀλλὰ μᾶλλον τους πάντας διαπαίζουσι, καὶ ὑπὸ πάντων διαπαίζονται. Πρῶτον μὲν οὖν βασανί σαντες μετ' αὐτῶν περὶ τοῦ σφαιρικού σχήματος, ὡς οὐ δυνατὸν τοῦτο εἶναι, οὔτε μὴν τῇ φύσει τῶν πραγ μάτων συμβαίνον. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν λέγουσι τὸν οὐρανὸν σῶμα ἐκ τεσσάρων στοιχείων όντα· ἔνιο δὲ τὰς ἀφοῦς ἀνατείναντες, ἐξ ἑτέρου πέμπτου νέου στοιχείου τὸν οὐρανὸν ὕστερον ἀνέκτισαν, τὸ πρὶν ἐκ τῶν τεσσάρων ἔχοντα τὴν οὐσιώδη σύστασιν· συν εἶδον γὰρ ὡς οὐ δυνατὸν εἶναι κύκλῳ φέρεσθαι αύ τὸν, ἐκ τούτων ἔχοντα τὴν οὐσίαν. Ἀλλὰ πάλιν ἐν αὐτῷ τυφλώττοντες ἁλίσκονται, καὶ τοὺς ὀξὺ βλέπον τας οὐχ ὁρᾶν οιόμενοι. Διαφόρων γὰρ καὶ ποικίλων ἐν αὐτῷ χρωμάτων δρωμένων· ἐξ ὧν ἡ τοῦ θερμαί νειν τε καὶ ψύχειν ἐνυπάρχουσα δύναμις αὐτοῖς ἀνα- φαίνεται, τὴν ἅψιν ἁπάντων ἠπατῆσθαί φασι διὰ τὴν ἄγαν ἀποστασίαν. Εἱπάτω τοίνυν παρελθων εἰς μέσ σεν ὁ βουλόμενος· οἱ τῇ ἀπλανεί καθ' ὑμᾶς ἐγκείο μενοι σφαίρα ἀστέρες δηλονότι, πῶς οὐκ ἀνίσω δια στήματι τῆς ὄψεως ἡμῶν ἀπέχοντες· ὡς ἀπὸ κέντρου τῆς γῆς ἀφιεμένης τῆς ὀπτικῆς ἐνεργείας, ἀλλοῖοι ταῖς χρονοῖς καὶ τοῖς μεγέθεσι φαίνωνται ; Πῶς δὲ τῷ καλουμένῳ πρὸς ὑμῶν ᾿Αρεῖ, κατωτέρω τὴν τάξιν ἔχοντι, πολλοὶ τῶν ἁπλανῶν ὑπάρχουσιν ἴσο: τε καὶ μα::, καὶ τῷ τοῦ Διὸς ὡσαύτως παραπλησίως ὁρῶ μὲν οὐκ ὀλίγους· Ἀλλ' οὐδὲ τὸν οὐρανὸν αὐτὸν ἐμό- Β COSME INDICOPLEUSTE rum fuco versutiaque exculari, ex solaribus et lunaribus eclipsibus, positionem et figuram mundi comprehendere conantur, errantes et alios in er- rorem inducentes, dum in alia et diversa figura liaec non posse perfici asseverant. de his qui- dem nullus a nobis jam sermo instituetur, cum sese illi mutuo satis superque confitent. Qui au- tem Christiani censeri volunt, et tanten facundia, sapientia, et multiplici hujus mundi errore exor nari expetunt: qui et hæc et ilia admittenda esse contendunt, nihil differre videntur ab umbra, quæ intermedio corpore in luce fieri solet; secus vero si intermedium corpus non sit: sed cum corpus undique luce perfunditur, a luce ipsa ubique de- petur. C D Adversus hujusmodi homines mihi jam edisse- reu·lum est : de quibus perinde atque de illis olim in Samaria advenis, clamat divina Scriptura, Deum timebant, et in excelsis adolebant et cultum persolve- bant³: quos si quis biformes nuncupaverit, neu- tiquam aberrabit. Nam nobiscum simul et cuin iilis esse volunt, abrenuntiationem Satanæ, quam in haptismate ediderunt, irritam facientes, et ad ipsum retrogredientes. Illi quippe nullatenus nobiscum esse valeant; sed in quodam cen medio consistunt: va- cuæ et inutiles domus quo.lammodo suspensæ, quæ nec fundamenta in terra habent, nec a quopiam ex allo retinentur. Nam cum vixdum inceperint, prin- cipia sua destruunt, et antequam destruant, finem suum fine carere commonstrant; ita ut neque in hoc, neque in illo firmi consistant, imo potiùs omnes illulunt, et ab omnibus illuduntur. Primo quidem sphæricam illam figuram cum illis reputantes, de- prehendimus cam neque consistere, noque rerum na- dur: convenire posse. Quidam igitur ex illis (1) aiunt cœlum corpus esse ex quatuor elementis con- stitutum; alii (2) elatis superciliis, ex alio quinto novo elemento cœlum denique composuerunt, cum prius ex qualnor elementis constare diceretur; con- spicati scilicet non posse circumferri cœlum, si ex his compositum esset. Sed in hoc etiam cæcutire probantur, ctiamsi putent eos qui acute intuentur, nihil videre. Nam cum varii colores in cœlo conspi- ciantur, unde ipsis calefaciendi et refrigerandi vis indita videtur; illi ob nimiam distantiam omnium falli visum dictitant. At respondeat quisquis in me- dium prodire velit: Stelle immobili secun- dum vos sphæræ infixæ, cum inæquali spatio a visu mostro distent, si a centro terræ oculi radius diri- gatur, cur non colore et magnitudine varie appa- rent? Cur Marti, ut vos vocatis, qui inferiores sedes habet, multæ stellarum immobilium, æquales sunt et similes ; Jovique similiter non paucas similes vi- demus ? lino nec ipsam emplum sibi colore simile cer- nimus : nam illis nubilosis concretionibus, queis non aliunde quam a coloris varietate, lacteæ nomen IV Reg. ssu, 52. (1) Platonei. (2) Aristotelici.

TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. χρουν ἑαυτῷ θεώμεθα· τὰς γὰρ ἐν αὐτῷ νεφελοειδείς Α συστροφές, αἷς όνομα τεθείκατε γαλαξίαν, οὐκ ἄλλο • δεν ἢ ἐκ τοῦ διαφόρου χρώματος ἐπιθέμενοι τὴν κλῆσιν αὐταῖς · πόθεν ἂν ὑποτοπήσαιμεν οὕτω φαί- νεσθαι μιᾶς ούσης τῆς ἐπιφανείας, ᾗ προσβάλλει τὸ πνεῦμα τῆς ὄψεως; Οἶμαί γε, φάσκοντί μοι ταῦτα τεκμήρια διαφόρων είναι συγκρίσεως τε καὶ μίξεως, οὐδένα τολμῶν ἀντιφθέγγεσθαι, κἂν εἴη τοῦ ψεύδους ἐραστής· μήτοιγε τῶν ἐν προεδρίᾳ ταττόντων ἀεὶ τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δ᾽ οὐκ ἐξ ἑνὸς ἰδίαν ἔχοντος κίνησιν την κυκλοφορουμένην, ἀλλ' ἐκ τῆς τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐδημιουργήθη μίξεως, οὐ περιφέρεται και λῶς. Εἴρηται γὰρ ὡς ἡ κάτω κινηθήσεται, πλεονά ζοντος ἐν αὐτῷ τοῦ βαρέως, ἢ πρὸς τὴν ἄνω φοράν ἀρθήσεται τούναντίου κατακρατοῦντος, ἢ στήσεται, εἰ μηδὲν ἐν αὐτῷ πλεονεκτοίη· τοῦτο δὴ καὶ παντὶ φανερόν. Οὐδὲ γὰρ ἄνω φερόμενον, οὐδὲ κάτω, τίς ὁμολογήσειεν έωρακέναι πώποτε ; Λείπεται φάσκειν αὐτὸν ἐρηρισμένον εἶναι. Λεγόντων δὲ, Πόθεν ἐν ἁπλῷ καὶ ἀπείῳ στοιχείῳ διάφοροι κινήσεις; είχε φασὶ τὴν ἐναντίαν ελίττεσθαι τῷ παντὶ τοὺς οὖς πλανήτας ὀνομάζουσιν, οὐ ψευσθέντες · ὡσαύτως εἰ γε κατά τινας, οἷς ὁ Δημιουργὸς ὥρισε χρόνους, ἐμφανῶς ὡς μηδ᾽ αὐτοὺς ἀρνεῖσθαι τὴν ἀπὸ ἀνατο τῶν ἐπίδοσιν, οὐράνιαν τε ποιούμενοι πορείαν. Εἶτα πάλιν ιλιγγιῶντες ἀπυρούμενοι, ὅπερ εξωθε παρέπεσθαι τοῖ; τ' ἀληθὲς ἀποφυγγάνουσι, καὶ οὐδε μίαν διέξοδον εὑρίσκοντες, ἀναποδισμούς και στηρι γμούς ποιείσθαί φασι τοὺς ἀστέρας. Αλλ', ὦ τὰ πάν- τα δεινοὶ τοῦ πλέκειν τε καὶ λύειν· εἰ κατὰ φύσιν αὐτοῖς τὸ κινεῖσθαι, πόθεν ἡ στάσις; Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἐναντίον, ὁ τῆς φυσικῆς αὐτῶν μορφῆς ἐφε άπτεται. Τίς δὲ τούτους ἐπὶ τὴν ἐναντίον δρόμον ἀνάγκη βιάζεται μετιέναι ; Μή μοι δέ τις ἀπάτην εξ ναι λεγέτω τῆς ὄψεως· οὐ γάρ ἐστι μικρὸν ὁ προ τρέχουσι μῆκος, ἐξ ἑπομένου δὲ ζωδίου πολλάκις ὁρῶνται μεθιστάμενοι εἰς προηγούμενον. Τί δὲ δεῖ λέγειν, όπου γε αὐτοὶ μεταβάντες ἐπὶ τὰς αὐτῶν τῶν Αστέρων ενεργείας ἐν οἷς εἰς ἄκρον ἐκέλλοντες ἀπο πίας οὐ συνιᾶτι στηρίζοντας, ήτοι αναποδίζοντας ἑαυτοὺς, ἀδρανείς τε καὶ φαύλους εἶναι; Καὶ τὸν ἐν Κριῷ πρώην, ἐν Ἰχθύσι δὲ νῦν ὁρώμενον, οὐκ ἐν οίκω τις "Αρεως, ἀλλ' ἐν Διὸς ἂν εἴποι, καὶ ποιεῖν αὐτὸν, οὐχ ἅπερ ειώθασι ληρώδεῖν ἐνυπάρχοντος αὐτ τοῦ τῷ Κριῷ, ἀλλ' ὅσας αὐτῷ χαρίζονται διατρέχοντι τοὺς Ἰχθύας. Εἰ δ' οὐ συνάδουσι τῇ φαινομένη κατά τὸ ἔμπαλιν ἀναδρομή, πόθεν οὖν ἢ τίνος ένεκεν αύτ τοῖς ἡ ἐπ᾽ ἀμφότερα πορεία; Τάχα δὲ πάλιν αἰτιά- συνταὶ τούτου τοὺς οὐχ ὁρωμένου; ἐπικύκλους· οὓς ὑπέθηκαν αὐτοῖς ὀχήματα, καὶ ἐπὶ τούτων αὐτούς φέρεσθαι διισχυριζόμενοι· ἀλλ' οὐδὲν ἔσται περισσὸν Εκ γε τούτου τοῦ μηχανήματος· ἀπαιτήσομεν γὰρ αὐτοὺς, δι' ἣν αἰτίαν ὀχημάτων ἐλέησεν αὐτοῖς· ὡς οὐ δυναμένους ἄρα κινεῖσθαι; καὶ πῶς ἐψυχωμένους αὐτοὺς ἂν εἴποιτε, καὶ θειοτέραις ψυχαῖς; Αλλ' ὡς Ευναμένους ; καταγέλαστον οίμαί γε καὶ τὸ ἐννοεῖν. Διατί δὲ ἡ σελήνη καὶ ὁ ἥλιος ἐπικύκλων οὐκ ἔτυχου ; ὡς οὐκ ἄξιοι διὰ τὴν ὕφεσιν; Αλλ' οὐ νηφόντων ἡ λόγος · ἀλλὰ σπάνει τῆς ἐπιτηδείας όλης οὐκ - posuistis, unde talem aspectum esse suspical;imur, c si una sit superficies, ad quam oculares radii per- lingant? Arbitror autem, dicenti mihi, hæc eviden- tia esse variorum clementorum compositionis et misturæ argumenta, neminem obsistere ausurum esse, etiam ex iis qui mendacii amatores sunt, ne- dum ex iis qui veritatem sibi semper præesidem con- stituunt. Quod si non ex uno elemento proprium circularem motum habente, sed ex quatuor elemen- torum mistione constitutum calum sit, recte cir- cumferri nequit ; dietum enim fuit ipsum deorsum esse movendum, prævalente gravitate, vel sursum eſſerendum, superante contrario; aut sane stare, si nihil in ipso alteri prævaleat : quod utique cuivis mia- nifestuin est. Quis autem dicat se vidisse cœlum nec sursum nec deorsum ferri? Restat igitur ut dicatur ipsum fixum esse. Quod si dicant : Unde in simplici et qualitatibus experte elemento varii illi motus? si quidem dixerint planetas, ut vocant, contrarium univers cursuin tenere, non falluntur; sin secitn- dum tempora a Creatore definita, id agi putent, pa- lam est eos nou negure ipsorum ab oriente pro- gressum ad cursum cœli conficiendum. Rursum autem caligine obruti ac dubii, quod iis contingere solet, qui veritatem refugiunt, cum nul- lum exitum reperiant, stellas retrogressiones quas- dam et stationes facere dictitant. Sed, o quam in nectendo et solvendo ingeniosi sunt ! Si ex natura D non quod, ut ipsi elfutire solent, ipsa stella in sua motum habent, unde statio? Non enim illis contrarium est quod naturæ suæ conjungitur. Quæ autem vis et necessitas illas ad sibi contrarium motum adigit? Nec mihi quispiam oculorum fall - ciam esse jactitet : neque enim exiguum est spa- tium quod percurrunt; siquidem ex sequenti Zu- diaci signo in præcedens plerumque translate cer- nuntur. Quid vero dictu opus est, cum et ipsi dum ad astrorum operationes transcunt, ubi in supre- mam absurditatem impingunt, non intelligunt sa quoque stationes et retrogressiones facere, hebetes- que pariter ac improbos esse? Stellam vero quæ prius in Ariete, nunc in Piscibus videtur, non in Mar- tis, sed in Jovis domo dixerit quispiam esse : Arise sit, sed quod, ut ipsi concedunt, Pisces trans- currat. Quod si illi quæ apparet retrogressioni non assentiantur; unde ergo et cur illa að utraque pre- gressio? Fortasse vero dicturi sunt, in causa esse cpicylos qui sub aspectum non cadunt; quosque ipsi vehiculi instar commenti sunt, stellas in ipsis deferri asseverantes. Verum cum hoc machinamento nihil plus referent: nam ipsos rogabimus qua de causa vehiculo opus habeant: an quod moveri non possint? at cur ipsos animatos, imo divinioribus animabus instructos dicatis? An etsi possint? at illud vel cogitare ridiculum esse arbitror. Cur au- tem sol et luna epicyclos non nacti sunt? Au quod ob vilitatem iis digni non sint? Verum id dicere

TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. χρουν ἑαυτῷ θεώμεθα· τὰς γὰρ ἐν αὐτῷ νεφελοειδείς Α συστροφές, αἷς όνομα τεθείκατε γαλαξίαν, οὐκ ἄλλο • δεν ἢ ἐκ τοῦ διαφόρου χρώματος ἐπιθέμενοι τὴν κλῆσιν αὐταῖς · πόθεν ἂν ὑποτοπήσαιμεν οὕτω φαί- νεσθαι μιᾶς ούσης τῆς ἐπιφανείας, ᾗ προσβάλλει τὸ πνεῦμα τῆς ὄψεως; Οἶμαί γε, φάσκοντί μοι ταῦτα τεκμήρια διαφόρων είναι συγκρίσεως τε καὶ μίξεως, οὐδένα τολμῶν ἀντιφθέγγεσθαι, κἂν εἴη τοῦ ψεύδους ἐραστής· μήτοιγε τῶν ἐν προεδρίᾳ ταττόντων ἀεὶ τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δ᾽ οὐκ ἐξ ἑνὸς ἰδίαν ἔχοντος κίνησιν την κυκλοφορουμένην, ἀλλ' ἐκ τῆς τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐδημιουργήθη μίξεως, οὐ περιφέρεται και λῶς. Εἴρηται γὰρ ὡς ἡ κάτω κινηθήσεται, πλεονά ζοντος ἐν αὐτῷ τοῦ βαρέως, ἢ πρὸς τὴν ἄνω φοράν ἀρθήσεται τούναντίου κατακρατοῦντος, ἢ στήσεται, εἰ μηδὲν ἐν αὐτῷ πλεονεκτοίη· τοῦτο δὴ καὶ παντὶ φανερόν. Οὐδὲ γὰρ ἄνω φερόμενον, οὐδὲ κάτω, τίς ὁμολογήσειεν έωρακέναι πώποτε ; Λείπεται φάσκειν αὐτὸν ἐρηρισμένον εἶναι. Λεγόντων δὲ, Πόθεν ἐν ἁπλῷ καὶ ἀπείῳ στοιχείῳ διάφοροι κινήσεις; είχε φασὶ τὴν ἐναντίαν ελίττεσθαι τῷ παντὶ τοὺς οὖς πλανήτας ὀνομάζουσιν, οὐ ψευσθέντες · ὡσαύτως εἰ γε κατά τινας, οἷς ὁ Δημιουργὸς ὥρισε χρόνους, ἐμφανῶς ὡς μηδ᾽ αὐτοὺς ἀρνεῖσθαι τὴν ἀπὸ ἀνατο τῶν ἐπίδοσιν, οὐράνιαν τε ποιούμενοι πορείαν. Εἶτα πάλιν ιλιγγιῶντες ἀπυρούμενοι, ὅπερ εξωθε παρέπεσθαι τοῖ; τ' ἀληθὲς ἀποφυγγάνουσι, καὶ οὐδε μίαν διέξοδον εὑρίσκοντες, ἀναποδισμούς και στηρι γμούς ποιείσθαί φασι τοὺς ἀστέρας. Αλλ', ὦ τὰ πάν- τα δεινοὶ τοῦ πλέκειν τε καὶ λύειν· εἰ κατὰ φύσιν αὐτοῖς τὸ κινεῖσθαι, πόθεν ἡ στάσις; Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἐναντίον, ὁ τῆς φυσικῆς αὐτῶν μορφῆς ἐφε άπτεται. Τίς δὲ τούτους ἐπὶ τὴν ἐναντίον δρόμον ἀνάγκη βιάζεται μετιέναι ; Μή μοι δέ τις ἀπάτην εξ ναι λεγέτω τῆς ὄψεως· οὐ γάρ ἐστι μικρὸν ὁ προ τρέχουσι μῆκος, ἐξ ἑπομένου δὲ ζωδίου πολλάκις ὁρῶνται μεθιστάμενοι εἰς προηγούμενον. Τί δὲ δεῖ λέγειν, όπου γε αὐτοὶ μεταβάντες ἐπὶ τὰς αὐτῶν τῶν Αστέρων ενεργείας ἐν οἷς εἰς ἄκρον ἐκέλλοντες ἀπο πίας οὐ συνιᾶτι στηρίζοντας, ήτοι αναποδίζοντας ἑαυτοὺς, ἀδρανείς τε καὶ φαύλους εἶναι; Καὶ τὸν ἐν Κριῷ πρώην, ἐν Ἰχθύσι δὲ νῦν ὁρώμενον, οὐκ ἐν οίκω τις "Αρεως, ἀλλ' ἐν Διὸς ἂν εἴποι, καὶ ποιεῖν αὐτὸν, οὐχ ἅπερ ειώθασι ληρώδεῖν ἐνυπάρχοντος αὐτ τοῦ τῷ Κριῷ, ἀλλ' ὅσας αὐτῷ χαρίζονται διατρέχοντι τοὺς Ἰχθύας. Εἰ δ' οὐ συνάδουσι τῇ φαινομένη κατά τὸ ἔμπαλιν ἀναδρομή, πόθεν οὖν ἢ τίνος ένεκεν αύτ τοῖς ἡ ἐπ᾽ ἀμφότερα πορεία; Τάχα δὲ πάλιν αἰτιά- συνταὶ τούτου τοὺς οὐχ ὁρωμένου; ἐπικύκλους· οὓς ὑπέθηκαν αὐτοῖς ὀχήματα, καὶ ἐπὶ τούτων αὐτούς φέρεσθαι διισχυριζόμενοι· ἀλλ' οὐδὲν ἔσται περισσὸν Εκ γε τούτου τοῦ μηχανήματος· ἀπαιτήσομεν γὰρ αὐτοὺς, δι' ἣν αἰτίαν ὀχημάτων ἐλέησεν αὐτοῖς· ὡς οὐ δυναμένους ἄρα κινεῖσθαι; καὶ πῶς ἐψυχωμένους αὐτοὺς ἂν εἴποιτε, καὶ θειοτέραις ψυχαῖς; Αλλ' ὡς Ευναμένους ; καταγέλαστον οίμαί γε καὶ τὸ ἐννοεῖν. Διατί δὲ ἡ σελήνη καὶ ὁ ἥλιος ἐπικύκλων οὐκ ἔτυχου ; ὡς οὐκ ἄξιοι διὰ τὴν ὕφεσιν; Αλλ' οὐ νηφόντων ἡ λόγος · ἀλλὰ σπάνει τῆς ἐπιτηδείας όλης οὐκ - posuistis, unde talem aspectum esse suspical;imur, c si una sit superficies, ad quam oculares radii per- lingant? Arbitror autem, dicenti mihi, hæc eviden- tia esse variorum clementorum compositionis et misturæ argumenta, neminem obsistere ausurum esse, etiam ex iis qui mendacii amatores sunt, ne- dum ex iis qui veritatem sibi semper præesidem con- stituunt. Quod si non ex uno elemento proprium circularem motum habente, sed ex quatuor elemen- torum mistione constitutum calum sit, recte cir- cumferri nequit ; dietum enim fuit ipsum deorsum esse movendum, prævalente gravitate, vel sursum eſſerendum, superante contrario; aut sane stare, si nihil in ipso alteri prævaleat : quod utique cuivis mia- nifestuin est. Quis autem dicat se vidisse cœlum nec sursum nec deorsum ferri? Restat igitur ut dicatur ipsum fixum esse. Quod si dicant : Unde in simplici et qualitatibus experte elemento varii illi motus? si quidem dixerint planetas, ut vocant, contrarium univers cursuin tenere, non falluntur; sin secitn- dum tempora a Creatore definita, id agi putent, pa- lam est eos nou negure ipsorum ab oriente pro- gressum ad cursum cœli conficiendum. Rursum autem caligine obruti ac dubii, quod iis contingere solet, qui veritatem refugiunt, cum nul- lum exitum reperiant, stellas retrogressiones quas- dam et stationes facere dictitant. Sed, o quam in nectendo et solvendo ingeniosi sunt ! Si ex natura D non quod, ut ipsi elfutire solent, ipsa stella in sua motum habent, unde statio? Non enim illis contrarium est quod naturæ suæ conjungitur. Quæ autem vis et necessitas illas ad sibi contrarium motum adigit? Nec mihi quispiam oculorum fall - ciam esse jactitet : neque enim exiguum est spa- tium quod percurrunt; siquidem ex sequenti Zu- diaci signo in præcedens plerumque translate cer- nuntur. Quid vero dictu opus est, cum et ipsi dum ad astrorum operationes transcunt, ubi in supre- mam absurditatem impingunt, non intelligunt sa quoque stationes et retrogressiones facere, hebetes- que pariter ac improbos esse? Stellam vero quæ prius in Ariete, nunc in Piscibus videtur, non in Mar- tis, sed in Jovis domo dixerit quispiam esse : Arise sit, sed quod, ut ipsi concedunt, Pisces trans- currat. Quod si illi quæ apparet retrogressioni non assentiantur; unde ergo et cur illa að utraque pre- gressio? Fortasse vero dicturi sunt, in causa esse cpicylos qui sub aspectum non cadunt; quosque ipsi vehiculi instar commenti sunt, stellas in ipsis deferri asseverantes. Verum cum hoc machinamento nihil plus referent: nam ipsos rogabimus qua de causa vehiculo opus habeant: an quod moveri non possint? at cur ipsos animatos, imo divinioribus animabus instructos dicatis? An etsi possint? at illud vel cogitare ridiculum esse arbitror. Cur au- tem sol et luna epicyclos non nacti sunt? Au quod ob vilitatem iis digni non sint? Verum id dicere

TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. χρουν ἑαυτῷ θεώμεθα· τὰς γὰρ ἐν αὐτῷ νεφελοειδείς Α συστροφές, αἷς όνομα τεθείκατε γαλαξίαν, οὐκ ἄλλο • δεν ἢ ἐκ τοῦ διαφόρου χρώματος ἐπιθέμενοι τὴν κλῆσιν αὐταῖς · πόθεν ἂν ὑποτοπήσαιμεν οὕτω φαί- νεσθαι μιᾶς ούσης τῆς ἐπιφανείας, ᾗ προσβάλλει τὸ πνεῦμα τῆς ὄψεως; Οἶμαί γε, φάσκοντί μοι ταῦτα τεκμήρια διαφόρων είναι συγκρίσεως τε καὶ μίξεως, οὐδένα τολμῶν ἀντιφθέγγεσθαι, κἂν εἴη τοῦ ψεύδους ἐραστής· μήτοιγε τῶν ἐν προεδρίᾳ ταττόντων ἀεὶ τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δ᾽ οὐκ ἐξ ἑνὸς ἰδίαν ἔχοντος κίνησιν την κυκλοφορουμένην, ἀλλ' ἐκ τῆς τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐδημιουργήθη μίξεως, οὐ περιφέρεται και λῶς. Εἴρηται γὰρ ὡς ἡ κάτω κινηθήσεται, πλεονά ζοντος ἐν αὐτῷ τοῦ βαρέως, ἢ πρὸς τὴν ἄνω φοράν ἀρθήσεται τούναντίου κατακρατοῦντος, ἢ στήσεται, εἰ μηδὲν ἐν αὐτῷ πλεονεκτοίη· τοῦτο δὴ καὶ παντὶ φανερόν. Οὐδὲ γὰρ ἄνω φερόμενον, οὐδὲ κάτω, τίς ὁμολογήσειεν έωρακέναι πώποτε ; Λείπεται φάσκειν αὐτὸν ἐρηρισμένον εἶναι. Λεγόντων δὲ, Πόθεν ἐν ἁπλῷ καὶ ἀπείῳ στοιχείῳ διάφοροι κινήσεις; είχε φασὶ τὴν ἐναντίαν ελίττεσθαι τῷ παντὶ τοὺς οὖς πλανήτας ὀνομάζουσιν, οὐ ψευσθέντες · ὡσαύτως εἰ γε κατά τινας, οἷς ὁ Δημιουργὸς ὥρισε χρόνους, ἐμφανῶς ὡς μηδ᾽ αὐτοὺς ἀρνεῖσθαι τὴν ἀπὸ ἀνατο τῶν ἐπίδοσιν, οὐράνιαν τε ποιούμενοι πορείαν. Εἶτα πάλιν ιλιγγιῶντες ἀπυρούμενοι, ὅπερ εξωθε παρέπεσθαι τοῖ; τ' ἀληθὲς ἀποφυγγάνουσι, καὶ οὐδε μίαν διέξοδον εὑρίσκοντες, ἀναποδισμούς και στηρι γμούς ποιείσθαί φασι τοὺς ἀστέρας. Αλλ', ὦ τὰ πάν- τα δεινοὶ τοῦ πλέκειν τε καὶ λύειν· εἰ κατὰ φύσιν αὐτοῖς τὸ κινεῖσθαι, πόθεν ἡ στάσις; Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἐναντίον, ὁ τῆς φυσικῆς αὐτῶν μορφῆς ἐφε άπτεται. Τίς δὲ τούτους ἐπὶ τὴν ἐναντίον δρόμον ἀνάγκη βιάζεται μετιέναι ; Μή μοι δέ τις ἀπάτην εξ ναι λεγέτω τῆς ὄψεως· οὐ γάρ ἐστι μικρὸν ὁ προ τρέχουσι μῆκος, ἐξ ἑπομένου δὲ ζωδίου πολλάκις ὁρῶνται μεθιστάμενοι εἰς προηγούμενον. Τί δὲ δεῖ λέγειν, όπου γε αὐτοὶ μεταβάντες ἐπὶ τὰς αὐτῶν τῶν Αστέρων ενεργείας ἐν οἷς εἰς ἄκρον ἐκέλλοντες ἀπο πίας οὐ συνιᾶτι στηρίζοντας, ήτοι αναποδίζοντας ἑαυτοὺς, ἀδρανείς τε καὶ φαύλους εἶναι; Καὶ τὸν ἐν Κριῷ πρώην, ἐν Ἰχθύσι δὲ νῦν ὁρώμενον, οὐκ ἐν οίκω τις "Αρεως, ἀλλ' ἐν Διὸς ἂν εἴποι, καὶ ποιεῖν αὐτὸν, οὐχ ἅπερ ειώθασι ληρώδεῖν ἐνυπάρχοντος αὐτ τοῦ τῷ Κριῷ, ἀλλ' ὅσας αὐτῷ χαρίζονται διατρέχοντι τοὺς Ἰχθύας. Εἰ δ' οὐ συνάδουσι τῇ φαινομένη κατά τὸ ἔμπαλιν ἀναδρομή, πόθεν οὖν ἢ τίνος ένεκεν αύτ τοῖς ἡ ἐπ᾽ ἀμφότερα πορεία; Τάχα δὲ πάλιν αἰτιά- συνταὶ τούτου τοὺς οὐχ ὁρωμένου; ἐπικύκλους· οὓς ὑπέθηκαν αὐτοῖς ὀχήματα, καὶ ἐπὶ τούτων αὐτούς φέρεσθαι διισχυριζόμενοι· ἀλλ' οὐδὲν ἔσται περισσὸν Εκ γε τούτου τοῦ μηχανήματος· ἀπαιτήσομεν γὰρ αὐτοὺς, δι' ἣν αἰτίαν ὀχημάτων ἐλέησεν αὐτοῖς· ὡς οὐ δυναμένους ἄρα κινεῖσθαι; καὶ πῶς ἐψυχωμένους αὐτοὺς ἂν εἴποιτε, καὶ θειοτέραις ψυχαῖς; Αλλ' ὡς Ευναμένους ; καταγέλαστον οίμαί γε καὶ τὸ ἐννοεῖν. Διατί δὲ ἡ σελήνη καὶ ὁ ἥλιος ἐπικύκλων οὐκ ἔτυχου ; ὡς οὐκ ἄξιοι διὰ τὴν ὕφεσιν; Αλλ' οὐ νηφόντων ἡ λόγος · ἀλλὰ σπάνει τῆς ἐπιτηδείας όλης οὐκ - posuistis, unde talem aspectum esse suspical;imur, c si una sit superficies, ad quam oculares radii per- lingant? Arbitror autem, dicenti mihi, hæc eviden- tia esse variorum clementorum compositionis et misturæ argumenta, neminem obsistere ausurum esse, etiam ex iis qui mendacii amatores sunt, ne- dum ex iis qui veritatem sibi semper præesidem con- stituunt. Quod si non ex uno elemento proprium circularem motum habente, sed ex quatuor elemen- torum mistione constitutum calum sit, recte cir- cumferri nequit ; dietum enim fuit ipsum deorsum esse movendum, prævalente gravitate, vel sursum eſſerendum, superante contrario; aut sane stare, si nihil in ipso alteri prævaleat : quod utique cuivis mia- nifestuin est. Quis autem dicat se vidisse cœlum nec sursum nec deorsum ferri? Restat igitur ut dicatur ipsum fixum esse. Quod si dicant : Unde in simplici et qualitatibus experte elemento varii illi motus? si quidem dixerint planetas, ut vocant, contrarium univers cursuin tenere, non falluntur; sin secitn- dum tempora a Creatore definita, id agi putent, pa- lam est eos nou negure ipsorum ab oriente pro- gressum ad cursum cœli conficiendum. Rursum autem caligine obruti ac dubii, quod iis contingere solet, qui veritatem refugiunt, cum nul- lum exitum reperiant, stellas retrogressiones quas- dam et stationes facere dictitant. Sed, o quam in nectendo et solvendo ingeniosi sunt ! Si ex natura D non quod, ut ipsi elfutire solent, ipsa stella in sua motum habent, unde statio? Non enim illis contrarium est quod naturæ suæ conjungitur. Quæ autem vis et necessitas illas ad sibi contrarium motum adigit? Nec mihi quispiam oculorum fall - ciam esse jactitet : neque enim exiguum est spa- tium quod percurrunt; siquidem ex sequenti Zu- diaci signo in præcedens plerumque translate cer- nuntur. Quid vero dictu opus est, cum et ipsi dum ad astrorum operationes transcunt, ubi in supre- mam absurditatem impingunt, non intelligunt sa quoque stationes et retrogressiones facere, hebetes- que pariter ac improbos esse? Stellam vero quæ prius in Ariete, nunc in Piscibus videtur, non in Mar- tis, sed in Jovis domo dixerit quispiam esse : Arise sit, sed quod, ut ipsi concedunt, Pisces trans- currat. Quod si illi quæ apparet retrogressioni non assentiantur; unde ergo et cur illa að utraque pre- gressio? Fortasse vero dicturi sunt, in causa esse cpicylos qui sub aspectum non cadunt; quosque ipsi vehiculi instar commenti sunt, stellas in ipsis deferri asseverantes. Verum cum hoc machinamento nihil plus referent: nam ipsos rogabimus qua de causa vehiculo opus habeant: an quod moveri non possint? at cur ipsos animatos, imo divinioribus animabus instructos dicatis? An etsi possint? at illud vel cogitare ridiculum esse arbitror. Cur au- tem sol et luna epicyclos non nacti sunt? Au quod ob vilitatem iis digni non sint? Verum id dicere

TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. χρουν ἑαυτῷ θεώμεθα· τὰς γὰρ ἐν αὐτῷ νεφελοειδείς Α συστροφές, αἷς όνομα τεθείκατε γαλαξίαν, οὐκ ἄλλο • δεν ἢ ἐκ τοῦ διαφόρου χρώματος ἐπιθέμενοι τὴν κλῆσιν αὐταῖς · πόθεν ἂν ὑποτοπήσαιμεν οὕτω φαί- νεσθαι μιᾶς ούσης τῆς ἐπιφανείας, ᾗ προσβάλλει τὸ πνεῦμα τῆς ὄψεως; Οἶμαί γε, φάσκοντί μοι ταῦτα τεκμήρια διαφόρων είναι συγκρίσεως τε καὶ μίξεως, οὐδένα τολμῶν ἀντιφθέγγεσθαι, κἂν εἴη τοῦ ψεύδους ἐραστής· μήτοιγε τῶν ἐν προεδρίᾳ ταττόντων ἀεὶ τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δ᾽ οὐκ ἐξ ἑνὸς ἰδίαν ἔχοντος κίνησιν την κυκλοφορουμένην, ἀλλ' ἐκ τῆς τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐδημιουργήθη μίξεως, οὐ περιφέρεται και λῶς. Εἴρηται γὰρ ὡς ἡ κάτω κινηθήσεται, πλεονά ζοντος ἐν αὐτῷ τοῦ βαρέως, ἢ πρὸς τὴν ἄνω φοράν ἀρθήσεται τούναντίου κατακρατοῦντος, ἢ στήσεται, εἰ μηδὲν ἐν αὐτῷ πλεονεκτοίη· τοῦτο δὴ καὶ παντὶ φανερόν. Οὐδὲ γὰρ ἄνω φερόμενον, οὐδὲ κάτω, τίς ὁμολογήσειεν έωρακέναι πώποτε ; Λείπεται φάσκειν αὐτὸν ἐρηρισμένον εἶναι. Λεγόντων δὲ, Πόθεν ἐν ἁπλῷ καὶ ἀπείῳ στοιχείῳ διάφοροι κινήσεις; είχε φασὶ τὴν ἐναντίαν ελίττεσθαι τῷ παντὶ τοὺς οὖς πλανήτας ὀνομάζουσιν, οὐ ψευσθέντες · ὡσαύτως εἰ γε κατά τινας, οἷς ὁ Δημιουργὸς ὥρισε χρόνους, ἐμφανῶς ὡς μηδ᾽ αὐτοὺς ἀρνεῖσθαι τὴν ἀπὸ ἀνατο τῶν ἐπίδοσιν, οὐράνιαν τε ποιούμενοι πορείαν. Εἶτα πάλιν ιλιγγιῶντες ἀπυρούμενοι, ὅπερ εξωθε παρέπεσθαι τοῖ; τ' ἀληθὲς ἀποφυγγάνουσι, καὶ οὐδε μίαν διέξοδον εὑρίσκοντες, ἀναποδισμούς και στηρι γμούς ποιείσθαί φασι τοὺς ἀστέρας. Αλλ', ὦ τὰ πάν- τα δεινοὶ τοῦ πλέκειν τε καὶ λύειν· εἰ κατὰ φύσιν αὐτοῖς τὸ κινεῖσθαι, πόθεν ἡ στάσις; Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἐναντίον, ὁ τῆς φυσικῆς αὐτῶν μορφῆς ἐφε άπτεται. Τίς δὲ τούτους ἐπὶ τὴν ἐναντίον δρόμον ἀνάγκη βιάζεται μετιέναι ; Μή μοι δέ τις ἀπάτην εξ ναι λεγέτω τῆς ὄψεως· οὐ γάρ ἐστι μικρὸν ὁ προ τρέχουσι μῆκος, ἐξ ἑπομένου δὲ ζωδίου πολλάκις ὁρῶνται μεθιστάμενοι εἰς προηγούμενον. Τί δὲ δεῖ λέγειν, όπου γε αὐτοὶ μεταβάντες ἐπὶ τὰς αὐτῶν τῶν Αστέρων ενεργείας ἐν οἷς εἰς ἄκρον ἐκέλλοντες ἀπο πίας οὐ συνιᾶτι στηρίζοντας, ήτοι αναποδίζοντας ἑαυτοὺς, ἀδρανείς τε καὶ φαύλους εἶναι; Καὶ τὸν ἐν Κριῷ πρώην, ἐν Ἰχθύσι δὲ νῦν ὁρώμενον, οὐκ ἐν οίκω τις "Αρεως, ἀλλ' ἐν Διὸς ἂν εἴποι, καὶ ποιεῖν αὐτὸν, οὐχ ἅπερ ειώθασι ληρώδεῖν ἐνυπάρχοντος αὐτ τοῦ τῷ Κριῷ, ἀλλ' ὅσας αὐτῷ χαρίζονται διατρέχοντι τοὺς Ἰχθύας. Εἰ δ' οὐ συνάδουσι τῇ φαινομένη κατά τὸ ἔμπαλιν ἀναδρομή, πόθεν οὖν ἢ τίνος ένεκεν αύτ τοῖς ἡ ἐπ᾽ ἀμφότερα πορεία; Τάχα δὲ πάλιν αἰτιά- συνταὶ τούτου τοὺς οὐχ ὁρωμένου; ἐπικύκλους· οὓς ὑπέθηκαν αὐτοῖς ὀχήματα, καὶ ἐπὶ τούτων αὐτούς φέρεσθαι διισχυριζόμενοι· ἀλλ' οὐδὲν ἔσται περισσὸν Εκ γε τούτου τοῦ μηχανήματος· ἀπαιτήσομεν γὰρ αὐτοὺς, δι' ἣν αἰτίαν ὀχημάτων ἐλέησεν αὐτοῖς· ὡς οὐ δυναμένους ἄρα κινεῖσθαι; καὶ πῶς ἐψυχωμένους αὐτοὺς ἂν εἴποιτε, καὶ θειοτέραις ψυχαῖς; Αλλ' ὡς Ευναμένους ; καταγέλαστον οίμαί γε καὶ τὸ ἐννοεῖν. Διατί δὲ ἡ σελήνη καὶ ὁ ἥλιος ἐπικύκλων οὐκ ἔτυχου ; ὡς οὐκ ἄξιοι διὰ τὴν ὕφεσιν; Αλλ' οὐ νηφόντων ἡ λόγος · ἀλλὰ σπάνει τῆς ἐπιτηδείας όλης οὐκ - posuistis, unde talem aspectum esse suspical;imur, c si una sit superficies, ad quam oculares radii per- lingant? Arbitror autem, dicenti mihi, hæc eviden- tia esse variorum clementorum compositionis et misturæ argumenta, neminem obsistere ausurum esse, etiam ex iis qui mendacii amatores sunt, ne- dum ex iis qui veritatem sibi semper præesidem con- stituunt. Quod si non ex uno elemento proprium circularem motum habente, sed ex quatuor elemen- torum mistione constitutum calum sit, recte cir- cumferri nequit ; dietum enim fuit ipsum deorsum esse movendum, prævalente gravitate, vel sursum eſſerendum, superante contrario; aut sane stare, si nihil in ipso alteri prævaleat : quod utique cuivis mia- nifestuin est. Quis autem dicat se vidisse cœlum nec sursum nec deorsum ferri? Restat igitur ut dicatur ipsum fixum esse. Quod si dicant : Unde in simplici et qualitatibus experte elemento varii illi motus? si quidem dixerint planetas, ut vocant, contrarium univers cursuin tenere, non falluntur; sin secitn- dum tempora a Creatore definita, id agi putent, pa- lam est eos nou negure ipsorum ab oriente pro- gressum ad cursum cœli conficiendum. Rursum autem caligine obruti ac dubii, quod iis contingere solet, qui veritatem refugiunt, cum nul- lum exitum reperiant, stellas retrogressiones quas- dam et stationes facere dictitant. Sed, o quam in nectendo et solvendo ingeniosi sunt ! Si ex natura D non quod, ut ipsi elfutire solent, ipsa stella in sua motum habent, unde statio? Non enim illis contrarium est quod naturæ suæ conjungitur. Quæ autem vis et necessitas illas ad sibi contrarium motum adigit? Nec mihi quispiam oculorum fall - ciam esse jactitet : neque enim exiguum est spa- tium quod percurrunt; siquidem ex sequenti Zu- diaci signo in præcedens plerumque translate cer- nuntur. Quid vero dictu opus est, cum et ipsi dum ad astrorum operationes transcunt, ubi in supre- mam absurditatem impingunt, non intelligunt sa quoque stationes et retrogressiones facere, hebetes- que pariter ac improbos esse? Stellam vero quæ prius in Ariete, nunc in Piscibus videtur, non in Mar- tis, sed in Jovis domo dixerit quispiam esse : Arise sit, sed quod, ut ipsi concedunt, Pisces trans- currat. Quod si illi quæ apparet retrogressioni non assentiantur; unde ergo et cur illa að utraque pre- gressio? Fortasse vero dicturi sunt, in causa esse cpicylos qui sub aspectum non cadunt; quosque ipsi vehiculi instar commenti sunt, stellas in ipsis deferri asseverantes. Verum cum hoc machinamento nihil plus referent: nam ipsos rogabimus qua de causa vehiculo opus habeant: an quod moveri non possint? at cur ipsos animatos, imo divinioribus animabus instructos dicatis? An etsi possint? at illud vel cogitare ridiculum esse arbitror. Cur au- tem sol et luna epicyclos non nacti sunt? Au quod ob vilitatem iis digni non sint? Verum id dicere

TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. χρουν ἑαυτῷ θεώμεθα· τὰς γὰρ ἐν αὐτῷ νεφελοειδείς Α συστροφές, αἷς όνομα τεθείκατε γαλαξίαν, οὐκ ἄλλο • δεν ἢ ἐκ τοῦ διαφόρου χρώματος ἐπιθέμενοι τὴν κλῆσιν αὐταῖς · πόθεν ἂν ὑποτοπήσαιμεν οὕτω φαί- νεσθαι μιᾶς ούσης τῆς ἐπιφανείας, ᾗ προσβάλλει τὸ πνεῦμα τῆς ὄψεως; Οἶμαί γε, φάσκοντί μοι ταῦτα τεκμήρια διαφόρων είναι συγκρίσεως τε καὶ μίξεως, οὐδένα τολμῶν ἀντιφθέγγεσθαι, κἂν εἴη τοῦ ψεύδους ἐραστής· μήτοιγε τῶν ἐν προεδρίᾳ ταττόντων ἀεὶ τὴν ἀλήθειαν. Εἰ δ᾽ οὐκ ἐξ ἑνὸς ἰδίαν ἔχοντος κίνησιν την κυκλοφορουμένην, ἀλλ' ἐκ τῆς τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐδημιουργήθη μίξεως, οὐ περιφέρεται και λῶς. Εἴρηται γὰρ ὡς ἡ κάτω κινηθήσεται, πλεονά ζοντος ἐν αὐτῷ τοῦ βαρέως, ἢ πρὸς τὴν ἄνω φοράν ἀρθήσεται τούναντίου κατακρατοῦντος, ἢ στήσεται, εἰ μηδὲν ἐν αὐτῷ πλεονεκτοίη· τοῦτο δὴ καὶ παντὶ φανερόν. Οὐδὲ γὰρ ἄνω φερόμενον, οὐδὲ κάτω, τίς ὁμολογήσειεν έωρακέναι πώποτε ; Λείπεται φάσκειν αὐτὸν ἐρηρισμένον εἶναι. Λεγόντων δὲ, Πόθεν ἐν ἁπλῷ καὶ ἀπείῳ στοιχείῳ διάφοροι κινήσεις; είχε φασὶ τὴν ἐναντίαν ελίττεσθαι τῷ παντὶ τοὺς οὖς πλανήτας ὀνομάζουσιν, οὐ ψευσθέντες · ὡσαύτως εἰ γε κατά τινας, οἷς ὁ Δημιουργὸς ὥρισε χρόνους, ἐμφανῶς ὡς μηδ᾽ αὐτοὺς ἀρνεῖσθαι τὴν ἀπὸ ἀνατο τῶν ἐπίδοσιν, οὐράνιαν τε ποιούμενοι πορείαν. Εἶτα πάλιν ιλιγγιῶντες ἀπυρούμενοι, ὅπερ εξωθε παρέπεσθαι τοῖ; τ' ἀληθὲς ἀποφυγγάνουσι, καὶ οὐδε μίαν διέξοδον εὑρίσκοντες, ἀναποδισμούς και στηρι γμούς ποιείσθαί φασι τοὺς ἀστέρας. Αλλ', ὦ τὰ πάν- τα δεινοὶ τοῦ πλέκειν τε καὶ λύειν· εἰ κατὰ φύσιν αὐτοῖς τὸ κινεῖσθαι, πόθεν ἡ στάσις; Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἐναντίον, ὁ τῆς φυσικῆς αὐτῶν μορφῆς ἐφε άπτεται. Τίς δὲ τούτους ἐπὶ τὴν ἐναντίον δρόμον ἀνάγκη βιάζεται μετιέναι ; Μή μοι δέ τις ἀπάτην εξ ναι λεγέτω τῆς ὄψεως· οὐ γάρ ἐστι μικρὸν ὁ προ τρέχουσι μῆκος, ἐξ ἑπομένου δὲ ζωδίου πολλάκις ὁρῶνται μεθιστάμενοι εἰς προηγούμενον. Τί δὲ δεῖ λέγειν, όπου γε αὐτοὶ μεταβάντες ἐπὶ τὰς αὐτῶν τῶν Αστέρων ενεργείας ἐν οἷς εἰς ἄκρον ἐκέλλοντες ἀπο πίας οὐ συνιᾶτι στηρίζοντας, ήτοι αναποδίζοντας ἑαυτοὺς, ἀδρανείς τε καὶ φαύλους εἶναι; Καὶ τὸν ἐν Κριῷ πρώην, ἐν Ἰχθύσι δὲ νῦν ὁρώμενον, οὐκ ἐν οίκω τις "Αρεως, ἀλλ' ἐν Διὸς ἂν εἴποι, καὶ ποιεῖν αὐτὸν, οὐχ ἅπερ ειώθασι ληρώδεῖν ἐνυπάρχοντος αὐτ τοῦ τῷ Κριῷ, ἀλλ' ὅσας αὐτῷ χαρίζονται διατρέχοντι τοὺς Ἰχθύας. Εἰ δ' οὐ συνάδουσι τῇ φαινομένη κατά τὸ ἔμπαλιν ἀναδρομή, πόθεν οὖν ἢ τίνος ένεκεν αύτ τοῖς ἡ ἐπ᾽ ἀμφότερα πορεία; Τάχα δὲ πάλιν αἰτιά- συνταὶ τούτου τοὺς οὐχ ὁρωμένου; ἐπικύκλους· οὓς ὑπέθηκαν αὐτοῖς ὀχήματα, καὶ ἐπὶ τούτων αὐτούς φέρεσθαι διισχυριζόμενοι· ἀλλ' οὐδὲν ἔσται περισσὸν Εκ γε τούτου τοῦ μηχανήματος· ἀπαιτήσομεν γὰρ αὐτοὺς, δι' ἣν αἰτίαν ὀχημάτων ἐλέησεν αὐτοῖς· ὡς οὐ δυναμένους ἄρα κινεῖσθαι; καὶ πῶς ἐψυχωμένους αὐτοὺς ἂν εἴποιτε, καὶ θειοτέραις ψυχαῖς; Αλλ' ὡς Ευναμένους ; καταγέλαστον οίμαί γε καὶ τὸ ἐννοεῖν. Διατί δὲ ἡ σελήνη καὶ ὁ ἥλιος ἐπικύκλων οὐκ ἔτυχου ; ὡς οὐκ ἄξιοι διὰ τὴν ὕφεσιν; Αλλ' οὐ νηφόντων ἡ λόγος · ἀλλὰ σπάνει τῆς ἐπιτηδείας όλης οὐκ - posuistis, unde talem aspectum esse suspical;imur, c si una sit superficies, ad quam oculares radii per- lingant? Arbitror autem, dicenti mihi, hæc eviden- tia esse variorum clementorum compositionis et misturæ argumenta, neminem obsistere ausurum esse, etiam ex iis qui mendacii amatores sunt, ne- dum ex iis qui veritatem sibi semper præesidem con- stituunt. Quod si non ex uno elemento proprium circularem motum habente, sed ex quatuor elemen- torum mistione constitutum calum sit, recte cir- cumferri nequit ; dietum enim fuit ipsum deorsum esse movendum, prævalente gravitate, vel sursum eſſerendum, superante contrario; aut sane stare, si nihil in ipso alteri prævaleat : quod utique cuivis mia- nifestuin est. Quis autem dicat se vidisse cœlum nec sursum nec deorsum ferri? Restat igitur ut dicatur ipsum fixum esse. Quod si dicant : Unde in simplici et qualitatibus experte elemento varii illi motus? si quidem dixerint planetas, ut vocant, contrarium univers cursuin tenere, non falluntur; sin secitn- dum tempora a Creatore definita, id agi putent, pa- lam est eos nou negure ipsorum ab oriente pro- gressum ad cursum cœli conficiendum. Rursum autem caligine obruti ac dubii, quod iis contingere solet, qui veritatem refugiunt, cum nul- lum exitum reperiant, stellas retrogressiones quas- dam et stationes facere dictitant. Sed, o quam in nectendo et solvendo ingeniosi sunt ! Si ex natura D non quod, ut ipsi elfutire solent, ipsa stella in sua motum habent, unde statio? Non enim illis contrarium est quod naturæ suæ conjungitur. Quæ autem vis et necessitas illas ad sibi contrarium motum adigit? Nec mihi quispiam oculorum fall - ciam esse jactitet : neque enim exiguum est spa- tium quod percurrunt; siquidem ex sequenti Zu- diaci signo in præcedens plerumque translate cer- nuntur. Quid vero dictu opus est, cum et ipsi dum ad astrorum operationes transcunt, ubi in supre- mam absurditatem impingunt, non intelligunt sa quoque stationes et retrogressiones facere, hebetes- que pariter ac improbos esse? Stellam vero quæ prius in Ariete, nunc in Piscibus videtur, non in Mar- tis, sed in Jovis domo dixerit quispiam esse : Arise sit, sed quod, ut ipsi concedunt, Pisces trans- currat. Quod si illi quæ apparet retrogressioni non assentiantur; unde ergo et cur illa að utraque pre- gressio? Fortasse vero dicturi sunt, in causa esse cpicylos qui sub aspectum non cadunt; quosque ipsi vehiculi instar commenti sunt, stellas in ipsis deferri asseverantes. Verum cum hoc machinamento nihil plus referent: nam ipsos rogabimus qua de causa vehiculo opus habeant: an quod moveri non possint? at cur ipsos animatos, imo divinioribus animabus instructos dicatis? An etsi possint? at illud vel cogitare ridiculum esse arbitror. Cur au- tem sol et luna epicyclos non nacti sunt? Au quod ob vilitatem iis digni non sint? Verum id dicere

νων, λείπεται, καθὰ καὶ πρώην εἴπαμεν, ερηρεισμέ- τον αὐτὸν εἶναι, καὶ μὴ περιφερόμενον. Ἀλλὰ καὶ τὴν γῆν ὡς κέντρον μέσων του παντὸς ὑποτιθέμενοι, τα χύτατα ἑαυτοὺς καταλύετε τὸ μέσον πάλιν κάτω λέ- γοντες εἶναι· τὸ αὐτὸ γὰρ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ μέσων καὶ κάτω ἀδύνατον εἶναι· τὸ μέσον γὰρ τοῦ ἄνω καὶ κάτω μέσον ἐστὶν, ἢ τοῦ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἢ τοῦ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν. Πῶς οὖν ἀπορία πολιορκούσ μενοι, ἀνακόλουθα καὶ ἀφύσικα ἀπὸ Γραφῶν φθέγγε- σθε; Δεδιότες γὰρ μή τις ὑμῖν ἀπορήσειε φάσκων· Τὰ τοσαῦτα ἀμύθητα βάρη τῆς γῆς, πῶς δυνατὸν ὑπὸ αέρα κρεμᾶσθαι, καὶ μὴ καταπίπτειν ; οὐκ ἀληθῶν, ἀλλὰ ξένων πραγμάτων μύθους ἐφευρηκότες, ἀντι- στρόφως λέγετε τὸ μέσον κάτω εἶναι, ὡς εἴ γε ἀντὶ τῆς γῆς πῦρ τις υπόθοιτο μέσον, τὸ μέσον ἄνω ἂν εἴπατε ἀντὶ τοῦ κάτω, ἐπειδὴ τὸ πῦρ ἀνωφερές ἐστιν. Ἐμοὶ γοῦν τὰ πρῶτα δοκοῦσι διὰ τῶν δευτέρων ἀνα:- ρεῖν, καὶ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα. Εἰ δὲ ἐξ ἴσου ὄντος τοῦ ἀέρος πάντοθεν τῆς γῆς ὠθεῖσθαι λέγοιεν ὑπὸ τοῦ παντὸς, καὶ τὴν γῆν ἀκλινῆ διαμένειν, καὶ μὴ κλίνειν ἐν μέρει, πῶς ἀνθρώπους καὶ τὰ λοιπὰ άλογα χερσαίά τε καὶ πτηνὰ οὐ συνωθοῦνται, ἀκλινῆ διαμένοντα ὡς ἡ γῆ, ἀλλὰ διατέμνει τὸν ἀέρα πάντα πορευόμενα καὶ ἀεροποροῦντα, καὶ ὑψηλοβατοῦντα· οὐ μόνον τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ψιλά τινα άψυχα πράγματ τα οἷον βραχύτατον πτερὸν, ἢ σμικρότατον άχυρον περικρατῆσαι ἢ βαστάσαι τὸν ἀέρα ἀδύνατον· ἀλλὰ τέμνει αὐτὸν χαύνον ἔντα καὶ ἀπαλιν· καὶ παρ έρχεται, ὅσον ἡ ὁρμὴ τοῦ ἄγοντος φέρεται; Πῶς οὖν δεκτέον τὰς τοιαύτας ψευδεῖς ὑποθέσεις ; Εἰ δὲ καὶ περὶ τῶν ἀντιπόδων επεξεργαστικώ τερον θελήσεις τις ζητῆσαι, ῥᾳδίως τους γραώ δεις μύθους αὐτῶν ἀνακαλύψει. Πάδες γὰρ ἀν θρώπου αντισυναπτόμενοι ἀμφοτέροις, εἰ στῆσαι ἡ ἐν γῇ, [ἢ ἐν ὕδατι, ἡ ἐν ἀέρι,] ἢ ἐν πυρί, ἢ ἐν οιδηποτούν σώματι βούλονται, πῶς εὑρεθήσο καὶ ἀμφότεροι όρθιοι; Πῶς οὐχ ὁ μὲν αὐτῶν κατὰ φύσιν ὄρθιος, ὁ δ' ἕτερος παρὰ φύσιν κατακέφαλα εὑρεθήσεται; Αλόγιστα καὶ ξένα τῆς ἡμετέρας φύ- σεως καὶ τάξεως εἰσι τὰ τοιαῦτα. Πῶς δὲ πάλιν ὑετοῦ γινομένου ἐπ' ἀμφοτέρους δυνατὸν λέγειν καταφέρει σβα: ἐπὶ τοὺς δύο τὸν ὑετόν; Καὶ οὐχὶ τῷ μὲν κατα- φέρεσθαι, τῷ δὲ ἀναφέρεσθαι, ἡ ἀντιφέρεσθαι, ἢ εἰσφέρεσθαι καὶ ἐκφέρεσθαι; Τὸ γὰρ ἀντίποδας νοεῖν καὶ ἀντιβρέχειν ἐπ' αὐτοὺς ἀναγκάζει νοεῖν· καὶ ευλόγως ἐπεγγελάσεται τις ταῖς καταγελάστοις ταύ- ται: ὑποθέσεσιν, ἀνάρμοστα καὶ ἄτακτα καὶ ἀφύσικα φθεγγομέναις. Εἰ δέ τις κατανοήσεις καὶ τὸ ἄλλο αὐτῶν σόφισμα, λέγω δὴ τὸ ἐμπνευματοῦσθαι τὴν γῆν, καὶ τοὺς σει σμούς γίνεσθαι, ἡνίκα τὸ πνεῦμα συγκλειόμενον την γῆν δῆθεν βιαίως σαλεύει, θαυμάσειε τὴν ἀπάτην, καὶ τῶν ἰδίων λόγων τὴν ἐναντιότητα. Εἰ γὰρ ἐξ Που τοῦ παντὸς πνεύματος ώθουμένη ἡ γῆ ἔσταται ἐσάλευτος, καὶ ἀκλινής, εμπνευματουμένη μᾶλλον βαρεῖσθαι ώφελε κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ κλίνειν, TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. A veantur, restat, ut jam diximus, carum frum esse, B C neque circumferri. Quin etiam cum terram, veluti centrum, medium universi esse supponatis, hypo- thesis vestra per se statim corruit, cum medium esse infimum dicatis: fleri enim nequit, ut idipsum eadem ratione et medium et infimum sit : nam me- dium, supremi et infini medium est, ut et dextra- rum et sinistrarum partium, anteriorum item et μosteriorum. Cur ergo angustiis obsessi, absurda et naturæ repugnantia præter Scripturas impu- denter loquimini? Veriti enim ne quis vobis quæ- stionem moveat his verbis, Hoc inenarrabile pon- dus terræ, quomodo in aere suspensum stare po- test, ita ut non cadat ? non vera, sed incredibilia figmenta a vobis excogitata profertis, ac principium repetitis ex adverso dicentes, medium esse infimum: ita ut si pro terra in medio ignem esse quis suppo- nat, medium, quod jam infimum dicitis, supre- mum dicturi sitis, quia ignis sursum tendit. Itaque videntur mihi prima secundis, secunda primis, evertere. Si vero, cum ser undequaque æqualiter terram ambiat, ipsum ab universo moveri dixerint, ac terram immobilem manere, neque vel ex parte inclinari ; quomodo homines et bruta animalia, terrestria et volatilia, non una moventur, ac per- inde atque terra non inclinantur, sed aerem fin- dunt ambulando in aere, et erecta cervice gradien- do : nec modo illa, sed etiam levissima quæque inanimata, ita ut exiguam plumiam et tenuissi– mam festucam aer sustinere nequeat ; sed scin- dunt eum, quia levis et tenuis exsistit, prætereuntque quantum validius ab agente pelluntur? Qui igitur mendacissimas hypotheses admittamus? D Quod si quis de antipodibus euriosius disqui- rere velit, perquamı facillime aniles eorum fabulas patefaciet. Etenim si pedes hominis pedibus ex op- posito conjuncti siut; sive in terra, sive in aqua, sive in acre, sive in igne, sive in quovis alio corpore steterint, quomodo possint ambo erecti reperiri ? Qui fieri possit quoniinus alter corum secunduin "slu- ram rectus, alter vero præter naturam obverso ca- pite reperiatur? Absurda sane, et a natura et con- ditione nostra aliena sunt isthæc. Rursum vero, ingruente super utrumque pluvia, quomodo dica- tur super ambos decidere? Annon potius dicatur super alium quidem decidere, ad alium vero ascen- dere, aut contra ferri, aut inferri, aut deferri ? Nam si antipodes intelligantur esse, inversa pluvia in- telligenda est. Sane tam ridiculas hypotheses jure quis derideat, utpote quæ res contra concinnum or- dinem et contra naturam efferant. Quod si quis aliud eorum sophisma exploraverit, scilicet terrain occluso aere repleri, et tunc terræ motus fieri, cum occlusus aer terram velementer quatit; is sane fraudem et verba secum pugnantia admiretur. Nam si terra æqualiter a toto spiritu pressa, stat tamen inconcussa et indeclinabilis, in- flata sane secundum illam partem debet gravior esse et declinare, secundum hominis exemplum

νων, λείπεται, καθὰ καὶ πρώην εἴπαμεν, ερηρεισμέ- τον αὐτὸν εἶναι, καὶ μὴ περιφερόμενον. Ἀλλὰ καὶ τὴν γῆν ὡς κέντρον μέσων του παντὸς ὑποτιθέμενοι, τα χύτατα ἑαυτοὺς καταλύετε τὸ μέσον πάλιν κάτω λέ- γοντες εἶναι· τὸ αὐτὸ γὰρ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ μέσων καὶ κάτω ἀδύνατον εἶναι· τὸ μέσον γὰρ τοῦ ἄνω καὶ κάτω μέσον ἐστὶν, ἢ τοῦ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἢ τοῦ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν. Πῶς οὖν ἀπορία πολιορκούσ μενοι, ἀνακόλουθα καὶ ἀφύσικα ἀπὸ Γραφῶν φθέγγε- σθε; Δεδιότες γὰρ μή τις ὑμῖν ἀπορήσειε φάσκων· Τὰ τοσαῦτα ἀμύθητα βάρη τῆς γῆς, πῶς δυνατὸν ὑπὸ αέρα κρεμᾶσθαι, καὶ μὴ καταπίπτειν ; οὐκ ἀληθῶν, ἀλλὰ ξένων πραγμάτων μύθους ἐφευρηκότες, ἀντι- στρόφως λέγετε τὸ μέσον κάτω εἶναι, ὡς εἴ γε ἀντὶ τῆς γῆς πῦρ τις υπόθοιτο μέσον, τὸ μέσον ἄνω ἂν εἴπατε ἀντὶ τοῦ κάτω, ἐπειδὴ τὸ πῦρ ἀνωφερές ἐστιν. Ἐμοὶ γοῦν τὰ πρῶτα δοκοῦσι διὰ τῶν δευτέρων ἀνα:- ρεῖν, καὶ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα. Εἰ δὲ ἐξ ἴσου ὄντος τοῦ ἀέρος πάντοθεν τῆς γῆς ὠθεῖσθαι λέγοιεν ὑπὸ τοῦ παντὸς, καὶ τὴν γῆν ἀκλινῆ διαμένειν, καὶ μὴ κλίνειν ἐν μέρει, πῶς ἀνθρώπους καὶ τὰ λοιπὰ άλογα χερσαίά τε καὶ πτηνὰ οὐ συνωθοῦνται, ἀκλινῆ διαμένοντα ὡς ἡ γῆ, ἀλλὰ διατέμνει τὸν ἀέρα πάντα πορευόμενα καὶ ἀεροποροῦντα, καὶ ὑψηλοβατοῦντα· οὐ μόνον τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ψιλά τινα άψυχα πράγματ τα οἷον βραχύτατον πτερὸν, ἢ σμικρότατον άχυρον περικρατῆσαι ἢ βαστάσαι τὸν ἀέρα ἀδύνατον· ἀλλὰ τέμνει αὐτὸν χαύνον ἔντα καὶ ἀπαλιν· καὶ παρ έρχεται, ὅσον ἡ ὁρμὴ τοῦ ἄγοντος φέρεται; Πῶς οὖν δεκτέον τὰς τοιαύτας ψευδεῖς ὑποθέσεις ; Εἰ δὲ καὶ περὶ τῶν ἀντιπόδων επεξεργαστικώ τερον θελήσεις τις ζητῆσαι, ῥᾳδίως τους γραώ δεις μύθους αὐτῶν ἀνακαλύψει. Πάδες γὰρ ἀν θρώπου αντισυναπτόμενοι ἀμφοτέροις, εἰ στῆσαι ἡ ἐν γῇ, [ἢ ἐν ὕδατι, ἡ ἐν ἀέρι,] ἢ ἐν πυρί, ἢ ἐν οιδηποτούν σώματι βούλονται, πῶς εὑρεθήσο καὶ ἀμφότεροι όρθιοι; Πῶς οὐχ ὁ μὲν αὐτῶν κατὰ φύσιν ὄρθιος, ὁ δ' ἕτερος παρὰ φύσιν κατακέφαλα εὑρεθήσεται; Αλόγιστα καὶ ξένα τῆς ἡμετέρας φύ- σεως καὶ τάξεως εἰσι τὰ τοιαῦτα. Πῶς δὲ πάλιν ὑετοῦ γινομένου ἐπ' ἀμφοτέρους δυνατὸν λέγειν καταφέρει σβα: ἐπὶ τοὺς δύο τὸν ὑετόν; Καὶ οὐχὶ τῷ μὲν κατα- φέρεσθαι, τῷ δὲ ἀναφέρεσθαι, ἡ ἀντιφέρεσθαι, ἢ εἰσφέρεσθαι καὶ ἐκφέρεσθαι; Τὸ γὰρ ἀντίποδας νοεῖν καὶ ἀντιβρέχειν ἐπ' αὐτοὺς ἀναγκάζει νοεῖν· καὶ ευλόγως ἐπεγγελάσεται τις ταῖς καταγελάστοις ταύ- ται: ὑποθέσεσιν, ἀνάρμοστα καὶ ἄτακτα καὶ ἀφύσικα φθεγγομέναις. Εἰ δέ τις κατανοήσεις καὶ τὸ ἄλλο αὐτῶν σόφισμα, λέγω δὴ τὸ ἐμπνευματοῦσθαι τὴν γῆν, καὶ τοὺς σει σμούς γίνεσθαι, ἡνίκα τὸ πνεῦμα συγκλειόμενον την γῆν δῆθεν βιαίως σαλεύει, θαυμάσειε τὴν ἀπάτην, καὶ τῶν ἰδίων λόγων τὴν ἐναντιότητα. Εἰ γὰρ ἐξ Που τοῦ παντὸς πνεύματος ώθουμένη ἡ γῆ ἔσταται ἐσάλευτος, καὶ ἀκλινής, εμπνευματουμένη μᾶλλον βαρεῖσθαι ώφελε κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ κλίνειν, TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. A veantur, restat, ut jam diximus, carum frum esse, B C neque circumferri. Quin etiam cum terram, veluti centrum, medium universi esse supponatis, hypo- thesis vestra per se statim corruit, cum medium esse infimum dicatis: fleri enim nequit, ut idipsum eadem ratione et medium et infimum sit : nam me- dium, supremi et infini medium est, ut et dextra- rum et sinistrarum partium, anteriorum item et μosteriorum. Cur ergo angustiis obsessi, absurda et naturæ repugnantia præter Scripturas impu- denter loquimini? Veriti enim ne quis vobis quæ- stionem moveat his verbis, Hoc inenarrabile pon- dus terræ, quomodo in aere suspensum stare po- test, ita ut non cadat ? non vera, sed incredibilia figmenta a vobis excogitata profertis, ac principium repetitis ex adverso dicentes, medium esse infimum: ita ut si pro terra in medio ignem esse quis suppo- nat, medium, quod jam infimum dicitis, supre- mum dicturi sitis, quia ignis sursum tendit. Itaque videntur mihi prima secundis, secunda primis, evertere. Si vero, cum ser undequaque æqualiter terram ambiat, ipsum ab universo moveri dixerint, ac terram immobilem manere, neque vel ex parte inclinari ; quomodo homines et bruta animalia, terrestria et volatilia, non una moventur, ac per- inde atque terra non inclinantur, sed aerem fin- dunt ambulando in aere, et erecta cervice gradien- do : nec modo illa, sed etiam levissima quæque inanimata, ita ut exiguam plumiam et tenuissi– mam festucam aer sustinere nequeat ; sed scin- dunt eum, quia levis et tenuis exsistit, prætereuntque quantum validius ab agente pelluntur? Qui igitur mendacissimas hypotheses admittamus? D Quod si quis de antipodibus euriosius disqui- rere velit, perquamı facillime aniles eorum fabulas patefaciet. Etenim si pedes hominis pedibus ex op- posito conjuncti siut; sive in terra, sive in aqua, sive in acre, sive in igne, sive in quovis alio corpore steterint, quomodo possint ambo erecti reperiri ? Qui fieri possit quoniinus alter corum secunduin "slu- ram rectus, alter vero præter naturam obverso ca- pite reperiatur? Absurda sane, et a natura et con- ditione nostra aliena sunt isthæc. Rursum vero, ingruente super utrumque pluvia, quomodo dica- tur super ambos decidere? Annon potius dicatur super alium quidem decidere, ad alium vero ascen- dere, aut contra ferri, aut inferri, aut deferri ? Nam si antipodes intelligantur esse, inversa pluvia in- telligenda est. Sane tam ridiculas hypotheses jure quis derideat, utpote quæ res contra concinnum or- dinem et contra naturam efferant. Quod si quis aliud eorum sophisma exploraverit, scilicet terrain occluso aere repleri, et tunc terræ motus fieri, cum occlusus aer terram velementer quatit; is sane fraudem et verba secum pugnantia admiretur. Nam si terra æqualiter a toto spiritu pressa, stat tamen inconcussa et indeclinabilis, in- flata sane secundum illam partem debet gravior esse et declinare, secundum hominis exemplum

νων, λείπεται, καθὰ καὶ πρώην εἴπαμεν, ερηρεισμέ- τον αὐτὸν εἶναι, καὶ μὴ περιφερόμενον. Ἀλλὰ καὶ τὴν γῆν ὡς κέντρον μέσων του παντὸς ὑποτιθέμενοι, τα χύτατα ἑαυτοὺς καταλύετε τὸ μέσον πάλιν κάτω λέ- γοντες εἶναι· τὸ αὐτὸ γὰρ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ μέσων καὶ κάτω ἀδύνατον εἶναι· τὸ μέσον γὰρ τοῦ ἄνω καὶ κάτω μέσον ἐστὶν, ἢ τοῦ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἢ τοῦ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν. Πῶς οὖν ἀπορία πολιορκούσ μενοι, ἀνακόλουθα καὶ ἀφύσικα ἀπὸ Γραφῶν φθέγγε- σθε; Δεδιότες γὰρ μή τις ὑμῖν ἀπορήσειε φάσκων· Τὰ τοσαῦτα ἀμύθητα βάρη τῆς γῆς, πῶς δυνατὸν ὑπὸ αέρα κρεμᾶσθαι, καὶ μὴ καταπίπτειν ; οὐκ ἀληθῶν, ἀλλὰ ξένων πραγμάτων μύθους ἐφευρηκότες, ἀντι- στρόφως λέγετε τὸ μέσον κάτω εἶναι, ὡς εἴ γε ἀντὶ τῆς γῆς πῦρ τις υπόθοιτο μέσον, τὸ μέσον ἄνω ἂν εἴπατε ἀντὶ τοῦ κάτω, ἐπειδὴ τὸ πῦρ ἀνωφερές ἐστιν. Ἐμοὶ γοῦν τὰ πρῶτα δοκοῦσι διὰ τῶν δευτέρων ἀνα:- ρεῖν, καὶ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα. Εἰ δὲ ἐξ ἴσου ὄντος τοῦ ἀέρος πάντοθεν τῆς γῆς ὠθεῖσθαι λέγοιεν ὑπὸ τοῦ παντὸς, καὶ τὴν γῆν ἀκλινῆ διαμένειν, καὶ μὴ κλίνειν ἐν μέρει, πῶς ἀνθρώπους καὶ τὰ λοιπὰ άλογα χερσαίά τε καὶ πτηνὰ οὐ συνωθοῦνται, ἀκλινῆ διαμένοντα ὡς ἡ γῆ, ἀλλὰ διατέμνει τὸν ἀέρα πάντα πορευόμενα καὶ ἀεροποροῦντα, καὶ ὑψηλοβατοῦντα· οὐ μόνον τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ψιλά τινα άψυχα πράγματ τα οἷον βραχύτατον πτερὸν, ἢ σμικρότατον άχυρον περικρατῆσαι ἢ βαστάσαι τὸν ἀέρα ἀδύνατον· ἀλλὰ τέμνει αὐτὸν χαύνον ἔντα καὶ ἀπαλιν· καὶ παρ έρχεται, ὅσον ἡ ὁρμὴ τοῦ ἄγοντος φέρεται; Πῶς οὖν δεκτέον τὰς τοιαύτας ψευδεῖς ὑποθέσεις ; Εἰ δὲ καὶ περὶ τῶν ἀντιπόδων επεξεργαστικώ τερον θελήσεις τις ζητῆσαι, ῥᾳδίως τους γραώ δεις μύθους αὐτῶν ἀνακαλύψει. Πάδες γὰρ ἀν θρώπου αντισυναπτόμενοι ἀμφοτέροις, εἰ στῆσαι ἡ ἐν γῇ, [ἢ ἐν ὕδατι, ἡ ἐν ἀέρι,] ἢ ἐν πυρί, ἢ ἐν οιδηποτούν σώματι βούλονται, πῶς εὑρεθήσο καὶ ἀμφότεροι όρθιοι; Πῶς οὐχ ὁ μὲν αὐτῶν κατὰ φύσιν ὄρθιος, ὁ δ' ἕτερος παρὰ φύσιν κατακέφαλα εὑρεθήσεται; Αλόγιστα καὶ ξένα τῆς ἡμετέρας φύ- σεως καὶ τάξεως εἰσι τὰ τοιαῦτα. Πῶς δὲ πάλιν ὑετοῦ γινομένου ἐπ' ἀμφοτέρους δυνατὸν λέγειν καταφέρει σβα: ἐπὶ τοὺς δύο τὸν ὑετόν; Καὶ οὐχὶ τῷ μὲν κατα- φέρεσθαι, τῷ δὲ ἀναφέρεσθαι, ἡ ἀντιφέρεσθαι, ἢ εἰσφέρεσθαι καὶ ἐκφέρεσθαι; Τὸ γὰρ ἀντίποδας νοεῖν καὶ ἀντιβρέχειν ἐπ' αὐτοὺς ἀναγκάζει νοεῖν· καὶ ευλόγως ἐπεγγελάσεται τις ταῖς καταγελάστοις ταύ- ται: ὑποθέσεσιν, ἀνάρμοστα καὶ ἄτακτα καὶ ἀφύσικα φθεγγομέναις. Εἰ δέ τις κατανοήσεις καὶ τὸ ἄλλο αὐτῶν σόφισμα, λέγω δὴ τὸ ἐμπνευματοῦσθαι τὴν γῆν, καὶ τοὺς σει σμούς γίνεσθαι, ἡνίκα τὸ πνεῦμα συγκλειόμενον την γῆν δῆθεν βιαίως σαλεύει, θαυμάσειε τὴν ἀπάτην, καὶ τῶν ἰδίων λόγων τὴν ἐναντιότητα. Εἰ γὰρ ἐξ Που τοῦ παντὸς πνεύματος ώθουμένη ἡ γῆ ἔσταται ἐσάλευτος, καὶ ἀκλινής, εμπνευματουμένη μᾶλλον βαρεῖσθαι ώφελε κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ κλίνειν, TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. A veantur, restat, ut jam diximus, carum frum esse, B C neque circumferri. Quin etiam cum terram, veluti centrum, medium universi esse supponatis, hypo- thesis vestra per se statim corruit, cum medium esse infimum dicatis: fleri enim nequit, ut idipsum eadem ratione et medium et infimum sit : nam me- dium, supremi et infini medium est, ut et dextra- rum et sinistrarum partium, anteriorum item et μosteriorum. Cur ergo angustiis obsessi, absurda et naturæ repugnantia præter Scripturas impu- denter loquimini? Veriti enim ne quis vobis quæ- stionem moveat his verbis, Hoc inenarrabile pon- dus terræ, quomodo in aere suspensum stare po- test, ita ut non cadat ? non vera, sed incredibilia figmenta a vobis excogitata profertis, ac principium repetitis ex adverso dicentes, medium esse infimum: ita ut si pro terra in medio ignem esse quis suppo- nat, medium, quod jam infimum dicitis, supre- mum dicturi sitis, quia ignis sursum tendit. Itaque videntur mihi prima secundis, secunda primis, evertere. Si vero, cum ser undequaque æqualiter terram ambiat, ipsum ab universo moveri dixerint, ac terram immobilem manere, neque vel ex parte inclinari ; quomodo homines et bruta animalia, terrestria et volatilia, non una moventur, ac per- inde atque terra non inclinantur, sed aerem fin- dunt ambulando in aere, et erecta cervice gradien- do : nec modo illa, sed etiam levissima quæque inanimata, ita ut exiguam plumiam et tenuissi– mam festucam aer sustinere nequeat ; sed scin- dunt eum, quia levis et tenuis exsistit, prætereuntque quantum validius ab agente pelluntur? Qui igitur mendacissimas hypotheses admittamus? D Quod si quis de antipodibus euriosius disqui- rere velit, perquamı facillime aniles eorum fabulas patefaciet. Etenim si pedes hominis pedibus ex op- posito conjuncti siut; sive in terra, sive in aqua, sive in acre, sive in igne, sive in quovis alio corpore steterint, quomodo possint ambo erecti reperiri ? Qui fieri possit quoniinus alter corum secunduin "slu- ram rectus, alter vero præter naturam obverso ca- pite reperiatur? Absurda sane, et a natura et con- ditione nostra aliena sunt isthæc. Rursum vero, ingruente super utrumque pluvia, quomodo dica- tur super ambos decidere? Annon potius dicatur super alium quidem decidere, ad alium vero ascen- dere, aut contra ferri, aut inferri, aut deferri ? Nam si antipodes intelligantur esse, inversa pluvia in- telligenda est. Sane tam ridiculas hypotheses jure quis derideat, utpote quæ res contra concinnum or- dinem et contra naturam efferant. Quod si quis aliud eorum sophisma exploraverit, scilicet terrain occluso aere repleri, et tunc terræ motus fieri, cum occlusus aer terram velementer quatit; is sane fraudem et verba secum pugnantia admiretur. Nam si terra æqualiter a toto spiritu pressa, stat tamen inconcussa et indeclinabilis, in- flata sane secundum illam partem debet gravior esse et declinare, secundum hominis exemplum

νων, λείπεται, καθὰ καὶ πρώην εἴπαμεν, ερηρεισμέ- τον αὐτὸν εἶναι, καὶ μὴ περιφερόμενον. Ἀλλὰ καὶ τὴν γῆν ὡς κέντρον μέσων του παντὸς ὑποτιθέμενοι, τα χύτατα ἑαυτοὺς καταλύετε τὸ μέσον πάλιν κάτω λέ- γοντες εἶναι· τὸ αὐτὸ γὰρ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ μέσων καὶ κάτω ἀδύνατον εἶναι· τὸ μέσον γὰρ τοῦ ἄνω καὶ κάτω μέσον ἐστὶν, ἢ τοῦ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἢ τοῦ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν. Πῶς οὖν ἀπορία πολιορκούσ μενοι, ἀνακόλουθα καὶ ἀφύσικα ἀπὸ Γραφῶν φθέγγε- σθε; Δεδιότες γὰρ μή τις ὑμῖν ἀπορήσειε φάσκων· Τὰ τοσαῦτα ἀμύθητα βάρη τῆς γῆς, πῶς δυνατὸν ὑπὸ αέρα κρεμᾶσθαι, καὶ μὴ καταπίπτειν ; οὐκ ἀληθῶν, ἀλλὰ ξένων πραγμάτων μύθους ἐφευρηκότες, ἀντι- στρόφως λέγετε τὸ μέσον κάτω εἶναι, ὡς εἴ γε ἀντὶ τῆς γῆς πῦρ τις υπόθοιτο μέσον, τὸ μέσον ἄνω ἂν εἴπατε ἀντὶ τοῦ κάτω, ἐπειδὴ τὸ πῦρ ἀνωφερές ἐστιν. Ἐμοὶ γοῦν τὰ πρῶτα δοκοῦσι διὰ τῶν δευτέρων ἀνα:- ρεῖν, καὶ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα. Εἰ δὲ ἐξ ἴσου ὄντος τοῦ ἀέρος πάντοθεν τῆς γῆς ὠθεῖσθαι λέγοιεν ὑπὸ τοῦ παντὸς, καὶ τὴν γῆν ἀκλινῆ διαμένειν, καὶ μὴ κλίνειν ἐν μέρει, πῶς ἀνθρώπους καὶ τὰ λοιπὰ άλογα χερσαίά τε καὶ πτηνὰ οὐ συνωθοῦνται, ἀκλινῆ διαμένοντα ὡς ἡ γῆ, ἀλλὰ διατέμνει τὸν ἀέρα πάντα πορευόμενα καὶ ἀεροποροῦντα, καὶ ὑψηλοβατοῦντα· οὐ μόνον τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ψιλά τινα άψυχα πράγματ τα οἷον βραχύτατον πτερὸν, ἢ σμικρότατον άχυρον περικρατῆσαι ἢ βαστάσαι τὸν ἀέρα ἀδύνατον· ἀλλὰ τέμνει αὐτὸν χαύνον ἔντα καὶ ἀπαλιν· καὶ παρ έρχεται, ὅσον ἡ ὁρμὴ τοῦ ἄγοντος φέρεται; Πῶς οὖν δεκτέον τὰς τοιαύτας ψευδεῖς ὑποθέσεις ; Εἰ δὲ καὶ περὶ τῶν ἀντιπόδων επεξεργαστικώ τερον θελήσεις τις ζητῆσαι, ῥᾳδίως τους γραώ δεις μύθους αὐτῶν ἀνακαλύψει. Πάδες γὰρ ἀν θρώπου αντισυναπτόμενοι ἀμφοτέροις, εἰ στῆσαι ἡ ἐν γῇ, [ἢ ἐν ὕδατι, ἡ ἐν ἀέρι,] ἢ ἐν πυρί, ἢ ἐν οιδηποτούν σώματι βούλονται, πῶς εὑρεθήσο καὶ ἀμφότεροι όρθιοι; Πῶς οὐχ ὁ μὲν αὐτῶν κατὰ φύσιν ὄρθιος, ὁ δ' ἕτερος παρὰ φύσιν κατακέφαλα εὑρεθήσεται; Αλόγιστα καὶ ξένα τῆς ἡμετέρας φύ- σεως καὶ τάξεως εἰσι τὰ τοιαῦτα. Πῶς δὲ πάλιν ὑετοῦ γινομένου ἐπ' ἀμφοτέρους δυνατὸν λέγειν καταφέρει σβα: ἐπὶ τοὺς δύο τὸν ὑετόν; Καὶ οὐχὶ τῷ μὲν κατα- φέρεσθαι, τῷ δὲ ἀναφέρεσθαι, ἡ ἀντιφέρεσθαι, ἢ εἰσφέρεσθαι καὶ ἐκφέρεσθαι; Τὸ γὰρ ἀντίποδας νοεῖν καὶ ἀντιβρέχειν ἐπ' αὐτοὺς ἀναγκάζει νοεῖν· καὶ ευλόγως ἐπεγγελάσεται τις ταῖς καταγελάστοις ταύ- ται: ὑποθέσεσιν, ἀνάρμοστα καὶ ἄτακτα καὶ ἀφύσικα φθεγγομέναις. Εἰ δέ τις κατανοήσεις καὶ τὸ ἄλλο αὐτῶν σόφισμα, λέγω δὴ τὸ ἐμπνευματοῦσθαι τὴν γῆν, καὶ τοὺς σει σμούς γίνεσθαι, ἡνίκα τὸ πνεῦμα συγκλειόμενον την γῆν δῆθεν βιαίως σαλεύει, θαυμάσειε τὴν ἀπάτην, καὶ τῶν ἰδίων λόγων τὴν ἐναντιότητα. Εἰ γὰρ ἐξ Που τοῦ παντὸς πνεύματος ώθουμένη ἡ γῆ ἔσταται ἐσάλευτος, καὶ ἀκλινής, εμπνευματουμένη μᾶλλον βαρεῖσθαι ώφελε κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ κλίνειν, TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. A veantur, restat, ut jam diximus, carum frum esse, B C neque circumferri. Quin etiam cum terram, veluti centrum, medium universi esse supponatis, hypo- thesis vestra per se statim corruit, cum medium esse infimum dicatis: fleri enim nequit, ut idipsum eadem ratione et medium et infimum sit : nam me- dium, supremi et infini medium est, ut et dextra- rum et sinistrarum partium, anteriorum item et μosteriorum. Cur ergo angustiis obsessi, absurda et naturæ repugnantia præter Scripturas impu- denter loquimini? Veriti enim ne quis vobis quæ- stionem moveat his verbis, Hoc inenarrabile pon- dus terræ, quomodo in aere suspensum stare po- test, ita ut non cadat ? non vera, sed incredibilia figmenta a vobis excogitata profertis, ac principium repetitis ex adverso dicentes, medium esse infimum: ita ut si pro terra in medio ignem esse quis suppo- nat, medium, quod jam infimum dicitis, supre- mum dicturi sitis, quia ignis sursum tendit. Itaque videntur mihi prima secundis, secunda primis, evertere. Si vero, cum ser undequaque æqualiter terram ambiat, ipsum ab universo moveri dixerint, ac terram immobilem manere, neque vel ex parte inclinari ; quomodo homines et bruta animalia, terrestria et volatilia, non una moventur, ac per- inde atque terra non inclinantur, sed aerem fin- dunt ambulando in aere, et erecta cervice gradien- do : nec modo illa, sed etiam levissima quæque inanimata, ita ut exiguam plumiam et tenuissi– mam festucam aer sustinere nequeat ; sed scin- dunt eum, quia levis et tenuis exsistit, prætereuntque quantum validius ab agente pelluntur? Qui igitur mendacissimas hypotheses admittamus? D Quod si quis de antipodibus euriosius disqui- rere velit, perquamı facillime aniles eorum fabulas patefaciet. Etenim si pedes hominis pedibus ex op- posito conjuncti siut; sive in terra, sive in aqua, sive in acre, sive in igne, sive in quovis alio corpore steterint, quomodo possint ambo erecti reperiri ? Qui fieri possit quoniinus alter corum secunduin "slu- ram rectus, alter vero præter naturam obverso ca- pite reperiatur? Absurda sane, et a natura et con- ditione nostra aliena sunt isthæc. Rursum vero, ingruente super utrumque pluvia, quomodo dica- tur super ambos decidere? Annon potius dicatur super alium quidem decidere, ad alium vero ascen- dere, aut contra ferri, aut inferri, aut deferri ? Nam si antipodes intelligantur esse, inversa pluvia in- telligenda est. Sane tam ridiculas hypotheses jure quis derideat, utpote quæ res contra concinnum or- dinem et contra naturam efferant. Quod si quis aliud eorum sophisma exploraverit, scilicet terrain occluso aere repleri, et tunc terræ motus fieri, cum occlusus aer terram velementer quatit; is sane fraudem et verba secum pugnantia admiretur. Nam si terra æqualiter a toto spiritu pressa, stat tamen inconcussa et indeclinabilis, in- flata sane secundum illam partem debet gravior esse et declinare, secundum hominis exemplum

ὥσπερ καὶ παραδείγματι χρῶνται τῷ κατὰ τὸν ἄνθρω Β Αn- που. Ο γάρ τοι ἄνθρωπος οὐ μόνον ἐμπνευματούμε νος σαλεύεται καὶ τρέμει, ἀλλὰ καὶ φόβῳ ληφθείς τρέμει, και μέθῃ οίνου καὶ ψύχει πιεζόμενος, καὶ αἵματι ὑπεροξων καὶ θυμούμενος, καὶ ἀπὸ γήρως καὶ ἀπὸ ἀδυναμίας· ἡνίκα δὲ καὶ ἐμπνευματούμενος σαλεύεται, τελευτῇ. Πῶς οὖν καὶ ἡ γῆ κατ' αὐτοὺς εμπνευματουμένη, οὐ καταπίπτει καὶ ἀπόλλυσι τὸν ἴδιον τόπον ; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν τῆς Αἰγύπτου κρείτ τονα σεισμών λέγουσιν, ὡς διὰ τὸ χαύνην εἶναι, καὶ πνέειν τοὺς αὐλακας ἐκείνους μὴ ποιοῦσα (ει) τοὺς μεγάλους σεισμούς, καίτοι πολλάκις σεισμών γενομέ νων ἐν Αἰγύπτῳ, ὥστε πόλεις πεσεῖν καὶ ἐδαφισθή ναι· οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν καιρῶν τῶν Ελλήνων, ηνίκα κατεκράτουν καὶ ἐβασίλευον, ἐπὶ 'Αλεξάνδρου, καὶ Σελεύκου, καὶ ᾿Αντιόχου, καὶ Πτο- λεμαίου, καὶ φιλοσόφους ἄνδρας ἐπήγοντο, Αριστο τέλη τε καὶ τοὺς ὁμοίους, καὶ βουλῇ αὐτῶν ἐποίουν τὰ πολλά; Πῶς κτιζομένης Αντιοχείας ὑπὸ Σελεύ κου καὶ 'Αντιόχου, οὐκ ἐγένοντο δυνατοὶ εἰπεῖν περὶ τῆς γῆς τῶν αὐτόθι ὅτι οὐκ ἔστι κρείττων σεισμών, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ φίλη; Ὥσπερ οὖν καὶ έωράκαμεν αὐτὴν πολλάκις πεσοῦσαν ἀπὸ σεισμῶν· οὐ μόνον δὲ Αντιόχειαν, ἀλλὰ καὶ Κόρινθον ἔνθα ὁ δῆμος τῶν φιλοσόφων ἐγειτνία ο Εἰ δὲ καὶ τὴν ἑτέραν αὐτῶν δόξαν τις θεάσαιτο, ως φασι τὸν ὑετὸν ἀπὸ τῆς ὑγρότητος τῆς ἀνιμωμένη; ὑπὸ τῆς θερμότητος ἀποτελεῖσθαι, καὶ παραδείγμασι πείθειν ἐπιχειροῦσιν, ὅτι ὥσπερ, φησί, τὸ βαλανείον ἐκ τῆς θερμότητος ἀνιμᾶται τὸ ὑγρὸν καὶ ἀποστάξει· καὶ ὥσπερ ἡ σικύα διὰ τοῦ στυπτείου καὶ πυρὶς ἀν ιμάται τὸ ὑγρών· οὕτω καὶ τὸ ἀγρὸν ἀνεμώμενης ή ἥλιος, ἐν καιρῷ ἀποστάζει αὐτό, ὅθεν γίνεται ὁ θε τό;. Θαυμάσεις δ᾽ ἄν τις αὐτῶν τὴν τοσαύτην σοφίαν τὴν τῇ πιθανότητι ἀπατῶσαν τους πολλούς. Εἰ γὰρ τὸ βαλανείον τὴν θερμότητα οὐκ ἄνωθεν, ἀλλὰ κά τωλεν ἔχει, πῶς ἀνιμᾶται, οὐχὶ δὲ μᾶλλον ὠθεῖ; Ομοίως καὶ ἐπὶ τοῦ χαλκείου, οὐκ ἄνωθεν ἔχει τήν θερμότητα, ἀλλὰ κάτωθεν, καὶ ἀμφότερα ὑπὸ τῆς θερμότητος ὠθοῦνται, καὶ τῇ ἀνακλάσει, τὸ μὲν ἐκ τῆς στέγης ἀποστάζει, τὸ δὲ ἐκ τοῦ πώματος· ὁμοίως καὶ ἡ σικύα, εἰ μὴ δι' αὐτοῦ τοῦ ὀργάνου βιαζομένου τὴν φύσιν καὶ ἔλκοντος, οὐκ ἂν εἴλκεν υγρότητα, μια ριάκις ἐπὶ μυρίων πῦρ καὶ στυπτεῖον ἐμβαλόντων. ᾿Αλλὰ καὶ ξύλον ὑγρὸν τινὸς ἐμβαλόντο; πυρί, τοσού τον ὠθεῖται ἡ ὑγρότης ἐκ τῆς θερμότητος, ὡς ἐκ τοῦ ἑτέρου μέρους ξύλου, τὴν ὑγρότητα καὶ τὸν καπν ἐκβάλλεσθαι. Καὶ πῦρ τις ἀνάψας εἰς γῆν, τὴν ὑγρο τητα τὴν ἐν τοῖς ξύλοις, διὰ τοῦ καπνοῦ ἐκπεμπομέ· τὴν ἐπὶ τὰ ἄνω θεωρεῖ· οὐχὶ ἀπὸ τῶν ἄνω ἀνιμωμέν νην, ἀλλ᾽ ὠθουμένην ἀπὸ τῆς θερμότητος του πυρός. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πλύνων τις ἱμάτιον, καὶ ἀπλώσα; ἐν τῇ γῇ, ἐπειδὰν ξηρανθῇ ἐκ τοῦ ἡλίου, ἐπάρας τὸ ἱμάτιον τὴν ὑγρότητα ἐκπεμφθεῖσαν ὑπὸ τῆς θερμό. τητος ἐν τῇ γῇ εὐρήσει τυπωθεῖσαν κατὰ τὸ σχῆμα τοῦ ἱματίου. Ομοίως καὶ εἰς πινάκιον τις εμβαλών θερμὸν ὄψον, δι' ἑκατέρου εκπεμπομένην τὴν ὑγρ τητα θεωρήσει ἄνωθεν καὶ κάτωθεν, ἐπειδὴ μέση τυγχάνει ή θερμότης· ἄνωθεν γὰρ θεωρεί κατὸν ἀνιόντα, καὶ κάτωθεν ἱδροῦντα τὴν πίνακα, καὶ τὴν COSM.E INDICOPLEUSTE quo ipsi utuntur. llomo quippe non molo infatus, & vacillat et tremit, sed etiam timore correptus, vino captus, aut frigore, ex sanguinis item fervore el iracundia, ex senectute et imbecillitate : cmm autem inflatus tremit, tum sane plerumque in aegritudinem cadit et moritur. Qui ergo terra, que secundum illos inflata est, non decidit, nec proprium antittit locum ? Cur terram Ægypti ilco terra notibus li- beram dicunt, quod mollis sit, et sulci ejus trauspi rent, indeque esse quod magnos successus non patia tur : etiamsi plerumque motus in Ægypto fuerint, qu'is urbes corruerunt et solo æquatæ sunt? Ne- que id tantum, sed etiam Grecorum tempore re- guantibus Alexandro, Selenco, Antiocho et Ptole- mæo, cum ii philosophos multos, Aristotelem et ipsi similes consulerent, et consilio eorum in multi, ulerentur; cur ii, dum Antiochia a Seleuco et tincho fundaretur, indicare non potuerunt ferram illam non moribus liberam, imo ipsis obnoxiam esse ? ut nos vidimus collapsam sæpe, nun modo Antiochiam, sed etiam Corinthum, cui vicina erat philosophorum natio. C Si vero aliam eorum opinionem examinemus, qua dicunt et exemplis probare nituntur, pluviam ex humiditate æstu in vapores resoluta procedere ; quoniam, inquiunt, ut balneum ex calore in vapores solvitur et fuitas exprimit, et sicut cucuneres sul- jecta stuppa et igne vapores et bumiditatem emit- tunt, sic humiditatem sol in vapores resolvit, ac suo tempore stillare facit, unde fit pluvia; sane mi- rabimur tantam sapientiam ex veritatis specie m:il- tos decipienten. Nam si balneum calorem non desu- per, sed deorsum accipit, cur in vapores solvitur, imo non potius repellit? Similiter in æneo vas^, quod non superne, sed subius calorem accipit : utraque isthee in vaporem erumpunt, et ex reper- cussione linc ex tecto, isti:iuc ex operculo, stille defluunt; similiterque in cucumere accidit; qui nisi per ipsum organum, quod naturæ vim infert et trahit, nequaquam humiditatem traheret, etiamsi sexcenties stuppa et ignis conjicerentur. Sic et li- gnum humidum si quis in ignem conjiciat, usque D adeo humiditas a calore pellitur, ut ex alia ligni parte humor et fumus emittantur : et si quis in terra ignem accendat, lignorum humiditatem fumo eſſferri ac sursum tendere videt, non a supernis par- tibus in vaporem resolutam, sed ab ignis calore pulsam. Quinetiam cum quis vestem abluit, et ad terram extendit, postquam ea a sole exsiccata fue- rit, sublato vestimento, humiditatem a calore emis- Bam, aul formam vestis expressam in terra reperiet. Similiter si quis in lancem calidum obsonium con- jiciat, ex utraque parte humiditatem emitti conspi- ciet, sursum scilicet et deorsum, quia calor inter- medius est: sursum enim ascendentem fumum, ac deorsum sudare lancem, ac in disci sedibus humo. rem ad ejus figuram expressum, videbit. Quare

TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. I. υγρότητα τυπουμένην κατὰ τὸν τύπον τοῦ πίνακος· Δ ὥστε οὐκ ἀνιμάται, κατά τους σοφούς, ἀλλὰ μαλλον ἐδεῖ ἡ θερμότης. Ἐπαπορούντων δὲ ἡμῶν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Διατί ἐν Θηβαΐδι χαυματουμένης τῆς χώρας οὐκ ἀν.μᾶται τὸ ὑγρῶν καὶ γίνεται ὑετὸς ἐν τοῖς αὐτόθι; ἀπολογούμε να φάσκουσιν, ὅτι ἡ μετρία καὶ οὐχ ἡ ἄγαν μᾶλλον θερμότης είωθεν άνιμᾶσθαι. Πρὸς οὓς συντομώτατα ἐροῦμεν, ὅτι καὶ πῶς ἐνδοτέρω τῆς Θηβαΐδος εἰς τὴν Αιθιοπίαν, ἔνθα πολύ πλέον θερμότης υπάρχει, πολ λοὶ ὑετοὶ γίνονται ; Πῶς δὲ δύνανται λέγειν, τὸν ἥλιον ἀκιμάσθαι, οἱ πολλοὶ καὶ ἀκρότατοι σοφοί, ἐκ τῆς πω ριφοράς συντρίβεσθαι, καὶ θερμαίνειν διισχυριζόμε ναι, καὶ εὐχὶ ἐνυπάρχειν αὐτῷ κατὰ φύσιν τὸ θερμόν ὑποτιθέμενοι ; Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν ἀέρα ἀγρὸν καὶ θερμὸν λέγοντες εἶναι, τίς ἐστι χρεία σοφίζεσθαι τους Β σοφούς, καὶ λέγειν ἑτέρωθεν ἀνιμᾶσθαι τὸ ὑγρόν, αὐτ τόθεν ἄνωθεν ἔχοντες τὸ θερμὸν καὶ τὸ ὑγρόν ; Εἰ δέ τις ἀπαιτήσειεν αὐτοὺς στοιχεῖον ἐν καθ᾿ ἑαυτὸ, ήγουν τὴν αὐτοῦ ποιότητα δεῖξαι, εὐθέως ἀποροῦντες τῷ ἐνὶ στοιχείῳ δύο ποιότητας χαρίζονται, καί ψασιν· Ἡ γῆ, ξηρὸν καὶ ψυχρόν· τὸ ὕδωρ, ψυχρὸν καὶ ὑγρόν· ὁ μὴν, ὑγρὸς καὶ θερμός· τὸ πῦρ, θερμὸν καὶ ξηρύν, ὥστε ἀπορία πολιορκούμενοι, ὀκτὼ ποιότητας λέγουσι τῶν τεσσάρων στοιχείων. Ποτὲ δὲ τὰς ποιό τητας πάσας ἐν ἑκάστῳ στοιχείῳ λέγουσιν εἶναι· πά- λιν οὖν ἀντίκεινται τοῖς ἑαυτῶν λόγοις, ἕκαστον τῶν τεσσάρων στοιχείων τετραχῶς μὴ ὀνομάζοντες, ἀλλὰ τυχώς μόνον. Θαυμάζω τοίνυν τοὺς βελτίστους τού τους ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν τὸ ὕδωρ παρέχοντας, καὶ τὸν αέρα ὑγρὸν καὶ θερμόν. Πόθεν λέγουσι τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν, πήγνυσθαι καὶ κρυ σταλλοῦσθαι ἐν καιρῷ χειμώνος; Πόθεν ἐπέρχεται ἡ ἄκρα ψυχρότης, ἵνα κρύσταλλον αὐτὸ ἀπεργάσηται; Καὶ εἰ μὲν ἐροῦσιν ὅτι ἡ ἀπόστασις τοῦ ἡλίου εἰς τὸ κατά φύσιν αὐτὸ ἀποδείκνυσι, πῶς τὸν αέρα κατά φύσιν ὄντα θερμὴν τότε καὶ ὑγρὸν οὐκ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ψυχρότατον; Πῶς δὲ αὐτὸ τὸ ψυ χρόν, τουτέστι τὸ ὕδωρ, οὐ πήγνυσι τὴν αέρα, τ ἐστι τὸ ὑγρὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκεῖνο τοῦτο πήγνυσι, καθὼς ἐρῶμεν ; Πολλὰ μὲν οὖν ἔχων εἰπεῖν περὶ τού του, καὶ περὶ ὧν πάλιν πλανώμενοι φέροντι παρα δειγμάτων ἐπ' αὐτοῦ, χαλινούμαι τῇ ματαιότητι τῶν ὑπ' αὐτῶν λεγομένων εντρεπόμενος· ἀρκετὰ ἡγησά- μενος τὰ προλεχθέντα περὶ τούτου. Περὶ ἕτερον δὲ μᾶλλον ἐπειγόμενο; τῶν σοφῶν Ν ἀσχολεῖσθαι σύρισμα, ὅπερ εὐθέως ἐρῶ. Τὸν οὐρα τὴν σώμα λέγοντες εἶναι, περιέχειν λέγουσι τὸν πάντα κόσμον, μηδέν δὲ ἔξωθεν αὐτοῦ ὑπάρχειν δι ισχυριζόμενοι, ἀγγέλους καὶ δαίμονας και ψυχάς, μέρος ὄντας τοῦ κόσμου, ἀπεριγράφουν πάλιν ὁρί- ζονται, μήτε περιέχοντας τὸν οὐρανὸν, μήτε περι- εχεμένους ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ, οὐ συνιέντες τὸ λεγόμε νιν, ὅτι τὸ μήτε περιέχον μήτε περιεχόμενον, ἐν τοῖς ούσιν ὅλως οὐ θεωρεῖται. Εἰ τοίνυν ταῦθ' οὕτως ἔχει, ειπάτωσαν περὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν ψυχῆς, πο τερον ἔστιν, ἢ οὐκ ἔστι. Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἔστι, λίαν ἀνατε;, καὶ ἀψύχους ἑαυτοὺς ὑποτίθενται· εἰ δὲ ἔστι, πάλιν λεγέτωσαν, Ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ἢ τ contra quam sophis illis videtur, calor non sursui tra!.it, sed pellit. Cum autem quæstionem ipsis proponimus, Cur in Thebaide, cum regio illa aestu fervet, humor :: sursum trahitur, neque pluvia decidit? respondent illi, moderatum non vero ferventissimum calorem sursum trahere. Quibus brevissime reponemus, Cur ergo ulura Thebaiden in Ethiopia, ubi multo ve- lementior aestus, pluvie frequentes et copiose sunt ? Qui diccre possint illi iuter sophos supremi, solemn sursum trahere, eum illum ex cursus collisione calcheri affirment, nec naturalem in se calorem habere supponant? Imo vero cum aerem humidum et calidum esse dicant, quid opus est illis sapientibus cavillari ae dicere aliunde humiditatem attrahi, cum ibidem et in sublimi calorem et humi- ditatem habeant ? Quod si quis røget illos de singu- lis clenicntis sententiam, aut quæ sit cujusque qua- litas, statim dubil elemento cuilibet duas qualita- tes attribuunt, ac inquiunt : Terra siccitatem et frigiditatem ; aqua, frigiditatem et humiditatem, aer humiditatem et calorem; ignis, calorem et sic- citatem habet; ita ut angustiis obsessi, octo qua- tuor elementorum qualitates esse dicant. Aliquando vero omnes qualitates in quovis elemento esse di- cant; ac iterum suis ipsi verbis repugnant, cum singulis clementis non quadruplices qualitates, sed duplices ascribant. Miror itaque præstantissimos viros, qui aquam frigidam et humidam, aerem hu- C míðum et calidum astruunt, Et unde dicent aquam, il est frigidum et humidum, tempore hiemis com- pingi et in glaciem coagulari ? Undle provenit illud supremum frigus, quod aquum in glacicm conver- tat? Quod si dicant solis discessum illud secundum naturam efficere, cur acrem ex natura sua calidum, tune bumidum non efficit, sed contra frigidissi- num ? Cur ipsa frigiditas, id est, aqua, aerem DOD coagulat, qui est frigidus, sed contra ser aquam, ut videmus? Cum multa igitur hac de re dicenda suppetant, necnon de exemplis, quæ ad eam rem comprobandam errantes afferunt, corum quæ ipsi offerunt vanitate pudefactus cohibeor, ratus satis ea esse quæ superius allata sunt. ne At jubet animus aliud eorum sophisma aggredi, quod jamjam proferam. Cum cœlum corpus esse dicant, ab ipso totum mundum circumdari asse- runt : ac cum nihil extra ipsum esse asseverent, angelos, dæmonas et animas, qui mundi partes sunt, incircumscriptos esse definiunt, dicuntque eos 1.00 que cœlum in se continere, neque a cœlo continers. non intelligentes que dicunt: nam quod neque contineat, neque contineatur, in rerum natura pror- sus non conspicitur. Si igitur hæc itə se habeant, jam respondeant ; Anima ipsorum estne, annon est. Si dicant non esse, admodum impudenter sese in- animatos constituunt; si esse dicant, respondeant iterum : Vel in ipsis cst, sel non est in ipsis? Si

TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. I. υγρότητα τυπουμένην κατὰ τὸν τύπον τοῦ πίνακος· Δ ὥστε οὐκ ἀνιμάται, κατά τους σοφούς, ἀλλὰ μαλλον ἐδεῖ ἡ θερμότης. Ἐπαπορούντων δὲ ἡμῶν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Διατί ἐν Θηβαΐδι χαυματουμένης τῆς χώρας οὐκ ἀν.μᾶται τὸ ὑγρῶν καὶ γίνεται ὑετὸς ἐν τοῖς αὐτόθι; ἀπολογούμε να φάσκουσιν, ὅτι ἡ μετρία καὶ οὐχ ἡ ἄγαν μᾶλλον θερμότης είωθεν άνιμᾶσθαι. Πρὸς οὓς συντομώτατα ἐροῦμεν, ὅτι καὶ πῶς ἐνδοτέρω τῆς Θηβαΐδος εἰς τὴν Αιθιοπίαν, ἔνθα πολύ πλέον θερμότης υπάρχει, πολ λοὶ ὑετοὶ γίνονται ; Πῶς δὲ δύνανται λέγειν, τὸν ἥλιον ἀκιμάσθαι, οἱ πολλοὶ καὶ ἀκρότατοι σοφοί, ἐκ τῆς πω ριφοράς συντρίβεσθαι, καὶ θερμαίνειν διισχυριζόμε ναι, καὶ εὐχὶ ἐνυπάρχειν αὐτῷ κατὰ φύσιν τὸ θερμόν ὑποτιθέμενοι ; Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν ἀέρα ἀγρὸν καὶ θερμὸν λέγοντες εἶναι, τίς ἐστι χρεία σοφίζεσθαι τους Β σοφούς, καὶ λέγειν ἑτέρωθεν ἀνιμᾶσθαι τὸ ὑγρόν, αὐτ τόθεν ἄνωθεν ἔχοντες τὸ θερμὸν καὶ τὸ ὑγρόν ; Εἰ δέ τις ἀπαιτήσειεν αὐτοὺς στοιχεῖον ἐν καθ᾿ ἑαυτὸ, ήγουν τὴν αὐτοῦ ποιότητα δεῖξαι, εὐθέως ἀποροῦντες τῷ ἐνὶ στοιχείῳ δύο ποιότητας χαρίζονται, καί ψασιν· Ἡ γῆ, ξηρὸν καὶ ψυχρόν· τὸ ὕδωρ, ψυχρὸν καὶ ὑγρόν· ὁ μὴν, ὑγρὸς καὶ θερμός· τὸ πῦρ, θερμὸν καὶ ξηρύν, ὥστε ἀπορία πολιορκούμενοι, ὀκτὼ ποιότητας λέγουσι τῶν τεσσάρων στοιχείων. Ποτὲ δὲ τὰς ποιό τητας πάσας ἐν ἑκάστῳ στοιχείῳ λέγουσιν εἶναι· πά- λιν οὖν ἀντίκεινται τοῖς ἑαυτῶν λόγοις, ἕκαστον τῶν τεσσάρων στοιχείων τετραχῶς μὴ ὀνομάζοντες, ἀλλὰ τυχώς μόνον. Θαυμάζω τοίνυν τοὺς βελτίστους τού τους ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν τὸ ὕδωρ παρέχοντας, καὶ τὸν αέρα ὑγρὸν καὶ θερμόν. Πόθεν λέγουσι τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν, πήγνυσθαι καὶ κρυ σταλλοῦσθαι ἐν καιρῷ χειμώνος; Πόθεν ἐπέρχεται ἡ ἄκρα ψυχρότης, ἵνα κρύσταλλον αὐτὸ ἀπεργάσηται; Καὶ εἰ μὲν ἐροῦσιν ὅτι ἡ ἀπόστασις τοῦ ἡλίου εἰς τὸ κατά φύσιν αὐτὸ ἀποδείκνυσι, πῶς τὸν αέρα κατά φύσιν ὄντα θερμὴν τότε καὶ ὑγρὸν οὐκ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ψυχρότατον; Πῶς δὲ αὐτὸ τὸ ψυ χρόν, τουτέστι τὸ ὕδωρ, οὐ πήγνυσι τὴν αέρα, τ ἐστι τὸ ὑγρὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκεῖνο τοῦτο πήγνυσι, καθὼς ἐρῶμεν ; Πολλὰ μὲν οὖν ἔχων εἰπεῖν περὶ τού του, καὶ περὶ ὧν πάλιν πλανώμενοι φέροντι παρα δειγμάτων ἐπ' αὐτοῦ, χαλινούμαι τῇ ματαιότητι τῶν ὑπ' αὐτῶν λεγομένων εντρεπόμενος· ἀρκετὰ ἡγησά- μενος τὰ προλεχθέντα περὶ τούτου. Περὶ ἕτερον δὲ μᾶλλον ἐπειγόμενο; τῶν σοφῶν Ν ἀσχολεῖσθαι σύρισμα, ὅπερ εὐθέως ἐρῶ. Τὸν οὐρα τὴν σώμα λέγοντες εἶναι, περιέχειν λέγουσι τὸν πάντα κόσμον, μηδέν δὲ ἔξωθεν αὐτοῦ ὑπάρχειν δι ισχυριζόμενοι, ἀγγέλους καὶ δαίμονας και ψυχάς, μέρος ὄντας τοῦ κόσμου, ἀπεριγράφουν πάλιν ὁρί- ζονται, μήτε περιέχοντας τὸν οὐρανὸν, μήτε περι- εχεμένους ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ, οὐ συνιέντες τὸ λεγόμε νιν, ὅτι τὸ μήτε περιέχον μήτε περιεχόμενον, ἐν τοῖς ούσιν ὅλως οὐ θεωρεῖται. Εἰ τοίνυν ταῦθ' οὕτως ἔχει, ειπάτωσαν περὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν ψυχῆς, πο τερον ἔστιν, ἢ οὐκ ἔστι. Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἔστι, λίαν ἀνατε;, καὶ ἀψύχους ἑαυτοὺς ὑποτίθενται· εἰ δὲ ἔστι, πάλιν λεγέτωσαν, Ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ἢ τ contra quam sophis illis videtur, calor non sursui tra!.it, sed pellit. Cum autem quæstionem ipsis proponimus, Cur in Thebaide, cum regio illa aestu fervet, humor :: sursum trahitur, neque pluvia decidit? respondent illi, moderatum non vero ferventissimum calorem sursum trahere. Quibus brevissime reponemus, Cur ergo ulura Thebaiden in Ethiopia, ubi multo ve- lementior aestus, pluvie frequentes et copiose sunt ? Qui diccre possint illi iuter sophos supremi, solemn sursum trahere, eum illum ex cursus collisione calcheri affirment, nec naturalem in se calorem habere supponant? Imo vero cum aerem humidum et calidum esse dicant, quid opus est illis sapientibus cavillari ae dicere aliunde humiditatem attrahi, cum ibidem et in sublimi calorem et humi- ditatem habeant ? Quod si quis røget illos de singu- lis clenicntis sententiam, aut quæ sit cujusque qua- litas, statim dubil elemento cuilibet duas qualita- tes attribuunt, ac inquiunt : Terra siccitatem et frigiditatem ; aqua, frigiditatem et humiditatem, aer humiditatem et calorem; ignis, calorem et sic- citatem habet; ita ut angustiis obsessi, octo qua- tuor elementorum qualitates esse dicant. Aliquando vero omnes qualitates in quovis elemento esse di- cant; ac iterum suis ipsi verbis repugnant, cum singulis clementis non quadruplices qualitates, sed duplices ascribant. Miror itaque præstantissimos viros, qui aquam frigidam et humidam, aerem hu- C míðum et calidum astruunt, Et unde dicent aquam, il est frigidum et humidum, tempore hiemis com- pingi et in glaciem coagulari ? Undle provenit illud supremum frigus, quod aquum in glacicm conver- tat? Quod si dicant solis discessum illud secundum naturam efficere, cur acrem ex natura sua calidum, tune bumidum non efficit, sed contra frigidissi- num ? Cur ipsa frigiditas, id est, aqua, aerem DOD coagulat, qui est frigidus, sed contra ser aquam, ut videmus? Cum multa igitur hac de re dicenda suppetant, necnon de exemplis, quæ ad eam rem comprobandam errantes afferunt, corum quæ ipsi offerunt vanitate pudefactus cohibeor, ratus satis ea esse quæ superius allata sunt. ne At jubet animus aliud eorum sophisma aggredi, quod jamjam proferam. Cum cœlum corpus esse dicant, ab ipso totum mundum circumdari asse- runt : ac cum nihil extra ipsum esse asseverent, angelos, dæmonas et animas, qui mundi partes sunt, incircumscriptos esse definiunt, dicuntque eos 1.00 que cœlum in se continere, neque a cœlo continers. non intelligentes que dicunt: nam quod neque contineat, neque contineatur, in rerum natura pror- sus non conspicitur. Si igitur hæc itə se habeant, jam respondeant ; Anima ipsorum estne, annon est. Si dicant non esse, admodum impudenter sese in- animatos constituunt; si esse dicant, respondeant iterum : Vel in ipsis cst, sel non est in ipsis? Si

TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. I. υγρότητα τυπουμένην κατὰ τὸν τύπον τοῦ πίνακος· Δ ὥστε οὐκ ἀνιμάται, κατά τους σοφούς, ἀλλὰ μαλλον ἐδεῖ ἡ θερμότης. Ἐπαπορούντων δὲ ἡμῶν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Διατί ἐν Θηβαΐδι χαυματουμένης τῆς χώρας οὐκ ἀν.μᾶται τὸ ὑγρῶν καὶ γίνεται ὑετὸς ἐν τοῖς αὐτόθι; ἀπολογούμε να φάσκουσιν, ὅτι ἡ μετρία καὶ οὐχ ἡ ἄγαν μᾶλλον θερμότης είωθεν άνιμᾶσθαι. Πρὸς οὓς συντομώτατα ἐροῦμεν, ὅτι καὶ πῶς ἐνδοτέρω τῆς Θηβαΐδος εἰς τὴν Αιθιοπίαν, ἔνθα πολύ πλέον θερμότης υπάρχει, πολ λοὶ ὑετοὶ γίνονται ; Πῶς δὲ δύνανται λέγειν, τὸν ἥλιον ἀκιμάσθαι, οἱ πολλοὶ καὶ ἀκρότατοι σοφοί, ἐκ τῆς πω ριφοράς συντρίβεσθαι, καὶ θερμαίνειν διισχυριζόμε ναι, καὶ εὐχὶ ἐνυπάρχειν αὐτῷ κατὰ φύσιν τὸ θερμόν ὑποτιθέμενοι ; Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν ἀέρα ἀγρὸν καὶ θερμὸν λέγοντες εἶναι, τίς ἐστι χρεία σοφίζεσθαι τους Β σοφούς, καὶ λέγειν ἑτέρωθεν ἀνιμᾶσθαι τὸ ὑγρόν, αὐτ τόθεν ἄνωθεν ἔχοντες τὸ θερμὸν καὶ τὸ ὑγρόν ; Εἰ δέ τις ἀπαιτήσειεν αὐτοὺς στοιχεῖον ἐν καθ᾿ ἑαυτὸ, ήγουν τὴν αὐτοῦ ποιότητα δεῖξαι, εὐθέως ἀποροῦντες τῷ ἐνὶ στοιχείῳ δύο ποιότητας χαρίζονται, καί ψασιν· Ἡ γῆ, ξηρὸν καὶ ψυχρόν· τὸ ὕδωρ, ψυχρὸν καὶ ὑγρόν· ὁ μὴν, ὑγρὸς καὶ θερμός· τὸ πῦρ, θερμὸν καὶ ξηρύν, ὥστε ἀπορία πολιορκούμενοι, ὀκτὼ ποιότητας λέγουσι τῶν τεσσάρων στοιχείων. Ποτὲ δὲ τὰς ποιό τητας πάσας ἐν ἑκάστῳ στοιχείῳ λέγουσιν εἶναι· πά- λιν οὖν ἀντίκεινται τοῖς ἑαυτῶν λόγοις, ἕκαστον τῶν τεσσάρων στοιχείων τετραχῶς μὴ ὀνομάζοντες, ἀλλὰ τυχώς μόνον. Θαυμάζω τοίνυν τοὺς βελτίστους τού τους ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν τὸ ὕδωρ παρέχοντας, καὶ τὸν αέρα ὑγρὸν καὶ θερμόν. Πόθεν λέγουσι τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν, πήγνυσθαι καὶ κρυ σταλλοῦσθαι ἐν καιρῷ χειμώνος; Πόθεν ἐπέρχεται ἡ ἄκρα ψυχρότης, ἵνα κρύσταλλον αὐτὸ ἀπεργάσηται; Καὶ εἰ μὲν ἐροῦσιν ὅτι ἡ ἀπόστασις τοῦ ἡλίου εἰς τὸ κατά φύσιν αὐτὸ ἀποδείκνυσι, πῶς τὸν αέρα κατά φύσιν ὄντα θερμὴν τότε καὶ ὑγρὸν οὐκ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ψυχρότατον; Πῶς δὲ αὐτὸ τὸ ψυ χρόν, τουτέστι τὸ ὕδωρ, οὐ πήγνυσι τὴν αέρα, τ ἐστι τὸ ὑγρὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκεῖνο τοῦτο πήγνυσι, καθὼς ἐρῶμεν ; Πολλὰ μὲν οὖν ἔχων εἰπεῖν περὶ τού του, καὶ περὶ ὧν πάλιν πλανώμενοι φέροντι παρα δειγμάτων ἐπ' αὐτοῦ, χαλινούμαι τῇ ματαιότητι τῶν ὑπ' αὐτῶν λεγομένων εντρεπόμενος· ἀρκετὰ ἡγησά- μενος τὰ προλεχθέντα περὶ τούτου. Περὶ ἕτερον δὲ μᾶλλον ἐπειγόμενο; τῶν σοφῶν Ν ἀσχολεῖσθαι σύρισμα, ὅπερ εὐθέως ἐρῶ. Τὸν οὐρα τὴν σώμα λέγοντες εἶναι, περιέχειν λέγουσι τὸν πάντα κόσμον, μηδέν δὲ ἔξωθεν αὐτοῦ ὑπάρχειν δι ισχυριζόμενοι, ἀγγέλους καὶ δαίμονας και ψυχάς, μέρος ὄντας τοῦ κόσμου, ἀπεριγράφουν πάλιν ὁρί- ζονται, μήτε περιέχοντας τὸν οὐρανὸν, μήτε περι- εχεμένους ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ, οὐ συνιέντες τὸ λεγόμε νιν, ὅτι τὸ μήτε περιέχον μήτε περιεχόμενον, ἐν τοῖς ούσιν ὅλως οὐ θεωρεῖται. Εἰ τοίνυν ταῦθ' οὕτως ἔχει, ειπάτωσαν περὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν ψυχῆς, πο τερον ἔστιν, ἢ οὐκ ἔστι. Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἔστι, λίαν ἀνατε;, καὶ ἀψύχους ἑαυτοὺς ὑποτίθενται· εἰ δὲ ἔστι, πάλιν λεγέτωσαν, Ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ἢ τ contra quam sophis illis videtur, calor non sursui tra!.it, sed pellit. Cum autem quæstionem ipsis proponimus, Cur in Thebaide, cum regio illa aestu fervet, humor :: sursum trahitur, neque pluvia decidit? respondent illi, moderatum non vero ferventissimum calorem sursum trahere. Quibus brevissime reponemus, Cur ergo ulura Thebaiden in Ethiopia, ubi multo ve- lementior aestus, pluvie frequentes et copiose sunt ? Qui diccre possint illi iuter sophos supremi, solemn sursum trahere, eum illum ex cursus collisione calcheri affirment, nec naturalem in se calorem habere supponant? Imo vero cum aerem humidum et calidum esse dicant, quid opus est illis sapientibus cavillari ae dicere aliunde humiditatem attrahi, cum ibidem et in sublimi calorem et humi- ditatem habeant ? Quod si quis røget illos de singu- lis clenicntis sententiam, aut quæ sit cujusque qua- litas, statim dubil elemento cuilibet duas qualita- tes attribuunt, ac inquiunt : Terra siccitatem et frigiditatem ; aqua, frigiditatem et humiditatem, aer humiditatem et calorem; ignis, calorem et sic- citatem habet; ita ut angustiis obsessi, octo qua- tuor elementorum qualitates esse dicant. Aliquando vero omnes qualitates in quovis elemento esse di- cant; ac iterum suis ipsi verbis repugnant, cum singulis clementis non quadruplices qualitates, sed duplices ascribant. Miror itaque præstantissimos viros, qui aquam frigidam et humidam, aerem hu- C míðum et calidum astruunt, Et unde dicent aquam, il est frigidum et humidum, tempore hiemis com- pingi et in glaciem coagulari ? Undle provenit illud supremum frigus, quod aquum in glacicm conver- tat? Quod si dicant solis discessum illud secundum naturam efficere, cur acrem ex natura sua calidum, tune bumidum non efficit, sed contra frigidissi- num ? Cur ipsa frigiditas, id est, aqua, aerem DOD coagulat, qui est frigidus, sed contra ser aquam, ut videmus? Cum multa igitur hac de re dicenda suppetant, necnon de exemplis, quæ ad eam rem comprobandam errantes afferunt, corum quæ ipsi offerunt vanitate pudefactus cohibeor, ratus satis ea esse quæ superius allata sunt. ne At jubet animus aliud eorum sophisma aggredi, quod jamjam proferam. Cum cœlum corpus esse dicant, ab ipso totum mundum circumdari asse- runt : ac cum nihil extra ipsum esse asseverent, angelos, dæmonas et animas, qui mundi partes sunt, incircumscriptos esse definiunt, dicuntque eos 1.00 que cœlum in se continere, neque a cœlo continers. non intelligentes que dicunt: nam quod neque contineat, neque contineatur, in rerum natura pror- sus non conspicitur. Si igitur hæc itə se habeant, jam respondeant ; Anima ipsorum estne, annon est. Si dicant non esse, admodum impudenter sese in- animatos constituunt; si esse dicant, respondeant iterum : Vel in ipsis cst, sel non est in ipsis? Si

TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. I. υγρότητα τυπουμένην κατὰ τὸν τύπον τοῦ πίνακος· Δ ὥστε οὐκ ἀνιμάται, κατά τους σοφούς, ἀλλὰ μαλλον ἐδεῖ ἡ θερμότης. Ἐπαπορούντων δὲ ἡμῶν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Διατί ἐν Θηβαΐδι χαυματουμένης τῆς χώρας οὐκ ἀν.μᾶται τὸ ὑγρῶν καὶ γίνεται ὑετὸς ἐν τοῖς αὐτόθι; ἀπολογούμε να φάσκουσιν, ὅτι ἡ μετρία καὶ οὐχ ἡ ἄγαν μᾶλλον θερμότης είωθεν άνιμᾶσθαι. Πρὸς οὓς συντομώτατα ἐροῦμεν, ὅτι καὶ πῶς ἐνδοτέρω τῆς Θηβαΐδος εἰς τὴν Αιθιοπίαν, ἔνθα πολύ πλέον θερμότης υπάρχει, πολ λοὶ ὑετοὶ γίνονται ; Πῶς δὲ δύνανται λέγειν, τὸν ἥλιον ἀκιμάσθαι, οἱ πολλοὶ καὶ ἀκρότατοι σοφοί, ἐκ τῆς πω ριφοράς συντρίβεσθαι, καὶ θερμαίνειν διισχυριζόμε ναι, καὶ εὐχὶ ἐνυπάρχειν αὐτῷ κατὰ φύσιν τὸ θερμόν ὑποτιθέμενοι ; Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν ἀέρα ἀγρὸν καὶ θερμὸν λέγοντες εἶναι, τίς ἐστι χρεία σοφίζεσθαι τους Β σοφούς, καὶ λέγειν ἑτέρωθεν ἀνιμᾶσθαι τὸ ὑγρόν, αὐτ τόθεν ἄνωθεν ἔχοντες τὸ θερμὸν καὶ τὸ ὑγρόν ; Εἰ δέ τις ἀπαιτήσειεν αὐτοὺς στοιχεῖον ἐν καθ᾿ ἑαυτὸ, ήγουν τὴν αὐτοῦ ποιότητα δεῖξαι, εὐθέως ἀποροῦντες τῷ ἐνὶ στοιχείῳ δύο ποιότητας χαρίζονται, καί ψασιν· Ἡ γῆ, ξηρὸν καὶ ψυχρόν· τὸ ὕδωρ, ψυχρὸν καὶ ὑγρόν· ὁ μὴν, ὑγρὸς καὶ θερμός· τὸ πῦρ, θερμὸν καὶ ξηρύν, ὥστε ἀπορία πολιορκούμενοι, ὀκτὼ ποιότητας λέγουσι τῶν τεσσάρων στοιχείων. Ποτὲ δὲ τὰς ποιό τητας πάσας ἐν ἑκάστῳ στοιχείῳ λέγουσιν εἶναι· πά- λιν οὖν ἀντίκεινται τοῖς ἑαυτῶν λόγοις, ἕκαστον τῶν τεσσάρων στοιχείων τετραχῶς μὴ ὀνομάζοντες, ἀλλὰ τυχώς μόνον. Θαυμάζω τοίνυν τοὺς βελτίστους τού τους ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν τὸ ὕδωρ παρέχοντας, καὶ τὸν αέρα ὑγρὸν καὶ θερμόν. Πόθεν λέγουσι τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν, πήγνυσθαι καὶ κρυ σταλλοῦσθαι ἐν καιρῷ χειμώνος; Πόθεν ἐπέρχεται ἡ ἄκρα ψυχρότης, ἵνα κρύσταλλον αὐτὸ ἀπεργάσηται; Καὶ εἰ μὲν ἐροῦσιν ὅτι ἡ ἀπόστασις τοῦ ἡλίου εἰς τὸ κατά φύσιν αὐτὸ ἀποδείκνυσι, πῶς τὸν αέρα κατά φύσιν ὄντα θερμὴν τότε καὶ ὑγρὸν οὐκ ἀποδείκνυσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ψυχρότατον; Πῶς δὲ αὐτὸ τὸ ψυ χρόν, τουτέστι τὸ ὕδωρ, οὐ πήγνυσι τὴν αέρα, τ ἐστι τὸ ὑγρὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκεῖνο τοῦτο πήγνυσι, καθὼς ἐρῶμεν ; Πολλὰ μὲν οὖν ἔχων εἰπεῖν περὶ τού του, καὶ περὶ ὧν πάλιν πλανώμενοι φέροντι παρα δειγμάτων ἐπ' αὐτοῦ, χαλινούμαι τῇ ματαιότητι τῶν ὑπ' αὐτῶν λεγομένων εντρεπόμενος· ἀρκετὰ ἡγησά- μενος τὰ προλεχθέντα περὶ τούτου. Περὶ ἕτερον δὲ μᾶλλον ἐπειγόμενο; τῶν σοφῶν Ν ἀσχολεῖσθαι σύρισμα, ὅπερ εὐθέως ἐρῶ. Τὸν οὐρα τὴν σώμα λέγοντες εἶναι, περιέχειν λέγουσι τὸν πάντα κόσμον, μηδέν δὲ ἔξωθεν αὐτοῦ ὑπάρχειν δι ισχυριζόμενοι, ἀγγέλους καὶ δαίμονας και ψυχάς, μέρος ὄντας τοῦ κόσμου, ἀπεριγράφουν πάλιν ὁρί- ζονται, μήτε περιέχοντας τὸν οὐρανὸν, μήτε περι- εχεμένους ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ, οὐ συνιέντες τὸ λεγόμε νιν, ὅτι τὸ μήτε περιέχον μήτε περιεχόμενον, ἐν τοῖς ούσιν ὅλως οὐ θεωρεῖται. Εἰ τοίνυν ταῦθ' οὕτως ἔχει, ειπάτωσαν περὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν ψυχῆς, πο τερον ἔστιν, ἢ οὐκ ἔστι. Καὶ εἰ μὲν οὐκ ἔστι, λίαν ἀνατε;, καὶ ἀψύχους ἑαυτοὺς ὑποτίθενται· εἰ δὲ ἔστι, πάλιν λεγέτωσαν, Ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ἢ τ contra quam sophis illis videtur, calor non sursui tra!.it, sed pellit. Cum autem quæstionem ipsis proponimus, Cur in Thebaide, cum regio illa aestu fervet, humor :: sursum trahitur, neque pluvia decidit? respondent illi, moderatum non vero ferventissimum calorem sursum trahere. Quibus brevissime reponemus, Cur ergo ulura Thebaiden in Ethiopia, ubi multo ve- lementior aestus, pluvie frequentes et copiose sunt ? Qui diccre possint illi iuter sophos supremi, solemn sursum trahere, eum illum ex cursus collisione calcheri affirment, nec naturalem in se calorem habere supponant? Imo vero cum aerem humidum et calidum esse dicant, quid opus est illis sapientibus cavillari ae dicere aliunde humiditatem attrahi, cum ibidem et in sublimi calorem et humi- ditatem habeant ? Quod si quis røget illos de singu- lis clenicntis sententiam, aut quæ sit cujusque qua- litas, statim dubil elemento cuilibet duas qualita- tes attribuunt, ac inquiunt : Terra siccitatem et frigiditatem ; aqua, frigiditatem et humiditatem, aer humiditatem et calorem; ignis, calorem et sic- citatem habet; ita ut angustiis obsessi, octo qua- tuor elementorum qualitates esse dicant. Aliquando vero omnes qualitates in quovis elemento esse di- cant; ac iterum suis ipsi verbis repugnant, cum singulis clementis non quadruplices qualitates, sed duplices ascribant. Miror itaque præstantissimos viros, qui aquam frigidam et humidam, aerem hu- C míðum et calidum astruunt, Et unde dicent aquam, il est frigidum et humidum, tempore hiemis com- pingi et in glaciem coagulari ? Undle provenit illud supremum frigus, quod aquum in glacicm conver- tat? Quod si dicant solis discessum illud secundum naturam efficere, cur acrem ex natura sua calidum, tune bumidum non efficit, sed contra frigidissi- num ? Cur ipsa frigiditas, id est, aqua, aerem DOD coagulat, qui est frigidus, sed contra ser aquam, ut videmus? Cum multa igitur hac de re dicenda suppetant, necnon de exemplis, quæ ad eam rem comprobandam errantes afferunt, corum quæ ipsi offerunt vanitate pudefactus cohibeor, ratus satis ea esse quæ superius allata sunt. ne At jubet animus aliud eorum sophisma aggredi, quod jamjam proferam. Cum cœlum corpus esse dicant, ab ipso totum mundum circumdari asse- runt : ac cum nihil extra ipsum esse asseverent, angelos, dæmonas et animas, qui mundi partes sunt, incircumscriptos esse definiunt, dicuntque eos 1.00 que cœlum in se continere, neque a cœlo continers. non intelligentes que dicunt: nam quod neque contineat, neque contineatur, in rerum natura pror- sus non conspicitur. Si igitur hæc itə se habeant, jam respondeant ; Anima ipsorum estne, annon est. Si dicant non esse, admodum impudenter sese in- animatos constituunt; si esse dicant, respondeant iterum : Vel in ipsis cst, sel non est in ipsis? Si

Η ἔστιν ἐν αὐτοῖς; Εἰ μὲν τὸ ὕστερον, πάλιν ἀναιδές Ο τε καὶ μωρόν, οὐκ ἔλαττον του προτέρου. Εἰ δὲ τὸ πρῶτον, πάλιν ἐρωτητέον αὐτούς· Τοῦ σώματος περιγραφομένου ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ, πῶς οὐ συμπερι- γράφεται καὶ ἡ ψυχή; Εἰ δὲ, καθά φασιν, ἐλλάμπει τῷ σώματι μὴ συμπεριγραφομένη αὐτῷ, ζητητέον ποῦ ὑπάρχουσα ἐλλάμπει τῷ σώματι· ἀδύνατον γὰρ κτιστὴν αὐτὴν οὖσαν, μὴ σὺν τοῖς κτίσμασιν ὑπάρ χειν. Καὶ εἰ μὲν ἔσωθέν που τοῦ οὐρανου ἐροῦσι· πάλιν ὑπ' αὐτοῦ τοῦ σώματος τοῦ οὐρανοῦ περιγρά φεται ἡ σκιαγραφουμένη παρ' αὐτοῖς ἀπερίγραφος. Εἰ δὲ ἔξωθεν δώσουσι, πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς κατο ἔλυσαν· ἔπειτα ἐν μέρει τοῦ οὐρανοῦ ἐστιν ὡς ἐν μέρει βραχυτάτῳ οὖσα· εἰ δὲ ὅλῳ, περιγράφει μὲν τὸν οὐρανὸν, ὑπὸ σχῆμα δὲ εὑρεθήσεται ὡς σῶμα. σφαιροειδής τυγχάνουσα, κατὰ τὰ ἐντεῦθεν πέρατα συμπεριειληφυία τὴν σφαίραν. Εἰ δὲ πάλιν και ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν αὐτὴν εἴπωσι διήκουσαν εις πάντων ὡς ἀπερίγραφον, μὴ λανθανέτωσαν ἑαυτούς πολυθεῖαν εἰσάγοντας, καὶ ἰσοθεῖαν φανταζομένους. Τοῦτο γὰρ τὸ ἰδίωμα εἰ μὴ τοῦ ἀκτίστου Θεοῦ τοῦ κτίσαντος καὶ δημιουργήσαντος τὰ πάντα, οὐκ ἔστι. Φάσκοντες οὖν εἶναι σοφοὶ μωραίνουσι, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον τὸν ἀπόστολον, εναλλάξαντες τὴν δόξαν τοῦ ἀπεριγράφου Θεοῦ εἰς τὰς κτιστὰς ἑαυτῶν ψυχάς, σφετεριζόμενοι τὴν δόξαν τὴν θείαν. Διὰ τοῦτο μᾶλλον αὐτοὺς φευκτέον. Τούτους γάρ, φησὶν Ο Απόστολος, αποτρέπου, τοὺς ἔχοντας μόρφω σιν εὐσεβείας, τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἀρνουμέ τους. ΛΟΓΟΣ Β. Υποθέσεις Χριστιανικαὶ περὶ σχημάτων καὶ το ποθεσίας παντὸς τοῦ κόσμου, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀποδείξεις ἔχουσαι. Οσην μὲν ἀναβολὴν ἐποιησάμην περὶ τὴν τῶν σχημάτων τοῦ κόσμου συγγραφήν, πολλάκις καὶ ἑτέρων ἡμᾶς εἰς τοῦτο προτρεψαμένων ἀνδρῶν θαυ μασίων, αὐτὸς πάντων ἄμεινον οἶσθα, ὦ τὰ πάντα φίλε θεόφιλέ τε καὶ χριστόφιλε, καὶ πάντων ἁγίων ἀνδρῶν φερώνυμε Πάμφιλε, ἐπιγείου μὲν Ἱερουσα λὴμ πάροικος τυγχάνων, οὐρανίου δὲ πρωτοτόκοι; καὶ προφήταις ἀπογεγραμμένος· ἄνωθεν μὲν ἐξ ἀκοῆς θερμοτάτῃ συνδεδεμένος φιλίᾳ· τῆς δὲ κατὰ πρόσωπον θέας νυνὶ ἀπολαύσας τῆς σῆς· ὅτε τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς ἡμᾶς ἐνταῦθα τῇ μεγίστη Αλεξάνδρου πόλει παρεγένου, ἐνοχλῶν ἡμῖν περὶ τούτου οὐ διέλιπες, ἀσθενῶν ἡμῶν τυγ- χανόντων τῷ σώματι, ταῖς τε ὄψεσι καὶ τῇ ξηρό. τητι τῆς γαστρός πιεζομένων, καὶ συνεχῶς λοιπόν ἐκ τούτου ἀσθενείαις συχναίς περιπιπτόντων, εν λως τε δὲ καὶ τῆς ἔξωθεν ἐγκυκλίου παιδείας λει πομένων, καὶ ῥητορικῆς τέχνης άμοιρούντων, καὶ στομυλία λόγων ἢ κόμπου χαρακτῆρι συνθεῖναι λόγον οὐκ εἰδότων, καὶ ταῖς τοῦ βίου πλοκαῖς ἀσχα λουμένων. Αὐτὸς οὐδὲν ἧττον ἐνοχλῶν ἡμῖν οὐ δι έλειπες, ὡς λόγον ἡμᾶς ἔγγραφον ἐκθεῖναι περὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως κατασκευα· COSMLE INDICOPLEUSTE. postremum dicant, &que amenter et impudenter A respondent; si prinum, rursus sciscitabor : Cum corpus a cœlo circumscribatur, cur non animia item circumscribitur? Si, ut dictitant, corpori illucescit, non circumscripta a corpore, jam quærendum quo loco consistens corpori illucescat: fieri enim ne- quit ut, cum creata sit, cum creatis rebus non ex- sistat. Quol si dicant illam intra caelun esse, sane a cœli corpore circumscribitur anima, quam ipsi incircumscriptam comminiscuntur; sin extra caelum, primo quidem sese ipsi confutant; deinde, in parte cœli erit, ut exiguum locum occupans; sin in toto cœlo, sane cœlum circumscribet, atque figuram habere deprehendetur ut corpus, ac sphæ- rica forma erit, utpote quæ sphæram terminet et contineat. Quod si dicant eam, utpote incircum- scriptam, et intra et extra omnia permeare, ne ignorent se et pluralitatem deorum inducere, et aequalitatem deorum comminisci. Nam illa proprie tas nonnisi ad increatum Deum, qui omnia creavit et condidit, pertinere potest. Cum itaque se sapien- tes esse dicant, insipientes sunt, secundum B. Pau- lun apostolum, gloriam iucircumscripti Dei ad ani- mas suas creatas transferentes: sibique divinam gloriam quasi propriam ascribentes. Ideoque maxi- me fugiendi sunt. Hos, inquit Apostolus, aversare, qui pietatis speciem habent, sed virtutem ejus ne- gant **. LIBER II. Hypotheses Christianæ de figura et silu totius muR- 'di, quæ ex divina Scriptura comprobantur. Quantas moras attulerimus in nostro de figura mundi opere conscribendo, hortantibus licet viris admirandis, tu omnium optime nosti, clarissime, Dei et Christi amantissime, ac omnium sanctorum nomine inerito exornate Pamphile; qui terrenæ qui- dem Jerosolyma incola, in coelesti vero cum pri- mogenitis et prophetis descriptus es : quicum pri- dem ex fama solum et auditu amicitia conjunctis simus fui ; jam vero conspectu et przsentia digna- tus tua sum, quando, sic providente Deo, Jerosoly- mis buc ad maximam urbem Alexandriam acces- sisti, ac nos ad id operis vehemnentissime concitas. etsi corpore ægros, oculis ac ventris ariditate labo- rantes, indeque in continuas iuirmitates delapsos: ad haec exterorum encyclopædia destitutos, ac rhe- toricæ artis expertes, qui insuper verborum facun- diam et figurarum pompam minime callemus, vilæ- que negotiis implicamur. Et tamen ipse nullum f- nem vel cum molestia concitandi faciebas, ut li- brum conscriberemus de tabernaculo, quod per Moysen in deserto constructum est : eratque totius muuli exemplar et delineatio, ut tibi praesenti viva voce, sed obiter exposui : non ex ne, neque ex mea opinione et conjectura, sed cum ex divinis Tim. 111, 5. • Rom. 1, seqq. B C .D

Η ἔστιν ἐν αὐτοῖς; Εἰ μὲν τὸ ὕστερον, πάλιν ἀναιδές Ο τε καὶ μωρόν, οὐκ ἔλαττον του προτέρου. Εἰ δὲ τὸ πρῶτον, πάλιν ἐρωτητέον αὐτούς· Τοῦ σώματος περιγραφομένου ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ, πῶς οὐ συμπερι- γράφεται καὶ ἡ ψυχή; Εἰ δὲ, καθά φασιν, ἐλλάμπει τῷ σώματι μὴ συμπεριγραφομένη αὐτῷ, ζητητέον ποῦ ὑπάρχουσα ἐλλάμπει τῷ σώματι· ἀδύνατον γὰρ κτιστὴν αὐτὴν οὖσαν, μὴ σὺν τοῖς κτίσμασιν ὑπάρ χειν. Καὶ εἰ μὲν ἔσωθέν που τοῦ οὐρανου ἐροῦσι· πάλιν ὑπ' αὐτοῦ τοῦ σώματος τοῦ οὐρανοῦ περιγρά φεται ἡ σκιαγραφουμένη παρ' αὐτοῖς ἀπερίγραφος. Εἰ δὲ ἔξωθεν δώσουσι, πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς κατο ἔλυσαν· ἔπειτα ἐν μέρει τοῦ οὐρανοῦ ἐστιν ὡς ἐν μέρει βραχυτάτῳ οὖσα· εἰ δὲ ὅλῳ, περιγράφει μὲν τὸν οὐρανὸν, ὑπὸ σχῆμα δὲ εὑρεθήσεται ὡς σῶμα. σφαιροειδής τυγχάνουσα, κατὰ τὰ ἐντεῦθεν πέρατα συμπεριειληφυία τὴν σφαίραν. Εἰ δὲ πάλιν και ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν αὐτὴν εἴπωσι διήκουσαν εις πάντων ὡς ἀπερίγραφον, μὴ λανθανέτωσαν ἑαυτούς πολυθεῖαν εἰσάγοντας, καὶ ἰσοθεῖαν φανταζομένους. Τοῦτο γὰρ τὸ ἰδίωμα εἰ μὴ τοῦ ἀκτίστου Θεοῦ τοῦ κτίσαντος καὶ δημιουργήσαντος τὰ πάντα, οὐκ ἔστι. Φάσκοντες οὖν εἶναι σοφοὶ μωραίνουσι, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον τὸν ἀπόστολον, εναλλάξαντες τὴν δόξαν τοῦ ἀπεριγράφου Θεοῦ εἰς τὰς κτιστὰς ἑαυτῶν ψυχάς, σφετεριζόμενοι τὴν δόξαν τὴν θείαν. Διὰ τοῦτο μᾶλλον αὐτοὺς φευκτέον. Τούτους γάρ, φησὶν Ο Απόστολος, αποτρέπου, τοὺς ἔχοντας μόρφω σιν εὐσεβείας, τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἀρνουμέ τους. ΛΟΓΟΣ Β. Υποθέσεις Χριστιανικαὶ περὶ σχημάτων καὶ το ποθεσίας παντὸς τοῦ κόσμου, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀποδείξεις ἔχουσαι. Οσην μὲν ἀναβολὴν ἐποιησάμην περὶ τὴν τῶν σχημάτων τοῦ κόσμου συγγραφήν, πολλάκις καὶ ἑτέρων ἡμᾶς εἰς τοῦτο προτρεψαμένων ἀνδρῶν θαυ μασίων, αὐτὸς πάντων ἄμεινον οἶσθα, ὦ τὰ πάντα φίλε θεόφιλέ τε καὶ χριστόφιλε, καὶ πάντων ἁγίων ἀνδρῶν φερώνυμε Πάμφιλε, ἐπιγείου μὲν Ἱερουσα λὴμ πάροικος τυγχάνων, οὐρανίου δὲ πρωτοτόκοι; καὶ προφήταις ἀπογεγραμμένος· ἄνωθεν μὲν ἐξ ἀκοῆς θερμοτάτῃ συνδεδεμένος φιλίᾳ· τῆς δὲ κατὰ πρόσωπον θέας νυνὶ ἀπολαύσας τῆς σῆς· ὅτε τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς ἡμᾶς ἐνταῦθα τῇ μεγίστη Αλεξάνδρου πόλει παρεγένου, ἐνοχλῶν ἡμῖν περὶ τούτου οὐ διέλιπες, ἀσθενῶν ἡμῶν τυγ- χανόντων τῷ σώματι, ταῖς τε ὄψεσι καὶ τῇ ξηρό. τητι τῆς γαστρός πιεζομένων, καὶ συνεχῶς λοιπόν ἐκ τούτου ἀσθενείαις συχναίς περιπιπτόντων, εν λως τε δὲ καὶ τῆς ἔξωθεν ἐγκυκλίου παιδείας λει πομένων, καὶ ῥητορικῆς τέχνης άμοιρούντων, καὶ στομυλία λόγων ἢ κόμπου χαρακτῆρι συνθεῖναι λόγον οὐκ εἰδότων, καὶ ταῖς τοῦ βίου πλοκαῖς ἀσχα λουμένων. Αὐτὸς οὐδὲν ἧττον ἐνοχλῶν ἡμῖν οὐ δι έλειπες, ὡς λόγον ἡμᾶς ἔγγραφον ἐκθεῖναι περὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως κατασκευα· COSMLE INDICOPLEUSTE. postremum dicant, &que amenter et impudenter A respondent; si prinum, rursus sciscitabor : Cum corpus a cœlo circumscribatur, cur non animia item circumscribitur? Si, ut dictitant, corpori illucescit, non circumscripta a corpore, jam quærendum quo loco consistens corpori illucescat: fieri enim ne- quit ut, cum creata sit, cum creatis rebus non ex- sistat. Quol si dicant illam intra caelun esse, sane a cœli corpore circumscribitur anima, quam ipsi incircumscriptam comminiscuntur; sin extra caelum, primo quidem sese ipsi confutant; deinde, in parte cœli erit, ut exiguum locum occupans; sin in toto cœlo, sane cœlum circumscribet, atque figuram habere deprehendetur ut corpus, ac sphæ- rica forma erit, utpote quæ sphæram terminet et contineat. Quod si dicant eam, utpote incircum- scriptam, et intra et extra omnia permeare, ne ignorent se et pluralitatem deorum inducere, et aequalitatem deorum comminisci. Nam illa proprie tas nonnisi ad increatum Deum, qui omnia creavit et condidit, pertinere potest. Cum itaque se sapien- tes esse dicant, insipientes sunt, secundum B. Pau- lun apostolum, gloriam iucircumscripti Dei ad ani- mas suas creatas transferentes: sibique divinam gloriam quasi propriam ascribentes. Ideoque maxi- me fugiendi sunt. Hos, inquit Apostolus, aversare, qui pietatis speciem habent, sed virtutem ejus ne- gant **. LIBER II. Hypotheses Christianæ de figura et silu totius muR- 'di, quæ ex divina Scriptura comprobantur. Quantas moras attulerimus in nostro de figura mundi opere conscribendo, hortantibus licet viris admirandis, tu omnium optime nosti, clarissime, Dei et Christi amantissime, ac omnium sanctorum nomine inerito exornate Pamphile; qui terrenæ qui- dem Jerosolyma incola, in coelesti vero cum pri- mogenitis et prophetis descriptus es : quicum pri- dem ex fama solum et auditu amicitia conjunctis simus fui ; jam vero conspectu et przsentia digna- tus tua sum, quando, sic providente Deo, Jerosoly- mis buc ad maximam urbem Alexandriam acces- sisti, ac nos ad id operis vehemnentissime concitas. etsi corpore ægros, oculis ac ventris ariditate labo- rantes, indeque in continuas iuirmitates delapsos: ad haec exterorum encyclopædia destitutos, ac rhe- toricæ artis expertes, qui insuper verborum facun- diam et figurarum pompam minime callemus, vilæ- que negotiis implicamur. Et tamen ipse nullum f- nem vel cum molestia concitandi faciebas, ut li- brum conscriberemus de tabernaculo, quod per Moysen in deserto constructum est : eratque totius muuli exemplar et delineatio, ut tibi praesenti viva voce, sed obiter exposui : non ex ne, neque ex mea opinione et conjectura, sed cum ex divinis Tim. 111, 5. • Rom. 1, seqq. B C .D

Η ἔστιν ἐν αὐτοῖς; Εἰ μὲν τὸ ὕστερον, πάλιν ἀναιδές Ο τε καὶ μωρόν, οὐκ ἔλαττον του προτέρου. Εἰ δὲ τὸ πρῶτον, πάλιν ἐρωτητέον αὐτούς· Τοῦ σώματος περιγραφομένου ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ, πῶς οὐ συμπερι- γράφεται καὶ ἡ ψυχή; Εἰ δὲ, καθά φασιν, ἐλλάμπει τῷ σώματι μὴ συμπεριγραφομένη αὐτῷ, ζητητέον ποῦ ὑπάρχουσα ἐλλάμπει τῷ σώματι· ἀδύνατον γὰρ κτιστὴν αὐτὴν οὖσαν, μὴ σὺν τοῖς κτίσμασιν ὑπάρ χειν. Καὶ εἰ μὲν ἔσωθέν που τοῦ οὐρανου ἐροῦσι· πάλιν ὑπ' αὐτοῦ τοῦ σώματος τοῦ οὐρανοῦ περιγρά φεται ἡ σκιαγραφουμένη παρ' αὐτοῖς ἀπερίγραφος. Εἰ δὲ ἔξωθεν δώσουσι, πρῶτον μὲν ἑαυτοὺς κατο ἔλυσαν· ἔπειτα ἐν μέρει τοῦ οὐρανοῦ ἐστιν ὡς ἐν μέρει βραχυτάτῳ οὖσα· εἰ δὲ ὅλῳ, περιγράφει μὲν τὸν οὐρανὸν, ὑπὸ σχῆμα δὲ εὑρεθήσεται ὡς σῶμα. σφαιροειδής τυγχάνουσα, κατὰ τὰ ἐντεῦθεν πέρατα συμπεριειληφυία τὴν σφαίραν. Εἰ δὲ πάλιν και ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν αὐτὴν εἴπωσι διήκουσαν εις πάντων ὡς ἀπερίγραφον, μὴ λανθανέτωσαν ἑαυτούς πολυθεῖαν εἰσάγοντας, καὶ ἰσοθεῖαν φανταζομένους. Τοῦτο γὰρ τὸ ἰδίωμα εἰ μὴ τοῦ ἀκτίστου Θεοῦ τοῦ κτίσαντος καὶ δημιουργήσαντος τὰ πάντα, οὐκ ἔστι. Φάσκοντες οὖν εἶναι σοφοὶ μωραίνουσι, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον τὸν ἀπόστολον, εναλλάξαντες τὴν δόξαν τοῦ ἀπεριγράφου Θεοῦ εἰς τὰς κτιστὰς ἑαυτῶν ψυχάς, σφετεριζόμενοι τὴν δόξαν τὴν θείαν. Διὰ τοῦτο μᾶλλον αὐτοὺς φευκτέον. Τούτους γάρ, φησὶν Ο Απόστολος, αποτρέπου, τοὺς ἔχοντας μόρφω σιν εὐσεβείας, τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἀρνουμέ τους. ΛΟΓΟΣ Β. Υποθέσεις Χριστιανικαὶ περὶ σχημάτων καὶ το ποθεσίας παντὸς τοῦ κόσμου, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀποδείξεις ἔχουσαι. Οσην μὲν ἀναβολὴν ἐποιησάμην περὶ τὴν τῶν σχημάτων τοῦ κόσμου συγγραφήν, πολλάκις καὶ ἑτέρων ἡμᾶς εἰς τοῦτο προτρεψαμένων ἀνδρῶν θαυ μασίων, αὐτὸς πάντων ἄμεινον οἶσθα, ὦ τὰ πάντα φίλε θεόφιλέ τε καὶ χριστόφιλε, καὶ πάντων ἁγίων ἀνδρῶν φερώνυμε Πάμφιλε, ἐπιγείου μὲν Ἱερουσα λὴμ πάροικος τυγχάνων, οὐρανίου δὲ πρωτοτόκοι; καὶ προφήταις ἀπογεγραμμένος· ἄνωθεν μὲν ἐξ ἀκοῆς θερμοτάτῃ συνδεδεμένος φιλίᾳ· τῆς δὲ κατὰ πρόσωπον θέας νυνὶ ἀπολαύσας τῆς σῆς· ὅτε τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς ἡμᾶς ἐνταῦθα τῇ μεγίστη Αλεξάνδρου πόλει παρεγένου, ἐνοχλῶν ἡμῖν περὶ τούτου οὐ διέλιπες, ἀσθενῶν ἡμῶν τυγ- χανόντων τῷ σώματι, ταῖς τε ὄψεσι καὶ τῇ ξηρό. τητι τῆς γαστρός πιεζομένων, καὶ συνεχῶς λοιπόν ἐκ τούτου ἀσθενείαις συχναίς περιπιπτόντων, εν λως τε δὲ καὶ τῆς ἔξωθεν ἐγκυκλίου παιδείας λει πομένων, καὶ ῥητορικῆς τέχνης άμοιρούντων, καὶ στομυλία λόγων ἢ κόμπου χαρακτῆρι συνθεῖναι λόγον οὐκ εἰδότων, καὶ ταῖς τοῦ βίου πλοκαῖς ἀσχα λουμένων. Αὐτὸς οὐδὲν ἧττον ἐνοχλῶν ἡμῖν οὐ δι έλειπες, ὡς λόγον ἡμᾶς ἔγγραφον ἐκθεῖναι περὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως κατασκευα· COSMLE INDICOPLEUSTE. postremum dicant, &que amenter et impudenter A respondent; si prinum, rursus sciscitabor : Cum corpus a cœlo circumscribatur, cur non animia item circumscribitur? Si, ut dictitant, corpori illucescit, non circumscripta a corpore, jam quærendum quo loco consistens corpori illucescat: fieri enim ne- quit ut, cum creata sit, cum creatis rebus non ex- sistat. Quol si dicant illam intra caelun esse, sane a cœli corpore circumscribitur anima, quam ipsi incircumscriptam comminiscuntur; sin extra caelum, primo quidem sese ipsi confutant; deinde, in parte cœli erit, ut exiguum locum occupans; sin in toto cœlo, sane cœlum circumscribet, atque figuram habere deprehendetur ut corpus, ac sphæ- rica forma erit, utpote quæ sphæram terminet et contineat. Quod si dicant eam, utpote incircum- scriptam, et intra et extra omnia permeare, ne ignorent se et pluralitatem deorum inducere, et aequalitatem deorum comminisci. Nam illa proprie tas nonnisi ad increatum Deum, qui omnia creavit et condidit, pertinere potest. Cum itaque se sapien- tes esse dicant, insipientes sunt, secundum B. Pau- lun apostolum, gloriam iucircumscripti Dei ad ani- mas suas creatas transferentes: sibique divinam gloriam quasi propriam ascribentes. Ideoque maxi- me fugiendi sunt. Hos, inquit Apostolus, aversare, qui pietatis speciem habent, sed virtutem ejus ne- gant **. LIBER II. Hypotheses Christianæ de figura et silu totius muR- 'di, quæ ex divina Scriptura comprobantur. Quantas moras attulerimus in nostro de figura mundi opere conscribendo, hortantibus licet viris admirandis, tu omnium optime nosti, clarissime, Dei et Christi amantissime, ac omnium sanctorum nomine inerito exornate Pamphile; qui terrenæ qui- dem Jerosolyma incola, in coelesti vero cum pri- mogenitis et prophetis descriptus es : quicum pri- dem ex fama solum et auditu amicitia conjunctis simus fui ; jam vero conspectu et przsentia digna- tus tua sum, quando, sic providente Deo, Jerosoly- mis buc ad maximam urbem Alexandriam acces- sisti, ac nos ad id operis vehemnentissime concitas. etsi corpore ægros, oculis ac ventris ariditate labo- rantes, indeque in continuas iuirmitates delapsos: ad haec exterorum encyclopædia destitutos, ac rhe- toricæ artis expertes, qui insuper verborum facun- diam et figurarum pompam minime callemus, vilæ- que negotiis implicamur. Et tamen ipse nullum f- nem vel cum molestia concitandi faciebas, ut li- brum conscriberemus de tabernaculo, quod per Moysen in deserto constructum est : eratque totius muuli exemplar et delineatio, ut tibi praesenti viva voce, sed obiter exposui : non ex ne, neque ex mea opinione et conjectura, sed cum ex divinis Tim. 111, 5. • Rom. 1, seqq. B C .D

Β νη, ἀποδείξεις ἔχουσα ἐκ τῆς θείας όντως Γραφής, περὶ ἧς ἀμφισβητεῖν Χριστιανοὺς οὐ δέον. Τῆς οὖν ἄνωθεν, ὡς εἴρηται, ροπῆς συνεργούσης ἡμῖν διὰ τῶν ὑμετέρων εὐχῶν, ἀρχόμεθα λέγειν τὰς ἡμετέ ρας ὑποθέσεις. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος κοσμογράφος Μωσής, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ὑποτιθέμεθα τοίνυν οὐρανὸν ἅμα καὶ γῆν περιεκτικά τοῦ παντὸς ὑπάρχειν, ὡς περιέχοντα τὸ πᾶν ἔνδον ἑαυτῶν. Ὅτι δὲ ταῦδ' οὕτως ἔχει, απ τὸς πάλιν βου· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁμοίως καὶ πάλιν λέγει, καὶ συνετελέσθη ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. Ανακεφαλαιούμενος δὲ πάλιν, καὶ τὴν βίβλον όνομά ζων φησὶν οὕτως· Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρα τοῦ καὶ γῆς, ὡσανεὶ περιεκτικῶν αὐτῶν, καὶ συνσημαίνεσθαι ὀφειλόντων πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς. Εἰ γὰρ κατὰ τοὺς πεπλασμένους Χριστανούς ὁ οὐρα νός μόνος περιέχει τὸ πᾶν, οὐκ ἂν ἔλεγε τὴν γῆν σὺν τῷ οὐρανῷ· ἀλλ', αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ. Ἀλλὰ μὴν οὕτω οὐ φαίνεται πεποιηκώς, οὔτε ἕτερός τις τῶν προφητών, εὔδηλον ὡς ἀμφότε- ρα οἶδε τοῦ παντὸς περιεκτικά τυγχάνειν, καὶ πᾶς δὲ ὁ χορὸς τῶν δικαίων καὶ τῶν προφητῶν τὸν οὐρανὸν ἀεὶ σὺν τῇ γῇ σημαίνουσι. Καὶ ἄκουσαν ἑκάστου λέγοντος· Μελχισεδέχ πρῶτος εὐλογῶν τὸν Αβραάμ, φησὶν οὕτως· Εὐλογητὸς ᾿Αβραὰμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γήν· δεύτερος Αβραάμ φησιν· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Θεὸν τὸν ὕψιστον, ὃς ἔκτισε τὸν οὐ ρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ πάλιν· Υπόθες τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, καὶ ἐξορκίζω σε Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὸν Θεὸν τῆς γῆς. Σεμνοτέρως γὰρ ὁ πιστότατος 'Αβραάμ κατὰ τῆς περιτομῆς ἐξορκίσαι βουλόμενος τὸν ἴδιον παῖ δα, ὡς βασιλικῆς σφραγίδος ούσης, Υπόθες, εἶπε, τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, ἀντὶ τοῦ, ὑπὸ τὴν βασιλικὴν σφραγίδα, τουτέστι την περιτομήν, καὶ πάλιν· Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὃς ἔλαβέ με ἐκ τοῦ οἶκον τοῦ πατρός μου. Ἔτι ὁ Δαυΐδ· Εὐλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ, Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν Α περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου παρ' ἡμῶν ὠνομασμέν τῇ γῇ, καὶ πάλιν· Σὺ κατ᾿ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν $8 οἱ οὐρανοί. Ομοίως Ωσηέ οὕτως φησίν· Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου στερεῶν οὐρανὸν καὶ κτίζων γῆν. Οὗ αἱ χεῖρες ἔκτισαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ. Ζαχαρίας δὲ, Εκτείνων τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιῶν τὴν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Ησαΐας οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσεις τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσεις τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Επισημαντέον ἐνταῦθα, ὅτι ὁ πήξας αὐτὸν εἶπεν, ὡσανεὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ πάλιν· Ἐγώ Κύριος συν τελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ COSME INDICOPLEUSTE complectens, demonstrationes habens cx vere di- vina Scriptura, de qua Christianis dubitare non licet. Divina igitur, uti diximus, ope precibus ve- stris impetrata, initium loquendi facimus. Ait ita- que divinus cosmographus Moyses, In principio (e- cit Deus coelum et terram". Supponimus itaque coelum et terram universa complecti, utpote quæ omnia intra se contineant. Nam quod hæc ita se habeant, ipse rursum clamat, Ser enim diebus fecit Deus cælum et terram et omnia quæ in eis sunt *3 rursumque ait, Et perfectum est cœlum el terra, el omnis ornatus eorum . Iterum autem resumens, ac librum commemorans, sic ait: Hic est liber generationie cœli et terræ º, quasi omnia lis con- tineantur, et universa quæ in eis sunt cum illis signifcentur. Nam si secundum fucatos illos Chiri- stianos, cœlum tantummodo universa contineat, terram eum coelo non nominasset; sed dixisset, Hic est liber generationis cœli. Imo etiam nullus pro- ihetarum ita unquam loqui videtur, manifestumque est novisse illos hæc ambo omnia continere : om- nisque justorum hominum et prophetarum chorus cœlum semper cum terra indicat. Audi vero sin- gulos ita loquentes : Melchisedech primus Abra- hamo benedicens sic ait: Benedictus Abraham Deo allissimo, qui creatit calum et terram ; secundus Abraham dicit : Extendam manum meam ad Deum altissimum, qui creavit cœlum el terram; ac rursum, Suppone manum tuam super ſemur meum, et ad- juro te per Dominum Deum cali et Deum terra 10. Naš cum fidelissimus Abraham solemnius puerum suum adjurare vellet, per circumcisionem, ut per regium signaculum, id egit. Suppone, inquit, ma- num tuam super femur meum, il est, sub regium signaculum, nempe circumcisionem ; ac rursum, Dominus Deus cœli et terræ, qui assumpsit me ex domo patris mei ". Ad hæc David, Benedicti vos a Domino, qui fecit cœlum et terram ; et, Omnia quæcunque voluit fecit in cœlo et in terra 1; et ite- rum, Tu initio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli “. Similiter Osee its loguitur, Ego Dominus Deus tuus, frmans calum el creans terram: cujus manus creaverunt omnem exercitum cœli 15. Zacharias autem, Extendens cœlum et fundans terram, et formans spiritum hominis in D ipso ' G Isaias vero hæc dicit, Dominus Deus qui fecit cœlum, et compegit ipsum, qui firmavil terram et ea quae in illa sunt, et dedit respirationem populo, qui in illa est, et spiritum iis qui ambulant in ea Ubi observes velim dixisse illum, qui compegil ip- sum, videlicet cœlum; et iterum, Ego Dominus perficieus omnia : extendi cœlum solus, et firmavi • "¡b'd. 7. 1º Gen. xxiv, 2. • ibid. 4. • Gen. xiv, 19. * Gen. II, 1. * Εxod. xx, 11, 1. Isa. LI, 13. ** Psal. ci, 26. 6. "Imo Isa. xLu, 5. "Zach. xii, 1. • Gen. 1, ** Psal. cxit, 15. Psal. CXXXIV,

Β νη, ἀποδείξεις ἔχουσα ἐκ τῆς θείας όντως Γραφής, περὶ ἧς ἀμφισβητεῖν Χριστιανοὺς οὐ δέον. Τῆς οὖν ἄνωθεν, ὡς εἴρηται, ροπῆς συνεργούσης ἡμῖν διὰ τῶν ὑμετέρων εὐχῶν, ἀρχόμεθα λέγειν τὰς ἡμετέ ρας ὑποθέσεις. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος κοσμογράφος Μωσής, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ὑποτιθέμεθα τοίνυν οὐρανὸν ἅμα καὶ γῆν περιεκτικά τοῦ παντὸς ὑπάρχειν, ὡς περιέχοντα τὸ πᾶν ἔνδον ἑαυτῶν. Ὅτι δὲ ταῦδ' οὕτως ἔχει, απ τὸς πάλιν βου· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁμοίως καὶ πάλιν λέγει, καὶ συνετελέσθη ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. Ανακεφαλαιούμενος δὲ πάλιν, καὶ τὴν βίβλον όνομά ζων φησὶν οὕτως· Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρα τοῦ καὶ γῆς, ὡσανεὶ περιεκτικῶν αὐτῶν, καὶ συνσημαίνεσθαι ὀφειλόντων πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς. Εἰ γὰρ κατὰ τοὺς πεπλασμένους Χριστανούς ὁ οὐρα νός μόνος περιέχει τὸ πᾶν, οὐκ ἂν ἔλεγε τὴν γῆν σὺν τῷ οὐρανῷ· ἀλλ', αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ. Ἀλλὰ μὴν οὕτω οὐ φαίνεται πεποιηκώς, οὔτε ἕτερός τις τῶν προφητών, εὔδηλον ὡς ἀμφότε- ρα οἶδε τοῦ παντὸς περιεκτικά τυγχάνειν, καὶ πᾶς δὲ ὁ χορὸς τῶν δικαίων καὶ τῶν προφητῶν τὸν οὐρανὸν ἀεὶ σὺν τῇ γῇ σημαίνουσι. Καὶ ἄκουσαν ἑκάστου λέγοντος· Μελχισεδέχ πρῶτος εὐλογῶν τὸν Αβραάμ, φησὶν οὕτως· Εὐλογητὸς ᾿Αβραὰμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γήν· δεύτερος Αβραάμ φησιν· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Θεὸν τὸν ὕψιστον, ὃς ἔκτισε τὸν οὐ ρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ πάλιν· Υπόθες τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, καὶ ἐξορκίζω σε Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὸν Θεὸν τῆς γῆς. Σεμνοτέρως γὰρ ὁ πιστότατος 'Αβραάμ κατὰ τῆς περιτομῆς ἐξορκίσαι βουλόμενος τὸν ἴδιον παῖ δα, ὡς βασιλικῆς σφραγίδος ούσης, Υπόθες, εἶπε, τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, ἀντὶ τοῦ, ὑπὸ τὴν βασιλικὴν σφραγίδα, τουτέστι την περιτομήν, καὶ πάλιν· Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὃς ἔλαβέ με ἐκ τοῦ οἶκον τοῦ πατρός μου. Ἔτι ὁ Δαυΐδ· Εὐλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ, Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν Α περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου παρ' ἡμῶν ὠνομασμέν τῇ γῇ, καὶ πάλιν· Σὺ κατ᾿ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν $8 οἱ οὐρανοί. Ομοίως Ωσηέ οὕτως φησίν· Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου στερεῶν οὐρανὸν καὶ κτίζων γῆν. Οὗ αἱ χεῖρες ἔκτισαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ. Ζαχαρίας δὲ, Εκτείνων τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιῶν τὴν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Ησαΐας οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσεις τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσεις τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Επισημαντέον ἐνταῦθα, ὅτι ὁ πήξας αὐτὸν εἶπεν, ὡσανεὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ πάλιν· Ἐγώ Κύριος συν τελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ COSME INDICOPLEUSTE complectens, demonstrationes habens cx vere di- vina Scriptura, de qua Christianis dubitare non licet. Divina igitur, uti diximus, ope precibus ve- stris impetrata, initium loquendi facimus. Ait ita- que divinus cosmographus Moyses, In principio (e- cit Deus coelum et terram". Supponimus itaque coelum et terram universa complecti, utpote quæ omnia intra se contineant. Nam quod hæc ita se habeant, ipse rursum clamat, Ser enim diebus fecit Deus cælum et terram et omnia quæ in eis sunt *3 rursumque ait, Et perfectum est cœlum el terra, el omnis ornatus eorum . Iterum autem resumens, ac librum commemorans, sic ait: Hic est liber generationie cœli et terræ º, quasi omnia lis con- tineantur, et universa quæ in eis sunt cum illis signifcentur. Nam si secundum fucatos illos Chiri- stianos, cœlum tantummodo universa contineat, terram eum coelo non nominasset; sed dixisset, Hic est liber generationis cœli. Imo etiam nullus pro- ihetarum ita unquam loqui videtur, manifestumque est novisse illos hæc ambo omnia continere : om- nisque justorum hominum et prophetarum chorus cœlum semper cum terra indicat. Audi vero sin- gulos ita loquentes : Melchisedech primus Abra- hamo benedicens sic ait: Benedictus Abraham Deo allissimo, qui creatit calum et terram ; secundus Abraham dicit : Extendam manum meam ad Deum altissimum, qui creavit cœlum el terram; ac rursum, Suppone manum tuam super ſemur meum, et ad- juro te per Dominum Deum cali et Deum terra 10. Naš cum fidelissimus Abraham solemnius puerum suum adjurare vellet, per circumcisionem, ut per regium signaculum, id egit. Suppone, inquit, ma- num tuam super femur meum, il est, sub regium signaculum, nempe circumcisionem ; ac rursum, Dominus Deus cœli et terræ, qui assumpsit me ex domo patris mei ". Ad hæc David, Benedicti vos a Domino, qui fecit cœlum et terram ; et, Omnia quæcunque voluit fecit in cœlo et in terra 1; et ite- rum, Tu initio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli “. Similiter Osee its loguitur, Ego Dominus Deus tuus, frmans calum el creans terram: cujus manus creaverunt omnem exercitum cœli 15. Zacharias autem, Extendens cœlum et fundans terram, et formans spiritum hominis in D ipso ' G Isaias vero hæc dicit, Dominus Deus qui fecit cœlum, et compegit ipsum, qui firmavil terram et ea quae in illa sunt, et dedit respirationem populo, qui in illa est, et spiritum iis qui ambulant in ea Ubi observes velim dixisse illum, qui compegil ip- sum, videlicet cœlum; et iterum, Ego Dominus perficieus omnia : extendi cœlum solus, et firmavi • "¡b'd. 7. 1º Gen. xxiv, 2. • ibid. 4. • Gen. xiv, 19. * Gen. II, 1. * Εxod. xx, 11, 1. Isa. LI, 13. ** Psal. ci, 26. 6. "Imo Isa. xLu, 5. "Zach. xii, 1. • Gen. 1, ** Psal. cxit, 15. Psal. CXXXIV,

Β νη, ἀποδείξεις ἔχουσα ἐκ τῆς θείας όντως Γραφής, περὶ ἧς ἀμφισβητεῖν Χριστιανοὺς οὐ δέον. Τῆς οὖν ἄνωθεν, ὡς εἴρηται, ροπῆς συνεργούσης ἡμῖν διὰ τῶν ὑμετέρων εὐχῶν, ἀρχόμεθα λέγειν τὰς ἡμετέ ρας ὑποθέσεις. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος κοσμογράφος Μωσής, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ὑποτιθέμεθα τοίνυν οὐρανὸν ἅμα καὶ γῆν περιεκτικά τοῦ παντὸς ὑπάρχειν, ὡς περιέχοντα τὸ πᾶν ἔνδον ἑαυτῶν. Ὅτι δὲ ταῦδ' οὕτως ἔχει, απ τὸς πάλιν βου· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁμοίως καὶ πάλιν λέγει, καὶ συνετελέσθη ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. Ανακεφαλαιούμενος δὲ πάλιν, καὶ τὴν βίβλον όνομά ζων φησὶν οὕτως· Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρα τοῦ καὶ γῆς, ὡσανεὶ περιεκτικῶν αὐτῶν, καὶ συνσημαίνεσθαι ὀφειλόντων πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς. Εἰ γὰρ κατὰ τοὺς πεπλασμένους Χριστανούς ὁ οὐρα νός μόνος περιέχει τὸ πᾶν, οὐκ ἂν ἔλεγε τὴν γῆν σὺν τῷ οὐρανῷ· ἀλλ', αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ. Ἀλλὰ μὴν οὕτω οὐ φαίνεται πεποιηκώς, οὔτε ἕτερός τις τῶν προφητών, εὔδηλον ὡς ἀμφότε- ρα οἶδε τοῦ παντὸς περιεκτικά τυγχάνειν, καὶ πᾶς δὲ ὁ χορὸς τῶν δικαίων καὶ τῶν προφητῶν τὸν οὐρανὸν ἀεὶ σὺν τῇ γῇ σημαίνουσι. Καὶ ἄκουσαν ἑκάστου λέγοντος· Μελχισεδέχ πρῶτος εὐλογῶν τὸν Αβραάμ, φησὶν οὕτως· Εὐλογητὸς ᾿Αβραὰμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γήν· δεύτερος Αβραάμ φησιν· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Θεὸν τὸν ὕψιστον, ὃς ἔκτισε τὸν οὐ ρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ πάλιν· Υπόθες τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, καὶ ἐξορκίζω σε Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὸν Θεὸν τῆς γῆς. Σεμνοτέρως γὰρ ὁ πιστότατος 'Αβραάμ κατὰ τῆς περιτομῆς ἐξορκίσαι βουλόμενος τὸν ἴδιον παῖ δα, ὡς βασιλικῆς σφραγίδος ούσης, Υπόθες, εἶπε, τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, ἀντὶ τοῦ, ὑπὸ τὴν βασιλικὴν σφραγίδα, τουτέστι την περιτομήν, καὶ πάλιν· Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὃς ἔλαβέ με ἐκ τοῦ οἶκον τοῦ πατρός μου. Ἔτι ὁ Δαυΐδ· Εὐλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ, Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν Α περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου παρ' ἡμῶν ὠνομασμέν τῇ γῇ, καὶ πάλιν· Σὺ κατ᾿ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν $8 οἱ οὐρανοί. Ομοίως Ωσηέ οὕτως φησίν· Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου στερεῶν οὐρανὸν καὶ κτίζων γῆν. Οὗ αἱ χεῖρες ἔκτισαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ. Ζαχαρίας δὲ, Εκτείνων τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιῶν τὴν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Ησαΐας οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσεις τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσεις τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Επισημαντέον ἐνταῦθα, ὅτι ὁ πήξας αὐτὸν εἶπεν, ὡσανεὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ πάλιν· Ἐγώ Κύριος συν τελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ COSME INDICOPLEUSTE complectens, demonstrationes habens cx vere di- vina Scriptura, de qua Christianis dubitare non licet. Divina igitur, uti diximus, ope precibus ve- stris impetrata, initium loquendi facimus. Ait ita- que divinus cosmographus Moyses, In principio (e- cit Deus coelum et terram". Supponimus itaque coelum et terram universa complecti, utpote quæ omnia intra se contineant. Nam quod hæc ita se habeant, ipse rursum clamat, Ser enim diebus fecit Deus cælum et terram et omnia quæ in eis sunt *3 rursumque ait, Et perfectum est cœlum el terra, el omnis ornatus eorum . Iterum autem resumens, ac librum commemorans, sic ait: Hic est liber generationie cœli et terræ º, quasi omnia lis con- tineantur, et universa quæ in eis sunt cum illis signifcentur. Nam si secundum fucatos illos Chiri- stianos, cœlum tantummodo universa contineat, terram eum coelo non nominasset; sed dixisset, Hic est liber generationis cœli. Imo etiam nullus pro- ihetarum ita unquam loqui videtur, manifestumque est novisse illos hæc ambo omnia continere : om- nisque justorum hominum et prophetarum chorus cœlum semper cum terra indicat. Audi vero sin- gulos ita loquentes : Melchisedech primus Abra- hamo benedicens sic ait: Benedictus Abraham Deo allissimo, qui creatit calum et terram ; secundus Abraham dicit : Extendam manum meam ad Deum altissimum, qui creavit cœlum el terram; ac rursum, Suppone manum tuam super ſemur meum, et ad- juro te per Dominum Deum cali et Deum terra 10. Naš cum fidelissimus Abraham solemnius puerum suum adjurare vellet, per circumcisionem, ut per regium signaculum, id egit. Suppone, inquit, ma- num tuam super femur meum, il est, sub regium signaculum, nempe circumcisionem ; ac rursum, Dominus Deus cœli et terræ, qui assumpsit me ex domo patris mei ". Ad hæc David, Benedicti vos a Domino, qui fecit cœlum et terram ; et, Omnia quæcunque voluit fecit in cœlo et in terra 1; et ite- rum, Tu initio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli “. Similiter Osee its loguitur, Ego Dominus Deus tuus, frmans calum el creans terram: cujus manus creaverunt omnem exercitum cœli 15. Zacharias autem, Extendens cœlum et fundans terram, et formans spiritum hominis in D ipso ' G Isaias vero hæc dicit, Dominus Deus qui fecit cœlum, et compegit ipsum, qui firmavil terram et ea quae in illa sunt, et dedit respirationem populo, qui in illa est, et spiritum iis qui ambulant in ea Ubi observes velim dixisse illum, qui compegil ip- sum, videlicet cœlum; et iterum, Ego Dominus perficieus omnia : extendi cœlum solus, et firmavi • "¡b'd. 7. 1º Gen. xxiv, 2. • ibid. 4. • Gen. xiv, 19. * Gen. II, 1. * Εxod. xx, 11, 1. Isa. LI, 13. ** Psal. ci, 26. 6. "Imo Isa. xLu, 5. "Zach. xii, 1. • Gen. 1, ** Psal. cxit, 15. Psal. CXXXIV,

Β νη, ἀποδείξεις ἔχουσα ἐκ τῆς θείας όντως Γραφής, περὶ ἧς ἀμφισβητεῖν Χριστιανοὺς οὐ δέον. Τῆς οὖν ἄνωθεν, ὡς εἴρηται, ροπῆς συνεργούσης ἡμῖν διὰ τῶν ὑμετέρων εὐχῶν, ἀρχόμεθα λέγειν τὰς ἡμετέ ρας ὑποθέσεις. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος κοσμογράφος Μωσής, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ὑποτιθέμεθα τοίνυν οὐρανὸν ἅμα καὶ γῆν περιεκτικά τοῦ παντὸς ὑπάρχειν, ὡς περιέχοντα τὸ πᾶν ἔνδον ἑαυτῶν. Ὅτι δὲ ταῦδ' οὕτως ἔχει, απ τὸς πάλιν βου· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁμοίως καὶ πάλιν λέγει, καὶ συνετελέσθη ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. Ανακεφαλαιούμενος δὲ πάλιν, καὶ τὴν βίβλον όνομά ζων φησὶν οὕτως· Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρα τοῦ καὶ γῆς, ὡσανεὶ περιεκτικῶν αὐτῶν, καὶ συνσημαίνεσθαι ὀφειλόντων πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς. Εἰ γὰρ κατὰ τοὺς πεπλασμένους Χριστανούς ὁ οὐρα νός μόνος περιέχει τὸ πᾶν, οὐκ ἂν ἔλεγε τὴν γῆν σὺν τῷ οὐρανῷ· ἀλλ', αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ. Ἀλλὰ μὴν οὕτω οὐ φαίνεται πεποιηκώς, οὔτε ἕτερός τις τῶν προφητών, εὔδηλον ὡς ἀμφότε- ρα οἶδε τοῦ παντὸς περιεκτικά τυγχάνειν, καὶ πᾶς δὲ ὁ χορὸς τῶν δικαίων καὶ τῶν προφητῶν τὸν οὐρανὸν ἀεὶ σὺν τῇ γῇ σημαίνουσι. Καὶ ἄκουσαν ἑκάστου λέγοντος· Μελχισεδέχ πρῶτος εὐλογῶν τὸν Αβραάμ, φησὶν οὕτως· Εὐλογητὸς ᾿Αβραὰμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γήν· δεύτερος Αβραάμ φησιν· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Θεὸν τὸν ὕψιστον, ὃς ἔκτισε τὸν οὐ ρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ πάλιν· Υπόθες τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, καὶ ἐξορκίζω σε Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὸν Θεὸν τῆς γῆς. Σεμνοτέρως γὰρ ὁ πιστότατος 'Αβραάμ κατὰ τῆς περιτομῆς ἐξορκίσαι βουλόμενος τὸν ἴδιον παῖ δα, ὡς βασιλικῆς σφραγίδος ούσης, Υπόθες, εἶπε, τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, ἀντὶ τοῦ, ὑπὸ τὴν βασιλικὴν σφραγίδα, τουτέστι την περιτομήν, καὶ πάλιν· Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὃς ἔλαβέ με ἐκ τοῦ οἶκον τοῦ πατρός μου. Ἔτι ὁ Δαυΐδ· Εὐλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ, Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν Α περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου παρ' ἡμῶν ὠνομασμέν τῇ γῇ, καὶ πάλιν· Σὺ κατ᾿ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν $8 οἱ οὐρανοί. Ομοίως Ωσηέ οὕτως φησίν· Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου στερεῶν οὐρανὸν καὶ κτίζων γῆν. Οὗ αἱ χεῖρες ἔκτισαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ. Ζαχαρίας δὲ, Εκτείνων τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιῶν τὴν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Ησαΐας οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσεις τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσεις τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Επισημαντέον ἐνταῦθα, ὅτι ὁ πήξας αὐτὸν εἶπεν, ὡσανεὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ πάλιν· Ἐγώ Κύριος συν τελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ COSME INDICOPLEUSTE complectens, demonstrationes habens cx vere di- vina Scriptura, de qua Christianis dubitare non licet. Divina igitur, uti diximus, ope precibus ve- stris impetrata, initium loquendi facimus. Ait ita- que divinus cosmographus Moyses, In principio (e- cit Deus coelum et terram". Supponimus itaque coelum et terram universa complecti, utpote quæ omnia intra se contineant. Nam quod hæc ita se habeant, ipse rursum clamat, Ser enim diebus fecit Deus cælum et terram et omnia quæ in eis sunt *3 rursumque ait, Et perfectum est cœlum el terra, el omnis ornatus eorum . Iterum autem resumens, ac librum commemorans, sic ait: Hic est liber generationie cœli et terræ º, quasi omnia lis con- tineantur, et universa quæ in eis sunt cum illis signifcentur. Nam si secundum fucatos illos Chiri- stianos, cœlum tantummodo universa contineat, terram eum coelo non nominasset; sed dixisset, Hic est liber generationis cœli. Imo etiam nullus pro- ihetarum ita unquam loqui videtur, manifestumque est novisse illos hæc ambo omnia continere : om- nisque justorum hominum et prophetarum chorus cœlum semper cum terra indicat. Audi vero sin- gulos ita loquentes : Melchisedech primus Abra- hamo benedicens sic ait: Benedictus Abraham Deo allissimo, qui creatit calum et terram ; secundus Abraham dicit : Extendam manum meam ad Deum altissimum, qui creavit cœlum el terram; ac rursum, Suppone manum tuam super ſemur meum, et ad- juro te per Dominum Deum cali et Deum terra 10. Naš cum fidelissimus Abraham solemnius puerum suum adjurare vellet, per circumcisionem, ut per regium signaculum, id egit. Suppone, inquit, ma- num tuam super femur meum, il est, sub regium signaculum, nempe circumcisionem ; ac rursum, Dominus Deus cœli et terræ, qui assumpsit me ex domo patris mei ". Ad hæc David, Benedicti vos a Domino, qui fecit cœlum et terram ; et, Omnia quæcunque voluit fecit in cœlo et in terra 1; et ite- rum, Tu initio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli “. Similiter Osee its loguitur, Ego Dominus Deus tuus, frmans calum el creans terram: cujus manus creaverunt omnem exercitum cœli 15. Zacharias autem, Extendens cœlum et fundans terram, et formans spiritum hominis in D ipso ' G Isaias vero hæc dicit, Dominus Deus qui fecit cœlum, et compegit ipsum, qui firmavil terram et ea quae in illa sunt, et dedit respirationem populo, qui in illa est, et spiritum iis qui ambulant in ea Ubi observes velim dixisse illum, qui compegil ip- sum, videlicet cœlum; et iterum, Ego Dominus perficieus omnia : extendi cœlum solus, et firmavi • "¡b'd. 7. 1º Gen. xxiv, 2. • ibid. 4. • Gen. xiv, 19. * Gen. II, 1. * Εxod. xx, 11, 1. Isa. LI, 13. ** Psal. ci, 26. 6. "Imo Isa. xLu, 5. "Zach. xii, 1. • Gen. 1, ** Psal. cxit, 15. Psal. CXXXIV,

Β νη, ἀποδείξεις ἔχουσα ἐκ τῆς θείας όντως Γραφής, περὶ ἧς ἀμφισβητεῖν Χριστιανοὺς οὐ δέον. Τῆς οὖν ἄνωθεν, ὡς εἴρηται, ροπῆς συνεργούσης ἡμῖν διὰ τῶν ὑμετέρων εὐχῶν, ἀρχόμεθα λέγειν τὰς ἡμετέ ρας ὑποθέσεις. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος κοσμογράφος Μωσής, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ὑποτιθέμεθα τοίνυν οὐρανὸν ἅμα καὶ γῆν περιεκτικά τοῦ παντὸς ὑπάρχειν, ὡς περιέχοντα τὸ πᾶν ἔνδον ἑαυτῶν. Ὅτι δὲ ταῦδ' οὕτως ἔχει, απ τὸς πάλιν βου· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· ὁμοίως καὶ πάλιν λέγει, καὶ συνετελέσθη ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. Ανακεφαλαιούμενος δὲ πάλιν, καὶ τὴν βίβλον όνομά ζων φησὶν οὕτως· Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρα τοῦ καὶ γῆς, ὡσανεὶ περιεκτικῶν αὐτῶν, καὶ συνσημαίνεσθαι ὀφειλόντων πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς. Εἰ γὰρ κατὰ τοὺς πεπλασμένους Χριστανούς ὁ οὐρα νός μόνος περιέχει τὸ πᾶν, οὐκ ἂν ἔλεγε τὴν γῆν σὺν τῷ οὐρανῷ· ἀλλ', αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ. Ἀλλὰ μὴν οὕτω οὐ φαίνεται πεποιηκώς, οὔτε ἕτερός τις τῶν προφητών, εὔδηλον ὡς ἀμφότε- ρα οἶδε τοῦ παντὸς περιεκτικά τυγχάνειν, καὶ πᾶς δὲ ὁ χορὸς τῶν δικαίων καὶ τῶν προφητῶν τὸν οὐρανὸν ἀεὶ σὺν τῇ γῇ σημαίνουσι. Καὶ ἄκουσαν ἑκάστου λέγοντος· Μελχισεδέχ πρῶτος εὐλογῶν τὸν Αβραάμ, φησὶν οὕτως· Εὐλογητὸς ᾿Αβραὰμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γήν· δεύτερος Αβραάμ φησιν· Ἐκτενῶ τὴν χεῖρά μου πρὸς Θεὸν τὸν ὕψιστον, ὃς ἔκτισε τὸν οὐ ρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ πάλιν· Υπόθες τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, καὶ ἐξορκίζω σε Κύριον τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὸν Θεὸν τῆς γῆς. Σεμνοτέρως γὰρ ὁ πιστότατος 'Αβραάμ κατὰ τῆς περιτομῆς ἐξορκίσαι βουλόμενος τὸν ἴδιον παῖ δα, ὡς βασιλικῆς σφραγίδος ούσης, Υπόθες, εἶπε, τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου, ἀντὶ τοῦ, ὑπὸ τὴν βασιλικὴν σφραγίδα, τουτέστι την περιτομήν, καὶ πάλιν· Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὃς ἔλαβέ με ἐκ τοῦ οἶκον τοῦ πατρός μου. Ἔτι ὁ Δαυΐδ· Εὐλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ τῷ ποιήσαντι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ, Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν Α περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου παρ' ἡμῶν ὠνομασμέν τῇ γῇ, καὶ πάλιν· Σὺ κατ᾿ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν $8 οἱ οὐρανοί. Ομοίως Ωσηέ οὕτως φησίν· Ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου στερεῶν οὐρανὸν καὶ κτίζων γῆν. Οὗ αἱ χεῖρες ἔκτισαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ. Ζαχαρίας δὲ, Εκτείνων τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιῶν τὴν γῆν, καὶ πλάσσων πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Ησαΐας οὕτως λέγει Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσεις τὸν οὐρανὸν καὶ πήξας αὐτὸν, ὁ στερεώσεις τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Επισημαντέον ἐνταῦθα, ὅτι ὁ πήξας αὐτὸν εἶπεν, ὡσανεὶ τὸν οὐρανόν. Καὶ πάλιν· Ἐγώ Κύριος συν τελῶν πάντα, ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ COSME INDICOPLEUSTE complectens, demonstrationes habens cx vere di- vina Scriptura, de qua Christianis dubitare non licet. Divina igitur, uti diximus, ope precibus ve- stris impetrata, initium loquendi facimus. Ait ita- que divinus cosmographus Moyses, In principio (e- cit Deus coelum et terram". Supponimus itaque coelum et terram universa complecti, utpote quæ omnia intra se contineant. Nam quod hæc ita se habeant, ipse rursum clamat, Ser enim diebus fecit Deus cælum et terram et omnia quæ in eis sunt *3 rursumque ait, Et perfectum est cœlum el terra, el omnis ornatus eorum . Iterum autem resumens, ac librum commemorans, sic ait: Hic est liber generationie cœli et terræ º, quasi omnia lis con- tineantur, et universa quæ in eis sunt cum illis signifcentur. Nam si secundum fucatos illos Chiri- stianos, cœlum tantummodo universa contineat, terram eum coelo non nominasset; sed dixisset, Hic est liber generationis cœli. Imo etiam nullus pro- ihetarum ita unquam loqui videtur, manifestumque est novisse illos hæc ambo omnia continere : om- nisque justorum hominum et prophetarum chorus cœlum semper cum terra indicat. Audi vero sin- gulos ita loquentes : Melchisedech primus Abra- hamo benedicens sic ait: Benedictus Abraham Deo allissimo, qui creatit calum et terram ; secundus Abraham dicit : Extendam manum meam ad Deum altissimum, qui creavit cœlum el terram; ac rursum, Suppone manum tuam super ſemur meum, et ad- juro te per Dominum Deum cali et Deum terra 10. Naš cum fidelissimus Abraham solemnius puerum suum adjurare vellet, per circumcisionem, ut per regium signaculum, id egit. Suppone, inquit, ma- num tuam super femur meum, il est, sub regium signaculum, nempe circumcisionem ; ac rursum, Dominus Deus cœli et terræ, qui assumpsit me ex domo patris mei ". Ad hæc David, Benedicti vos a Domino, qui fecit cœlum et terram ; et, Omnia quæcunque voluit fecit in cœlo et in terra 1; et ite- rum, Tu initio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli “. Similiter Osee its loguitur, Ego Dominus Deus tuus, frmans calum el creans terram: cujus manus creaverunt omnem exercitum cœli 15. Zacharias autem, Extendens cœlum et fundans terram, et formans spiritum hominis in D ipso ' G Isaias vero hæc dicit, Dominus Deus qui fecit cœlum, et compegit ipsum, qui firmavil terram et ea quae in illa sunt, et dedit respirationem populo, qui in illa est, et spiritum iis qui ambulant in ea Ubi observes velim dixisse illum, qui compegil ip- sum, videlicet cœlum; et iterum, Ego Dominus perficieus omnia : extendi cœlum solus, et firmavi • "¡b'd. 7. 1º Gen. xxiv, 2. • ibid. 4. • Gen. xiv, 19. * Gen. II, 1. * Εxod. xx, 11, 1. Isa. LI, 13. ** Psal. ci, 26. 6. "Imo Isa. xLu, 5. "Zach. xii, 1. • Gen. 1, ** Psal. cxit, 15. Psal. CXXXIV,

ח ἐστερέωσα τὴν γῆν. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ ἐποίησα τὴν γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτῆς. Ἐγὼ τῇ χειρί μου εστερέωσα τὸν οὐρανόν· καὶ πάλιν· Οὕτως λέγει Κύριος ὁ ποιήσεις τὸν εὐρανὸν, οὕτως ὁ θεὺς ὁ καταδείξας τὴν γῆν καὶ ποιήσας αὐτὴν οὗτος διώρισεν αὐτὴν, οὐκ εἰς κενὸν ἐποίησεν αὐτήν, ἀλλὰ κατοικεῖσθαι. Καὶ πάλιν · Εγώ είμι πρῶτος, καὶ ἐγώ εἰμι εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἡ χείς μου ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, καὶ ἡ δεξιά μου έθεμε Κωσε τὸν οὐρανόν. Καὶ πάλιν· Επελάθου Θεοῦ τοῦ ποιήσαντός σε, τοῦ ποιήσαντος τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιώσαντος τὴν γῆν. Καὶ πάλιν· Οὕτως λέγει Κύριος· 'Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπίδιον τῶν ποδῶν μου. Ηοῖον οἶκον οἰκοδο μήσετέ μοι, λέγει Κύριος, ἢ τίς τόπος τῆς κατα- παύσεώς μου; Οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα ; καὶ πάλιν· Θήσω τους λόγους μου εἰς τὸ στόμα σου, καὶ ὑπὸ τὴν σκιάν τῆς χειρός μου σκεπάσω σε, ἐν ᾗ ἔστησα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐθεμελίωσα. Καὶ πάλιν· Ο κατέχων τὸν γύ- ρον τῆς γῆς, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες ἐν αὐτῇ ὡς ἀκρί- δες· ὁ στήσας τὸν οὐρανὸν ὡς καμάρας, καὶ δια τείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖν· ὁ διδοὺς ἄρχοντας εἰς οὐδὲν ἄρχειν, τὴν δὲ γῆν ὡς οὐδὲν ἐποίησεν. Ὁ στήσας, εἶπεν, οὐχ ὁ στρέφων, ἢ περιστρέφων ἀλλ' ὁ στήσας ὡς καμάραν· ὥσπερ ή καμάρα δύνα- και μὲν ἱστασθαι, περιστρέφεσθαι δὲ οὐ δύναται. Ομοίως καὶ Ἱερεμία, οὕτως λέγει · Οὕτως ἐρεῖτε ρίσκα ία εκα, αὐτοῖς· Θεοὶ οἱ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν οὐκ ἐποίησαν, ἀπολέσθωσαν. Καὶ ὑποκάτωθεν τοῦ οὐρανοῦ τούτου ὁ Κύριος ποιήσας τὴν γῆν, ἐν τῇ ἰσχύι αὐτοῦ ἀνώρθωσε τὴν οἰκουμένην ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ φρονήσει αὐτοῦ ἐξέτεινε τὸν οὐρανὸν, καὶ πλῆθος ὑδάτων ἐν οὐρανῷ, καὶ ἀνήγαγε νεφέλας ἐξ ἐσχάτου τῆς γῆς, ἀστραπάς εἰς ὑετὸν ἐποίησε, καὶ ἐξήγαγεν ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὐτῶν· ἐμωράνθη πᾶς ἄνθρωπος ἀπὸ γνώσεως. Ομοίως καὶ Δανιὴλ ἐκ προσώπου τῶν τριῶν παίδων οὕτως λέγει· Εὐλογεῖτε, οὐρανοὶ, τὸν Κύριον εὐλογεῖτε, ἡ γῆ, τὸν Κύριον. Ὁ δὲ ἀπόστολος Παῦλος διδάσκων τοὺς ἐν ᾿Αθήναις δεισιδαίμονας Άρεωπαγίτας, οὕτως βοᾷ · Ο Θεός ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, οὗ τος οὐρανοῦ καὶ γῆς ὑπάρχων Κύριος. Καὶ πάλιν ἐν τῇ Λυκαονίᾳ ἐβόα τοῖς πλανωμένοις, καὶ θύειν αὐτῷ βουλομένοις, Καὶ ἡμεῖς ὁμοιοπαθεῖς ἐσμεν ὑμῖν άνθρωποι, ευαγγελιζόμενοι ὑμᾶς ἀπὸ τού- των τῶν ματαίων ἐπιστρέφειν ἐπὶ Θεὸν ὃς ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εύαγγε Μοις φησίν Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς. Πάσης οὖν τῆς θείας Γραφῆς Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης σημαι νούσης, καὶ οὕτως συνήθως κατακεχρημένης, ὡς αὐτ ρανοῦ καὶ γῆς ἔνδον ὑπάρχουσι πάντα· πῶς οἷόν τε Χριστιανὸν εἶναι τὸν τούτοις πάσιν ἀπιστοῦντα, καὶ ἱνων λέγοντα τοῦ οὐρανοῦ μόνον πάντα ; • Περιεκτικών τοίχων τοῦ παντὸς ὑπαρχόντων του τε οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, θεμελιοῦσθαι λέγομεν τὴν γῆν * ο TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. I. • B “ A terram '; et rursum, Ego feci terram, et hominem in illa. Ego manu mea firmari calum ; iterumque, Sic dicit Dominus, qui fecit cœlum, sic Deus qui ostendit terram, et fecit illam : hic disterminavit illam. Non in vanum fecit illam, sed ad habitan- dum"; ac denuo, Ego sum primus, et ego sum in sæculum, et manus mea fundavit terram, et dextera mea fundavit calum ; iterumque, Ovlitus es Dei qui fecit ue, qui fecit celum, et fuulavit tr ram**; el rursum, Sic dicit Dominus: Cœlum mihi thronus, terra autem scabellum pedum meorum. Qualem domum difcabitis mili, dicit Dominus, aut quis locus requiei meœ? Nonne manus mea fecit hæc omnia ”? ac iterum, Ponam sermones meos in ore tue, et sub umbra manus mea prolegam le, qua constitui cœlum, et terram fundavi**; et rursus, Qui continet gyrum terræ, et habitatores ejus sunt sicut Locustæ : qui statuit cælum sicut fornicem, el ex- tendit ipsum ul tabernaculum ad hubitandum, qui dal principes, quesi nihilum, ad imperandum: terram autem quasi nihilum effecit. Qui statuit, ait, non qui volvit aut circumvolvit; sed, qui constituit vt formicem: quemadmodum fornix stare quidem potest, circumvolvi non potest. Similiter Jere- mias sic habet, Sic dicetis ĉis, Dii qui non œœlum et terram fecerunt, pereant: et sub hoc cœlo Dominus et in prudentia sua extendit colunt, et mral - ſaciens terram in fortitudine sua, erexil orbem in sa- titudinem aquarumin cœlo,el eduxit nubes ab extremo terræ, fulgura in pluviam fecit : et eduxit ventos de thesauris suis. Desipuit omnis homo a cognitione ". Pari modo Daniel ex persons trium puerorum sic ait, Benedicite, cali, Domino, benedicite, terra, Domino 16, ¡ca. XLIV, 24. " Isa. xlviii, 13. LETI, 1. * İsa. xi., * Hatth. XI, 25. C D Et Apostolus vero Paulus superstitiosos Areopagitas Athenis doreus, ita clamat, Deus qui fecit mundum et omnia quæ in eo sunt, hic cœli et terræ Dominus "; et rursum in Lycaonia hæc errantibus vocifera - batur, qui ipsi sacrificare volebant, et nos homines sumus, iisdem passionibus obnoxii, annuntiantes vo- bis, ut ab his vanis convertamini ad Deum, qui fecit cœlum et terram et mare el omnia quæ in eis sunt”. Verum etiam Dominus in Evangeliis ait, Confiteor tibi, Pater, Domine cali et terra. Cum itaque tota Scriptara, Lam Vetus quam Nova, id signifi- æet, et ita frequenti usu innuat, omnia intus cœlum et terram posita esse, quomodo potest is Christianus esse, qui his non credit, ac dieit, omnia intra cœlum tantum contineri ? Quia igitur cœlum et terra omnia complectuntur, dicimus terram a Creatore supra stabilitatem suam Isa. XVIII. * Isa. xlviii, 13. ss Isa. XL!, Dan. 111, 59. Act. xvii, 24. Act. XIV, 14. 22. * Hier. s. 11. 13. 33 152,

ἡ ἐπὶ τὴν ἑαυτῆς ἀσφάλειαν παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ πάλιν κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν ἐπ᾽ οὐδενὶ σώματι λέγει γὰρ ἐν τῷ Ἰώβ· 'Ο κρημνῶν τὴν γῆν ἐπ' οὐδενός· καὶ πάλιν· Ποῦ ἧς ἐν τῷ θεμελιούν με τὴν γῆν; Απάγγειλον δέ μοι εἰ ἐπίστασαι σύνεσιν, τίς ἔθετο τὰ μέτρα αὐτῆς εἰ οἶδας, ἢ τίς ὁ ἐπαγαγών σπαρτίον ἐπ' αὐτῆς; ἐπὶ τίνος οἱ κρίκοι αὐτῆς πεπήγασι ; τίς δέ ἐστιν ὁ ἐπιβαλών λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐπ' αὐτῆς; Ομοίως καὶ ἐν τῷ Δαυΐδ φησιν· Ο θεμελιώσας τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. Τῇ οὖν δυνάμει τοῦ τὰ πάντα γενεσιουργήσαντος Θεοῦ λέγομεν αὐτὴν θεμελιοῦσθαι καὶ κρατεῖσθαι. Φέρων τε τὰ πάντα, φησὶν ὁ ᾿Από- στολος, τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Εἰ γὰρ ἦν ὑποκάτωθεν αὐτῆς, ἡ ἔξωθεν αὐτῆς οἷον δήποτε σῶμα, οὐχ ἵστατο, ἀλλὰ κατέπιπτε, τούτου φυσικώ- τερον ἐν πᾶσι θεωρουμένου. Εἰ γὰρ αέρα τις υπό θοιτο, ἡ ὕδωρ, ἢ πῦρ, πάντως ἐν τούτοις κατέπιπτε βαρυτέρα τούτων υπάρχουσα. Ως βαρυτέραν τοίνυν τῶν ὅλων σωμάτων, ὁ Θεὸς αὐτὴν θεμέλιον τοῦ παν- τὸ; ἔθηκεν, ἑδράσας τῇ ἰδίᾳ ἀσφαλείᾳ. Ὥσπερ ἐάν τις υπόθοιτο χῶρον ένα ἔχοντα βάθος πήχεις εκατόν γέμει δὲ ὁ χῶρος ἐκεῖνος σώματος παχυτέρου οἷον ὕδατος, κρατήσας δέ τις λίθον τῇ χειρὶ ἄνωθεν ἀπο λύσει, πόσῳ διαστήματι χρόνου τὸ βάθος καταλήψε ται ; ἐρεῖ τις πάλιν καθ' ὑπόθεσιν ὡρῶν τεσσάρων. Ἔτι δὲ λεπτοτέρου σώματος υποθέμενος γέμειν τὸν χῶρον, οἷον ἀέρος, πόσῳ πάλιν διαστήματι χρόνου τὸ βάθος καταλήψεται ; Δηλονότι βραχυτέρου, ώσανεί ὡρῶν δύο. Πάλιν ἔτι λεπτοτέρου σώματος ὑποθέμε νος, μιας ώρας εὑρήσει, καὶ ἔτι πάλιν λεπτοτέρου ἡμιυρίου. Καὶ ἔτι πάλιν λεπτοτάτου, πάλιν βραχν τέρου εὑρήσει μέχρι καὶ τοῦ σώματος λεπτυνομένο καὶ εἰς ἀσώματον καταστήσαντος, ἐξ ἀνάγκης καὶ ὁ χρόνος εἰς ἄχρονον λήξει. Οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἐν οὐ- δενὶ σώματι παντελῶς, ἀλλ᾽ ἀσωμάτῳ, ἀνάγκη ἀχρό νως καταλαμβάνειν τὸ βάθος τοῦ παντὸς χώρου, καὶ ίστασθαι τὸ βαρύ σῶμα. Οὕτως οὖν ὁ Θεὸς φυσικῶς ἐπ᾽ οὐδενὶ, κατὰ τὴν Γραφήν, τὴν γῆν κρεμάσας καὶ Εδράσας κατειληφυῖαν τὸ βάθος τοῦ χώρου, ἐθεμε λίωσεν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς, οὐ κλιθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Εἰ δὲ καὶ πάλιν ἐξ ἀναιδείας τις φιλονεικών, ἔξωθεν γῆς καὶ οὐρανοῦ τόπον ὑπό θοιτο ἐξ ἑτέρου ἀοράτου καὶ πεπλασμένου σώματος, άπειρον μὲν καὶ ἐπ' ἄπειρον ἐπί τινος κἀκεῖνο ἵστα- ται. Όμως σὺν Θεῷ καὶ εἰς τοῦτο ἀπαντῶμεν φυσι κώτερον. Εἰ καὶ χάος τις ὑπόθοιτο τὸν χῶρον ἐκεῖνον, ὅτι τοῦ μὲν οὐρανοῦ κούφου καὶ ἀνωφερούς υπάρχον τος, τῆς δὲ γῆς βαρείας καὶ κατωφερούς, ἄκρα δὲ ἄκροις συνδεδεσμένα, τοῦ μὲν ἀνωφερούς, τῆς δὲ κατωφερούς · ἄλληλα αντιπερισπώμενα, συμβαστά ζουσι καὶ ἀκίνητα διαμένουσι. Θεμελιώσας τοίνυν ὁ Θεὸς τὴν γῆν ἐπὶ τὴν αὐτῆς ἀσφάλειαν, ἐπιμήκη οὖσαν, τὸν οὐρανὸν κατ᾿ ἄκρα τοῖς ἄκροις τῆς γῆς συνέδησε στήσας μὲν κάτωθεν τὰ ἄκρα τοῦ οὐρα νοῦ ἐκ τεσσάρων μερῶν· ἄνωθεν δὲ ὑψηλότατα πάνυ ἐπὶ τὸ μῆκος τῆς γῆς καμαρώσας· εἰς δὲ πλάτος τῆς Β Ο COSMÆ INDICOPLEUSTÆ. fundatam esse, sccundum divinam Scripturam, ac nulli corpori innixam esse. In Job quippe dicitur : Qui suspendit terram in nullo; ac iterum, Ubi eras cum fundarem terram ? Annuntia autem mihi, si scis prudentiam, an nosti quis posuit mensuras ejus, aut quis funiculum induxit super eam? Super quo ba- ses ejus solidatæ sunt? aut quis posuit lupidem angu- larem in ea 30? Pariterque apud Davidem dicitur, Qui fundasti terram super stabilitatem suam ". Vir- tute igitur Dei omnium opilicis dicimus eam fun- datam Grmatamque fuisse. Portans omnia, inquit Apostolus, verbo virtutis suæ . Nam si vel sub illa, vel extra illam quodlibet corpus esset, non staret, sed collaberetur; siquidem id in omnibus natura- liter fieri videmus. Etenim si quis aerem supponeret, aut aquam, aut ignem, in hac prorsus decideret, cum iis gravior exsistat. Eam itaque Deus, utpote omnium corporum gravissimam, in universi fun- damentum posuit, ipsamque propria stabilitate fir- mavit. Quemadmodum si quis locum aliquem cen- sum cubitorum profunditatem habentem supponat, graviore corpore, veluti aqua, repletumn, arrep- tumque lapidem quispiam eo projicist, quoto tem- poris spatio fundum attinget? Respondebit quis. piam, exempli causa, quatuor horarum spatio. Quod si supponatur locum tenuiore corpore reple- tum esse, veluti aere, quoto iterum temporis inter- vallo ad imnum perveniet ? Respondebit denuo quis- piam, exempli causa, duarum circiter horarum. Iterumque si levins corpus supponatur esse, unius horæ dicet; et si levius adhuc fuerit, dimidiæ horæ. Quod si adhuc tenuius supponatur, rursus minore temporis spatio, donec ex tenuissimo cor- pore ad incorporeum perveniatur : et tunc etiam ex necessitate, tempus in temporis vacuitatem concedet; ita quoque, ex supposito, nullo ibi cor- poreo, sed incorporeo exsistente, grave corpus siue ullo temporis spatio imum petat necesse est. Ita ergo Deus naturaliter non in aliquo, secundum Scripturam, terram suspendit et fundavit, ita ut profundum loci attigerit; sed fundavit cam super stabilitatem suam, non inclinabitur in sæculum sæculi. Quod si quis rursum impudenter conten- dlens, exira terram et cœlum locum supponat esse, alio invisibili et conficto corpore constantem ; D illud quoque in alio in infinitum et infinitum con- sistere necesse est. Attamen huic opinioni, Deo juvante, ex naturali ratione occurramus. Si quis locum illum supponat esse chaos, quia cœlum leve est et sursum tendit, terra autem gravis, et deor. sum fertur, extrema vero extremis conjuncta sunt, alio sursum, deorsum alio tendente, cum illa se mutuo pertrahant, se invicem supportant, ac im- miota manent. Cum igitur Deus terram, quæ oblonga el, super stabilitatem suam fundavit, coeli ex- trema extremis terræ colligavit, inferne quidem extrema cœli ex quatuor partibus constituens, su- st Psal. cui, 5. Hebr. 1, 5. Jub XXXVI, 3.

ἡ ἐπὶ τὴν ἑαυτῆς ἀσφάλειαν παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ πάλιν κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν ἐπ᾽ οὐδενὶ σώματι λέγει γὰρ ἐν τῷ Ἰώβ· 'Ο κρημνῶν τὴν γῆν ἐπ' οὐδενός· καὶ πάλιν· Ποῦ ἧς ἐν τῷ θεμελιούν με τὴν γῆν; Απάγγειλον δέ μοι εἰ ἐπίστασαι σύνεσιν, τίς ἔθετο τὰ μέτρα αὐτῆς εἰ οἶδας, ἢ τίς ὁ ἐπαγαγών σπαρτίον ἐπ' αὐτῆς; ἐπὶ τίνος οἱ κρίκοι αὐτῆς πεπήγασι ; τίς δέ ἐστιν ὁ ἐπιβαλών λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐπ' αὐτῆς; Ομοίως καὶ ἐν τῷ Δαυΐδ φησιν· Ο θεμελιώσας τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. Τῇ οὖν δυνάμει τοῦ τὰ πάντα γενεσιουργήσαντος Θεοῦ λέγομεν αὐτὴν θεμελιοῦσθαι καὶ κρατεῖσθαι. Φέρων τε τὰ πάντα, φησὶν ὁ ᾿Από- στολος, τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Εἰ γὰρ ἦν ὑποκάτωθεν αὐτῆς, ἡ ἔξωθεν αὐτῆς οἷον δήποτε σῶμα, οὐχ ἵστατο, ἀλλὰ κατέπιπτε, τούτου φυσικώ- τερον ἐν πᾶσι θεωρουμένου. Εἰ γὰρ αέρα τις υπό θοιτο, ἡ ὕδωρ, ἢ πῦρ, πάντως ἐν τούτοις κατέπιπτε βαρυτέρα τούτων υπάρχουσα. Ως βαρυτέραν τοίνυν τῶν ὅλων σωμάτων, ὁ Θεὸς αὐτὴν θεμέλιον τοῦ παν- τὸ; ἔθηκεν, ἑδράσας τῇ ἰδίᾳ ἀσφαλείᾳ. Ὥσπερ ἐάν τις υπόθοιτο χῶρον ένα ἔχοντα βάθος πήχεις εκατόν γέμει δὲ ὁ χῶρος ἐκεῖνος σώματος παχυτέρου οἷον ὕδατος, κρατήσας δέ τις λίθον τῇ χειρὶ ἄνωθεν ἀπο λύσει, πόσῳ διαστήματι χρόνου τὸ βάθος καταλήψε ται ; ἐρεῖ τις πάλιν καθ' ὑπόθεσιν ὡρῶν τεσσάρων. Ἔτι δὲ λεπτοτέρου σώματος υποθέμενος γέμειν τὸν χῶρον, οἷον ἀέρος, πόσῳ πάλιν διαστήματι χρόνου τὸ βάθος καταλήψεται ; Δηλονότι βραχυτέρου, ώσανεί ὡρῶν δύο. Πάλιν ἔτι λεπτοτέρου σώματος ὑποθέμε νος, μιας ώρας εὑρήσει, καὶ ἔτι πάλιν λεπτοτέρου ἡμιυρίου. Καὶ ἔτι πάλιν λεπτοτάτου, πάλιν βραχν τέρου εὑρήσει μέχρι καὶ τοῦ σώματος λεπτυνομένο καὶ εἰς ἀσώματον καταστήσαντος, ἐξ ἀνάγκης καὶ ὁ χρόνος εἰς ἄχρονον λήξει. Οὕτως καὶ ἐνταῦθα ἐν οὐ- δενὶ σώματι παντελῶς, ἀλλ᾽ ἀσωμάτῳ, ἀνάγκη ἀχρό νως καταλαμβάνειν τὸ βάθος τοῦ παντὸς χώρου, καὶ ίστασθαι τὸ βαρύ σῶμα. Οὕτως οὖν ὁ Θεὸς φυσικῶς ἐπ᾽ οὐδενὶ, κατὰ τὴν Γραφήν, τὴν γῆν κρεμάσας καὶ Εδράσας κατειληφυῖαν τὸ βάθος τοῦ χώρου, ἐθεμε λίωσεν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς, οὐ κλιθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Εἰ δὲ καὶ πάλιν ἐξ ἀναιδείας τις φιλονεικών, ἔξωθεν γῆς καὶ οὐρανοῦ τόπον ὑπό θοιτο ἐξ ἑτέρου ἀοράτου καὶ πεπλασμένου σώματος, άπειρον μὲν καὶ ἐπ' ἄπειρον ἐπί τινος κἀκεῖνο ἵστα- ται. Όμως σὺν Θεῷ καὶ εἰς τοῦτο ἀπαντῶμεν φυσι κώτερον. Εἰ καὶ χάος τις ὑπόθοιτο τὸν χῶρον ἐκεῖνον, ὅτι τοῦ μὲν οὐρανοῦ κούφου καὶ ἀνωφερούς υπάρχον τος, τῆς δὲ γῆς βαρείας καὶ κατωφερούς, ἄκρα δὲ ἄκροις συνδεδεσμένα, τοῦ μὲν ἀνωφερούς, τῆς δὲ κατωφερούς · ἄλληλα αντιπερισπώμενα, συμβαστά ζουσι καὶ ἀκίνητα διαμένουσι. Θεμελιώσας τοίνυν ὁ Θεὸς τὴν γῆν ἐπὶ τὴν αὐτῆς ἀσφάλειαν, ἐπιμήκη οὖσαν, τὸν οὐρανὸν κατ᾿ ἄκρα τοῖς ἄκροις τῆς γῆς συνέδησε στήσας μὲν κάτωθεν τὰ ἄκρα τοῦ οὐρα νοῦ ἐκ τεσσάρων μερῶν· ἄνωθεν δὲ ὑψηλότατα πάνυ ἐπὶ τὸ μῆκος τῆς γῆς καμαρώσας· εἰς δὲ πλάτος τῆς Β Ο COSMÆ INDICOPLEUSTÆ. fundatam esse, sccundum divinam Scripturam, ac nulli corpori innixam esse. In Job quippe dicitur : Qui suspendit terram in nullo; ac iterum, Ubi eras cum fundarem terram ? Annuntia autem mihi, si scis prudentiam, an nosti quis posuit mensuras ejus, aut quis funiculum induxit super eam? Super quo ba- ses ejus solidatæ sunt? aut quis posuit lupidem angu- larem in ea 30? Pariterque apud Davidem dicitur, Qui fundasti terram super stabilitatem suam ". Vir- tute igitur Dei omnium opilicis dicimus eam fun- datam Grmatamque fuisse. Portans omnia, inquit Apostolus, verbo virtutis suæ . Nam si vel sub illa, vel extra illam quodlibet corpus esset, non staret, sed collaberetur; siquidem id in omnibus natura- liter fieri videmus. Etenim si quis aerem supponeret, aut aquam, aut ignem, in hac prorsus decideret, cum iis gravior exsistat. Eam itaque Deus, utpote omnium corporum gravissimam, in universi fun- damentum posuit, ipsamque propria stabilitate fir- mavit. Quemadmodum si quis locum aliquem cen- sum cubitorum profunditatem habentem supponat, graviore corpore, veluti aqua, repletumn, arrep- tumque lapidem quispiam eo projicist, quoto tem- poris spatio fundum attinget? Respondebit quis. piam, exempli causa, quatuor horarum spatio. Quod si supponatur locum tenuiore corpore reple- tum esse, veluti aere, quoto iterum temporis inter- vallo ad imnum perveniet ? Respondebit denuo quis- piam, exempli causa, duarum circiter horarum. Iterumque si levins corpus supponatur esse, unius horæ dicet; et si levius adhuc fuerit, dimidiæ horæ. Quod si adhuc tenuius supponatur, rursus minore temporis spatio, donec ex tenuissimo cor- pore ad incorporeum perveniatur : et tunc etiam ex necessitate, tempus in temporis vacuitatem concedet; ita quoque, ex supposito, nullo ibi cor- poreo, sed incorporeo exsistente, grave corpus siue ullo temporis spatio imum petat necesse est. Ita ergo Deus naturaliter non in aliquo, secundum Scripturam, terram suspendit et fundavit, ita ut profundum loci attigerit; sed fundavit cam super stabilitatem suam, non inclinabitur in sæculum sæculi. Quod si quis rursum impudenter conten- dlens, exira terram et cœlum locum supponat esse, alio invisibili et conficto corpore constantem ; D illud quoque in alio in infinitum et infinitum con- sistere necesse est. Attamen huic opinioni, Deo juvante, ex naturali ratione occurramus. Si quis locum illum supponat esse chaos, quia cœlum leve est et sursum tendit, terra autem gravis, et deor. sum fertur, extrema vero extremis conjuncta sunt, alio sursum, deorsum alio tendente, cum illa se mutuo pertrahant, se invicem supportant, ac im- miota manent. Cum igitur Deus terram, quæ oblonga el, super stabilitatem suam fundavit, coeli ex- trema extremis terræ colligavit, inferne quidem extrema cœli ex quatuor partibus constituens, su- st Psal. cui, 5. Hebr. 1, 5. Jub XXXVI, 3.

γῆς τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ κάτωθεν ἕως άνω τει- χίσας καὶ ἀποκλείσας τὸν χῶρον, οἶκον, ὡς ἄν τις είποι, παμμεγέθη, ὡς ἐν τάξει θόλου καμαροειδούς ἐπιμήκους ἐποίησεν · Ο στήσας γὰρ τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας (1). Περὶ δὲ τὸ κεκολλῆσθαι τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ, ἐν τῷ Ἰὼβ γέγρα πται οὕτως· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν ἔκλινο, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ πονεία· κεκόλλητα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθον κύβον. Τὸ εἰς γῆν αὐτὸν κλἶναι, καὶ τὸ κε- κολλῆσθαι αὐτὸν, πῶς οὐ φανερῶς δηλοῖ, ὅτι ἄκρα ἄκροις τῇ γῇ συνδέδεται ιστάμενος ως καμάρα ; Το γὰρ κλἶναι αὐτὸν, καὶ κολλῆσαι αὐτὸν τῇ γῇ, ἐπὶ σφαίρας οὐ δύναται ὅλως νοεῖσθαι. Καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ διαγράφων ἐν τῇ Σκηνῇ τὴν τράπεζαν, τύπον ὑπάρχουσαν τῆς γῆς, τὸ μῆκος αύτ τῆς δύο πήχεων προσέταξεν γενέσθαι, καὶ τὸ πλάτος πήχεος ενός. Οὕτως οὖν, καθὼς εἶπεν Ησαΐας, τὸ σχῆμα τοῦ οὐρανοῦ τοῦ πρώτου τοῦ γεγονότος ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ, τοῦ σὺν τῇ γῇ γεγονότος, τοῦ περι- ἔχοντος τὸ πᾶν σὺν τῇ γῇ, τοῦ καμαροειδούς, καὶ ἡμεῖς λέγομεν. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ Ἰὼβ λέλεκται κε κολλῆσθαι τῇ γῇ τὸν οὐρανὸν, πάλιν οὕτως λέγομεν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τοῦ Μωσέως μεμαθηκότες ὅτι ἐπὶ τὸ μήκος πλέον ἡ γῆ ἐκτέταται, λέγομεν πάλιν, μεμα θηκότες πείθεσθαι τῇ θείᾳ ὄντως Γραφή. Εἶτα λοι- τὸν ἐπειδὴ καὶ τὰ ὕδατα καὶ ἀγγέλους καί τινα ἔτε- ρα σὺν τῇ γῇ καὶ αὐτῷ τῷ πρώτῳ οὐρανῷ ὁ Θεὸς ἀθρόως παρήγαγε, ποιεῖ ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν τῇ δευτέ ρε ἡμέρᾳ, ὥσπερ ιδίοις κτισμασι κεχρημένος, ἐκ τῶν ὑδάτων πήξας ὥσπερ ἐξ ὕλης τὸν δεύτερον τους τον καὶ ὁρώμενον οὐρανόν· καθ᾽ ὁμοιότητα τῷ εἴδες, οὐ τῷ σχήματι τοῦ προτέρου οὐρανοῦ, καὶ μεσάζει τὸ ὕψος τὸ ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ προτέρου οὐρανοῦ. Κἀκεῖ ἁπλώσας ἐκτείνει δι᾿ ὅλου τοῦ χώρου κατὰ τὸ εύρος, ὥσπερ ἐπὶ στέγης μέσης, καὶ συνδεσμεῖ τὸ στερέωμα του πρώτῳ οὐρανῷ, διελὼν καὶ μερίσας τὰ λαπα ύδατα, τὰ μὲν ἐπάνω τοῦ στερεώματος, τὰ δὲ εἰς τὴν γῆν ἐάσας ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καθά διηγεῖται ὁ θεῖος Μωϋσῆς, καὶ ποιεῖ τὸν ἕνα χῶρον ήτοι οἶκον, δύο οίκους, τουτέστιν ἀνώγειν καὶ κατώ- γεων. Β . Πάλιν δε λέγει ή θεία Γραφὴ περὶ τοῦ δευτέρου οὐρανοῦ οὕτως, παρὰ μὲν τῷ Μωϋσῇ · Καὶ ἐκάλε. Εt σεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα ουρανόν παρὰ δὲ τῷ θεσπεσίφ Δαυίδ· Εκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέμιν · ἐπάγει γάρ, Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ αὐτοῦ τοῦ στερεώματος ἐξειπών. Πολλάκις δὲ καὶ τοὺς δύο συμπεριλαμβάνου- σα ή Γραφή, ὡς ἐφ' ἑνὸς ἐνικῶς ἐκφωνεί λέγουσα διά Ἡσαΐου · Ὁ στήσας τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, καὶ διατείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖν· τὸ μὲν, ὡς καμάρων, ἐπὶ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, τὸ δὲ, διατείνας ὡς σκηνὴν, περὶ τοῦ στερεώματος εἰποῦτα· ὡς 112. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. a perne vero supra longitudinem terra in altissimum fornicem concinnans: secundum latitudinem porro terrz, extrema cali ab imo usque ad summum quasi murum construens, et locum concludens, ceu domum, ut quis dixerit, amplissimam, quasi ad modum oblongi tholi fornicati, perfecit: nam ait Isaias propheta, Qui statuit calum sicut fornt- cein". Quod vero cœlum terræ conglutinatum sit, in Job ita scriptum est : Cœlum autem in terram- inclinavit, effusa est vero sicut terra, calx, conglu- tinavi autem ipsum quasi lapidem quadrum. Nam quod ipsum in terram inclinaverit, qui non mani- feste indicet, ipsum dum quasi fornix consistit, extremis terræ ab extremis suis colligatum esse' Etenim quod ipsum inclinaverit, ac terræ conglutinaverit, de sphæra nequit intelligi. Moyses quoque, mensæ in Tabernaculo stantis formam describens, quæ est exemplar terræ, lon‣ gitudinem ejus duorum cubitorum, latitudinem vero unius cubiti esse jussit. Sic igitur et nos, quemi- admodum Isaias, figuram primi cœli prima die conditi, cum terra facti, cum terra universum complectentis, ad fornicis fguram adornali, sta- tuimus esse. Ac quemadmodum in Job dictum est, cœlum conglutinatum esse terræ, ita quoque nos dicimus. Itemque cum ex Moyse didicerimus, ter- ram magis quoad longitudinem extendi, id nos quoque fatemur, gnari scilicet Scripturæ diving credendum esse. Hinc rursum quia aquas, angelos et quædam alia Deus cum terra et ipso primo cœlo simul produxit; hæc secunda die sub aspectum C eorum ponit, cum quasi propriis creaturis usus ex aquis, ceu ex materia, secundum illud cœlum sub aspectum cadens compiuxit; specie, non vero forma, prino colo simile, mediamque altitudinem occupans a terra ad primum coelum : ibique explicatum extendit per totum locum illum secun- dum latitudinenr, quasi medium tectum : atque fire mamentum colligavit cum primo cœlo, cæteras aquas dividens dirimensque, alias supra firmamen- tum, alias in terra sub firmamento relinquens, ut enarrat divinas Moyses : ex unoque loco, sive do- mo, duas efficit doinos, id est, supernam et in- fernam. ' Rursusque de secundo cœlo hæc ait divina Scri- D plura, apud Moysen quidem, vocavit Deus firina- XLIX, mentum, caelum apudadmirandum vero Davidem, Extendens cœlum sicut pellem: nam intulit, Qui tegis aquis superiora ejus ", clare de ipso firmamento loeu- Tus. Cæterum Scriptura plerumque duos illos cœles complectens, singulariter quasi de uno loquitur : sic per Isajamı, Qui statuit cœtum ut fornicem, et extendit ut tabernaculum ad habitandum ”; ubi illud, ut forni- cem, de prino caelo, illud autem, extendit ut taber- naculum, de firmamento dixit; ambos caelus ut conjunctos, ac specie similes, singulariter expri- tabula 1. 22. » Job xxxviii, 38. 30 Gen. 1, 8. ** Psal. cm, 3. 37 Isa. AL, 22. (1) Cœli et terræ schema, secundum Cosma sententiam, diversimode delineatum habes inferius in

γῆς τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ κάτωθεν ἕως άνω τει- χίσας καὶ ἀποκλείσας τὸν χῶρον, οἶκον, ὡς ἄν τις είποι, παμμεγέθη, ὡς ἐν τάξει θόλου καμαροειδούς ἐπιμήκους ἐποίησεν · Ο στήσας γὰρ τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας (1). Περὶ δὲ τὸ κεκολλῆσθαι τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ, ἐν τῷ Ἰὼβ γέγρα πται οὕτως· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν ἔκλινο, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ πονεία· κεκόλλητα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθον κύβον. Τὸ εἰς γῆν αὐτὸν κλἶναι, καὶ τὸ κε- κολλῆσθαι αὐτὸν, πῶς οὐ φανερῶς δηλοῖ, ὅτι ἄκρα ἄκροις τῇ γῇ συνδέδεται ιστάμενος ως καμάρα ; Το γὰρ κλἶναι αὐτὸν, καὶ κολλῆσαι αὐτὸν τῇ γῇ, ἐπὶ σφαίρας οὐ δύναται ὅλως νοεῖσθαι. Καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ διαγράφων ἐν τῇ Σκηνῇ τὴν τράπεζαν, τύπον ὑπάρχουσαν τῆς γῆς, τὸ μῆκος αύτ τῆς δύο πήχεων προσέταξεν γενέσθαι, καὶ τὸ πλάτος πήχεος ενός. Οὕτως οὖν, καθὼς εἶπεν Ησαΐας, τὸ σχῆμα τοῦ οὐρανοῦ τοῦ πρώτου τοῦ γεγονότος ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ, τοῦ σὺν τῇ γῇ γεγονότος, τοῦ περι- ἔχοντος τὸ πᾶν σὺν τῇ γῇ, τοῦ καμαροειδούς, καὶ ἡμεῖς λέγομεν. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ Ἰὼβ λέλεκται κε κολλῆσθαι τῇ γῇ τὸν οὐρανὸν, πάλιν οὕτως λέγομεν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τοῦ Μωσέως μεμαθηκότες ὅτι ἐπὶ τὸ μήκος πλέον ἡ γῆ ἐκτέταται, λέγομεν πάλιν, μεμα θηκότες πείθεσθαι τῇ θείᾳ ὄντως Γραφή. Εἶτα λοι- τὸν ἐπειδὴ καὶ τὰ ὕδατα καὶ ἀγγέλους καί τινα ἔτε- ρα σὺν τῇ γῇ καὶ αὐτῷ τῷ πρώτῳ οὐρανῷ ὁ Θεὸς ἀθρόως παρήγαγε, ποιεῖ ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν τῇ δευτέ ρε ἡμέρᾳ, ὥσπερ ιδίοις κτισμασι κεχρημένος, ἐκ τῶν ὑδάτων πήξας ὥσπερ ἐξ ὕλης τὸν δεύτερον τους τον καὶ ὁρώμενον οὐρανόν· καθ᾽ ὁμοιότητα τῷ εἴδες, οὐ τῷ σχήματι τοῦ προτέρου οὐρανοῦ, καὶ μεσάζει τὸ ὕψος τὸ ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ προτέρου οὐρανοῦ. Κἀκεῖ ἁπλώσας ἐκτείνει δι᾿ ὅλου τοῦ χώρου κατὰ τὸ εύρος, ὥσπερ ἐπὶ στέγης μέσης, καὶ συνδεσμεῖ τὸ στερέωμα του πρώτῳ οὐρανῷ, διελὼν καὶ μερίσας τὰ λαπα ύδατα, τὰ μὲν ἐπάνω τοῦ στερεώματος, τὰ δὲ εἰς τὴν γῆν ἐάσας ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καθά διηγεῖται ὁ θεῖος Μωϋσῆς, καὶ ποιεῖ τὸν ἕνα χῶρον ήτοι οἶκον, δύο οίκους, τουτέστιν ἀνώγειν καὶ κατώ- γεων. Β . Πάλιν δε λέγει ή θεία Γραφὴ περὶ τοῦ δευτέρου οὐρανοῦ οὕτως, παρὰ μὲν τῷ Μωϋσῇ · Καὶ ἐκάλε. Εt σεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα ουρανόν παρὰ δὲ τῷ θεσπεσίφ Δαυίδ· Εκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέμιν · ἐπάγει γάρ, Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ αὐτοῦ τοῦ στερεώματος ἐξειπών. Πολλάκις δὲ καὶ τοὺς δύο συμπεριλαμβάνου- σα ή Γραφή, ὡς ἐφ' ἑνὸς ἐνικῶς ἐκφωνεί λέγουσα διά Ἡσαΐου · Ὁ στήσας τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, καὶ διατείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖν· τὸ μὲν, ὡς καμάρων, ἐπὶ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, τὸ δὲ, διατείνας ὡς σκηνὴν, περὶ τοῦ στερεώματος εἰποῦτα· ὡς 112. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. a perne vero supra longitudinem terra in altissimum fornicem concinnans: secundum latitudinem porro terrz, extrema cali ab imo usque ad summum quasi murum construens, et locum concludens, ceu domum, ut quis dixerit, amplissimam, quasi ad modum oblongi tholi fornicati, perfecit: nam ait Isaias propheta, Qui statuit calum sicut fornt- cein". Quod vero cœlum terræ conglutinatum sit, in Job ita scriptum est : Cœlum autem in terram- inclinavit, effusa est vero sicut terra, calx, conglu- tinavi autem ipsum quasi lapidem quadrum. Nam quod ipsum in terram inclinaverit, qui non mani- feste indicet, ipsum dum quasi fornix consistit, extremis terræ ab extremis suis colligatum esse' Etenim quod ipsum inclinaverit, ac terræ conglutinaverit, de sphæra nequit intelligi. Moyses quoque, mensæ in Tabernaculo stantis formam describens, quæ est exemplar terræ, lon‣ gitudinem ejus duorum cubitorum, latitudinem vero unius cubiti esse jussit. Sic igitur et nos, quemi- admodum Isaias, figuram primi cœli prima die conditi, cum terra facti, cum terra universum complectentis, ad fornicis fguram adornali, sta- tuimus esse. Ac quemadmodum in Job dictum est, cœlum conglutinatum esse terræ, ita quoque nos dicimus. Itemque cum ex Moyse didicerimus, ter- ram magis quoad longitudinem extendi, id nos quoque fatemur, gnari scilicet Scripturæ diving credendum esse. Hinc rursum quia aquas, angelos et quædam alia Deus cum terra et ipso primo cœlo simul produxit; hæc secunda die sub aspectum C eorum ponit, cum quasi propriis creaturis usus ex aquis, ceu ex materia, secundum illud cœlum sub aspectum cadens compiuxit; specie, non vero forma, prino colo simile, mediamque altitudinem occupans a terra ad primum coelum : ibique explicatum extendit per totum locum illum secun- dum latitudinenr, quasi medium tectum : atque fire mamentum colligavit cum primo cœlo, cæteras aquas dividens dirimensque, alias supra firmamen- tum, alias in terra sub firmamento relinquens, ut enarrat divinas Moyses : ex unoque loco, sive do- mo, duas efficit doinos, id est, supernam et in- fernam. ' Rursusque de secundo cœlo hæc ait divina Scri- D plura, apud Moysen quidem, vocavit Deus firina- XLIX, mentum, caelum apudadmirandum vero Davidem, Extendens cœlum sicut pellem: nam intulit, Qui tegis aquis superiora ejus ", clare de ipso firmamento loeu- Tus. Cæterum Scriptura plerumque duos illos cœles complectens, singulariter quasi de uno loquitur : sic per Isajamı, Qui statuit cœtum ut fornicem, et extendit ut tabernaculum ad habitandum ”; ubi illud, ut forni- cem, de prino caelo, illud autem, extendit ut taber- naculum, de firmamento dixit; ambos caelus ut conjunctos, ac specie similes, singulariter expri- tabula 1. 22. » Job xxxviii, 38. 30 Gen. 1, 8. ** Psal. cm, 3. 37 Isa. AL, 22. (1) Cœli et terræ schema, secundum Cosma sententiam, diversimode delineatum habes inferius in

γῆς τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ κάτωθεν ἕως άνω τει- χίσας καὶ ἀποκλείσας τὸν χῶρον, οἶκον, ὡς ἄν τις είποι, παμμεγέθη, ὡς ἐν τάξει θόλου καμαροειδούς ἐπιμήκους ἐποίησεν · Ο στήσας γὰρ τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας (1). Περὶ δὲ τὸ κεκολλῆσθαι τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ, ἐν τῷ Ἰὼβ γέγρα πται οὕτως· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν ἔκλινο, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ πονεία· κεκόλλητα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθον κύβον. Τὸ εἰς γῆν αὐτὸν κλἶναι, καὶ τὸ κε- κολλῆσθαι αὐτὸν, πῶς οὐ φανερῶς δηλοῖ, ὅτι ἄκρα ἄκροις τῇ γῇ συνδέδεται ιστάμενος ως καμάρα ; Το γὰρ κλἶναι αὐτὸν, καὶ κολλῆσαι αὐτὸν τῇ γῇ, ἐπὶ σφαίρας οὐ δύναται ὅλως νοεῖσθαι. Καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ διαγράφων ἐν τῇ Σκηνῇ τὴν τράπεζαν, τύπον ὑπάρχουσαν τῆς γῆς, τὸ μῆκος αύτ τῆς δύο πήχεων προσέταξεν γενέσθαι, καὶ τὸ πλάτος πήχεος ενός. Οὕτως οὖν, καθὼς εἶπεν Ησαΐας, τὸ σχῆμα τοῦ οὐρανοῦ τοῦ πρώτου τοῦ γεγονότος ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ, τοῦ σὺν τῇ γῇ γεγονότος, τοῦ περι- ἔχοντος τὸ πᾶν σὺν τῇ γῇ, τοῦ καμαροειδούς, καὶ ἡμεῖς λέγομεν. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ Ἰὼβ λέλεκται κε κολλῆσθαι τῇ γῇ τὸν οὐρανὸν, πάλιν οὕτως λέγομεν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τοῦ Μωσέως μεμαθηκότες ὅτι ἐπὶ τὸ μήκος πλέον ἡ γῆ ἐκτέταται, λέγομεν πάλιν, μεμα θηκότες πείθεσθαι τῇ θείᾳ ὄντως Γραφή. Εἶτα λοι- τὸν ἐπειδὴ καὶ τὰ ὕδατα καὶ ἀγγέλους καί τινα ἔτε- ρα σὺν τῇ γῇ καὶ αὐτῷ τῷ πρώτῳ οὐρανῷ ὁ Θεὸς ἀθρόως παρήγαγε, ποιεῖ ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν τῇ δευτέ ρε ἡμέρᾳ, ὥσπερ ιδίοις κτισμασι κεχρημένος, ἐκ τῶν ὑδάτων πήξας ὥσπερ ἐξ ὕλης τὸν δεύτερον τους τον καὶ ὁρώμενον οὐρανόν· καθ᾽ ὁμοιότητα τῷ εἴδες, οὐ τῷ σχήματι τοῦ προτέρου οὐρανοῦ, καὶ μεσάζει τὸ ὕψος τὸ ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ προτέρου οὐρανοῦ. Κἀκεῖ ἁπλώσας ἐκτείνει δι᾿ ὅλου τοῦ χώρου κατὰ τὸ εύρος, ὥσπερ ἐπὶ στέγης μέσης, καὶ συνδεσμεῖ τὸ στερέωμα του πρώτῳ οὐρανῷ, διελὼν καὶ μερίσας τὰ λαπα ύδατα, τὰ μὲν ἐπάνω τοῦ στερεώματος, τὰ δὲ εἰς τὴν γῆν ἐάσας ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καθά διηγεῖται ὁ θεῖος Μωϋσῆς, καὶ ποιεῖ τὸν ἕνα χῶρον ήτοι οἶκον, δύο οίκους, τουτέστιν ἀνώγειν καὶ κατώ- γεων. Β . Πάλιν δε λέγει ή θεία Γραφὴ περὶ τοῦ δευτέρου οὐρανοῦ οὕτως, παρὰ μὲν τῷ Μωϋσῇ · Καὶ ἐκάλε. Εt σεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα ουρανόν παρὰ δὲ τῷ θεσπεσίφ Δαυίδ· Εκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέμιν · ἐπάγει γάρ, Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ αὐτοῦ τοῦ στερεώματος ἐξειπών. Πολλάκις δὲ καὶ τοὺς δύο συμπεριλαμβάνου- σα ή Γραφή, ὡς ἐφ' ἑνὸς ἐνικῶς ἐκφωνεί λέγουσα διά Ἡσαΐου · Ὁ στήσας τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, καὶ διατείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖν· τὸ μὲν, ὡς καμάρων, ἐπὶ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, τὸ δὲ, διατείνας ὡς σκηνὴν, περὶ τοῦ στερεώματος εἰποῦτα· ὡς 112. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. a perne vero supra longitudinem terra in altissimum fornicem concinnans: secundum latitudinem porro terrz, extrema cali ab imo usque ad summum quasi murum construens, et locum concludens, ceu domum, ut quis dixerit, amplissimam, quasi ad modum oblongi tholi fornicati, perfecit: nam ait Isaias propheta, Qui statuit calum sicut fornt- cein". Quod vero cœlum terræ conglutinatum sit, in Job ita scriptum est : Cœlum autem in terram- inclinavit, effusa est vero sicut terra, calx, conglu- tinavi autem ipsum quasi lapidem quadrum. Nam quod ipsum in terram inclinaverit, qui non mani- feste indicet, ipsum dum quasi fornix consistit, extremis terræ ab extremis suis colligatum esse' Etenim quod ipsum inclinaverit, ac terræ conglutinaverit, de sphæra nequit intelligi. Moyses quoque, mensæ in Tabernaculo stantis formam describens, quæ est exemplar terræ, lon‣ gitudinem ejus duorum cubitorum, latitudinem vero unius cubiti esse jussit. Sic igitur et nos, quemi- admodum Isaias, figuram primi cœli prima die conditi, cum terra facti, cum terra universum complectentis, ad fornicis fguram adornali, sta- tuimus esse. Ac quemadmodum in Job dictum est, cœlum conglutinatum esse terræ, ita quoque nos dicimus. Itemque cum ex Moyse didicerimus, ter- ram magis quoad longitudinem extendi, id nos quoque fatemur, gnari scilicet Scripturæ diving credendum esse. Hinc rursum quia aquas, angelos et quædam alia Deus cum terra et ipso primo cœlo simul produxit; hæc secunda die sub aspectum C eorum ponit, cum quasi propriis creaturis usus ex aquis, ceu ex materia, secundum illud cœlum sub aspectum cadens compiuxit; specie, non vero forma, prino colo simile, mediamque altitudinem occupans a terra ad primum coelum : ibique explicatum extendit per totum locum illum secun- dum latitudinenr, quasi medium tectum : atque fire mamentum colligavit cum primo cœlo, cæteras aquas dividens dirimensque, alias supra firmamen- tum, alias in terra sub firmamento relinquens, ut enarrat divinas Moyses : ex unoque loco, sive do- mo, duas efficit doinos, id est, supernam et in- fernam. ' Rursusque de secundo cœlo hæc ait divina Scri- D plura, apud Moysen quidem, vocavit Deus firina- XLIX, mentum, caelum apudadmirandum vero Davidem, Extendens cœlum sicut pellem: nam intulit, Qui tegis aquis superiora ejus ", clare de ipso firmamento loeu- Tus. Cæterum Scriptura plerumque duos illos cœles complectens, singulariter quasi de uno loquitur : sic per Isajamı, Qui statuit cœtum ut fornicem, et extendit ut tabernaculum ad habitandum ”; ubi illud, ut forni- cem, de prino caelo, illud autem, extendit ut taber- naculum, de firmamento dixit; ambos caelus ut conjunctos, ac specie similes, singulariter expri- tabula 1. 22. » Job xxxviii, 38. 30 Gen. 1, 8. ** Psal. cm, 3. 37 Isa. AL, 22. (1) Cœli et terræ schema, secundum Cosma sententiam, diversimode delineatum habes inferius in

γῆς τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ κάτωθεν ἕως άνω τει- χίσας καὶ ἀποκλείσας τὸν χῶρον, οἶκον, ὡς ἄν τις είποι, παμμεγέθη, ὡς ἐν τάξει θόλου καμαροειδούς ἐπιμήκους ἐποίησεν · Ο στήσας γὰρ τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας (1). Περὶ δὲ τὸ κεκολλῆσθαι τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ, ἐν τῷ Ἰὼβ γέγρα πται οὕτως· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν ἔκλινο, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ πονεία· κεκόλλητα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθον κύβον. Τὸ εἰς γῆν αὐτὸν κλἶναι, καὶ τὸ κε- κολλῆσθαι αὐτὸν, πῶς οὐ φανερῶς δηλοῖ, ὅτι ἄκρα ἄκροις τῇ γῇ συνδέδεται ιστάμενος ως καμάρα ; Το γὰρ κλἶναι αὐτὸν, καὶ κολλῆσαι αὐτὸν τῇ γῇ, ἐπὶ σφαίρας οὐ δύναται ὅλως νοεῖσθαι. Καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ διαγράφων ἐν τῇ Σκηνῇ τὴν τράπεζαν, τύπον ὑπάρχουσαν τῆς γῆς, τὸ μῆκος αύτ τῆς δύο πήχεων προσέταξεν γενέσθαι, καὶ τὸ πλάτος πήχεος ενός. Οὕτως οὖν, καθὼς εἶπεν Ησαΐας, τὸ σχῆμα τοῦ οὐρανοῦ τοῦ πρώτου τοῦ γεγονότος ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ, τοῦ σὺν τῇ γῇ γεγονότος, τοῦ περι- ἔχοντος τὸ πᾶν σὺν τῇ γῇ, τοῦ καμαροειδούς, καὶ ἡμεῖς λέγομεν. Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ Ἰὼβ λέλεκται κε κολλῆσθαι τῇ γῇ τὸν οὐρανὸν, πάλιν οὕτως λέγομεν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τοῦ Μωσέως μεμαθηκότες ὅτι ἐπὶ τὸ μήκος πλέον ἡ γῆ ἐκτέταται, λέγομεν πάλιν, μεμα θηκότες πείθεσθαι τῇ θείᾳ ὄντως Γραφή. Εἶτα λοι- τὸν ἐπειδὴ καὶ τὰ ὕδατα καὶ ἀγγέλους καί τινα ἔτε- ρα σὺν τῇ γῇ καὶ αὐτῷ τῷ πρώτῳ οὐρανῷ ὁ Θεὸς ἀθρόως παρήγαγε, ποιεῖ ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν τῇ δευτέ ρε ἡμέρᾳ, ὥσπερ ιδίοις κτισμασι κεχρημένος, ἐκ τῶν ὑδάτων πήξας ὥσπερ ἐξ ὕλης τὸν δεύτερον τους τον καὶ ὁρώμενον οὐρανόν· καθ᾽ ὁμοιότητα τῷ εἴδες, οὐ τῷ σχήματι τοῦ προτέρου οὐρανοῦ, καὶ μεσάζει τὸ ὕψος τὸ ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ προτέρου οὐρανοῦ. Κἀκεῖ ἁπλώσας ἐκτείνει δι᾿ ὅλου τοῦ χώρου κατὰ τὸ εύρος, ὥσπερ ἐπὶ στέγης μέσης, καὶ συνδεσμεῖ τὸ στερέωμα του πρώτῳ οὐρανῷ, διελὼν καὶ μερίσας τὰ λαπα ύδατα, τὰ μὲν ἐπάνω τοῦ στερεώματος, τὰ δὲ εἰς τὴν γῆν ἐάσας ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καθά διηγεῖται ὁ θεῖος Μωϋσῆς, καὶ ποιεῖ τὸν ἕνα χῶρον ήτοι οἶκον, δύο οίκους, τουτέστιν ἀνώγειν καὶ κατώ- γεων. Β . Πάλιν δε λέγει ή θεία Γραφὴ περὶ τοῦ δευτέρου οὐρανοῦ οὕτως, παρὰ μὲν τῷ Μωϋσῇ · Καὶ ἐκάλε. Εt σεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα ουρανόν παρὰ δὲ τῷ θεσπεσίφ Δαυίδ· Εκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέμιν · ἐπάγει γάρ, Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ αὐτοῦ τοῦ στερεώματος ἐξειπών. Πολλάκις δὲ καὶ τοὺς δύο συμπεριλαμβάνου- σα ή Γραφή, ὡς ἐφ' ἑνὸς ἐνικῶς ἐκφωνεί λέγουσα διά Ἡσαΐου · Ὁ στήσας τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, καὶ διατείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖν· τὸ μὲν, ὡς καμάρων, ἐπὶ τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, τὸ δὲ, διατείνας ὡς σκηνὴν, περὶ τοῦ στερεώματος εἰποῦτα· ὡς 112. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. a perne vero supra longitudinem terra in altissimum fornicem concinnans: secundum latitudinem porro terrz, extrema cali ab imo usque ad summum quasi murum construens, et locum concludens, ceu domum, ut quis dixerit, amplissimam, quasi ad modum oblongi tholi fornicati, perfecit: nam ait Isaias propheta, Qui statuit calum sicut fornt- cein". Quod vero cœlum terræ conglutinatum sit, in Job ita scriptum est : Cœlum autem in terram- inclinavit, effusa est vero sicut terra, calx, conglu- tinavi autem ipsum quasi lapidem quadrum. Nam quod ipsum in terram inclinaverit, qui non mani- feste indicet, ipsum dum quasi fornix consistit, extremis terræ ab extremis suis colligatum esse' Etenim quod ipsum inclinaverit, ac terræ conglutinaverit, de sphæra nequit intelligi. Moyses quoque, mensæ in Tabernaculo stantis formam describens, quæ est exemplar terræ, lon‣ gitudinem ejus duorum cubitorum, latitudinem vero unius cubiti esse jussit. Sic igitur et nos, quemi- admodum Isaias, figuram primi cœli prima die conditi, cum terra facti, cum terra universum complectentis, ad fornicis fguram adornali, sta- tuimus esse. Ac quemadmodum in Job dictum est, cœlum conglutinatum esse terræ, ita quoque nos dicimus. Itemque cum ex Moyse didicerimus, ter- ram magis quoad longitudinem extendi, id nos quoque fatemur, gnari scilicet Scripturæ diving credendum esse. Hinc rursum quia aquas, angelos et quædam alia Deus cum terra et ipso primo cœlo simul produxit; hæc secunda die sub aspectum C eorum ponit, cum quasi propriis creaturis usus ex aquis, ceu ex materia, secundum illud cœlum sub aspectum cadens compiuxit; specie, non vero forma, prino colo simile, mediamque altitudinem occupans a terra ad primum coelum : ibique explicatum extendit per totum locum illum secun- dum latitudinenr, quasi medium tectum : atque fire mamentum colligavit cum primo cœlo, cæteras aquas dividens dirimensque, alias supra firmamen- tum, alias in terra sub firmamento relinquens, ut enarrat divinas Moyses : ex unoque loco, sive do- mo, duas efficit doinos, id est, supernam et in- fernam. ' Rursusque de secundo cœlo hæc ait divina Scri- D plura, apud Moysen quidem, vocavit Deus firina- XLIX, mentum, caelum apudadmirandum vero Davidem, Extendens cœlum sicut pellem: nam intulit, Qui tegis aquis superiora ejus ", clare de ipso firmamento loeu- Tus. Cæterum Scriptura plerumque duos illos cœles complectens, singulariter quasi de uno loquitur : sic per Isajamı, Qui statuit cœtum ut fornicem, et extendit ut tabernaculum ad habitandum ”; ubi illud, ut forni- cem, de prino caelo, illud autem, extendit ut taber- naculum, de firmamento dixit; ambos caelus ut conjunctos, ac specie similes, singulariter expri- tabula 1. 22. » Job xxxviii, 38. 30 Gen. 1, 8. ** Psal. cm, 3. 37 Isa. AL, 22. (1) Cœli et terræ schema, secundum Cosma sententiam, diversimode delineatum habes inferius in

β Α συνδεδεμένους καὶ ὁμοίους τῷ εἴδει ἀμφοτέρους ένι- χῶς οὐρανὸν ἐκφωνήσασε. Ο δὲ Δαυΐδ οὕτως λέγει - Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται τὴν δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα δυϊκῶς μὲν ἀρξάμενος, ἐνικῶς δὲ καταλήξας. Επειδή γὰρ, κατὰ τὸ τῆς Εβραϊδος γλώττης ἰδίωμα, οὐρανοὶ καὶ οὐρανὸς [10] ἐκφωνείται, συνδέδενται δὲ καὶ ἀμφότεροι ὡς εἰς· καὶ ὅμοιοί εἰσι κατ' αὐτὸ τὸ εἶ δος καὶ τὴν πρόσοψιν, ἀδιαφόρως ἡ θεία Γραφὴ καὶ πληθυντικῶς καὶ ἐνικῶς καλεῖ ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ. Τούτῳ γὰρ τῷ ἰδιώματι κεχρημένος ο μακάριος Δαυΐδ βολ· Δίνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρα. νῶν· ἵνα εἴπῃς ἐνικώτερον, ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρα τοῦ, ἐπιφέρει γὰρ · Καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· σαφῶς ἐνταῦθα, πληθυντικῶς μὲν εἰπών, οὐρανῶν· περὶ δὲ τοῦ στερεώματος δηλώσας τοῦ ἔχοντος ἐπάνω τὰ ὕδατα. Επόμενος γὰρ τῷ ἰδιώματι, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, εἶπεν, οι οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν. Αὐτὸς γὰρ πάλιν καὶ ἑτέρο θέ φησιν · Ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ τῷ Κυρίῳ, τὴν δὲ γῆν ἔδωκε τοὺς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων· οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον τὴν καμαροειδή, ὃς οὐ- ρανός ἐστι τοῦ στερεώματος, ὡς ἀνώτερος καὶ ύψη λότερος αὐτοῦ ὑπάρχων. Καὶ ὁ ἱεροφάντης δὲ Μαν σῆς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ φησὶν οὕτως · Τού Κυ- ρίου τοῦ Θεοῦ σου ὁ στρανὸς, καὶ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, ἡ γῆ καὶ πάντα ὅσα ἐστὶν ἐν αὐτῇ ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος κέχρηται του τῳ τῷ ἰδιώματι βοῶν, Ημῶν δὲ καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε χόμεθα· ἀρξάμενος μὲν πληθυντικώς, καταλήξας δὲ ἐπὶ τὸ ἐνικόν τό, ἐξ οὗ ἐνικώς ειπών. Πολλάκις δὲ καὶ ὁ Δαυΐδ κατακέχρηται τῷ τοιούτῳ ἰδιώματι βοῶν· Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν· καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἐκ τῆς γῆς αἰνεῖτε αὐτὸν, συντελῶν λέγει· Ἡ ἐξομολόγησις αὐτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ· ἀλλὰ καὶ, Τῷ ποιήσαντι τοὺς οὐρανοὺς ἐν συνέσει, καὶ ὅσα κατὰ τὸ μέρος τοῦτο διηγεῖται. Τὸ δὲ σχῆμα τῆς γῆς είπομεν ἐπὶ μῆκος ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ τὴν δύσιν, καὶ εὗρος ἀπὸ ἄρκτου ἐπὶ μεσημβρίαν· διαιρείσθαι δὲ ταύτην εἰς δύο, μεσα ζούσης κύκλωθεν τῆς θαλάσσης τοῦ λεγομένου παρὰ τοῖς ἔξω Ὠκεανοῦ, καὶ κυκλούσης ταύτην την οἰκοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, κακείνην ἧς τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ τοῖς ἄκροις αὐτῆς συνδέδενται, ἢ καὶ κυκλο τὸν Ὠκεανὸν, ἦν ποτε ᾤχουν μὲν οἱ ἄνθρωποι κατά ανατολάς, πριν γενέσθαι ἐπὶ Νῶς τὸν κατακλυσμόν, ἔνθα καὶ ὁ παράδεισός ἐστι. Περάσαντες ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ εἰς ταύτην τὴν γῆν διὰ τῆς κιβωτού παραδόξως τὸν Ὠκεανὸν ἐπὶ τὰ μέρη της Περσίδος, ἔνθα καὶ ἐκάθισεν ἡ κιβωτός τοῦ Νῶς εἰς τὰ ὄρη Αραράτ διασώσασα τόν τε Νώε καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ σὺν ταῖς γυναιξὶν αὐτῶν· ὡς εἶναι ζυγὰς τέσσαρας, καὶ τὰ ἄλογα πάντα, τὰ μὲν καθαρά πάντα ἀπὸ ζυγῶν τριῶν· τὰ δὲ θηριώδη ἀπὸ ἑνὸς COSME INDICOPLEUSTÆ ' B mens. David aut m sic ait, Cali enarrunt gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntial firmamentum dualiter orsus, singulariter desinens. Nam quia secundum Hebraicæ linguæ proprietatem, coeli et caclum similiter vocantur, atque duo cali conjen- etim quasi unum copulantur, specieque et aspectu similes sunt ; ideo divina Scriptura cœlum in plu- rali et in singulari indiscriminatim effert. Hac enimu usus dicendi proprietate David ait, Laudate eum, cali calorum ; ac si singulariter dicas, crium coli: nam infert, Et aqua quæ super cœlos est, ubi etiam pluraliter cœlos exprimit, ac firmamentum indicat, super quo sunt aquæ. Siquidem idioma illud se- cutus, illius loco, calum cali, sic ait, cali coelorum. Nam ipse alibi dicit, calum cali Domino, terram autem dedit filiis hominum 40: cœlum cœli nunen- pans primum cœlum, fornicis specie structum : quod etiam ipsius firmamenti cœlum est, utpote excelsius ac sublimius illo. Sacer item præco Moyses in Deuteronomio dicit, Ecce Domini Dei tui cœlum, et cælum cæli, terra et omnia quæ in ea sunt ". Magnus etiam apostolus Paulus hoc est usus idiomate, ita clamans, Nostra autem center- satio in cœlis est, ex quo Salvatorem exspectamus **; pluraliter orsus, singulariter desinens, cum illud, ex quo, in singulari protulit. David quoque persæ- pe eadem usus loquendi proprietate, ita clamat, Laudate Dominum de cœlis “, el postquam dixerat, Laudate Dominum de terra, ita desinit, Confessio Ejus super terram et calum “; item alibi, Qui fecit cœlos in intelligentia “, et alia multa hac de re similia profert. C • . Terra vero figuram diximus esse quoad lon- (2) gitudinem quidem, ab oriente ad occidentem; quoa·l fatitudinem vero, a septentrione ad meridiem : di- vidique ipsam duas in partes, intermedio mari, quod ab externis Oceanus vocatur, hanc terram, quam nos homines habitamus, circumdante ; iu lanc, inquam, dividitur, et in illam cujus extremna extremis cœli junguntur, quæ Oceanum circum - dal, quamque olim ad orientem incolebant honi- nes, priusquam temporibus Noæ diluvium accide- ret, in qua itcm terra paradisus situs est. Homi- " nes cum tempore diluvii Oceanum in area mira- biliter trajecissent, in Perside consederunt, ubi arca Noæ substitit in montibus Ararat : servato Noe, filiis ejus et uxoribus illorum ; ita ut quatuor paria essent : et animalium mundorum paria terna ; ferarum vero par unum. Siquidem ex mundis Psal. Psal. Iull, 1. ['sal. CXLVII, 4. *s ibid. 14. • Psal. CNNXV, 5. D CXIII, 16. * Deut. x, 14, * Philipp. 11, 20. “Psal. CXLVIII, 1. linius ab Oceano circumdari: ultra Oceanum vero aliam esse terram, ubi olim paradisus voluptatis exstiterat, quæ undique Oceanumambiat : hujusque terræ extremis extrema cœli conjungi. Ut videas in Tabula 1. (2) Cosmæ opinio est, terram lane quam inco-

β Α συνδεδεμένους καὶ ὁμοίους τῷ εἴδει ἀμφοτέρους ένι- χῶς οὐρανὸν ἐκφωνήσασε. Ο δὲ Δαυΐδ οὕτως λέγει - Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται τὴν δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ τῶν χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα δυϊκῶς μὲν ἀρξάμενος, ἐνικῶς δὲ καταλήξας. Επειδή γὰρ, κατὰ τὸ τῆς Εβραϊδος γλώττης ἰδίωμα, οὐρανοὶ καὶ οὐρανὸς [10] ἐκφωνείται, συνδέδενται δὲ καὶ ἀμφότεροι ὡς εἰς· καὶ ὅμοιοί εἰσι κατ' αὐτὸ τὸ εἶ δος καὶ τὴν πρόσοψιν, ἀδιαφόρως ἡ θεία Γραφὴ καὶ πληθυντικῶς καὶ ἐνικῶς καλεῖ ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ. Τούτῳ γὰρ τῷ ἰδιώματι κεχρημένος ο μακάριος Δαυΐδ βολ· Δίνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρα. νῶν· ἵνα εἴπῃς ἐνικώτερον, ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρα τοῦ, ἐπιφέρει γὰρ · Καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· σαφῶς ἐνταῦθα, πληθυντικῶς μὲν εἰπών, οὐρανῶν· περὶ δὲ τοῦ στερεώματος δηλώσας τοῦ ἔχοντος ἐπάνω τὰ ὕδατα. Επόμενος γὰρ τῷ ἰδιώματι, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, εἶπεν, οι οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν. Αὐτὸς γὰρ πάλιν καὶ ἑτέρο θέ φησιν · Ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ τῷ Κυρίῳ, τὴν δὲ γῆν ἔδωκε τοὺς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων· οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον τὴν καμαροειδή, ὃς οὐ- ρανός ἐστι τοῦ στερεώματος, ὡς ἀνώτερος καὶ ύψη λότερος αὐτοῦ ὑπάρχων. Καὶ ὁ ἱεροφάντης δὲ Μαν σῆς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ φησὶν οὕτως · Τού Κυ- ρίου τοῦ Θεοῦ σου ὁ στρανὸς, καὶ ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, ἡ γῆ καὶ πάντα ὅσα ἐστὶν ἐν αὐτῇ ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος κέχρηται του τῳ τῷ ἰδιώματι βοῶν, Ημῶν δὲ καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε χόμεθα· ἀρξάμενος μὲν πληθυντικώς, καταλήξας δὲ ἐπὶ τὸ ἐνικόν τό, ἐξ οὗ ἐνικώς ειπών. Πολλάκις δὲ καὶ ὁ Δαυΐδ κατακέχρηται τῷ τοιούτῳ ἰδιώματι βοῶν· Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν· καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἐκ τῆς γῆς αἰνεῖτε αὐτὸν, συντελῶν λέγει· Ἡ ἐξομολόγησις αὐτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ· ἀλλὰ καὶ, Τῷ ποιήσαντι τοὺς οὐρανοὺς ἐν συνέσει, καὶ ὅσα κατὰ τὸ μέρος τοῦτο διηγεῖται. Τὸ δὲ σχῆμα τῆς γῆς είπομεν ἐπὶ μῆκος ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ τὴν δύσιν, καὶ εὗρος ἀπὸ ἄρκτου ἐπὶ μεσημβρίαν· διαιρείσθαι δὲ ταύτην εἰς δύο, μεσα ζούσης κύκλωθεν τῆς θαλάσσης τοῦ λεγομένου παρὰ τοῖς ἔξω Ὠκεανοῦ, καὶ κυκλούσης ταύτην την οἰκοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, κακείνην ἧς τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ τοῖς ἄκροις αὐτῆς συνδέδενται, ἢ καὶ κυκλο τὸν Ὠκεανὸν, ἦν ποτε ᾤχουν μὲν οἱ ἄνθρωποι κατά ανατολάς, πριν γενέσθαι ἐπὶ Νῶς τὸν κατακλυσμόν, ἔνθα καὶ ὁ παράδεισός ἐστι. Περάσαντες ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ εἰς ταύτην τὴν γῆν διὰ τῆς κιβωτού παραδόξως τὸν Ὠκεανὸν ἐπὶ τὰ μέρη της Περσίδος, ἔνθα καὶ ἐκάθισεν ἡ κιβωτός τοῦ Νῶς εἰς τὰ ὄρη Αραράτ διασώσασα τόν τε Νώε καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ σὺν ταῖς γυναιξὶν αὐτῶν· ὡς εἶναι ζυγὰς τέσσαρας, καὶ τὰ ἄλογα πάντα, τὰ μὲν καθαρά πάντα ἀπὸ ζυγῶν τριῶν· τὰ δὲ θηριώδη ἀπὸ ἑνὸς COSME INDICOPLEUSTÆ ' B mens. David aut m sic ait, Cali enarrunt gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntial firmamentum dualiter orsus, singulariter desinens. Nam quia secundum Hebraicæ linguæ proprietatem, coeli et caclum similiter vocantur, atque duo cali conjen- etim quasi unum copulantur, specieque et aspectu similes sunt ; ideo divina Scriptura cœlum in plu- rali et in singulari indiscriminatim effert. Hac enimu usus dicendi proprietate David ait, Laudate eum, cali calorum ; ac si singulariter dicas, crium coli: nam infert, Et aqua quæ super cœlos est, ubi etiam pluraliter cœlos exprimit, ac firmamentum indicat, super quo sunt aquæ. Siquidem idioma illud se- cutus, illius loco, calum cali, sic ait, cali coelorum. Nam ipse alibi dicit, calum cali Domino, terram autem dedit filiis hominum 40: cœlum cœli nunen- pans primum cœlum, fornicis specie structum : quod etiam ipsius firmamenti cœlum est, utpote excelsius ac sublimius illo. Sacer item præco Moyses in Deuteronomio dicit, Ecce Domini Dei tui cœlum, et cælum cæli, terra et omnia quæ in ea sunt ". Magnus etiam apostolus Paulus hoc est usus idiomate, ita clamans, Nostra autem center- satio in cœlis est, ex quo Salvatorem exspectamus **; pluraliter orsus, singulariter desinens, cum illud, ex quo, in singulari protulit. David quoque persæ- pe eadem usus loquendi proprietate, ita clamat, Laudate Dominum de cœlis “, el postquam dixerat, Laudate Dominum de terra, ita desinit, Confessio Ejus super terram et calum “; item alibi, Qui fecit cœlos in intelligentia “, et alia multa hac de re similia profert. C • . Terra vero figuram diximus esse quoad lon- (2) gitudinem quidem, ab oriente ad occidentem; quoa·l fatitudinem vero, a septentrione ad meridiem : di- vidique ipsam duas in partes, intermedio mari, quod ab externis Oceanus vocatur, hanc terram, quam nos homines habitamus, circumdante ; iu lanc, inquam, dividitur, et in illam cujus extremna extremis cœli junguntur, quæ Oceanum circum - dal, quamque olim ad orientem incolebant honi- nes, priusquam temporibus Noæ diluvium accide- ret, in qua itcm terra paradisus situs est. Homi- " nes cum tempore diluvii Oceanum in area mira- biliter trajecissent, in Perside consederunt, ubi arca Noæ substitit in montibus Ararat : servato Noe, filiis ejus et uxoribus illorum ; ita ut quatuor paria essent : et animalium mundorum paria terna ; ferarum vero par unum. Siquidem ex mundis Psal. Psal. Iull, 1. ['sal. CXLVII, 4. *s ibid. 14. • Psal. CNNXV, 5. D CXIII, 16. * Deut. x, 14, * Philipp. 11, 20. “Psal. CXLVIII, 1. linius ab Oceano circumdari: ultra Oceanum vero aliam esse terram, ubi olim paradisus voluptatis exstiterat, quæ undique Oceanumambiat : hujusque terræ extremis extrema cœli conjungi. Ut videas in Tabula 1. (2) Cosmæ opinio est, terram lane quam inco-

TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. ζευγαρίου. Ἐπειδὴ τὰ περισσὸν ἐν ἀπὸ πάντων τῶν καθαρῶν θυσίαν τῷ Θεῷ ἀνενέγκας φαίνεται ὁ Νῶς· ὥστε οἱ μὲν ἄνθρωποι ζυγαὶ τέσσαρες ἦταν, τὰ δὲ καθαρὰ ἄλογα ἀπὸ ζυγῶν τριῶν, καὶ τὰ ἄγρια ἀπὸ ἑνὸς ζευγαρίου. Καὶ περάσασα εἰς τὴν γῆν ταύ την, εἰς ἣν ἐκ τότε νῦν οἰκοῦμεν, διαμεμερισμένοι τὴν γῆν οἱ τρεῖς υἱοὶ τοῦ Νῶς· ὅ τε Σὴμ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ Ασίας έως ἔσω ἀπὸ ἀνατολῶν τοῦ Ὠκεανοῦ· καὶ ὁ Χὰμ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ δύσεως τῶν λεγομένων Γαδείρων, ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ τῆς Αιθιοπίας τῆς λεγομένης Βαρβαρίας, πέραν τοῦ Αραβίου κόλπου· παρατείνων ἕως τῆς ἡμετέρας θαλάσσης, Παλαιστίνης λόγω καὶ Φοινίκης, πάντα τα νότια μέρη, καὶ πᾶσαν τὴν ᾿Αραβίαν τὴν καθ' ἡμᾶς καὶ τὴν καλουμένην Εὐδαίμονα· καὶ ὁ Ἰάφετ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ τῶν βορειοτέρων, τῶν Μηδικῶν " λέγω, καὶ Σκυθῶν μέχρι τοῦ Ὠκεανοῦ κατὰ τὴν δύσιν, ἕως ἔξω Γαδείρων, καθὰ καὶ ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται παρὰ τοῦ θεσπεσίου Μωϋσέως, περὶ τῶν τριῶν τούτων ἐν τῷ διαμερισμῷ τῆς γῆς, οὕτω λέ- γοντος· Υἱοὶ Ἱαρέτ, Γάμερ καὶ Μαγώγ, καὶ Μα- δαῖ, καὶ Ἰουσῦν (3), καὶ Ἐλισά· ἵνα εἴπῃ τὰ ὑπερβόρεια ἔθνη τῶν Σκυθῶν καὶ Μήδων. Εἶθ' οὕτως Ίωνας καὶ Ελλαδικούς, ὁμοίως καὶ βωβέλ, καὶ Μου σώχ, καὶ Θήρας, ἵνα καὶ τὰ πλησίον αὐτῶν δηλώση. Θήρας γὰρ τοὺς βράκας λέγει, καὶ ἐκ τούτων λέγει ἀφωρίσθαι εἰς τὰς νήσους τῶν ἐθνῶν καὶ τὰ παρα- πλήσια· τοῦτο γὰρ δηλοῖ Θαραείς. Κητίους (4) δὲ τοὺς τῆς Κύπρου καλεῖ, καὶ Ῥοδίους τοὺς τῆς Ρόδου. Υἱοὶ δὲ Χάμ, Χοὺς καὶ Μεσραεὶμ, ἵνα εἴπῃ Αιθίοπας καὶ Αἰγυπτίους. Λοιπόν Φούθ καὶ Χαναάν, ἵνα εἴπῃ Λίβυας καὶ τὰ πλησίον ἔθνη. Υἱοὶ δὲ Χου;, Σαβι καὶ Ἑλησα· ἵνα εἴπῃ Ομηρίτας καὶ τοὺς πλησίον· ὁμοίως καὶ τὰ καθεξῆς ὅλα τὰ εἰς τὰ νότια μέρη όντα ἔθνη. Καὶ τοὺς Χαναναίους ἐκ τοῦ Μεσ ραεὶμ λέγει εἶναι, τουτέστι τους Αιγυπτίους καὶ τοὺς Σιδωνίους, καὶ πάντα τὰ ἔθνη τὰ πλησίον. Υιοὶ δὲ Σήμ, Ελὰμ καὶ 'Ασούρ, τουτέστιν Ελα· μίτας καὶ Ασσυρίους, καὶ τὰ λοιπὰ ἔθνη καὶ ὅσα ἐξ αὐτῶν ἐπεξετάθησαν ἕως Ασίας καὶ ἐπὶ ἀνατολήν, Περσών, Ούννων, Βάκτρων, Ἰνδῶν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ. Ένθεν οὖν λαβόντες καὶ οἱ ἔξωθεν, εἰς τρία μέρη διαιρούσι πᾶσαν τὴν γῆν, Ασίαν καὶ Λιβύην καὶ Εὐρώπην; Ασίαν μὲν τὴν ᾿Ανατολήν καλοῦντες, Λιβύην δὲ Νότον ἕως τῆς Δύσεως, Εὐρώπην δὲ τὸν Βορράν, ἕως πάλιν τῆς Δύσεως ὅλης. Εἰσὶ δὲ ἐν ταύτῃ τῇ γῇ εἰσβάλλοντες ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, καθὼς καὶ οἱ ἔξωθεν ἐν τούτῳ ἱστοροῦντες ἀληθεύουσι, κόλποι τέσσαρες· οὗτος ὁ παρ' ἡμῖν ὁ κατὰ τὴν Ρωμανίαν (5) ἀπὸ τῶν Γαδείρων, κατὰ τὸ δυτικὸν μέρος τῆς γῆς εἰσβάλλων, καὶ ὁ Αράβιος ὁ καλού- μενος Ερυθραίος, καὶ ὁ Περσικός, εἰσβάλλοντες * Ρωμανίαν B obtulisse narratur. Itaque hominum quatuor paria erant, mundorum animalium tria, ferarum unum. Cum igitur arca in hanc terram, in qua jam inde a tempore illo habitamus, transmisisset, tres Glii Noæ terram diviserunt. Sem et posteri ejus, ab Asia usque ad orientalem Oceani partem sortiti sunt; Cham et nepotes ejus a Gadibus occidentis usque ad Oceanum Æthiopiæ, quæ dicitur Bar- baria, ultra Arabicum sinum, usque ad mare wo- strum, ad Palaestinam scilicet et Phoenicem, omnes- que Australes partes, Arabiam item nobis vicinam, et eam quæ dicitur Felix; Japhet et posteri ejus ɔ septentrionalibus partibus, Media scilicet et Sey- tia, usque ad Oceanum occidentalen, et al et quæ sunt extra Gades, quemadmodum et in Genesi a divino Moyse scriptum est, qui in terræ divisione hæc de tribus illis dixit: Filii Japhet, Gomer et Magog, Madai et Jovan, et Elisa ": ut indicet Hy- perboreas gentes Scytharum et Medorum ; deindeque lones et Græcas nationes: similiterque Thobel et Nosoch et Theras, ut iis finitima denotet; Theras quippe Thracas significat: ex his autem dicit ali- quos in gentium insulis et e vicino distributos esse, id enim significat Tharsis. Cetios vocat Cy- prios; Rhodios vero, Rhodi incolas. Filii vero Cham, Chus et Mesraim ", sic vocans Æthiopas et Ægyptios: demumque Phut et Clanaan, indicans Libyes et Gmitimas gentes. Filii vero Chus, Saba et Elisa, Homerilas denotans et vicinos corum : si- militer reliquas omnes gentes quæ Australes partes incolunt. Chananæos vero ex Musraim ortos esse ait, id est, Ægyptios et Sidonios, finitimasque gentes. Filii Sen, Elam et Assur ; id est, Elami- tæ et Assyrii, ac reliquæ gentes, et quotquot ex illis longe lateque propagatæ sunt usque ad Asiam et ad Orientem, Persarum, Unnorum, Bactrorum, Indo- rum, usque adl Oceanum. A præter par unum, caetera Noe in sacrificium Deo C Gen. 3, 3. s' ibid. 6. Gen. x, makr. omais, quæ ad Romanam ditionem pertinebat. Quo item usu Athanasius p. 364, et Epiphanius p. 728, memorant. D Hinc arrepta exteri occasione, in tres partes to- tam terram dividunt, in Asiam. Libyam et Euro- pam ; Asiam vocantes Orientem ; Libyam, Meridiem usque ad Occidentem; Europam vero Aquilonem, usque ad totam Occidentis plagam. In hac vero Dostra terra, ut exteri, et quidem vere, narrant, quatuor sunt sinus ab Oceano influentes; scilicet hic noster, qui per Romanam ditionem, a Gadibus in occidente, influit; Arabicus, Erythræus dictus, et Persicus: qui ambo ex Zingio prodeunt ad an- strales et orientales terræ partes, a terra quæ Bar- Quatuor sinus a Strabone pariter memorantur. Mediterraneus scilicet, Arabicns, Persicus el Ca- spius, sive Hyrcams : quem plerique veteres, Strabo et Cosmas noster, septentrionalis oræ im- periti, ab Oceano manare arbitrabantur. Balticum vero sinum penitus ignorabant, (3) Sic Laurentianns. Vaticanus autem 'Ivoāv. (4) Sic Vaticanus. Laurentianus autem Σκυθίους, (5) Ῥωμανία, Romania, hic intelligitur terra illa

TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. I. ζευγαρίου. Ἐπειδὴ τὰ περισσὸν ἐν ἀπὸ πάντων τῶν καθαρῶν θυσίαν τῷ Θεῷ ἀνενέγκας φαίνεται ὁ Νῶς· ὥστε οἱ μὲν ἄνθρωποι ζυγαὶ τέσσαρες ἦταν, τὰ δὲ καθαρὰ ἄλογα ἀπὸ ζυγῶν τριῶν, καὶ τὰ ἄγρια ἀπὸ ἑνὸς ζευγαρίου. Καὶ περάσασα εἰς τὴν γῆν ταύ την, εἰς ἣν ἐκ τότε νῦν οἰκοῦμεν, διαμεμερισμένοι τὴν γῆν οἱ τρεῖς υἱοὶ τοῦ Νῶς· ὅ τε Σὴμ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ Ασίας έως ἔσω ἀπὸ ἀνατολῶν τοῦ Ὠκεανοῦ· καὶ ὁ Χὰμ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ δύσεως τῶν λεγομένων Γαδείρων, ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ τῆς Αιθιοπίας τῆς λεγομένης Βαρβαρίας, πέραν τοῦ Αραβίου κόλπου· παρατείνων ἕως τῆς ἡμετέρας θαλάσσης, Παλαιστίνης λόγω καὶ Φοινίκης, πάντα τα νότια μέρη, καὶ πᾶσαν τὴν ᾿Αραβίαν τὴν καθ' ἡμᾶς καὶ τὴν καλουμένην Εὐδαίμονα· καὶ ὁ Ἰάφετ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ τῶν βορειοτέρων, τῶν Μηδικῶν " λέγω, καὶ Σκυθῶν μέχρι τοῦ Ὠκεανοῦ κατὰ τὴν δύσιν, ἕως ἔξω Γαδείρων, καθὰ καὶ ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται παρὰ τοῦ θεσπεσίου Μωϋσέως, περὶ τῶν τριῶν τούτων ἐν τῷ διαμερισμῷ τῆς γῆς, οὕτω λέ- γοντος· Υἱοὶ Ἱαρέτ, Γάμερ καὶ Μαγώγ, καὶ Μα- δαῖ, καὶ Ἰουσῦν (3), καὶ Ἐλισά· ἵνα εἴπῃ τὰ ὑπερβόρεια ἔθνη τῶν Σκυθῶν καὶ Μήδων. Εἶθ' οὕτως Ίωνας καὶ Ελλαδικούς, ὁμοίως καὶ βωβέλ, καὶ Μου σώχ, καὶ Θήρας, ἵνα καὶ τὰ πλησίον αὐτῶν δηλώση. Θήρας γὰρ τοὺς βράκας λέγει, καὶ ἐκ τούτων λέγει ἀφωρίσθαι εἰς τὰς νήσους τῶν ἐθνῶν καὶ τὰ παρα- πλήσια· τοῦτο γὰρ δηλοῖ Θαραείς. Κητίους (4) δὲ τοὺς τῆς Κύπρου καλεῖ, καὶ Ῥοδίους τοὺς τῆς Ρόδου. Υἱοὶ δὲ Χάμ, Χοὺς καὶ Μεσραεὶμ, ἵνα εἴπῃ Αιθίοπας καὶ Αἰγυπτίους. Λοιπόν Φούθ καὶ Χαναάν, ἵνα εἴπῃ Λίβυας καὶ τὰ πλησίον ἔθνη. Υἱοὶ δὲ Χου;, Σαβι καὶ Ἑλησα· ἵνα εἴπῃ Ομηρίτας καὶ τοὺς πλησίον· ὁμοίως καὶ τὰ καθεξῆς ὅλα τὰ εἰς τὰ νότια μέρη όντα ἔθνη. Καὶ τοὺς Χαναναίους ἐκ τοῦ Μεσ ραεὶμ λέγει εἶναι, τουτέστι τους Αιγυπτίους καὶ τοὺς Σιδωνίους, καὶ πάντα τὰ ἔθνη τὰ πλησίον. Υιοὶ δὲ Σήμ, Ελὰμ καὶ 'Ασούρ, τουτέστιν Ελα· μίτας καὶ Ασσυρίους, καὶ τὰ λοιπὰ ἔθνη καὶ ὅσα ἐξ αὐτῶν ἐπεξετάθησαν ἕως Ασίας καὶ ἐπὶ ἀνατολήν, Περσών, Ούννων, Βάκτρων, Ἰνδῶν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ. Ένθεν οὖν λαβόντες καὶ οἱ ἔξωθεν, εἰς τρία μέρη διαιρούσι πᾶσαν τὴν γῆν, Ασίαν καὶ Λιβύην καὶ Εὐρώπην; Ασίαν μὲν τὴν ᾿Ανατολήν καλοῦντες, Λιβύην δὲ Νότον ἕως τῆς Δύσεως, Εὐρώπην δὲ τὸν Βορράν, ἕως πάλιν τῆς Δύσεως ὅλης. Εἰσὶ δὲ ἐν ταύτῃ τῇ γῇ εἰσβάλλοντες ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, καθὼς καὶ οἱ ἔξωθεν ἐν τούτῳ ἱστοροῦντες ἀληθεύουσι, κόλποι τέσσαρες· οὗτος ὁ παρ' ἡμῖν ὁ κατὰ τὴν Ρωμανίαν (5) ἀπὸ τῶν Γαδείρων, κατὰ τὸ δυτικὸν μέρος τῆς γῆς εἰσβάλλων, καὶ ὁ Αράβιος ὁ καλού- μενος Ερυθραίος, καὶ ὁ Περσικός, εἰσβάλλοντες * Ρωμανίαν B obtulisse narratur. Itaque hominum quatuor paria erant, mundorum animalium tria, ferarum unum. Cum igitur arca in hanc terram, in qua jam inde a tempore illo habitamus, transmisisset, tres Glii Noæ terram diviserunt. Sem et posteri ejus, ab Asia usque ad orientalem Oceani partem sortiti sunt; Cham et nepotes ejus a Gadibus occidentis usque ad Oceanum Æthiopiæ, quæ dicitur Bar- baria, ultra Arabicum sinum, usque ad mare wo- strum, ad Palaestinam scilicet et Phoenicem, omnes- que Australes partes, Arabiam item nobis vicinam, et eam quæ dicitur Felix; Japhet et posteri ejus ɔ septentrionalibus partibus, Media scilicet et Sey- tia, usque ad Oceanum occidentalen, et al et quæ sunt extra Gades, quemadmodum et in Genesi a divino Moyse scriptum est, qui in terræ divisione hæc de tribus illis dixit: Filii Japhet, Gomer et Magog, Madai et Jovan, et Elisa ": ut indicet Hy- perboreas gentes Scytharum et Medorum ; deindeque lones et Græcas nationes: similiterque Thobel et Nosoch et Theras, ut iis finitima denotet; Theras quippe Thracas significat: ex his autem dicit ali- quos in gentium insulis et e vicino distributos esse, id enim significat Tharsis. Cetios vocat Cy- prios; Rhodios vero, Rhodi incolas. Filii vero Cham, Chus et Mesraim ", sic vocans Æthiopas et Ægyptios: demumque Phut et Clanaan, indicans Libyes et Gmitimas gentes. Filii vero Chus, Saba et Elisa, Homerilas denotans et vicinos corum : si- militer reliquas omnes gentes quæ Australes partes incolunt. Chananæos vero ex Musraim ortos esse ait, id est, Ægyptios et Sidonios, finitimasque gentes. Filii Sen, Elam et Assur ; id est, Elami- tæ et Assyrii, ac reliquæ gentes, et quotquot ex illis longe lateque propagatæ sunt usque ad Asiam et ad Orientem, Persarum, Unnorum, Bactrorum, Indo- rum, usque adl Oceanum. A præter par unum, caetera Noe in sacrificium Deo C Gen. 3, 3. s' ibid. 6. Gen. x, makr. omais, quæ ad Romanam ditionem pertinebat. Quo item usu Athanasius p. 364, et Epiphanius p. 728, memorant. D Hinc arrepta exteri occasione, in tres partes to- tam terram dividunt, in Asiam. Libyam et Euro- pam ; Asiam vocantes Orientem ; Libyam, Meridiem usque ad Occidentem; Europam vero Aquilonem, usque ad totam Occidentis plagam. In hac vero Dostra terra, ut exteri, et quidem vere, narrant, quatuor sunt sinus ab Oceano influentes; scilicet hic noster, qui per Romanam ditionem, a Gadibus in occidente, influit; Arabicus, Erythræus dictus, et Persicus: qui ambo ex Zingio prodeunt ad an- strales et orientales terræ partes, a terra quæ Bar- Quatuor sinus a Strabone pariter memorantur. Mediterraneus scilicet, Arabicns, Persicus el Ca- spius, sive Hyrcams : quem plerique veteres, Strabo et Cosmas noster, septentrionalis oræ im- periti, ab Oceano manare arbitrabantur. Balticum vero sinum penitus ignorabant, (3) Sic Laurentianns. Vaticanus autem 'Ivoāv. (4) Sic Vaticanus. Laurentianus autem Σκυθίους, (5) Ῥωμανία, Romania, hic intelligitur terra illa

ἀμφότεροι ἐκ τοῦ λεγομένου Ζιγγίου, ἐπὶ τὸ νότιον καὶ ἀνατολικώτερον μέρος τῆς γῆς ἀπὸ τῆς λεγο μένης Βαρβαρίας· ἔνθα καὶ ἡ γῆ τῆς Αἰθιοπίας τέλος ἔχει. Ισασι δὲ τὸ λεγόμενον Ζίγγιον (6). σε τὴν Ἰνδικήν θάλασσαν διαπερώντες, περαιτέρω τυγχάνον τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένης Βαρβαρίας ἦν καὶ κυκλοῖ ὁ Ὠκεανὸς, εἰσβάλλων ἐκεῖθεν εἰς ἀμφοτέρους τους κόλπους. Καὶ ὁ τέταρ τοῦ ἐκ τοῦ βορείου μέρους τῆς γῆς εἰσβάλλων ἀνα- τολικώτερος, ο καλούμενος Κασπία θάλασσα, ήτοι Υρκανία. Οὗτος γὰρ μόνοι οι κόλποι πλέονται ἀδυνάτου υπάρχοντος τοῦ Ὠκεανοῦ πλέεσθαι διὰ τὸ πλῆθος τῶν ρευμάτων, καὶ τῶν ἀναδιδομένων ἀτμῶν, καὶ ἀμβλυνόντων τὰς ἀκτίνας τοῦ ἡλίου, καὶ τῷ πολλὰ διαστήματα ἔχειν. Ταῦτα δὲ παραλα Β βὼν ἐκ τοῦ θείου ἀνδρὸς, ὡς εἴρηται, ἤτοι καὶ αὐτῆς τῆς πείρας, ἐσήμανα· ἐμπορίας γὰρ χάριν ἔπλευσα τοὺς τρεῖς κόλπους τούτους, τόν τε κατὰ τὴν 'Ρω- μανίαν, καὶ τὴν 'Αράβιον καὶ τὸν Περσικόν· καὶ ἀπὸ τῶν οἰκούντων δὲ, ἢ καὶ πλεόντων τοὺς τόπους ἀκρι- δως μεμαθηκώς. Ἐν οἷς ποτε πλεύσαντες ἐπὶ τὴν ἐσωτέραν ἵνα δίαν, καὶ ὑπερβάντες μικρῷ πρὸς τὴν Βαρβαρίαν, Ενθα περαιτέρω τὸ Ζίγγιον τυγχάνει· οὕτω γὰρ καλοῦσι τὸ στόμα τοῦ Ὠκεανοῦ· ἐκεῖ ἐθεώρουν μὲν εἰς τὰ δεξιὰ εἰσερχομένων ἡμῶν, πλῆθος πετεινών πετομένων & καλοῦσι σούστα (7). Εἰσὶ δὲ ὡς διπλοί ικτίνες, καὶ μείζους μικρὸν, καὶ δυσαερίων πολλὴν ἐν τῷ τόπῳ, ὥστε δειλίαν πάντας· ἔλεγον γὰρ πάν τες οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐμπείρως ἔχοντες, πλωτήρες, ναῦταί τε καὶ ἐπιβάται, ὅτι ἐγγὺς ἐσμεν τοῦ Ὠκεα- νοῦ, καὶ ἔλεγον τῷ κυβερνήτῃ· Απωσε την ναῦν ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰς τὸν κόλπον, μὴ ἐκτύρωμεν τοῖς ρεύμασι, καὶ ἐμπέσωμεν εἰς τὸν Ὠκεανὸν καὶ ἀπο λούμεθα. Ο γὰρ Ὠκεανὸς εἰς τὸν κόλπον εἰσβάλλων, κῦμα μέγα καὶ ἐξαίσιον ἐποίει, ἐκ δὲ τοῦ κόλπου ρεύματα είλκον ἐπὶ τὸν Ὠκεανὸν, καὶ ἦν φρικτὸν ἡμῖν πάνυ τὸ θέαμα, καὶ δειλία πολλὴ κατείχεν ἡμᾶς. Ἐκ δὲ τῶν πετεινῶν ἐκείνων τῶν καλουμέν των σοῦσφα, ἠκολούθουν ἡμῖν ἐπὶ πολὺ πετόμενα κατὰ τὸ ὕψος, ἅ τινα ἐσήμαινον ἐγγὺς εἶναι τὸν Ωκεανόν. Τῆς δὲ γῆς ταύτης ἧς οἰκοῦμεν, τὰ μὲν βόρεια μέρη και δυτικά, υψηλότατα πάνυ εἰσί· τὰ δὲ νότια χθαμαλὰ κατὰ ἀναλογίαν. Ὅσον πλάτος ἔχει ἡ γῆ ἀνεπαισθήτως χθαμαλῶς κειμένη, τοσοῦτον εὑρ!- σκεται ἔχουσα ύψος εἰς τὰ βόρεια καὶ δυτικά, περαι τέρω τὸν Ὠκεανὸν ἔχουσα εἰς βάθος κείμενον· τὰ δὲ ἀνατολικὰ καὶ νότια μέρη περαιτέρω τὸν ακεα- νὸν ἔχουσα οὐκ εἰς βάθος, ἀλλ᾽ ἴσον. Ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν πραγμάτων ἔνεστιν ἰδεῖν· ὅτι οἱ πλέοντες τὰ βόρεια και δυτικά μέρη, ᾿Αναβολείς καλούνται, ὡς ἄνω που ανερχόμενοι και βραδυπλοοῦντες ἐν τῷ ἀνέρχεσθαι· ἐν δὲ τῷ ἐπιστρέφειν ὡς ἐξ ὕψους ἐπὶ τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμέ νης Βαρδαρίας. σοῦστα. COSME INDICOPLEUSTE Daria dicitur, quo desinit Ethiopiae regio Zingium A autem, ut norunt quotquot in Indico mari navigant, situm est extra thuriferam terram, quæ Barbaria dicitur, quam circuit Oceanus, in ambos inde sinus influens. Quartus sinus a septentrionali terra parte induit ad orientem, qui vocatur mare Caspium, sive Hyrcanum. In his vero tantum sinibus navigari po- test; secus in Oceano, ob fluctuum frequentiam, et ob spississimos vapores, qui solis radios obscu- rant, necnon quia immania spatia occupat. Hic porro cum a laudato Dei viro mutuatus, tum ex- pertus ipse indicavi, quippe qui in tribus illis si- nibus mercaturæ causa navigarim, scilicet in illo Romanæ ditionis, in Arabico et in Persico, et cum ab incolis, tuin a vectoribus sciscitatus, accuratam locorum notitiam percepi. Cum autem aliquando ad interiorem Indiam navi- garemnus, pene usque add Barbarian transgressi, ultra quam Zingium situm est: nam ita vocant Oceani ostium : cum ad dexteram declinaremus, avium volantium multitudinem conspexi, quas vo- cant suspha. Sunt porro milvis saltem duplo ma- jores: magnamque in illis locis animadverti aeris intemperiem; ita ut omnes reformidarent : omnes quippe, tam nautæ, quam vectores, periti rerum dicebant, nos proxime Oceanum esse, sicque gubernatorem compellabant, Amove navem ad si- nistram in sinum, ne fluctuum impetu in Oceanuın deportati, pereamus. Nam Oceanus in sinum erun- pens ingentem fluctum ciebat, fluctusque ex sinu navem Oceanum versus deferebant: quod sane no- bis erat spectaculum perquam horrendum, vehe- mentique eramus timore correpti. Multitudo porro arium, Suspha dictarum, supervolitans nos seque- batur, quod signum erat vicinum esse Occanum. Terra vero hujus, quam incolimus, septentrio- males et occidentales partes longe sublimiores sunt, oneridionales vero, habita proportione, demissiores. Ac quantum latitudinis habet terra, quæ, modo tamen insensili, demissior et humilior est: tan- tumdem habere altitudinis versus septentrionales et occidentales partes deprehenditur : quæ ex illa parte ulterius habent Oceanum profundiorem : ab orientalibus autem et meridionalibus partibus, Oceanus non profundior est, sed equalis. Id autem ex ipsa rerum experientia perspicere licet : nam qui ad septentrionales et occidentales partes navi- smas, non modo fretum Arabici sinus, sed etiam oram maritimam Africanam ultra fretum; itemque mare adjacens; quod nomen hodieque perseverat, littus quippe Zanguebaricum, a fretó Arabici sinus pene ad usque promontorium Bona Spei, quotidianis Europaeorum navigationibus frequentatum, ab - tulis Zangue vocatur. Zangucbar enim significat, C D mare Zaugui. Mox legitur, Thurifera terra qua vocatur Barba- ria. Barbaria illa, regio erat inaritima, ad meridiem regni Axomitarum proxime fretum Arabici sinus, de qua inferius. tanium Laurentianus mox habet (6) Ζίγγιο, Zingium ex ævi sui usu vocal Co- (7) Σοῦσφα. In Laurentiano legitur σοΐστα, qui

ἀμφότεροι ἐκ τοῦ λεγομένου Ζιγγίου, ἐπὶ τὸ νότιον καὶ ἀνατολικώτερον μέρος τῆς γῆς ἀπὸ τῆς λεγο μένης Βαρβαρίας· ἔνθα καὶ ἡ γῆ τῆς Αἰθιοπίας τέλος ἔχει. Ισασι δὲ τὸ λεγόμενον Ζίγγιον (6). σε τὴν Ἰνδικήν θάλασσαν διαπερώντες, περαιτέρω τυγχάνον τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένης Βαρβαρίας ἦν καὶ κυκλοῖ ὁ Ὠκεανὸς, εἰσβάλλων ἐκεῖθεν εἰς ἀμφοτέρους τους κόλπους. Καὶ ὁ τέταρ τοῦ ἐκ τοῦ βορείου μέρους τῆς γῆς εἰσβάλλων ἀνα- τολικώτερος, ο καλούμενος Κασπία θάλασσα, ήτοι Υρκανία. Οὗτος γὰρ μόνοι οι κόλποι πλέονται ἀδυνάτου υπάρχοντος τοῦ Ὠκεανοῦ πλέεσθαι διὰ τὸ πλῆθος τῶν ρευμάτων, καὶ τῶν ἀναδιδομένων ἀτμῶν, καὶ ἀμβλυνόντων τὰς ἀκτίνας τοῦ ἡλίου, καὶ τῷ πολλὰ διαστήματα ἔχειν. Ταῦτα δὲ παραλα Β βὼν ἐκ τοῦ θείου ἀνδρὸς, ὡς εἴρηται, ἤτοι καὶ αὐτῆς τῆς πείρας, ἐσήμανα· ἐμπορίας γὰρ χάριν ἔπλευσα τοὺς τρεῖς κόλπους τούτους, τόν τε κατὰ τὴν 'Ρω- μανίαν, καὶ τὴν 'Αράβιον καὶ τὸν Περσικόν· καὶ ἀπὸ τῶν οἰκούντων δὲ, ἢ καὶ πλεόντων τοὺς τόπους ἀκρι- δως μεμαθηκώς. Ἐν οἷς ποτε πλεύσαντες ἐπὶ τὴν ἐσωτέραν ἵνα δίαν, καὶ ὑπερβάντες μικρῷ πρὸς τὴν Βαρβαρίαν, Ενθα περαιτέρω τὸ Ζίγγιον τυγχάνει· οὕτω γὰρ καλοῦσι τὸ στόμα τοῦ Ὠκεανοῦ· ἐκεῖ ἐθεώρουν μὲν εἰς τὰ δεξιὰ εἰσερχομένων ἡμῶν, πλῆθος πετεινών πετομένων & καλοῦσι σούστα (7). Εἰσὶ δὲ ὡς διπλοί ικτίνες, καὶ μείζους μικρὸν, καὶ δυσαερίων πολλὴν ἐν τῷ τόπῳ, ὥστε δειλίαν πάντας· ἔλεγον γὰρ πάν τες οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐμπείρως ἔχοντες, πλωτήρες, ναῦταί τε καὶ ἐπιβάται, ὅτι ἐγγὺς ἐσμεν τοῦ Ὠκεα- νοῦ, καὶ ἔλεγον τῷ κυβερνήτῃ· Απωσε την ναῦν ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰς τὸν κόλπον, μὴ ἐκτύρωμεν τοῖς ρεύμασι, καὶ ἐμπέσωμεν εἰς τὸν Ὠκεανὸν καὶ ἀπο λούμεθα. Ο γὰρ Ὠκεανὸς εἰς τὸν κόλπον εἰσβάλλων, κῦμα μέγα καὶ ἐξαίσιον ἐποίει, ἐκ δὲ τοῦ κόλπου ρεύματα είλκον ἐπὶ τὸν Ὠκεανὸν, καὶ ἦν φρικτὸν ἡμῖν πάνυ τὸ θέαμα, καὶ δειλία πολλὴ κατείχεν ἡμᾶς. Ἐκ δὲ τῶν πετεινῶν ἐκείνων τῶν καλουμέν των σοῦσφα, ἠκολούθουν ἡμῖν ἐπὶ πολὺ πετόμενα κατὰ τὸ ὕψος, ἅ τινα ἐσήμαινον ἐγγὺς εἶναι τὸν Ωκεανόν. Τῆς δὲ γῆς ταύτης ἧς οἰκοῦμεν, τὰ μὲν βόρεια μέρη και δυτικά, υψηλότατα πάνυ εἰσί· τὰ δὲ νότια χθαμαλὰ κατὰ ἀναλογίαν. Ὅσον πλάτος ἔχει ἡ γῆ ἀνεπαισθήτως χθαμαλῶς κειμένη, τοσοῦτον εὑρ!- σκεται ἔχουσα ύψος εἰς τὰ βόρεια καὶ δυτικά, περαι τέρω τὸν Ὠκεανὸν ἔχουσα εἰς βάθος κείμενον· τὰ δὲ ἀνατολικὰ καὶ νότια μέρη περαιτέρω τὸν ακεα- νὸν ἔχουσα οὐκ εἰς βάθος, ἀλλ᾽ ἴσον. Ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν πραγμάτων ἔνεστιν ἰδεῖν· ὅτι οἱ πλέοντες τὰ βόρεια και δυτικά μέρη, ᾿Αναβολείς καλούνται, ὡς ἄνω που ανερχόμενοι και βραδυπλοοῦντες ἐν τῷ ἀνέρχεσθαι· ἐν δὲ τῷ ἐπιστρέφειν ὡς ἐξ ὕψους ἐπὶ τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμέ νης Βαρδαρίας. σοῦστα. COSME INDICOPLEUSTE Daria dicitur, quo desinit Ethiopiae regio Zingium A autem, ut norunt quotquot in Indico mari navigant, situm est extra thuriferam terram, quæ Barbaria dicitur, quam circuit Oceanus, in ambos inde sinus influens. Quartus sinus a septentrionali terra parte induit ad orientem, qui vocatur mare Caspium, sive Hyrcanum. In his vero tantum sinibus navigari po- test; secus in Oceano, ob fluctuum frequentiam, et ob spississimos vapores, qui solis radios obscu- rant, necnon quia immania spatia occupat. Hic porro cum a laudato Dei viro mutuatus, tum ex- pertus ipse indicavi, quippe qui in tribus illis si- nibus mercaturæ causa navigarim, scilicet in illo Romanæ ditionis, in Arabico et in Persico, et cum ab incolis, tuin a vectoribus sciscitatus, accuratam locorum notitiam percepi. Cum autem aliquando ad interiorem Indiam navi- garemnus, pene usque add Barbarian transgressi, ultra quam Zingium situm est: nam ita vocant Oceani ostium : cum ad dexteram declinaremus, avium volantium multitudinem conspexi, quas vo- cant suspha. Sunt porro milvis saltem duplo ma- jores: magnamque in illis locis animadverti aeris intemperiem; ita ut omnes reformidarent : omnes quippe, tam nautæ, quam vectores, periti rerum dicebant, nos proxime Oceanum esse, sicque gubernatorem compellabant, Amove navem ad si- nistram in sinum, ne fluctuum impetu in Oceanuın deportati, pereamus. Nam Oceanus in sinum erun- pens ingentem fluctum ciebat, fluctusque ex sinu navem Oceanum versus deferebant: quod sane no- bis erat spectaculum perquam horrendum, vehe- mentique eramus timore correpti. Multitudo porro arium, Suspha dictarum, supervolitans nos seque- batur, quod signum erat vicinum esse Occanum. Terra vero hujus, quam incolimus, septentrio- males et occidentales partes longe sublimiores sunt, oneridionales vero, habita proportione, demissiores. Ac quantum latitudinis habet terra, quæ, modo tamen insensili, demissior et humilior est: tan- tumdem habere altitudinis versus septentrionales et occidentales partes deprehenditur : quæ ex illa parte ulterius habent Oceanum profundiorem : ab orientalibus autem et meridionalibus partibus, Oceanus non profundior est, sed equalis. Id autem ex ipsa rerum experientia perspicere licet : nam qui ad septentrionales et occidentales partes navi- smas, non modo fretum Arabici sinus, sed etiam oram maritimam Africanam ultra fretum; itemque mare adjacens; quod nomen hodieque perseverat, littus quippe Zanguebaricum, a fretó Arabici sinus pene ad usque promontorium Bona Spei, quotidianis Europaeorum navigationibus frequentatum, ab - tulis Zangue vocatur. Zangucbar enim significat, C D mare Zaugui. Mox legitur, Thurifera terra qua vocatur Barba- ria. Barbaria illa, regio erat inaritima, ad meridiem regni Axomitarum proxime fretum Arabici sinus, de qua inferius. tanium Laurentianus mox habet (6) Ζίγγιο, Zingium ex ævi sui usu vocal Co- (7) Σοῦσφα. In Laurentiano legitur σοΐστα, qui

ἀμφότεροι ἐκ τοῦ λεγομένου Ζιγγίου, ἐπὶ τὸ νότιον καὶ ἀνατολικώτερον μέρος τῆς γῆς ἀπὸ τῆς λεγο μένης Βαρβαρίας· ἔνθα καὶ ἡ γῆ τῆς Αἰθιοπίας τέλος ἔχει. Ισασι δὲ τὸ λεγόμενον Ζίγγιον (6). σε τὴν Ἰνδικήν θάλασσαν διαπερώντες, περαιτέρω τυγχάνον τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένης Βαρβαρίας ἦν καὶ κυκλοῖ ὁ Ὠκεανὸς, εἰσβάλλων ἐκεῖθεν εἰς ἀμφοτέρους τους κόλπους. Καὶ ὁ τέταρ τοῦ ἐκ τοῦ βορείου μέρους τῆς γῆς εἰσβάλλων ἀνα- τολικώτερος, ο καλούμενος Κασπία θάλασσα, ήτοι Υρκανία. Οὗτος γὰρ μόνοι οι κόλποι πλέονται ἀδυνάτου υπάρχοντος τοῦ Ὠκεανοῦ πλέεσθαι διὰ τὸ πλῆθος τῶν ρευμάτων, καὶ τῶν ἀναδιδομένων ἀτμῶν, καὶ ἀμβλυνόντων τὰς ἀκτίνας τοῦ ἡλίου, καὶ τῷ πολλὰ διαστήματα ἔχειν. Ταῦτα δὲ παραλα Β βὼν ἐκ τοῦ θείου ἀνδρὸς, ὡς εἴρηται, ἤτοι καὶ αὐτῆς τῆς πείρας, ἐσήμανα· ἐμπορίας γὰρ χάριν ἔπλευσα τοὺς τρεῖς κόλπους τούτους, τόν τε κατὰ τὴν 'Ρω- μανίαν, καὶ τὴν 'Αράβιον καὶ τὸν Περσικόν· καὶ ἀπὸ τῶν οἰκούντων δὲ, ἢ καὶ πλεόντων τοὺς τόπους ἀκρι- δως μεμαθηκώς. Ἐν οἷς ποτε πλεύσαντες ἐπὶ τὴν ἐσωτέραν ἵνα δίαν, καὶ ὑπερβάντες μικρῷ πρὸς τὴν Βαρβαρίαν, Ενθα περαιτέρω τὸ Ζίγγιον τυγχάνει· οὕτω γὰρ καλοῦσι τὸ στόμα τοῦ Ὠκεανοῦ· ἐκεῖ ἐθεώρουν μὲν εἰς τὰ δεξιὰ εἰσερχομένων ἡμῶν, πλῆθος πετεινών πετομένων & καλοῦσι σούστα (7). Εἰσὶ δὲ ὡς διπλοί ικτίνες, καὶ μείζους μικρὸν, καὶ δυσαερίων πολλὴν ἐν τῷ τόπῳ, ὥστε δειλίαν πάντας· ἔλεγον γὰρ πάν τες οἱ ἐν τῷ πλοίῳ ἐμπείρως ἔχοντες, πλωτήρες, ναῦταί τε καὶ ἐπιβάται, ὅτι ἐγγὺς ἐσμεν τοῦ Ὠκεα- νοῦ, καὶ ἔλεγον τῷ κυβερνήτῃ· Απωσε την ναῦν ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰς τὸν κόλπον, μὴ ἐκτύρωμεν τοῖς ρεύμασι, καὶ ἐμπέσωμεν εἰς τὸν Ὠκεανὸν καὶ ἀπο λούμεθα. Ο γὰρ Ὠκεανὸς εἰς τὸν κόλπον εἰσβάλλων, κῦμα μέγα καὶ ἐξαίσιον ἐποίει, ἐκ δὲ τοῦ κόλπου ρεύματα είλκον ἐπὶ τὸν Ὠκεανὸν, καὶ ἦν φρικτὸν ἡμῖν πάνυ τὸ θέαμα, καὶ δειλία πολλὴ κατείχεν ἡμᾶς. Ἐκ δὲ τῶν πετεινῶν ἐκείνων τῶν καλουμέν των σοῦσφα, ἠκολούθουν ἡμῖν ἐπὶ πολὺ πετόμενα κατὰ τὸ ὕψος, ἅ τινα ἐσήμαινον ἐγγὺς εἶναι τὸν Ωκεανόν. Τῆς δὲ γῆς ταύτης ἧς οἰκοῦμεν, τὰ μὲν βόρεια μέρη και δυτικά, υψηλότατα πάνυ εἰσί· τὰ δὲ νότια χθαμαλὰ κατὰ ἀναλογίαν. Ὅσον πλάτος ἔχει ἡ γῆ ἀνεπαισθήτως χθαμαλῶς κειμένη, τοσοῦτον εὑρ!- σκεται ἔχουσα ύψος εἰς τὰ βόρεια καὶ δυτικά, περαι τέρω τὸν Ὠκεανὸν ἔχουσα εἰς βάθος κείμενον· τὰ δὲ ἀνατολικὰ καὶ νότια μέρη περαιτέρω τὸν ακεα- νὸν ἔχουσα οὐκ εἰς βάθος, ἀλλ᾽ ἴσον. Ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν πραγμάτων ἔνεστιν ἰδεῖν· ὅτι οἱ πλέοντες τὰ βόρεια και δυτικά μέρη, ᾿Αναβολείς καλούνται, ὡς ἄνω που ανερχόμενοι και βραδυπλοοῦντες ἐν τῷ ἀνέρχεσθαι· ἐν δὲ τῷ ἐπιστρέφειν ὡς ἐξ ὕψους ἐπὶ τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμέ νης Βαρδαρίας. σοῦστα. COSME INDICOPLEUSTE Daria dicitur, quo desinit Ethiopiae regio Zingium A autem, ut norunt quotquot in Indico mari navigant, situm est extra thuriferam terram, quæ Barbaria dicitur, quam circuit Oceanus, in ambos inde sinus influens. Quartus sinus a septentrionali terra parte induit ad orientem, qui vocatur mare Caspium, sive Hyrcanum. In his vero tantum sinibus navigari po- test; secus in Oceano, ob fluctuum frequentiam, et ob spississimos vapores, qui solis radios obscu- rant, necnon quia immania spatia occupat. Hic porro cum a laudato Dei viro mutuatus, tum ex- pertus ipse indicavi, quippe qui in tribus illis si- nibus mercaturæ causa navigarim, scilicet in illo Romanæ ditionis, in Arabico et in Persico, et cum ab incolis, tuin a vectoribus sciscitatus, accuratam locorum notitiam percepi. Cum autem aliquando ad interiorem Indiam navi- garemnus, pene usque add Barbarian transgressi, ultra quam Zingium situm est: nam ita vocant Oceani ostium : cum ad dexteram declinaremus, avium volantium multitudinem conspexi, quas vo- cant suspha. Sunt porro milvis saltem duplo ma- jores: magnamque in illis locis animadverti aeris intemperiem; ita ut omnes reformidarent : omnes quippe, tam nautæ, quam vectores, periti rerum dicebant, nos proxime Oceanum esse, sicque gubernatorem compellabant, Amove navem ad si- nistram in sinum, ne fluctuum impetu in Oceanuın deportati, pereamus. Nam Oceanus in sinum erun- pens ingentem fluctum ciebat, fluctusque ex sinu navem Oceanum versus deferebant: quod sane no- bis erat spectaculum perquam horrendum, vehe- mentique eramus timore correpti. Multitudo porro arium, Suspha dictarum, supervolitans nos seque- batur, quod signum erat vicinum esse Occanum. Terra vero hujus, quam incolimus, septentrio- males et occidentales partes longe sublimiores sunt, oneridionales vero, habita proportione, demissiores. Ac quantum latitudinis habet terra, quæ, modo tamen insensili, demissior et humilior est: tan- tumdem habere altitudinis versus septentrionales et occidentales partes deprehenditur : quæ ex illa parte ulterius habent Oceanum profundiorem : ab orientalibus autem et meridionalibus partibus, Oceanus non profundior est, sed equalis. Id autem ex ipsa rerum experientia perspicere licet : nam qui ad septentrionales et occidentales partes navi- smas, non modo fretum Arabici sinus, sed etiam oram maritimam Africanam ultra fretum; itemque mare adjacens; quod nomen hodieque perseverat, littus quippe Zanguebaricum, a fretó Arabici sinus pene ad usque promontorium Bona Spei, quotidianis Europaeorum navigationibus frequentatum, ab - tulis Zangue vocatur. Zangucbar enim significat, C D mare Zaugui. Mox legitur, Thurifera terra qua vocatur Barba- ria. Barbaria illa, regio erat inaritima, ad meridiem regni Axomitarum proxime fretum Arabici sinus, de qua inferius. tanium Laurentianus mox habet (6) Ζίγγιο, Zingium ex ævi sui usu vocal Co- (7) Σοῦσφα. In Laurentiano legitur σοΐστα, qui

τὰ κάτω ερχόμενοι, ταχυπλοοῦντες, καὶ δι' ὀλίγων ἡμερῶν τὸν πλοῦν ἀνύοντες. Καὶ οἱ δύο δὲ ποταμοὶ Τίγρης καὶ Εὐφράτης, ἀπὸ τῶν βορείων μερῶν, τουτέστι Περσαρμενίας, ἐπὶ τὰ νότια κατερχόμενοι, πολλὰ πάνυ ρεύματα ἔχουσι πλείω πολὺ τοῦ παρ' ἡμῖν Νείλου ποταμού, τουτέστι τοῦ Γηῶν. Ὁ γὰρ Νείλος οὗτος ποταμὸς ἀπὸ τῶν χθαμαλῶν καὶ νοτίων τόπων ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα καὶ βόρεια μέρη ωθούμε νης καὶ ἄνω που τρέχων, ὁμαλώτερα πάνυ ρεύματα ἔχει. Τὰ δὲ ἀνατολικὰ καὶ νότια μέρη, ως χθαμαλά καὶ ἐκ τοῦ ἡλίου περιθαλπόμενα, θερμότερα τυγχάνει, τὰ δὲ βόρεια και δυτικά, ὡς ὑψηλότερα και μακράν τοῦ ἡλίου τυγχάνοντα, ψυχρότερα τυγχάνει, ὅθεν καὶ τὰ σώματα τῶν οἰκούντων λευκότερα τυγχάνει, έαυ τοὺς περιθάλποντες διὰ τὸ κρύος. Ούτε δὲ πᾶσα ἡ γῆ αὕτη οἰκεῖται· τὰ ὑπερβόρεια γὰρ μέρη εἰς ἄκρον ψυχόμενα, ἀοίκητα διαμένει· καὶ τὰ ὑπερνότια ἐκ τῆς ἄγαν θερμότητος ἀοίκητα διαμένει· οὕτω γὰρ καὶ ὁ μακάριος Δαυΐδ λέγει, "Οτι οὔτε ἐξ ἐξόδων, οὔτε ἀπὸ δυσμῶν, οὔτε ἀπὸ ἐρήμων ὀρέων, ἐξ. όδους καλῶν τὴν ἀνατολήν, δυσμὰς δὲ τὰ δυϊκά· έρημα δέ, τὰ λοιπά κλίματα, ώσανεὶ τὰ ὑπερβόρεια καὶ τὰ ὑπερνότια· ταῦτα δὲ καὶ οἱ ἔξωθεν ἱστοροῦν τις ἀληθεύουσι. Β Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, ἐροῦμεν, λαμβάνοντες μὲν κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ἐξ ἀνατολῶν τὸν ἥλιον πορευόμενον διὰ τοῦ ἀέρος τὰ νότια μέρη, ύψού- μενον καὶ φαίνοντα ἐπὶ τὸν βορράν πάσῃ τῇ οἰκου· μένη· (8) τὸ δὲ ὕψος τῆς γῆς τὸ βόρειον καὶ δυτικὸν μεσολαβοῦν, ποιεῖ νύκτα περαιτέρω τῆς γῆς ταύ τῆς κατὰ τὸν Ὠκεανὸν, καὶ τὴν γῆν τὴν πέραν τοῦ Ὠκεανοῦ κατ᾿ αὐτὰ μέρη, εἶτα λοιπὸν ἐπὶ δυσμάς γινόμενος ὁ ἥλιος ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς, καὶ διατρέ- χων ἐπάνω τοῦ Ὠκεανοῦ διὰ τῶν βορείων μερών, ποιεῖ ἐνταῦθα νύχτα, ἄχρι κυκλεύων ἔλθῃ πάλιν εἰς ἀνατολάς, καὶ ὑψούμενος πάλιν κατὰ τὴ νότιον μέ- ρος καταλάμψει ταύτην τὴν οἰκουμένην, καθὰ καὶ Η θεία Γραφή λέγει διὰ τοῦ θείου Σολομῶντος· Ανα τέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύσει ὁ ἥλιος, καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει· ἀνατέλλων αὐτὸς ἐκεῖ πο ρεύεται πρὸς νότον, καὶ κυκλοῖ κυκλῶν, καὶ ἐπὶ κύκλους αὐτοῦ ἐπιστρέφει τὸ πνεῦμα. Τὸ πνεῦμα ἐνταῦθα τὸν ἀέρα καλεῖ· ὅτι ἐν τῷ ἀέρι κυκλῶν, φησὶν, ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ τὸν νότον, καὶ ἀπὸ νότου εἰς δυσμάς, καὶ ἀπὸ δυσμῶν ἐπὶ βοῤῥῶν, καὶ ἀπὸ βορρά ἐπὶ ἀνατολάς, νύκτας καὶ ἡμέρας απεργάζε ται καὶ τροπάς. Τὸ γάρ· Κυκλοῖ κυκλῶν, καὶ ἐπὶ κύκλους αὐτοῦ ἐπιστρέφει, μετὰ τοῦ δρόμου καὶ τὰς τροπὰς ἐσήμανεν, πληθυντικῶς αὐτὰ ἐξειπών. Οὐ γὰρ τὸ πνεῦμα κυκλοῦν λέγει, ἀλλὰ τὸν ἥλιον διὰ τοῦ πνεύματος, τουτέστι τοῦ ἀέρος. Ἀλλὰ καὶ ὁ μακάριος Μωϋσῆς κελευσθείς ποιῆσαι τὴν σκηνήν • TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. I. SO A gant, Anaboles, sive sursum tendentes vocantur ; αote qui sursum atque ideo lentius navigent, in reditu vero, quasi e sublimi in inferiores partes delati, celerius et paucis diebus cursum navigatio nis conficiant. Atenim duo flumina Tigris et Eu- phrates, a septentrionalibus partibus, scilicet a Persarmenia, ad meridionales defluentes, multo concitatiore et fluctuosiore alveo feruntur, quam Nilus noster, id est Gehon. Nam hic fluvius Nilus a demissioribus et australibus locis, ad sublimiores et septentrionales defluens et quasi sursum cur- rens, scdatiore multum alveo procedit. Orien- talez porro et meridionales partes, utpote de- missæ, et ardore solis calefactæ, æstuosiores ; septentrionales vero et occidentales, utpote cel- siores et longius a sole distantes, frigidiores sunt : quare incolarum corpora candidiora, ipsique sese a frigore tutantur. Neque vero universa terra h:ne incolitur : nam ulteriores septentrionales regiones, nimio frigore affectæ, inhabitatæ manent: pari- que modo maridionales longius positæ, ob nimium aestum : sic euim 13. David loquitur, Quia neque ab ezitibus, neque ab oriente, neque a desertis mon- Libus : exitus vocals, orientem, occidentem vero, occidentales partes desertos autem montes, reliqua climata, videlicet septentrionalia ulteriora, et meridionalia longius posita. Idipsum narrantes exteri secundum rei veritatem loquun- war. B c D Psal, LATIΙ, 7. ** Eccle. 1, 5, 6. partibus adesse montem altissimum conica forma qnem sol semper circuiret, dumque in aversa nobis Hæc cum ita se habeant, re secundum divinam Scripturam accepta, dicemus solem ab ortu per ae- rem decurrere meridionales partes, ascendereque versus septentrionem, ac universæ terræ apparere : septentrionale autem et occidentale terræ cacumen, cum intermedium ponitur, noctem efficit ultra ter- ram hanc nostram ad Occanum, indeque ad terram ultra Oceanum sitam: postea ubi ad occidentem per- venit, sub terra cacumine absconditus, ultra Oceanum in septentrionalibus partibus percurrens, hic noctem eficit, donec circumiens rursus ad orientem accesse rit, atque iterum ad meridionales partes ascendens, hanc terram illustret; quemadmodum Scriptura sacra per divinum Salomonem ait: Oritur sol, et occidit sol, et in locum suum trahit, oriens ipse illic, pergit ad meridiem, et circumil circumeundo, et in circulos suos revertitur spiritus **. Hic spiritum vocat aerem, quia, inquit, in acre circumiens, ab oriente ad me- ridiem, a meridie ad occidentem, ab occidente ad aquilonem, ab aquilone ad orientem, noctes el dies atque conversiones efficit. Illud enim, circum- iens circumit, et ad circulos suos revertitur, una cum cursu, conversiones etiam indicat, quia hæc pluraliter protulit. Neque enim dixit, spiritus cir- cumtiens, sed sol per spiritum, id est aerem, cir- cumit. Quinetiam B. Moyses tabernaculum in monte Sinai, secundum exemplar quo! viderat con- struere jussus, divinitus inspiratus dixit, exte parte cursum conficeret, tum ex montis umbra no- etem in hac terra eflici. Ut fusius videas infra ad Tabulam I. (8) Putabat Cosmas in septentrionalibus terræ

τὰ κάτω ερχόμενοι, ταχυπλοοῦντες, καὶ δι' ὀλίγων ἡμερῶν τὸν πλοῦν ἀνύοντες. Καὶ οἱ δύο δὲ ποταμοὶ Τίγρης καὶ Εὐφράτης, ἀπὸ τῶν βορείων μερῶν, τουτέστι Περσαρμενίας, ἐπὶ τὰ νότια κατερχόμενοι, πολλὰ πάνυ ρεύματα ἔχουσι πλείω πολὺ τοῦ παρ' ἡμῖν Νείλου ποταμού, τουτέστι τοῦ Γηῶν. Ὁ γὰρ Νείλος οὗτος ποταμὸς ἀπὸ τῶν χθαμαλῶν καὶ νοτίων τόπων ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα καὶ βόρεια μέρη ωθούμε νης καὶ ἄνω που τρέχων, ὁμαλώτερα πάνυ ρεύματα ἔχει. Τὰ δὲ ἀνατολικὰ καὶ νότια μέρη, ως χθαμαλά καὶ ἐκ τοῦ ἡλίου περιθαλπόμενα, θερμότερα τυγχάνει, τὰ δὲ βόρεια και δυτικά, ὡς ὑψηλότερα και μακράν τοῦ ἡλίου τυγχάνοντα, ψυχρότερα τυγχάνει, ὅθεν καὶ τὰ σώματα τῶν οἰκούντων λευκότερα τυγχάνει, έαυ τοὺς περιθάλποντες διὰ τὸ κρύος. Ούτε δὲ πᾶσα ἡ γῆ αὕτη οἰκεῖται· τὰ ὑπερβόρεια γὰρ μέρη εἰς ἄκρον ψυχόμενα, ἀοίκητα διαμένει· καὶ τὰ ὑπερνότια ἐκ τῆς ἄγαν θερμότητος ἀοίκητα διαμένει· οὕτω γὰρ καὶ ὁ μακάριος Δαυΐδ λέγει, "Οτι οὔτε ἐξ ἐξόδων, οὔτε ἀπὸ δυσμῶν, οὔτε ἀπὸ ἐρήμων ὀρέων, ἐξ. όδους καλῶν τὴν ἀνατολήν, δυσμὰς δὲ τὰ δυϊκά· έρημα δέ, τὰ λοιπά κλίματα, ώσανεὶ τὰ ὑπερβόρεια καὶ τὰ ὑπερνότια· ταῦτα δὲ καὶ οἱ ἔξωθεν ἱστοροῦν τις ἀληθεύουσι. Β Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, ἐροῦμεν, λαμβάνοντες μὲν κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ἐξ ἀνατολῶν τὸν ἥλιον πορευόμενον διὰ τοῦ ἀέρος τὰ νότια μέρη, ύψού- μενον καὶ φαίνοντα ἐπὶ τὸν βορράν πάσῃ τῇ οἰκου· μένη· (8) τὸ δὲ ὕψος τῆς γῆς τὸ βόρειον καὶ δυτικὸν μεσολαβοῦν, ποιεῖ νύκτα περαιτέρω τῆς γῆς ταύ τῆς κατὰ τὸν Ὠκεανὸν, καὶ τὴν γῆν τὴν πέραν τοῦ Ὠκεανοῦ κατ᾿ αὐτὰ μέρη, εἶτα λοιπὸν ἐπὶ δυσμάς γινόμενος ὁ ἥλιος ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς, καὶ διατρέ- χων ἐπάνω τοῦ Ὠκεανοῦ διὰ τῶν βορείων μερών, ποιεῖ ἐνταῦθα νύχτα, ἄχρι κυκλεύων ἔλθῃ πάλιν εἰς ἀνατολάς, καὶ ὑψούμενος πάλιν κατὰ τὴ νότιον μέ- ρος καταλάμψει ταύτην τὴν οἰκουμένην, καθὰ καὶ Η θεία Γραφή λέγει διὰ τοῦ θείου Σολομῶντος· Ανα τέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύσει ὁ ἥλιος, καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει· ἀνατέλλων αὐτὸς ἐκεῖ πο ρεύεται πρὸς νότον, καὶ κυκλοῖ κυκλῶν, καὶ ἐπὶ κύκλους αὐτοῦ ἐπιστρέφει τὸ πνεῦμα. Τὸ πνεῦμα ἐνταῦθα τὸν ἀέρα καλεῖ· ὅτι ἐν τῷ ἀέρι κυκλῶν, φησὶν, ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ τὸν νότον, καὶ ἀπὸ νότου εἰς δυσμάς, καὶ ἀπὸ δυσμῶν ἐπὶ βοῤῥῶν, καὶ ἀπὸ βορρά ἐπὶ ἀνατολάς, νύκτας καὶ ἡμέρας απεργάζε ται καὶ τροπάς. Τὸ γάρ· Κυκλοῖ κυκλῶν, καὶ ἐπὶ κύκλους αὐτοῦ ἐπιστρέφει, μετὰ τοῦ δρόμου καὶ τὰς τροπὰς ἐσήμανεν, πληθυντικῶς αὐτὰ ἐξειπών. Οὐ γὰρ τὸ πνεῦμα κυκλοῦν λέγει, ἀλλὰ τὸν ἥλιον διὰ τοῦ πνεύματος, τουτέστι τοῦ ἀέρος. Ἀλλὰ καὶ ὁ μακάριος Μωϋσῆς κελευσθείς ποιῆσαι τὴν σκηνήν • TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. I. SO A gant, Anaboles, sive sursum tendentes vocantur ; αote qui sursum atque ideo lentius navigent, in reditu vero, quasi e sublimi in inferiores partes delati, celerius et paucis diebus cursum navigatio nis conficiant. Atenim duo flumina Tigris et Eu- phrates, a septentrionalibus partibus, scilicet a Persarmenia, ad meridionales defluentes, multo concitatiore et fluctuosiore alveo feruntur, quam Nilus noster, id est Gehon. Nam hic fluvius Nilus a demissioribus et australibus locis, ad sublimiores et septentrionales defluens et quasi sursum cur- rens, scdatiore multum alveo procedit. Orien- talez porro et meridionales partes, utpote de- missæ, et ardore solis calefactæ, æstuosiores ; septentrionales vero et occidentales, utpote cel- siores et longius a sole distantes, frigidiores sunt : quare incolarum corpora candidiora, ipsique sese a frigore tutantur. Neque vero universa terra h:ne incolitur : nam ulteriores septentrionales regiones, nimio frigore affectæ, inhabitatæ manent: pari- que modo maridionales longius positæ, ob nimium aestum : sic euim 13. David loquitur, Quia neque ab ezitibus, neque ab oriente, neque a desertis mon- Libus : exitus vocals, orientem, occidentem vero, occidentales partes desertos autem montes, reliqua climata, videlicet septentrionalia ulteriora, et meridionalia longius posita. Idipsum narrantes exteri secundum rei veritatem loquun- war. B c D Psal, LATIΙ, 7. ** Eccle. 1, 5, 6. partibus adesse montem altissimum conica forma qnem sol semper circuiret, dumque in aversa nobis Hæc cum ita se habeant, re secundum divinam Scripturam accepta, dicemus solem ab ortu per ae- rem decurrere meridionales partes, ascendereque versus septentrionem, ac universæ terræ apparere : septentrionale autem et occidentale terræ cacumen, cum intermedium ponitur, noctem efficit ultra ter- ram hanc nostram ad Occanum, indeque ad terram ultra Oceanum sitam: postea ubi ad occidentem per- venit, sub terra cacumine absconditus, ultra Oceanum in septentrionalibus partibus percurrens, hic noctem eficit, donec circumiens rursus ad orientem accesse rit, atque iterum ad meridionales partes ascendens, hanc terram illustret; quemadmodum Scriptura sacra per divinum Salomonem ait: Oritur sol, et occidit sol, et in locum suum trahit, oriens ipse illic, pergit ad meridiem, et circumil circumeundo, et in circulos suos revertitur spiritus **. Hic spiritum vocat aerem, quia, inquit, in acre circumiens, ab oriente ad me- ridiem, a meridie ad occidentem, ab occidente ad aquilonem, ab aquilone ad orientem, noctes el dies atque conversiones efficit. Illud enim, circum- iens circumit, et ad circulos suos revertitur, una cum cursu, conversiones etiam indicat, quia hæc pluraliter protulit. Neque enim dixit, spiritus cir- cumtiens, sed sol per spiritum, id est aerem, cir- cumit. Quinetiam B. Moyses tabernaculum in monte Sinai, secundum exemplar quo! viderat con- struere jussus, divinitus inspiratus dixit, exte parte cursum conficeret, tum ex montis umbra no- etem in hac terra eflici. Ut fusius videas infra ad Tabulam I. (8) Putabat Cosmas in septentrionalibus terræ

τὰ κάτω ερχόμενοι, ταχυπλοοῦντες, καὶ δι' ὀλίγων ἡμερῶν τὸν πλοῦν ἀνύοντες. Καὶ οἱ δύο δὲ ποταμοὶ Τίγρης καὶ Εὐφράτης, ἀπὸ τῶν βορείων μερῶν, τουτέστι Περσαρμενίας, ἐπὶ τὰ νότια κατερχόμενοι, πολλὰ πάνυ ρεύματα ἔχουσι πλείω πολὺ τοῦ παρ' ἡμῖν Νείλου ποταμού, τουτέστι τοῦ Γηῶν. Ὁ γὰρ Νείλος οὗτος ποταμὸς ἀπὸ τῶν χθαμαλῶν καὶ νοτίων τόπων ἐπὶ τὰ ὑψηλότερα καὶ βόρεια μέρη ωθούμε νης καὶ ἄνω που τρέχων, ὁμαλώτερα πάνυ ρεύματα ἔχει. Τὰ δὲ ἀνατολικὰ καὶ νότια μέρη, ως χθαμαλά καὶ ἐκ τοῦ ἡλίου περιθαλπόμενα, θερμότερα τυγχάνει, τὰ δὲ βόρεια και δυτικά, ὡς ὑψηλότερα και μακράν τοῦ ἡλίου τυγχάνοντα, ψυχρότερα τυγχάνει, ὅθεν καὶ τὰ σώματα τῶν οἰκούντων λευκότερα τυγχάνει, έαυ τοὺς περιθάλποντες διὰ τὸ κρύος. Ούτε δὲ πᾶσα ἡ γῆ αὕτη οἰκεῖται· τὰ ὑπερβόρεια γὰρ μέρη εἰς ἄκρον ψυχόμενα, ἀοίκητα διαμένει· καὶ τὰ ὑπερνότια ἐκ τῆς ἄγαν θερμότητος ἀοίκητα διαμένει· οὕτω γὰρ καὶ ὁ μακάριος Δαυΐδ λέγει, "Οτι οὔτε ἐξ ἐξόδων, οὔτε ἀπὸ δυσμῶν, οὔτε ἀπὸ ἐρήμων ὀρέων, ἐξ. όδους καλῶν τὴν ἀνατολήν, δυσμὰς δὲ τὰ δυϊκά· έρημα δέ, τὰ λοιπά κλίματα, ώσανεὶ τὰ ὑπερβόρεια καὶ τὰ ὑπερνότια· ταῦτα δὲ καὶ οἱ ἔξωθεν ἱστοροῦν τις ἀληθεύουσι. Β Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, ἐροῦμεν, λαμβάνοντες μὲν κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ἐξ ἀνατολῶν τὸν ἥλιον πορευόμενον διὰ τοῦ ἀέρος τὰ νότια μέρη, ύψού- μενον καὶ φαίνοντα ἐπὶ τὸν βορράν πάσῃ τῇ οἰκου· μένη· (8) τὸ δὲ ὕψος τῆς γῆς τὸ βόρειον καὶ δυτικὸν μεσολαβοῦν, ποιεῖ νύκτα περαιτέρω τῆς γῆς ταύ τῆς κατὰ τὸν Ὠκεανὸν, καὶ τὴν γῆν τὴν πέραν τοῦ Ὠκεανοῦ κατ᾿ αὐτὰ μέρη, εἶτα λοιπὸν ἐπὶ δυσμάς γινόμενος ὁ ἥλιος ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς, καὶ διατρέ- χων ἐπάνω τοῦ Ὠκεανοῦ διὰ τῶν βορείων μερών, ποιεῖ ἐνταῦθα νύχτα, ἄχρι κυκλεύων ἔλθῃ πάλιν εἰς ἀνατολάς, καὶ ὑψούμενος πάλιν κατὰ τὴ νότιον μέ- ρος καταλάμψει ταύτην τὴν οἰκουμένην, καθὰ καὶ Η θεία Γραφή λέγει διὰ τοῦ θείου Σολομῶντος· Ανα τέλλει ὁ ἥλιος, καὶ δύσει ὁ ἥλιος, καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει· ἀνατέλλων αὐτὸς ἐκεῖ πο ρεύεται πρὸς νότον, καὶ κυκλοῖ κυκλῶν, καὶ ἐπὶ κύκλους αὐτοῦ ἐπιστρέφει τὸ πνεῦμα. Τὸ πνεῦμα ἐνταῦθα τὸν ἀέρα καλεῖ· ὅτι ἐν τῷ ἀέρι κυκλῶν, φησὶν, ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ τὸν νότον, καὶ ἀπὸ νότου εἰς δυσμάς, καὶ ἀπὸ δυσμῶν ἐπὶ βοῤῥῶν, καὶ ἀπὸ βορρά ἐπὶ ἀνατολάς, νύκτας καὶ ἡμέρας απεργάζε ται καὶ τροπάς. Τὸ γάρ· Κυκλοῖ κυκλῶν, καὶ ἐπὶ κύκλους αὐτοῦ ἐπιστρέφει, μετὰ τοῦ δρόμου καὶ τὰς τροπὰς ἐσήμανεν, πληθυντικῶς αὐτὰ ἐξειπών. Οὐ γὰρ τὸ πνεῦμα κυκλοῦν λέγει, ἀλλὰ τὸν ἥλιον διὰ τοῦ πνεύματος, τουτέστι τοῦ ἀέρος. Ἀλλὰ καὶ ὁ μακάριος Μωϋσῆς κελευσθείς ποιῆσαι τὴν σκηνήν • TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. I. SO A gant, Anaboles, sive sursum tendentes vocantur ; αote qui sursum atque ideo lentius navigent, in reditu vero, quasi e sublimi in inferiores partes delati, celerius et paucis diebus cursum navigatio nis conficiant. Atenim duo flumina Tigris et Eu- phrates, a septentrionalibus partibus, scilicet a Persarmenia, ad meridionales defluentes, multo concitatiore et fluctuosiore alveo feruntur, quam Nilus noster, id est Gehon. Nam hic fluvius Nilus a demissioribus et australibus locis, ad sublimiores et septentrionales defluens et quasi sursum cur- rens, scdatiore multum alveo procedit. Orien- talez porro et meridionales partes, utpote de- missæ, et ardore solis calefactæ, æstuosiores ; septentrionales vero et occidentales, utpote cel- siores et longius a sole distantes, frigidiores sunt : quare incolarum corpora candidiora, ipsique sese a frigore tutantur. Neque vero universa terra h:ne incolitur : nam ulteriores septentrionales regiones, nimio frigore affectæ, inhabitatæ manent: pari- que modo maridionales longius positæ, ob nimium aestum : sic euim 13. David loquitur, Quia neque ab ezitibus, neque ab oriente, neque a desertis mon- Libus : exitus vocals, orientem, occidentem vero, occidentales partes desertos autem montes, reliqua climata, videlicet septentrionalia ulteriora, et meridionalia longius posita. Idipsum narrantes exteri secundum rei veritatem loquun- war. B c D Psal, LATIΙ, 7. ** Eccle. 1, 5, 6. partibus adesse montem altissimum conica forma qnem sol semper circuiret, dumque in aversa nobis Hæc cum ita se habeant, re secundum divinam Scripturam accepta, dicemus solem ab ortu per ae- rem decurrere meridionales partes, ascendereque versus septentrionem, ac universæ terræ apparere : septentrionale autem et occidentale terræ cacumen, cum intermedium ponitur, noctem efficit ultra ter- ram hanc nostram ad Occanum, indeque ad terram ultra Oceanum sitam: postea ubi ad occidentem per- venit, sub terra cacumine absconditus, ultra Oceanum in septentrionalibus partibus percurrens, hic noctem eficit, donec circumiens rursus ad orientem accesse rit, atque iterum ad meridionales partes ascendens, hanc terram illustret; quemadmodum Scriptura sacra per divinum Salomonem ait: Oritur sol, et occidit sol, et in locum suum trahit, oriens ipse illic, pergit ad meridiem, et circumil circumeundo, et in circulos suos revertitur spiritus **. Hic spiritum vocat aerem, quia, inquit, in acre circumiens, ab oriente ad me- ridiem, a meridie ad occidentem, ab occidente ad aquilonem, ab aquilone ad orientem, noctes el dies atque conversiones efficit. Illud enim, circum- iens circumit, et ad circulos suos revertitur, una cum cursu, conversiones etiam indicat, quia hæc pluraliter protulit. Neque enim dixit, spiritus cir- cumtiens, sed sol per spiritum, id est aerem, cir- cumit. Quinetiam B. Moyses tabernaculum in monte Sinai, secundum exemplar quo! viderat con- struere jussus, divinitus inspiratus dixit, exte parte cursum conficeret, tum ex montis umbra no- etem in hac terra eflici. Ut fusius videas infra ad Tabulam I. (8) Putabat Cosmas in septentrionalibus terræ

Α ἐν τῷ ὄρει τῷ Σιναί, κατὰ τὸν τύπον ἐν ἑωρήκει, θεόθεν τὴν ἐξωτέραν σκηνήν τύπον τούτου τοῦ ἐρε μένου κόσμου γενέσθαι έφησεν. Ερμηνεύων δὲ θείος Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ τὴν ἐσωτέραν τοῦ καταπετάσματος σκηνὴν, τύπον τῶν οὐρανίων, τουτέστι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὡσανεὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως, το καταπέτασμα ἀντὶ τοῦ στερεώματος λαβών, δ καὶ μεσάζει τὴν σκηνὴν εἰς δύο σκηνάς. Ωσπερ καὶ τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ μεσολαβοῦν τὸ στερέωμα, ἐποίησε δύο κόσμους, τοῦτον καὶ τὴν μέλλοντα· ἐν ᾧ μέλλοντι κόσμῳ εἰσ- ήλθε πρώτος πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν Χριστός, έγκαι νίσας ἡμῖν ἐδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν. Εἰς δὲ τὴν πρώτην σκηνήν διαγράφει ἐν τῷ νότῳ τὴν λυχνίαν, ἑπτὰ λύχνους ἔχουσαν κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῆς ἑβδο μάδος, τύπον ὑπάρχουσαν τῶν φωστήρων· φαίνοντας κατὰ τὴν τράπεζαν τὴν κειμένην ἐν τῷ βοῤῥᾷ, τουτέστι τῆς γῆς· ἐν ᾗ κελεύει δώδεκα άρτους προθέσεως έφημε ρινοὺς τίθεσθαι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν δώδεκα μηνών, εἰς ἑκάστην γωνίαν τῆς τραπέζης τρεῖς άρτους, γίνε ται τροπαί τέσσαρες, ἀπὸ μηνῶν τριῶν. Προστάττει δὲ καὶ πέριξ τῆς τραπέζης κυμάτιον στρεπτόν κα κλιμ, ώσανεί πλῆθος ὑδάτων, τουτέστι τὸν Ὠκεανόν· καὶ πάλιν κύκλῳ τοῦ κυματίου στεφάνην παλαιστοῦ κύρ κλῳ, τουτέστι τὴν πέραν καὶ κύκλῳ τοῦ Ὠκεανοῦ γῆν ἔνθα κατὰ ἀνατολάς κεῖται καὶ ὁ παράδεισος, ἔνθα καὶ τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ τοῖς ἄκροις συνδέδεται τῆς γῆς. Οὐ μόνον δὲ ἐκ ταύτης τῆς διαγραφής διδασκό μεθα περὶ τῶν φωστήρων, καὶ τῶν ἄστρων, ὅτι τὸν νότον διατρέχουσιν οἱ πλείους ἀνατέλλοντες, ἀλλ' ἐν ταυτῷ καὶ περὶ τῆς γῆς διδάσκει, ὅτι ἔξωθεν αὐτῆς τὸν Ὠκεανὸν ἔχει κυκλοῦντα· καὶ πάλιν ἔτι πέραν τοῦ Ὠκεανοῦ γῇ ὑπάρχει κυκλοῦσα τὸν Ὠκεανόν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τῆς προββήσεως τοῦ πατρὸς Νε Λαμεχ διδασκόμεθα περὶ τούτου, ὡς ὅτι Νῶς διὰ τῆς κοσμοφόρου κιβωτού, μέλλει ἀγαγεῖν τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἄλογα εἰς τὴν γῆν ταύτην, φάσκοντος ὧδέ που, Οὗτος διαναπαύσει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἔργων ἡμῶν, καὶ ἀπὸ τῶν λυπῶν τῶν χειρῶν ἡμῶν, καὶ ἀπὸ τῆς γῆς ἧς κατηράσατο Κύριος ο Θεός. Δια τοῦτο καὶ Νῶς αὐτὸν ὠνόμασε, τουτέστιν ἀνάπαυσιν. Ημαρτηκότος γὰρ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου, καὶ ἐχε βληθέντος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ παραδείσου εἰς γῆν ἀκανθώδη και σαπράν, πάνυ ήχθοντο παιδευόμενοι αἱ δέκα γενεαὶ ἐκεῖναι, μὴ κελευσθεῖσαι κατὰ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν ἔτι ἀπὸ ξύλου καρπίμου φαγεῖν· διὰ τὸ ἐν βρώσει ξύλου παραβῆναι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ πάνω ξηρὰ ὑπῆρχεν ἡ δίαιτα τῶν γενεῶν ἀπὸ 'Αδάμ μέχρι Νώε, μήτε ἔλαιον ἐσθιόντων, μήτε οίνου ἀπο γενομένων, μήτε δὲ κρεῶν, μόνον δὲ ἀπὸ σπερμάτων κελευσθέντες ἐσθίειν, καὶ τοῦτο τῆς γῆς ἐκείνης με πάνω καρποφορούσης, ἀλλὰ μοχθούντων διαπαντός· οὕτω γὰρ λέγει ἡ Γραφή. Επικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου, ἐν λύπαις φάγῃ αὐτὴν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου. 'Ακάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεῖ σοι· καὶ φάγῃ τὴν χόρτον τοῦ ἀγγοῦ· ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου. COSME INDICOPLEUSTE B rius tabernaculum ad Gguram hujus mundi factum esse. Quod explicans divinus Apostolus in Epi- stola ad Hebræos dixit, tabernaculum interius, sive intra velum, Gguram esse caelestium, scilicet regni calorum, ac si diceret, futuri status : pro frma- mento velum accipiens, quod in medio positum, tabernaculum unum in duo tabernacula dividit : quemadmodum et firmamentum, cœli ac terrac medium occupans, duos mundos effecit, hunc sci- licet et futurum. In quem futurum mundum pri- mus nobis præcursor Christus ingressus est, viam nobis parans novam et viventem. In primo autem tabernaculo candelabrum in meridionali parle po- situm describit, septem luminaribus instructum, secundum numerum dierum hebdomadis, ad exem- plar luminarium terræ : quæ luminaria ad se- ptentrionem terræ positanı mensam illustrabant, ubi duodecim panes propositionis quotidie reponi jusserat, ratione numeri duodecim men- siırmı; tres scilicet panes ad singulos mensæ an- gulos, quod quatuor conversiones, mensium trium singulas, denotat. Præcepit item in circuitu men- sæ cymatium rotundum fieri, quod aquarum mul- titudinem significat, id est Oceanum : rursumque circa cymatium coronam palmarem in circuitu, scilicet terram ultra Oceanum circumpositam : ubi ad orientem est paradisus, quo foco extrema ca·li extremis terræ junguntur. Non modo autem ex hac descriptione de luminaribus ediscimus et de astris, quod scilicet austrum pleraque percurrant ab oriente; sed ibidem quoque deremur terram ab. Oceano circumdari; itidemque ultra Oceanum esse terram quæ ipsum ambiat. C Imo etiam ex prædictione Lamechi patris No.e ediscimus, futurum esse ut Noe homines et bruta animalia per mundiferam arcam in hanc terramı transferat: nam sic loquitur, Hic requiescere nos faciet ab operibus nostris, et a doloribus manuum nostrarum, et a terra, cui maledixit Dominus Deus*¹. Ideoque ipsum vocavit Noe, id est, requiem. Nam postquam primus homo peccaverat, atque a Deo ejectus fuerat ex paradiso in terram spinis et tribulis obsitam, decem illæ generationes ca- stigationem admodum aegre ferebant, non jusse ultra, secundum divinam Scripturam, comedere D ex ligno fructifero; quia homo per comestionem ex ligno peccaverat: ac tenui sane victu uteban- tur illæ generationes ab Adam usque ad Noe, cum neque oleo, neque vino, neque carnibus ad alimen- tum uterentur, legumina tantum edere jussi, cum maxime terra illa non admodum ferax esset, sed in illa colenda multum laborarent: nam ita Scri- ptura loquitur: Maledicta terra in operibus tuis: in doloribus comedes ipsam omnibus diebus vitæ tuæ. Spinas et tribulos germinabit tibi : et comedes fenum agri : in sudore vultus tui comedes panem tuum **. Gen. v, :: Gen. il, 17.

Α ἐν τῷ ὄρει τῷ Σιναί, κατὰ τὸν τύπον ἐν ἑωρήκει, θεόθεν τὴν ἐξωτέραν σκηνήν τύπον τούτου τοῦ ἐρε μένου κόσμου γενέσθαι έφησεν. Ερμηνεύων δὲ θείος Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ τὴν ἐσωτέραν τοῦ καταπετάσματος σκηνὴν, τύπον τῶν οὐρανίων, τουτέστι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὡσανεὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως, το καταπέτασμα ἀντὶ τοῦ στερεώματος λαβών, δ καὶ μεσάζει τὴν σκηνὴν εἰς δύο σκηνάς. Ωσπερ καὶ τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ μεσολαβοῦν τὸ στερέωμα, ἐποίησε δύο κόσμους, τοῦτον καὶ τὴν μέλλοντα· ἐν ᾧ μέλλοντι κόσμῳ εἰσ- ήλθε πρώτος πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν Χριστός, έγκαι νίσας ἡμῖν ἐδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν. Εἰς δὲ τὴν πρώτην σκηνήν διαγράφει ἐν τῷ νότῳ τὴν λυχνίαν, ἑπτὰ λύχνους ἔχουσαν κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῆς ἑβδο μάδος, τύπον ὑπάρχουσαν τῶν φωστήρων· φαίνοντας κατὰ τὴν τράπεζαν τὴν κειμένην ἐν τῷ βοῤῥᾷ, τουτέστι τῆς γῆς· ἐν ᾗ κελεύει δώδεκα άρτους προθέσεως έφημε ρινοὺς τίθεσθαι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν δώδεκα μηνών, εἰς ἑκάστην γωνίαν τῆς τραπέζης τρεῖς άρτους, γίνε ται τροπαί τέσσαρες, ἀπὸ μηνῶν τριῶν. Προστάττει δὲ καὶ πέριξ τῆς τραπέζης κυμάτιον στρεπτόν κα κλιμ, ώσανεί πλῆθος ὑδάτων, τουτέστι τὸν Ὠκεανόν· καὶ πάλιν κύκλῳ τοῦ κυματίου στεφάνην παλαιστοῦ κύρ κλῳ, τουτέστι τὴν πέραν καὶ κύκλῳ τοῦ Ὠκεανοῦ γῆν ἔνθα κατὰ ἀνατολάς κεῖται καὶ ὁ παράδεισος, ἔνθα καὶ τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ τοῖς ἄκροις συνδέδεται τῆς γῆς. Οὐ μόνον δὲ ἐκ ταύτης τῆς διαγραφής διδασκό μεθα περὶ τῶν φωστήρων, καὶ τῶν ἄστρων, ὅτι τὸν νότον διατρέχουσιν οἱ πλείους ἀνατέλλοντες, ἀλλ' ἐν ταυτῷ καὶ περὶ τῆς γῆς διδάσκει, ὅτι ἔξωθεν αὐτῆς τὸν Ὠκεανὸν ἔχει κυκλοῦντα· καὶ πάλιν ἔτι πέραν τοῦ Ὠκεανοῦ γῇ ὑπάρχει κυκλοῦσα τὸν Ὠκεανόν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ τῆς προββήσεως τοῦ πατρὸς Νε Λαμεχ διδασκόμεθα περὶ τούτου, ὡς ὅτι Νῶς διὰ τῆς κοσμοφόρου κιβωτού, μέλλει ἀγαγεῖν τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἄλογα εἰς τὴν γῆν ταύτην, φάσκοντος ὧδέ που, Οὗτος διαναπαύσει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἔργων ἡμῶν, καὶ ἀπὸ τῶν λυπῶν τῶν χειρῶν ἡμῶν, καὶ ἀπὸ τῆς γῆς ἧς κατηράσατο Κύριος ο Θεός. Δια τοῦτο καὶ Νῶς αὐτὸν ὠνόμασε, τουτέστιν ἀνάπαυσιν. Ημαρτηκότος γὰρ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου, καὶ ἐχε βληθέντος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ παραδείσου εἰς γῆν ἀκανθώδη και σαπράν, πάνυ ήχθοντο παιδευόμενοι αἱ δέκα γενεαὶ ἐκεῖναι, μὴ κελευσθεῖσαι κατὰ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν ἔτι ἀπὸ ξύλου καρπίμου φαγεῖν· διὰ τὸ ἐν βρώσει ξύλου παραβῆναι τὸν ἄνθρωπον. Καὶ πάνω ξηρὰ ὑπῆρχεν ἡ δίαιτα τῶν γενεῶν ἀπὸ 'Αδάμ μέχρι Νώε, μήτε ἔλαιον ἐσθιόντων, μήτε οίνου ἀπο γενομένων, μήτε δὲ κρεῶν, μόνον δὲ ἀπὸ σπερμάτων κελευσθέντες ἐσθίειν, καὶ τοῦτο τῆς γῆς ἐκείνης με πάνω καρποφορούσης, ἀλλὰ μοχθούντων διαπαντός· οὕτω γὰρ λέγει ἡ Γραφή. Επικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου, ἐν λύπαις φάγῃ αὐτὴν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου. 'Ακάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεῖ σοι· καὶ φάγῃ τὴν χόρτον τοῦ ἀγγοῦ· ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου. COSME INDICOPLEUSTE B rius tabernaculum ad Gguram hujus mundi factum esse. Quod explicans divinus Apostolus in Epi- stola ad Hebræos dixit, tabernaculum interius, sive intra velum, Gguram esse caelestium, scilicet regni calorum, ac si diceret, futuri status : pro frma- mento velum accipiens, quod in medio positum, tabernaculum unum in duo tabernacula dividit : quemadmodum et firmamentum, cœli ac terrac medium occupans, duos mundos effecit, hunc sci- licet et futurum. In quem futurum mundum pri- mus nobis præcursor Christus ingressus est, viam nobis parans novam et viventem. In primo autem tabernaculo candelabrum in meridionali parle po- situm describit, septem luminaribus instructum, secundum numerum dierum hebdomadis, ad exem- plar luminarium terræ : quæ luminaria ad se- ptentrionem terræ positanı mensam illustrabant, ubi duodecim panes propositionis quotidie reponi jusserat, ratione numeri duodecim men- siırmı; tres scilicet panes ad singulos mensæ an- gulos, quod quatuor conversiones, mensium trium singulas, denotat. Præcepit item in circuitu men- sæ cymatium rotundum fieri, quod aquarum mul- titudinem significat, id est Oceanum : rursumque circa cymatium coronam palmarem in circuitu, scilicet terram ultra Oceanum circumpositam : ubi ad orientem est paradisus, quo foco extrema ca·li extremis terræ junguntur. Non modo autem ex hac descriptione de luminaribus ediscimus et de astris, quod scilicet austrum pleraque percurrant ab oriente; sed ibidem quoque deremur terram ab. Oceano circumdari; itidemque ultra Oceanum esse terram quæ ipsum ambiat. C Imo etiam ex prædictione Lamechi patris No.e ediscimus, futurum esse ut Noe homines et bruta animalia per mundiferam arcam in hanc terramı transferat: nam sic loquitur, Hic requiescere nos faciet ab operibus nostris, et a doloribus manuum nostrarum, et a terra, cui maledixit Dominus Deus*¹. Ideoque ipsum vocavit Noe, id est, requiem. Nam postquam primus homo peccaverat, atque a Deo ejectus fuerat ex paradiso in terram spinis et tribulis obsitam, decem illæ generationes ca- stigationem admodum aegre ferebant, non jusse ultra, secundum divinam Scripturam, comedere D ex ligno fructifero; quia homo per comestionem ex ligno peccaverat: ac tenui sane victu uteban- tur illæ generationes ab Adam usque ad Noe, cum neque oleo, neque vino, neque carnibus ad alimen- tum uterentur, legumina tantum edere jussi, cum maxime terra illa non admodum ferax esset, sed in illa colenda multum laborarent: nam ita Scri- ptura loquitur: Maledicta terra in operibus tuis: in doloribus comedes ipsam omnibus diebus vitæ tuæ. Spinas et tribulos germinabit tibi : et comedes fenum agri : in sudore vultus tui comedes panem tuum **. Gen. v, :: Gen. il, 17.

Ι. Παραγραφή. Φανερόν ἐστι περὶ τοῦ οἶνον ὅτι μετὰ τὸν κατακλυ σμόν, ὡς γέγραπται, ἐπιμελησάμενος ὁ Νῶς τῆς ἀμ πέλου, καὶ θλίψας ἐκ τοῦ καρποῦ καὶ πιών περιστὸν ἐκ τοῦ γλεύκους, μήπω πεῖραν ἔχων τῶν τοιούτων, ἐμεθύσθη. Περὶ δὲ τῶν κρεῶν ἔτι φανερώτερόν έστιν, ὅτι καὶ διδάσκει αὐτὸν ὁ Θεὸς λέγων, Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν πάντα ὡς λάχανα χόρτου ἔδεσθαι· πλὴν κρέας ἐν αἵματι μὴ φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ· ἵνα εἴπῃ, Πρώην μὲν ὑμᾶς ἐκώλυσα ἀπὸ τῶν πολλῶν φαγεῖν νυνὶ δὲ κελεύω ἀπὸ πάντων ὑμᾶς ἐσθίειν καὶ κρεο φαγεῖν. Θύσον οὖν καὶ ἔκχες τὸ αἷμα, καὶ τότε ὡς λάχανον τὸ κρέας φάγεσθε. Περὶ δὲ τοῦ ἐλαίου, ὅτι καὶ αὐτὸ ἀπὸ ξύλου ἐστὶν, ἐξ οὗ οὐκ ἔλαβον ἐξουσίαν πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ φαγεῖν. Ἴσως δὲ πάλιν ἐρεῖ τις· Εἰ ἀληθὲς τὸ μὴ κρεοφαγεῖν αὐτοὺς πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ, πώς γέγραπται, καὶ ἦν "Αβελ ποιμὴν προβάτων, καὶ προσήνεγκεν ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν; Μὴ κρεοφαγούντες, διατί ἐπεμελοῦντο ποίμνης; Πῶς δὲ καὶ εἰς θυσίαν προσφέρων οὐκ ἔθυεν; Ακούσεται γὰρ φιλαλήθως ὁ τοιοῦτος, ὅτι ἐν τῇ μὲν προσφορᾷ, ζώντα προσέφε δεν ολοκαυτώματα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ μία τῶν εκδόσεων λέγουσα· 'Επὶ δὲ καὶν καὶ ἐπὶ τὰς θυσίας αὐτοῦ οὐκ ἐνεπύρισεν, ὡς θῆλον ὅτι τὰ προσφερό μενα πυρὶ θείῳ κατηναλίσκετο. Περιεποιούντο δὲ ποίμνιον εἰς γάλα καὶ ἔρις προνοούμενοι ἑαυτῶν. Πάλιν ἀντίθεσις· Πόθεν αὐτοῖς ἔννοια μὴ κρεοφα γούντων πιμελῆ ἐπιλέγεσθαι εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ; Απάντησις· Οτι πλέον τὰ πιμελή εξάπτει τὴν φλά γα ἐν τῷ κατακαίεσθαι πυρί. Τὸ κείμενον. Β Ταύτης τῆς διαίτης καὶ τῶν μόχθων τούτων φιλο ανθρώπως ὁ Θεὸς παῦσαι βουλόμενος τὸ ἀνθρώπειον γένος, λοιπὸν καὶ ἀσθενεστέρων τῶν ἀνθρώπων ὑπαρ χόντων· οἱ πρῶτοι γὰρ ὡς νεόκτιστοι ἀντεῖχον τῇ παιδεύσει ἐκείνῃ· ἀφορμῆς δραξάμενος ὁ Θεὸς τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, τὸν Νῶς δὲ μόνον εὑρηκώς δίκαιον, ἐπάγει κατακλυσμὸν διὰ δύο ἢ καὶ πλείους προφά σεις ἵνα τοὺς μὲν ἁμαρτωλοὺς ἀποκτείνῃ, τὸν δὲ δίκαιον διασώσῃ εἰς παιδείαν καὶ τῶν μετὰ ταῦτα γενεῶν· ἀπαλλάξῃ δὲ κἀκείνους θνητούς όντας, καὶ μέλλοντας ὅπως δήποτε ἅπαξ ἀποθανεῖν διὰ τῆς ἀω ρίας, μᾶλλον μὴ προστιθένα: ἁμαρτίας· ἐνέγκαι δὲ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἄλογα τὰ διὰ τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, κρείττονι ὑπαρχούση και σχεδόν ἔσῃ τοῦ παραδείσου· ὅπερ καὶ πεποίηκε, κελεύσας τῷ Νῶς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἐν τῇ γῇ ταύτῃ λει- τὴν ὑπάρχοντι, πάντων ἀπογεύεσθαι καὶ ξύλων καὶ σπερμάτων, καὶ διδάξας κρεοφαγεῖν. Ὅτι δὲ οὐ διὰ τὸ ἀποκτεῖναι ἐκείνους μόνον ἐπήγαγε τὸν κατακλυ- σμὸν, δῆλον ἐκ τοῦ ἐπικρατῆσαι τὸ ὕδωρ τὸν πλείονα χρόνον· ήρκει γὰρ καὶ μία ἡμέρα καὶ δύο πάντας ἀπολέσαι· ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὴν κιβωτόν διαπεράσῃ τὴν Ὠκεανὸν, καὶ ἐνέγχῃ ἐν τῇ γῇ ταύτῃ. Ἑκατὸν γὰρ 5. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. Paragraphia. Palam est, Scriptura teste, vinum inventum esse post dilavium, quando Noe, post plantatam et cut- tam vineam, mustum ex fructu ejus expressum, non expertus antea, largius cbibit, ac inebriatus csl. De carnibus vero etiam manifestius est ; nam ipsum Deus edocet his verbis, Ecce dedi vv- bis omnia, quasi olera feni ad comedendum. Cœ- terum carnem in sanguine ne comedatis ** ; ac si diceret, Nuper vobis multorum esu interdisi : nunc autem ex omnibus vos vesci et carnes co- medere jubeo. Macta igitur, et eſſunde sanguinem ; et tunc carnem quasi olera comedise. De oleo item probatur, quia illud es ligno oritur, de quo comes dere ante diluvium non licebat ipsis. At fortasse quis objiciat, Si verum est illos ante diluvium carnem non comedisse, quare scriptum est, Et erat Abel pastor ovium, et obtulit de primogenitis, et de adipe eorum "? Cum carnem non comederent, quid curabant gregem? Quomodo autem cum in sacri- ficium offerret, non mactabat? At huic secundum veritatem respondebitur, in oblatione vivum bolo- cautoma oblatum fuisse: illud quippe significat una ex editionibus his verbis : Super Cain et super sacrificium ejus non inflammatic ®; ita ut palam sit ea, quæ offerebantur, divino igne consumpta fuisse. Gregem vero fovebant, lac et lanam sibi procuraules. Rursum oljectio : Linde ipsis in men- tem venit pinguia deligere ad sacrificium Deo offe- C rendum, cum carnes non comederent? Responsio : Quia pinguia ad flaminam ciendam sunt aptiora, cum quid igne comburitur. Gen. 15, 3. * Gen. 1, ** ibid. 5. D Terius. Cum ab hoc victus genere et laboribus genus hu- manum recreare vellet clementissimas Deas, quia tunc homines infirmiores erant: nam primi bo- mines, ut recens creati, hanc castigationem sus- tinere poterant : occasione Deus a peccatis eorum accepta, cum Noe solum justum invenisset, dilu- vium inducit, duabus videlicet aut pluribus de eau- sia; ut peccatores exterminaret, justum vero ad institutionem futurarum generationum servarel, il- losque homines qui mortales erant, ac tandem aliquando morituri, ex immatura aliorum morte " absterreret, ne sese peccatis dederent; utque ho- mines ac bruta animantía, propter hominem crea- ta in hanc terram transferret, altera multo melio- rein, ac pene parem paradiso : quod etiam edi- cit, Noæ jubens in hac terra post diluvium exsi- stenti, de omnibus gustare tum arboribus, tum legu- minibus, et carnes quoque comedere. Quod autem non tantum ut homines illos exterminaret diluviuın induxerit, hinc manifestum est, quod diluvium lun- go tempore duraverit : nam vel una, aut duæ dies satis erant, ad necem omuibus inferendam ; serl id egit ut etiam area Oceanum transmearet, et im

Ι. Παραγραφή. Φανερόν ἐστι περὶ τοῦ οἶνον ὅτι μετὰ τὸν κατακλυ σμόν, ὡς γέγραπται, ἐπιμελησάμενος ὁ Νῶς τῆς ἀμ πέλου, καὶ θλίψας ἐκ τοῦ καρποῦ καὶ πιών περιστὸν ἐκ τοῦ γλεύκους, μήπω πεῖραν ἔχων τῶν τοιούτων, ἐμεθύσθη. Περὶ δὲ τῶν κρεῶν ἔτι φανερώτερόν έστιν, ὅτι καὶ διδάσκει αὐτὸν ὁ Θεὸς λέγων, Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν πάντα ὡς λάχανα χόρτου ἔδεσθαι· πλὴν κρέας ἐν αἵματι μὴ φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ· ἵνα εἴπῃ, Πρώην μὲν ὑμᾶς ἐκώλυσα ἀπὸ τῶν πολλῶν φαγεῖν νυνὶ δὲ κελεύω ἀπὸ πάντων ὑμᾶς ἐσθίειν καὶ κρεο φαγεῖν. Θύσον οὖν καὶ ἔκχες τὸ αἷμα, καὶ τότε ὡς λάχανον τὸ κρέας φάγεσθε. Περὶ δὲ τοῦ ἐλαίου, ὅτι καὶ αὐτὸ ἀπὸ ξύλου ἐστὶν, ἐξ οὗ οὐκ ἔλαβον ἐξουσίαν πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ φαγεῖν. Ἴσως δὲ πάλιν ἐρεῖ τις· Εἰ ἀληθὲς τὸ μὴ κρεοφαγεῖν αὐτοὺς πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ, πώς γέγραπται, καὶ ἦν "Αβελ ποιμὴν προβάτων, καὶ προσήνεγκεν ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν; Μὴ κρεοφαγούντες, διατί ἐπεμελοῦντο ποίμνης; Πῶς δὲ καὶ εἰς θυσίαν προσφέρων οὐκ ἔθυεν; Ακούσεται γὰρ φιλαλήθως ὁ τοιοῦτος, ὅτι ἐν τῇ μὲν προσφορᾷ, ζώντα προσέφε δεν ολοκαυτώματα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ μία τῶν εκδόσεων λέγουσα· 'Επὶ δὲ καὶν καὶ ἐπὶ τὰς θυσίας αὐτοῦ οὐκ ἐνεπύρισεν, ὡς θῆλον ὅτι τὰ προσφερό μενα πυρὶ θείῳ κατηναλίσκετο. Περιεποιούντο δὲ ποίμνιον εἰς γάλα καὶ ἔρις προνοούμενοι ἑαυτῶν. Πάλιν ἀντίθεσις· Πόθεν αὐτοῖς ἔννοια μὴ κρεοφα γούντων πιμελῆ ἐπιλέγεσθαι εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ; Απάντησις· Οτι πλέον τὰ πιμελή εξάπτει τὴν φλά γα ἐν τῷ κατακαίεσθαι πυρί. Τὸ κείμενον. Β Ταύτης τῆς διαίτης καὶ τῶν μόχθων τούτων φιλο ανθρώπως ὁ Θεὸς παῦσαι βουλόμενος τὸ ἀνθρώπειον γένος, λοιπὸν καὶ ἀσθενεστέρων τῶν ἀνθρώπων ὑπαρ χόντων· οἱ πρῶτοι γὰρ ὡς νεόκτιστοι ἀντεῖχον τῇ παιδεύσει ἐκείνῃ· ἀφορμῆς δραξάμενος ὁ Θεὸς τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, τὸν Νῶς δὲ μόνον εὑρηκώς δίκαιον, ἐπάγει κατακλυσμὸν διὰ δύο ἢ καὶ πλείους προφά σεις ἵνα τοὺς μὲν ἁμαρτωλοὺς ἀποκτείνῃ, τὸν δὲ δίκαιον διασώσῃ εἰς παιδείαν καὶ τῶν μετὰ ταῦτα γενεῶν· ἀπαλλάξῃ δὲ κἀκείνους θνητούς όντας, καὶ μέλλοντας ὅπως δήποτε ἅπαξ ἀποθανεῖν διὰ τῆς ἀω ρίας, μᾶλλον μὴ προστιθένα: ἁμαρτίας· ἐνέγκαι δὲ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἄλογα τὰ διὰ τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, κρείττονι ὑπαρχούση και σχεδόν ἔσῃ τοῦ παραδείσου· ὅπερ καὶ πεποίηκε, κελεύσας τῷ Νῶς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἐν τῇ γῇ ταύτῃ λει- τὴν ὑπάρχοντι, πάντων ἀπογεύεσθαι καὶ ξύλων καὶ σπερμάτων, καὶ διδάξας κρεοφαγεῖν. Ὅτι δὲ οὐ διὰ τὸ ἀποκτεῖναι ἐκείνους μόνον ἐπήγαγε τὸν κατακλυ- σμὸν, δῆλον ἐκ τοῦ ἐπικρατῆσαι τὸ ὕδωρ τὸν πλείονα χρόνον· ήρκει γὰρ καὶ μία ἡμέρα καὶ δύο πάντας ἀπολέσαι· ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὴν κιβωτόν διαπεράσῃ τὴν Ὠκεανὸν, καὶ ἐνέγχῃ ἐν τῇ γῇ ταύτῃ. Ἑκατὸν γὰρ 5. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. Paragraphia. Palam est, Scriptura teste, vinum inventum esse post dilavium, quando Noe, post plantatam et cut- tam vineam, mustum ex fructu ejus expressum, non expertus antea, largius cbibit, ac inebriatus csl. De carnibus vero etiam manifestius est ; nam ipsum Deus edocet his verbis, Ecce dedi vv- bis omnia, quasi olera feni ad comedendum. Cœ- terum carnem in sanguine ne comedatis ** ; ac si diceret, Nuper vobis multorum esu interdisi : nunc autem ex omnibus vos vesci et carnes co- medere jubeo. Macta igitur, et eſſunde sanguinem ; et tunc carnem quasi olera comedise. De oleo item probatur, quia illud es ligno oritur, de quo comes dere ante diluvium non licebat ipsis. At fortasse quis objiciat, Si verum est illos ante diluvium carnem non comedisse, quare scriptum est, Et erat Abel pastor ovium, et obtulit de primogenitis, et de adipe eorum "? Cum carnem non comederent, quid curabant gregem? Quomodo autem cum in sacri- ficium offerret, non mactabat? At huic secundum veritatem respondebitur, in oblatione vivum bolo- cautoma oblatum fuisse: illud quippe significat una ex editionibus his verbis : Super Cain et super sacrificium ejus non inflammatic ®; ita ut palam sit ea, quæ offerebantur, divino igne consumpta fuisse. Gregem vero fovebant, lac et lanam sibi procuraules. Rursum oljectio : Linde ipsis in men- tem venit pinguia deligere ad sacrificium Deo offe- C rendum, cum carnes non comederent? Responsio : Quia pinguia ad flaminam ciendam sunt aptiora, cum quid igne comburitur. Gen. 15, 3. * Gen. 1, ** ibid. 5. D Terius. Cum ab hoc victus genere et laboribus genus hu- manum recreare vellet clementissimas Deas, quia tunc homines infirmiores erant: nam primi bo- mines, ut recens creati, hanc castigationem sus- tinere poterant : occasione Deus a peccatis eorum accepta, cum Noe solum justum invenisset, dilu- vium inducit, duabus videlicet aut pluribus de eau- sia; ut peccatores exterminaret, justum vero ad institutionem futurarum generationum servarel, il- losque homines qui mortales erant, ac tandem aliquando morituri, ex immatura aliorum morte " absterreret, ne sese peccatis dederent; utque ho- mines ac bruta animantía, propter hominem crea- ta in hanc terram transferret, altera multo melio- rein, ac pene parem paradiso : quod etiam edi- cit, Noæ jubens in hac terra post diluvium exsi- stenti, de omnibus gustare tum arboribus, tum legu- minibus, et carnes quoque comedere. Quod autem non tantum ut homines illos exterminaret diluviuın induxerit, hinc manifestum est, quod diluvium lun- go tempore duraverit : nam vel una, aut duæ dies satis erant, ad necem omuibus inferendam ; serl id egit ut etiam area Oceanum transmearet, et im

Ι. Παραγραφή. Φανερόν ἐστι περὶ τοῦ οἶνον ὅτι μετὰ τὸν κατακλυ σμόν, ὡς γέγραπται, ἐπιμελησάμενος ὁ Νῶς τῆς ἀμ πέλου, καὶ θλίψας ἐκ τοῦ καρποῦ καὶ πιών περιστὸν ἐκ τοῦ γλεύκους, μήπω πεῖραν ἔχων τῶν τοιούτων, ἐμεθύσθη. Περὶ δὲ τῶν κρεῶν ἔτι φανερώτερόν έστιν, ὅτι καὶ διδάσκει αὐτὸν ὁ Θεὸς λέγων, Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν πάντα ὡς λάχανα χόρτου ἔδεσθαι· πλὴν κρέας ἐν αἵματι μὴ φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ· ἵνα εἴπῃ, Πρώην μὲν ὑμᾶς ἐκώλυσα ἀπὸ τῶν πολλῶν φαγεῖν νυνὶ δὲ κελεύω ἀπὸ πάντων ὑμᾶς ἐσθίειν καὶ κρεο φαγεῖν. Θύσον οὖν καὶ ἔκχες τὸ αἷμα, καὶ τότε ὡς λάχανον τὸ κρέας φάγεσθε. Περὶ δὲ τοῦ ἐλαίου, ὅτι καὶ αὐτὸ ἀπὸ ξύλου ἐστὶν, ἐξ οὗ οὐκ ἔλαβον ἐξουσίαν πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ φαγεῖν. Ἴσως δὲ πάλιν ἐρεῖ τις· Εἰ ἀληθὲς τὸ μὴ κρεοφαγεῖν αὐτοὺς πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ, πώς γέγραπται, καὶ ἦν "Αβελ ποιμὴν προβάτων, καὶ προσήνεγκεν ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν; Μὴ κρεοφαγούντες, διατί ἐπεμελοῦντο ποίμνης; Πῶς δὲ καὶ εἰς θυσίαν προσφέρων οὐκ ἔθυεν; Ακούσεται γὰρ φιλαλήθως ὁ τοιοῦτος, ὅτι ἐν τῇ μὲν προσφορᾷ, ζώντα προσέφε δεν ολοκαυτώματα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ μία τῶν εκδόσεων λέγουσα· 'Επὶ δὲ καὶν καὶ ἐπὶ τὰς θυσίας αὐτοῦ οὐκ ἐνεπύρισεν, ὡς θῆλον ὅτι τὰ προσφερό μενα πυρὶ θείῳ κατηναλίσκετο. Περιεποιούντο δὲ ποίμνιον εἰς γάλα καὶ ἔρις προνοούμενοι ἑαυτῶν. Πάλιν ἀντίθεσις· Πόθεν αὐτοῖς ἔννοια μὴ κρεοφα γούντων πιμελῆ ἐπιλέγεσθαι εἰς θυσίαν τῷ Θεῷ; Απάντησις· Οτι πλέον τὰ πιμελή εξάπτει τὴν φλά γα ἐν τῷ κατακαίεσθαι πυρί. Τὸ κείμενον. Β Ταύτης τῆς διαίτης καὶ τῶν μόχθων τούτων φιλο ανθρώπως ὁ Θεὸς παῦσαι βουλόμενος τὸ ἀνθρώπειον γένος, λοιπὸν καὶ ἀσθενεστέρων τῶν ἀνθρώπων ὑπαρ χόντων· οἱ πρῶτοι γὰρ ὡς νεόκτιστοι ἀντεῖχον τῇ παιδεύσει ἐκείνῃ· ἀφορμῆς δραξάμενος ὁ Θεὸς τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, τὸν Νῶς δὲ μόνον εὑρηκώς δίκαιον, ἐπάγει κατακλυσμὸν διὰ δύο ἢ καὶ πλείους προφά σεις ἵνα τοὺς μὲν ἁμαρτωλοὺς ἀποκτείνῃ, τὸν δὲ δίκαιον διασώσῃ εἰς παιδείαν καὶ τῶν μετὰ ταῦτα γενεῶν· ἀπαλλάξῃ δὲ κἀκείνους θνητούς όντας, καὶ μέλλοντας ὅπως δήποτε ἅπαξ ἀποθανεῖν διὰ τῆς ἀω ρίας, μᾶλλον μὴ προστιθένα: ἁμαρτίας· ἐνέγκαι δὲ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ ἄλογα τὰ διὰ τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, κρείττονι ὑπαρχούση και σχεδόν ἔσῃ τοῦ παραδείσου· ὅπερ καὶ πεποίηκε, κελεύσας τῷ Νῶς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἐν τῇ γῇ ταύτῃ λει- τὴν ὑπάρχοντι, πάντων ἀπογεύεσθαι καὶ ξύλων καὶ σπερμάτων, καὶ διδάξας κρεοφαγεῖν. Ὅτι δὲ οὐ διὰ τὸ ἀποκτεῖναι ἐκείνους μόνον ἐπήγαγε τὸν κατακλυ- σμὸν, δῆλον ἐκ τοῦ ἐπικρατῆσαι τὸ ὕδωρ τὸν πλείονα χρόνον· ήρκει γὰρ καὶ μία ἡμέρα καὶ δύο πάντας ἀπολέσαι· ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τὴν κιβωτόν διαπεράσῃ τὴν Ὠκεανὸν, καὶ ἐνέγχῃ ἐν τῇ γῇ ταύτῃ. Ἑκατὸν γὰρ 5. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. Paragraphia. Palam est, Scriptura teste, vinum inventum esse post dilavium, quando Noe, post plantatam et cut- tam vineam, mustum ex fructu ejus expressum, non expertus antea, largius cbibit, ac inebriatus csl. De carnibus vero etiam manifestius est ; nam ipsum Deus edocet his verbis, Ecce dedi vv- bis omnia, quasi olera feni ad comedendum. Cœ- terum carnem in sanguine ne comedatis ** ; ac si diceret, Nuper vobis multorum esu interdisi : nunc autem ex omnibus vos vesci et carnes co- medere jubeo. Macta igitur, et eſſunde sanguinem ; et tunc carnem quasi olera comedise. De oleo item probatur, quia illud es ligno oritur, de quo comes dere ante diluvium non licebat ipsis. At fortasse quis objiciat, Si verum est illos ante diluvium carnem non comedisse, quare scriptum est, Et erat Abel pastor ovium, et obtulit de primogenitis, et de adipe eorum "? Cum carnem non comederent, quid curabant gregem? Quomodo autem cum in sacri- ficium offerret, non mactabat? At huic secundum veritatem respondebitur, in oblatione vivum bolo- cautoma oblatum fuisse: illud quippe significat una ex editionibus his verbis : Super Cain et super sacrificium ejus non inflammatic ®; ita ut palam sit ea, quæ offerebantur, divino igne consumpta fuisse. Gregem vero fovebant, lac et lanam sibi procuraules. Rursum oljectio : Linde ipsis in men- tem venit pinguia deligere ad sacrificium Deo offe- C rendum, cum carnes non comederent? Responsio : Quia pinguia ad flaminam ciendam sunt aptiora, cum quid igne comburitur. Gen. 15, 3. * Gen. 1, ** ibid. 5. D Terius. Cum ab hoc victus genere et laboribus genus hu- manum recreare vellet clementissimas Deas, quia tunc homines infirmiores erant: nam primi bo- mines, ut recens creati, hanc castigationem sus- tinere poterant : occasione Deus a peccatis eorum accepta, cum Noe solum justum invenisset, dilu- vium inducit, duabus videlicet aut pluribus de eau- sia; ut peccatores exterminaret, justum vero ad institutionem futurarum generationum servarel, il- losque homines qui mortales erant, ac tandem aliquando morituri, ex immatura aliorum morte " absterreret, ne sese peccatis dederent; utque ho- mines ac bruta animantía, propter hominem crea- ta in hanc terram transferret, altera multo melio- rein, ac pene parem paradiso : quod etiam edi- cit, Noæ jubens in hac terra post diluvium exsi- stenti, de omnibus gustare tum arboribus, tum legu- minibus, et carnes quoque comedere. Quod autem non tantum ut homines illos exterminaret diluviuın induxerit, hinc manifestum est, quod diluvium lun- go tempore duraverit : nam vel una, aut duæ dies satis erant, ad necem omuibus inferendam ; serl id egit ut etiam area Oceanum transmearet, et im

ἐλαττούμενον, ἕως ὅτου περάσῃ παραδόξως ή κιβω τὸς ἐν τῇ γῇ ταύτη. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ὑψωθῆναι τὸ ὕδωρ ἐπάνω τῶν ὑψηλοτέρων ορέων πήχεις δεκαπέντε, εὔδηλον δέ ἐστιν ὡς διὰ τὸ μέτρον τοῦ μέρους τῆς κιβωτοῦ τοῦ ὑποβρυχίου, ἵνα ἐπικαθίσῃ ἡ κιβωτὸς ἐπάνω τῶν ὀρέων. Τὸ ἥμισυ γὰρ ὕψος τῆς κιβωτού ὑποβρύχιον ἦν, τουτέστι πηχών δεκαπέντε· ἦν γὰρ ἔχουσα ὕψο; πᾶσα πηχῶν τριάκοντα. Εστιν οὖν καὶ ἐκ τούτου καὶ ἐκ τῆς προφητείας τοῦ Λάμεχ, καὶ ἐκ τῆς κατασκευῆς τῆς τραπέζης τῆς ἐν τῇ σκηνῇ μα θεῖν, ὅτι πέραν τοῦ Ὠκεανοῦ γῆ ὑπάρχει κυκλοῦσα τὸν Ὠκεανόν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἱεροφάντης Μωσῆς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ φησὶν οὕτως, καὶ σὺ, Ἰσραὴλ, ἄκου- σον τὴν ἐντολὴν ἣν δίδωμί σοι σήμερον· μὴ εἰ πῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τίς ἀναβήσεται εἰς τὸν οὐ καταγαγεῖν ἡμῖν αὐτήν; ἢ τίς περάσει εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης ἀγαγεῖν ἡμῖν αὐτήν ; Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου. Τοῦτο λέγων, ὅτι Μὴ εἴπῃς Αδύνατόν ἐστιν ἀνελθεῖ εἰς τὸν οὐρανὸν καταγαγεῖν τὰ θεῖα προστάγματα ἢ περάσαι εἰς τὸ πέραν τῆς θαλάσσης ἀγαγεῖν αὐτά· ὅτι ἰδοὺ ἐγγύς σου ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Ἐν ταυτῷ ἀμφότερα διδάξας, ὅτι καὶ πέραν τοῦ Ὠκεανοῦ γῆ, ἤτοι τόπος ὑπάρχει, καὶ ἀδύνατόν ἐστι διαπορθμεύσαι τὸν Ὠκεανὸν, ὥσπερ οὖν καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἡμᾶς ἀνελθεῖν θνητοὺς ἔτι ὑπάρχοντας. Ἀλλὰ καὶ Βαροὐχ ὁ γραμματεὺς Ἱερε μίου τοῦ προφήτου, ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἑαυτοῦ περὶ φρο νήσεως συμβουλεύων, διδαχθεὶς δὲ καὶ νόμιμα Μωυ- σέως, τὰ αὐτὰ Μωϋσῇ φθέγγεται καί φησι· Τις ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἔλαβεν αὐτὴν, καὶ καὶ πεντήκοντα ημέρας ἐπεκράτησε τὸ ὕδωρ μὴ πέραν τῆς θαλάσσης; οὐ λέγων περὶ ἡμετέρας αὐτοῦ τοῦ Ὠκεανοῦ. κατεβίβασεν αὐτὴν ἐκ τῶν νεφελῶν; Τίς διέβη θαλάσσης, δυνατὸν γὰρ περάσαι ταύτην, ἀλλὰ περὶ Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ οἱ ἄνθρωποι οἱ ποθοῦντες πολλὰ μανθάνειν καὶ περιεργάζεσθαι (9), εἴπερ ἦν ὁ πα ράδεισος ἐν ταύτῃ τῇ γῇ, οὐκ ὤχνουν οἱ πολλοὶ φθά σαι μέχρι τῶν αὐτόθι. Εἰ γὰρ διά μετάξιον εἰς τὰ ἔσχατα τῆς γῆς τινες ἐμπορίας οἰκτρᾶς χάριν οὐκ ὀκνοῦσι διελθεῖν, πῶς ἂν περὶ τῆς θέας αὐτοῦ τοῦ παραδείσου ώκνησαν πορεύεσθαι; Αὕτη δὲ ἡ χώρα τοῦ μεταξίου ἐστὶν ἐν τῇ ἐσωτέρα πάντων Ινδία, κατὰ τὸ ἀριστερὸν μέρος εισιόντων τοῦ Ἰνδικοῦ πε η λάγους, περαιτέρω πολὺ τοῦ Περσικού κόλπου, καὶ τῆς νήσου τῆς καλουμένης παρὰ μὲν Ινδοίς, Σελεδί- 6α (10), παρὰ δὲ τοῖς Ἕλλησι, Τραποβάνη, Τζί- νιτζα οὕτω καλουμένη, κυκλουμένη πάλιν ἐξ ἀριστε ρῶν ὑπὸ τοῦ Ὠκεανοῦ, ὥσπερ καὶ ἡ Βαρβαρία και κλοῦται ἐκ δεξιῶν ὑπ' αὐτοῦ. Καί φασιν οἱ Ἰνδοὶ φιλόσοφοι οἱ καλούμενοι Βραχμάνες, ὅτι Ἐὰν βάλης ἀπὸ Τζινίτζας σπαρτίον, διελθεῖν διὰ Περσίδος ἕως ** διέα, Τζινίτζα Τζανή, COSME INDICOPLEUSTE B parcν hanc terram deferretur. Nam centum quinquaginta A diebus aqua obtinuit, non imminuta, donec mira- biliter area in hanc terram pertransiret. Imo etiam quod aqua montes sublimiores quindecim cu- bitis supergressa sit, palam facit, id evenisse ob rationern illius arcæ partis quæ in aquis demeṛ- gebatur, ut ea in cacuminibus montium consi- deret. Nam media arcæ altitudo, quindecim cubi- torum, demersa erat : siquidem tota ejus subli- mitas erat triginta cubitorum. Igitur tam hinc, quam ex prophetia Lamechi, et ex constructione mensæ in Tabernaculo stantis, ediscere licet esse terram ultra Oceanum, quæ Oceanum ambiat. Ino vero sacer præco Moyses in Deuteronomio sic ha- bet, Et tu, Israel, audi præceptum quod do tibi hodie. Ne dicas in corde tuo, Quis ascendet in calum deducere nobis ipsum, aut quis transibit ultra mare, adducere nobis ipsum? Prope te verbum est in ore tuo*. Id est, Ne dicas impossibile esso ascendere in cœlum, ad divina præcepta isthine de- ducenda, aut ultra mare transmeare, ad ipsa ad- vebenda : nam proxime te sunt in ore tuo, et in corde tuo. Hæc utraque una docens, esse scilicet terram et locum ultra Oceanum, atque non posse Oceanum trangmeari, quemadmodum nos, mortales sumus, in cœlum ascendere nequimus. Baruch quoque scriba Jeremiæ prophet, in epi- stula sua prudenti consilia tradens, ac Moysis legalia edoctus, eadem que Moyses loquitur, et ait: Quis ascendit in calum et accepit eam, et de- duxit eam ex nubibus? Quis transivit ultra mare "? non de nostro mari loquens, nam potest illud ab hominibus transmeari, sed de ipso Occano. dum C Sane vero si paradisus in hac terra esset, multi homines discendi ac curiose investigandi percupidi, eo usque peragrare tentassent. Nam si ad sericum advebendum nonnulli ad extrema terræ, miseræ negotiationis causa, permcare non dubitant, cur non ad paradisum spectandum iter suscepissent ? Hæc porro serici regio in extrema interiore ludia sita est, að kævam ingredientium mare Indicuín, Jonge ulterius Persicum sinum, et insulam vocatam ab ludis Sicledivam, a Græcis vero Taprobanam: vocaturque Sina, quam a leva Oceanus ambit, " quemadmodum et Barbariam a dealera. Aiuntque (sic) Indí philosophi Brachmanes, ut vocant, si a Sina funiculum tendas, qui per Persidem transiens usque ad Romanam ditionem pertingat, terræ me- dium adamussim describi : et fortasse vere di- cunt. Nam multum illa ad sinistram deflectit; ita ut mo- Deut. xxx, 12. s? Baruch. ut, 29. cueil de divers voyages, a Thevenotio edita exstant a V. Gl. Emerico Bigotio, dum Florentiae agerei, excerpta et Gallice versa. insula Ceylan, nomine tantisper immutato. Năm D aut diva, insulam sibi vult; hinc Maldive, ita ut Sielediva, insulam Siele significet. Mox inferius in Vaticano codice legitur Tsina, sive Sina, nempe Sinarum regio : quæ, ipso teste Cosma, Occano ab oriente terminatur. (9) Haec in collectione itinerariorum, Gallice, Re. (10) Σελεδίδα, inferius legitur, Σελεδίδα. Estque

Ι. Ρωμανίας, ἀπὸ κανόνος τη μεσαίτατον τοῦ κόσμου ἐστὶν, καὶ τάχα ἀληθεύουσι. Πολὺ γὰρ ἀριστερά ἐστιν, ὡς δι' ὀλίγου χρόνου βασταγάς μεταξίου γίνεσθαι ἐκ τῶν ἐκεῖ, ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἐθνῶν ἐν Περσίδι διὰ τῆς γῆς· διὰ δὲ τῆς θαλάσσης πάνυ πολλὰ διαστήματα ἀπέχουσα ἀπὸ τῆς Περσίδος. Οσον γὰρ διάστημα ἔχει ὁ κόλπος ὁ Περσικός εισερχόμενος ἐν Περσίδι, τοσού. τον διάστημα πάλιν ἀπὸ τῆς Ταπροβάνης καὶ περαι τέρω ποιεῖ ὁ ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰσερχόμενος τις ἐν αὐτῇ τῇ Τζινίτζη· μετὰ τὸ καὶ διαστήματα πάλιν ἱκανὰ ἔχειν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἔξωθεν τοῦ Περσικοῦ κόλπου ὅλον τὸ Ινδικόν πέλαγος έως Ταπροβάνης καὶ Επέκεινα. Διατέμνει οὖν πολλὰ διαστήματα ὁ διὰ τῆς ὁδοῦ ἐρχόμενος ἀπὸ Τζινίτζας (41) ἐπὶ Περσίδα, ἔθεν καὶ πλῆθος μεταξίου ἀεὶ ἐπὶ τὴν Περσίδα εὑρίσκεται· περαιτέρω δὲ τῆς Τζινίτζας, οὐδὲ πλέεται οὐδὲ οἰκεῖται. Β Ἀπὸ γοῦν τῆς Τζινίτζας ὡς ἀπὸ σπαρτίου ὀρθῶς ἐπὶ τὴν δύσιν τις μετρῶν τὰ διαστήματα του μήκους τῆς γῆς, εὑρήσει πλεῖον ἢ ἔλαττον μονῶν υ', ἀπὸ μετ λίων λ'. Μετρητέον δὲ οὕτως· ἀπὸ τῆς Τζινίτζας ἕως τῆς ἀρχῆς τῆς Περσίδος πᾶσα Ιουνία (12) καὶ Ίν- δία, καὶ ἡ Βάκτρων χώρα, εἰσὶ περί που μοναί ρν, εἰ μή τι πλείους οὐκ ἔλαττον. Καὶ πᾶσα ἡ Περσῶν χώρα μοναὶ π'. Καὶ ἀπὸ τοῦ Νίσιβι ἐπὶ Σελεύκειαν μοναὶ ιγ· καὶ ἀπὸ Σελευκείας ἐπὶ Ῥώμην, καὶ Γά- λους καὶ Ἰβηρίαν, τοὺς νῦν λεγομένους Ισπανούς, ἕως Γαδείρων έξω εἰς τὸν Ὠκεανὸν, μοναὶ ρν' καὶ πλέον· ὡς γίνεσθαι ὁμοῦ τὸ πᾶν μοναὶ υ' πλέον ἢ ἔλαττον. Τὸ δὲ πλάτος αὐτῆς, ἀπὸ τῶν ὑπερβορείων τόπων ἕως τοῦ Βυζαντίου, οὐ πλείους εἰσὶ μοναὶ ν. Ἐκ τῆς γὰρ Κασπίας θαλάσσης τῆς εἰσβαλλούσης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, δυνατὸν στοχάσασθαι καὶ τὰ ἀοί- κητα καὶ τὰ οἰκούμενα τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου πάλιν ἕως ᾿Αλεξανδρείας μοναὶ ν'· καὶ ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας ἕως τῶν καταράκτων μονα. λ· καὶ ἀπὸ τῶν καταράκτων ἕως Αξώμεως μοναὶ λ' · καὶ ἀπὸ ᾿Αξώμεως ἕως ἄκρων τῆς Αιθιοπίας τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένη; Βαρβαρίας, ἥτις καὶ παράκειται τῷ Ὠκεανῷ οὐ πλησίον, ἀλλὰ καὶ μακρὰν ἔχουσα τὴν Σάσου χώραν υστάτην ούσαν τῆς Αἰθιόπων γῆς, μοναὶ ν' πλέον ἢ ἔλαττον, ὡς εἶναι ὁμοῦ μονὰς σε πλέον ἢ ἔλαττον, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἀληθεύειν τὴν θείαν Γραφήν, διπλοῦν τοῦ πλάτους τὸ μῆκος τῆς γῆς ὑποτιθεμένην· ποιήσεις γὰρ τὴν τράπεζαν ὡσανεὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς γῆς μήκος πη- χῶν β', καὶ πλάτος πήχεος μιας. Έστι δὲ ἡ χώρα ἡ λιβανωτοφόρος εἰς τὰ ἄκρα τῆς Αιθιοπίας μεσόγειος μὲν οὖσα, τὸν δὲ Ὠκεανὸν ἐπε έκεινα ἔχουσα. "Οθεν καὶ οἱ τὴν Βαρδαρίαν οἰκοῦν τες. ὡς ἐγγύθεν ἔντες, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὰ μεσόγεια καὶ πραγματευόμενοι κομίζουσιν ἐξ αὐτῶν τὰ πλεῖστα τῶν ἡδυσμάτων, λίβανον, κασίαν, κάλαμον καὶ ἔτε ρα πολλά, καὶ αὐτοὶ πάλιν διὰ θαλάσσης κομίζουσιν ἐν τῇ ᾿Αδούλῃ, καὶ ἐν τῷ Ομηρίτῃ, καὶ ἐν τῇ έσω- τέρα Ἰνδίᾳ καὶ ἐν τῇ Περσίδι. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις εὑρήσεις γεγραμμένον, ὅτι ἡ Βασί TOPOGRAPHΠΙΑ CHRISTIANE LIB. peragrando in Persidem, perficiatur, si terrestris via incatur; siu mari co concedatur, amplioribus longe spatiis distal a Perside. Quantum enin spatii obtinet sinus Persicus qui in Persidem intrat, tantumdem imo plus spatii conficit qui a Ta- probana ad lævam iter instituit usque ad Sinam, cum multa ite:n alia spatia sint emetienda ab exte- riori Persici sinus exordio, usque ad Taprobanam, universum scilicet mare Indicum et ultra. Qui igitur pedestri via a Perside ad Sinam concedit, longissimo spatio viam minuit: unde est quod in l'erside magna semper serici copla reperiatur : ultra Sinam vero neque navigatur, neque habitatur. A dico tempore inde serich vectura, per alias gentes Si quis ergo a Sina usque ad occidenteni, recta longitudinem terre funiculo dimeliatur, inveniet mansiones circiter 400, triginta milliarium singulas. Sic autem ineunda meusuræ ratio est. A Sina usque ad initium Persidis, intermedia Juvia, India et Bactrorum regione, sunt circiter mansiones saltem centum quinquaginta. Tota Persarum regio est mansionum octoginta. Nisibi Seleuciam, mansiones sunt tredecim, Seleucia Romam, et usque ad Gal- los et Iberos, qui nunc Hispani vocantur, usque ad Gades exterius positas ad Oceanum, mansiones sunt plus centum quinquaginta ; ita ut summa sit mansionum plus minus quadringentarum. Latitudo vero terræ ab Hyperboreis partibus ad usque C Βyzantium, mansiones non plures quinquaginta sunt. Nam ex Caspio mari ab Oceano influente conjectare licet, quæ habitata, quæque inhabitata in illis partibus sint. Byzantio item Alexandriam mansiones sunt quinquaginta : Alexandria vero ad Cataractas, mansiones triginta; a Cataractis ad Axumnin, mansiones triginta: Axuni usque ad extrema Ethiopiæ, terræ thuriferæ, quæ vocatur Barbaria, et Oceano adjacet, regionem habens, non vicinam, sed longinquam, quæ Sasus dicitur, ac Ethiopiæ ultima est, mansiones plus minus 50, ita ut simul computentur mansiones circiter : ac Scriptura divina vere dicat longitudinem terra lati- tudine duplo majorem esse : nam ceu descriptio- D nem terræ facias, si tabulam pares duorum cub: torum longitudine, unius vero latitudine. Est autem regio thurifera sita in extremis Æthio- piæ, quæ quidem mediterranea est, sed Oceanum ulterius habet. Unde qui Barbariam incolunt, ad mediterranea, utpote vicini, se conferunt, in- deque varia condimenta exportant, thus, casians, calamum, et alia multa : quæ ipsi mari transferunt Adulem, in Homeritarum regionem, in interiorem Indiam, et in Persidem. Quod ipsum in Regnorum libris scriptum reperias; scilicet reginam Sabæ, id est Homeritarum regionis, quam in Evangeliis re- (11) Vaticanus Τζίνιστα. (19) Sic Laurentianus, Vaticanus autem Οὐγνία secunda manu.

Ι. Ρωμανίας, ἀπὸ κανόνος τη μεσαίτατον τοῦ κόσμου ἐστὶν, καὶ τάχα ἀληθεύουσι. Πολὺ γὰρ ἀριστερά ἐστιν, ὡς δι' ὀλίγου χρόνου βασταγάς μεταξίου γίνεσθαι ἐκ τῶν ἐκεῖ, ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἐθνῶν ἐν Περσίδι διὰ τῆς γῆς· διὰ δὲ τῆς θαλάσσης πάνυ πολλὰ διαστήματα ἀπέχουσα ἀπὸ τῆς Περσίδος. Οσον γὰρ διάστημα ἔχει ὁ κόλπος ὁ Περσικός εισερχόμενος ἐν Περσίδι, τοσού. τον διάστημα πάλιν ἀπὸ τῆς Ταπροβάνης καὶ περαι τέρω ποιεῖ ὁ ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰσερχόμενος τις ἐν αὐτῇ τῇ Τζινίτζη· μετὰ τὸ καὶ διαστήματα πάλιν ἱκανὰ ἔχειν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἔξωθεν τοῦ Περσικοῦ κόλπου ὅλον τὸ Ινδικόν πέλαγος έως Ταπροβάνης καὶ Επέκεινα. Διατέμνει οὖν πολλὰ διαστήματα ὁ διὰ τῆς ὁδοῦ ἐρχόμενος ἀπὸ Τζινίτζας (41) ἐπὶ Περσίδα, ἔθεν καὶ πλῆθος μεταξίου ἀεὶ ἐπὶ τὴν Περσίδα εὑρίσκεται· περαιτέρω δὲ τῆς Τζινίτζας, οὐδὲ πλέεται οὐδὲ οἰκεῖται. Β Ἀπὸ γοῦν τῆς Τζινίτζας ὡς ἀπὸ σπαρτίου ὀρθῶς ἐπὶ τὴν δύσιν τις μετρῶν τὰ διαστήματα του μήκους τῆς γῆς, εὑρήσει πλεῖον ἢ ἔλαττον μονῶν υ', ἀπὸ μετ λίων λ'. Μετρητέον δὲ οὕτως· ἀπὸ τῆς Τζινίτζας ἕως τῆς ἀρχῆς τῆς Περσίδος πᾶσα Ιουνία (12) καὶ Ίν- δία, καὶ ἡ Βάκτρων χώρα, εἰσὶ περί που μοναί ρν, εἰ μή τι πλείους οὐκ ἔλαττον. Καὶ πᾶσα ἡ Περσῶν χώρα μοναὶ π'. Καὶ ἀπὸ τοῦ Νίσιβι ἐπὶ Σελεύκειαν μοναὶ ιγ· καὶ ἀπὸ Σελευκείας ἐπὶ Ῥώμην, καὶ Γά- λους καὶ Ἰβηρίαν, τοὺς νῦν λεγομένους Ισπανούς, ἕως Γαδείρων έξω εἰς τὸν Ὠκεανὸν, μοναὶ ρν' καὶ πλέον· ὡς γίνεσθαι ὁμοῦ τὸ πᾶν μοναὶ υ' πλέον ἢ ἔλαττον. Τὸ δὲ πλάτος αὐτῆς, ἀπὸ τῶν ὑπερβορείων τόπων ἕως τοῦ Βυζαντίου, οὐ πλείους εἰσὶ μοναὶ ν. Ἐκ τῆς γὰρ Κασπίας θαλάσσης τῆς εἰσβαλλούσης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, δυνατὸν στοχάσασθαι καὶ τὰ ἀοί- κητα καὶ τὰ οἰκούμενα τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου πάλιν ἕως ᾿Αλεξανδρείας μοναὶ ν'· καὶ ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας ἕως τῶν καταράκτων μονα. λ· καὶ ἀπὸ τῶν καταράκτων ἕως Αξώμεως μοναὶ λ' · καὶ ἀπὸ ᾿Αξώμεως ἕως ἄκρων τῆς Αιθιοπίας τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένη; Βαρβαρίας, ἥτις καὶ παράκειται τῷ Ὠκεανῷ οὐ πλησίον, ἀλλὰ καὶ μακρὰν ἔχουσα τὴν Σάσου χώραν υστάτην ούσαν τῆς Αἰθιόπων γῆς, μοναὶ ν' πλέον ἢ ἔλαττον, ὡς εἶναι ὁμοῦ μονὰς σε πλέον ἢ ἔλαττον, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἀληθεύειν τὴν θείαν Γραφήν, διπλοῦν τοῦ πλάτους τὸ μῆκος τῆς γῆς ὑποτιθεμένην· ποιήσεις γὰρ τὴν τράπεζαν ὡσανεὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς γῆς μήκος πη- χῶν β', καὶ πλάτος πήχεος μιας. Έστι δὲ ἡ χώρα ἡ λιβανωτοφόρος εἰς τὰ ἄκρα τῆς Αιθιοπίας μεσόγειος μὲν οὖσα, τὸν δὲ Ὠκεανὸν ἐπε έκεινα ἔχουσα. "Οθεν καὶ οἱ τὴν Βαρδαρίαν οἰκοῦν τες. ὡς ἐγγύθεν ἔντες, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὰ μεσόγεια καὶ πραγματευόμενοι κομίζουσιν ἐξ αὐτῶν τὰ πλεῖστα τῶν ἡδυσμάτων, λίβανον, κασίαν, κάλαμον καὶ ἔτε ρα πολλά, καὶ αὐτοὶ πάλιν διὰ θαλάσσης κομίζουσιν ἐν τῇ ᾿Αδούλῃ, καὶ ἐν τῷ Ομηρίτῃ, καὶ ἐν τῇ έσω- τέρα Ἰνδίᾳ καὶ ἐν τῇ Περσίδι. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις εὑρήσεις γεγραμμένον, ὅτι ἡ Βασί TOPOGRAPHΠΙΑ CHRISTIANE LIB. peragrando in Persidem, perficiatur, si terrestris via incatur; siu mari co concedatur, amplioribus longe spatiis distal a Perside. Quantum enin spatii obtinet sinus Persicus qui in Persidem intrat, tantumdem imo plus spatii conficit qui a Ta- probana ad lævam iter instituit usque ad Sinam, cum multa ite:n alia spatia sint emetienda ab exte- riori Persici sinus exordio, usque ad Taprobanam, universum scilicet mare Indicum et ultra. Qui igitur pedestri via a Perside ad Sinam concedit, longissimo spatio viam minuit: unde est quod in l'erside magna semper serici copla reperiatur : ultra Sinam vero neque navigatur, neque habitatur. A dico tempore inde serich vectura, per alias gentes Si quis ergo a Sina usque ad occidenteni, recta longitudinem terre funiculo dimeliatur, inveniet mansiones circiter 400, triginta milliarium singulas. Sic autem ineunda meusuræ ratio est. A Sina usque ad initium Persidis, intermedia Juvia, India et Bactrorum regione, sunt circiter mansiones saltem centum quinquaginta. Tota Persarum regio est mansionum octoginta. Nisibi Seleuciam, mansiones sunt tredecim, Seleucia Romam, et usque ad Gal- los et Iberos, qui nunc Hispani vocantur, usque ad Gades exterius positas ad Oceanum, mansiones sunt plus centum quinquaginta ; ita ut summa sit mansionum plus minus quadringentarum. Latitudo vero terræ ab Hyperboreis partibus ad usque C Βyzantium, mansiones non plures quinquaginta sunt. Nam ex Caspio mari ab Oceano influente conjectare licet, quæ habitata, quæque inhabitata in illis partibus sint. Byzantio item Alexandriam mansiones sunt quinquaginta : Alexandria vero ad Cataractas, mansiones triginta; a Cataractis ad Axumnin, mansiones triginta: Axuni usque ad extrema Ethiopiæ, terræ thuriferæ, quæ vocatur Barbaria, et Oceano adjacet, regionem habens, non vicinam, sed longinquam, quæ Sasus dicitur, ac Ethiopiæ ultima est, mansiones plus minus 50, ita ut simul computentur mansiones circiter : ac Scriptura divina vere dicat longitudinem terra lati- tudine duplo majorem esse : nam ceu descriptio- D nem terræ facias, si tabulam pares duorum cub: torum longitudine, unius vero latitudine. Est autem regio thurifera sita in extremis Æthio- piæ, quæ quidem mediterranea est, sed Oceanum ulterius habet. Unde qui Barbariam incolunt, ad mediterranea, utpote vicini, se conferunt, in- deque varia condimenta exportant, thus, casians, calamum, et alia multa : quæ ipsi mari transferunt Adulem, in Homeritarum regionem, in interiorem Indiam, et in Persidem. Quod ipsum in Regnorum libris scriptum reperias; scilicet reginam Sabæ, id est Homeritarum regionis, quam in Evangeliis re- (11) Vaticanus Τζίνιστα. (19) Sic Laurentianus, Vaticanus autem Οὐγνία secunda manu.

Ι. Ρωμανίας, ἀπὸ κανόνος τη μεσαίτατον τοῦ κόσμου ἐστὶν, καὶ τάχα ἀληθεύουσι. Πολὺ γὰρ ἀριστερά ἐστιν, ὡς δι' ὀλίγου χρόνου βασταγάς μεταξίου γίνεσθαι ἐκ τῶν ἐκεῖ, ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἐθνῶν ἐν Περσίδι διὰ τῆς γῆς· διὰ δὲ τῆς θαλάσσης πάνυ πολλὰ διαστήματα ἀπέχουσα ἀπὸ τῆς Περσίδος. Οσον γὰρ διάστημα ἔχει ὁ κόλπος ὁ Περσικός εισερχόμενος ἐν Περσίδι, τοσού. τον διάστημα πάλιν ἀπὸ τῆς Ταπροβάνης καὶ περαι τέρω ποιεῖ ὁ ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰσερχόμενος τις ἐν αὐτῇ τῇ Τζινίτζη· μετὰ τὸ καὶ διαστήματα πάλιν ἱκανὰ ἔχειν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἔξωθεν τοῦ Περσικοῦ κόλπου ὅλον τὸ Ινδικόν πέλαγος έως Ταπροβάνης καὶ Επέκεινα. Διατέμνει οὖν πολλὰ διαστήματα ὁ διὰ τῆς ὁδοῦ ἐρχόμενος ἀπὸ Τζινίτζας (41) ἐπὶ Περσίδα, ἔθεν καὶ πλῆθος μεταξίου ἀεὶ ἐπὶ τὴν Περσίδα εὑρίσκεται· περαιτέρω δὲ τῆς Τζινίτζας, οὐδὲ πλέεται οὐδὲ οἰκεῖται. Β Ἀπὸ γοῦν τῆς Τζινίτζας ὡς ἀπὸ σπαρτίου ὀρθῶς ἐπὶ τὴν δύσιν τις μετρῶν τὰ διαστήματα του μήκους τῆς γῆς, εὑρήσει πλεῖον ἢ ἔλαττον μονῶν υ', ἀπὸ μετ λίων λ'. Μετρητέον δὲ οὕτως· ἀπὸ τῆς Τζινίτζας ἕως τῆς ἀρχῆς τῆς Περσίδος πᾶσα Ιουνία (12) καὶ Ίν- δία, καὶ ἡ Βάκτρων χώρα, εἰσὶ περί που μοναί ρν, εἰ μή τι πλείους οὐκ ἔλαττον. Καὶ πᾶσα ἡ Περσῶν χώρα μοναὶ π'. Καὶ ἀπὸ τοῦ Νίσιβι ἐπὶ Σελεύκειαν μοναὶ ιγ· καὶ ἀπὸ Σελευκείας ἐπὶ Ῥώμην, καὶ Γά- λους καὶ Ἰβηρίαν, τοὺς νῦν λεγομένους Ισπανούς, ἕως Γαδείρων έξω εἰς τὸν Ὠκεανὸν, μοναὶ ρν' καὶ πλέον· ὡς γίνεσθαι ὁμοῦ τὸ πᾶν μοναὶ υ' πλέον ἢ ἔλαττον. Τὸ δὲ πλάτος αὐτῆς, ἀπὸ τῶν ὑπερβορείων τόπων ἕως τοῦ Βυζαντίου, οὐ πλείους εἰσὶ μοναὶ ν. Ἐκ τῆς γὰρ Κασπίας θαλάσσης τῆς εἰσβαλλούσης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, δυνατὸν στοχάσασθαι καὶ τὰ ἀοί- κητα καὶ τὰ οἰκούμενα τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου πάλιν ἕως ᾿Αλεξανδρείας μοναὶ ν'· καὶ ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας ἕως τῶν καταράκτων μονα. λ· καὶ ἀπὸ τῶν καταράκτων ἕως Αξώμεως μοναὶ λ' · καὶ ἀπὸ ᾿Αξώμεως ἕως ἄκρων τῆς Αιθιοπίας τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένη; Βαρβαρίας, ἥτις καὶ παράκειται τῷ Ὠκεανῷ οὐ πλησίον, ἀλλὰ καὶ μακρὰν ἔχουσα τὴν Σάσου χώραν υστάτην ούσαν τῆς Αἰθιόπων γῆς, μοναὶ ν' πλέον ἢ ἔλαττον, ὡς εἶναι ὁμοῦ μονὰς σε πλέον ἢ ἔλαττον, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἀληθεύειν τὴν θείαν Γραφήν, διπλοῦν τοῦ πλάτους τὸ μῆκος τῆς γῆς ὑποτιθεμένην· ποιήσεις γὰρ τὴν τράπεζαν ὡσανεὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς γῆς μήκος πη- χῶν β', καὶ πλάτος πήχεος μιας. Έστι δὲ ἡ χώρα ἡ λιβανωτοφόρος εἰς τὰ ἄκρα τῆς Αιθιοπίας μεσόγειος μὲν οὖσα, τὸν δὲ Ὠκεανὸν ἐπε έκεινα ἔχουσα. "Οθεν καὶ οἱ τὴν Βαρδαρίαν οἰκοῦν τες. ὡς ἐγγύθεν ἔντες, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὰ μεσόγεια καὶ πραγματευόμενοι κομίζουσιν ἐξ αὐτῶν τὰ πλεῖστα τῶν ἡδυσμάτων, λίβανον, κασίαν, κάλαμον καὶ ἔτε ρα πολλά, καὶ αὐτοὶ πάλιν διὰ θαλάσσης κομίζουσιν ἐν τῇ ᾿Αδούλῃ, καὶ ἐν τῷ Ομηρίτῃ, καὶ ἐν τῇ έσω- τέρα Ἰνδίᾳ καὶ ἐν τῇ Περσίδι. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις εὑρήσεις γεγραμμένον, ὅτι ἡ Βασί TOPOGRAPHΠΙΑ CHRISTIANE LIB. peragrando in Persidem, perficiatur, si terrestris via incatur; siu mari co concedatur, amplioribus longe spatiis distal a Perside. Quantum enin spatii obtinet sinus Persicus qui in Persidem intrat, tantumdem imo plus spatii conficit qui a Ta- probana ad lævam iter instituit usque ad Sinam, cum multa ite:n alia spatia sint emetienda ab exte- riori Persici sinus exordio, usque ad Taprobanam, universum scilicet mare Indicum et ultra. Qui igitur pedestri via a Perside ad Sinam concedit, longissimo spatio viam minuit: unde est quod in l'erside magna semper serici copla reperiatur : ultra Sinam vero neque navigatur, neque habitatur. A dico tempore inde serich vectura, per alias gentes Si quis ergo a Sina usque ad occidenteni, recta longitudinem terre funiculo dimeliatur, inveniet mansiones circiter 400, triginta milliarium singulas. Sic autem ineunda meusuræ ratio est. A Sina usque ad initium Persidis, intermedia Juvia, India et Bactrorum regione, sunt circiter mansiones saltem centum quinquaginta. Tota Persarum regio est mansionum octoginta. Nisibi Seleuciam, mansiones sunt tredecim, Seleucia Romam, et usque ad Gal- los et Iberos, qui nunc Hispani vocantur, usque ad Gades exterius positas ad Oceanum, mansiones sunt plus centum quinquaginta ; ita ut summa sit mansionum plus minus quadringentarum. Latitudo vero terræ ab Hyperboreis partibus ad usque C Βyzantium, mansiones non plures quinquaginta sunt. Nam ex Caspio mari ab Oceano influente conjectare licet, quæ habitata, quæque inhabitata in illis partibus sint. Byzantio item Alexandriam mansiones sunt quinquaginta : Alexandria vero ad Cataractas, mansiones triginta; a Cataractis ad Axumnin, mansiones triginta: Axuni usque ad extrema Ethiopiæ, terræ thuriferæ, quæ vocatur Barbaria, et Oceano adjacet, regionem habens, non vicinam, sed longinquam, quæ Sasus dicitur, ac Ethiopiæ ultima est, mansiones plus minus 50, ita ut simul computentur mansiones circiter : ac Scriptura divina vere dicat longitudinem terra lati- tudine duplo majorem esse : nam ceu descriptio- D nem terræ facias, si tabulam pares duorum cub: torum longitudine, unius vero latitudine. Est autem regio thurifera sita in extremis Æthio- piæ, quæ quidem mediterranea est, sed Oceanum ulterius habet. Unde qui Barbariam incolunt, ad mediterranea, utpote vicini, se conferunt, in- deque varia condimenta exportant, thus, casians, calamum, et alia multa : quæ ipsi mari transferunt Adulem, in Homeritarum regionem, in interiorem Indiam, et in Persidem. Quod ipsum in Regnorum libris scriptum reperias; scilicet reginam Sabæ, id est Homeritarum regionis, quam in Evangeliis re- (11) Vaticanus Τζίνιστα. (19) Sic Laurentianus, Vaticanus autem Οὐγνία secunda manu.

Ι. Ρωμανίας, ἀπὸ κανόνος τη μεσαίτατον τοῦ κόσμου ἐστὶν, καὶ τάχα ἀληθεύουσι. Πολὺ γὰρ ἀριστερά ἐστιν, ὡς δι' ὀλίγου χρόνου βασταγάς μεταξίου γίνεσθαι ἐκ τῶν ἐκεῖ, ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἐθνῶν ἐν Περσίδι διὰ τῆς γῆς· διὰ δὲ τῆς θαλάσσης πάνυ πολλὰ διαστήματα ἀπέχουσα ἀπὸ τῆς Περσίδος. Οσον γὰρ διάστημα ἔχει ὁ κόλπος ὁ Περσικός εισερχόμενος ἐν Περσίδι, τοσού. τον διάστημα πάλιν ἀπὸ τῆς Ταπροβάνης καὶ περαι τέρω ποιεῖ ὁ ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰσερχόμενος τις ἐν αὐτῇ τῇ Τζινίτζη· μετὰ τὸ καὶ διαστήματα πάλιν ἱκανὰ ἔχειν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἔξωθεν τοῦ Περσικοῦ κόλπου ὅλον τὸ Ινδικόν πέλαγος έως Ταπροβάνης καὶ Επέκεινα. Διατέμνει οὖν πολλὰ διαστήματα ὁ διὰ τῆς ὁδοῦ ἐρχόμενος ἀπὸ Τζινίτζας (41) ἐπὶ Περσίδα, ἔθεν καὶ πλῆθος μεταξίου ἀεὶ ἐπὶ τὴν Περσίδα εὑρίσκεται· περαιτέρω δὲ τῆς Τζινίτζας, οὐδὲ πλέεται οὐδὲ οἰκεῖται. Β Ἀπὸ γοῦν τῆς Τζινίτζας ὡς ἀπὸ σπαρτίου ὀρθῶς ἐπὶ τὴν δύσιν τις μετρῶν τὰ διαστήματα του μήκους τῆς γῆς, εὑρήσει πλεῖον ἢ ἔλαττον μονῶν υ', ἀπὸ μετ λίων λ'. Μετρητέον δὲ οὕτως· ἀπὸ τῆς Τζινίτζας ἕως τῆς ἀρχῆς τῆς Περσίδος πᾶσα Ιουνία (12) καὶ Ίν- δία, καὶ ἡ Βάκτρων χώρα, εἰσὶ περί που μοναί ρν, εἰ μή τι πλείους οὐκ ἔλαττον. Καὶ πᾶσα ἡ Περσῶν χώρα μοναὶ π'. Καὶ ἀπὸ τοῦ Νίσιβι ἐπὶ Σελεύκειαν μοναὶ ιγ· καὶ ἀπὸ Σελευκείας ἐπὶ Ῥώμην, καὶ Γά- λους καὶ Ἰβηρίαν, τοὺς νῦν λεγομένους Ισπανούς, ἕως Γαδείρων έξω εἰς τὸν Ὠκεανὸν, μοναὶ ρν' καὶ πλέον· ὡς γίνεσθαι ὁμοῦ τὸ πᾶν μοναὶ υ' πλέον ἢ ἔλαττον. Τὸ δὲ πλάτος αὐτῆς, ἀπὸ τῶν ὑπερβορείων τόπων ἕως τοῦ Βυζαντίου, οὐ πλείους εἰσὶ μοναὶ ν. Ἐκ τῆς γὰρ Κασπίας θαλάσσης τῆς εἰσβαλλούσης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, δυνατὸν στοχάσασθαι καὶ τὰ ἀοί- κητα καὶ τὰ οἰκούμενα τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου πάλιν ἕως ᾿Αλεξανδρείας μοναὶ ν'· καὶ ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας ἕως τῶν καταράκτων μονα. λ· καὶ ἀπὸ τῶν καταράκτων ἕως Αξώμεως μοναὶ λ' · καὶ ἀπὸ ᾿Αξώμεως ἕως ἄκρων τῆς Αιθιοπίας τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένη; Βαρβαρίας, ἥτις καὶ παράκειται τῷ Ὠκεανῷ οὐ πλησίον, ἀλλὰ καὶ μακρὰν ἔχουσα τὴν Σάσου χώραν υστάτην ούσαν τῆς Αἰθιόπων γῆς, μοναὶ ν' πλέον ἢ ἔλαττον, ὡς εἶναι ὁμοῦ μονὰς σε πλέον ἢ ἔλαττον, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἀληθεύειν τὴν θείαν Γραφήν, διπλοῦν τοῦ πλάτους τὸ μῆκος τῆς γῆς ὑποτιθεμένην· ποιήσεις γὰρ τὴν τράπεζαν ὡσανεὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς γῆς μήκος πη- χῶν β', καὶ πλάτος πήχεος μιας. Έστι δὲ ἡ χώρα ἡ λιβανωτοφόρος εἰς τὰ ἄκρα τῆς Αιθιοπίας μεσόγειος μὲν οὖσα, τὸν δὲ Ὠκεανὸν ἐπε έκεινα ἔχουσα. "Οθεν καὶ οἱ τὴν Βαρδαρίαν οἰκοῦν τες. ὡς ἐγγύθεν ἔντες, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὰ μεσόγεια καὶ πραγματευόμενοι κομίζουσιν ἐξ αὐτῶν τὰ πλεῖστα τῶν ἡδυσμάτων, λίβανον, κασίαν, κάλαμον καὶ ἔτε ρα πολλά, καὶ αὐτοὶ πάλιν διὰ θαλάσσης κομίζουσιν ἐν τῇ ᾿Αδούλῃ, καὶ ἐν τῷ Ομηρίτῃ, καὶ ἐν τῇ έσω- τέρα Ἰνδίᾳ καὶ ἐν τῇ Περσίδι. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις εὑρήσεις γεγραμμένον, ὅτι ἡ Βασί TOPOGRAPHΠΙΑ CHRISTIANE LIB. peragrando in Persidem, perficiatur, si terrestris via incatur; siu mari co concedatur, amplioribus longe spatiis distal a Perside. Quantum enin spatii obtinet sinus Persicus qui in Persidem intrat, tantumdem imo plus spatii conficit qui a Ta- probana ad lævam iter instituit usque ad Sinam, cum multa ite:n alia spatia sint emetienda ab exte- riori Persici sinus exordio, usque ad Taprobanam, universum scilicet mare Indicum et ultra. Qui igitur pedestri via a Perside ad Sinam concedit, longissimo spatio viam minuit: unde est quod in l'erside magna semper serici copla reperiatur : ultra Sinam vero neque navigatur, neque habitatur. A dico tempore inde serich vectura, per alias gentes Si quis ergo a Sina usque ad occidenteni, recta longitudinem terre funiculo dimeliatur, inveniet mansiones circiter 400, triginta milliarium singulas. Sic autem ineunda meusuræ ratio est. A Sina usque ad initium Persidis, intermedia Juvia, India et Bactrorum regione, sunt circiter mansiones saltem centum quinquaginta. Tota Persarum regio est mansionum octoginta. Nisibi Seleuciam, mansiones sunt tredecim, Seleucia Romam, et usque ad Gal- los et Iberos, qui nunc Hispani vocantur, usque ad Gades exterius positas ad Oceanum, mansiones sunt plus centum quinquaginta ; ita ut summa sit mansionum plus minus quadringentarum. Latitudo vero terræ ab Hyperboreis partibus ad usque C Βyzantium, mansiones non plures quinquaginta sunt. Nam ex Caspio mari ab Oceano influente conjectare licet, quæ habitata, quæque inhabitata in illis partibus sint. Byzantio item Alexandriam mansiones sunt quinquaginta : Alexandria vero ad Cataractas, mansiones triginta; a Cataractis ad Axumnin, mansiones triginta: Axuni usque ad extrema Ethiopiæ, terræ thuriferæ, quæ vocatur Barbaria, et Oceano adjacet, regionem habens, non vicinam, sed longinquam, quæ Sasus dicitur, ac Ethiopiæ ultima est, mansiones plus minus 50, ita ut simul computentur mansiones circiter : ac Scriptura divina vere dicat longitudinem terra lati- tudine duplo majorem esse : nam ceu descriptio- D nem terræ facias, si tabulam pares duorum cub: torum longitudine, unius vero latitudine. Est autem regio thurifera sita in extremis Æthio- piæ, quæ quidem mediterranea est, sed Oceanum ulterius habet. Unde qui Barbariam incolunt, ad mediterranea, utpote vicini, se conferunt, in- deque varia condimenta exportant, thus, casians, calamum, et alia multa : quæ ipsi mari transferunt Adulem, in Homeritarum regionem, in interiorem Indiam, et in Persidem. Quod ipsum in Regnorum libris scriptum reperias; scilicet reginam Sabæ, id est Homeritarum regionis, quam in Evangeliis re- (11) Vaticanus Τζίνιστα. (19) Sic Laurentianus, Vaticanus autem Οὐγνία secunda manu.

Ι. Ρωμανίας, ἀπὸ κανόνος τη μεσαίτατον τοῦ κόσμου ἐστὶν, καὶ τάχα ἀληθεύουσι. Πολὺ γὰρ ἀριστερά ἐστιν, ὡς δι' ὀλίγου χρόνου βασταγάς μεταξίου γίνεσθαι ἐκ τῶν ἐκεῖ, ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἐθνῶν ἐν Περσίδι διὰ τῆς γῆς· διὰ δὲ τῆς θαλάσσης πάνυ πολλὰ διαστήματα ἀπέχουσα ἀπὸ τῆς Περσίδος. Οσον γὰρ διάστημα ἔχει ὁ κόλπος ὁ Περσικός εισερχόμενος ἐν Περσίδι, τοσού. τον διάστημα πάλιν ἀπὸ τῆς Ταπροβάνης καὶ περαι τέρω ποιεῖ ὁ ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰσερχόμενος τις ἐν αὐτῇ τῇ Τζινίτζη· μετὰ τὸ καὶ διαστήματα πάλιν ἱκανὰ ἔχειν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἔξωθεν τοῦ Περσικοῦ κόλπου ὅλον τὸ Ινδικόν πέλαγος έως Ταπροβάνης καὶ Επέκεινα. Διατέμνει οὖν πολλὰ διαστήματα ὁ διὰ τῆς ὁδοῦ ἐρχόμενος ἀπὸ Τζινίτζας (41) ἐπὶ Περσίδα, ἔθεν καὶ πλῆθος μεταξίου ἀεὶ ἐπὶ τὴν Περσίδα εὑρίσκεται· περαιτέρω δὲ τῆς Τζινίτζας, οὐδὲ πλέεται οὐδὲ οἰκεῖται. Β Ἀπὸ γοῦν τῆς Τζινίτζας ὡς ἀπὸ σπαρτίου ὀρθῶς ἐπὶ τὴν δύσιν τις μετρῶν τὰ διαστήματα του μήκους τῆς γῆς, εὑρήσει πλεῖον ἢ ἔλαττον μονῶν υ', ἀπὸ μετ λίων λ'. Μετρητέον δὲ οὕτως· ἀπὸ τῆς Τζινίτζας ἕως τῆς ἀρχῆς τῆς Περσίδος πᾶσα Ιουνία (12) καὶ Ίν- δία, καὶ ἡ Βάκτρων χώρα, εἰσὶ περί που μοναί ρν, εἰ μή τι πλείους οὐκ ἔλαττον. Καὶ πᾶσα ἡ Περσῶν χώρα μοναὶ π'. Καὶ ἀπὸ τοῦ Νίσιβι ἐπὶ Σελεύκειαν μοναὶ ιγ· καὶ ἀπὸ Σελευκείας ἐπὶ Ῥώμην, καὶ Γά- λους καὶ Ἰβηρίαν, τοὺς νῦν λεγομένους Ισπανούς, ἕως Γαδείρων έξω εἰς τὸν Ὠκεανὸν, μοναὶ ρν' καὶ πλέον· ὡς γίνεσθαι ὁμοῦ τὸ πᾶν μοναὶ υ' πλέον ἢ ἔλαττον. Τὸ δὲ πλάτος αὐτῆς, ἀπὸ τῶν ὑπερβορείων τόπων ἕως τοῦ Βυζαντίου, οὐ πλείους εἰσὶ μοναὶ ν. Ἐκ τῆς γὰρ Κασπίας θαλάσσης τῆς εἰσβαλλούσης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, δυνατὸν στοχάσασθαι καὶ τὰ ἀοί- κητα καὶ τὰ οἰκούμενα τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου πάλιν ἕως ᾿Αλεξανδρείας μοναὶ ν'· καὶ ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας ἕως τῶν καταράκτων μονα. λ· καὶ ἀπὸ τῶν καταράκτων ἕως Αξώμεως μοναὶ λ' · καὶ ἀπὸ ᾿Αξώμεως ἕως ἄκρων τῆς Αιθιοπίας τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένη; Βαρβαρίας, ἥτις καὶ παράκειται τῷ Ὠκεανῷ οὐ πλησίον, ἀλλὰ καὶ μακρὰν ἔχουσα τὴν Σάσου χώραν υστάτην ούσαν τῆς Αἰθιόπων γῆς, μοναὶ ν' πλέον ἢ ἔλαττον, ὡς εἶναι ὁμοῦ μονὰς σε πλέον ἢ ἔλαττον, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἀληθεύειν τὴν θείαν Γραφήν, διπλοῦν τοῦ πλάτους τὸ μῆκος τῆς γῆς ὑποτιθεμένην· ποιήσεις γὰρ τὴν τράπεζαν ὡσανεὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς γῆς μήκος πη- χῶν β', καὶ πλάτος πήχεος μιας. Έστι δὲ ἡ χώρα ἡ λιβανωτοφόρος εἰς τὰ ἄκρα τῆς Αιθιοπίας μεσόγειος μὲν οὖσα, τὸν δὲ Ὠκεανὸν ἐπε έκεινα ἔχουσα. "Οθεν καὶ οἱ τὴν Βαρδαρίαν οἰκοῦν τες. ὡς ἐγγύθεν ἔντες, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὰ μεσόγεια καὶ πραγματευόμενοι κομίζουσιν ἐξ αὐτῶν τὰ πλεῖστα τῶν ἡδυσμάτων, λίβανον, κασίαν, κάλαμον καὶ ἔτε ρα πολλά, καὶ αὐτοὶ πάλιν διὰ θαλάσσης κομίζουσιν ἐν τῇ ᾿Αδούλῃ, καὶ ἐν τῷ Ομηρίτῃ, καὶ ἐν τῇ έσω- τέρα Ἰνδίᾳ καὶ ἐν τῇ Περσίδι. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις εὑρήσεις γεγραμμένον, ὅτι ἡ Βασί TOPOGRAPHΠΙΑ CHRISTIANE LIB. peragrando in Persidem, perficiatur, si terrestris via incatur; siu mari co concedatur, amplioribus longe spatiis distal a Perside. Quantum enin spatii obtinet sinus Persicus qui in Persidem intrat, tantumdem imo plus spatii conficit qui a Ta- probana ad lævam iter instituit usque ad Sinam, cum multa ite:n alia spatia sint emetienda ab exte- riori Persici sinus exordio, usque ad Taprobanam, universum scilicet mare Indicum et ultra. Qui igitur pedestri via a Perside ad Sinam concedit, longissimo spatio viam minuit: unde est quod in l'erside magna semper serici copla reperiatur : ultra Sinam vero neque navigatur, neque habitatur. A dico tempore inde serich vectura, per alias gentes Si quis ergo a Sina usque ad occidenteni, recta longitudinem terre funiculo dimeliatur, inveniet mansiones circiter 400, triginta milliarium singulas. Sic autem ineunda meusuræ ratio est. A Sina usque ad initium Persidis, intermedia Juvia, India et Bactrorum regione, sunt circiter mansiones saltem centum quinquaginta. Tota Persarum regio est mansionum octoginta. Nisibi Seleuciam, mansiones sunt tredecim, Seleucia Romam, et usque ad Gal- los et Iberos, qui nunc Hispani vocantur, usque ad Gades exterius positas ad Oceanum, mansiones sunt plus centum quinquaginta ; ita ut summa sit mansionum plus minus quadringentarum. Latitudo vero terræ ab Hyperboreis partibus ad usque C Βyzantium, mansiones non plures quinquaginta sunt. Nam ex Caspio mari ab Oceano influente conjectare licet, quæ habitata, quæque inhabitata in illis partibus sint. Byzantio item Alexandriam mansiones sunt quinquaginta : Alexandria vero ad Cataractas, mansiones triginta; a Cataractis ad Axumnin, mansiones triginta: Axuni usque ad extrema Ethiopiæ, terræ thuriferæ, quæ vocatur Barbaria, et Oceano adjacet, regionem habens, non vicinam, sed longinquam, quæ Sasus dicitur, ac Ethiopiæ ultima est, mansiones plus minus 50, ita ut simul computentur mansiones circiter : ac Scriptura divina vere dicat longitudinem terra lati- tudine duplo majorem esse : nam ceu descriptio- D nem terræ facias, si tabulam pares duorum cub: torum longitudine, unius vero latitudine. Est autem regio thurifera sita in extremis Æthio- piæ, quæ quidem mediterranea est, sed Oceanum ulterius habet. Unde qui Barbariam incolunt, ad mediterranea, utpote vicini, se conferunt, in- deque varia condimenta exportant, thus, casians, calamum, et alia multa : quæ ipsi mari transferunt Adulem, in Homeritarum regionem, in interiorem Indiam, et in Persidem. Quod ipsum in Regnorum libris scriptum reperias; scilicet reginam Sabæ, id est Homeritarum regionis, quam in Evangeliis re- (11) Vaticanus Τζίνιστα. (19) Sic Laurentianus, Vaticanus autem Οὐγνία secunda manu.

Ι. Ρωμανίας, ἀπὸ κανόνος τη μεσαίτατον τοῦ κόσμου ἐστὶν, καὶ τάχα ἀληθεύουσι. Πολὺ γὰρ ἀριστερά ἐστιν, ὡς δι' ὀλίγου χρόνου βασταγάς μεταξίου γίνεσθαι ἐκ τῶν ἐκεῖ, ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἐθνῶν ἐν Περσίδι διὰ τῆς γῆς· διὰ δὲ τῆς θαλάσσης πάνυ πολλὰ διαστήματα ἀπέχουσα ἀπὸ τῆς Περσίδος. Οσον γὰρ διάστημα ἔχει ὁ κόλπος ὁ Περσικός εισερχόμενος ἐν Περσίδι, τοσού. τον διάστημα πάλιν ἀπὸ τῆς Ταπροβάνης καὶ περαι τέρω ποιεῖ ὁ ἐπὶ τὰ ἀριστερὰ εἰσερχόμενος τις ἐν αὐτῇ τῇ Τζινίτζη· μετὰ τὸ καὶ διαστήματα πάλιν ἱκανὰ ἔχειν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἔξωθεν τοῦ Περσικοῦ κόλπου ὅλον τὸ Ινδικόν πέλαγος έως Ταπροβάνης καὶ Επέκεινα. Διατέμνει οὖν πολλὰ διαστήματα ὁ διὰ τῆς ὁδοῦ ἐρχόμενος ἀπὸ Τζινίτζας (41) ἐπὶ Περσίδα, ἔθεν καὶ πλῆθος μεταξίου ἀεὶ ἐπὶ τὴν Περσίδα εὑρίσκεται· περαιτέρω δὲ τῆς Τζινίτζας, οὐδὲ πλέεται οὐδὲ οἰκεῖται. Β Ἀπὸ γοῦν τῆς Τζινίτζας ὡς ἀπὸ σπαρτίου ὀρθῶς ἐπὶ τὴν δύσιν τις μετρῶν τὰ διαστήματα του μήκους τῆς γῆς, εὑρήσει πλεῖον ἢ ἔλαττον μονῶν υ', ἀπὸ μετ λίων λ'. Μετρητέον δὲ οὕτως· ἀπὸ τῆς Τζινίτζας ἕως τῆς ἀρχῆς τῆς Περσίδος πᾶσα Ιουνία (12) καὶ Ίν- δία, καὶ ἡ Βάκτρων χώρα, εἰσὶ περί που μοναί ρν, εἰ μή τι πλείους οὐκ ἔλαττον. Καὶ πᾶσα ἡ Περσῶν χώρα μοναὶ π'. Καὶ ἀπὸ τοῦ Νίσιβι ἐπὶ Σελεύκειαν μοναὶ ιγ· καὶ ἀπὸ Σελευκείας ἐπὶ Ῥώμην, καὶ Γά- λους καὶ Ἰβηρίαν, τοὺς νῦν λεγομένους Ισπανούς, ἕως Γαδείρων έξω εἰς τὸν Ὠκεανὸν, μοναὶ ρν' καὶ πλέον· ὡς γίνεσθαι ὁμοῦ τὸ πᾶν μοναὶ υ' πλέον ἢ ἔλαττον. Τὸ δὲ πλάτος αὐτῆς, ἀπὸ τῶν ὑπερβορείων τόπων ἕως τοῦ Βυζαντίου, οὐ πλείους εἰσὶ μοναὶ ν. Ἐκ τῆς γὰρ Κασπίας θαλάσσης τῆς εἰσβαλλούσης ἐκ τοῦ Ὠκεανοῦ, δυνατὸν στοχάσασθαι καὶ τὰ ἀοί- κητα καὶ τὰ οἰκούμενα τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου πάλιν ἕως ᾿Αλεξανδρείας μοναὶ ν'· καὶ ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας ἕως τῶν καταράκτων μονα. λ· καὶ ἀπὸ τῶν καταράκτων ἕως Αξώμεως μοναὶ λ' · καὶ ἀπὸ ᾿Αξώμεως ἕως ἄκρων τῆς Αιθιοπίας τῆς λιβανωτοφόρου γῆς τῆς καλουμένη; Βαρβαρίας, ἥτις καὶ παράκειται τῷ Ὠκεανῷ οὐ πλησίον, ἀλλὰ καὶ μακρὰν ἔχουσα τὴν Σάσου χώραν υστάτην ούσαν τῆς Αἰθιόπων γῆς, μοναὶ ν' πλέον ἢ ἔλαττον, ὡς εἶναι ὁμοῦ μονὰς σε πλέον ἢ ἔλαττον, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἀληθεύειν τὴν θείαν Γραφήν, διπλοῦν τοῦ πλάτους τὸ μῆκος τῆς γῆς ὑποτιθεμένην· ποιήσεις γὰρ τὴν τράπεζαν ὡσανεὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς γῆς μήκος πη- χῶν β', καὶ πλάτος πήχεος μιας. Έστι δὲ ἡ χώρα ἡ λιβανωτοφόρος εἰς τὰ ἄκρα τῆς Αιθιοπίας μεσόγειος μὲν οὖσα, τὸν δὲ Ὠκεανὸν ἐπε έκεινα ἔχουσα. "Οθεν καὶ οἱ τὴν Βαρδαρίαν οἰκοῦν τες. ὡς ἐγγύθεν ἔντες, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὰ μεσόγεια καὶ πραγματευόμενοι κομίζουσιν ἐξ αὐτῶν τὰ πλεῖστα τῶν ἡδυσμάτων, λίβανον, κασίαν, κάλαμον καὶ ἔτε ρα πολλά, καὶ αὐτοὶ πάλιν διὰ θαλάσσης κομίζουσιν ἐν τῇ ᾿Αδούλῃ, καὶ ἐν τῷ Ομηρίτῃ, καὶ ἐν τῇ έσω- τέρα Ἰνδίᾳ καὶ ἐν τῇ Περσίδι. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ἐν ταῖς Βασιλείαις εὑρήσεις γεγραμμένον, ὅτι ἡ Βασί TOPOGRAPHΠΙΑ CHRISTIANE LIB. peragrando in Persidem, perficiatur, si terrestris via incatur; siu mari co concedatur, amplioribus longe spatiis distal a Perside. Quantum enin spatii obtinet sinus Persicus qui in Persidem intrat, tantumdem imo plus spatii conficit qui a Ta- probana ad lævam iter instituit usque ad Sinam, cum multa ite:n alia spatia sint emetienda ab exte- riori Persici sinus exordio, usque ad Taprobanam, universum scilicet mare Indicum et ultra. Qui igitur pedestri via a Perside ad Sinam concedit, longissimo spatio viam minuit: unde est quod in l'erside magna semper serici copla reperiatur : ultra Sinam vero neque navigatur, neque habitatur. A dico tempore inde serich vectura, per alias gentes Si quis ergo a Sina usque ad occidenteni, recta longitudinem terre funiculo dimeliatur, inveniet mansiones circiter 400, triginta milliarium singulas. Sic autem ineunda meusuræ ratio est. A Sina usque ad initium Persidis, intermedia Juvia, India et Bactrorum regione, sunt circiter mansiones saltem centum quinquaginta. Tota Persarum regio est mansionum octoginta. Nisibi Seleuciam, mansiones sunt tredecim, Seleucia Romam, et usque ad Gal- los et Iberos, qui nunc Hispani vocantur, usque ad Gades exterius positas ad Oceanum, mansiones sunt plus centum quinquaginta ; ita ut summa sit mansionum plus minus quadringentarum. Latitudo vero terræ ab Hyperboreis partibus ad usque C Βyzantium, mansiones non plures quinquaginta sunt. Nam ex Caspio mari ab Oceano influente conjectare licet, quæ habitata, quæque inhabitata in illis partibus sint. Byzantio item Alexandriam mansiones sunt quinquaginta : Alexandria vero ad Cataractas, mansiones triginta; a Cataractis ad Axumnin, mansiones triginta: Axuni usque ad extrema Ethiopiæ, terræ thuriferæ, quæ vocatur Barbaria, et Oceano adjacet, regionem habens, non vicinam, sed longinquam, quæ Sasus dicitur, ac Ethiopiæ ultima est, mansiones plus minus 50, ita ut simul computentur mansiones circiter : ac Scriptura divina vere dicat longitudinem terra lati- tudine duplo majorem esse : nam ceu descriptio- D nem terræ facias, si tabulam pares duorum cub: torum longitudine, unius vero latitudine. Est autem regio thurifera sita in extremis Æthio- piæ, quæ quidem mediterranea est, sed Oceanum ulterius habet. Unde qui Barbariam incolunt, ad mediterranea, utpote vicini, se conferunt, in- deque varia condimenta exportant, thus, casians, calamum, et alia multa : quæ ipsi mari transferunt Adulem, in Homeritarum regionem, in interiorem Indiam, et in Persidem. Quod ipsum in Regnorum libris scriptum reperias; scilicet reginam Sabæ, id est Homeritarum regionis, quam in Evangeliis re- (11) Vaticanus Τζίνιστα. (19) Sic Laurentianus, Vaticanus autem Οὐγνία secunda manu.

μῶνα ἐκ τῶν πολλῶν ὑετῶν πολλοὶ ποταμοὶ ἐξ αὐτοῦ εἰς τὴν ὁδὸν γίνονται. Εστι δὲ ὁ χειμὼν τῶν αὐτόθε κατὰ τὰ παρ' ἡμῖν θέρος, ἀπὸ τοῦ κατ᾿ Αἰγυπτίους Επιφι μηνὸς ἀρχὴ, ἕως τοῦ Θωθ, σφοδρώς πάνω βρέχουν τοὺς τρεῖς μήνας, ὥστε πλῆθος ποταμῶν ποιεῖν, πάντες δὲ ἐπὶ τὸν Νεῖλον ἐκχέουσι. μ Ταῦτα δὲ τὰ μὲν ὄψει παρέλαβον, τὰ δὲ ἀκηκοώς ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπεισε πραγματευομένων γέγραφα. Βούλομαι δὲ καὶ ἑτέραν ἱστορίαν διηγήσασθαι τῇ σε εὐλαβεία συντελοῦσαν πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Ἐν τῇ 'Αδούλῃ (14) τῇ καλουμένῃ τῶν Αἰθιόπων πόλει παραλίας τυγχανούσῃ ὡς ἀπὸ μιλίων δύο, λιμένι ὑπαρχούσῃ τοῦ Αξωμιτῶν ἔθνους, ἔνθα καὶ τὴν ἐμ- περίαν ποιούμεθα, οἷον ἀπὸ Ἀλεξανδρείας καὶ ἀπὸ Ελὰ (15) εμπορευόμενοι, δίφρος ἐστὶ κείμενος ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς πόλεως κατὰ τὸ δυτικὴν μέρος προσέχων ἐπὶ τὴν ὁδὸν Ἀξώμεως μαρμάρινος, ἑνὸς τῶν βασι- λευσάντων ἐνταῦθα Πτολεμαίου, ἀπὸ δοκιμασίου μαρμάρου λευκού, οἷά είσι τὰ τραπέζια τὰ λευκά, οἱ μέν τοι Προκοννήσιος· ἔχων βάσιν τετράγωνον, καὶ τέσσαρα χιόνια λεπτά μικρά εἰς τὰς τέσσαρας γωνίας, καὶ ἕνα ταχύτερον μέσον γεγλυμμένον σχοι νωτὸν, καὶ ἐπάνω τῶν κιονίων τὸ κάθισμα, καὶ τὸ ἀνακλιτὸν τὸ ὄπισθεν τοῦ θρόνου, καὶ τὰ παρ' ἑκά- τερα πλευρά δεξιὰ καὶ ἀριστερά, δίως ὁ δίφρος καὶ ἡ βάσις καὶ τὰ πέντε χιόνια καὶ τὸ κάθισμα, καὶ τὸ ἀνακλιτὸν καὶ τὰ παρ' ἑκάτερα πλευρά όλα εἷς λίθος γεγλυμμένος, ἔχων ὅλος ὡς πήχεις δύο ήμισυ, ώς αν παρ' ἡμῖν καλούμεναι καθέδραι. Οπισθεν δὲ αὐτοῦ τοῦ δίφρου ἄλλο μάρμαρον ἀπὸ Βασανίτου λίθου ἐστιν Ιπτάμενον ὡσεὶ πηχών τριών τετράγωνον ὡς εἰπὼν ἧς ἡ κεφαλὴ τὸ μέσον μὲν ὀξὺ ἄνω, τὰ παρ' ἑκάτερα δὲ μικρὸν χαμηλότερα ὡς τύπον τοῦ στοιχείου τοῦ λάμβδα, ὅλον δὲ τὸ σῶμα τετράγωνον. Νυνὶ δὲ αὐτὴ ἡ εἰκὼν πεπτωκυτά ἐστιν ὄπισθεν τοῦ δίφρου τὸ κάτω πάνω μέρος αὐτῆς κλασθὲν καὶ ἀπολεσθέν. Ὅλον δὲ τὸ μάρμαρον καὶ ὁ δίφρος πεπληρωμένα γραμμάτων Ἑλληνικῶν. Παρόντι οὖν μας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις, πρὸ τούτων τῶν ἐνιαυτῶν εἴκοσι πέντε πλέον ἢ ἔλατ τους, ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς βασιλείας Ἰουστίνου τοῦ Ρω- μαίων βασιλέως, ό τηνικαῦτα βασιλεὺς τῶν Ἀξωμε- τῶν Ἐλεσβιών (16) μέλλων εξιέναι εἰς πόλεμον πρὸς τοὺς Ομηρίτας τοὺς πέραν, γράψει τῷ ἄρχοντι Αδούλης ἀναλαβεῖν τὰ ἴσα τῶν γεγραμμένων ἐν τῷ ἔφρῳ τῷ Πτολεμαϊκῷ καὶ τῇ εἰκόνι(17), καὶ ἀποστείλαι αὐτῷ. Καλέσας δέ με ὁ τότε ἄρχων ὀνόματι Ασβάς, καὶ ἄλλον ἕνα πραγματευτήν ὀνόματι Μηνᾶν, ὃς γε- νόμενος μονάζων ἐν τῇ Ῥαῖθοῦ οὐ πρὸ πολλοῦ τὸν βίον μετήλλαξε, κελεύει ἡμῖν ἀπελθεῖν καὶ ἀναλαβεῖν τὰ γεγραμμένα. Λαβόντες δὲ δεδώκαμεν τῷ ἄρχοντι, κατασχόντες ἑαυτοῖς τὰ ἴσα & καὶ νῦν θήσω ἐν ταύτῃ τῇ συγραφή, συμβαλλόμενα ἡμῖν πρὸς τὴν τῶν τόπων καὶ τῶν οἰκούντων καὶ τῶν διαστημάτων είδησιν. Ευρομεν δὲ καὶ ἐν ὀπισθίοις τοῦ δίφρον γεγλυμμένους Αδούλεως. TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. 10% C Adulitanus appellabatur: vide Ptolenzum. Hic porro Elesbaan rex Axomitarum, ea quam Cosmas memorat expeditione, Homeritarum" re- gnum delevit, pulso Dunaano rege Judaicæ religio- ais, qui immanem in Christianos carnificinam exer· cepat. Qui Elesbaan alio nomine Calebus vocaba- D Haec tum ipsis oculis a me conspecta, tum nar- rantibus iis, qui istuc negotiatioms causa veniunt, accepta scripto tradidi. Aliam item historiam, rei, quam tractamus, opportunami, pietati tuæ narrare animus est. a Adule, quæ Æthiopum urbs mari- Lima duolius milliaribus a mari distans, et Axomi tarum portus est, in quo negotiari solemus, Alesan- dria aut Ela profecti, sella est marmorea ad urbis ingressum sita versus occidentalem partem, qua respicit viam Aronis. Eelqne unius ex Ptolemaeis, qui apud nos regnarunt, ex pretiose marmore albo, qualia sunt ea, ex quibus mensa marmorez albe conficiuntur; non autem ex Proconnesio : cujus basis quadra cum quatuor columellis ad quatuor angulos, eaque in medio densiore, siunesis lineis insculpia. Supra columnas sedes habetur, et pone tbrunum tabula dorso reclinando; utraque latera, totaque sella cum base, quinque columellis, sedo el dorso, es uno lapide insculpto, habet cubitos circiter duos cum dimidio, ea forma qua penes nes cathedræ confectæ sunt. Pone sellam inarmıor aliud ex Baxanite laphile erigitur, cubitorum circiter trium, quadrangulum, quasi statua cujus caput in scumeu desinat, et acuminis latera paulum derli- nent, ad diguram littere lambda; totum vero cur pus quadrangulum sit. Cæterum jam illa decidit pone sellam, atque infima pars ejus confracta per · ¡¡t. Totum vero marmor itemque sella Græcis litte- ris plena sunt. Cum autem annis abhine plus mi- nus viginti quinque, sub initium principatus Justini Romanorum imperatoris, istis in locis adessem, Elesbaan tunc Axomitarum rex, bellicam suscepturus expeditionem contra Homeritas in ad- versa sinus ora positos, Adulis præfecte litteris mandavit, ut exemplum inscriptionis Ptolemai- cæ sellæ atque lapidis sibi transmitteret. Tunc praefectus ille nomine Askas evocatum me et alium negotiatorem Menam dictam, qui postquam Raithu monachus fuit, haud ita pridem excessit e vivis, jussit loca petere, et inscriptionem exsumere: quam exscriptam præfecto dedimus, penes nos item apo- graphum servantes, quod jam hic apponere visum, quia multum conferat nobis ad locorum, incula- rum ct interstitiorum notitiam. In posteriori sellæ parte sculptes reperimus Herculem et Mercurium : dicebatque beatae vir memorie Menas, qui mecum erat, Herculein esse virtutis symbolum, Mercu- rium vero, divitiarum. At memor ego Actuum apo- tur : a Græcis pariter et Arabibus, ac Æthiopibus celebratus atque in sanctorum fastos relatus est. Hujus mentionem habent Nonnosus in Photio, Me- taphrastus, Callistus, Abulphiaragius. Ilaec pluribus recensita videas apud Jobuin Ludolphum accura- tissimum rerum Ethiopicarum interpretem et in- dagaturen. Μox Vatic. (14) Αδούλῃ. Adule ex qua mare adjacens, sinus (15) Sic Vaticanus. Laurentius vero, καὶ 'Αηλά. (16) ln Vaticano prima manu legitur Ελλατζιδάα. (17) Εικόνα vocal tabulam lapideam, ut supra.

μῶνα ἐκ τῶν πολλῶν ὑετῶν πολλοὶ ποταμοὶ ἐξ αὐτοῦ εἰς τὴν ὁδὸν γίνονται. Εστι δὲ ὁ χειμὼν τῶν αὐτόθε κατὰ τὰ παρ' ἡμῖν θέρος, ἀπὸ τοῦ κατ᾿ Αἰγυπτίους Επιφι μηνὸς ἀρχὴ, ἕως τοῦ Θωθ, σφοδρώς πάνω βρέχουν τοὺς τρεῖς μήνας, ὥστε πλῆθος ποταμῶν ποιεῖν, πάντες δὲ ἐπὶ τὸν Νεῖλον ἐκχέουσι. μ Ταῦτα δὲ τὰ μὲν ὄψει παρέλαβον, τὰ δὲ ἀκηκοώς ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπεισε πραγματευομένων γέγραφα. Βούλομαι δὲ καὶ ἑτέραν ἱστορίαν διηγήσασθαι τῇ σε εὐλαβεία συντελοῦσαν πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Ἐν τῇ 'Αδούλῃ (14) τῇ καλουμένῃ τῶν Αἰθιόπων πόλει παραλίας τυγχανούσῃ ὡς ἀπὸ μιλίων δύο, λιμένι ὑπαρχούσῃ τοῦ Αξωμιτῶν ἔθνους, ἔνθα καὶ τὴν ἐμ- περίαν ποιούμεθα, οἷον ἀπὸ Ἀλεξανδρείας καὶ ἀπὸ Ελὰ (15) εμπορευόμενοι, δίφρος ἐστὶ κείμενος ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς πόλεως κατὰ τὸ δυτικὴν μέρος προσέχων ἐπὶ τὴν ὁδὸν Ἀξώμεως μαρμάρινος, ἑνὸς τῶν βασι- λευσάντων ἐνταῦθα Πτολεμαίου, ἀπὸ δοκιμασίου μαρμάρου λευκού, οἷά είσι τὰ τραπέζια τὰ λευκά, οἱ μέν τοι Προκοννήσιος· ἔχων βάσιν τετράγωνον, καὶ τέσσαρα χιόνια λεπτά μικρά εἰς τὰς τέσσαρας γωνίας, καὶ ἕνα ταχύτερον μέσον γεγλυμμένον σχοι νωτὸν, καὶ ἐπάνω τῶν κιονίων τὸ κάθισμα, καὶ τὸ ἀνακλιτὸν τὸ ὄπισθεν τοῦ θρόνου, καὶ τὰ παρ' ἑκά- τερα πλευρά δεξιὰ καὶ ἀριστερά, δίως ὁ δίφρος καὶ ἡ βάσις καὶ τὰ πέντε χιόνια καὶ τὸ κάθισμα, καὶ τὸ ἀνακλιτὸν καὶ τὰ παρ' ἑκάτερα πλευρά όλα εἷς λίθος γεγλυμμένος, ἔχων ὅλος ὡς πήχεις δύο ήμισυ, ώς αν παρ' ἡμῖν καλούμεναι καθέδραι. Οπισθεν δὲ αὐτοῦ τοῦ δίφρου ἄλλο μάρμαρον ἀπὸ Βασανίτου λίθου ἐστιν Ιπτάμενον ὡσεὶ πηχών τριών τετράγωνον ὡς εἰπὼν ἧς ἡ κεφαλὴ τὸ μέσον μὲν ὀξὺ ἄνω, τὰ παρ' ἑκάτερα δὲ μικρὸν χαμηλότερα ὡς τύπον τοῦ στοιχείου τοῦ λάμβδα, ὅλον δὲ τὸ σῶμα τετράγωνον. Νυνὶ δὲ αὐτὴ ἡ εἰκὼν πεπτωκυτά ἐστιν ὄπισθεν τοῦ δίφρου τὸ κάτω πάνω μέρος αὐτῆς κλασθὲν καὶ ἀπολεσθέν. Ὅλον δὲ τὸ μάρμαρον καὶ ὁ δίφρος πεπληρωμένα γραμμάτων Ἑλληνικῶν. Παρόντι οὖν μας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις, πρὸ τούτων τῶν ἐνιαυτῶν εἴκοσι πέντε πλέον ἢ ἔλατ τους, ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς βασιλείας Ἰουστίνου τοῦ Ρω- μαίων βασιλέως, ό τηνικαῦτα βασιλεὺς τῶν Ἀξωμε- τῶν Ἐλεσβιών (16) μέλλων εξιέναι εἰς πόλεμον πρὸς τοὺς Ομηρίτας τοὺς πέραν, γράψει τῷ ἄρχοντι Αδούλης ἀναλαβεῖν τὰ ἴσα τῶν γεγραμμένων ἐν τῷ ἔφρῳ τῷ Πτολεμαϊκῷ καὶ τῇ εἰκόνι(17), καὶ ἀποστείλαι αὐτῷ. Καλέσας δέ με ὁ τότε ἄρχων ὀνόματι Ασβάς, καὶ ἄλλον ἕνα πραγματευτήν ὀνόματι Μηνᾶν, ὃς γε- νόμενος μονάζων ἐν τῇ Ῥαῖθοῦ οὐ πρὸ πολλοῦ τὸν βίον μετήλλαξε, κελεύει ἡμῖν ἀπελθεῖν καὶ ἀναλαβεῖν τὰ γεγραμμένα. Λαβόντες δὲ δεδώκαμεν τῷ ἄρχοντι, κατασχόντες ἑαυτοῖς τὰ ἴσα & καὶ νῦν θήσω ἐν ταύτῃ τῇ συγραφή, συμβαλλόμενα ἡμῖν πρὸς τὴν τῶν τόπων καὶ τῶν οἰκούντων καὶ τῶν διαστημάτων είδησιν. Ευρομεν δὲ καὶ ἐν ὀπισθίοις τοῦ δίφρον γεγλυμμένους Αδούλεως. TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. 10% C Adulitanus appellabatur: vide Ptolenzum. Hic porro Elesbaan rex Axomitarum, ea quam Cosmas memorat expeditione, Homeritarum" re- gnum delevit, pulso Dunaano rege Judaicæ religio- ais, qui immanem in Christianos carnificinam exer· cepat. Qui Elesbaan alio nomine Calebus vocaba- D Haec tum ipsis oculis a me conspecta, tum nar- rantibus iis, qui istuc negotiatioms causa veniunt, accepta scripto tradidi. Aliam item historiam, rei, quam tractamus, opportunami, pietati tuæ narrare animus est. a Adule, quæ Æthiopum urbs mari- Lima duolius milliaribus a mari distans, et Axomi tarum portus est, in quo negotiari solemus, Alesan- dria aut Ela profecti, sella est marmorea ad urbis ingressum sita versus occidentalem partem, qua respicit viam Aronis. Eelqne unius ex Ptolemaeis, qui apud nos regnarunt, ex pretiose marmore albo, qualia sunt ea, ex quibus mensa marmorez albe conficiuntur; non autem ex Proconnesio : cujus basis quadra cum quatuor columellis ad quatuor angulos, eaque in medio densiore, siunesis lineis insculpia. Supra columnas sedes habetur, et pone tbrunum tabula dorso reclinando; utraque latera, totaque sella cum base, quinque columellis, sedo el dorso, es uno lapide insculpto, habet cubitos circiter duos cum dimidio, ea forma qua penes nes cathedræ confectæ sunt. Pone sellam inarmıor aliud ex Baxanite laphile erigitur, cubitorum circiter trium, quadrangulum, quasi statua cujus caput in scumeu desinat, et acuminis latera paulum derli- nent, ad diguram littere lambda; totum vero cur pus quadrangulum sit. Cæterum jam illa decidit pone sellam, atque infima pars ejus confracta per · ¡¡t. Totum vero marmor itemque sella Græcis litte- ris plena sunt. Cum autem annis abhine plus mi- nus viginti quinque, sub initium principatus Justini Romanorum imperatoris, istis in locis adessem, Elesbaan tunc Axomitarum rex, bellicam suscepturus expeditionem contra Homeritas in ad- versa sinus ora positos, Adulis præfecte litteris mandavit, ut exemplum inscriptionis Ptolemai- cæ sellæ atque lapidis sibi transmitteret. Tunc praefectus ille nomine Askas evocatum me et alium negotiatorem Menam dictam, qui postquam Raithu monachus fuit, haud ita pridem excessit e vivis, jussit loca petere, et inscriptionem exsumere: quam exscriptam præfecto dedimus, penes nos item apo- graphum servantes, quod jam hic apponere visum, quia multum conferat nobis ad locorum, incula- rum ct interstitiorum notitiam. In posteriori sellæ parte sculptes reperimus Herculem et Mercurium : dicebatque beatae vir memorie Menas, qui mecum erat, Herculein esse virtutis symbolum, Mercu- rium vero, divitiarum. At memor ego Actuum apo- tur : a Græcis pariter et Arabibus, ac Æthiopibus celebratus atque in sanctorum fastos relatus est. Hujus mentionem habent Nonnosus in Photio, Me- taphrastus, Callistus, Abulphiaragius. Ilaec pluribus recensita videas apud Jobuin Ludolphum accura- tissimum rerum Ethiopicarum interpretem et in- dagaturen. Μox Vatic. (14) Αδούλῃ. Adule ex qua mare adjacens, sinus (15) Sic Vaticanus. Laurentius vero, καὶ 'Αηλά. (16) ln Vaticano prima manu legitur Ελλατζιδάα. (17) Εικόνα vocal tabulam lapideam, ut supra.

μῶνα ἐκ τῶν πολλῶν ὑετῶν πολλοὶ ποταμοὶ ἐξ αὐτοῦ εἰς τὴν ὁδὸν γίνονται. Εστι δὲ ὁ χειμὼν τῶν αὐτόθε κατὰ τὰ παρ' ἡμῖν θέρος, ἀπὸ τοῦ κατ᾿ Αἰγυπτίους Επιφι μηνὸς ἀρχὴ, ἕως τοῦ Θωθ, σφοδρώς πάνω βρέχουν τοὺς τρεῖς μήνας, ὥστε πλῆθος ποταμῶν ποιεῖν, πάντες δὲ ἐπὶ τὸν Νεῖλον ἐκχέουσι. μ Ταῦτα δὲ τὰ μὲν ὄψει παρέλαβον, τὰ δὲ ἀκηκοώς ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπεισε πραγματευομένων γέγραφα. Βούλομαι δὲ καὶ ἑτέραν ἱστορίαν διηγήσασθαι τῇ σε εὐλαβεία συντελοῦσαν πρὸς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν. Ἐν τῇ 'Αδούλῃ (14) τῇ καλουμένῃ τῶν Αἰθιόπων πόλει παραλίας τυγχανούσῃ ὡς ἀπὸ μιλίων δύο, λιμένι ὑπαρχούσῃ τοῦ Αξωμιτῶν ἔθνους, ἔνθα καὶ τὴν ἐμ- περίαν ποιούμεθα, οἷον ἀπὸ Ἀλεξανδρείας καὶ ἀπὸ Ελὰ (15) εμπορευόμενοι, δίφρος ἐστὶ κείμενος ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς πόλεως κατὰ τὸ δυτικὴν μέρος προσέχων ἐπὶ τὴν ὁδὸν Ἀξώμεως μαρμάρινος, ἑνὸς τῶν βασι- λευσάντων ἐνταῦθα Πτολεμαίου, ἀπὸ δοκιμασίου μαρμάρου λευκού, οἷά είσι τὰ τραπέζια τὰ λευκά, οἱ μέν τοι Προκοννήσιος· ἔχων βάσιν τετράγωνον, καὶ τέσσαρα χιόνια λεπτά μικρά εἰς τὰς τέσσαρας γωνίας, καὶ ἕνα ταχύτερον μέσον γεγλυμμένον σχοι νωτὸν, καὶ ἐπάνω τῶν κιονίων τὸ κάθισμα, καὶ τὸ ἀνακλιτὸν τὸ ὄπισθεν τοῦ θρόνου, καὶ τὰ παρ' ἑκά- τερα πλευρά δεξιὰ καὶ ἀριστερά, δίως ὁ δίφρος καὶ ἡ βάσις καὶ τὰ πέντε χιόνια καὶ τὸ κάθισμα, καὶ τὸ ἀνακλιτὸν καὶ τὰ παρ' ἑκάτερα πλευρά όλα εἷς λίθος γεγλυμμένος, ἔχων ὅλος ὡς πήχεις δύο ήμισυ, ώς αν παρ' ἡμῖν καλούμεναι καθέδραι. Οπισθεν δὲ αὐτοῦ τοῦ δίφρου ἄλλο μάρμαρον ἀπὸ Βασανίτου λίθου ἐστιν Ιπτάμενον ὡσεὶ πηχών τριών τετράγωνον ὡς εἰπὼν ἧς ἡ κεφαλὴ τὸ μέσον μὲν ὀξὺ ἄνω, τὰ παρ' ἑκάτερα δὲ μικρὸν χαμηλότερα ὡς τύπον τοῦ στοιχείου τοῦ λάμβδα, ὅλον δὲ τὸ σῶμα τετράγωνον. Νυνὶ δὲ αὐτὴ ἡ εἰκὼν πεπτωκυτά ἐστιν ὄπισθεν τοῦ δίφρου τὸ κάτω πάνω μέρος αὐτῆς κλασθὲν καὶ ἀπολεσθέν. Ὅλον δὲ τὸ μάρμαρον καὶ ὁ δίφρος πεπληρωμένα γραμμάτων Ἑλληνικῶν. Παρόντι οὖν μας ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις, πρὸ τούτων τῶν ἐνιαυτῶν εἴκοσι πέντε πλέον ἢ ἔλατ τους, ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς βασιλείας Ἰουστίνου τοῦ Ρω- μαίων βασιλέως, ό τηνικαῦτα βασιλεὺς τῶν Ἀξωμε- τῶν Ἐλεσβιών (16) μέλλων εξιέναι εἰς πόλεμον πρὸς τοὺς Ομηρίτας τοὺς πέραν, γράψει τῷ ἄρχοντι Αδούλης ἀναλαβεῖν τὰ ἴσα τῶν γεγραμμένων ἐν τῷ ἔφρῳ τῷ Πτολεμαϊκῷ καὶ τῇ εἰκόνι(17), καὶ ἀποστείλαι αὐτῷ. Καλέσας δέ με ὁ τότε ἄρχων ὀνόματι Ασβάς, καὶ ἄλλον ἕνα πραγματευτήν ὀνόματι Μηνᾶν, ὃς γε- νόμενος μονάζων ἐν τῇ Ῥαῖθοῦ οὐ πρὸ πολλοῦ τὸν βίον μετήλλαξε, κελεύει ἡμῖν ἀπελθεῖν καὶ ἀναλαβεῖν τὰ γεγραμμένα. Λαβόντες δὲ δεδώκαμεν τῷ ἄρχοντι, κατασχόντες ἑαυτοῖς τὰ ἴσα & καὶ νῦν θήσω ἐν ταύτῃ τῇ συγραφή, συμβαλλόμενα ἡμῖν πρὸς τὴν τῶν τόπων καὶ τῶν οἰκούντων καὶ τῶν διαστημάτων είδησιν. Ευρομεν δὲ καὶ ἐν ὀπισθίοις τοῦ δίφρον γεγλυμμένους Αδούλεως. TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. I. 10% C Adulitanus appellabatur: vide Ptolenzum. Hic porro Elesbaan rex Axomitarum, ea quam Cosmas memorat expeditione, Homeritarum" re- gnum delevit, pulso Dunaano rege Judaicæ religio- ais, qui immanem in Christianos carnificinam exer· cepat. Qui Elesbaan alio nomine Calebus vocaba- D Haec tum ipsis oculis a me conspecta, tum nar- rantibus iis, qui istuc negotiatioms causa veniunt, accepta scripto tradidi. Aliam item historiam, rei, quam tractamus, opportunami, pietati tuæ narrare animus est. a Adule, quæ Æthiopum urbs mari- Lima duolius milliaribus a mari distans, et Axomi tarum portus est, in quo negotiari solemus, Alesan- dria aut Ela profecti, sella est marmorea ad urbis ingressum sita versus occidentalem partem, qua respicit viam Aronis. Eelqne unius ex Ptolemaeis, qui apud nos regnarunt, ex pretiose marmore albo, qualia sunt ea, ex quibus mensa marmorez albe conficiuntur; non autem ex Proconnesio : cujus basis quadra cum quatuor columellis ad quatuor angulos, eaque in medio densiore, siunesis lineis insculpia. Supra columnas sedes habetur, et pone tbrunum tabula dorso reclinando; utraque latera, totaque sella cum base, quinque columellis, sedo el dorso, es uno lapide insculpto, habet cubitos circiter duos cum dimidio, ea forma qua penes nes cathedræ confectæ sunt. Pone sellam inarmıor aliud ex Baxanite laphile erigitur, cubitorum circiter trium, quadrangulum, quasi statua cujus caput in scumeu desinat, et acuminis latera paulum derli- nent, ad diguram littere lambda; totum vero cur pus quadrangulum sit. Cæterum jam illa decidit pone sellam, atque infima pars ejus confracta per · ¡¡t. Totum vero marmor itemque sella Græcis litte- ris plena sunt. Cum autem annis abhine plus mi- nus viginti quinque, sub initium principatus Justini Romanorum imperatoris, istis in locis adessem, Elesbaan tunc Axomitarum rex, bellicam suscepturus expeditionem contra Homeritas in ad- versa sinus ora positos, Adulis præfecte litteris mandavit, ut exemplum inscriptionis Ptolemai- cæ sellæ atque lapidis sibi transmitteret. Tunc praefectus ille nomine Askas evocatum me et alium negotiatorem Menam dictam, qui postquam Raithu monachus fuit, haud ita pridem excessit e vivis, jussit loca petere, et inscriptionem exsumere: quam exscriptam præfecto dedimus, penes nos item apo- graphum servantes, quod jam hic apponere visum, quia multum conferat nobis ad locorum, incula- rum ct interstitiorum notitiam. In posteriori sellæ parte sculptes reperimus Herculem et Mercurium : dicebatque beatae vir memorie Menas, qui mecum erat, Herculein esse virtutis symbolum, Mercu- rium vero, divitiarum. At memor ego Actuum apo- tur : a Græcis pariter et Arabibus, ac Æthiopibus celebratus atque in sanctorum fastos relatus est. Hujus mentionem habent Nonnosus in Photio, Me- taphrastus, Callistus, Abulphiaragius. Ilaec pluribus recensita videas apud Jobuin Ludolphum accura- tissimum rerum Ethiopicarum interpretem et in- dagaturen. Μox Vatic. (14) Αδούλῃ. Adule ex qua mare adjacens, sinus (15) Sic Vaticanus. Laurentius vero, καὶ 'Αηλά. (16) ln Vaticano prima manu legitur Ελλατζιδάα. (17) Εικόνα vocal tabulam lapideam, ut supra.

τόν τε Ηρακλέα και Ερμέα· οὓς ὁ μετ' ἐμοῦ μακα ρίτης Μηνᾶς ἔλεγε τὸν μὲν Ηρακλέα σύμβολον είναι δυνάμεως, τὸν δὲ Ἑρμέα, πλούτου. Κἀγὼ δὲ μνη σθεὶς τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἀντέλεγον αὐτῷ πρὸς τὸ ἔν, λέγων ὅτι τὸν Ερμέα μάλλον σύμβολον λόγου ἐστὶ λαβεῖν· οὕτως γὰρ γέγραπται ἐν ταῖς δὲ Παῦλον, Ἑρμῆν, ὅτι αὐτὸς ἦν ἡγούμενος τοῦ λό- Πράξεσιν· ὅτι ἐκάλουν τὸν μὲν Βαρνάβαν, Δία, τὴν γου. (18) Έστιν οὖν ὁ δίφρος καὶ τὸ μάρμαρον ἅμα οὕτως, καὶ αὐτὸς ὁ Πτολεμαίος. Εἰσὶ δὲ καὶ τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ εἰκόνι ταῦτα. Βασιλεὺς μέγας Πτολεμαίος, υἱός βασιλέως Πτο- λεμαίου καὶ βασιλίσσης Αρσινόης θεῶν ἀδελφῶν, τῶν βασιλέων Πτολεμαίου καὶ βασιλίσσης Βερενίκης θεῶν σωτήρων ἀπόγονο;· τὰ μὲν ἀπὸ πατρὸς Ηρα κλέος τοῦ Διὸς, τὰ δὲ ἀπὸ μητρὸς Διονύσου τοῦ Διὸς, Β παραλαβὼν παρὰ τοῦ πατρὸς τὴν βασιλείαν Αἰγύ ήχθη, καὶ ἀνακομίσας μετὰ τῆς ἄλλης γάζης τῆς διὰ τῶν ὀρυχθέντων ποταμών (21). Πτολεμαϊκὴν χρείαν, ταμών. πτου, καὶ Λιβύης, καὶ Συρίας, καὶ Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ Λυκίας, καὶ Καρίας, καὶ τῶν Κυκλά δων νήσων, ἐξεστράτευσεν εἰς τὴν Ασίαν μετὰ δυνά- μεων πεζικῶν καὶ ἱππικῶν καὶ ναυτικοῦ στόλου, καὶ ελεφάντων Τρογλοδυτικῶν καὶ Αἰθιοπικῶν, οὓς ὅ τε πατὴρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἐκ τῶν χώρων τούτων ἐθήρευσαν, καὶ καταγαγόντες εἰς Αἴγυπτον, κατεσκεύασαν πολεμικήν χρείαν (19). Κυριεύσας δὲ τῆς τε ἐντὸς Εὐφράτου χώρας πάσης, καὶ Κιλικίας καὶ Παμφυλίας, καὶ Ἰωνίας, καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου, καὶ Θράκης καὶ τῶν δυνάμεων τῶν ἐν ταῖς χώραις ταύταις πασῶν, καὶ ἐλεφάντων Ἰνδικῶν, καὶ τοὺς μονάρχους τοὺς ἐν τοῖς τόποις πάντας υπηκόους και ταστήσας, διέβη τὸν Εὐφράτην ποταμὸν, καὶ τὴν Μεσοποταμίαν, καὶ Βαβυλωνίαν, καὶ Σουσιάνην, καὶ Περσίδα, καὶ Μηδείαν, καὶ τὴν λοιπὴν πᾶσαν έως Βακτριανῆς ὑπ' αὐτὸν (20) ποιησάμενος, καὶ ἀναζη- τήσας ὅσα ὑπὸ τῶν Περσῶν ἱερὰ ἐξ Αἰγύπτου ἐξ- ἀπὸ τῶν τόπων εἰς Αἴγυπτον, δυνάμεις ἀπέστειλε Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῇ εἰκόνι ἐγέγραπτο, & καὶ εἰ ρομεν σῶσαι· ὀλίγα δὲ ἦσαν τὰ ἀπολόμενα, οὐτ γὰρ πολὺ ἦν τὸ κεκλασμένον μέρος αὐτῆς. Εἶτα ὡς ἐξ ἀκολουθίας καὶ εἰς τὸν δίφρον ἐγέγραπτο οὕτως. Μεθ᾽ ὁ ἀνδρειώσας τὰ μὲν ἔγγιστα τοῦ βασιλείου μου ἔθνη εἰρηνεύεσθαι κελεύσας, ἐπολέμησα καὶ ὑπέταξα μάχαις τὰ ὑπογεγραμμένα Εθνη. Γάζη (22) ἔθνη ἐπολέμησα, έπειτα Αγάμη καὶ Σιγύην, καὶ νικήσας, τὴν ἡμίσειαν τῶν παρ' αὐτοῖς πάντων ἐμε ρίσαμεν. Δύα, καὶ Τιαμῶ (23), τοὺς λεγομένους Αγάμη, Σιγύη καὶ νικήσας, Τζιαμω Τζιαμα COSME INDICOPLEUSTÆ 10% stolorum, in uno repugnabam, opponebamque A Mercurium esse potius sermonis symbolum; ita quippe scriptum est in Actibus, ubi Barnabam Jovem ", Paulum vero Mercurium vocatum esse di- citur, quia ipse erat dux verbi. Sella itaque, mar- mor et ipse Ptolemæus ita se habent. Hæc porro in statua, sive lapidea tabula, scripla sunt. Rex magnus Ptolemæus, filius regis Ptolemæi et regina Arsinoes, deorum fratrum, regis Ptolemai et regina Berenices, deorum sospitatorum nepos, ex patre quidem Hercule Jovis filio, ex matre autem Baccho item Jovis filio oriundus : accepto a patre regno Ægypti, Lybiz, Syrie, Puænices, Cypri, Lycia, Cariæ et Cycladum insularum, bellum gessit in Asia, cum magna peditum equitumque multitu- dine, et cum nautica classe, atque elephantis Tro- glodyticis et Ethiopicis, quos pater ejus et ipse primi in his locis venatu ceperunt, et abductos in Ægyptum, bellico usui assuefecerunt. Cum autem regiones citra Euphratem onines ditioni suæ subdi- disset, necnon Ciliciam, Pamphylian, Ioniam, Hel- lespontum, Thraciam, viresque omnes istis in re- gionibus sitas atque elephantos Indicos, omnesque locorum istorum monarchas vectigales sibi fecisset; Euphratem fluvium trajecit : ac cum Mesopo- tamiam, Babyloniam, Susianam, Persiden, Mediam, ac reliquas omnes usque ad Bactrianam regiones subegisset, et perquisitis sacris rebus, quas olim Persa ex Ægypto exportaverant, eas cum reliqua Gaza variis ex locis coacta, retulisset in Ægyptum, per canales fluviorum manufactos copias misit. Hæc in lapidea illa tabula scripta reperimus, et scrvare licuit, sed pauca interciderant : ex fractura enim nonnisi frustulum exciderat. Deinde quasi una serie hæc in sella descripta erant. Postea strenue agens, jussu pacatis gentibus re- gno meo finitimis, gentes mox enumerandas devici, ac bello mihi subjeci. Gazam gentem debellavi, de- hinc Agamen et Siguen, quibus devictis, eorum quæ possidebant omnium dimidium accepimus. Ava, Tiamo, qui vocantur etiam Tziamo, Gambela et Act. XIV, 12. ubi villesis. vero minus commode et sic edi- dit Bigotius. Haec ita Gallice vertit Emericus Bigotius, Et faisant des canaux où il était nécessaire pour rendre à ses troupes le passage plus aisé. quuntur pleraque hodierni usus in Ethiopia sunt, quæ nos pro facultate indicabimus, ea tamen cau- tione, ut ne nimium conjecturis indulgeamus. Gaza in Æthiopia pro loco aut gente peculiari non oc- C D currit; sed hodierni Habessini regnum suum Ghe- eza vocant: an vero idipsum inscriptio, Gazam Ptolemæo in Ethiopia subjugatam memorans, si- gnificet, ignoratur. Quæ mox sequitur, Agame vel Agami, jam Agamia dicitur, estque pro fectura regni Tigræ : nec ex nominis similitudi– ne tantum eadem esse deprehenditur; sed etiam quia quæ inox recensentur loca Meraque, huic vi- cina sunt. De nihil reperio. Ibid. sic Vaticanus: Laurentianus vero ¿vixŋoz sed prior lectio præstat. quæ item, ut hic fertur, etiam vel dicebatur, quo nomine præfectura quadam regni Tigræ hodieque proxime Agamiam exstat, Tsama. (18) Hac deliucantur inferius in tabula prima, (19) Πολεμικήν χρείαν. Sic Vaticanus: Laurentianus (20) Vaticanus ὑφ' ἑαυτῷ. (21) Δυνάμεις ἀπέστειλε διὰ τῶν ὀρυχθέντων που (22) Γάζη. Εκ nominibus Æthiopicis quæ se- (23) Αύα και Τιαμώ. In Vatic. legitur Τίαμα,

τόν τε Ηρακλέα και Ερμέα· οὓς ὁ μετ' ἐμοῦ μακα ρίτης Μηνᾶς ἔλεγε τὸν μὲν Ηρακλέα σύμβολον είναι δυνάμεως, τὸν δὲ Ἑρμέα, πλούτου. Κἀγὼ δὲ μνη σθεὶς τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἀντέλεγον αὐτῷ πρὸς τὸ ἔν, λέγων ὅτι τὸν Ερμέα μάλλον σύμβολον λόγου ἐστὶ λαβεῖν· οὕτως γὰρ γέγραπται ἐν ταῖς δὲ Παῦλον, Ἑρμῆν, ὅτι αὐτὸς ἦν ἡγούμενος τοῦ λό- Πράξεσιν· ὅτι ἐκάλουν τὸν μὲν Βαρνάβαν, Δία, τὴν γου. (18) Έστιν οὖν ὁ δίφρος καὶ τὸ μάρμαρον ἅμα οὕτως, καὶ αὐτὸς ὁ Πτολεμαίος. Εἰσὶ δὲ καὶ τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ εἰκόνι ταῦτα. Βασιλεὺς μέγας Πτολεμαίος, υἱός βασιλέως Πτο- λεμαίου καὶ βασιλίσσης Αρσινόης θεῶν ἀδελφῶν, τῶν βασιλέων Πτολεμαίου καὶ βασιλίσσης Βερενίκης θεῶν σωτήρων ἀπόγονο;· τὰ μὲν ἀπὸ πατρὸς Ηρα κλέος τοῦ Διὸς, τὰ δὲ ἀπὸ μητρὸς Διονύσου τοῦ Διὸς, Β παραλαβὼν παρὰ τοῦ πατρὸς τὴν βασιλείαν Αἰγύ ήχθη, καὶ ἀνακομίσας μετὰ τῆς ἄλλης γάζης τῆς διὰ τῶν ὀρυχθέντων ποταμών (21). Πτολεμαϊκὴν χρείαν, ταμών. πτου, καὶ Λιβύης, καὶ Συρίας, καὶ Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ Λυκίας, καὶ Καρίας, καὶ τῶν Κυκλά δων νήσων, ἐξεστράτευσεν εἰς τὴν Ασίαν μετὰ δυνά- μεων πεζικῶν καὶ ἱππικῶν καὶ ναυτικοῦ στόλου, καὶ ελεφάντων Τρογλοδυτικῶν καὶ Αἰθιοπικῶν, οὓς ὅ τε πατὴρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἐκ τῶν χώρων τούτων ἐθήρευσαν, καὶ καταγαγόντες εἰς Αἴγυπτον, κατεσκεύασαν πολεμικήν χρείαν (19). Κυριεύσας δὲ τῆς τε ἐντὸς Εὐφράτου χώρας πάσης, καὶ Κιλικίας καὶ Παμφυλίας, καὶ Ἰωνίας, καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου, καὶ Θράκης καὶ τῶν δυνάμεων τῶν ἐν ταῖς χώραις ταύταις πασῶν, καὶ ἐλεφάντων Ἰνδικῶν, καὶ τοὺς μονάρχους τοὺς ἐν τοῖς τόποις πάντας υπηκόους και ταστήσας, διέβη τὸν Εὐφράτην ποταμὸν, καὶ τὴν Μεσοποταμίαν, καὶ Βαβυλωνίαν, καὶ Σουσιάνην, καὶ Περσίδα, καὶ Μηδείαν, καὶ τὴν λοιπὴν πᾶσαν έως Βακτριανῆς ὑπ' αὐτὸν (20) ποιησάμενος, καὶ ἀναζη- τήσας ὅσα ὑπὸ τῶν Περσῶν ἱερὰ ἐξ Αἰγύπτου ἐξ- ἀπὸ τῶν τόπων εἰς Αἴγυπτον, δυνάμεις ἀπέστειλε Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῇ εἰκόνι ἐγέγραπτο, & καὶ εἰ ρομεν σῶσαι· ὀλίγα δὲ ἦσαν τὰ ἀπολόμενα, οὐτ γὰρ πολὺ ἦν τὸ κεκλασμένον μέρος αὐτῆς. Εἶτα ὡς ἐξ ἀκολουθίας καὶ εἰς τὸν δίφρον ἐγέγραπτο οὕτως. Μεθ᾽ ὁ ἀνδρειώσας τὰ μὲν ἔγγιστα τοῦ βασιλείου μου ἔθνη εἰρηνεύεσθαι κελεύσας, ἐπολέμησα καὶ ὑπέταξα μάχαις τὰ ὑπογεγραμμένα Εθνη. Γάζη (22) ἔθνη ἐπολέμησα, έπειτα Αγάμη καὶ Σιγύην, καὶ νικήσας, τὴν ἡμίσειαν τῶν παρ' αὐτοῖς πάντων ἐμε ρίσαμεν. Δύα, καὶ Τιαμῶ (23), τοὺς λεγομένους Αγάμη, Σιγύη καὶ νικήσας, Τζιαμω Τζιαμα COSME INDICOPLEUSTÆ 10% stolorum, in uno repugnabam, opponebamque A Mercurium esse potius sermonis symbolum; ita quippe scriptum est in Actibus, ubi Barnabam Jovem ", Paulum vero Mercurium vocatum esse di- citur, quia ipse erat dux verbi. Sella itaque, mar- mor et ipse Ptolemæus ita se habent. Hæc porro in statua, sive lapidea tabula, scripla sunt. Rex magnus Ptolemæus, filius regis Ptolemæi et regina Arsinoes, deorum fratrum, regis Ptolemai et regina Berenices, deorum sospitatorum nepos, ex patre quidem Hercule Jovis filio, ex matre autem Baccho item Jovis filio oriundus : accepto a patre regno Ægypti, Lybiz, Syrie, Puænices, Cypri, Lycia, Cariæ et Cycladum insularum, bellum gessit in Asia, cum magna peditum equitumque multitu- dine, et cum nautica classe, atque elephantis Tro- glodyticis et Ethiopicis, quos pater ejus et ipse primi in his locis venatu ceperunt, et abductos in Ægyptum, bellico usui assuefecerunt. Cum autem regiones citra Euphratem onines ditioni suæ subdi- disset, necnon Ciliciam, Pamphylian, Ioniam, Hel- lespontum, Thraciam, viresque omnes istis in re- gionibus sitas atque elephantos Indicos, omnesque locorum istorum monarchas vectigales sibi fecisset; Euphratem fluvium trajecit : ac cum Mesopo- tamiam, Babyloniam, Susianam, Persiden, Mediam, ac reliquas omnes usque ad Bactrianam regiones subegisset, et perquisitis sacris rebus, quas olim Persa ex Ægypto exportaverant, eas cum reliqua Gaza variis ex locis coacta, retulisset in Ægyptum, per canales fluviorum manufactos copias misit. Hæc in lapidea illa tabula scripta reperimus, et scrvare licuit, sed pauca interciderant : ex fractura enim nonnisi frustulum exciderat. Deinde quasi una serie hæc in sella descripta erant. Postea strenue agens, jussu pacatis gentibus re- gno meo finitimis, gentes mox enumerandas devici, ac bello mihi subjeci. Gazam gentem debellavi, de- hinc Agamen et Siguen, quibus devictis, eorum quæ possidebant omnium dimidium accepimus. Ava, Tiamo, qui vocantur etiam Tziamo, Gambela et Act. XIV, 12. ubi villesis. vero minus commode et sic edi- dit Bigotius. Haec ita Gallice vertit Emericus Bigotius, Et faisant des canaux où il était nécessaire pour rendre à ses troupes le passage plus aisé. quuntur pleraque hodierni usus in Ethiopia sunt, quæ nos pro facultate indicabimus, ea tamen cau- tione, ut ne nimium conjecturis indulgeamus. Gaza in Æthiopia pro loco aut gente peculiari non oc- C D currit; sed hodierni Habessini regnum suum Ghe- eza vocant: an vero idipsum inscriptio, Gazam Ptolemæo in Ethiopia subjugatam memorans, si- gnificet, ignoratur. Quæ mox sequitur, Agame vel Agami, jam Agamia dicitur, estque pro fectura regni Tigræ : nec ex nominis similitudi– ne tantum eadem esse deprehenditur; sed etiam quia quæ inox recensentur loca Meraque, huic vi- cina sunt. De nihil reperio. Ibid. sic Vaticanus: Laurentianus vero ¿vixŋoz sed prior lectio præstat. quæ item, ut hic fertur, etiam vel dicebatur, quo nomine præfectura quadam regni Tigræ hodieque proxime Agamiam exstat, Tsama. (18) Hac deliucantur inferius in tabula prima, (19) Πολεμικήν χρείαν. Sic Vaticanus: Laurentianus (20) Vaticanus ὑφ' ἑαυτῷ. (21) Δυνάμεις ἀπέστειλε διὰ τῶν ὀρυχθέντων που (22) Γάζη. Εκ nominibus Æthiopicis quæ se- (23) Αύα και Τιαμώ. In Vatic. legitur Τίαμα,

τόν τε Ηρακλέα και Ερμέα· οὓς ὁ μετ' ἐμοῦ μακα ρίτης Μηνᾶς ἔλεγε τὸν μὲν Ηρακλέα σύμβολον είναι δυνάμεως, τὸν δὲ Ἑρμέα, πλούτου. Κἀγὼ δὲ μνη σθεὶς τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἀντέλεγον αὐτῷ πρὸς τὸ ἔν, λέγων ὅτι τὸν Ερμέα μάλλον σύμβολον λόγου ἐστὶ λαβεῖν· οὕτως γὰρ γέγραπται ἐν ταῖς δὲ Παῦλον, Ἑρμῆν, ὅτι αὐτὸς ἦν ἡγούμενος τοῦ λό- Πράξεσιν· ὅτι ἐκάλουν τὸν μὲν Βαρνάβαν, Δία, τὴν γου. (18) Έστιν οὖν ὁ δίφρος καὶ τὸ μάρμαρον ἅμα οὕτως, καὶ αὐτὸς ὁ Πτολεμαίος. Εἰσὶ δὲ καὶ τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ εἰκόνι ταῦτα. Βασιλεὺς μέγας Πτολεμαίος, υἱός βασιλέως Πτο- λεμαίου καὶ βασιλίσσης Αρσινόης θεῶν ἀδελφῶν, τῶν βασιλέων Πτολεμαίου καὶ βασιλίσσης Βερενίκης θεῶν σωτήρων ἀπόγονο;· τὰ μὲν ἀπὸ πατρὸς Ηρα κλέος τοῦ Διὸς, τὰ δὲ ἀπὸ μητρὸς Διονύσου τοῦ Διὸς, Β παραλαβὼν παρὰ τοῦ πατρὸς τὴν βασιλείαν Αἰγύ ήχθη, καὶ ἀνακομίσας μετὰ τῆς ἄλλης γάζης τῆς διὰ τῶν ὀρυχθέντων ποταμών (21). Πτολεμαϊκὴν χρείαν, ταμών. πτου, καὶ Λιβύης, καὶ Συρίας, καὶ Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ Λυκίας, καὶ Καρίας, καὶ τῶν Κυκλά δων νήσων, ἐξεστράτευσεν εἰς τὴν Ασίαν μετὰ δυνά- μεων πεζικῶν καὶ ἱππικῶν καὶ ναυτικοῦ στόλου, καὶ ελεφάντων Τρογλοδυτικῶν καὶ Αἰθιοπικῶν, οὓς ὅ τε πατὴρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἐκ τῶν χώρων τούτων ἐθήρευσαν, καὶ καταγαγόντες εἰς Αἴγυπτον, κατεσκεύασαν πολεμικήν χρείαν (19). Κυριεύσας δὲ τῆς τε ἐντὸς Εὐφράτου χώρας πάσης, καὶ Κιλικίας καὶ Παμφυλίας, καὶ Ἰωνίας, καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου, καὶ Θράκης καὶ τῶν δυνάμεων τῶν ἐν ταῖς χώραις ταύταις πασῶν, καὶ ἐλεφάντων Ἰνδικῶν, καὶ τοὺς μονάρχους τοὺς ἐν τοῖς τόποις πάντας υπηκόους και ταστήσας, διέβη τὸν Εὐφράτην ποταμὸν, καὶ τὴν Μεσοποταμίαν, καὶ Βαβυλωνίαν, καὶ Σουσιάνην, καὶ Περσίδα, καὶ Μηδείαν, καὶ τὴν λοιπὴν πᾶσαν έως Βακτριανῆς ὑπ' αὐτὸν (20) ποιησάμενος, καὶ ἀναζη- τήσας ὅσα ὑπὸ τῶν Περσῶν ἱερὰ ἐξ Αἰγύπτου ἐξ- ἀπὸ τῶν τόπων εἰς Αἴγυπτον, δυνάμεις ἀπέστειλε Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῇ εἰκόνι ἐγέγραπτο, & καὶ εἰ ρομεν σῶσαι· ὀλίγα δὲ ἦσαν τὰ ἀπολόμενα, οὐτ γὰρ πολὺ ἦν τὸ κεκλασμένον μέρος αὐτῆς. Εἶτα ὡς ἐξ ἀκολουθίας καὶ εἰς τὸν δίφρον ἐγέγραπτο οὕτως. Μεθ᾽ ὁ ἀνδρειώσας τὰ μὲν ἔγγιστα τοῦ βασιλείου μου ἔθνη εἰρηνεύεσθαι κελεύσας, ἐπολέμησα καὶ ὑπέταξα μάχαις τὰ ὑπογεγραμμένα Εθνη. Γάζη (22) ἔθνη ἐπολέμησα, έπειτα Αγάμη καὶ Σιγύην, καὶ νικήσας, τὴν ἡμίσειαν τῶν παρ' αὐτοῖς πάντων ἐμε ρίσαμεν. Δύα, καὶ Τιαμῶ (23), τοὺς λεγομένους Αγάμη, Σιγύη καὶ νικήσας, Τζιαμω Τζιαμα COSME INDICOPLEUSTÆ 10% stolorum, in uno repugnabam, opponebamque A Mercurium esse potius sermonis symbolum; ita quippe scriptum est in Actibus, ubi Barnabam Jovem ", Paulum vero Mercurium vocatum esse di- citur, quia ipse erat dux verbi. Sella itaque, mar- mor et ipse Ptolemæus ita se habent. Hæc porro in statua, sive lapidea tabula, scripla sunt. Rex magnus Ptolemæus, filius regis Ptolemæi et regina Arsinoes, deorum fratrum, regis Ptolemai et regina Berenices, deorum sospitatorum nepos, ex patre quidem Hercule Jovis filio, ex matre autem Baccho item Jovis filio oriundus : accepto a patre regno Ægypti, Lybiz, Syrie, Puænices, Cypri, Lycia, Cariæ et Cycladum insularum, bellum gessit in Asia, cum magna peditum equitumque multitu- dine, et cum nautica classe, atque elephantis Tro- glodyticis et Ethiopicis, quos pater ejus et ipse primi in his locis venatu ceperunt, et abductos in Ægyptum, bellico usui assuefecerunt. Cum autem regiones citra Euphratem onines ditioni suæ subdi- disset, necnon Ciliciam, Pamphylian, Ioniam, Hel- lespontum, Thraciam, viresque omnes istis in re- gionibus sitas atque elephantos Indicos, omnesque locorum istorum monarchas vectigales sibi fecisset; Euphratem fluvium trajecit : ac cum Mesopo- tamiam, Babyloniam, Susianam, Persiden, Mediam, ac reliquas omnes usque ad Bactrianam regiones subegisset, et perquisitis sacris rebus, quas olim Persa ex Ægypto exportaverant, eas cum reliqua Gaza variis ex locis coacta, retulisset in Ægyptum, per canales fluviorum manufactos copias misit. Hæc in lapidea illa tabula scripta reperimus, et scrvare licuit, sed pauca interciderant : ex fractura enim nonnisi frustulum exciderat. Deinde quasi una serie hæc in sella descripta erant. Postea strenue agens, jussu pacatis gentibus re- gno meo finitimis, gentes mox enumerandas devici, ac bello mihi subjeci. Gazam gentem debellavi, de- hinc Agamen et Siguen, quibus devictis, eorum quæ possidebant omnium dimidium accepimus. Ava, Tiamo, qui vocantur etiam Tziamo, Gambela et Act. XIV, 12. ubi villesis. vero minus commode et sic edi- dit Bigotius. Haec ita Gallice vertit Emericus Bigotius, Et faisant des canaux où il était nécessaire pour rendre à ses troupes le passage plus aisé. quuntur pleraque hodierni usus in Ethiopia sunt, quæ nos pro facultate indicabimus, ea tamen cau- tione, ut ne nimium conjecturis indulgeamus. Gaza in Æthiopia pro loco aut gente peculiari non oc- C D currit; sed hodierni Habessini regnum suum Ghe- eza vocant: an vero idipsum inscriptio, Gazam Ptolemæo in Ethiopia subjugatam memorans, si- gnificet, ignoratur. Quæ mox sequitur, Agame vel Agami, jam Agamia dicitur, estque pro fectura regni Tigræ : nec ex nominis similitudi– ne tantum eadem esse deprehenditur; sed etiam quia quæ inox recensentur loca Meraque, huic vi- cina sunt. De nihil reperio. Ibid. sic Vaticanus: Laurentianus vero ¿vixŋoz sed prior lectio præstat. quæ item, ut hic fertur, etiam vel dicebatur, quo nomine præfectura quadam regni Tigræ hodieque proxime Agamiam exstat, Tsama. (18) Hac deliucantur inferius in tabula prima, (19) Πολεμικήν χρείαν. Sic Vaticanus: Laurentianus (20) Vaticanus ὑφ' ἑαυτῷ. (21) Δυνάμεις ἀπέστειλε διὰ τῶν ὀρυχθέντων που (22) Γάζη. Εκ nominibus Æthiopicis quæ se- (23) Αύα και Τιαμώ. In Vatic. legitur Τίαμα,

τόν τε Ηρακλέα και Ερμέα· οὓς ὁ μετ' ἐμοῦ μακα ρίτης Μηνᾶς ἔλεγε τὸν μὲν Ηρακλέα σύμβολον είναι δυνάμεως, τὸν δὲ Ἑρμέα, πλούτου. Κἀγὼ δὲ μνη σθεὶς τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἀντέλεγον αὐτῷ πρὸς τὸ ἔν, λέγων ὅτι τὸν Ερμέα μάλλον σύμβολον λόγου ἐστὶ λαβεῖν· οὕτως γὰρ γέγραπται ἐν ταῖς δὲ Παῦλον, Ἑρμῆν, ὅτι αὐτὸς ἦν ἡγούμενος τοῦ λό- Πράξεσιν· ὅτι ἐκάλουν τὸν μὲν Βαρνάβαν, Δία, τὴν γου. (18) Έστιν οὖν ὁ δίφρος καὶ τὸ μάρμαρον ἅμα οὕτως, καὶ αὐτὸς ὁ Πτολεμαίος. Εἰσὶ δὲ καὶ τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ εἰκόνι ταῦτα. Βασιλεὺς μέγας Πτολεμαίος, υἱός βασιλέως Πτο- λεμαίου καὶ βασιλίσσης Αρσινόης θεῶν ἀδελφῶν, τῶν βασιλέων Πτολεμαίου καὶ βασιλίσσης Βερενίκης θεῶν σωτήρων ἀπόγονο;· τὰ μὲν ἀπὸ πατρὸς Ηρα κλέος τοῦ Διὸς, τὰ δὲ ἀπὸ μητρὸς Διονύσου τοῦ Διὸς, Β παραλαβὼν παρὰ τοῦ πατρὸς τὴν βασιλείαν Αἰγύ ήχθη, καὶ ἀνακομίσας μετὰ τῆς ἄλλης γάζης τῆς διὰ τῶν ὀρυχθέντων ποταμών (21). Πτολεμαϊκὴν χρείαν, ταμών. πτου, καὶ Λιβύης, καὶ Συρίας, καὶ Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ Λυκίας, καὶ Καρίας, καὶ τῶν Κυκλά δων νήσων, ἐξεστράτευσεν εἰς τὴν Ασίαν μετὰ δυνά- μεων πεζικῶν καὶ ἱππικῶν καὶ ναυτικοῦ στόλου, καὶ ελεφάντων Τρογλοδυτικῶν καὶ Αἰθιοπικῶν, οὓς ὅ τε πατὴρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἐκ τῶν χώρων τούτων ἐθήρευσαν, καὶ καταγαγόντες εἰς Αἴγυπτον, κατεσκεύασαν πολεμικήν χρείαν (19). Κυριεύσας δὲ τῆς τε ἐντὸς Εὐφράτου χώρας πάσης, καὶ Κιλικίας καὶ Παμφυλίας, καὶ Ἰωνίας, καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου, καὶ Θράκης καὶ τῶν δυνάμεων τῶν ἐν ταῖς χώραις ταύταις πασῶν, καὶ ἐλεφάντων Ἰνδικῶν, καὶ τοὺς μονάρχους τοὺς ἐν τοῖς τόποις πάντας υπηκόους και ταστήσας, διέβη τὸν Εὐφράτην ποταμὸν, καὶ τὴν Μεσοποταμίαν, καὶ Βαβυλωνίαν, καὶ Σουσιάνην, καὶ Περσίδα, καὶ Μηδείαν, καὶ τὴν λοιπὴν πᾶσαν έως Βακτριανῆς ὑπ' αὐτὸν (20) ποιησάμενος, καὶ ἀναζη- τήσας ὅσα ὑπὸ τῶν Περσῶν ἱερὰ ἐξ Αἰγύπτου ἐξ- ἀπὸ τῶν τόπων εἰς Αἴγυπτον, δυνάμεις ἀπέστειλε Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῇ εἰκόνι ἐγέγραπτο, & καὶ εἰ ρομεν σῶσαι· ὀλίγα δὲ ἦσαν τὰ ἀπολόμενα, οὐτ γὰρ πολὺ ἦν τὸ κεκλασμένον μέρος αὐτῆς. Εἶτα ὡς ἐξ ἀκολουθίας καὶ εἰς τὸν δίφρον ἐγέγραπτο οὕτως. Μεθ᾽ ὁ ἀνδρειώσας τὰ μὲν ἔγγιστα τοῦ βασιλείου μου ἔθνη εἰρηνεύεσθαι κελεύσας, ἐπολέμησα καὶ ὑπέταξα μάχαις τὰ ὑπογεγραμμένα Εθνη. Γάζη (22) ἔθνη ἐπολέμησα, έπειτα Αγάμη καὶ Σιγύην, καὶ νικήσας, τὴν ἡμίσειαν τῶν παρ' αὐτοῖς πάντων ἐμε ρίσαμεν. Δύα, καὶ Τιαμῶ (23), τοὺς λεγομένους Αγάμη, Σιγύη καὶ νικήσας, Τζιαμω Τζιαμα COSME INDICOPLEUSTÆ 10% stolorum, in uno repugnabam, opponebamque A Mercurium esse potius sermonis symbolum; ita quippe scriptum est in Actibus, ubi Barnabam Jovem ", Paulum vero Mercurium vocatum esse di- citur, quia ipse erat dux verbi. Sella itaque, mar- mor et ipse Ptolemæus ita se habent. Hæc porro in statua, sive lapidea tabula, scripla sunt. Rex magnus Ptolemæus, filius regis Ptolemæi et regina Arsinoes, deorum fratrum, regis Ptolemai et regina Berenices, deorum sospitatorum nepos, ex patre quidem Hercule Jovis filio, ex matre autem Baccho item Jovis filio oriundus : accepto a patre regno Ægypti, Lybiz, Syrie, Puænices, Cypri, Lycia, Cariæ et Cycladum insularum, bellum gessit in Asia, cum magna peditum equitumque multitu- dine, et cum nautica classe, atque elephantis Tro- glodyticis et Ethiopicis, quos pater ejus et ipse primi in his locis venatu ceperunt, et abductos in Ægyptum, bellico usui assuefecerunt. Cum autem regiones citra Euphratem onines ditioni suæ subdi- disset, necnon Ciliciam, Pamphylian, Ioniam, Hel- lespontum, Thraciam, viresque omnes istis in re- gionibus sitas atque elephantos Indicos, omnesque locorum istorum monarchas vectigales sibi fecisset; Euphratem fluvium trajecit : ac cum Mesopo- tamiam, Babyloniam, Susianam, Persiden, Mediam, ac reliquas omnes usque ad Bactrianam regiones subegisset, et perquisitis sacris rebus, quas olim Persa ex Ægypto exportaverant, eas cum reliqua Gaza variis ex locis coacta, retulisset in Ægyptum, per canales fluviorum manufactos copias misit. Hæc in lapidea illa tabula scripta reperimus, et scrvare licuit, sed pauca interciderant : ex fractura enim nonnisi frustulum exciderat. Deinde quasi una serie hæc in sella descripta erant. Postea strenue agens, jussu pacatis gentibus re- gno meo finitimis, gentes mox enumerandas devici, ac bello mihi subjeci. Gazam gentem debellavi, de- hinc Agamen et Siguen, quibus devictis, eorum quæ possidebant omnium dimidium accepimus. Ava, Tiamo, qui vocantur etiam Tziamo, Gambela et Act. XIV, 12. ubi villesis. vero minus commode et sic edi- dit Bigotius. Haec ita Gallice vertit Emericus Bigotius, Et faisant des canaux où il était nécessaire pour rendre à ses troupes le passage plus aisé. quuntur pleraque hodierni usus in Ethiopia sunt, quæ nos pro facultate indicabimus, ea tamen cau- tione, ut ne nimium conjecturis indulgeamus. Gaza in Æthiopia pro loco aut gente peculiari non oc- C D currit; sed hodierni Habessini regnum suum Ghe- eza vocant: an vero idipsum inscriptio, Gazam Ptolemæo in Ethiopia subjugatam memorans, si- gnificet, ignoratur. Quæ mox sequitur, Agame vel Agami, jam Agamia dicitur, estque pro fectura regni Tigræ : nec ex nominis similitudi– ne tantum eadem esse deprehenditur; sed etiam quia quæ inox recensentur loca Meraque, huic vi- cina sunt. De nihil reperio. Ibid. sic Vaticanus: Laurentianus vero ¿vixŋoz sed prior lectio præstat. quæ item, ut hic fertur, etiam vel dicebatur, quo nomine præfectura quadam regni Tigræ hodieque proxime Agamiam exstat, Tsama. (18) Hac deliucantur inferius in tabula prima, (19) Πολεμικήν χρείαν. Sic Vaticanus: Laurentianus (20) Vaticanus ὑφ' ἑαυτῷ. (21) Δυνάμεις ἀπέστειλε διὰ τῶν ὀρυχθέντων που (22) Γάζη. Εκ nominibus Æthiopicis quæ se- (23) Αύα και Τιαμώ. In Vatic. legitur Τίαμα,

τόν τε Ηρακλέα και Ερμέα· οὓς ὁ μετ' ἐμοῦ μακα ρίτης Μηνᾶς ἔλεγε τὸν μὲν Ηρακλέα σύμβολον είναι δυνάμεως, τὸν δὲ Ἑρμέα, πλούτου. Κἀγὼ δὲ μνη σθεὶς τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων ἀντέλεγον αὐτῷ πρὸς τὸ ἔν, λέγων ὅτι τὸν Ερμέα μάλλον σύμβολον λόγου ἐστὶ λαβεῖν· οὕτως γὰρ γέγραπται ἐν ταῖς δὲ Παῦλον, Ἑρμῆν, ὅτι αὐτὸς ἦν ἡγούμενος τοῦ λό- Πράξεσιν· ὅτι ἐκάλουν τὸν μὲν Βαρνάβαν, Δία, τὴν γου. (18) Έστιν οὖν ὁ δίφρος καὶ τὸ μάρμαρον ἅμα οὕτως, καὶ αὐτὸς ὁ Πτολεμαίος. Εἰσὶ δὲ καὶ τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ εἰκόνι ταῦτα. Βασιλεὺς μέγας Πτολεμαίος, υἱός βασιλέως Πτο- λεμαίου καὶ βασιλίσσης Αρσινόης θεῶν ἀδελφῶν, τῶν βασιλέων Πτολεμαίου καὶ βασιλίσσης Βερενίκης θεῶν σωτήρων ἀπόγονο;· τὰ μὲν ἀπὸ πατρὸς Ηρα κλέος τοῦ Διὸς, τὰ δὲ ἀπὸ μητρὸς Διονύσου τοῦ Διὸς, Β παραλαβὼν παρὰ τοῦ πατρὸς τὴν βασιλείαν Αἰγύ ήχθη, καὶ ἀνακομίσας μετὰ τῆς ἄλλης γάζης τῆς διὰ τῶν ὀρυχθέντων ποταμών (21). Πτολεμαϊκὴν χρείαν, ταμών. πτου, καὶ Λιβύης, καὶ Συρίας, καὶ Φοινίκης, καὶ Κύπρου, καὶ Λυκίας, καὶ Καρίας, καὶ τῶν Κυκλά δων νήσων, ἐξεστράτευσεν εἰς τὴν Ασίαν μετὰ δυνά- μεων πεζικῶν καὶ ἱππικῶν καὶ ναυτικοῦ στόλου, καὶ ελεφάντων Τρογλοδυτικῶν καὶ Αἰθιοπικῶν, οὓς ὅ τε πατὴρ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς πρῶτος ἐκ τῶν χώρων τούτων ἐθήρευσαν, καὶ καταγαγόντες εἰς Αἴγυπτον, κατεσκεύασαν πολεμικήν χρείαν (19). Κυριεύσας δὲ τῆς τε ἐντὸς Εὐφράτου χώρας πάσης, καὶ Κιλικίας καὶ Παμφυλίας, καὶ Ἰωνίας, καὶ τοῦ Ἑλλησπόντου, καὶ Θράκης καὶ τῶν δυνάμεων τῶν ἐν ταῖς χώραις ταύταις πασῶν, καὶ ἐλεφάντων Ἰνδικῶν, καὶ τοὺς μονάρχους τοὺς ἐν τοῖς τόποις πάντας υπηκόους και ταστήσας, διέβη τὸν Εὐφράτην ποταμὸν, καὶ τὴν Μεσοποταμίαν, καὶ Βαβυλωνίαν, καὶ Σουσιάνην, καὶ Περσίδα, καὶ Μηδείαν, καὶ τὴν λοιπὴν πᾶσαν έως Βακτριανῆς ὑπ' αὐτὸν (20) ποιησάμενος, καὶ ἀναζη- τήσας ὅσα ὑπὸ τῶν Περσῶν ἱερὰ ἐξ Αἰγύπτου ἐξ- ἀπὸ τῶν τόπων εἰς Αἴγυπτον, δυνάμεις ἀπέστειλε Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῇ εἰκόνι ἐγέγραπτο, & καὶ εἰ ρομεν σῶσαι· ὀλίγα δὲ ἦσαν τὰ ἀπολόμενα, οὐτ γὰρ πολὺ ἦν τὸ κεκλασμένον μέρος αὐτῆς. Εἶτα ὡς ἐξ ἀκολουθίας καὶ εἰς τὸν δίφρον ἐγέγραπτο οὕτως. Μεθ᾽ ὁ ἀνδρειώσας τὰ μὲν ἔγγιστα τοῦ βασιλείου μου ἔθνη εἰρηνεύεσθαι κελεύσας, ἐπολέμησα καὶ ὑπέταξα μάχαις τὰ ὑπογεγραμμένα Εθνη. Γάζη (22) ἔθνη ἐπολέμησα, έπειτα Αγάμη καὶ Σιγύην, καὶ νικήσας, τὴν ἡμίσειαν τῶν παρ' αὐτοῖς πάντων ἐμε ρίσαμεν. Δύα, καὶ Τιαμῶ (23), τοὺς λεγομένους Αγάμη, Σιγύη καὶ νικήσας, Τζιαμω Τζιαμα COSME INDICOPLEUSTÆ 10% stolorum, in uno repugnabam, opponebamque A Mercurium esse potius sermonis symbolum; ita quippe scriptum est in Actibus, ubi Barnabam Jovem ", Paulum vero Mercurium vocatum esse di- citur, quia ipse erat dux verbi. Sella itaque, mar- mor et ipse Ptolemæus ita se habent. Hæc porro in statua, sive lapidea tabula, scripla sunt. Rex magnus Ptolemæus, filius regis Ptolemæi et regina Arsinoes, deorum fratrum, regis Ptolemai et regina Berenices, deorum sospitatorum nepos, ex patre quidem Hercule Jovis filio, ex matre autem Baccho item Jovis filio oriundus : accepto a patre regno Ægypti, Lybiz, Syrie, Puænices, Cypri, Lycia, Cariæ et Cycladum insularum, bellum gessit in Asia, cum magna peditum equitumque multitu- dine, et cum nautica classe, atque elephantis Tro- glodyticis et Ethiopicis, quos pater ejus et ipse primi in his locis venatu ceperunt, et abductos in Ægyptum, bellico usui assuefecerunt. Cum autem regiones citra Euphratem onines ditioni suæ subdi- disset, necnon Ciliciam, Pamphylian, Ioniam, Hel- lespontum, Thraciam, viresque omnes istis in re- gionibus sitas atque elephantos Indicos, omnesque locorum istorum monarchas vectigales sibi fecisset; Euphratem fluvium trajecit : ac cum Mesopo- tamiam, Babyloniam, Susianam, Persiden, Mediam, ac reliquas omnes usque ad Bactrianam regiones subegisset, et perquisitis sacris rebus, quas olim Persa ex Ægypto exportaverant, eas cum reliqua Gaza variis ex locis coacta, retulisset in Ægyptum, per canales fluviorum manufactos copias misit. Hæc in lapidea illa tabula scripta reperimus, et scrvare licuit, sed pauca interciderant : ex fractura enim nonnisi frustulum exciderat. Deinde quasi una serie hæc in sella descripta erant. Postea strenue agens, jussu pacatis gentibus re- gno meo finitimis, gentes mox enumerandas devici, ac bello mihi subjeci. Gazam gentem debellavi, de- hinc Agamen et Siguen, quibus devictis, eorum quæ possidebant omnium dimidium accepimus. Ava, Tiamo, qui vocantur etiam Tziamo, Gambela et Act. XIV, 12. ubi villesis. vero minus commode et sic edi- dit Bigotius. Haec ita Gallice vertit Emericus Bigotius, Et faisant des canaux où il était nécessaire pour rendre à ses troupes le passage plus aisé. quuntur pleraque hodierni usus in Ethiopia sunt, quæ nos pro facultate indicabimus, ea tamen cau- tione, ut ne nimium conjecturis indulgeamus. Gaza in Æthiopia pro loco aut gente peculiari non oc- C D currit; sed hodierni Habessini regnum suum Ghe- eza vocant: an vero idipsum inscriptio, Gazam Ptolemæo in Ethiopia subjugatam memorans, si- gnificet, ignoratur. Quæ mox sequitur, Agame vel Agami, jam Agamia dicitur, estque pro fectura regni Tigræ : nec ex nominis similitudi– ne tantum eadem esse deprehenditur; sed etiam quia quæ inox recensentur loca Meraque, huic vi- cina sunt. De nihil reperio. Ibid. sic Vaticanus: Laurentianus vero ¿vixŋoz sed prior lectio præstat. quæ item, ut hic fertur, etiam vel dicebatur, quo nomine præfectura quadam regni Tigræ hodieque proxime Agamiam exstat, Tsama. (18) Hac deliucantur inferius in tabula prima, (19) Πολεμικήν χρείαν. Sic Vaticanus: Laurentianus (20) Vaticanus ὑφ' ἑαυτῷ. (21) Δυνάμεις ἀπέστειλε διὰ τῶν ὀρυχθέντων που (22) Γάζη. Εκ nominibus Æthiopicis quæ se- (23) Αύα και Τιαμώ. In Vatic. legitur Τίαμα,

Β Έπειτα λαζικέ, καὶ Ζαὰ, καὶ Γαβαλά. Τὰ ἔθνη ἕως τῆς σήμερον οὕτως καλοῦντα.. Σέσεα ἔθνος επολέμησα. Τὰ τῆς Βαρδαρίας Εθνη ἐνταῦθα δηλοί. 'Αραβίτας καὶ κιναιδοκολπίτας. Παραγραφή. Τοὺς εἰς τὸν Ὅμηρίτην σημαίνει· τουτέστι τοὺς ἐν τῇ Εὐδαίμονι ᾿Αραβία. Από τε Λεύκης κώμης. Παραγραφή. Εἰς τὰ μέρη τῶν Βλεμμύων, ἔστι κώμη καλουμένη Λευκό- γην. Εως τῶν Σαβέων χώρας. Παραγραφή. Σαβέων χώρα πάλιν εἰς τὸν Ομηρίτην ἐστίν. Καὶ Σάσου τόπων. Παραγραφή. Αὕτη ἡ Ξάπου χώρα, ὑστάτη ἐστὶ τῶν Αἰθιόπων, ἔνθα καὶ πολύ χρυσίον ἐστὶ, τὸ λεγόμενον Ταγχάρας. Επέκεινα δὲ ταύτης ὁ Ὠκεανὸς παράκειται, ὥσπερ καὶ τῶν Βάρ βαρεωτῶν τῶν καὶ τὸν λίβανον ἐμπορευομένων. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ ἐν τῷ δίφρῳ γεγραμμένα. Έως δὲ τῆς σήμερον ἡμέρας ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ἔνθα κεῖ ται ὁ δίφρο; ἔμπροσθεν αὐτοῦ τους καταδίκους φο νεύουσιν. Εἰ ἐκ τοῦ παλαιοῦ τοῦ κατὰ τὸν Πτολεμαῖον έθους τοῦτο κεκρατηκός, εἰπεῖν οὐκ ἔχω. Ταῦτα δὲ τέθεικα δεῖξαι βουλόμενος, ὡς καὶ αὐτὸς τὴν Σάσου καὶ τὴν Βαρβαρίαν τέλος τῆς Αιθιοπίας ἀκριβῶς ἐπίσταται, πάντα τὰ ἔθνη ἐκεῖνα ὑποτάξας καὶ τὰς χώρας, ἃ καὶ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἐθεασάμεθα· τὰ δὲ λοιπὰ καὶ ὡς ἐγγὺς τῶν τόπων ὄντες ἀκριβῶς μεμα- θήκαμεν. Τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν ἀνδραπόδων τῶν ἐρω χομένων, ἐξ αὐτῶν τῶν ἐθνῶν εἰσιν, ἃ καὶ νῦν εὑρί Ο σκονται παρὰ τοῖς ἐμπορευομένοις ἐκεῖσε. Ἀλλὰ καὶ Σεμῆνας (50), Ενθα λέγει τὰς χιόνας καὶ τὰ κρύη γίνεσθαι, ἐκεῖ ἐξορίζει ὁ βασιλεὺς τῶν 'Αξωμιτών ἡνίκα τινὰ καταδικάζει πεμφθῆναι ἐν ἐξορία. Τοὺς δὲ πέραν Αραβίτας καὶ Κιναιδοκολπίτας καὶ τὴν Σαβέων χώραν, τοὺς μηρίτας λέγει. Εστιν οὖν καὶ ἐκ ταύτης τῆς ἱστορίας ἀκριβῶς στοχάσασθαι τὸ πλάτος τῆς γῆς ἀπὸ τῶν ὑπερβορείων τόπων ἕως τῆς Σάσου καὶ τῆς λιβανωτοφόρου Βαρβαρίας, οὐ πλείω τῶν διακοσίων μονῶν εἶναι. Ακριβῶς γὰρ ἐπιστάμε νοι, καὶ οὐ πολύ διαμαρτάνοντες τῆς ἀληθείας, τὰ μὲν πλεύσαντες καὶ ὁδεύσαντες, τὰ δὲ ἀκριβῶς μετ μαθηκότες κατεγράψαμεν· ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο τὴν θείαν Γραφὴν ἀληθεύειν, τοὺς δὲ ἔξωθεν ψεύδεσθαι, η στοχαζομένους μάλλον καὶ σοφιζομένους ψευδεῖς καὶ γραώδεις μύθους διηγουμένους πρὸς σύστασιν τῆς αὐτῶν ματαιότητος, καὶ ἀναπλαττομένους ἑτέραν ζώνην νοτιωτέραν τῆς κεκαυμένης ὁμοίαν τῆς ὑφ' ἡμῶν οἰκουμένης, καὶ ταύτην δὲ οὐδεὶς ἑώρακε πώ ποτε οὔτε ἀκήκος. Πῶς γὰρ ὁραθείη ή ακουσθείη το μήτε ἀληθείᾳ αἰσθητῶς ὑφιστάμενον; Διὸ οὐ παρα δεκτέον τοὺς αὐτῶν φληνάφους, νέων γάρ τινων στο φιζομένων τὰ τοιαῦτα τυγχάνει, καὶ οὐ παλαιῶν· οἵτινες σοφίσμασι πιθανοῖς ἔδοξαν ἀνατρέπειν τοὺς πρὸ αὐτῶν γεγονότας ἀδυνάτοις ἐπιχειροῦντες, καθάπερ ἐν τῷ πρὸ τούτου λόγῳ τὸν ἔλεγχον ὡς ἐν βρα χέσιν ἐποιησάμεθα. COSMAR INDICOPLEUSTE Cosma Scholia in Ptolemæi inscriptionem. Ex Vaticano ecdice. Deinde Lazine, Zna, et Gabala. Hæ gentes hae- A tenus ita vocantur. Sesea gentem debellavi. Hic Barbariæ gentes in- dical. Arabitas et Cinadocolpitas. Paragrapha. Gentes quæ in Homerite sunt significat, id est, Felicis Ara- bie populos. A Vico albo. Paragrapha. In partibus Blemmyum, vicus est nomine Leucogen. Usque ad Subæoram regionem. Paragrapha. Sa- Læorum item regio in Homerite est. Et ad Sasi loca. Paragrapha. Hæc Sasi regio, ul- tima Ethiopum est, ubi multum auri reperitur, quod dicitur Tancharas. Ulterius autem est Ocea- nus, et regio Barbareolarum, qui tburis mercatu- ram exercent. usque in praesentem diem, ante sellam hujusmodi reos capitali pœna afficiunt. An vero a tempore usque Ptolemæi id moris obtineat, dicere non va- leo. Hæc autem apposui, ut commonstrareia ipsum Ptolemæum, Sasum et Barbariam, extrema Æthio- piæ, accurate novisse, utpote qui universas illas gentes et regiones subegerit, quarum plerasque vi- dimus; cæteras, tum proxime versantes, quorum- dam narratu probe novimus. Atenim mancipiorum maxima pars bis ex gentibus prodeunt : quæ hodie apud eos qui ibi mercaturam exercent, inveniuntur. In Semenam vero, ubi glacies et nives adesse dicit, rex Axomitarum exsulatum mittit eos quos exsilii poena multat. Transmarinos autem Arabitas, Cinz- docolpitas et Sabæorum regionem vocat, Homeri- tas. Ex hac itaque narratione conjectare licet lati- tudinem terræ ab hyperboreis partibus usque ad Sasum ac thuriferam Barbariam, non plus quam ducentarun) mansionum esse. Etenim rem accura- tissime exploratam, neque multum a veritate aber- rantes, cum ex decursis a nobis mari et terra spa- tiis, tum ex certis narrationibus scripto consigna- mus : ita ut hac in parte divina Scriptura vera di- cere deprehendatur; exteri vero falsa enuntient, ac conjecturas, sophismata et aniles fabellas ad vani- talis suæ confirmationem potius quam rei verita- tem, proferant, zonam aliam australem commenti, ultra eam quæ solis ardore exusta, quæque terræ a nobis habitate similis sit, quam nemo unus un- quam vidit vel audivit. Quomodo enim videatur au- diaturve, quod nunquam vere sensu perceptum est? Quare ne audiantur nugaces illi: nuperorum euim sophistarum hæc sunt, non antiquorum, qui nu- peri coloratis sophismatis se putant veterum opi- nionem eversuros, rem impossibilem aggressi, ut in superiori libro paucis comprobavimus. D 144. Εt hac quidem in sella scripta sunt. Porro (50) Vatican., Σαλμηνέ.

Παραγραφὴ εἰς τὸν Πτολεμαῖον. • [ & νικῶντας καὶ νικωμένους ὑπ' ἀλλήλων, καὶ μὴ με Καὶ γὰρ οὗτος ὁ Πτολεμαίος, εἷς ἐστι τῶν βασι- λευσάντων μετὰ ᾿Αλέξανδρον τὸν Μακεδόνα Πτολε μαίων, περὶ ὧν ὁ προφήτης Δανιήλ προφητεύει διαφόρως μὲν ἐξαιρέτως δὲ ἐν τῷ ἐνυπνίῳ τοῦ Ναο βουχοδονόσορ, καὶ τῷ ὁράματ: τῶν τεσσάρων θηρίων τῶν ἀναβαινόντων ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ὧν εἶδεν αὐτὸς Δανιήλ ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κεφαλήν χρυσῆν ἐν δὲ τῷ δράματι λέαιναν, σημαίνων τὴν τῶν Βαβυλωνίων ἀρχὴν, τουτέστι τὸν Ναβουχοδονόσορ. Εἶτα ἐν μὲν τῇ εἰκόνε, στῆθος καὶ βραχίονας ἀργυρούς· ἐν δὲ τῷ δράματι, ἄρχον, τὴν τῶν Μήδων ἀρχὴν, ἥττονα ούτ σαν τῶν Βαβυλωνίων, τουτέστι Δαρείον τὸν Μήδον λέγει. Εἶτα ἐφεξῆς ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, κοιλίαν καὶ μη- τοὺς χαλκούς· ἐν δὲ τῷ δράματι πάρδαλιν, τὴν τῶν Περσῶν ἀρχὴν, τουτέστι Κῦρον σημαίνει, ἥτις ἐγέν νετο λαμπρὰ καὶ περιφανής, οὐκ ἔλαττον τῶν Βαβυ- λωνίων. Εἶτε πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κνήμας σιδηράς, ἐν δὲ τῷ δράματι θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερόν, ὄνυ- χας χαλκούς, καὶ ὁδόντας σιδηροῦ; ἔχον, τὴν Μακε- δονικὴν ἀρχὴν δηλοί, τουτέστιν Αλέξανδρον, λεπτύ των (εἰς) καὶ δαμάζων τὰς βασιλείας. Εἶτα πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι πόδες καὶ δάκτυλος, μέρος μέντοι σε δηροῦν, μέρος δέ τι ἐστράκινον· ἐν δὲ τῷ ὁράματι δέκα κέρατα ισάριθμα τῶν δακτύλων, βασιλείαν δι- χρημένην λέγει, τὴν μετὰ ᾿Αλέξανδρον, ἣν καὶ ἐν τῷ δράματι τοῦ κριοῦ καὶ τοῦ τράγου διαιρεθεῖσαν εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους λέγει τοῦ οὐρανοῦ. Τοῦ γὰρ Αλεξάνδρου τελευτώντος τοῖς τέσσαρσι φίλοις αὐτοῦ διείλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· καὶ ὁ μὲν εἰς τῆς Εὐ. ρώπης, ἤτοι τῆς Ἑλλάδος ἐβασίλευσεν· ὁ δὲ ἕτερος τῆς Ἀσίας, καὶ ὁ ἄλλος Συρίας και Βαβυλωνίας, καὶ Ο τέταρτος Αιγύπτου και Λιβύης καὶ τῶν νοτίων μερών. Εκ τούτων οὖν τῶν τεσσάρων, μετ' αὐτοὺς υἱοὶ αὐτῶν πλείους γενόμενοι, ἐβασίλευσαν· καὶ ἐπλήθωναν κατὰ τῇ γῇ. καθὰ καὶ ἐν τοῖς Μακκαβαί- τοῖς ἐγγέγραπται. Τὸ δὲ κέρας εὸ μικρὸν τὸ λαλοῦν μεγάλα, τὸ ἀναμέσον τῶν δέκαι κεράτων, Αντίοχον σημαίνει τὸν Ἐπιφανῆ, τὸν πολεμήσαντα τοὺς Ἰου θαίους ἐπὶ τῶν Μακκαβαίων. Τούτους οὖν πάντας λέγει, μέρος μὲν σιδηροῦν, μέρος δὲ ἐστράκινον, ὡς γνωμένους· ἐν τρόπον ὁ σίδηρο; οὐ μίγνυται τῷ ἐστράκῳ. Είτε πάλιν λέγει, ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, λίθον μη- θέναι ἐξ ὅρους έναν χειρῶν· ἐν δὲ τῷ δράματι τῶν ἀνθρώπου ερχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἐνταῦθα σημαίνει ἐν ἑκατέρῳ μέρει ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ τῆς Παρθέ- που έχει σπέρματος ἀνδρὸς ἐρχόμενον. Καὶ ἐνταῦθα γὰρ Αντυ Χειρῶν εἶπεν, ἵνα εἴπῃ, "Ανευ σπέρματος ἀνδρός. Καὶ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· αἵτινες Έναν χειρῶν ἀνθρωπίνων ὡς ἀπὸ γαστρὸς τοὺς ἑκτοὺς βαστάζουσαι, τίκτουσιν. Είτα πάλιν ἐπὶ τῆς εἰμένος, Καὶ ἐπάταξε τὸν ὄστρακον, τὸν σίδηρον, τὸν χαλκόν, τὸν ἄργυρον, τὸν χρυσὸν, καὶ ἐγέ νετο ὡσεὶ κονιορτός ἄλωνος θερινῆς, καὶ ἐξῆρεν αὐτὰ τὸ πλῆθος τοῦ πνεύματος καὶ τόπος οὐχ εὑρέθη ἐν αὐτοῖς. Ἐν δὲ τῷ δράματι, Εθεώρουν * TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. II. Paragrapha in Ptolemæum. lic Ptolemæus aliquis est ex iis qui post Alexan- drum Macedonem regnarunt; de quibus Danici propheta variis in locis vaticinatur, maximeque in somnio Nabuchodonosoris et in visione quatuor bestiarum ascendearium ex mari : quæ vidit Da- niel, in imagine scilicet caput aureum, in visione vero leænam, Babyloniorum regnum significans, id est, Nabuchodonosorem; in imagine item pectus ef brachia argentea, in visione vero ur13, scilicet Medlorum imperium, minus Babylonica : ubi Darium Medum indicat; deinde in imagine ven- trem et femora ænea, in visione autein pardum, nempe Persarum imperium, Cyrum videlicet sign- Deal, cujus imperium non minus splendidum et il- lustre fuit, quain Babylonicum; postea in imagine crura ferrea, in visione autem bestiam terribilem et horrendam, unguibus instructam æreis ferreisque dentibus, scilicet Macedonicum imperium, sive Alexandrum Magnum, regna comminuentem et do- mantem; iterumque in imagine pedes et digitos. partim ferrcos, partim teslaccos; in visione vero, decen cornna, totidem scilicet quot digitos, queis divisum regnum denotat post Alexandri obitum. Quod etiam regnum, in visione arietis et hirci, in quatuor coeli ventos divisum ait. Moriens quippe Alexander, regnum inter quatuor sibi familiares di- visit : quorum pnus in Europa, scilicet in Græcia, regnavit aller in Asia; alius in Syria et Babylo- pia ; quartus in Egypto, Libya et australibus parti- bus. Ex his igitur quatuor propagati lii bene multi reguarunt, et multiplicaverunt mala super terram, ut in libro Machabæorum scribitur “. Par- vum autem cornu magna loquens, in medio decem cornnym positum, Antiochum Epiphanem denotat, qui tempore Machalorum Judais bellum intulit. Hos itaque omnes, partim ferreos, partim testa- ceos dicit, utpote qui modo vicerint, modo ab aliis mutuo victi sint, neque tamen commisti sint, quemadmodumn ferrum testæ non commiscetur. D I Mach. 1, 10. "Dan. 11, 34. * Ibid. 35. Deinde dicit, in imagine quidem, lapilem exci- tum ex monte sine mauibus "; in visione aulem, Filium hominis venientem in nulibus cali, Domi- num Christum : utrinque vero significat ipsum ex Αbraham et ex Virgine sine semine viri venientem : tam pic Sine manibus ait, ac si diceret, Sine se- wipe viri, et, in nubibus coli : quæ absque huma- tis manibus, quasi in utero pluvias gestantes, pa- riunt. Hinc iterum in imagine : Et percussit testam, ferrum, es, argentum, aurum, et factum est quasi pulsis area astium, et extulit ea abundantia spiri tus, et locus inventus non est eis 2; in visione vero : Videbam donec orcisa est bestia, et periit, et corpus ejus datum est in combustionem ignis, et reliquarum bestiarum imperium translatum est, et longitudo vils

Παραγραφὴ εἰς τὸν Πτολεμαῖον. • [ & νικῶντας καὶ νικωμένους ὑπ' ἀλλήλων, καὶ μὴ με Καὶ γὰρ οὗτος ὁ Πτολεμαίος, εἷς ἐστι τῶν βασι- λευσάντων μετὰ ᾿Αλέξανδρον τὸν Μακεδόνα Πτολε μαίων, περὶ ὧν ὁ προφήτης Δανιήλ προφητεύει διαφόρως μὲν ἐξαιρέτως δὲ ἐν τῷ ἐνυπνίῳ τοῦ Ναο βουχοδονόσορ, καὶ τῷ ὁράματ: τῶν τεσσάρων θηρίων τῶν ἀναβαινόντων ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ὧν εἶδεν αὐτὸς Δανιήλ ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κεφαλήν χρυσῆν ἐν δὲ τῷ δράματι λέαιναν, σημαίνων τὴν τῶν Βαβυλωνίων ἀρχὴν, τουτέστι τὸν Ναβουχοδονόσορ. Εἶτα ἐν μὲν τῇ εἰκόνε, στῆθος καὶ βραχίονας ἀργυρούς· ἐν δὲ τῷ δράματι, ἄρχον, τὴν τῶν Μήδων ἀρχὴν, ἥττονα ούτ σαν τῶν Βαβυλωνίων, τουτέστι Δαρείον τὸν Μήδον λέγει. Εἶτα ἐφεξῆς ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, κοιλίαν καὶ μη- τοὺς χαλκούς· ἐν δὲ τῷ δράματι πάρδαλιν, τὴν τῶν Περσῶν ἀρχὴν, τουτέστι Κῦρον σημαίνει, ἥτις ἐγέν νετο λαμπρὰ καὶ περιφανής, οὐκ ἔλαττον τῶν Βαβυ- λωνίων. Εἶτε πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κνήμας σιδηράς, ἐν δὲ τῷ δράματι θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερόν, ὄνυ- χας χαλκούς, καὶ ὁδόντας σιδηροῦ; ἔχον, τὴν Μακε- δονικὴν ἀρχὴν δηλοί, τουτέστιν Αλέξανδρον, λεπτύ των (εἰς) καὶ δαμάζων τὰς βασιλείας. Εἶτα πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι πόδες καὶ δάκτυλος, μέρος μέντοι σε δηροῦν, μέρος δέ τι ἐστράκινον· ἐν δὲ τῷ ὁράματι δέκα κέρατα ισάριθμα τῶν δακτύλων, βασιλείαν δι- χρημένην λέγει, τὴν μετὰ ᾿Αλέξανδρον, ἣν καὶ ἐν τῷ δράματι τοῦ κριοῦ καὶ τοῦ τράγου διαιρεθεῖσαν εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους λέγει τοῦ οὐρανοῦ. Τοῦ γὰρ Αλεξάνδρου τελευτώντος τοῖς τέσσαρσι φίλοις αὐτοῦ διείλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· καὶ ὁ μὲν εἰς τῆς Εὐ. ρώπης, ἤτοι τῆς Ἑλλάδος ἐβασίλευσεν· ὁ δὲ ἕτερος τῆς Ἀσίας, καὶ ὁ ἄλλος Συρίας και Βαβυλωνίας, καὶ Ο τέταρτος Αιγύπτου και Λιβύης καὶ τῶν νοτίων μερών. Εκ τούτων οὖν τῶν τεσσάρων, μετ' αὐτοὺς υἱοὶ αὐτῶν πλείους γενόμενοι, ἐβασίλευσαν· καὶ ἐπλήθωναν κατὰ τῇ γῇ. καθὰ καὶ ἐν τοῖς Μακκαβαί- τοῖς ἐγγέγραπται. Τὸ δὲ κέρας εὸ μικρὸν τὸ λαλοῦν μεγάλα, τὸ ἀναμέσον τῶν δέκαι κεράτων, Αντίοχον σημαίνει τὸν Ἐπιφανῆ, τὸν πολεμήσαντα τοὺς Ἰου θαίους ἐπὶ τῶν Μακκαβαίων. Τούτους οὖν πάντας λέγει, μέρος μὲν σιδηροῦν, μέρος δὲ ἐστράκινον, ὡς γνωμένους· ἐν τρόπον ὁ σίδηρο; οὐ μίγνυται τῷ ἐστράκῳ. Είτε πάλιν λέγει, ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, λίθον μη- θέναι ἐξ ὅρους έναν χειρῶν· ἐν δὲ τῷ δράματι τῶν ἀνθρώπου ερχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἐνταῦθα σημαίνει ἐν ἑκατέρῳ μέρει ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ τῆς Παρθέ- που έχει σπέρματος ἀνδρὸς ἐρχόμενον. Καὶ ἐνταῦθα γὰρ Αντυ Χειρῶν εἶπεν, ἵνα εἴπῃ, "Ανευ σπέρματος ἀνδρός. Καὶ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· αἵτινες Έναν χειρῶν ἀνθρωπίνων ὡς ἀπὸ γαστρὸς τοὺς ἑκτοὺς βαστάζουσαι, τίκτουσιν. Είτα πάλιν ἐπὶ τῆς εἰμένος, Καὶ ἐπάταξε τὸν ὄστρακον, τὸν σίδηρον, τὸν χαλκόν, τὸν ἄργυρον, τὸν χρυσὸν, καὶ ἐγέ νετο ὡσεὶ κονιορτός ἄλωνος θερινῆς, καὶ ἐξῆρεν αὐτὰ τὸ πλῆθος τοῦ πνεύματος καὶ τόπος οὐχ εὑρέθη ἐν αὐτοῖς. Ἐν δὲ τῷ δράματι, Εθεώρουν * TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. II. Paragrapha in Ptolemæum. lic Ptolemæus aliquis est ex iis qui post Alexan- drum Macedonem regnarunt; de quibus Danici propheta variis in locis vaticinatur, maximeque in somnio Nabuchodonosoris et in visione quatuor bestiarum ascendearium ex mari : quæ vidit Da- niel, in imagine scilicet caput aureum, in visione vero leænam, Babyloniorum regnum significans, id est, Nabuchodonosorem; in imagine item pectus ef brachia argentea, in visione vero ur13, scilicet Medlorum imperium, minus Babylonica : ubi Darium Medum indicat; deinde in imagine ven- trem et femora ænea, in visione autein pardum, nempe Persarum imperium, Cyrum videlicet sign- Deal, cujus imperium non minus splendidum et il- lustre fuit, quain Babylonicum; postea in imagine crura ferrea, in visione autem bestiam terribilem et horrendam, unguibus instructam æreis ferreisque dentibus, scilicet Macedonicum imperium, sive Alexandrum Magnum, regna comminuentem et do- mantem; iterumque in imagine pedes et digitos. partim ferrcos, partim teslaccos; in visione vero, decen cornna, totidem scilicet quot digitos, queis divisum regnum denotat post Alexandri obitum. Quod etiam regnum, in visione arietis et hirci, in quatuor coeli ventos divisum ait. Moriens quippe Alexander, regnum inter quatuor sibi familiares di- visit : quorum pnus in Europa, scilicet in Græcia, regnavit aller in Asia; alius in Syria et Babylo- pia ; quartus in Egypto, Libya et australibus parti- bus. Ex his igitur quatuor propagati lii bene multi reguarunt, et multiplicaverunt mala super terram, ut in libro Machabæorum scribitur “. Par- vum autem cornu magna loquens, in medio decem cornnym positum, Antiochum Epiphanem denotat, qui tempore Machalorum Judais bellum intulit. Hos itaque omnes, partim ferreos, partim testa- ceos dicit, utpote qui modo vicerint, modo ab aliis mutuo victi sint, neque tamen commisti sint, quemadmodumn ferrum testæ non commiscetur. D I Mach. 1, 10. "Dan. 11, 34. * Ibid. 35. Deinde dicit, in imagine quidem, lapilem exci- tum ex monte sine mauibus "; in visione aulem, Filium hominis venientem in nulibus cali, Domi- num Christum : utrinque vero significat ipsum ex Αbraham et ex Virgine sine semine viri venientem : tam pic Sine manibus ait, ac si diceret, Sine se- wipe viri, et, in nubibus coli : quæ absque huma- tis manibus, quasi in utero pluvias gestantes, pa- riunt. Hinc iterum in imagine : Et percussit testam, ferrum, es, argentum, aurum, et factum est quasi pulsis area astium, et extulit ea abundantia spiri tus, et locus inventus non est eis 2; in visione vero : Videbam donec orcisa est bestia, et periit, et corpus ejus datum est in combustionem ignis, et reliquarum bestiarum imperium translatum est, et longitudo vils

Παραγραφὴ εἰς τὸν Πτολεμαῖον. • [ & νικῶντας καὶ νικωμένους ὑπ' ἀλλήλων, καὶ μὴ με Καὶ γὰρ οὗτος ὁ Πτολεμαίος, εἷς ἐστι τῶν βασι- λευσάντων μετὰ ᾿Αλέξανδρον τὸν Μακεδόνα Πτολε μαίων, περὶ ὧν ὁ προφήτης Δανιήλ προφητεύει διαφόρως μὲν ἐξαιρέτως δὲ ἐν τῷ ἐνυπνίῳ τοῦ Ναο βουχοδονόσορ, καὶ τῷ ὁράματ: τῶν τεσσάρων θηρίων τῶν ἀναβαινόντων ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ὧν εἶδεν αὐτὸς Δανιήλ ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κεφαλήν χρυσῆν ἐν δὲ τῷ δράματι λέαιναν, σημαίνων τὴν τῶν Βαβυλωνίων ἀρχὴν, τουτέστι τὸν Ναβουχοδονόσορ. Εἶτα ἐν μὲν τῇ εἰκόνε, στῆθος καὶ βραχίονας ἀργυρούς· ἐν δὲ τῷ δράματι, ἄρχον, τὴν τῶν Μήδων ἀρχὴν, ἥττονα ούτ σαν τῶν Βαβυλωνίων, τουτέστι Δαρείον τὸν Μήδον λέγει. Εἶτα ἐφεξῆς ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, κοιλίαν καὶ μη- τοὺς χαλκούς· ἐν δὲ τῷ δράματι πάρδαλιν, τὴν τῶν Περσῶν ἀρχὴν, τουτέστι Κῦρον σημαίνει, ἥτις ἐγέν νετο λαμπρὰ καὶ περιφανής, οὐκ ἔλαττον τῶν Βαβυ- λωνίων. Εἶτε πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κνήμας σιδηράς, ἐν δὲ τῷ δράματι θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερόν, ὄνυ- χας χαλκούς, καὶ ὁδόντας σιδηροῦ; ἔχον, τὴν Μακε- δονικὴν ἀρχὴν δηλοί, τουτέστιν Αλέξανδρον, λεπτύ των (εἰς) καὶ δαμάζων τὰς βασιλείας. Εἶτα πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι πόδες καὶ δάκτυλος, μέρος μέντοι σε δηροῦν, μέρος δέ τι ἐστράκινον· ἐν δὲ τῷ ὁράματι δέκα κέρατα ισάριθμα τῶν δακτύλων, βασιλείαν δι- χρημένην λέγει, τὴν μετὰ ᾿Αλέξανδρον, ἣν καὶ ἐν τῷ δράματι τοῦ κριοῦ καὶ τοῦ τράγου διαιρεθεῖσαν εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους λέγει τοῦ οὐρανοῦ. Τοῦ γὰρ Αλεξάνδρου τελευτώντος τοῖς τέσσαρσι φίλοις αὐτοῦ διείλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· καὶ ὁ μὲν εἰς τῆς Εὐ. ρώπης, ἤτοι τῆς Ἑλλάδος ἐβασίλευσεν· ὁ δὲ ἕτερος τῆς Ἀσίας, καὶ ὁ ἄλλος Συρίας και Βαβυλωνίας, καὶ Ο τέταρτος Αιγύπτου και Λιβύης καὶ τῶν νοτίων μερών. Εκ τούτων οὖν τῶν τεσσάρων, μετ' αὐτοὺς υἱοὶ αὐτῶν πλείους γενόμενοι, ἐβασίλευσαν· καὶ ἐπλήθωναν κατὰ τῇ γῇ. καθὰ καὶ ἐν τοῖς Μακκαβαί- τοῖς ἐγγέγραπται. Τὸ δὲ κέρας εὸ μικρὸν τὸ λαλοῦν μεγάλα, τὸ ἀναμέσον τῶν δέκαι κεράτων, Αντίοχον σημαίνει τὸν Ἐπιφανῆ, τὸν πολεμήσαντα τοὺς Ἰου θαίους ἐπὶ τῶν Μακκαβαίων. Τούτους οὖν πάντας λέγει, μέρος μὲν σιδηροῦν, μέρος δὲ ἐστράκινον, ὡς γνωμένους· ἐν τρόπον ὁ σίδηρο; οὐ μίγνυται τῷ ἐστράκῳ. Είτε πάλιν λέγει, ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, λίθον μη- θέναι ἐξ ὅρους έναν χειρῶν· ἐν δὲ τῷ δράματι τῶν ἀνθρώπου ερχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἐνταῦθα σημαίνει ἐν ἑκατέρῳ μέρει ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ τῆς Παρθέ- που έχει σπέρματος ἀνδρὸς ἐρχόμενον. Καὶ ἐνταῦθα γὰρ Αντυ Χειρῶν εἶπεν, ἵνα εἴπῃ, "Ανευ σπέρματος ἀνδρός. Καὶ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· αἵτινες Έναν χειρῶν ἀνθρωπίνων ὡς ἀπὸ γαστρὸς τοὺς ἑκτοὺς βαστάζουσαι, τίκτουσιν. Είτα πάλιν ἐπὶ τῆς εἰμένος, Καὶ ἐπάταξε τὸν ὄστρακον, τὸν σίδηρον, τὸν χαλκόν, τὸν ἄργυρον, τὸν χρυσὸν, καὶ ἐγέ νετο ὡσεὶ κονιορτός ἄλωνος θερινῆς, καὶ ἐξῆρεν αὐτὰ τὸ πλῆθος τοῦ πνεύματος καὶ τόπος οὐχ εὑρέθη ἐν αὐτοῖς. Ἐν δὲ τῷ δράματι, Εθεώρουν * TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. II. Paragrapha in Ptolemæum. lic Ptolemæus aliquis est ex iis qui post Alexan- drum Macedonem regnarunt; de quibus Danici propheta variis in locis vaticinatur, maximeque in somnio Nabuchodonosoris et in visione quatuor bestiarum ascendearium ex mari : quæ vidit Da- niel, in imagine scilicet caput aureum, in visione vero leænam, Babyloniorum regnum significans, id est, Nabuchodonosorem; in imagine item pectus ef brachia argentea, in visione vero ur13, scilicet Medlorum imperium, minus Babylonica : ubi Darium Medum indicat; deinde in imagine ven- trem et femora ænea, in visione autein pardum, nempe Persarum imperium, Cyrum videlicet sign- Deal, cujus imperium non minus splendidum et il- lustre fuit, quain Babylonicum; postea in imagine crura ferrea, in visione autem bestiam terribilem et horrendam, unguibus instructam æreis ferreisque dentibus, scilicet Macedonicum imperium, sive Alexandrum Magnum, regna comminuentem et do- mantem; iterumque in imagine pedes et digitos. partim ferrcos, partim teslaccos; in visione vero, decen cornna, totidem scilicet quot digitos, queis divisum regnum denotat post Alexandri obitum. Quod etiam regnum, in visione arietis et hirci, in quatuor coeli ventos divisum ait. Moriens quippe Alexander, regnum inter quatuor sibi familiares di- visit : quorum pnus in Europa, scilicet in Græcia, regnavit aller in Asia; alius in Syria et Babylo- pia ; quartus in Egypto, Libya et australibus parti- bus. Ex his igitur quatuor propagati lii bene multi reguarunt, et multiplicaverunt mala super terram, ut in libro Machabæorum scribitur “. Par- vum autem cornu magna loquens, in medio decem cornnym positum, Antiochum Epiphanem denotat, qui tempore Machalorum Judais bellum intulit. Hos itaque omnes, partim ferreos, partim testa- ceos dicit, utpote qui modo vicerint, modo ab aliis mutuo victi sint, neque tamen commisti sint, quemadmodumn ferrum testæ non commiscetur. D I Mach. 1, 10. "Dan. 11, 34. * Ibid. 35. Deinde dicit, in imagine quidem, lapilem exci- tum ex monte sine mauibus "; in visione aulem, Filium hominis venientem in nulibus cali, Domi- num Christum : utrinque vero significat ipsum ex Αbraham et ex Virgine sine semine viri venientem : tam pic Sine manibus ait, ac si diceret, Sine se- wipe viri, et, in nubibus coli : quæ absque huma- tis manibus, quasi in utero pluvias gestantes, pa- riunt. Hinc iterum in imagine : Et percussit testam, ferrum, es, argentum, aurum, et factum est quasi pulsis area astium, et extulit ea abundantia spiri tus, et locus inventus non est eis 2; in visione vero : Videbam donec orcisa est bestia, et periit, et corpus ejus datum est in combustionem ignis, et reliquarum bestiarum imperium translatum est, et longitudo vils

Παραγραφὴ εἰς τὸν Πτολεμαῖον. • [ & νικῶντας καὶ νικωμένους ὑπ' ἀλλήλων, καὶ μὴ με Καὶ γὰρ οὗτος ὁ Πτολεμαίος, εἷς ἐστι τῶν βασι- λευσάντων μετὰ ᾿Αλέξανδρον τὸν Μακεδόνα Πτολε μαίων, περὶ ὧν ὁ προφήτης Δανιήλ προφητεύει διαφόρως μὲν ἐξαιρέτως δὲ ἐν τῷ ἐνυπνίῳ τοῦ Ναο βουχοδονόσορ, καὶ τῷ ὁράματ: τῶν τεσσάρων θηρίων τῶν ἀναβαινόντων ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ὧν εἶδεν αὐτὸς Δανιήλ ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κεφαλήν χρυσῆν ἐν δὲ τῷ δράματι λέαιναν, σημαίνων τὴν τῶν Βαβυλωνίων ἀρχὴν, τουτέστι τὸν Ναβουχοδονόσορ. Εἶτα ἐν μὲν τῇ εἰκόνε, στῆθος καὶ βραχίονας ἀργυρούς· ἐν δὲ τῷ δράματι, ἄρχον, τὴν τῶν Μήδων ἀρχὴν, ἥττονα ούτ σαν τῶν Βαβυλωνίων, τουτέστι Δαρείον τὸν Μήδον λέγει. Εἶτα ἐφεξῆς ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, κοιλίαν καὶ μη- τοὺς χαλκούς· ἐν δὲ τῷ δράματι πάρδαλιν, τὴν τῶν Περσῶν ἀρχὴν, τουτέστι Κῦρον σημαίνει, ἥτις ἐγέν νετο λαμπρὰ καὶ περιφανής, οὐκ ἔλαττον τῶν Βαβυ- λωνίων. Εἶτε πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι κνήμας σιδηράς, ἐν δὲ τῷ δράματι θηρίον ἔκθαμβον καὶ φοβερόν, ὄνυ- χας χαλκούς, καὶ ὁδόντας σιδηροῦ; ἔχον, τὴν Μακε- δονικὴν ἀρχὴν δηλοί, τουτέστιν Αλέξανδρον, λεπτύ των (εἰς) καὶ δαμάζων τὰς βασιλείας. Εἶτα πάλιν ἐν μὲν τῇ εἰκόνι πόδες καὶ δάκτυλος, μέρος μέντοι σε δηροῦν, μέρος δέ τι ἐστράκινον· ἐν δὲ τῷ ὁράματι δέκα κέρατα ισάριθμα τῶν δακτύλων, βασιλείαν δι- χρημένην λέγει, τὴν μετὰ ᾿Αλέξανδρον, ἣν καὶ ἐν τῷ δράματι τοῦ κριοῦ καὶ τοῦ τράγου διαιρεθεῖσαν εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους λέγει τοῦ οὐρανοῦ. Τοῦ γὰρ Αλεξάνδρου τελευτώντος τοῖς τέσσαρσι φίλοις αὐτοῦ διείλε τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· καὶ ὁ μὲν εἰς τῆς Εὐ. ρώπης, ἤτοι τῆς Ἑλλάδος ἐβασίλευσεν· ὁ δὲ ἕτερος τῆς Ἀσίας, καὶ ὁ ἄλλος Συρίας και Βαβυλωνίας, καὶ Ο τέταρτος Αιγύπτου και Λιβύης καὶ τῶν νοτίων μερών. Εκ τούτων οὖν τῶν τεσσάρων, μετ' αὐτοὺς υἱοὶ αὐτῶν πλείους γενόμενοι, ἐβασίλευσαν· καὶ ἐπλήθωναν κατὰ τῇ γῇ. καθὰ καὶ ἐν τοῖς Μακκαβαί- τοῖς ἐγγέγραπται. Τὸ δὲ κέρας εὸ μικρὸν τὸ λαλοῦν μεγάλα, τὸ ἀναμέσον τῶν δέκαι κεράτων, Αντίοχον σημαίνει τὸν Ἐπιφανῆ, τὸν πολεμήσαντα τοὺς Ἰου θαίους ἐπὶ τῶν Μακκαβαίων. Τούτους οὖν πάντας λέγει, μέρος μὲν σιδηροῦν, μέρος δὲ ἐστράκινον, ὡς γνωμένους· ἐν τρόπον ὁ σίδηρο; οὐ μίγνυται τῷ ἐστράκῳ. Είτε πάλιν λέγει, ἐν μὲν τῇ εἰκόνι, λίθον μη- θέναι ἐξ ὅρους έναν χειρῶν· ἐν δὲ τῷ δράματι τῶν ἀνθρώπου ερχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἐνταῦθα σημαίνει ἐν ἑκατέρῳ μέρει ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ τῆς Παρθέ- που έχει σπέρματος ἀνδρὸς ἐρχόμενον. Καὶ ἐνταῦθα γὰρ Αντυ Χειρῶν εἶπεν, ἵνα εἴπῃ, "Ανευ σπέρματος ἀνδρός. Καὶ, ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· αἵτινες Έναν χειρῶν ἀνθρωπίνων ὡς ἀπὸ γαστρὸς τοὺς ἑκτοὺς βαστάζουσαι, τίκτουσιν. Είτα πάλιν ἐπὶ τῆς εἰμένος, Καὶ ἐπάταξε τὸν ὄστρακον, τὸν σίδηρον, τὸν χαλκόν, τὸν ἄργυρον, τὸν χρυσὸν, καὶ ἐγέ νετο ὡσεὶ κονιορτός ἄλωνος θερινῆς, καὶ ἐξῆρεν αὐτὰ τὸ πλῆθος τοῦ πνεύματος καὶ τόπος οὐχ εὑρέθη ἐν αὐτοῖς. Ἐν δὲ τῷ δράματι, Εθεώρουν * TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. II. Paragrapha in Ptolemæum. lic Ptolemæus aliquis est ex iis qui post Alexan- drum Macedonem regnarunt; de quibus Danici propheta variis in locis vaticinatur, maximeque in somnio Nabuchodonosoris et in visione quatuor bestiarum ascendearium ex mari : quæ vidit Da- niel, in imagine scilicet caput aureum, in visione vero leænam, Babyloniorum regnum significans, id est, Nabuchodonosorem; in imagine item pectus ef brachia argentea, in visione vero ur13, scilicet Medlorum imperium, minus Babylonica : ubi Darium Medum indicat; deinde in imagine ven- trem et femora ænea, in visione autein pardum, nempe Persarum imperium, Cyrum videlicet sign- Deal, cujus imperium non minus splendidum et il- lustre fuit, quain Babylonicum; postea in imagine crura ferrea, in visione autem bestiam terribilem et horrendam, unguibus instructam æreis ferreisque dentibus, scilicet Macedonicum imperium, sive Alexandrum Magnum, regna comminuentem et do- mantem; iterumque in imagine pedes et digitos. partim ferrcos, partim teslaccos; in visione vero, decen cornna, totidem scilicet quot digitos, queis divisum regnum denotat post Alexandri obitum. Quod etiam regnum, in visione arietis et hirci, in quatuor coeli ventos divisum ait. Moriens quippe Alexander, regnum inter quatuor sibi familiares di- visit : quorum pnus in Europa, scilicet in Græcia, regnavit aller in Asia; alius in Syria et Babylo- pia ; quartus in Egypto, Libya et australibus parti- bus. Ex his igitur quatuor propagati lii bene multi reguarunt, et multiplicaverunt mala super terram, ut in libro Machabæorum scribitur “. Par- vum autem cornu magna loquens, in medio decem cornnym positum, Antiochum Epiphanem denotat, qui tempore Machalorum Judais bellum intulit. Hos itaque omnes, partim ferreos, partim testa- ceos dicit, utpote qui modo vicerint, modo ab aliis mutuo victi sint, neque tamen commisti sint, quemadmodumn ferrum testæ non commiscetur. D I Mach. 1, 10. "Dan. 11, 34. * Ibid. 35. Deinde dicit, in imagine quidem, lapilem exci- tum ex monte sine mauibus "; in visione aulem, Filium hominis venientem in nulibus cali, Domi- num Christum : utrinque vero significat ipsum ex Αbraham et ex Virgine sine semine viri venientem : tam pic Sine manibus ait, ac si diceret, Sine se- wipe viri, et, in nubibus coli : quæ absque huma- tis manibus, quasi in utero pluvias gestantes, pa- riunt. Hinc iterum in imagine : Et percussit testam, ferrum, es, argentum, aurum, et factum est quasi pulsis area astium, et extulit ea abundantia spiri tus, et locus inventus non est eis 2; in visione vero : Videbam donec orcisa est bestia, et periit, et corpus ejus datum est in combustionem ignis, et reliquarum bestiarum imperium translatum est, et longitudo vils

φθαρήσεται. Ἐνταῦθα μὲν λέγων περὶ τοῦ Δεσπό- του Χριστοῦ, αἰνιγματωδῶς δὲ συμπεριλαμβάνει καὶ τὸ τῶν Ῥωμαίων βασίλειον, συνανατείλαν τῷ Δεσπότη Χριστῷ. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ ἔτι κυοφορου- μένου, κράτος ἐδέξατο παρὰ Θεοῦ ἡ τῶν Ρωμαίων Εt βασιλεία, ὡς ὑπηρέτις οὖσα τῶν τοῦ Χριστοῦ οἶκο- νομιῶν· ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ καὶ αἰώνιοι Αύ. γουστοι προσηγορεύθησαν, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἀπογραφὴν ὡς κρατοῦντες ἐποιήσαντο. Αμέλει επισημαίνεται ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Αὕτη πρώτη ἀπογραφὴ ἐγένετο ἐπὶ Αὐγούστου Καίσαρος· ὅτε καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐγενήθη, καὶ εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν καὶ βασιλείαν ἠξίωσεν ἀπογραφῆναι καὶ τέλη δοῦναι. Εt Μετέχει οὖν ἡ βασιλεία τῶν Ῥωμαίων τῶν ἀξιω- Β μάτων τῆς βασιλείας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· πάσας ὑπεραίρουσα ὅσον ἐνδέχεται κατὰ τὸν βίον τοῦτον, αήττητες διαμένουσα μέχρι τῆς συντελείας· Εἰς τὸν αιώνα γάρ, φησίν, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὸ, εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀτι- λεύτητον σημαίνει, καθὰ καὶ ὁ Γαβριήλ τῇ Παρθένῳ λέγει· Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ιακώβ εἰς τους αιώνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος· ἐπὶ δὲ τῆς Ῥωμαίων βασιλείας ώς συνανα τειλάσης τῷ Χριστῷ, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὐ δια φθαρήσεται. θαῤῥῶν γὰρ ἀποφαίνομαι, ὅτι εἰ καὶ διὰ τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας πρὸς παιδείαν, ὀλίγον ἐχθροὶ βάρβαροι τῇ Ῥωμανίᾳ ἐπανίστανται, ἀλλὰ τῇ δυνάμει τοῦ διακρατοῦντος, αήττητος διαμένει ή βασιλεία, ἐπὶ τῷ μὴ στενοῦσθαι τὰ τῶν Χριστιανῶν, Ο ἀλλὰ πλατύνεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρῶτον βασίλειον ἐπίστευσε Χριστῷ παρὰ τὰ λοιπά· καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ὑπηρέτις ἐστὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μιῶν, ἦν διὰ ταῦτα φυλάττει ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Δήττητον μέχρι συντελείας. Τὸ δὲ τῶν Περσῶν βασί λειον οὐκ ἔστιν ἐκ τῶν Περσῶν, οὔτε ἐκ διαδοχῆς τῶν προτέρων, ἀλλ᾽ ἐξ ἄλλης ἀρχῆς νῦν ἀναστάν, τουτέστιν ἐκ τῶν Μάγων. Ἐπὶ γὰρ τῶν καιρῶν τοῦ Χριστοῦ, ἡ βασιλεία τῶν Περσῶν καταλυθεῖσα ἦν ἀπὸ τοῦ Μακεδόνος Αλεξάνδρου κατὰ τὴν προφη τείαν, καὶ οἱ διάδοχοι τῆς Μακεδονικῆς ἀρχῆς κατο εκράτουν τῆς χώρας ἄχρις Αντιόχου · λοιπόν· ἔx- τότε Πάρθοι κατὰ μικρὸν ἐτοποκράτουν. Αμέλει ἐπιρρίψαντες ἐν Ἱεροσολύμοις, Υρκανὸν τὸν τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντα αἰχμάλωτον ἔλαβον πρὸ ὀλίγου χρόνου του παραγενέσθαι τὸν Δεσπότην Χριστόν. Νῦν γὰρ ὡς πρὸ τετρακοσίων ἐτῶν ἐξεγέρθη αὕτη ἡ βασιλεία τῶν Μάγων· ὡς οἶμαι καὶ αὕτη δευτε- ρεύουσα μετὰ τοὺς Ρωμαίους, διὰ τὸ τοὺς Μάγους ἀξιώματά τινα λαβεῖν ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν προσκύνησιν καὶ τιμήν. Ἐν τῇ γὰρ Ῥωμαίων γῇ πρῶτον ἐπὶ τῶν ἀποστόλων δι έδραμε τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα· καὶ εὐθέως πάλιν ἐν Περσίδι διὰ Θαδδαίου τοῦ ἀποστόλου. 'Αμέλει καὶ ἐν ταῖς Καθολικαῖς γέγραπται· Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτή. ᾿Αλλὰ μὴν τὸ τῶν Ῥω μαίων βασίλειον πολλά προβλήματα ἔχει ἐν τούτῳ, ὡς καὶ πρῶτον δν, καὶ πρῶτον πιστεῦσαν εἰς Χρισ στὸν καὶ ὑπηρετοῦν ἐν πάσῃ τῇ κατὰ Χριστὸν οἶκο- νομία. Ἕτερον δὲ σημεῖον δυναστείας τῶν Ῥωμαίων σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A manum imperium roboratum est a Deo, utpote Christi economiarum administrum : eo quippe tempore aeternum duraturi Augusti proclamati sunt, et per omnem terram ut imperantes censum fece- runt. sane sit evangelista : læc prima descriptio facta est sub Cesare Augusto, quando Dominus Christus natus, et in Romanorum terra et imperio describi atque tributa pendere dignatus est. C Imperium itaque Romanum dignitatis regni Christi Domini consors est; utpote quod omnia regna exsuperet, quantum in hoc sæculo licet, ac invictum maneat usque ad consummationem : ait quippe, In acculum non corrumpetur. Quod si de Domino Christo accipiatur illud, in sæculum, perpetuitatem denotat, quemadmodum et Gabriel Virgini dicit: regnabit in domo Jacob in sacula, et regni ejus non erit finis "."; si vero de Romano - rum imperio accipiatur, utpote quod cum Christo exortum sit, in hoc sæculo non evertendum ait. Nec vereor cum fiducia pronuntiare, etiamsi ob peccata nostra ad breve tempus ad castigationem nostram barbari hostes in Romanam ditionem Insurgant, attamen summi moderatoris virtute, Ιnτidum imperium fore, ut ne Christians res in angustum deducantur, sed potius amplifcentur. Etenim hoc primum imperium præ cæteris in Chri- stum credidit, atque hoc ipsuín Christi œcono- miæ famulatum est: ac ideo ipsum ad consum- mationem usque invictum servabit universorum Dominus. Persarum autcm regnum, non ex Per- sis ortum habet, neque priscorum regum succes- sionem servat, sed ex alieno principatu jam in- surrexit, id est, ex Magis. Nam Christi tempore, Persarum regnum jam solutum fuerat ab Alexan- dro Macedone, secundum prophetiam, ac Macedo- nici imperii successores eam regionem obtinebant usque ad Antiochum : deinde vero Parthi paulatim p eam subegerunt. Et vero Jerosolymam irrumpen- tes, lyrcanum Judæorum principem captivum abduxerunt, haud diu antequam Dominus Chri- stus adveniret, Jam autem quod obtinet Magorum imperium, ante annos circiter quadringentos exortum est, quod ideo, mea quidem sententia, secundas post Romanos obtinet, quia Magi, quod Christum adoratum venerint, aliquam hinc digni- tatem adepti sint. Atenim in Romana primum ditione apostolorum tempore Christiana prædicatio diffusa est; statim vero postea in Perside per Thaddæum apostolum. Et sane in Catholicis epi- stolis scriptum est: Salutal vos Ecclesia, qua est in Babylone, coelecta. Quinetiam Roma- num imperium multas hac in parte prærogativas obtinet; nempe, quod sit primum, quod primum in Christum crediderit, quod omni secundum Luc. 11, 2. 68.19 Luc. '1, 32. | Pet. V, 13.

φθαρήσεται. Ἐνταῦθα μὲν λέγων περὶ τοῦ Δεσπό- του Χριστοῦ, αἰνιγματωδῶς δὲ συμπεριλαμβάνει καὶ τὸ τῶν Ῥωμαίων βασίλειον, συνανατείλαν τῷ Δεσπότη Χριστῷ. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ ἔτι κυοφορου- μένου, κράτος ἐδέξατο παρὰ Θεοῦ ἡ τῶν Ρωμαίων Εt βασιλεία, ὡς ὑπηρέτις οὖσα τῶν τοῦ Χριστοῦ οἶκο- νομιῶν· ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ καὶ αἰώνιοι Αύ. γουστοι προσηγορεύθησαν, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἀπογραφὴν ὡς κρατοῦντες ἐποιήσαντο. Αμέλει επισημαίνεται ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Αὕτη πρώτη ἀπογραφὴ ἐγένετο ἐπὶ Αὐγούστου Καίσαρος· ὅτε καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐγενήθη, καὶ εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν καὶ βασιλείαν ἠξίωσεν ἀπογραφῆναι καὶ τέλη δοῦναι. Εt Μετέχει οὖν ἡ βασιλεία τῶν Ῥωμαίων τῶν ἀξιω- Β μάτων τῆς βασιλείας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· πάσας ὑπεραίρουσα ὅσον ἐνδέχεται κατὰ τὸν βίον τοῦτον, αήττητες διαμένουσα μέχρι τῆς συντελείας· Εἰς τὸν αιώνα γάρ, φησίν, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὸ, εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀτι- λεύτητον σημαίνει, καθὰ καὶ ὁ Γαβριήλ τῇ Παρθένῳ λέγει· Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ιακώβ εἰς τους αιώνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος· ἐπὶ δὲ τῆς Ῥωμαίων βασιλείας ώς συνανα τειλάσης τῷ Χριστῷ, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὐ δια φθαρήσεται. θαῤῥῶν γὰρ ἀποφαίνομαι, ὅτι εἰ καὶ διὰ τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας πρὸς παιδείαν, ὀλίγον ἐχθροὶ βάρβαροι τῇ Ῥωμανίᾳ ἐπανίστανται, ἀλλὰ τῇ δυνάμει τοῦ διακρατοῦντος, αήττητος διαμένει ή βασιλεία, ἐπὶ τῷ μὴ στενοῦσθαι τὰ τῶν Χριστιανῶν, Ο ἀλλὰ πλατύνεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρῶτον βασίλειον ἐπίστευσε Χριστῷ παρὰ τὰ λοιπά· καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ὑπηρέτις ἐστὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μιῶν, ἦν διὰ ταῦτα φυλάττει ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Δήττητον μέχρι συντελείας. Τὸ δὲ τῶν Περσῶν βασί λειον οὐκ ἔστιν ἐκ τῶν Περσῶν, οὔτε ἐκ διαδοχῆς τῶν προτέρων, ἀλλ᾽ ἐξ ἄλλης ἀρχῆς νῦν ἀναστάν, τουτέστιν ἐκ τῶν Μάγων. Ἐπὶ γὰρ τῶν καιρῶν τοῦ Χριστοῦ, ἡ βασιλεία τῶν Περσῶν καταλυθεῖσα ἦν ἀπὸ τοῦ Μακεδόνος Αλεξάνδρου κατὰ τὴν προφη τείαν, καὶ οἱ διάδοχοι τῆς Μακεδονικῆς ἀρχῆς κατο εκράτουν τῆς χώρας ἄχρις Αντιόχου · λοιπόν· ἔx- τότε Πάρθοι κατὰ μικρὸν ἐτοποκράτουν. Αμέλει ἐπιρρίψαντες ἐν Ἱεροσολύμοις, Υρκανὸν τὸν τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντα αἰχμάλωτον ἔλαβον πρὸ ὀλίγου χρόνου του παραγενέσθαι τὸν Δεσπότην Χριστόν. Νῦν γὰρ ὡς πρὸ τετρακοσίων ἐτῶν ἐξεγέρθη αὕτη ἡ βασιλεία τῶν Μάγων· ὡς οἶμαι καὶ αὕτη δευτε- ρεύουσα μετὰ τοὺς Ρωμαίους, διὰ τὸ τοὺς Μάγους ἀξιώματά τινα λαβεῖν ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν προσκύνησιν καὶ τιμήν. Ἐν τῇ γὰρ Ῥωμαίων γῇ πρῶτον ἐπὶ τῶν ἀποστόλων δι έδραμε τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα· καὶ εὐθέως πάλιν ἐν Περσίδι διὰ Θαδδαίου τοῦ ἀποστόλου. 'Αμέλει καὶ ἐν ταῖς Καθολικαῖς γέγραπται· Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτή. ᾿Αλλὰ μὴν τὸ τῶν Ῥω μαίων βασίλειον πολλά προβλήματα ἔχει ἐν τούτῳ, ὡς καὶ πρῶτον δν, καὶ πρῶτον πιστεῦσαν εἰς Χρισ στὸν καὶ ὑπηρετοῦν ἐν πάσῃ τῇ κατὰ Χριστὸν οἶκο- νομία. Ἕτερον δὲ σημεῖον δυναστείας τῶν Ῥωμαίων σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A manum imperium roboratum est a Deo, utpote Christi economiarum administrum : eo quippe tempore aeternum duraturi Augusti proclamati sunt, et per omnem terram ut imperantes censum fece- runt. sane sit evangelista : læc prima descriptio facta est sub Cesare Augusto, quando Dominus Christus natus, et in Romanorum terra et imperio describi atque tributa pendere dignatus est. C Imperium itaque Romanum dignitatis regni Christi Domini consors est; utpote quod omnia regna exsuperet, quantum in hoc sæculo licet, ac invictum maneat usque ad consummationem : ait quippe, In acculum non corrumpetur. Quod si de Domino Christo accipiatur illud, in sæculum, perpetuitatem denotat, quemadmodum et Gabriel Virgini dicit: regnabit in domo Jacob in sacula, et regni ejus non erit finis "."; si vero de Romano - rum imperio accipiatur, utpote quod cum Christo exortum sit, in hoc sæculo non evertendum ait. Nec vereor cum fiducia pronuntiare, etiamsi ob peccata nostra ad breve tempus ad castigationem nostram barbari hostes in Romanam ditionem Insurgant, attamen summi moderatoris virtute, Ιnτidum imperium fore, ut ne Christians res in angustum deducantur, sed potius amplifcentur. Etenim hoc primum imperium præ cæteris in Chri- stum credidit, atque hoc ipsuín Christi œcono- miæ famulatum est: ac ideo ipsum ad consum- mationem usque invictum servabit universorum Dominus. Persarum autcm regnum, non ex Per- sis ortum habet, neque priscorum regum succes- sionem servat, sed ex alieno principatu jam in- surrexit, id est, ex Magis. Nam Christi tempore, Persarum regnum jam solutum fuerat ab Alexan- dro Macedone, secundum prophetiam, ac Macedo- nici imperii successores eam regionem obtinebant usque ad Antiochum : deinde vero Parthi paulatim p eam subegerunt. Et vero Jerosolymam irrumpen- tes, lyrcanum Judæorum principem captivum abduxerunt, haud diu antequam Dominus Chri- stus adveniret, Jam autem quod obtinet Magorum imperium, ante annos circiter quadringentos exortum est, quod ideo, mea quidem sententia, secundas post Romanos obtinet, quia Magi, quod Christum adoratum venerint, aliquam hinc digni- tatem adepti sint. Atenim in Romana primum ditione apostolorum tempore Christiana prædicatio diffusa est; statim vero postea in Perside per Thaddæum apostolum. Et sane in Catholicis epi- stolis scriptum est: Salutal vos Ecclesia, qua est in Babylone, coelecta. Quinetiam Roma- num imperium multas hac in parte prærogativas obtinet; nempe, quod sit primum, quod primum in Christum crediderit, quod omni secundum Luc. 11, 2. 68.19 Luc. '1, 32. | Pet. V, 13.

φθαρήσεται. Ἐνταῦθα μὲν λέγων περὶ τοῦ Δεσπό- του Χριστοῦ, αἰνιγματωδῶς δὲ συμπεριλαμβάνει καὶ τὸ τῶν Ῥωμαίων βασίλειον, συνανατείλαν τῷ Δεσπότη Χριστῷ. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ ἔτι κυοφορου- μένου, κράτος ἐδέξατο παρὰ Θεοῦ ἡ τῶν Ρωμαίων Εt βασιλεία, ὡς ὑπηρέτις οὖσα τῶν τοῦ Χριστοῦ οἶκο- νομιῶν· ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ καὶ αἰώνιοι Αύ. γουστοι προσηγορεύθησαν, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἀπογραφὴν ὡς κρατοῦντες ἐποιήσαντο. Αμέλει επισημαίνεται ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Αὕτη πρώτη ἀπογραφὴ ἐγένετο ἐπὶ Αὐγούστου Καίσαρος· ὅτε καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐγενήθη, καὶ εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν καὶ βασιλείαν ἠξίωσεν ἀπογραφῆναι καὶ τέλη δοῦναι. Εt Μετέχει οὖν ἡ βασιλεία τῶν Ῥωμαίων τῶν ἀξιω- Β μάτων τῆς βασιλείας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· πάσας ὑπεραίρουσα ὅσον ἐνδέχεται κατὰ τὸν βίον τοῦτον, αήττητες διαμένουσα μέχρι τῆς συντελείας· Εἰς τὸν αιώνα γάρ, φησίν, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὸ, εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀτι- λεύτητον σημαίνει, καθὰ καὶ ὁ Γαβριήλ τῇ Παρθένῳ λέγει· Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ιακώβ εἰς τους αιώνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος· ἐπὶ δὲ τῆς Ῥωμαίων βασιλείας ώς συνανα τειλάσης τῷ Χριστῷ, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὐ δια φθαρήσεται. θαῤῥῶν γὰρ ἀποφαίνομαι, ὅτι εἰ καὶ διὰ τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας πρὸς παιδείαν, ὀλίγον ἐχθροὶ βάρβαροι τῇ Ῥωμανίᾳ ἐπανίστανται, ἀλλὰ τῇ δυνάμει τοῦ διακρατοῦντος, αήττητος διαμένει ή βασιλεία, ἐπὶ τῷ μὴ στενοῦσθαι τὰ τῶν Χριστιανῶν, Ο ἀλλὰ πλατύνεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρῶτον βασίλειον ἐπίστευσε Χριστῷ παρὰ τὰ λοιπά· καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ὑπηρέτις ἐστὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μιῶν, ἦν διὰ ταῦτα φυλάττει ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Δήττητον μέχρι συντελείας. Τὸ δὲ τῶν Περσῶν βασί λειον οὐκ ἔστιν ἐκ τῶν Περσῶν, οὔτε ἐκ διαδοχῆς τῶν προτέρων, ἀλλ᾽ ἐξ ἄλλης ἀρχῆς νῦν ἀναστάν, τουτέστιν ἐκ τῶν Μάγων. Ἐπὶ γὰρ τῶν καιρῶν τοῦ Χριστοῦ, ἡ βασιλεία τῶν Περσῶν καταλυθεῖσα ἦν ἀπὸ τοῦ Μακεδόνος Αλεξάνδρου κατὰ τὴν προφη τείαν, καὶ οἱ διάδοχοι τῆς Μακεδονικῆς ἀρχῆς κατο εκράτουν τῆς χώρας ἄχρις Αντιόχου · λοιπόν· ἔx- τότε Πάρθοι κατὰ μικρὸν ἐτοποκράτουν. Αμέλει ἐπιρρίψαντες ἐν Ἱεροσολύμοις, Υρκανὸν τὸν τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντα αἰχμάλωτον ἔλαβον πρὸ ὀλίγου χρόνου του παραγενέσθαι τὸν Δεσπότην Χριστόν. Νῦν γὰρ ὡς πρὸ τετρακοσίων ἐτῶν ἐξεγέρθη αὕτη ἡ βασιλεία τῶν Μάγων· ὡς οἶμαι καὶ αὕτη δευτε- ρεύουσα μετὰ τοὺς Ρωμαίους, διὰ τὸ τοὺς Μάγους ἀξιώματά τινα λαβεῖν ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν προσκύνησιν καὶ τιμήν. Ἐν τῇ γὰρ Ῥωμαίων γῇ πρῶτον ἐπὶ τῶν ἀποστόλων δι έδραμε τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα· καὶ εὐθέως πάλιν ἐν Περσίδι διὰ Θαδδαίου τοῦ ἀποστόλου. 'Αμέλει καὶ ἐν ταῖς Καθολικαῖς γέγραπται· Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτή. ᾿Αλλὰ μὴν τὸ τῶν Ῥω μαίων βασίλειον πολλά προβλήματα ἔχει ἐν τούτῳ, ὡς καὶ πρῶτον δν, καὶ πρῶτον πιστεῦσαν εἰς Χρισ στὸν καὶ ὑπηρετοῦν ἐν πάσῃ τῇ κατὰ Χριστὸν οἶκο- νομία. Ἕτερον δὲ σημεῖον δυναστείας τῶν Ῥωμαίων σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A manum imperium roboratum est a Deo, utpote Christi economiarum administrum : eo quippe tempore aeternum duraturi Augusti proclamati sunt, et per omnem terram ut imperantes censum fece- runt. sane sit evangelista : læc prima descriptio facta est sub Cesare Augusto, quando Dominus Christus natus, et in Romanorum terra et imperio describi atque tributa pendere dignatus est. C Imperium itaque Romanum dignitatis regni Christi Domini consors est; utpote quod omnia regna exsuperet, quantum in hoc sæculo licet, ac invictum maneat usque ad consummationem : ait quippe, In acculum non corrumpetur. Quod si de Domino Christo accipiatur illud, in sæculum, perpetuitatem denotat, quemadmodum et Gabriel Virgini dicit: regnabit in domo Jacob in sacula, et regni ejus non erit finis "."; si vero de Romano - rum imperio accipiatur, utpote quod cum Christo exortum sit, in hoc sæculo non evertendum ait. Nec vereor cum fiducia pronuntiare, etiamsi ob peccata nostra ad breve tempus ad castigationem nostram barbari hostes in Romanam ditionem Insurgant, attamen summi moderatoris virtute, Ιnτidum imperium fore, ut ne Christians res in angustum deducantur, sed potius amplifcentur. Etenim hoc primum imperium præ cæteris in Chri- stum credidit, atque hoc ipsuín Christi œcono- miæ famulatum est: ac ideo ipsum ad consum- mationem usque invictum servabit universorum Dominus. Persarum autcm regnum, non ex Per- sis ortum habet, neque priscorum regum succes- sionem servat, sed ex alieno principatu jam in- surrexit, id est, ex Magis. Nam Christi tempore, Persarum regnum jam solutum fuerat ab Alexan- dro Macedone, secundum prophetiam, ac Macedo- nici imperii successores eam regionem obtinebant usque ad Antiochum : deinde vero Parthi paulatim p eam subegerunt. Et vero Jerosolymam irrumpen- tes, lyrcanum Judæorum principem captivum abduxerunt, haud diu antequam Dominus Chri- stus adveniret, Jam autem quod obtinet Magorum imperium, ante annos circiter quadringentos exortum est, quod ideo, mea quidem sententia, secundas post Romanos obtinet, quia Magi, quod Christum adoratum venerint, aliquam hinc digni- tatem adepti sint. Atenim in Romana primum ditione apostolorum tempore Christiana prædicatio diffusa est; statim vero postea in Perside per Thaddæum apostolum. Et sane in Catholicis epi- stolis scriptum est: Salutal vos Ecclesia, qua est in Babylone, coelecta. Quinetiam Roma- num imperium multas hac in parte prærogativas obtinet; nempe, quod sit primum, quod primum in Christum crediderit, quod omni secundum Luc. 11, 2. 68.19 Luc. '1, 32. | Pet. V, 13.

φθαρήσεται. Ἐνταῦθα μὲν λέγων περὶ τοῦ Δεσπό- του Χριστοῦ, αἰνιγματωδῶς δὲ συμπεριλαμβάνει καὶ τὸ τῶν Ῥωμαίων βασίλειον, συνανατείλαν τῷ Δεσπότη Χριστῷ. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ ἔτι κυοφορου- μένου, κράτος ἐδέξατο παρὰ Θεοῦ ἡ τῶν Ρωμαίων Εt βασιλεία, ὡς ὑπηρέτις οὖσα τῶν τοῦ Χριστοῦ οἶκο- νομιῶν· ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ καὶ αἰώνιοι Αύ. γουστοι προσηγορεύθησαν, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἀπογραφὴν ὡς κρατοῦντες ἐποιήσαντο. Αμέλει επισημαίνεται ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Αὕτη πρώτη ἀπογραφὴ ἐγένετο ἐπὶ Αὐγούστου Καίσαρος· ὅτε καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐγενήθη, καὶ εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν καὶ βασιλείαν ἠξίωσεν ἀπογραφῆναι καὶ τέλη δοῦναι. Εt Μετέχει οὖν ἡ βασιλεία τῶν Ῥωμαίων τῶν ἀξιω- Β μάτων τῆς βασιλείας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· πάσας ὑπεραίρουσα ὅσον ἐνδέχεται κατὰ τὸν βίον τοῦτον, αήττητες διαμένουσα μέχρι τῆς συντελείας· Εἰς τὸν αιώνα γάρ, φησίν, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὸ, εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀτι- λεύτητον σημαίνει, καθὰ καὶ ὁ Γαβριήλ τῇ Παρθένῳ λέγει· Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ιακώβ εἰς τους αιώνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος· ἐπὶ δὲ τῆς Ῥωμαίων βασιλείας ώς συνανα τειλάσης τῷ Χριστῷ, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὐ δια φθαρήσεται. θαῤῥῶν γὰρ ἀποφαίνομαι, ὅτι εἰ καὶ διὰ τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας πρὸς παιδείαν, ὀλίγον ἐχθροὶ βάρβαροι τῇ Ῥωμανίᾳ ἐπανίστανται, ἀλλὰ τῇ δυνάμει τοῦ διακρατοῦντος, αήττητος διαμένει ή βασιλεία, ἐπὶ τῷ μὴ στενοῦσθαι τὰ τῶν Χριστιανῶν, Ο ἀλλὰ πλατύνεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρῶτον βασίλειον ἐπίστευσε Χριστῷ παρὰ τὰ λοιπά· καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ὑπηρέτις ἐστὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μιῶν, ἦν διὰ ταῦτα φυλάττει ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Δήττητον μέχρι συντελείας. Τὸ δὲ τῶν Περσῶν βασί λειον οὐκ ἔστιν ἐκ τῶν Περσῶν, οὔτε ἐκ διαδοχῆς τῶν προτέρων, ἀλλ᾽ ἐξ ἄλλης ἀρχῆς νῦν ἀναστάν, τουτέστιν ἐκ τῶν Μάγων. Ἐπὶ γὰρ τῶν καιρῶν τοῦ Χριστοῦ, ἡ βασιλεία τῶν Περσῶν καταλυθεῖσα ἦν ἀπὸ τοῦ Μακεδόνος Αλεξάνδρου κατὰ τὴν προφη τείαν, καὶ οἱ διάδοχοι τῆς Μακεδονικῆς ἀρχῆς κατο εκράτουν τῆς χώρας ἄχρις Αντιόχου · λοιπόν· ἔx- τότε Πάρθοι κατὰ μικρὸν ἐτοποκράτουν. Αμέλει ἐπιρρίψαντες ἐν Ἱεροσολύμοις, Υρκανὸν τὸν τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντα αἰχμάλωτον ἔλαβον πρὸ ὀλίγου χρόνου του παραγενέσθαι τὸν Δεσπότην Χριστόν. Νῦν γὰρ ὡς πρὸ τετρακοσίων ἐτῶν ἐξεγέρθη αὕτη ἡ βασιλεία τῶν Μάγων· ὡς οἶμαι καὶ αὕτη δευτε- ρεύουσα μετὰ τοὺς Ρωμαίους, διὰ τὸ τοὺς Μάγους ἀξιώματά τινα λαβεῖν ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν προσκύνησιν καὶ τιμήν. Ἐν τῇ γὰρ Ῥωμαίων γῇ πρῶτον ἐπὶ τῶν ἀποστόλων δι έδραμε τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα· καὶ εὐθέως πάλιν ἐν Περσίδι διὰ Θαδδαίου τοῦ ἀποστόλου. 'Αμέλει καὶ ἐν ταῖς Καθολικαῖς γέγραπται· Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτή. ᾿Αλλὰ μὴν τὸ τῶν Ῥω μαίων βασίλειον πολλά προβλήματα ἔχει ἐν τούτῳ, ὡς καὶ πρῶτον δν, καὶ πρῶτον πιστεῦσαν εἰς Χρισ στὸν καὶ ὑπηρετοῦν ἐν πάσῃ τῇ κατὰ Χριστὸν οἶκο- νομία. Ἕτερον δὲ σημεῖον δυναστείας τῶν Ῥωμαίων σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A manum imperium roboratum est a Deo, utpote Christi economiarum administrum : eo quippe tempore aeternum duraturi Augusti proclamati sunt, et per omnem terram ut imperantes censum fece- runt. sane sit evangelista : læc prima descriptio facta est sub Cesare Augusto, quando Dominus Christus natus, et in Romanorum terra et imperio describi atque tributa pendere dignatus est. C Imperium itaque Romanum dignitatis regni Christi Domini consors est; utpote quod omnia regna exsuperet, quantum in hoc sæculo licet, ac invictum maneat usque ad consummationem : ait quippe, In acculum non corrumpetur. Quod si de Domino Christo accipiatur illud, in sæculum, perpetuitatem denotat, quemadmodum et Gabriel Virgini dicit: regnabit in domo Jacob in sacula, et regni ejus non erit finis "."; si vero de Romano - rum imperio accipiatur, utpote quod cum Christo exortum sit, in hoc sæculo non evertendum ait. Nec vereor cum fiducia pronuntiare, etiamsi ob peccata nostra ad breve tempus ad castigationem nostram barbari hostes in Romanam ditionem Insurgant, attamen summi moderatoris virtute, Ιnτidum imperium fore, ut ne Christians res in angustum deducantur, sed potius amplifcentur. Etenim hoc primum imperium præ cæteris in Chri- stum credidit, atque hoc ipsuín Christi œcono- miæ famulatum est: ac ideo ipsum ad consum- mationem usque invictum servabit universorum Dominus. Persarum autcm regnum, non ex Per- sis ortum habet, neque priscorum regum succes- sionem servat, sed ex alieno principatu jam in- surrexit, id est, ex Magis. Nam Christi tempore, Persarum regnum jam solutum fuerat ab Alexan- dro Macedone, secundum prophetiam, ac Macedo- nici imperii successores eam regionem obtinebant usque ad Antiochum : deinde vero Parthi paulatim p eam subegerunt. Et vero Jerosolymam irrumpen- tes, lyrcanum Judæorum principem captivum abduxerunt, haud diu antequam Dominus Chri- stus adveniret, Jam autem quod obtinet Magorum imperium, ante annos circiter quadringentos exortum est, quod ideo, mea quidem sententia, secundas post Romanos obtinet, quia Magi, quod Christum adoratum venerint, aliquam hinc digni- tatem adepti sint. Atenim in Romana primum ditione apostolorum tempore Christiana prædicatio diffusa est; statim vero postea in Perside per Thaddæum apostolum. Et sane in Catholicis epi- stolis scriptum est: Salutal vos Ecclesia, qua est in Babylone, coelecta. Quinetiam Roma- num imperium multas hac in parte prærogativas obtinet; nempe, quod sit primum, quod primum in Christum crediderit, quod omni secundum Luc. 11, 2. 68.19 Luc. '1, 32. | Pet. V, 13.

φθαρήσεται. Ἐνταῦθα μὲν λέγων περὶ τοῦ Δεσπό- του Χριστοῦ, αἰνιγματωδῶς δὲ συμπεριλαμβάνει καὶ τὸ τῶν Ῥωμαίων βασίλειον, συνανατείλαν τῷ Δεσπότη Χριστῷ. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ ἔτι κυοφορου- μένου, κράτος ἐδέξατο παρὰ Θεοῦ ἡ τῶν Ρωμαίων Εt βασιλεία, ὡς ὑπηρέτις οὖσα τῶν τοῦ Χριστοῦ οἶκο- νομιῶν· ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ καὶ αἰώνιοι Αύ. γουστοι προσηγορεύθησαν, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἀπογραφὴν ὡς κρατοῦντες ἐποιήσαντο. Αμέλει επισημαίνεται ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι Αὕτη πρώτη ἀπογραφὴ ἐγένετο ἐπὶ Αὐγούστου Καίσαρος· ὅτε καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐγενήθη, καὶ εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν καὶ βασιλείαν ἠξίωσεν ἀπογραφῆναι καὶ τέλη δοῦναι. Εt Μετέχει οὖν ἡ βασιλεία τῶν Ῥωμαίων τῶν ἀξιω- Β μάτων τῆς βασιλείας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· πάσας ὑπεραίρουσα ὅσον ἐνδέχεται κατὰ τὸν βίον τοῦτον, αήττητες διαμένουσα μέχρι τῆς συντελείας· Εἰς τὸν αιώνα γάρ, φησίν, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὸ, εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀτι- λεύτητον σημαίνει, καθὰ καὶ ὁ Γαβριήλ τῇ Παρθένῳ λέγει· Καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ιακώβ εἰς τους αιώνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος· ἐπὶ δὲ τῆς Ῥωμαίων βασιλείας ώς συνανα τειλάσης τῷ Χριστῷ, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον οὐ δια φθαρήσεται. θαῤῥῶν γὰρ ἀποφαίνομαι, ὅτι εἰ καὶ διὰ τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας πρὸς παιδείαν, ὀλίγον ἐχθροὶ βάρβαροι τῇ Ῥωμανίᾳ ἐπανίστανται, ἀλλὰ τῇ δυνάμει τοῦ διακρατοῦντος, αήττητος διαμένει ή βασιλεία, ἐπὶ τῷ μὴ στενοῦσθαι τὰ τῶν Χριστιανῶν, Ο ἀλλὰ πλατύνεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρῶτον βασίλειον ἐπίστευσε Χριστῷ παρὰ τὰ λοιπά· καὶ αὕτη ἡ βασιλεία ὑπηρέτις ἐστὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ οἰκονο μιῶν, ἦν διὰ ταῦτα φυλάττει ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης Δήττητον μέχρι συντελείας. Τὸ δὲ τῶν Περσῶν βασί λειον οὐκ ἔστιν ἐκ τῶν Περσῶν, οὔτε ἐκ διαδοχῆς τῶν προτέρων, ἀλλ᾽ ἐξ ἄλλης ἀρχῆς νῦν ἀναστάν, τουτέστιν ἐκ τῶν Μάγων. Ἐπὶ γὰρ τῶν καιρῶν τοῦ Χριστοῦ, ἡ βασιλεία τῶν Περσῶν καταλυθεῖσα ἦν ἀπὸ τοῦ Μακεδόνος Αλεξάνδρου κατὰ τὴν προφη τείαν, καὶ οἱ διάδοχοι τῆς Μακεδονικῆς ἀρχῆς κατο εκράτουν τῆς χώρας ἄχρις Αντιόχου · λοιπόν· ἔx- τότε Πάρθοι κατὰ μικρὸν ἐτοποκράτουν. Αμέλει ἐπιρρίψαντες ἐν Ἱεροσολύμοις, Υρκανὸν τὸν τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντα αἰχμάλωτον ἔλαβον πρὸ ὀλίγου χρόνου του παραγενέσθαι τὸν Δεσπότην Χριστόν. Νῦν γὰρ ὡς πρὸ τετρακοσίων ἐτῶν ἐξεγέρθη αὕτη ἡ βασιλεία τῶν Μάγων· ὡς οἶμαι καὶ αὕτη δευτε- ρεύουσα μετὰ τοὺς Ρωμαίους, διὰ τὸ τοὺς Μάγους ἀξιώματά τινα λαβεῖν ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν προσκύνησιν καὶ τιμήν. Ἐν τῇ γὰρ Ῥωμαίων γῇ πρῶτον ἐπὶ τῶν ἀποστόλων δι έδραμε τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα· καὶ εὐθέως πάλιν ἐν Περσίδι διὰ Θαδδαίου τοῦ ἀποστόλου. 'Αμέλει καὶ ἐν ταῖς Καθολικαῖς γέγραπται· Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτή. ᾿Αλλὰ μὴν τὸ τῶν Ῥω μαίων βασίλειον πολλά προβλήματα ἔχει ἐν τούτῳ, ὡς καὶ πρῶτον δν, καὶ πρῶτον πιστεῦσαν εἰς Χρισ στὸν καὶ ὑπηρετοῦν ἐν πάσῃ τῇ κατὰ Χριστὸν οἶκο- νομία. Ἕτερον δὲ σημεῖον δυναστείας τῶν Ῥωμαίων σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A manum imperium roboratum est a Deo, utpote Christi economiarum administrum : eo quippe tempore aeternum duraturi Augusti proclamati sunt, et per omnem terram ut imperantes censum fece- runt. sane sit evangelista : læc prima descriptio facta est sub Cesare Augusto, quando Dominus Christus natus, et in Romanorum terra et imperio describi atque tributa pendere dignatus est. C Imperium itaque Romanum dignitatis regni Christi Domini consors est; utpote quod omnia regna exsuperet, quantum in hoc sæculo licet, ac invictum maneat usque ad consummationem : ait quippe, In acculum non corrumpetur. Quod si de Domino Christo accipiatur illud, in sæculum, perpetuitatem denotat, quemadmodum et Gabriel Virgini dicit: regnabit in domo Jacob in sacula, et regni ejus non erit finis "."; si vero de Romano - rum imperio accipiatur, utpote quod cum Christo exortum sit, in hoc sæculo non evertendum ait. Nec vereor cum fiducia pronuntiare, etiamsi ob peccata nostra ad breve tempus ad castigationem nostram barbari hostes in Romanam ditionem Insurgant, attamen summi moderatoris virtute, Ιnτidum imperium fore, ut ne Christians res in angustum deducantur, sed potius amplifcentur. Etenim hoc primum imperium præ cæteris in Chri- stum credidit, atque hoc ipsuín Christi œcono- miæ famulatum est: ac ideo ipsum ad consum- mationem usque invictum servabit universorum Dominus. Persarum autcm regnum, non ex Per- sis ortum habet, neque priscorum regum succes- sionem servat, sed ex alieno principatu jam in- surrexit, id est, ex Magis. Nam Christi tempore, Persarum regnum jam solutum fuerat ab Alexan- dro Macedone, secundum prophetiam, ac Macedo- nici imperii successores eam regionem obtinebant usque ad Antiochum : deinde vero Parthi paulatim p eam subegerunt. Et vero Jerosolymam irrumpen- tes, lyrcanum Judæorum principem captivum abduxerunt, haud diu antequam Dominus Chri- stus adveniret, Jam autem quod obtinet Magorum imperium, ante annos circiter quadringentos exortum est, quod ideo, mea quidem sententia, secundas post Romanos obtinet, quia Magi, quod Christum adoratum venerint, aliquam hinc digni- tatem adepti sint. Atenim in Romana primum ditione apostolorum tempore Christiana prædicatio diffusa est; statim vero postea in Perside per Thaddæum apostolum. Et sane in Catholicis epi- stolis scriptum est: Salutal vos Ecclesia, qua est in Babylone, coelecta. Quinetiam Roma- num imperium multas hac in parte prærogativas obtinet; nempe, quod sit primum, quod primum in Christum crediderit, quod omni secundum Luc. 11, 2. 68.19 Luc. '1, 32. | Pet. V, 13.

σμάτι αὐτῶν ἐμπορεύονται πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ ἀπ' ἄκρον γῆς ἕως ἄκρον γῆς δεκτόν ἐστι, θαυμαζόμενον παρὰ παντὸς ἀνθρώπου, καὶ πάσης βασιλείας, ἵπερ ἑτέρᾳ βασιλείᾳ οὐχ ὑπάρχει τὸ τοιοῦτον. Λοιπον ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθω μεν. αὐτοῖς κεχάριστα: ὁ Θεός, λέγω δὲ ὅπ ἐν τῷ νομί Β Τὸ κείμενον. Τινὲς γὰρ τῶν παλαιῶν φιλοσόφων σχεδόν τὴν οἰκουμένην περινοστήσαντες, καὶ ἱστοριογραφήσαν τες, παραπλησίως τῇ θείᾳ Γραφῇ ἔφασαν καὶ αὐτοὶ τὴν θέσιν τῆς γῆς εἶναι, καὶ τῶν ἄστρων την περι φοράν γίνεσθαι. Παρίτω δὲ εἰς μέσον ἐξ αὐτῶν τις φάσκων οὕτως. Τὸν μὲν γὰρ ἀπηλιώτὴν καὶ τὸν ἐγγὺς ἀνατολῶν τόπον Ἰνδοὶ κατοικοῦσι, τὸν δὲ πρὸς νότον καὶ μεσημβρίαν Αιθίοπες νέμονται· τὸν δὲ ἀπὸ Ζεφύρου καὶ δυσμῶν Κελτοί κατέχουσι· τὸν δὲ κατὰ Βορράν καὶ τοὺς ἄρκτους, Σκύθαι κατοικοῦσιν. Εστιν μὲν οὖν οὐκ ἴσον ἕκαστον τούτων τῶν μερῶν· ἀλλὰ τὸ μὲν τῶν Σκυθῶν καὶ τῶν Αἰθιόπων μεῖζον· τὸ δὲ τῶν Ἰνδῶν καὶ τῶν Κελτῶν ἔλαττον. Καὶ παρακλήσεων ἑκατέρων αλλήλοις ἔχει τοῦ τόπου τὸ μέγεθος. Οι μὲν γὰρ εἰσι μεταξύ θερινῶν καὶ χειμερινῶν ἀνατο - λῶν· Κελτοὶ δὲ τὴν ἀπὸ θερινών μέχρι χειμερινών δυσμῶν χώραν κατέχουσι. Καὶ τοῦτο μὲν ἰσόν ἐστιν ἐκείνῳ τῷ διαστήματι, καὶ μάλιστα πως ἀντικεί μενον. Ἡ δὲ τῶν Σκυθῶν κατοίκησις τοῦ μὲν ἡλίου τῆς περιφοράς τον διαλείποντα κατέχει τόπον αντίκειται δὲ πρὸς τὸ τῶν Αἰθιόπων έθνος· δοκεῖ παρατείνειν ἀπὸ ἀνατολῶν χειμερινών μέχρι δυσμῶν των βραχυτάτων. Παραγραφή. Οὗτος ὁ Ἔφορος, παλαιός ἐστι συγγραφεύς, φιλό σοφος καὶ ἱστοριογράφος. ΝΟΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙ- ΝΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΔΥΣΙΣ ΑΙΘΙΟΠΕΣ ΑΠΗΔΙΟ- ΤΗΣ ΖΕΦΥΡΟΣ ΣΚΥΘΑΙ ΘΕΡΙΝΗ ΒΟΡΡΑΣ ΘΕΡΙΝΗ ΔΥΣΙΣ Ακριβῶς ὁ Εφορος καὶ λόγῳ καὶ τῇ καταγραφή. ὡς ἡ θεία Γραφή, διηγεῖται τὴν θέσιν τῆς γῆς καὶ τῶν ἄστρων τὴν περιφοράν. Οὗτος γὰρ ὁ Ἔφορος ἐγένετο ιστοριογράφος, ὃς ἐν τῇ τετάρτῃ αὐτοῦ Ἱστο μία ταῦτα συγγραψάμενος διηγήσατο. Πυθέας δὲ ὁ COSM.E INDICOPLEUST.Æ Christum economia ministraverit. Aliud autem & & potentiæ argumentum Romanis Deus concessit : nimirum, quod cum corum numismate omnes gentes commercium exerccant, et in quovis loco ab extremis terræ usque ad oppositos fines illud admittatur, mirantibus talem monetam cunctis hominibus atque regnis, quia in aliis quilmsvis regnis similis non comparet. Demum ad proposi- tum revertamur. Textus. Certe veterum philosophorum quidam, qui in niundo circumquaque peregrinati sunt et historias scripserunt, terræ positionem et astrorum cursum pari atque Scriptura sacra modo explicavere. Jam corum quidam prodeat in medium, qui sic habet : Ephori ex quarto Historiæ libro. Subsolanum ac orienti proximum locum Indi incolunt ; austrum vero et meridiem Ethiopes, loca versus zephyrum et occidentem Celti habi- tant; aquilonem et septentionem, Scythia. Hic vero partes non inter se prorsus æquales sunt, sed Scytharum et Ethiopum latus majus est; In- dorum vero et Celtorum, minus; sed primi et secundi inter se pares sunt spatii amplitudine. Nam Indi quidem inter stivum et hibernum orientem sunt, Celli vero ab æstivo, usque ad hibernum occasum spatia occupant; quæ spatia inter se similia sunt, atque inter se prorsus op- posita. Scytharum autem regio quod ex cursus solis spatio superest occupat; Atlilopicæ vero genti opponitur ; quæ videtur extendi ab hiberno oriente usque ad brevissimum occasum. Paragrapha. Hic Ephorus vetus scriptor est, philosophus et historiographus. c XEM EPINH K ANATOAH Accurate Ephorus, tum verbo tum delineationė, positionem terræ et astrorum cursum, perinde at- que divina Scriptura, enarrat. Enimvero hic Epho- rus historiographus erat, qui in quarto Historiæ li- bro hac, quæ supra diximus, retulit. Pytheas D (33) 'Εφόρου ἐκ τῆς δ' αὐτοῦ Ἱστορίας. (52) Mic Ephorus Isocratis auditor et Theopompi condiscipulus, scripsit 30 Historic libros.

Πεταλιώτης (33) ἐν τοῖς περὶ Ὠκεανοῦ οὕτως φη- σίν, ὡς ὅτι παραγενομένῳ αὐτῷ ἐν τοῖς βορειοτάτοις τόποις ἐδείκνυον οἱ αὐτόθι Βάρβαροι τὴν ἡλίου και την, ὡς ἐκεῖ τῶν νυκτῶν ἀεὶ γινομένων παρ' αὐτοῖς. Ξενοφάνης δὲ ὁ Κολοφώνιος, ἄπειρον υποτιθέμενος τὴν γῆν εἶναι, πρόδηλός ἐστι μὴ δεχόμενος την σφαί ραν· καὶ ταῦτα μὲν οἱ ἔξωθεν συμφωνοῦντες τῇ θεία Γραφή εὑρίσκονται εἰρηκότες. Ἡμεῖς δὲ τῇ ἀκολουθία χρώμενος πάλιν ὑποτιθέμεθα λέγοντες, τοὺς τέσσαρας ποταμούς, οὓς ἡ θεία Γραφή λέγει εξέρχεσθαι τοῦ παραδείσου, τὸν Ὠκεανὸν διατά μνουσι, καὶ ἀναδίδονται ἐν τῇ γῇ ταύτῃ· ὁ μὲν Φει- τῶν ἐν τῇ Ινδική χώρα, εν καλοῦσί τινες Ινδὸν ἢ Γάγγην, ἐκ τῶν μεσογείων που κατερχόμενος, πολ λὰς ἐκροίας ἔχει ἐν τῷ Ἰνδικῷ πελάγει. Καὶ οὗτος δὲ ὁ ποταμὸς καὶ κιβώρια ἔχει καὶ τὰ καλούμενα Νειλαγαθία, καὶ φύλλα, καὶ λωτάρια και κροκοδεί λους, καὶ ἕτερα όσα έχει ο Νείλος. Ὁ δὲ Γηὼν ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Αιθιοπίας διερχόμενος πᾶσαν τὴν Αιθιοπίαν καὶ Αίγυπτον, τὰς ἐκροίας ἐπὶ τὸν παρ' ἡμῖν κόλπον ἐκπέμπει. Ὁ δὲ Τίγρης καὶ Εὐφράτης ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Περσαρμενίας διερχόμενοι μέχρι τοῦ Περσικού κόλπου. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς περὶ τούτων. Σημάναι βουλομένη ή θεία Γραφὴ τὴν διά- μέτρον τοῦ παραδείσου, ὡς μεγάλη τίς ἐστι καὶ ἐκε τεταμένη ἐν τῇ ἀνατολῇ, ἐμνήσθη τῶν τεσσάρων ποταμῶν τούτων μόνων· ὡς ἐκ τῆς πηγῆς τῆς ἐξ Ἐδὲμ ἀναδιδομένης, καὶ ποτιζούσης τὸν παράδεισον, τὸ ὑπόλοιπον ὕδωρ εἰς τοὺς τέσσαρας τούτους τους μεγάλους ποταμούς ἀφορίζεται. Καὶ διαπερῶντες ἐν τῇ γῇ τεύτῃ πολλὴν γῆν πάλιν ποτίζουσι. Τὸ κείμενον. Τούτῳ οὖν τῷ τρόπῳ διατρεχόντων τῶν φωστήρων καὶ ποιούντων νύκτας καὶ ἡμέρας, καὶ καιροὺς καὶ χρόνους, καὶ εἰς σημεία τοῖς πλέουσι πελάγη, ή όδοι- ποροῦσιν ἔρημον, ὄντων καὶ φαινόντων ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ τῇ περιφορά τοῦ οὐρανοῦ αὐτὰ φήσομεν κινείσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ δυνάμεων λογικῶν καθάπερ λαμπα δηφόρων τινῶν, ὡς πάλιν δείξομεν τὴν θείαν Γρα- τὴν δηλοῦσαν. Φησὶ γὰρ περὶ τοῦ ἀντικειμένου δια δάσκων ὁ θεῖος Απόστολος, τί ἦν αὐτοῦ τὸ ἔργον ἐξ ἀρχῆς, οὕτως· Κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος τοῦ πνεύματος, τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας· σαφῶς ἄρχοντα τῆς εξουσίας τοῦ κινεῖν τὸν ἀέρα καὶ μεταβάλλειν αὐτὸν εἶναι πρώην διδάξας, νυνὶ δὲ ἐκριφέντα μηκέτι ταύ- τὴν ἔχειν τὴν ἀξίαν· ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργεῖν ἐκ και πίας ἐπὶ τοὺς ἁμαρτωλούς, ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐ μόνος τοῦτο ποιεῖν ἐξίσχυεν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολ καὶ σὺν αὐτῷ· οἱ μὲν γὰρ τῶν ἀγγέλων τὴν ἀέρα κινεῖν ἐπετρέποντο, οἱ δὲ τὸν ἥλιον, οἱ δὲ τὴν σελή- την, ἄλλοι τὰ ἄστρα, έτεροι νέμελας καὶ βροχὰς ἐρα γαζόμενοι, καὶ ἕτερα πολλά· τοῦτο γὰρ ἔργον καὶ νόμος τῶν ἀγγελικών ταγμάτων τε καὶ δυνάμεών ἐστι, τὸ διακονεῖν πρὸς εὐεργεσίαν καὶ τιμὴν τῆς Γυ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A vero Massiliensis de Oceano agens ait, cum ad re- B Ephes. 11, 2. motissima septentrionis loca advenisset, solis cur bile a Barbaris sibi commonstratum fuisse, quia istic nox penes ipsos effici solebat. Xenophanes autem Colophonius, cum immensam esse ferram supponat, sphæram, ut propalam est, non admittit. Et hæc quidem exteri cum divina Scriptura con- sentientes dixisse deprehenduntur. Nos autem ini- tæ seriei insistentes, rursum supponimus quatuor Sumina, quæ ex paradiso emauisse sacre Littera ferunt, Oceanum permeare in bancque terram in- Quere; Phison quidem Indicam in regionein : quem ex mediterrancis defluentem quidam ludum aut Gaugem vocant, multisque ostiis Indicum mare influit. Hic vero fluvius ciboria, sive fabas Ægy- plias nullas habet, et quæ Nilagallia vocantur, lia item, lotaria et crocodilos, cæteraque omnia pize ortum habeus tolamque Ethiopiam et Αgy- quæ Nilus profert. Gehon autem, in partibus Æthio- Mumn percurrens, in sinum nostrum multis capiti- bus exoneratur. Tigris vero et Euphrates ex Pers• armeniæ partibus ad Persicum sinum defluupt. Et de bis quidem hactenus. Divina Seriptura, ut pa- radisi diametrum describeret, quod permagovin sane erat et in oriente protensum, hæc quatuor Qumina tantum memoravit, ita ut reliquam item aquam, ex fonte in Edem scaturiente ac paradisum rigante manantem, cum liis quatuor ma- gnis fluminibus complexa sit. Quæ flumina, in hanc terram permicantia, magnam ejus partem irri- C gant. D Textus. Cum ergo luminaria học ritu cursum peragant, ac noctes diesque, tempora et annos conficiant, navigantibusque atque in deserto peragrantibus in εiguum posita sint, terramque collustrent, dicimus ea non ex cœli circumvectione moveri, sed potius virtutibus quibusdam rationabilibus ceu quibusdam lampadophuris, uti rursum ex divina Scriptura com- monstrabimus. Nam de adversario loquens divinus Apostolus, quod ejus opus ab initio esset ita decla- rat: Secundum principem potestatis aeris spiritus hu- jus, qui nunc operatur in filios difidentia ", aperte docens ipsum antea fuisse principem potestatis aeris ad ipsum movendum et commutandum; nunc su̟tem tali dignitate abjectum et exclusum fuisse, imo potius ex malitia operari in peccatores: id binc manifestum est quod non ipse solus id agere pos- set, sed etiam alii multi cum illo: nam ex angelis alii ut moverent aerem deputabantur; alii solent, alii lunam, alii astra, alii nubes ut pluvias pararent : et alia multa officia obibant. Nam id opus, ca lex est angelicorum ordinum et virtutum, ut ad bene- fcentiam et honorem imaginis Dei ministrent, id est, hominis, et ut, ceu dicto audientes regis mi- (33) Vatic. Μεταλιώτης.

Πεταλιώτης (33) ἐν τοῖς περὶ Ὠκεανοῦ οὕτως φη- σίν, ὡς ὅτι παραγενομένῳ αὐτῷ ἐν τοῖς βορειοτάτοις τόποις ἐδείκνυον οἱ αὐτόθι Βάρβαροι τὴν ἡλίου και την, ὡς ἐκεῖ τῶν νυκτῶν ἀεὶ γινομένων παρ' αὐτοῖς. Ξενοφάνης δὲ ὁ Κολοφώνιος, ἄπειρον υποτιθέμενος τὴν γῆν εἶναι, πρόδηλός ἐστι μὴ δεχόμενος την σφαί ραν· καὶ ταῦτα μὲν οἱ ἔξωθεν συμφωνοῦντες τῇ θεία Γραφή εὑρίσκονται εἰρηκότες. Ἡμεῖς δὲ τῇ ἀκολουθία χρώμενος πάλιν ὑποτιθέμεθα λέγοντες, τοὺς τέσσαρας ποταμούς, οὓς ἡ θεία Γραφή λέγει εξέρχεσθαι τοῦ παραδείσου, τὸν Ὠκεανὸν διατά μνουσι, καὶ ἀναδίδονται ἐν τῇ γῇ ταύτῃ· ὁ μὲν Φει- τῶν ἐν τῇ Ινδική χώρα, εν καλοῦσί τινες Ινδὸν ἢ Γάγγην, ἐκ τῶν μεσογείων που κατερχόμενος, πολ λὰς ἐκροίας ἔχει ἐν τῷ Ἰνδικῷ πελάγει. Καὶ οὗτος δὲ ὁ ποταμὸς καὶ κιβώρια ἔχει καὶ τὰ καλούμενα Νειλαγαθία, καὶ φύλλα, καὶ λωτάρια και κροκοδεί λους, καὶ ἕτερα όσα έχει ο Νείλος. Ὁ δὲ Γηὼν ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Αιθιοπίας διερχόμενος πᾶσαν τὴν Αιθιοπίαν καὶ Αίγυπτον, τὰς ἐκροίας ἐπὶ τὸν παρ' ἡμῖν κόλπον ἐκπέμπει. Ὁ δὲ Τίγρης καὶ Εὐφράτης ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Περσαρμενίας διερχόμενοι μέχρι τοῦ Περσικού κόλπου. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς περὶ τούτων. Σημάναι βουλομένη ή θεία Γραφὴ τὴν διά- μέτρον τοῦ παραδείσου, ὡς μεγάλη τίς ἐστι καὶ ἐκε τεταμένη ἐν τῇ ἀνατολῇ, ἐμνήσθη τῶν τεσσάρων ποταμῶν τούτων μόνων· ὡς ἐκ τῆς πηγῆς τῆς ἐξ Ἐδὲμ ἀναδιδομένης, καὶ ποτιζούσης τὸν παράδεισον, τὸ ὑπόλοιπον ὕδωρ εἰς τοὺς τέσσαρας τούτους τους μεγάλους ποταμούς ἀφορίζεται. Καὶ διαπερῶντες ἐν τῇ γῇ τεύτῃ πολλὴν γῆν πάλιν ποτίζουσι. Τὸ κείμενον. Τούτῳ οὖν τῷ τρόπῳ διατρεχόντων τῶν φωστήρων καὶ ποιούντων νύκτας καὶ ἡμέρας, καὶ καιροὺς καὶ χρόνους, καὶ εἰς σημεία τοῖς πλέουσι πελάγη, ή όδοι- ποροῦσιν ἔρημον, ὄντων καὶ φαινόντων ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ τῇ περιφορά τοῦ οὐρανοῦ αὐτὰ φήσομεν κινείσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ δυνάμεων λογικῶν καθάπερ λαμπα δηφόρων τινῶν, ὡς πάλιν δείξομεν τὴν θείαν Γρα- τὴν δηλοῦσαν. Φησὶ γὰρ περὶ τοῦ ἀντικειμένου δια δάσκων ὁ θεῖος Απόστολος, τί ἦν αὐτοῦ τὸ ἔργον ἐξ ἀρχῆς, οὕτως· Κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος τοῦ πνεύματος, τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας· σαφῶς ἄρχοντα τῆς εξουσίας τοῦ κινεῖν τὸν ἀέρα καὶ μεταβάλλειν αὐτὸν εἶναι πρώην διδάξας, νυνὶ δὲ ἐκριφέντα μηκέτι ταύ- τὴν ἔχειν τὴν ἀξίαν· ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργεῖν ἐκ και πίας ἐπὶ τοὺς ἁμαρτωλούς, ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐ μόνος τοῦτο ποιεῖν ἐξίσχυεν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολ καὶ σὺν αὐτῷ· οἱ μὲν γὰρ τῶν ἀγγέλων τὴν ἀέρα κινεῖν ἐπετρέποντο, οἱ δὲ τὸν ἥλιον, οἱ δὲ τὴν σελή- την, ἄλλοι τὰ ἄστρα, έτεροι νέμελας καὶ βροχὰς ἐρα γαζόμενοι, καὶ ἕτερα πολλά· τοῦτο γὰρ ἔργον καὶ νόμος τῶν ἀγγελικών ταγμάτων τε καὶ δυνάμεών ἐστι, τὸ διακονεῖν πρὸς εὐεργεσίαν καὶ τιμὴν τῆς Γυ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A vero Massiliensis de Oceano agens ait, cum ad re- B Ephes. 11, 2. motissima septentrionis loca advenisset, solis cur bile a Barbaris sibi commonstratum fuisse, quia istic nox penes ipsos effici solebat. Xenophanes autem Colophonius, cum immensam esse ferram supponat, sphæram, ut propalam est, non admittit. Et hæc quidem exteri cum divina Scriptura con- sentientes dixisse deprehenduntur. Nos autem ini- tæ seriei insistentes, rursum supponimus quatuor Sumina, quæ ex paradiso emauisse sacre Littera ferunt, Oceanum permeare in bancque terram in- Quere; Phison quidem Indicam in regionein : quem ex mediterrancis defluentem quidam ludum aut Gaugem vocant, multisque ostiis Indicum mare influit. Hic vero fluvius ciboria, sive fabas Ægy- plias nullas habet, et quæ Nilagallia vocantur, lia item, lotaria et crocodilos, cæteraque omnia pize ortum habeus tolamque Ethiopiam et Αgy- quæ Nilus profert. Gehon autem, in partibus Æthio- Mumn percurrens, in sinum nostrum multis capiti- bus exoneratur. Tigris vero et Euphrates ex Pers• armeniæ partibus ad Persicum sinum defluupt. Et de bis quidem hactenus. Divina Seriptura, ut pa- radisi diametrum describeret, quod permagovin sane erat et in oriente protensum, hæc quatuor Qumina tantum memoravit, ita ut reliquam item aquam, ex fonte in Edem scaturiente ac paradisum rigante manantem, cum liis quatuor ma- gnis fluminibus complexa sit. Quæ flumina, in hanc terram permicantia, magnam ejus partem irri- C gant. D Textus. Cum ergo luminaria học ritu cursum peragant, ac noctes diesque, tempora et annos conficiant, navigantibusque atque in deserto peragrantibus in εiguum posita sint, terramque collustrent, dicimus ea non ex cœli circumvectione moveri, sed potius virtutibus quibusdam rationabilibus ceu quibusdam lampadophuris, uti rursum ex divina Scriptura com- monstrabimus. Nam de adversario loquens divinus Apostolus, quod ejus opus ab initio esset ita decla- rat: Secundum principem potestatis aeris spiritus hu- jus, qui nunc operatur in filios difidentia ", aperte docens ipsum antea fuisse principem potestatis aeris ad ipsum movendum et commutandum; nunc su̟tem tali dignitate abjectum et exclusum fuisse, imo potius ex malitia operari in peccatores: id binc manifestum est quod non ipse solus id agere pos- set, sed etiam alii multi cum illo: nam ex angelis alii ut moverent aerem deputabantur; alii solent, alii lunam, alii astra, alii nubes ut pluvias pararent : et alia multa officia obibant. Nam id opus, ca lex est angelicorum ordinum et virtutum, ut ad bene- fcentiam et honorem imaginis Dei ministrent, id est, hominis, et ut, ceu dicto audientes regis mi- (33) Vatic. Μεταλιώτης.

Πεταλιώτης (33) ἐν τοῖς περὶ Ὠκεανοῦ οὕτως φη- σίν, ὡς ὅτι παραγενομένῳ αὐτῷ ἐν τοῖς βορειοτάτοις τόποις ἐδείκνυον οἱ αὐτόθι Βάρβαροι τὴν ἡλίου και την, ὡς ἐκεῖ τῶν νυκτῶν ἀεὶ γινομένων παρ' αὐτοῖς. Ξενοφάνης δὲ ὁ Κολοφώνιος, ἄπειρον υποτιθέμενος τὴν γῆν εἶναι, πρόδηλός ἐστι μὴ δεχόμενος την σφαί ραν· καὶ ταῦτα μὲν οἱ ἔξωθεν συμφωνοῦντες τῇ θεία Γραφή εὑρίσκονται εἰρηκότες. Ἡμεῖς δὲ τῇ ἀκολουθία χρώμενος πάλιν ὑποτιθέμεθα λέγοντες, τοὺς τέσσαρας ποταμούς, οὓς ἡ θεία Γραφή λέγει εξέρχεσθαι τοῦ παραδείσου, τὸν Ὠκεανὸν διατά μνουσι, καὶ ἀναδίδονται ἐν τῇ γῇ ταύτῃ· ὁ μὲν Φει- τῶν ἐν τῇ Ινδική χώρα, εν καλοῦσί τινες Ινδὸν ἢ Γάγγην, ἐκ τῶν μεσογείων που κατερχόμενος, πολ λὰς ἐκροίας ἔχει ἐν τῷ Ἰνδικῷ πελάγει. Καὶ οὗτος δὲ ὁ ποταμὸς καὶ κιβώρια ἔχει καὶ τὰ καλούμενα Νειλαγαθία, καὶ φύλλα, καὶ λωτάρια και κροκοδεί λους, καὶ ἕτερα όσα έχει ο Νείλος. Ὁ δὲ Γηὼν ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Αιθιοπίας διερχόμενος πᾶσαν τὴν Αιθιοπίαν καὶ Αίγυπτον, τὰς ἐκροίας ἐπὶ τὸν παρ' ἡμῖν κόλπον ἐκπέμπει. Ὁ δὲ Τίγρης καὶ Εὐφράτης ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Περσαρμενίας διερχόμενοι μέχρι τοῦ Περσικού κόλπου. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς περὶ τούτων. Σημάναι βουλομένη ή θεία Γραφὴ τὴν διά- μέτρον τοῦ παραδείσου, ὡς μεγάλη τίς ἐστι καὶ ἐκε τεταμένη ἐν τῇ ἀνατολῇ, ἐμνήσθη τῶν τεσσάρων ποταμῶν τούτων μόνων· ὡς ἐκ τῆς πηγῆς τῆς ἐξ Ἐδὲμ ἀναδιδομένης, καὶ ποτιζούσης τὸν παράδεισον, τὸ ὑπόλοιπον ὕδωρ εἰς τοὺς τέσσαρας τούτους τους μεγάλους ποταμούς ἀφορίζεται. Καὶ διαπερῶντες ἐν τῇ γῇ τεύτῃ πολλὴν γῆν πάλιν ποτίζουσι. Τὸ κείμενον. Τούτῳ οὖν τῷ τρόπῳ διατρεχόντων τῶν φωστήρων καὶ ποιούντων νύκτας καὶ ἡμέρας, καὶ καιροὺς καὶ χρόνους, καὶ εἰς σημεία τοῖς πλέουσι πελάγη, ή όδοι- ποροῦσιν ἔρημον, ὄντων καὶ φαινόντων ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ τῇ περιφορά τοῦ οὐρανοῦ αὐτὰ φήσομεν κινείσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ δυνάμεων λογικῶν καθάπερ λαμπα δηφόρων τινῶν, ὡς πάλιν δείξομεν τὴν θείαν Γρα- τὴν δηλοῦσαν. Φησὶ γὰρ περὶ τοῦ ἀντικειμένου δια δάσκων ὁ θεῖος Απόστολος, τί ἦν αὐτοῦ τὸ ἔργον ἐξ ἀρχῆς, οὕτως· Κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος τοῦ πνεύματος, τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας· σαφῶς ἄρχοντα τῆς εξουσίας τοῦ κινεῖν τὸν ἀέρα καὶ μεταβάλλειν αὐτὸν εἶναι πρώην διδάξας, νυνὶ δὲ ἐκριφέντα μηκέτι ταύ- τὴν ἔχειν τὴν ἀξίαν· ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργεῖν ἐκ και πίας ἐπὶ τοὺς ἁμαρτωλούς, ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐ μόνος τοῦτο ποιεῖν ἐξίσχυεν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολ καὶ σὺν αὐτῷ· οἱ μὲν γὰρ τῶν ἀγγέλων τὴν ἀέρα κινεῖν ἐπετρέποντο, οἱ δὲ τὸν ἥλιον, οἱ δὲ τὴν σελή- την, ἄλλοι τὰ ἄστρα, έτεροι νέμελας καὶ βροχὰς ἐρα γαζόμενοι, καὶ ἕτερα πολλά· τοῦτο γὰρ ἔργον καὶ νόμος τῶν ἀγγελικών ταγμάτων τε καὶ δυνάμεών ἐστι, τὸ διακονεῖν πρὸς εὐεργεσίαν καὶ τιμὴν τῆς Γυ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A vero Massiliensis de Oceano agens ait, cum ad re- B Ephes. 11, 2. motissima septentrionis loca advenisset, solis cur bile a Barbaris sibi commonstratum fuisse, quia istic nox penes ipsos effici solebat. Xenophanes autem Colophonius, cum immensam esse ferram supponat, sphæram, ut propalam est, non admittit. Et hæc quidem exteri cum divina Scriptura con- sentientes dixisse deprehenduntur. Nos autem ini- tæ seriei insistentes, rursum supponimus quatuor Sumina, quæ ex paradiso emauisse sacre Littera ferunt, Oceanum permeare in bancque terram in- Quere; Phison quidem Indicam in regionein : quem ex mediterrancis defluentem quidam ludum aut Gaugem vocant, multisque ostiis Indicum mare influit. Hic vero fluvius ciboria, sive fabas Ægy- plias nullas habet, et quæ Nilagallia vocantur, lia item, lotaria et crocodilos, cæteraque omnia pize ortum habeus tolamque Ethiopiam et Αgy- quæ Nilus profert. Gehon autem, in partibus Æthio- Mumn percurrens, in sinum nostrum multis capiti- bus exoneratur. Tigris vero et Euphrates ex Pers• armeniæ partibus ad Persicum sinum defluupt. Et de bis quidem hactenus. Divina Seriptura, ut pa- radisi diametrum describeret, quod permagovin sane erat et in oriente protensum, hæc quatuor Qumina tantum memoravit, ita ut reliquam item aquam, ex fonte in Edem scaturiente ac paradisum rigante manantem, cum liis quatuor ma- gnis fluminibus complexa sit. Quæ flumina, in hanc terram permicantia, magnam ejus partem irri- C gant. D Textus. Cum ergo luminaria học ritu cursum peragant, ac noctes diesque, tempora et annos conficiant, navigantibusque atque in deserto peragrantibus in εiguum posita sint, terramque collustrent, dicimus ea non ex cœli circumvectione moveri, sed potius virtutibus quibusdam rationabilibus ceu quibusdam lampadophuris, uti rursum ex divina Scriptura com- monstrabimus. Nam de adversario loquens divinus Apostolus, quod ejus opus ab initio esset ita decla- rat: Secundum principem potestatis aeris spiritus hu- jus, qui nunc operatur in filios difidentia ", aperte docens ipsum antea fuisse principem potestatis aeris ad ipsum movendum et commutandum; nunc su̟tem tali dignitate abjectum et exclusum fuisse, imo potius ex malitia operari in peccatores: id binc manifestum est quod non ipse solus id agere pos- set, sed etiam alii multi cum illo: nam ex angelis alii ut moverent aerem deputabantur; alii solent, alii lunam, alii astra, alii nubes ut pluvias pararent : et alia multa officia obibant. Nam id opus, ca lex est angelicorum ordinum et virtutum, ut ad bene- fcentiam et honorem imaginis Dei ministrent, id est, hominis, et ut, ceu dicto audientes regis mi- (33) Vatic. Μεταλιώτης.

Πεταλιώτης (33) ἐν τοῖς περὶ Ὠκεανοῦ οὕτως φη- σίν, ὡς ὅτι παραγενομένῳ αὐτῷ ἐν τοῖς βορειοτάτοις τόποις ἐδείκνυον οἱ αὐτόθι Βάρβαροι τὴν ἡλίου και την, ὡς ἐκεῖ τῶν νυκτῶν ἀεὶ γινομένων παρ' αὐτοῖς. Ξενοφάνης δὲ ὁ Κολοφώνιος, ἄπειρον υποτιθέμενος τὴν γῆν εἶναι, πρόδηλός ἐστι μὴ δεχόμενος την σφαί ραν· καὶ ταῦτα μὲν οἱ ἔξωθεν συμφωνοῦντες τῇ θεία Γραφή εὑρίσκονται εἰρηκότες. Ἡμεῖς δὲ τῇ ἀκολουθία χρώμενος πάλιν ὑποτιθέμεθα λέγοντες, τοὺς τέσσαρας ποταμούς, οὓς ἡ θεία Γραφή λέγει εξέρχεσθαι τοῦ παραδείσου, τὸν Ὠκεανὸν διατά μνουσι, καὶ ἀναδίδονται ἐν τῇ γῇ ταύτῃ· ὁ μὲν Φει- τῶν ἐν τῇ Ινδική χώρα, εν καλοῦσί τινες Ινδὸν ἢ Γάγγην, ἐκ τῶν μεσογείων που κατερχόμενος, πολ λὰς ἐκροίας ἔχει ἐν τῷ Ἰνδικῷ πελάγει. Καὶ οὗτος δὲ ὁ ποταμὸς καὶ κιβώρια ἔχει καὶ τὰ καλούμενα Νειλαγαθία, καὶ φύλλα, καὶ λωτάρια και κροκοδεί λους, καὶ ἕτερα όσα έχει ο Νείλος. Ὁ δὲ Γηὼν ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Αιθιοπίας διερχόμενος πᾶσαν τὴν Αιθιοπίαν καὶ Αίγυπτον, τὰς ἐκροίας ἐπὶ τὸν παρ' ἡμῖν κόλπον ἐκπέμπει. Ὁ δὲ Τίγρης καὶ Εὐφράτης ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Περσαρμενίας διερχόμενοι μέχρι τοῦ Περσικού κόλπου. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς περὶ τούτων. Σημάναι βουλομένη ή θεία Γραφὴ τὴν διά- μέτρον τοῦ παραδείσου, ὡς μεγάλη τίς ἐστι καὶ ἐκε τεταμένη ἐν τῇ ἀνατολῇ, ἐμνήσθη τῶν τεσσάρων ποταμῶν τούτων μόνων· ὡς ἐκ τῆς πηγῆς τῆς ἐξ Ἐδὲμ ἀναδιδομένης, καὶ ποτιζούσης τὸν παράδεισον, τὸ ὑπόλοιπον ὕδωρ εἰς τοὺς τέσσαρας τούτους τους μεγάλους ποταμούς ἀφορίζεται. Καὶ διαπερῶντες ἐν τῇ γῇ τεύτῃ πολλὴν γῆν πάλιν ποτίζουσι. Τὸ κείμενον. Τούτῳ οὖν τῷ τρόπῳ διατρεχόντων τῶν φωστήρων καὶ ποιούντων νύκτας καὶ ἡμέρας, καὶ καιροὺς καὶ χρόνους, καὶ εἰς σημεία τοῖς πλέουσι πελάγη, ή όδοι- ποροῦσιν ἔρημον, ὄντων καὶ φαινόντων ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ τῇ περιφορά τοῦ οὐρανοῦ αὐτὰ φήσομεν κινείσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ δυνάμεων λογικῶν καθάπερ λαμπα δηφόρων τινῶν, ὡς πάλιν δείξομεν τὴν θείαν Γρα- τὴν δηλοῦσαν. Φησὶ γὰρ περὶ τοῦ ἀντικειμένου δια δάσκων ὁ θεῖος Απόστολος, τί ἦν αὐτοῦ τὸ ἔργον ἐξ ἀρχῆς, οὕτως· Κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος τοῦ πνεύματος, τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας· σαφῶς ἄρχοντα τῆς εξουσίας τοῦ κινεῖν τὸν ἀέρα καὶ μεταβάλλειν αὐτὸν εἶναι πρώην διδάξας, νυνὶ δὲ ἐκριφέντα μηκέτι ταύ- τὴν ἔχειν τὴν ἀξίαν· ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργεῖν ἐκ και πίας ἐπὶ τοὺς ἁμαρτωλούς, ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐ μόνος τοῦτο ποιεῖν ἐξίσχυεν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολ καὶ σὺν αὐτῷ· οἱ μὲν γὰρ τῶν ἀγγέλων τὴν ἀέρα κινεῖν ἐπετρέποντο, οἱ δὲ τὸν ἥλιον, οἱ δὲ τὴν σελή- την, ἄλλοι τὰ ἄστρα, έτεροι νέμελας καὶ βροχὰς ἐρα γαζόμενοι, καὶ ἕτερα πολλά· τοῦτο γὰρ ἔργον καὶ νόμος τῶν ἀγγελικών ταγμάτων τε καὶ δυνάμεών ἐστι, τὸ διακονεῖν πρὸς εὐεργεσίαν καὶ τιμὴν τῆς Γυ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A vero Massiliensis de Oceano agens ait, cum ad re- B Ephes. 11, 2. motissima septentrionis loca advenisset, solis cur bile a Barbaris sibi commonstratum fuisse, quia istic nox penes ipsos effici solebat. Xenophanes autem Colophonius, cum immensam esse ferram supponat, sphæram, ut propalam est, non admittit. Et hæc quidem exteri cum divina Scriptura con- sentientes dixisse deprehenduntur. Nos autem ini- tæ seriei insistentes, rursum supponimus quatuor Sumina, quæ ex paradiso emauisse sacre Littera ferunt, Oceanum permeare in bancque terram in- Quere; Phison quidem Indicam in regionein : quem ex mediterrancis defluentem quidam ludum aut Gaugem vocant, multisque ostiis Indicum mare influit. Hic vero fluvius ciboria, sive fabas Ægy- plias nullas habet, et quæ Nilagallia vocantur, lia item, lotaria et crocodilos, cæteraque omnia pize ortum habeus tolamque Ethiopiam et Αgy- quæ Nilus profert. Gehon autem, in partibus Æthio- Mumn percurrens, in sinum nostrum multis capiti- bus exoneratur. Tigris vero et Euphrates ex Pers• armeniæ partibus ad Persicum sinum defluupt. Et de bis quidem hactenus. Divina Seriptura, ut pa- radisi diametrum describeret, quod permagovin sane erat et in oriente protensum, hæc quatuor Qumina tantum memoravit, ita ut reliquam item aquam, ex fonte in Edem scaturiente ac paradisum rigante manantem, cum liis quatuor ma- gnis fluminibus complexa sit. Quæ flumina, in hanc terram permicantia, magnam ejus partem irri- C gant. D Textus. Cum ergo luminaria học ritu cursum peragant, ac noctes diesque, tempora et annos conficiant, navigantibusque atque in deserto peragrantibus in εiguum posita sint, terramque collustrent, dicimus ea non ex cœli circumvectione moveri, sed potius virtutibus quibusdam rationabilibus ceu quibusdam lampadophuris, uti rursum ex divina Scriptura com- monstrabimus. Nam de adversario loquens divinus Apostolus, quod ejus opus ab initio esset ita decla- rat: Secundum principem potestatis aeris spiritus hu- jus, qui nunc operatur in filios difidentia ", aperte docens ipsum antea fuisse principem potestatis aeris ad ipsum movendum et commutandum; nunc su̟tem tali dignitate abjectum et exclusum fuisse, imo potius ex malitia operari in peccatores: id binc manifestum est quod non ipse solus id agere pos- set, sed etiam alii multi cum illo: nam ex angelis alii ut moverent aerem deputabantur; alii solent, alii lunam, alii astra, alii nubes ut pluvias pararent : et alia multa officia obibant. Nam id opus, ca lex est angelicorum ordinum et virtutum, ut ad bene- fcentiam et honorem imaginis Dei ministrent, id est, hominis, et ut, ceu dicto audientes regis mi- (33) Vatic. Μεταλιώτης.

Πεταλιώτης (33) ἐν τοῖς περὶ Ὠκεανοῦ οὕτως φη- σίν, ὡς ὅτι παραγενομένῳ αὐτῷ ἐν τοῖς βορειοτάτοις τόποις ἐδείκνυον οἱ αὐτόθι Βάρβαροι τὴν ἡλίου και την, ὡς ἐκεῖ τῶν νυκτῶν ἀεὶ γινομένων παρ' αὐτοῖς. Ξενοφάνης δὲ ὁ Κολοφώνιος, ἄπειρον υποτιθέμενος τὴν γῆν εἶναι, πρόδηλός ἐστι μὴ δεχόμενος την σφαί ραν· καὶ ταῦτα μὲν οἱ ἔξωθεν συμφωνοῦντες τῇ θεία Γραφή εὑρίσκονται εἰρηκότες. Ἡμεῖς δὲ τῇ ἀκολουθία χρώμενος πάλιν ὑποτιθέμεθα λέγοντες, τοὺς τέσσαρας ποταμούς, οὓς ἡ θεία Γραφή λέγει εξέρχεσθαι τοῦ παραδείσου, τὸν Ὠκεανὸν διατά μνουσι, καὶ ἀναδίδονται ἐν τῇ γῇ ταύτῃ· ὁ μὲν Φει- τῶν ἐν τῇ Ινδική χώρα, εν καλοῦσί τινες Ινδὸν ἢ Γάγγην, ἐκ τῶν μεσογείων που κατερχόμενος, πολ λὰς ἐκροίας ἔχει ἐν τῷ Ἰνδικῷ πελάγει. Καὶ οὗτος δὲ ὁ ποταμὸς καὶ κιβώρια ἔχει καὶ τὰ καλούμενα Νειλαγαθία, καὶ φύλλα, καὶ λωτάρια και κροκοδεί λους, καὶ ἕτερα όσα έχει ο Νείλος. Ὁ δὲ Γηὼν ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Αιθιοπίας διερχόμενος πᾶσαν τὴν Αιθιοπίαν καὶ Αίγυπτον, τὰς ἐκροίας ἐπὶ τὸν παρ' ἡμῖν κόλπον ἐκπέμπει. Ὁ δὲ Τίγρης καὶ Εὐφράτης ἀπὸ τῶν μερῶν τῆς Περσαρμενίας διερχόμενοι μέχρι τοῦ Περσικού κόλπου. Καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς περὶ τούτων. Σημάναι βουλομένη ή θεία Γραφὴ τὴν διά- μέτρον τοῦ παραδείσου, ὡς μεγάλη τίς ἐστι καὶ ἐκε τεταμένη ἐν τῇ ἀνατολῇ, ἐμνήσθη τῶν τεσσάρων ποταμῶν τούτων μόνων· ὡς ἐκ τῆς πηγῆς τῆς ἐξ Ἐδὲμ ἀναδιδομένης, καὶ ποτιζούσης τὸν παράδεισον, τὸ ὑπόλοιπον ὕδωρ εἰς τοὺς τέσσαρας τούτους τους μεγάλους ποταμούς ἀφορίζεται. Καὶ διαπερῶντες ἐν τῇ γῇ τεύτῃ πολλὴν γῆν πάλιν ποτίζουσι. Τὸ κείμενον. Τούτῳ οὖν τῷ τρόπῳ διατρεχόντων τῶν φωστήρων καὶ ποιούντων νύκτας καὶ ἡμέρας, καὶ καιροὺς καὶ χρόνους, καὶ εἰς σημεία τοῖς πλέουσι πελάγη, ή όδοι- ποροῦσιν ἔρημον, ὄντων καὶ φαινόντων ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ τῇ περιφορά τοῦ οὐρανοῦ αὐτὰ φήσομεν κινείσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον διὰ δυνάμεων λογικῶν καθάπερ λαμπα δηφόρων τινῶν, ὡς πάλιν δείξομεν τὴν θείαν Γρα- τὴν δηλοῦσαν. Φησὶ γὰρ περὶ τοῦ ἀντικειμένου δια δάσκων ὁ θεῖος Απόστολος, τί ἦν αὐτοῦ τὸ ἔργον ἐξ ἀρχῆς, οὕτως· Κατὰ τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος τοῦ πνεύματος, τοῦ νῦν ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας· σαφῶς ἄρχοντα τῆς εξουσίας τοῦ κινεῖν τὸν ἀέρα καὶ μεταβάλλειν αὐτὸν εἶναι πρώην διδάξας, νυνὶ δὲ ἐκριφέντα μηκέτι ταύ- τὴν ἔχειν τὴν ἀξίαν· ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργεῖν ἐκ και πίας ἐπὶ τοὺς ἁμαρτωλούς, ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐ μόνος τοῦτο ποιεῖν ἐξίσχυεν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολ καὶ σὺν αὐτῷ· οἱ μὲν γὰρ τῶν ἀγγέλων τὴν ἀέρα κινεῖν ἐπετρέποντο, οἱ δὲ τὸν ἥλιον, οἱ δὲ τὴν σελή- την, ἄλλοι τὰ ἄστρα, έτεροι νέμελας καὶ βροχὰς ἐρα γαζόμενοι, καὶ ἕτερα πολλά· τοῦτο γὰρ ἔργον καὶ νόμος τῶν ἀγγελικών ταγμάτων τε καὶ δυνάμεών ἐστι, τὸ διακονεῖν πρὸς εὐεργεσίαν καὶ τιμὴν τῆς Γυ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. II. A vero Massiliensis de Oceano agens ait, cum ad re- B Ephes. 11, 2. motissima septentrionis loca advenisset, solis cur bile a Barbaris sibi commonstratum fuisse, quia istic nox penes ipsos effici solebat. Xenophanes autem Colophonius, cum immensam esse ferram supponat, sphæram, ut propalam est, non admittit. Et hæc quidem exteri cum divina Scriptura con- sentientes dixisse deprehenduntur. Nos autem ini- tæ seriei insistentes, rursum supponimus quatuor Sumina, quæ ex paradiso emauisse sacre Littera ferunt, Oceanum permeare in bancque terram in- Quere; Phison quidem Indicam in regionein : quem ex mediterrancis defluentem quidam ludum aut Gaugem vocant, multisque ostiis Indicum mare influit. Hic vero fluvius ciboria, sive fabas Ægy- plias nullas habet, et quæ Nilagallia vocantur, lia item, lotaria et crocodilos, cæteraque omnia pize ortum habeus tolamque Ethiopiam et Αgy- quæ Nilus profert. Gehon autem, in partibus Æthio- Mumn percurrens, in sinum nostrum multis capiti- bus exoneratur. Tigris vero et Euphrates ex Pers• armeniæ partibus ad Persicum sinum defluupt. Et de bis quidem hactenus. Divina Seriptura, ut pa- radisi diametrum describeret, quod permagovin sane erat et in oriente protensum, hæc quatuor Qumina tantum memoravit, ita ut reliquam item aquam, ex fonte in Edem scaturiente ac paradisum rigante manantem, cum liis quatuor ma- gnis fluminibus complexa sit. Quæ flumina, in hanc terram permicantia, magnam ejus partem irri- C gant. D Textus. Cum ergo luminaria học ritu cursum peragant, ac noctes diesque, tempora et annos conficiant, navigantibusque atque in deserto peragrantibus in εiguum posita sint, terramque collustrent, dicimus ea non ex cœli circumvectione moveri, sed potius virtutibus quibusdam rationabilibus ceu quibusdam lampadophuris, uti rursum ex divina Scriptura com- monstrabimus. Nam de adversario loquens divinus Apostolus, quod ejus opus ab initio esset ita decla- rat: Secundum principem potestatis aeris spiritus hu- jus, qui nunc operatur in filios difidentia ", aperte docens ipsum antea fuisse principem potestatis aeris ad ipsum movendum et commutandum; nunc su̟tem tali dignitate abjectum et exclusum fuisse, imo potius ex malitia operari in peccatores: id binc manifestum est quod non ipse solus id agere pos- set, sed etiam alii multi cum illo: nam ex angelis alii ut moverent aerem deputabantur; alii solent, alii lunam, alii astra, alii nubes ut pluvias pararent : et alia multa officia obibant. Nam id opus, ca lex est angelicorum ordinum et virtutum, ut ad bene- fcentiam et honorem imaginis Dei ministrent, id est, hominis, et ut, ceu dicto audientes regis mi- (33) Vatic. Μεταλιώτης.

πάντα, ὡς ὑπήκοοι στρατιῶται τοῦ βασιλέως. Τοῦτο γὰρ τὸ ἔργον τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ ἐκελεύσθησαν ποιεῖν, ὅτε καὶ τὸν οὐρανὸν τοῖς ἄστροις κατεκόσμησεν. Εργον τῶν ἀντικειμένων δαιμόνων τὰ πρὸς βλάβην τῆς εἰκόνος, ὡς ἀνταρτών ποιεῖν· καὶ αὐτοὶ γὰρ τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ παραβάντες τὴν κέλευσιν κατερρίφησαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καθὰ καὶ ἑτέρωθι οὕτως λέγει· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ ματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν ; διαρρήδην πάντας εἰπὼν εἰς διακονίαν τεταγμένους τῶν ἀν θρώπων. Ετι λέγει· 'Η γὰρ ἀποκαραδοκία τῆς κτίσεως τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀπεκδέχεται· τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις ὑπετά- γη, οὐχ εκοῦσα, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἐπ' ἐλπίδι· ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ· κτίσιν καλῶν ἐνταῦθα τοὺς ἀγγέλους· υἱοὺς δὲ Θεοῦ, τοὺς ἀνθρώ τους· ἀποκαραδοκίαν δὲ, τὸ ἀπὸ τοῦ κάρα ἐκτείνειν, καὶ μακρόθεν ὁρᾷν τε καὶ ἐλπίζειν τι χρήσιμον περὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἰ μὴ γὰρ δουλικὴν ὑποταγὴν ἐποίουν, οὐκ ἂν ἐλευθερίας ἐπεθύμουν· ἁμαρτήσαντος γὰρ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ λαβόντος τὴν ἀπόφασιν τοῦ θα νάτου, πάνω ἐλυποῦντο οἱ ἄγγελοι, ἀπελπιστίαν τοῦ παντὸς ἀναλογιζόμενοι· ὡς συνδέσμου ὄντος τοῦ ἀνθρώπου πάσης τῆς κτίσεως, καὶ εἰκόνος Θεοῦ τυγ- χάνοντος, καὶ ἐκ τῆς ἀποφάσεως ἀπελπισίαν καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ παντὸς λογιζόμενοι διακονεῖν καὶ εἰκόνος τοῦ Θεοῦ, τουτέστι τοῦ ἀνθρώπου, καὶ κινεῖν ὑπηρετεῖν ἔτι ὑπὲρ αὐτοῦ ματαίως οὐκ ἠβούλοντο ἀλλὰ, φησίν, διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἐπ' ἐλπίδι· ὡσανεί, Οὐκ εἴασεν ὁ Θεὸς τὴν βουλὴν αὐτῶν γενέ- σθαι· ἀλλὰ δέδωκεν αὐτοῖς ἐλπίδα τινὰ, ὥστε μὴ ἀπογνῶναι, ἀλλ' ἐλπίζειν τι χρήσιμον μετά καιροῦ τοῖς ἀνθρώποις. Παραγραφή. Τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ θεωρῶν ὁ μισόκαλος δαίμων τὸν ἄνθρωπον τιμηθέντα καὶ πολλῆς ἐπιμελείας άξιω θέντα, φθονήσας συγκατασπαν ἐπειρᾶτο. Αγνοῶν δὲ πόθεν αὐτῷ προσβάλλει, ἐθεώρει τὰ μὲν ἄλογα εὐθέως εἰς τροφήν προσδραμόντα, αὐτὸν δὲ τέως εἰς ὄρεξιν μὴ κινηθέντα, ἀλλὰ περισκοποῦντα τὰ κάλλη τῶν φυτῶν, καὶ ἐλογίσατο αὐτὸν νόμον είλη- φέναι παρὰ Θεοῦ. Ἐλθὼν δὲ πλησίον διὰ τοῦ ὄψεως, πειράται μαθεῖν τὸν νόμον καὶ τεχναζόμενός φησι· Τί ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς, Οὐ μὴ φάγητε ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ παραδείσου ; Η γυνὴ δὲ ὡς ἀρτιγενής οὖσα καὶ πολὺ βραδυτέρα ἐκείνου περὶ τὸ νοεῖν ὑπὸ άρχουσα, ἐξεῖπεν αὐτῷ. Ὁ δὲ τὸν νόμον τότε δῆθεν ὡς ήδη εἰδώς, ήρξατο τὸν Θεὸν διαβάλλειν ὡς φθονε ρὸν, καὶ γαργαλίζειν τὸν ἄνθρωπον πρὸς τροφήν, καὶ συμβουλεύειν μᾶλλον ὑπακοῦσαι αὐτοῦ, καὶ γε νέσθαι δῆθεν ὡς Θεός, τὴν ἰδίαν αὐτοῖς νήσον προσ- τρίβων. Καὶ δὴ πεισθεὶς τὸ δειλινόν, αὐτῇ τῇ ἡμέρα ἐκβάλλεται ὁ ἄνθρωπος ἐκ τοῦ παραδείσου, ὥσπερ κἀκεῖνος εὐθέως ἁμαρτήσας κατερρίφη ἐκ τοῦ οὐρα νοῦ. Ἐδέξατο δὲ καὶ ὁ ἄνθρωπος τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου ἀκούσας, ὅτι Γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύ COSME INDICOPLEUSTE fi- B (sic) fites, omnia moveant: siquidem id operis perfcere & quarta die jussi sunt, quando cœlum astris exor- cavit. Inimicorum vero dæmonum officium est, ut- pote rebellium, ut imagini Dei damna pariant : nam et ipsi quarta die jussa transgressi, colo dejecti sunt, quemadmodum alibi dicit: Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi pro- pter eos qui hæreditatem capient sulutis " ? mani- feste docens omnes in ministerium hominum de- pulatus esse. lusuper ait: Nam exspectatio creatu- ræ revelationem filiorum Dei exspectat. Vunitati enim creatura subjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe, quia et ipsa creatura libe- rabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriæ filiorum Dei ". Greaturam hic vocat angelos ; - lios autem Dei, homines ; exspectationem vero dicit, ac si quis procul positus spectandi causa caput at- tollat, aut eminus videat sperando aliquid boni hominibus obventurum esse. Nisi enim servile mi- nisterium obiissent, libertatem non optassent: si- quidem cum homo peccasset, ac mortis sententiam subiisset, admodum dolebant angeli, quasi de uni- verso desperantes; quippe cum homo uni- versi rerum opificii vinculum ac imago Dei sit. Ex tali sententia, pro seipsis et pro universo animum despondentes, nolebant ultra homini incassum mi- nistrare et servire, sed, inquit, propter eum qui subjecit in spe, ac si dicat: Non permisit Deus vo- Juntatem eorum impleri, sed spem aliquam dedit, ut ne animum desponderent, sed sperarent, elapso C quodam tempore, aliquid boni hominibus adfu- Lurunt. Paragrapha. Sexta die conspicatus ille bonorum osor dæmon hominem honore et cura multa dignatum, invidia stimulante, in parem fuo lapsum illum pertrahere conatus est; cumque adoriendi modum ignoraret, bruta quidem statim ad cibum currentia vide- bat, ipsum vero non confestim appetitu mo- veri, sed circumspectare arborum pulchritudinem ; binc æstimavit euin legem a Deo accepisse; ac serpentis assumpta forma propius accedens, quæ lex illa esset ediscere conatur, ac subdole ait : Cur præcepit vobis Deus, ne-comederitis ex omni ligno paradisi” ? Mu'ier autem, utpote quæ recens edita in lucem, ac intelligentia multo tardior illo esset, reponit ipsi. Ille vero quasi jam antea præceptum illud novisset, Deum quasi invidum calumniari cœ- pit, hominemque ad cibi esum pellicere, suadens ut sibi potius obsequens esset, quo veluti Deus eva- deret: morbique sui contagium ipsis communica- vit. Cui homo cum pomeridianis horis obtempe- rasset, ipsa die ex paradiso pulsus est, quemad- modum et ille statim post peccatum e calo deje- etus est. Accepitque homo sententiam mortis his ** Hebr. 1, 15. Rom. viii, 19. 1. D 7. Gen. III,

ΙΙ. σε Τοῦτο τοὺς ἀγγέλους πάνω ἐλύπει· ἠθύμουν μὲν γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς ἐξ αὐτῶν παραβεβηκόσι, πλὴν ἐξ- αιρέτως διὰ τὸν ἄνθρωπον, ὡς συνδονουμένης πάσης τῆς κτίσεως ἐν αὐτῷ, καὶ ἐνεχύρου ὄντος φιλίας παντὸς τοῦ κόσμου· τοῦ γὰρ συνδέσμου τούτου δῆθεν διαλυομένου, ἀνάγκη τὸ πᾶν διαλύεσθαι. Ἐθρήνουν τοίνυν καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ παντὸς τὴν διάλυσιν, ὥστε καὶ διακονεῖν ἔτι ματαίως ὑπὲρ αὐτοῦ οὐκ ἠνείχοντο. Τοῦ δὲ εὐσπλάγχνου Θεοῦ διὰ τῆς ἐπιμελείας πάλιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς ὑπερθέσεως της τιμωρίας εὐέλπιδας τούτους καταστήσαντος, προθύμως ἐπ' ἐλπίδι διηκόνουν. Καθ' ἑκάστην δὲ γενεὰν ἐπιδόξους τους δικαίου; ἐργαζόμενος ὁ Θεὸς, τούτους προθυμο- τέρους καθίστησι, καὶ ἐλπίδας ἀνακτίσεως καὶ ἀνα- κλήσεως καὶ ἀνακαινίσεως αὐτοῖς κατεβάλλετο. Αμέλει ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ Β σάρκα, ἡ πληθὺς πᾶσα τῶν ἀοράτων δυνάμεων θεωρήσασα τεχθέντα δι' οὗ γίνεται τοῦ θανάτου ἡ κατάλυσις, καὶ τῆς ἀνακτίσεως καὶ ἀναστάσεως ή ἀρχὴ, καὶ αὐτῶν ἡ ἐλευθερία, τὸν Θεὸν τὸν πάντων αἴτιον ἀνυμνοῦντες ἐβόων, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία, την λύπην ἐκείνην καὶ τὴν κατήφειαν τὴν πάλαι διὰ τὸν ἄνθρωπον τέλεον ἀποβαλλόμενοι, καὶ χαίροντες ἐπὶ τῇ τοῦ δευτέρου Αδάμου γενέσει. Οθεν καὶ ἐν και ρῷ τῶν πειρασμῶν, θεωρήσαντες μὲν ἤδη πρόπαλαι τὴν ἧτταν τοῦ πρώτου Αδάμου, ἐφ᾽ ὧν καὶ ἐδυσφό ρουν, νυνὶ δὲ καὶ τούτου τοῦ δευτέρου την νίκην, ὡς νομίμως οὐχ άπαξ, ἀλλὰ τρίτον παλαίσαντος τῷ πειράζοντι, ἔξω τοῦ σκάμματος αὐτὸν κατηκόντισεν, ἐν πολλῇ χαρᾷ χαίροντες, διηκόνουν προθύμως, ώς γέγραπται, ὡσανεὶ οὐκ ἔτι ἐπ᾽ ἐλπίδι τινὶ, ἀλλ' αὐ ταῖς ὄψεσι θεασάμενοι την νίκην τοῦ δευτέρου Αδάμ, προθύμως μετά χαράς προσελθόντες διηκόνουν αὐτῷ. Ἡ δὲ τῶν ἐναντίων πληθὺς ἀντιστρόφως νῦν ἐπένα θει καὶ ὠδύρετο, αἰσχυνομένη ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ δευ- τέρου Αδάμου. Οθεν μὴ δυνηθεὶς ὁ αὐτῆς πρωτο- στάτης τοῦτον καταβαλεῖν, ἐπιβουλεύειν ήρξατο διὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ δὴ τὴν πληθὺν αὐτῶν διεγείρας, και σταυρώσας καὶ θανατώσας, ἐδόκει τούτου ἀπαλο λάττεσθαι. Μετ' οὐ πολὺ δὲ τῆς ἀναστάσεως γενομέ νης, θαυμαστῆς τε καὶ ἐνδόξου καὶ παραδόξου, καὶ δυνατῆς, μηκέτι θάνατον υποδεχόμενος ή Ετερόν τι καθ᾿ ὅλου πάθος, ἀλλὰ σὺν τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ ἀθανα σίᾳ καὶ τὴν ἀτρεπτότητα τῆς ψυχῆς κομισάμενος· καὶ πάλιν μετέπειτα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναφερόμενος καὶ διὰ τῆς νεφέλης ἐποχούμενος, καὶ ὡς ἐν θριάμβῳ νικηφόρος ἀναφερόμενος, ἔσωθεν τοῦ στερεώματος εἰσῆλθε, πρῶτος πάντων εγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσο φατον καὶ ζῶσαν. Καὶ οἱ μὲν ἄγγελοι λευχειμονοῦν- τες συνηυφραίνοντο τοῖς ἀνθρώποις, ευαγγελιζόμε- και τοὺς μαθητάς καὶ τὰς γυναῖκας· οἱ δὲ ἐναντίο: θεώμενοι ἑαυτῶν τε καὶ πάσης τῆς κτίσεως ἀνωτέ ραν γενομένην τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, ἣν ποτὲ μὲν ὑπεσκέλισαν, νυνὶ δὲ καταβληθέντες ὑπ' αὐτῆς, ἐνα νεοὶ μεμενηκότες καὶ ἀχανεῖς τελείως κατησχύνοντο. του TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. A verbis : Terra es, et in terram reverteris 10, ld an- es Gen. 1, 19. " Luc. 11, 14. C gelis dolori erat : nam angebantur ex numero sulo transgressos quospiam esse; præsertim tamen ho- minis causa mœrebant, in quo scilicet rerum om- nium opificii sors versaretur, quique totius mundi amicitiæ pignus esset, quo vinculo soluto, necesse esset universum dissolvi. Lugebant itaque et sui et omnium solutionem, nec ultra ferebant in vanum ipsi homini ministrare. Cum autem miserator Dens, tam ex sollicitudine quam de homine gere- bat, quam ex dilatione supplicii, spem ipsis bo- nam attulisset, alacriter illi spe fulti ministrabant. In singulis autem generationibus justos viros Deus perillustres faciens, alacriores reddebat, in spe re- vocationis ac restaurationis fundatos. Sane in ortu Domini Christi secundum carnem, invisibilium virtutum multitudo conspicata natum illum esse, per quen mortis destructio, necnon renova- tionis et resurrectionis principiuma ipsorumque li- bertas statuitur, Deum omnium causam bymuis celebrantes clamabant : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum ”, abjecto do- Jore illo et tristitia, quam olim hominis causa con- ceperant, ac de secundi Adami ortu lætitia perfu- sæ. Quare tempore tentationis, jam olim primi Adami lapsum contemplatæ, quem ægre et cum do- lore ferebant, nunc vero secundi victoriam; cer nentes quam rite conserto non seniel, sed ter cum tentatore prælio, ipsum extra vallum confoderit, ingenti gaudio affectae, alacriter, ut scriptum est, ipsi ministrabant, utpote quæ scilicet non spe tan- tum ut olim, sed ipsis oculis novi Adami victoriam vidissent, prompto aniuo et cum Letitia accedentes ministrabant ci ***. Adversariorum vero turba nunc lugebat ac gemi- tus edebat, pudefacta ob secundi Adəmi victoriam. Unde cum eorum princeps ipsum dejicere nequi- ret, insidias ipsi Judæorum ministerio paravit; et sane, cum turbam Judaicam concitasset ipsumque cruci aflixum occidisset, jam se illo expeditum ac liberum esse putabat. At postquam nec diu resur- rectio illa, mirabilis, gloriosa, ipsis inexspectata, summa virtute contigisset, cum ipsc nec mortem D ultra, nec ægritudinem ullam admitteret, sed cum incorruptibilitate et immortalitate immutabilita- tem animæ retulisset ; postea in cœlum assumptus, ac nube vectus, quasi in triumpho victor allatus, intra Armamentum intravit, primusque omnium novam et viventem viam paravit nobis. Angeli vero vestibus albis induti una cum hominibus lelaban- tur, faustum discipulis et mulieribus montium ale- rentes; adversarii contra cernentes humanam na- turam seipsis et omni creatura superioren fa- clam, quam olim supplantaverant, jam ab ea dejecti, muti ac hianti ore manentes, ingenti pudore suf- fusi sunt. Quamobrem Dominus discipulis clama- Matth. F, seqq.

ΙΙ. σε Τοῦτο τοὺς ἀγγέλους πάνω ἐλύπει· ἠθύμουν μὲν γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς ἐξ αὐτῶν παραβεβηκόσι, πλὴν ἐξ- αιρέτως διὰ τὸν ἄνθρωπον, ὡς συνδονουμένης πάσης τῆς κτίσεως ἐν αὐτῷ, καὶ ἐνεχύρου ὄντος φιλίας παντὸς τοῦ κόσμου· τοῦ γὰρ συνδέσμου τούτου δῆθεν διαλυομένου, ἀνάγκη τὸ πᾶν διαλύεσθαι. Ἐθρήνουν τοίνυν καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ παντὸς τὴν διάλυσιν, ὥστε καὶ διακονεῖν ἔτι ματαίως ὑπὲρ αὐτοῦ οὐκ ἠνείχοντο. Τοῦ δὲ εὐσπλάγχνου Θεοῦ διὰ τῆς ἐπιμελείας πάλιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς ὑπερθέσεως της τιμωρίας εὐέλπιδας τούτους καταστήσαντος, προθύμως ἐπ' ἐλπίδι διηκόνουν. Καθ' ἑκάστην δὲ γενεὰν ἐπιδόξους τους δικαίου; ἐργαζόμενος ὁ Θεὸς, τούτους προθυμο- τέρους καθίστησι, καὶ ἐλπίδας ἀνακτίσεως καὶ ἀνα- κλήσεως καὶ ἀνακαινίσεως αὐτοῖς κατεβάλλετο. Αμέλει ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ Β σάρκα, ἡ πληθὺς πᾶσα τῶν ἀοράτων δυνάμεων θεωρήσασα τεχθέντα δι' οὗ γίνεται τοῦ θανάτου ἡ κατάλυσις, καὶ τῆς ἀνακτίσεως καὶ ἀναστάσεως ή ἀρχὴ, καὶ αὐτῶν ἡ ἐλευθερία, τὸν Θεὸν τὸν πάντων αἴτιον ἀνυμνοῦντες ἐβόων, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία, την λύπην ἐκείνην καὶ τὴν κατήφειαν τὴν πάλαι διὰ τὸν ἄνθρωπον τέλεον ἀποβαλλόμενοι, καὶ χαίροντες ἐπὶ τῇ τοῦ δευτέρου Αδάμου γενέσει. Οθεν καὶ ἐν και ρῷ τῶν πειρασμῶν, θεωρήσαντες μὲν ἤδη πρόπαλαι τὴν ἧτταν τοῦ πρώτου Αδάμου, ἐφ᾽ ὧν καὶ ἐδυσφό ρουν, νυνὶ δὲ καὶ τούτου τοῦ δευτέρου την νίκην, ὡς νομίμως οὐχ άπαξ, ἀλλὰ τρίτον παλαίσαντος τῷ πειράζοντι, ἔξω τοῦ σκάμματος αὐτὸν κατηκόντισεν, ἐν πολλῇ χαρᾷ χαίροντες, διηκόνουν προθύμως, ώς γέγραπται, ὡσανεὶ οὐκ ἔτι ἐπ᾽ ἐλπίδι τινὶ, ἀλλ' αὐ ταῖς ὄψεσι θεασάμενοι την νίκην τοῦ δευτέρου Αδάμ, προθύμως μετά χαράς προσελθόντες διηκόνουν αὐτῷ. Ἡ δὲ τῶν ἐναντίων πληθὺς ἀντιστρόφως νῦν ἐπένα θει καὶ ὠδύρετο, αἰσχυνομένη ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ δευ- τέρου Αδάμου. Οθεν μὴ δυνηθεὶς ὁ αὐτῆς πρωτο- στάτης τοῦτον καταβαλεῖν, ἐπιβουλεύειν ήρξατο διὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ δὴ τὴν πληθὺν αὐτῶν διεγείρας, και σταυρώσας καὶ θανατώσας, ἐδόκει τούτου ἀπαλο λάττεσθαι. Μετ' οὐ πολὺ δὲ τῆς ἀναστάσεως γενομέ νης, θαυμαστῆς τε καὶ ἐνδόξου καὶ παραδόξου, καὶ δυνατῆς, μηκέτι θάνατον υποδεχόμενος ή Ετερόν τι καθ᾿ ὅλου πάθος, ἀλλὰ σὺν τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ ἀθανα σίᾳ καὶ τὴν ἀτρεπτότητα τῆς ψυχῆς κομισάμενος· καὶ πάλιν μετέπειτα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναφερόμενος καὶ διὰ τῆς νεφέλης ἐποχούμενος, καὶ ὡς ἐν θριάμβῳ νικηφόρος ἀναφερόμενος, ἔσωθεν τοῦ στερεώματος εἰσῆλθε, πρῶτος πάντων εγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσο φατον καὶ ζῶσαν. Καὶ οἱ μὲν ἄγγελοι λευχειμονοῦν- τες συνηυφραίνοντο τοῖς ἀνθρώποις, ευαγγελιζόμε- και τοὺς μαθητάς καὶ τὰς γυναῖκας· οἱ δὲ ἐναντίο: θεώμενοι ἑαυτῶν τε καὶ πάσης τῆς κτίσεως ἀνωτέ ραν γενομένην τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, ἣν ποτὲ μὲν ὑπεσκέλισαν, νυνὶ δὲ καταβληθέντες ὑπ' αὐτῆς, ἐνα νεοὶ μεμενηκότες καὶ ἀχανεῖς τελείως κατησχύνοντο. του TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. A verbis : Terra es, et in terram reverteris 10, ld an- es Gen. 1, 19. " Luc. 11, 14. C gelis dolori erat : nam angebantur ex numero sulo transgressos quospiam esse; præsertim tamen ho- minis causa mœrebant, in quo scilicet rerum om- nium opificii sors versaretur, quique totius mundi amicitiæ pignus esset, quo vinculo soluto, necesse esset universum dissolvi. Lugebant itaque et sui et omnium solutionem, nec ultra ferebant in vanum ipsi homini ministrare. Cum autem miserator Dens, tam ex sollicitudine quam de homine gere- bat, quam ex dilatione supplicii, spem ipsis bo- nam attulisset, alacriter illi spe fulti ministrabant. In singulis autem generationibus justos viros Deus perillustres faciens, alacriores reddebat, in spe re- vocationis ac restaurationis fundatos. Sane in ortu Domini Christi secundum carnem, invisibilium virtutum multitudo conspicata natum illum esse, per quen mortis destructio, necnon renova- tionis et resurrectionis principiuma ipsorumque li- bertas statuitur, Deum omnium causam bymuis celebrantes clamabant : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum ”, abjecto do- Jore illo et tristitia, quam olim hominis causa con- ceperant, ac de secundi Adami ortu lætitia perfu- sæ. Quare tempore tentationis, jam olim primi Adami lapsum contemplatæ, quem ægre et cum do- lore ferebant, nunc vero secundi victoriam; cer nentes quam rite conserto non seniel, sed ter cum tentatore prælio, ipsum extra vallum confoderit, ingenti gaudio affectae, alacriter, ut scriptum est, ipsi ministrabant, utpote quæ scilicet non spe tan- tum ut olim, sed ipsis oculis novi Adami victoriam vidissent, prompto aniuo et cum Letitia accedentes ministrabant ci ***. Adversariorum vero turba nunc lugebat ac gemi- tus edebat, pudefacta ob secundi Adəmi victoriam. Unde cum eorum princeps ipsum dejicere nequi- ret, insidias ipsi Judæorum ministerio paravit; et sane, cum turbam Judaicam concitasset ipsumque cruci aflixum occidisset, jam se illo expeditum ac liberum esse putabat. At postquam nec diu resur- rectio illa, mirabilis, gloriosa, ipsis inexspectata, summa virtute contigisset, cum ipsc nec mortem D ultra, nec ægritudinem ullam admitteret, sed cum incorruptibilitate et immortalitate immutabilita- tem animæ retulisset ; postea in cœlum assumptus, ac nube vectus, quasi in triumpho victor allatus, intra Armamentum intravit, primusque omnium novam et viventem viam paravit nobis. Angeli vero vestibus albis induti una cum hominibus lelaban- tur, faustum discipulis et mulieribus montium ale- rentes; adversarii contra cernentes humanam na- turam seipsis et omni creatura superioren fa- clam, quam olim supplantaverant, jam ab ea dejecti, muti ac hianti ore manentes, ingenti pudore suf- fusi sunt. Quamobrem Dominus discipulis clama- Matth. F, seqq.

ΙΙ. σε Τοῦτο τοὺς ἀγγέλους πάνω ἐλύπει· ἠθύμουν μὲν γὰρ καὶ ἐπὶ τοῖς ἐξ αὐτῶν παραβεβηκόσι, πλὴν ἐξ- αιρέτως διὰ τὸν ἄνθρωπον, ὡς συνδονουμένης πάσης τῆς κτίσεως ἐν αὐτῷ, καὶ ἐνεχύρου ὄντος φιλίας παντὸς τοῦ κόσμου· τοῦ γὰρ συνδέσμου τούτου δῆθεν διαλυομένου, ἀνάγκη τὸ πᾶν διαλύεσθαι. Ἐθρήνουν τοίνυν καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ παντὸς τὴν διάλυσιν, ὥστε καὶ διακονεῖν ἔτι ματαίως ὑπὲρ αὐτοῦ οὐκ ἠνείχοντο. Τοῦ δὲ εὐσπλάγχνου Θεοῦ διὰ τῆς ἐπιμελείας πάλιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς ὑπερθέσεως της τιμωρίας εὐέλπιδας τούτους καταστήσαντος, προθύμως ἐπ' ἐλπίδι διηκόνουν. Καθ' ἑκάστην δὲ γενεὰν ἐπιδόξους τους δικαίου; ἐργαζόμενος ὁ Θεὸς, τούτους προθυμο- τέρους καθίστησι, καὶ ἐλπίδας ἀνακτίσεως καὶ ἀνα- κλήσεως καὶ ἀνακαινίσεως αὐτοῖς κατεβάλλετο. Αμέλει ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ Β σάρκα, ἡ πληθὺς πᾶσα τῶν ἀοράτων δυνάμεων θεωρήσασα τεχθέντα δι' οὗ γίνεται τοῦ θανάτου ἡ κατάλυσις, καὶ τῆς ἀνακτίσεως καὶ ἀναστάσεως ή ἀρχὴ, καὶ αὐτῶν ἡ ἐλευθερία, τὸν Θεὸν τὸν πάντων αἴτιον ἀνυμνοῦντες ἐβόων, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία, την λύπην ἐκείνην καὶ τὴν κατήφειαν τὴν πάλαι διὰ τὸν ἄνθρωπον τέλεον ἀποβαλλόμενοι, καὶ χαίροντες ἐπὶ τῇ τοῦ δευτέρου Αδάμου γενέσει. Οθεν καὶ ἐν και ρῷ τῶν πειρασμῶν, θεωρήσαντες μὲν ἤδη πρόπαλαι τὴν ἧτταν τοῦ πρώτου Αδάμου, ἐφ᾽ ὧν καὶ ἐδυσφό ρουν, νυνὶ δὲ καὶ τούτου τοῦ δευτέρου την νίκην, ὡς νομίμως οὐχ άπαξ, ἀλλὰ τρίτον παλαίσαντος τῷ πειράζοντι, ἔξω τοῦ σκάμματος αὐτὸν κατηκόντισεν, ἐν πολλῇ χαρᾷ χαίροντες, διηκόνουν προθύμως, ώς γέγραπται, ὡσανεὶ οὐκ ἔτι ἐπ᾽ ἐλπίδι τινὶ, ἀλλ' αὐ ταῖς ὄψεσι θεασάμενοι την νίκην τοῦ δευτέρου Αδάμ, προθύμως μετά χαράς προσελθόντες διηκόνουν αὐτῷ. Ἡ δὲ τῶν ἐναντίων πληθὺς ἀντιστρόφως νῦν ἐπένα θει καὶ ὠδύρετο, αἰσχυνομένη ἐπὶ τῇ νίκῃ τοῦ δευ- τέρου Αδάμου. Οθεν μὴ δυνηθεὶς ὁ αὐτῆς πρωτο- στάτης τοῦτον καταβαλεῖν, ἐπιβουλεύειν ήρξατο διὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ δὴ τὴν πληθὺν αὐτῶν διεγείρας, και σταυρώσας καὶ θανατώσας, ἐδόκει τούτου ἀπαλο λάττεσθαι. Μετ' οὐ πολὺ δὲ τῆς ἀναστάσεως γενομέ νης, θαυμαστῆς τε καὶ ἐνδόξου καὶ παραδόξου, καὶ δυνατῆς, μηκέτι θάνατον υποδεχόμενος ή Ετερόν τι καθ᾿ ὅλου πάθος, ἀλλὰ σὺν τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ ἀθανα σίᾳ καὶ τὴν ἀτρεπτότητα τῆς ψυχῆς κομισάμενος· καὶ πάλιν μετέπειτα εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναφερόμενος καὶ διὰ τῆς νεφέλης ἐποχούμενος, καὶ ὡς ἐν θριάμβῳ νικηφόρος ἀναφερόμενος, ἔσωθεν τοῦ στερεώματος εἰσῆλθε, πρῶτος πάντων εγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσο φατον καὶ ζῶσαν. Καὶ οἱ μὲν ἄγγελοι λευχειμονοῦν- τες συνηυφραίνοντο τοῖς ἀνθρώποις, ευαγγελιζόμε- και τοὺς μαθητάς καὶ τὰς γυναῖκας· οἱ δὲ ἐναντίο: θεώμενοι ἑαυτῶν τε καὶ πάσης τῆς κτίσεως ἀνωτέ ραν γενομένην τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν, ἣν ποτὲ μὲν ὑπεσκέλισαν, νυνὶ δὲ καταβληθέντες ὑπ' αὐτῆς, ἐνα νεοὶ μεμενηκότες καὶ ἀχανεῖς τελείως κατησχύνοντο. του TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. A verbis : Terra es, et in terram reverteris 10, ld an- es Gen. 1, 19. " Luc. 11, 14. C gelis dolori erat : nam angebantur ex numero sulo transgressos quospiam esse; præsertim tamen ho- minis causa mœrebant, in quo scilicet rerum om- nium opificii sors versaretur, quique totius mundi amicitiæ pignus esset, quo vinculo soluto, necesse esset universum dissolvi. Lugebant itaque et sui et omnium solutionem, nec ultra ferebant in vanum ipsi homini ministrare. Cum autem miserator Dens, tam ex sollicitudine quam de homine gere- bat, quam ex dilatione supplicii, spem ipsis bo- nam attulisset, alacriter illi spe fulti ministrabant. In singulis autem generationibus justos viros Deus perillustres faciens, alacriores reddebat, in spe re- vocationis ac restaurationis fundatos. Sane in ortu Domini Christi secundum carnem, invisibilium virtutum multitudo conspicata natum illum esse, per quen mortis destructio, necnon renova- tionis et resurrectionis principiuma ipsorumque li- bertas statuitur, Deum omnium causam bymuis celebrantes clamabant : Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum ”, abjecto do- Jore illo et tristitia, quam olim hominis causa con- ceperant, ac de secundi Adami ortu lætitia perfu- sæ. Quare tempore tentationis, jam olim primi Adami lapsum contemplatæ, quem ægre et cum do- lore ferebant, nunc vero secundi victoriam; cer nentes quam rite conserto non seniel, sed ter cum tentatore prælio, ipsum extra vallum confoderit, ingenti gaudio affectae, alacriter, ut scriptum est, ipsi ministrabant, utpote quæ scilicet non spe tan- tum ut olim, sed ipsis oculis novi Adami victoriam vidissent, prompto aniuo et cum Letitia accedentes ministrabant ci ***. Adversariorum vero turba nunc lugebat ac gemi- tus edebat, pudefacta ob secundi Adəmi victoriam. Unde cum eorum princeps ipsum dejicere nequi- ret, insidias ipsi Judæorum ministerio paravit; et sane, cum turbam Judaicam concitasset ipsumque cruci aflixum occidisset, jam se illo expeditum ac liberum esse putabat. At postquam nec diu resur- rectio illa, mirabilis, gloriosa, ipsis inexspectata, summa virtute contigisset, cum ipsc nec mortem D ultra, nec ægritudinem ullam admitteret, sed cum incorruptibilitate et immortalitate immutabilita- tem animæ retulisset ; postea in cœlum assumptus, ac nube vectus, quasi in triumpho victor allatus, intra Armamentum intravit, primusque omnium novam et viventem viam paravit nobis. Angeli vero vestibus albis induti una cum hominibus lelaban- tur, faustum discipulis et mulieribus montium ale- rentes; adversarii contra cernentes humanam na- turam seipsis et omni creatura superioren fa- clam, quam olim supplantaverant, jam ab ea dejecti, muti ac hianti ore manentes, ingenti pudore suf- fusi sunt. Quamobrem Dominus discipulis clama- Matth. F, seqq.

Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἐδος τοῖς μαθηταῖς, Θαρσεί τε, ἐγώ νενίκηκα τὸν κόσμον· καὶ πάλιν, Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω όφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Ἵνα εἴπῃ· Πάλαι μὲν ἁμαρτήσαντος τοῦ αν θρώπου, ἡνίκα ὁ ὄφις ἐν παραδείσῳ συνέβαλε προς αὐτὸν, ἐβήθη αὐτῷ· τηρήσει σου πτέρναν, και σὺ αὐτοῦ κεφαλήν, ώσανεί ἔχθραν διαιρέσεως πρὸς ἀλλήλους σχοίητε, τοῦ μὴ πείθεσθαι αὐτῷ τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἦν ἡ πάλη τότε ἴση, ἀλλήλους δυνα μένων βλάψαι· ὅτι ὁ μὲν ὄφις ἐπιτηρῶν τὴν πτέρ- ναν τοῦ ἀνθρώπου, ὡσανεὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, εἰ εὗροι αὐτὸν ἔξω τῆς ὁδοῦ βλάψαι, ὡς ἕρπων περὶ τὴν πτέρ ναν ἠδύνατο· ὁ δὲ ἄνθρωπος, ὡς ὄρθιον σχήμα ἔχων, προσέχων ἑαυτῷ, καὶ μὴ πλανώμενος τὴν ὁδὸν, τὴν κεφαλὴν τοῦ ὄψεως ηδύνατο Ολᾶσαι. Νυνὶ δὲ νικήσ σαυτός μου τὸν ὄφιν καὶ καταισχύναντος εἰς τέλος, καὶ ὑπὲρ παντὸς τοῦ γένους ἀδίκως δι' αὐτοῦ τὸν θάνατον ὑπομείναντος, καὶ ἐν τῷ σταυρῷ τὸ χειρό γράφων προσηλώσαντος καὶ ἐξαλείψαντος, ἀνέστην τριήμερος τὴν νίκην ἔχων κατὰ τοῦ θανάτου, καὶ πάσῃ τῇ ἀνθρωπεία φύσει πρόξενος τῆς νίκης γεγέ. νημαι, δι' ἐμοῦ εἰς πᾶσαν τὴν ἀνθρωπότητα τῆς νίκης διαδραμούσης, Θαρσείτε οὖν. Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω όφεων και σκορ πίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Οὐκέτι, φησίν, οὔτε τὴν πτέρναν ὑμῶν δύναται βλά- ψαι, ὑποκάτω τῶν ποδῶν ὑμῶν καταπατούμενος. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ ἡμαρτηκὼς ὁ ᾿Αδάμ, γευσάμενος περὶ μεσημβρίαν τοῦ ξύλου, εξεβλήθη τὸ δειλινόν· οὕτως καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, ώραν ἔκτην τὸν σωτήριον σταυρὸν ὁ Δεσπότης Χριστός κατά σάρκα ὑπὲρ αὐτοῦ ὑπέμεινεν. Καὶ ὥσπερ ἀπὸ τῆς παραβάσεως ἕως τῆς ἐκβολῆς τοῦ παραδείσου, πάνε τες οἱ ἄγγελοι Αθύμουν σφόδρα, μηδὲν ἐλπίζοντες ἕτερον ἢ διάλυσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἑαυτῶν, καὶ τοῦ παντός· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ πάθους ἀπὸ ἄρας Έκτης ἕως ἐννάτης ἡ κτίσις πάσα ἐμελανειμένε, τῷ σκότῳ περιβεβλημένη ἐπὶ τῷ γενομένῳ ἀδίκῳ. Καὶ ὥσπερ ἐννάτην ὥραν οἱ δύο ἐξεβλήθησαν τοῦ παρα- δείσου, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὐα, οὕτως καὶ ὥραν ἐννά· την ὁ Δεσπότης Χριστὸς κατὰ τὴν ψυχὴν καὶ ὁ λη- στῆς εἰσῆλθον ἐν τῷ παραδείσῳ. Ἐν αὐτῇ οὖν τη ἡμέρᾳ ἐν ᾗ ἐπλάσθη ὁ ᾿Αδάμ, λέγω δὲ τῇ ἕκτῃ, γέν γονε καὶ ἡ παράβασις, καὶ ἡ λύπη τῶν ἀγγέλων, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἐκβολὴ τοῦ και ραδείσου· οὕτως καὶ εἰς τὸ πάθος ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρα ἐγένετο διὰ ξύλου σταυροῦ ὁ Σωτήριος θάνατος, καὶ τὸ πένθος τῆς κτίσεως, καὶ τὸ δειλινὸν ἢ ἀπόθεσις τοῦ πένθους καὶ ἡ εἰσβολὴ τοῦ παραδείσου. Αμήν λέγω σοι, φησὶν ὁ Σωτὴρ τῷ ληστή. σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Δόξα τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸ προκείμενον λοιπὸν ἐπ- ανέλθωμεν. Τὸ κείμενον. Ὅθεν οὐκ ἐπαύσαντο τῆς διακονίας, ἧς ἐποίουν οἱ ἄγγελοι διὰ τοὺς ἀνθρώπους τους θνητούς και φθαρ- τοὺς· τοῦτο γὰρ λέγει, τῇ γὰρ ματαιότητι ή κτί στις υπετάγη, οὐχ ἐκοῦσα· ὡσανεί, ματαιοπονεῖν » COSM.E, INDICOPLEUSTA bat : Condite, ego vici mundum "; ac rursum: Ecce A esu B dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem inimici ; ac si dicat : Olim quidem ruin liono a serpente in paradiso eppugnatus in peccatum lapsus esset, dictum illi est : Calcaneum tuum observabit, et tu capul ejus ”; id est, inimicitias mutuo geretis ; ne ipsi homio mo- rem gerat. Atque lunc æquo marte pugnabatur, cum se mutuo lædere possent, quia serpens calcaneum, sive viam hominis observans, ipsum si extra viam inveniret lædere poterat, utpote qui circa calcaneum reptaret : honio vero, utpote erectus statura, ca- vens sibi, neque a via deerrans, caput serpentis conte- rere valebat. Jam autem posiquam serpentem device- ram ac confusione repleveram usque in finem, ejusque opera injuste mortem pro foto genere sustinueram, ac chirographum cruci affixeram deleveramque, post triduum resurrexi, reportata adversus mortem victoria, ac toti humana nature victoriam peperi, ea quippe per me totum genus humanum pervasit. Confidite ergo. Ecce dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtu- tem inimici : neque enim ulterius, inquit, calcaneo vestro nocere valet, cum pedibus vestris conteratur. Quemadmodum igitur Adam cum sexta die, ligni circa meridiem peccasset, pomeridianis horis ejectus est; ita sexta die et sexta bora salutarem crucem pro eo Dominus Christus secundum carnem sustinuit. Ac quemadmodum item, a lapsu Adami asque ad ejectionem ex paradiso, omnes angeli sumn- C mopere dolebant, nihil aliud quam dissolutionem hominis, ac sui ipsorum, totiusque mundi sperantes; sic et in passione ab hora sexta usque ad nonam, universa creatora tenebris ceu nigro vestitu induta erat, ob injustum perpetratum facinus. Ac quemad- modum nona bora, duo-illi Adam et Eva paradiso pulsi sunt, sie hora nona Dominus Christus, secun- dum animam, et latro in paradisum ingressi sunt. Ipsa ergo die qua Adam formatus est, nempe sexta, cadem lapsus hominis, angelorum mæstitia, mortis decretum et ejectio ex paradiso fuit: itemque tein- pore passionis, ea ipsa die contigit mors Salvatoris per lignum crucis, luctus rerum naturæ: ac pome- ridianis boris depositio luctus, ingressus in para- disum. Amen dico tibi, ait latroni Servator, hodie D mecum eris in paradiso 60.01. Gloria Deo in scula. Ainen. Jam ad propositum revertamur. Textus. Eapropter non a ministerio suo cessabant angeli, hominum causa qui mortales et corruptioni obno- vii erant ; id enim ait, Vanitati enim creatura sub- jesta est, non volens *; id est, incassuin wini- Joan. set, 55. ** Luc. 5, 10. * Gen. ut, 45. Luc. XXIII, 43. es Rom. viii, 20.

Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἐδος τοῖς μαθηταῖς, Θαρσεί τε, ἐγώ νενίκηκα τὸν κόσμον· καὶ πάλιν, Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω όφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Ἵνα εἴπῃ· Πάλαι μὲν ἁμαρτήσαντος τοῦ αν θρώπου, ἡνίκα ὁ ὄφις ἐν παραδείσῳ συνέβαλε προς αὐτὸν, ἐβήθη αὐτῷ· τηρήσει σου πτέρναν, και σὺ αὐτοῦ κεφαλήν, ώσανεί ἔχθραν διαιρέσεως πρὸς ἀλλήλους σχοίητε, τοῦ μὴ πείθεσθαι αὐτῷ τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἦν ἡ πάλη τότε ἴση, ἀλλήλους δυνα μένων βλάψαι· ὅτι ὁ μὲν ὄφις ἐπιτηρῶν τὴν πτέρ- ναν τοῦ ἀνθρώπου, ὡσανεὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, εἰ εὗροι αὐτὸν ἔξω τῆς ὁδοῦ βλάψαι, ὡς ἕρπων περὶ τὴν πτέρ ναν ἠδύνατο· ὁ δὲ ἄνθρωπος, ὡς ὄρθιον σχήμα ἔχων, προσέχων ἑαυτῷ, καὶ μὴ πλανώμενος τὴν ὁδὸν, τὴν κεφαλὴν τοῦ ὄψεως ηδύνατο Ολᾶσαι. Νυνὶ δὲ νικήσ σαυτός μου τὸν ὄφιν καὶ καταισχύναντος εἰς τέλος, καὶ ὑπὲρ παντὸς τοῦ γένους ἀδίκως δι' αὐτοῦ τὸν θάνατον ὑπομείναντος, καὶ ἐν τῷ σταυρῷ τὸ χειρό γράφων προσηλώσαντος καὶ ἐξαλείψαντος, ἀνέστην τριήμερος τὴν νίκην ἔχων κατὰ τοῦ θανάτου, καὶ πάσῃ τῇ ἀνθρωπεία φύσει πρόξενος τῆς νίκης γεγέ. νημαι, δι' ἐμοῦ εἰς πᾶσαν τὴν ἀνθρωπότητα τῆς νίκης διαδραμούσης, Θαρσείτε οὖν. Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω όφεων και σκορ πίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Οὐκέτι, φησίν, οὔτε τὴν πτέρναν ὑμῶν δύναται βλά- ψαι, ὑποκάτω τῶν ποδῶν ὑμῶν καταπατούμενος. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ ἡμαρτηκὼς ὁ ᾿Αδάμ, γευσάμενος περὶ μεσημβρίαν τοῦ ξύλου, εξεβλήθη τὸ δειλινόν· οὕτως καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, ώραν ἔκτην τὸν σωτήριον σταυρὸν ὁ Δεσπότης Χριστός κατά σάρκα ὑπὲρ αὐτοῦ ὑπέμεινεν. Καὶ ὥσπερ ἀπὸ τῆς παραβάσεως ἕως τῆς ἐκβολῆς τοῦ παραδείσου, πάνε τες οἱ ἄγγελοι Αθύμουν σφόδρα, μηδὲν ἐλπίζοντες ἕτερον ἢ διάλυσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἑαυτῶν, καὶ τοῦ παντός· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ πάθους ἀπὸ ἄρας Έκτης ἕως ἐννάτης ἡ κτίσις πάσα ἐμελανειμένε, τῷ σκότῳ περιβεβλημένη ἐπὶ τῷ γενομένῳ ἀδίκῳ. Καὶ ὥσπερ ἐννάτην ὥραν οἱ δύο ἐξεβλήθησαν τοῦ παρα- δείσου, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὐα, οὕτως καὶ ὥραν ἐννά· την ὁ Δεσπότης Χριστὸς κατὰ τὴν ψυχὴν καὶ ὁ λη- στῆς εἰσῆλθον ἐν τῷ παραδείσῳ. Ἐν αὐτῇ οὖν τη ἡμέρᾳ ἐν ᾗ ἐπλάσθη ὁ ᾿Αδάμ, λέγω δὲ τῇ ἕκτῃ, γέν γονε καὶ ἡ παράβασις, καὶ ἡ λύπη τῶν ἀγγέλων, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἐκβολὴ τοῦ και ραδείσου· οὕτως καὶ εἰς τὸ πάθος ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρα ἐγένετο διὰ ξύλου σταυροῦ ὁ Σωτήριος θάνατος, καὶ τὸ πένθος τῆς κτίσεως, καὶ τὸ δειλινὸν ἢ ἀπόθεσις τοῦ πένθους καὶ ἡ εἰσβολὴ τοῦ παραδείσου. Αμήν λέγω σοι, φησὶν ὁ Σωτὴρ τῷ ληστή. σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Δόξα τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸ προκείμενον λοιπὸν ἐπ- ανέλθωμεν. Τὸ κείμενον. Ὅθεν οὐκ ἐπαύσαντο τῆς διακονίας, ἧς ἐποίουν οἱ ἄγγελοι διὰ τοὺς ἀνθρώπους τους θνητούς και φθαρ- τοὺς· τοῦτο γὰρ λέγει, τῇ γὰρ ματαιότητι ή κτί στις υπετάγη, οὐχ ἐκοῦσα· ὡσανεί, ματαιοπονεῖν » COSM.E, INDICOPLEUSTA bat : Condite, ego vici mundum "; ac rursum: Ecce A esu B dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem inimici ; ac si dicat : Olim quidem ruin liono a serpente in paradiso eppugnatus in peccatum lapsus esset, dictum illi est : Calcaneum tuum observabit, et tu capul ejus ”; id est, inimicitias mutuo geretis ; ne ipsi homio mo- rem gerat. Atque lunc æquo marte pugnabatur, cum se mutuo lædere possent, quia serpens calcaneum, sive viam hominis observans, ipsum si extra viam inveniret lædere poterat, utpote qui circa calcaneum reptaret : honio vero, utpote erectus statura, ca- vens sibi, neque a via deerrans, caput serpentis conte- rere valebat. Jam autem posiquam serpentem device- ram ac confusione repleveram usque in finem, ejusque opera injuste mortem pro foto genere sustinueram, ac chirographum cruci affixeram deleveramque, post triduum resurrexi, reportata adversus mortem victoria, ac toti humana nature victoriam peperi, ea quippe per me totum genus humanum pervasit. Confidite ergo. Ecce dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtu- tem inimici : neque enim ulterius, inquit, calcaneo vestro nocere valet, cum pedibus vestris conteratur. Quemadmodum igitur Adam cum sexta die, ligni circa meridiem peccasset, pomeridianis horis ejectus est; ita sexta die et sexta bora salutarem crucem pro eo Dominus Christus secundum carnem sustinuit. Ac quemadmodum item, a lapsu Adami asque ad ejectionem ex paradiso, omnes angeli sumn- C mopere dolebant, nihil aliud quam dissolutionem hominis, ac sui ipsorum, totiusque mundi sperantes; sic et in passione ab hora sexta usque ad nonam, universa creatora tenebris ceu nigro vestitu induta erat, ob injustum perpetratum facinus. Ac quemad- modum nona bora, duo-illi Adam et Eva paradiso pulsi sunt, sie hora nona Dominus Christus, secun- dum animam, et latro in paradisum ingressi sunt. Ipsa ergo die qua Adam formatus est, nempe sexta, cadem lapsus hominis, angelorum mæstitia, mortis decretum et ejectio ex paradiso fuit: itemque tein- pore passionis, ea ipsa die contigit mors Salvatoris per lignum crucis, luctus rerum naturæ: ac pome- ridianis boris depositio luctus, ingressus in para- disum. Amen dico tibi, ait latroni Servator, hodie D mecum eris in paradiso 60.01. Gloria Deo in scula. Ainen. Jam ad propositum revertamur. Textus. Eapropter non a ministerio suo cessabant angeli, hominum causa qui mortales et corruptioni obno- vii erant ; id enim ait, Vanitati enim creatura sub- jesta est, non volens *; id est, incassuin wini- Joan. set, 55. ** Luc. 5, 10. * Gen. ut, 45. Luc. XXIII, 43. es Rom. viii, 20.

Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἐδος τοῖς μαθηταῖς, Θαρσεί τε, ἐγώ νενίκηκα τὸν κόσμον· καὶ πάλιν, Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω όφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Ἵνα εἴπῃ· Πάλαι μὲν ἁμαρτήσαντος τοῦ αν θρώπου, ἡνίκα ὁ ὄφις ἐν παραδείσῳ συνέβαλε προς αὐτὸν, ἐβήθη αὐτῷ· τηρήσει σου πτέρναν, και σὺ αὐτοῦ κεφαλήν, ώσανεί ἔχθραν διαιρέσεως πρὸς ἀλλήλους σχοίητε, τοῦ μὴ πείθεσθαι αὐτῷ τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἦν ἡ πάλη τότε ἴση, ἀλλήλους δυνα μένων βλάψαι· ὅτι ὁ μὲν ὄφις ἐπιτηρῶν τὴν πτέρ- ναν τοῦ ἀνθρώπου, ὡσανεὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, εἰ εὗροι αὐτὸν ἔξω τῆς ὁδοῦ βλάψαι, ὡς ἕρπων περὶ τὴν πτέρ ναν ἠδύνατο· ὁ δὲ ἄνθρωπος, ὡς ὄρθιον σχήμα ἔχων, προσέχων ἑαυτῷ, καὶ μὴ πλανώμενος τὴν ὁδὸν, τὴν κεφαλὴν τοῦ ὄψεως ηδύνατο Ολᾶσαι. Νυνὶ δὲ νικήσ σαυτός μου τὸν ὄφιν καὶ καταισχύναντος εἰς τέλος, καὶ ὑπὲρ παντὸς τοῦ γένους ἀδίκως δι' αὐτοῦ τὸν θάνατον ὑπομείναντος, καὶ ἐν τῷ σταυρῷ τὸ χειρό γράφων προσηλώσαντος καὶ ἐξαλείψαντος, ἀνέστην τριήμερος τὴν νίκην ἔχων κατὰ τοῦ θανάτου, καὶ πάσῃ τῇ ἀνθρωπεία φύσει πρόξενος τῆς νίκης γεγέ. νημαι, δι' ἐμοῦ εἰς πᾶσαν τὴν ἀνθρωπότητα τῆς νίκης διαδραμούσης, Θαρσείτε οὖν. Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω όφεων και σκορ πίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Οὐκέτι, φησίν, οὔτε τὴν πτέρναν ὑμῶν δύναται βλά- ψαι, ὑποκάτω τῶν ποδῶν ὑμῶν καταπατούμενος. Ὥσπερ οὖν ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ ἡμαρτηκὼς ὁ ᾿Αδάμ, γευσάμενος περὶ μεσημβρίαν τοῦ ξύλου, εξεβλήθη τὸ δειλινόν· οὕτως καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, ώραν ἔκτην τὸν σωτήριον σταυρὸν ὁ Δεσπότης Χριστός κατά σάρκα ὑπὲρ αὐτοῦ ὑπέμεινεν. Καὶ ὥσπερ ἀπὸ τῆς παραβάσεως ἕως τῆς ἐκβολῆς τοῦ παραδείσου, πάνε τες οἱ ἄγγελοι Αθύμουν σφόδρα, μηδὲν ἐλπίζοντες ἕτερον ἢ διάλυσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἑαυτῶν, καὶ τοῦ παντός· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ πάθους ἀπὸ ἄρας Έκτης ἕως ἐννάτης ἡ κτίσις πάσα ἐμελανειμένε, τῷ σκότῳ περιβεβλημένη ἐπὶ τῷ γενομένῳ ἀδίκῳ. Καὶ ὥσπερ ἐννάτην ὥραν οἱ δύο ἐξεβλήθησαν τοῦ παρα- δείσου, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὐα, οὕτως καὶ ὥραν ἐννά· την ὁ Δεσπότης Χριστὸς κατὰ τὴν ψυχὴν καὶ ὁ λη- στῆς εἰσῆλθον ἐν τῷ παραδείσῳ. Ἐν αὐτῇ οὖν τη ἡμέρᾳ ἐν ᾗ ἐπλάσθη ὁ ᾿Αδάμ, λέγω δὲ τῇ ἕκτῃ, γέν γονε καὶ ἡ παράβασις, καὶ ἡ λύπη τῶν ἀγγέλων, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἐκβολὴ τοῦ και ραδείσου· οὕτως καὶ εἰς τὸ πάθος ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρα ἐγένετο διὰ ξύλου σταυροῦ ὁ Σωτήριος θάνατος, καὶ τὸ πένθος τῆς κτίσεως, καὶ τὸ δειλινὸν ἢ ἀπόθεσις τοῦ πένθους καὶ ἡ εἰσβολὴ τοῦ παραδείσου. Αμήν λέγω σοι, φησὶν ὁ Σωτὴρ τῷ ληστή. σήμερον μετ' ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Δόξα τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸ προκείμενον λοιπὸν ἐπ- ανέλθωμεν. Τὸ κείμενον. Ὅθεν οὐκ ἐπαύσαντο τῆς διακονίας, ἧς ἐποίουν οἱ ἄγγελοι διὰ τοὺς ἀνθρώπους τους θνητούς και φθαρ- τοὺς· τοῦτο γὰρ λέγει, τῇ γὰρ ματαιότητι ή κτί στις υπετάγη, οὐχ ἐκοῦσα· ὡσανεί, ματαιοπονεῖν » COSM.E, INDICOPLEUSTA bat : Condite, ego vici mundum "; ac rursum: Ecce A esu B dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtutem inimici ; ac si dicat : Olim quidem ruin liono a serpente in paradiso eppugnatus in peccatum lapsus esset, dictum illi est : Calcaneum tuum observabit, et tu capul ejus ”; id est, inimicitias mutuo geretis ; ne ipsi homio mo- rem gerat. Atque lunc æquo marte pugnabatur, cum se mutuo lædere possent, quia serpens calcaneum, sive viam hominis observans, ipsum si extra viam inveniret lædere poterat, utpote qui circa calcaneum reptaret : honio vero, utpote erectus statura, ca- vens sibi, neque a via deerrans, caput serpentis conte- rere valebat. Jam autem posiquam serpentem device- ram ac confusione repleveram usque in finem, ejusque opera injuste mortem pro foto genere sustinueram, ac chirographum cruci affixeram deleveramque, post triduum resurrexi, reportata adversus mortem victoria, ac toti humana nature victoriam peperi, ea quippe per me totum genus humanum pervasit. Confidite ergo. Ecce dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones, et supra omnem virtu- tem inimici : neque enim ulterius, inquit, calcaneo vestro nocere valet, cum pedibus vestris conteratur. Quemadmodum igitur Adam cum sexta die, ligni circa meridiem peccasset, pomeridianis horis ejectus est; ita sexta die et sexta bora salutarem crucem pro eo Dominus Christus secundum carnem sustinuit. Ac quemadmodum item, a lapsu Adami asque ad ejectionem ex paradiso, omnes angeli sumn- C mopere dolebant, nihil aliud quam dissolutionem hominis, ac sui ipsorum, totiusque mundi sperantes; sic et in passione ab hora sexta usque ad nonam, universa creatora tenebris ceu nigro vestitu induta erat, ob injustum perpetratum facinus. Ac quemad- modum nona bora, duo-illi Adam et Eva paradiso pulsi sunt, sie hora nona Dominus Christus, secun- dum animam, et latro in paradisum ingressi sunt. Ipsa ergo die qua Adam formatus est, nempe sexta, cadem lapsus hominis, angelorum mæstitia, mortis decretum et ejectio ex paradiso fuit: itemque tein- pore passionis, ea ipsa die contigit mors Salvatoris per lignum crucis, luctus rerum naturæ: ac pome- ridianis boris depositio luctus, ingressus in para- disum. Amen dico tibi, ait latroni Servator, hodie D mecum eris in paradiso 60.01. Gloria Deo in scula. Ainen. Jam ad propositum revertamur. Textus. Eapropter non a ministerio suo cessabant angeli, hominum causa qui mortales et corruptioni obno- vii erant ; id enim ait, Vanitati enim creatura sub- jesta est, non volens *; id est, incassuin wini- Joan. set, 55. ** Luc. 5, 10. * Gen. ut, 45. Luc. XXIII, 43. es Rom. viii, 20.

καὶ διαπονεῖν οὐκ ἐβούλοντο · πλὴν, φησί, διὰ τὸν ἐποτάξαντα ἐπ' ἐλπίδι · ποίπ ἐλπίδι; Εὗ δῆλον ὅτι ὁρῶντες μετὰ τὴν παράβασιν τὸν Θεὸν μὴ πρὸς τὴν ἀπειλὴν τῆς ἀποφάσεως ποιήσαντα· ἀλλὰ φιλανθρω πευσάμενον καὶ ἐπιμελούμενον τοῦ ἀνθρώπου καὶ χιτῶνας αὐτῷ κατασκευάσαντα, οὗτοι χρηστοτέρα; ἐλπίδας εδέχοντο περὶ τοῦ ἀνθρώπου· ὥστε μὴ ἀπο αἰπεῖν, ἀλλὰ διακονεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ. Λοιπὸν πάλιν φησί, καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ· ὡσανεὶ, Ελευθερω θήσονται καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι, καὶ μετ' αὐτῶν πᾶσα ἡ κτίσις, ὅταν οἱ ἄνθρωπο: ἐλευθεροῦνται τῆς φθο- ρᾶς καὶ δοξάζονται, ἀθάνατοι, καὶ υἱοὶ Θεοῦ καθιστά- μενος ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ κόσμου, ὅταν τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου παράγῃ, καὶ ἀνάστασις τῶν νε κρῶν γίνηται, καὶ ἡ τροπή ταύτης της καταστά σεως. Τῶν γὰρ ἄστρων πιπτόντων κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν, καὶ δρόμου καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας παυομέ του, καὶ ἐλευθερουμένων τῶν ἀγγέλων τῶν ταῦτα κινούντων, διὰ τὸ τοὺς ἀνθρώπους ἔξω τῆς φθορᾶς γίνεσθαι, καὶ τούτων ὅλως μὴ χρήζειν, τί φήσαιεν οἱ καινοὶ νομοθέται, οι σφαιρικὸν εἶναι νομίζοντες τὸν οὐρανὸν, καὶ κινεῖσθαι καὶ κινεῖν τὰ ἄστρα λέ- γοντες; Εἰς τί χρήσιμον, εἰπάτωσαν ἡμῖν, τότε ὁ οὐρανὸς περιστραφήσεται, εἴ γε Χριστιανοὺς αὐτοὺς ορίζονται; ἀλλ᾽ ἄπαγε τῶν ματαιοπόνων καὶ τῶν ἀβεβαίων· ἔτι γὰρ βοᾷ ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι πᾶσα ἡ κτίσις συστεγάζει καὶ συνωδινεῖ ἄχρι τοῦ νῦν ΠΟΙ διὰ τούτου πάλιν δηλώσεις πᾶσαν μὲν τὴν κτίσιν. ἐξαιρέτως δὲ αὐτοὺς τοὺς ἀγγέλους, βαρυνομένην ἐν τῷδε βίῳ, τῇ φθορᾷ δουλευόντων καὶ τῇ τροπῇ. Τρε πτοὶ γὰρ ὄντες καὶ αὐτοὶ, κάμνουσιν ἀεὶ τῇ τροπῇ, ἀναλογιζόμενοι καὶ ἐλπίζοντες τὴν ἐλευθερίαν, καὶ ἐπιθυμοῦντες ταύτης τυχεῖν· ἡσπερ καὶ τυγχάνου σιν, ὡς εἴρηται, ὅταν οἱ ἄνθρωποι ἐκ νεκρῶν ἀνα- στῶσιν. Εἰ γὰρ μὴ ἔλαβον καὶ αὐτοὶ νόμον, τί δεῖ ποιεῖν, καὶ τί μὴ ποιεῖν, οὐκ ἂν ὑπὸ ἁμαρτίαν ἔπι- στον· οὐκ ἂν γάρ τινες ἐξ αὐτῶν παρέβησαν, εἰ μὴ τοῦτον νόμον ειλήφεισαν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Ὅθεν οἱ παραβάντες, ἐπὶ τὴν γῆν ἐκ τοῦ ὕψους κατερρίφη σαν· 'Εθεώρουν γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, τον Σατα τῶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα· χωρίς δὲ νόμου ἀδύνατον παραβῆναι, ως φησιν ὁ ᾿Απόστο 2ος· Οὗ δὲ οὐκ ἔστι νόμος, οὐδὲ παράβασις, και, Χωρίς νόμου ἁμαρτία νεκρά. Ὥστε κατά πάντα τρόπον καὶ αὐτοὶ δέονται τυχεῖν τῆς ἐλευθερίας τοῦ νόμου καὶ τῆς τροπῆς· ἡ δὲ παρουσία του Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ταύτης αιτία γέγονεν, καὶ ἔτι γενήσεται · ἀνακεφαλαιώσεσθαι γὰρ τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ, Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινη κτί σις, τὰ ἀρχαῖα παρήλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα κοινά. • Παραγραφή. Ἐν τῇ α' ἡμέρᾳ, τουτέστι τῇ Κυριακῇ, ή κατα βελὴ τοῦ κόσμου καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς κτίσεως ἐγένετο ἀφ' ἑσπέρας ἀρξάμενος ὁ Θεὸς κτίζειν τὰ περιεκτικά τοῦ παντὸς κόσμου, λέγω δὲ οὐρανὸν καὶ γῆν, συνδη • TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. II. A strare nolebant; verum, ait, propter eum, qui subje R cit eam in spe. In qua spe? Quia, ni palam est, post hominis lapsum, videntes angeli Deum secundum sententiæ comminationem agere, sed in amore et cura hominis perseverare, ac vestes ipsi consuere, in meliorem de homine spem vene runt, ita ut non ipsi vale dicerent, sed mini- sterium ipsi praestarent. Demum ait : Et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloria Gliorum Dei " ; ac si diceret, Ipsi angeli liberabuntur, ac cum ipsis omnis creatura, quando homines liberabuntur a corruptione et gloria afli- cientur, immortales ac filii Dei constituti in consun- matione sæculi, quando figura hujus mundi per- transierit, et resurrectio mortuorum erit, hujus- que status commutatio. Nam cum secundum divi- nam Scripturam futurum sit, ut astra cadant, ac cursas noctis et diei cesset, angelique ista moven- teg liberi evadant, quia tunc homines corruptione immunes, istis nullatenus opms habebunt : quid dixerint novi legislatores, qui caelum sphericum esse putant, dicuntque astra una moveri et movere? Cui bono, dicant nobis, tunc cœlum circumvolvetur? si tamen sese Christianos esse definiunt. Sed apage ineptos et vacillantes homines: nain præterea cla- mat Apostolus: Omnis creatura ingemiscit et condo- let usque nunc ", his iterum declarans, nmuem creaturam, præsertim vero angelos, in hac vila gravari, corruptioni et mutationi servientes. Nam C Cum et ipsi mutabiles sint, semper ad mutationem flectuntur, cogitantes ac sperantes libertatem, quam consequi peroptant : quam item adipiscentur, vi dictum est, quando homines ex mortuis resurgent. Atenim nisi et ipsi legem de agendis et non agendis accepissent, nequaquam in peccatum incidissent : neque enim quidam corum transgressi essent, nisi hæc lex a Deo præscripta fuisset. Quamobrem præ- varicantes, e sublimi in terram dejecti sunt, siqni - dem ait Dominus: Videbam Satanam quasi fulgur de cœlo cadentem sine lege quippe prævaricari nemo potest, ut ait Apostolus: Cujus autem non est les neque transgressio est ''; ci, Sine lege peccatum mortuum”, Itaque etiam illi consecuturi prorsus sunt D libertatem a lege et a mutatione : hujus porro libertatis causa fuit et futura est, adventus Domini nostri Jesu Christi; nam in Christo omnia quæ in cœlo et quææ in terra sunt, instauranda esse ait Apostolus; et, Quæ in Christo nova creaturn, vetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia **, Rom. vin, 21. ss ibid. as Luc. x, 18. Paragrapha. Prima die, id est Dominica, mundi fundatio et rerum principium facta sunt. A vespera orslis Deus ea creare, que totum mundum complectuntur. nempe cœlum et terram, creatis simul tenebris, *** Rom. iv, 15. 8² Rom. vit, *6* II Cor. v, 57.

καὶ διαπονεῖν οὐκ ἐβούλοντο · πλὴν, φησί, διὰ τὸν ἐποτάξαντα ἐπ' ἐλπίδι · ποίπ ἐλπίδι; Εὗ δῆλον ὅτι ὁρῶντες μετὰ τὴν παράβασιν τὸν Θεὸν μὴ πρὸς τὴν ἀπειλὴν τῆς ἀποφάσεως ποιήσαντα· ἀλλὰ φιλανθρω πευσάμενον καὶ ἐπιμελούμενον τοῦ ἀνθρώπου καὶ χιτῶνας αὐτῷ κατασκευάσαντα, οὗτοι χρηστοτέρα; ἐλπίδας εδέχοντο περὶ τοῦ ἀνθρώπου· ὥστε μὴ ἀπο αἰπεῖν, ἀλλὰ διακονεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ. Λοιπὸν πάλιν φησί, καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ· ὡσανεὶ, Ελευθερω θήσονται καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι, καὶ μετ' αὐτῶν πᾶσα ἡ κτίσις, ὅταν οἱ ἄνθρωπο: ἐλευθεροῦνται τῆς φθο- ρᾶς καὶ δοξάζονται, ἀθάνατοι, καὶ υἱοὶ Θεοῦ καθιστά- μενος ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ κόσμου, ὅταν τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου παράγῃ, καὶ ἀνάστασις τῶν νε κρῶν γίνηται, καὶ ἡ τροπή ταύτης της καταστά σεως. Τῶν γὰρ ἄστρων πιπτόντων κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν, καὶ δρόμου καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας παυομέ του, καὶ ἐλευθερουμένων τῶν ἀγγέλων τῶν ταῦτα κινούντων, διὰ τὸ τοὺς ἀνθρώπους ἔξω τῆς φθορᾶς γίνεσθαι, καὶ τούτων ὅλως μὴ χρήζειν, τί φήσαιεν οἱ καινοὶ νομοθέται, οι σφαιρικὸν εἶναι νομίζοντες τὸν οὐρανὸν, καὶ κινεῖσθαι καὶ κινεῖν τὰ ἄστρα λέ- γοντες; Εἰς τί χρήσιμον, εἰπάτωσαν ἡμῖν, τότε ὁ οὐρανὸς περιστραφήσεται, εἴ γε Χριστιανοὺς αὐτοὺς ορίζονται; ἀλλ᾽ ἄπαγε τῶν ματαιοπόνων καὶ τῶν ἀβεβαίων· ἔτι γὰρ βοᾷ ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι πᾶσα ἡ κτίσις συστεγάζει καὶ συνωδινεῖ ἄχρι τοῦ νῦν ΠΟΙ διὰ τούτου πάλιν δηλώσεις πᾶσαν μὲν τὴν κτίσιν. ἐξαιρέτως δὲ αὐτοὺς τοὺς ἀγγέλους, βαρυνομένην ἐν τῷδε βίῳ, τῇ φθορᾷ δουλευόντων καὶ τῇ τροπῇ. Τρε πτοὶ γὰρ ὄντες καὶ αὐτοὶ, κάμνουσιν ἀεὶ τῇ τροπῇ, ἀναλογιζόμενοι καὶ ἐλπίζοντες τὴν ἐλευθερίαν, καὶ ἐπιθυμοῦντες ταύτης τυχεῖν· ἡσπερ καὶ τυγχάνου σιν, ὡς εἴρηται, ὅταν οἱ ἄνθρωποι ἐκ νεκρῶν ἀνα- στῶσιν. Εἰ γὰρ μὴ ἔλαβον καὶ αὐτοὶ νόμον, τί δεῖ ποιεῖν, καὶ τί μὴ ποιεῖν, οὐκ ἂν ὑπὸ ἁμαρτίαν ἔπι- στον· οὐκ ἂν γάρ τινες ἐξ αὐτῶν παρέβησαν, εἰ μὴ τοῦτον νόμον ειλήφεισαν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Ὅθεν οἱ παραβάντες, ἐπὶ τὴν γῆν ἐκ τοῦ ὕψους κατερρίφη σαν· 'Εθεώρουν γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, τον Σατα τῶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα· χωρίς δὲ νόμου ἀδύνατον παραβῆναι, ως φησιν ὁ ᾿Απόστο 2ος· Οὗ δὲ οὐκ ἔστι νόμος, οὐδὲ παράβασις, και, Χωρίς νόμου ἁμαρτία νεκρά. Ὥστε κατά πάντα τρόπον καὶ αὐτοὶ δέονται τυχεῖν τῆς ἐλευθερίας τοῦ νόμου καὶ τῆς τροπῆς· ἡ δὲ παρουσία του Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ταύτης αιτία γέγονεν, καὶ ἔτι γενήσεται · ἀνακεφαλαιώσεσθαι γὰρ τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ, Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινη κτί σις, τὰ ἀρχαῖα παρήλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα κοινά. • Παραγραφή. Ἐν τῇ α' ἡμέρᾳ, τουτέστι τῇ Κυριακῇ, ή κατα βελὴ τοῦ κόσμου καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς κτίσεως ἐγένετο ἀφ' ἑσπέρας ἀρξάμενος ὁ Θεὸς κτίζειν τὰ περιεκτικά τοῦ παντὸς κόσμου, λέγω δὲ οὐρανὸν καὶ γῆν, συνδη • TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. II. A strare nolebant; verum, ait, propter eum, qui subje R cit eam in spe. In qua spe? Quia, ni palam est, post hominis lapsum, videntes angeli Deum secundum sententiæ comminationem agere, sed in amore et cura hominis perseverare, ac vestes ipsi consuere, in meliorem de homine spem vene runt, ita ut non ipsi vale dicerent, sed mini- sterium ipsi praestarent. Demum ait : Et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloria Gliorum Dei " ; ac si diceret, Ipsi angeli liberabuntur, ac cum ipsis omnis creatura, quando homines liberabuntur a corruptione et gloria afli- cientur, immortales ac filii Dei constituti in consun- matione sæculi, quando figura hujus mundi per- transierit, et resurrectio mortuorum erit, hujus- que status commutatio. Nam cum secundum divi- nam Scripturam futurum sit, ut astra cadant, ac cursas noctis et diei cesset, angelique ista moven- teg liberi evadant, quia tunc homines corruptione immunes, istis nullatenus opms habebunt : quid dixerint novi legislatores, qui caelum sphericum esse putant, dicuntque astra una moveri et movere? Cui bono, dicant nobis, tunc cœlum circumvolvetur? si tamen sese Christianos esse definiunt. Sed apage ineptos et vacillantes homines: nain præterea cla- mat Apostolus: Omnis creatura ingemiscit et condo- let usque nunc ", his iterum declarans, nmuem creaturam, præsertim vero angelos, in hac vila gravari, corruptioni et mutationi servientes. Nam C Cum et ipsi mutabiles sint, semper ad mutationem flectuntur, cogitantes ac sperantes libertatem, quam consequi peroptant : quam item adipiscentur, vi dictum est, quando homines ex mortuis resurgent. Atenim nisi et ipsi legem de agendis et non agendis accepissent, nequaquam in peccatum incidissent : neque enim quidam corum transgressi essent, nisi hæc lex a Deo præscripta fuisset. Quamobrem præ- varicantes, e sublimi in terram dejecti sunt, siqni - dem ait Dominus: Videbam Satanam quasi fulgur de cœlo cadentem sine lege quippe prævaricari nemo potest, ut ait Apostolus: Cujus autem non est les neque transgressio est ''; ci, Sine lege peccatum mortuum”, Itaque etiam illi consecuturi prorsus sunt D libertatem a lege et a mutatione : hujus porro libertatis causa fuit et futura est, adventus Domini nostri Jesu Christi; nam in Christo omnia quæ in cœlo et quææ in terra sunt, instauranda esse ait Apostolus; et, Quæ in Christo nova creaturn, vetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia **, Rom. vin, 21. ss ibid. as Luc. x, 18. Paragrapha. Prima die, id est Dominica, mundi fundatio et rerum principium facta sunt. A vespera orslis Deus ea creare, que totum mundum complectuntur. nempe cœlum et terram, creatis simul tenebris, *** Rom. iv, 15. 8² Rom. vit, *6* II Cor. v, 57.

Β τὸν ἀέρα, καὶ τὸ πῦρ τὸ ἐν τῇ γῇ ἀναμεμιγμένον, καὶ τοὺς ἀγγέλους, ὑφ᾽ ἐν ταῦτα πάντα παραγαγών, διὰ τοῦτο ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ πάλιν ἡ ἀνάκτισις τοῦ παντὸς κόσμου ἐγένετο· ὁ πᾶς γὰρ κόσμος ἐν τῷ ἀνθρώπῳ περιγράφεται, ότι σύν δεσμός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ὡς πολλάκις είρηται, καν τὸς τοῦ κόσμου· ἀναστάντος οὖν τοῦ ἀνθρώπου ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ τῆς Κυριακῆς ἀφθάρτου καὶ ἀθανάτου καὶ ἀτρέπτου, πᾶσαν τὴν κτίσιν ἐγγυᾶται ὁρατὴν καὶ ἀόρατον τῶν ὁμοίων τυγχάνειν. Διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Ἀπόστολος, Ανακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· κα!, Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις, τὰ ἀρ- γαλα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Τὰ πάντα εἶπεν, ὅτι ἐν τῷ ἀνθρώπῳ θεωροῦνται ὁρατὰ καὶ ἀόρατα. Ὁ ἀθετῶν οὖν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ τὴν ἀνθρωπότητα τελείαν μὴ ὑπάρχειν, οὗτος βέβλαπται, μὴ ἐπιστάμενος τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ δόγμα τὸ Χριστιανικόν· ὁμοίως καὶ ὁ τὴν θεότητα αὐτῆς τελείαν ἀθετῶν, ἔνοχός ἐστι καὶ πά νυ βέβλαπται. Της οὖν ἐλπίδος ταύτης προκειμένης τοῖς Χριστιανοῖς, ὥστε καὶ ἀγγέλους καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἀνακαινίζεσθαι εἰς κρείττονα καὶ μακαρίαν κατάστασιν, τίς οὕτω βάσκανος καὶ ἀντίθεος, ταύτην καταλιπεῖν καὶ τῇ καινῇ καὶ ἀπατηλῇ τῶν ἔξωθεν ἐπιστηρίζεσθαι ματαιότητι ; 'Ακούσεται γὰρ παρέ τοῦ κριτοῦ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. 'Ανομία γὰρ ὄντως μετ γάλη τὸ ἀθετεῖν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄντικρυς αὐτῶν τὸ σφαιρικών σχῆμα τῷ οὐρανῷ δωρεῖσθαι. Οι τοιοῦτοι γὰρ οὐ δύνανται προσδέχεσθαι τὴν μακα- ρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγά του Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, οὔτε βούλονται ἀκοῦσαι μετὰ πιστῶν ἐξ ὕψους προσκαλουμένου τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, Α μιουργήσας αὐτοῖς καὶ τὸ σκότος καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου· ἀλλ᾽ ἀεὶ κατὰ τὴν ὑπόληψιν πλανώμενοι ἀστάτῳ φορά περιφέρονται σὺν τῇ ἑαυτῶν σφαίρα, παύλαν τούτων μὴ ἐλπίζοντες ποτε γενέσθαι. Τὸ κείμενον. Κυκλενόντων τοίνυν τῶν ἄστρων διὰ τῶν ἀοράτων δυνάμεων, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, καὶ διὰ τοῦ Βορρά διατρεχόντων καὶ ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς γινομένων, δυνατὸν τῷ τοιούτῳ σχήματι τὰς ἐκλείψεις ἀποτελεῖ σθαι τῆς σελήνης καὶ τοῦ ἡλίου · λογικῶς γὰρ καὶ εὐτάκτως καὶ ὀξυτέρως ἡμῶν αἱ ἀγγελικαὶ δυνάμεις τὰ σχήματα κινοῦσαι ἀποτελοῦσιν· ἔργον αὐτὸ κε κτημέναι νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἀπαύστως. "Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ ἔξωθεν λέγουσιν ὑποκάτωθεν τῆς γῆς κυ κλεύειν αὐτὰ ἀπερισκέπτως, ὡς πρόσθεν ἐδείχθη, μὴ συμβαίνοντες τῇ φύσει τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ τῷ θεῷ ἐναντιούμενοι· ἡμεῖς ἀκολουθοῦντες τῇ θείᾳ Γραφῇ, ὀλίγον πλαγιάσαντες τῷ νῷ τὴν περιφοράν ἤτοι τὴν πορείαν τῶν ἄστρων, διὰ τούτου τοῦ σχή ματος ἀποτελεῖσθαι αὐτὰς λέγομεν. Αἱ αύταὶ γὰρ ἐκλείψεις ἐξ ἀνάγκης ἐπακολουθοῦσι· καὶ οὔτε τῷ COSME INDICOPLEUSTE aqua, aere, igne cum ter ra permistu, itemque augelis, cum bac omnia uno tempore produxisset; ideo ipsa die et eadem nocte, restauratio item universi mundi facta est: nam totus mundus in homine eircumscribitur, quia, ut sæpe dictuni est, homo totius mundi vinculum est. Homine itaque immortali, incorruptibili et immutabili in cadem ipsa Dominicæ nocte resurgente, is totam rerum naturam, seu visibilem seu invisibilem, paris be- neficii sponsione donat. Ideo ait Apostolus : In- staurari omnia in Christo, quæ in cœlis, et quæ in terra s ; et : Quæ in Christo nova creatura : celera transierunt, ecce nova facta sunt omnia 68. Omnia dixit, quia in homine omnia videntur, tan visibi- lia, quam invisibilia. Qui ergo humanitatem Christi perfectant negat, is in damnum incidit, magna Dei œconomiæ et Christiani dogmatis ignarus : si- militerque qui perfectam ejus divinitatem negal, reus est, et magnum accipit detrimentum. Cuin ergo Christianis hæc tanta spes proponatur, quod et angeli et rerum natura innovanda sit, ac me- liorem et beatiorem in conditionem transferenda, quis ita invidus et Deo adversarius fuerit, ut hanc dimittat, ac novæ mendacique exterorum vanitati innitatur ? Sane is a Judice in illa die audiet : Amen dico vobis, nescio vos: discedite a me, omnes qui operamiui iniquitatem ". Nam vere magna ini- quitas est, cloquia Dei despicere, et repugnantibus illis sphæricam formam cœlo ascribere: tiles quippe homines exspectare nequeunt beatam spem, et adventum gloriæ magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, qui dedit semetipsum pro nobis " neque cum fidelibus Dominum Christum auðire vo- lunt e superno clamantem: Venite, benedicti Patris mei : hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi"; sed opinione semper er- rantes, incerta circuitione cum sphæra sua ferun- tur, spe quietis remanente nulla. Textus. ; C Cum ergo astra invisibilibus, secundum divinam Scripturam, virtutibus permota circumferantur, ac per aquilonem discurrentia sub altitudinem terræ perveniant, hac sane figura data, possunt eclipses lunæ atque solis recte perfici. Nam angelicæ vir- tutes, cum ratione et ordine, acutioreque quain nos capere valeamus modo bas figuras moventes, id efticiant, huic operi nocte dieque sine ulla re- b quie incumbentes. Etenim sicut exteri dicunt, astra sub terra nullo curante circumferri, uti supra comnionstratum est, naturæ rerum non consona, imo etiam Dei testimonio adversa proferen- tes; sic nos, divinam sequentes Scripturam, ob!i- quam cogitantes motus 'rationem, circumvectio- nem el cursum astrorum hoc niodo perfici dicimus : nam hinc etiam eclipses necessario consequantur, Cor. v, 17. *7 Ephes. 1, 10. ** Matth. xxv, 12. Tit. 11, 13. » Matth. xxv, 31.

Β τὸν ἀέρα, καὶ τὸ πῦρ τὸ ἐν τῇ γῇ ἀναμεμιγμένον, καὶ τοὺς ἀγγέλους, ὑφ᾽ ἐν ταῦτα πάντα παραγαγών, διὰ τοῦτο ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ πάλιν ἡ ἀνάκτισις τοῦ παντὸς κόσμου ἐγένετο· ὁ πᾶς γὰρ κόσμος ἐν τῷ ἀνθρώπῳ περιγράφεται, ότι σύν δεσμός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ὡς πολλάκις είρηται, καν τὸς τοῦ κόσμου· ἀναστάντος οὖν τοῦ ἀνθρώπου ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ τῆς Κυριακῆς ἀφθάρτου καὶ ἀθανάτου καὶ ἀτρέπτου, πᾶσαν τὴν κτίσιν ἐγγυᾶται ὁρατὴν καὶ ἀόρατον τῶν ὁμοίων τυγχάνειν. Διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Ἀπόστολος, Ανακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· κα!, Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις, τὰ ἀρ- γαλα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Τὰ πάντα εἶπεν, ὅτι ἐν τῷ ἀνθρώπῳ θεωροῦνται ὁρατὰ καὶ ἀόρατα. Ὁ ἀθετῶν οὖν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ τὴν ἀνθρωπότητα τελείαν μὴ ὑπάρχειν, οὗτος βέβλαπται, μὴ ἐπιστάμενος τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ δόγμα τὸ Χριστιανικόν· ὁμοίως καὶ ὁ τὴν θεότητα αὐτῆς τελείαν ἀθετῶν, ἔνοχός ἐστι καὶ πά νυ βέβλαπται. Της οὖν ἐλπίδος ταύτης προκειμένης τοῖς Χριστιανοῖς, ὥστε καὶ ἀγγέλους καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἀνακαινίζεσθαι εἰς κρείττονα καὶ μακαρίαν κατάστασιν, τίς οὕτω βάσκανος καὶ ἀντίθεος, ταύτην καταλιπεῖν καὶ τῇ καινῇ καὶ ἀπατηλῇ τῶν ἔξωθεν ἐπιστηρίζεσθαι ματαιότητι ; 'Ακούσεται γὰρ παρέ τοῦ κριτοῦ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. 'Ανομία γὰρ ὄντως μετ γάλη τὸ ἀθετεῖν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄντικρυς αὐτῶν τὸ σφαιρικών σχῆμα τῷ οὐρανῷ δωρεῖσθαι. Οι τοιοῦτοι γὰρ οὐ δύνανται προσδέχεσθαι τὴν μακα- ρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγά του Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, οὔτε βούλονται ἀκοῦσαι μετὰ πιστῶν ἐξ ὕψους προσκαλουμένου τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, Α μιουργήσας αὐτοῖς καὶ τὸ σκότος καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου· ἀλλ᾽ ἀεὶ κατὰ τὴν ὑπόληψιν πλανώμενοι ἀστάτῳ φορά περιφέρονται σὺν τῇ ἑαυτῶν σφαίρα, παύλαν τούτων μὴ ἐλπίζοντες ποτε γενέσθαι. Τὸ κείμενον. Κυκλενόντων τοίνυν τῶν ἄστρων διὰ τῶν ἀοράτων δυνάμεων, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, καὶ διὰ τοῦ Βορρά διατρεχόντων καὶ ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς γινομένων, δυνατὸν τῷ τοιούτῳ σχήματι τὰς ἐκλείψεις ἀποτελεῖ σθαι τῆς σελήνης καὶ τοῦ ἡλίου · λογικῶς γὰρ καὶ εὐτάκτως καὶ ὀξυτέρως ἡμῶν αἱ ἀγγελικαὶ δυνάμεις τὰ σχήματα κινοῦσαι ἀποτελοῦσιν· ἔργον αὐτὸ κε κτημέναι νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἀπαύστως. "Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ ἔξωθεν λέγουσιν ὑποκάτωθεν τῆς γῆς κυ κλεύειν αὐτὰ ἀπερισκέπτως, ὡς πρόσθεν ἐδείχθη, μὴ συμβαίνοντες τῇ φύσει τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ τῷ θεῷ ἐναντιούμενοι· ἡμεῖς ἀκολουθοῦντες τῇ θείᾳ Γραφῇ, ὀλίγον πλαγιάσαντες τῷ νῷ τὴν περιφοράν ἤτοι τὴν πορείαν τῶν ἄστρων, διὰ τούτου τοῦ σχή ματος ἀποτελεῖσθαι αὐτὰς λέγομεν. Αἱ αύταὶ γὰρ ἐκλείψεις ἐξ ἀνάγκης ἐπακολουθοῦσι· καὶ οὔτε τῷ COSME INDICOPLEUSTE aqua, aere, igne cum ter ra permistu, itemque augelis, cum bac omnia uno tempore produxisset; ideo ipsa die et eadem nocte, restauratio item universi mundi facta est: nam totus mundus in homine eircumscribitur, quia, ut sæpe dictuni est, homo totius mundi vinculum est. Homine itaque immortali, incorruptibili et immutabili in cadem ipsa Dominicæ nocte resurgente, is totam rerum naturam, seu visibilem seu invisibilem, paris be- neficii sponsione donat. Ideo ait Apostolus : In- staurari omnia in Christo, quæ in cœlis, et quæ in terra s ; et : Quæ in Christo nova creatura : celera transierunt, ecce nova facta sunt omnia 68. Omnia dixit, quia in homine omnia videntur, tan visibi- lia, quam invisibilia. Qui ergo humanitatem Christi perfectant negat, is in damnum incidit, magna Dei œconomiæ et Christiani dogmatis ignarus : si- militerque qui perfectam ejus divinitatem negal, reus est, et magnum accipit detrimentum. Cuin ergo Christianis hæc tanta spes proponatur, quod et angeli et rerum natura innovanda sit, ac me- liorem et beatiorem in conditionem transferenda, quis ita invidus et Deo adversarius fuerit, ut hanc dimittat, ac novæ mendacique exterorum vanitati innitatur ? Sane is a Judice in illa die audiet : Amen dico vobis, nescio vos: discedite a me, omnes qui operamiui iniquitatem ". Nam vere magna ini- quitas est, cloquia Dei despicere, et repugnantibus illis sphæricam formam cœlo ascribere: tiles quippe homines exspectare nequeunt beatam spem, et adventum gloriæ magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, qui dedit semetipsum pro nobis " neque cum fidelibus Dominum Christum auðire vo- lunt e superno clamantem: Venite, benedicti Patris mei : hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi"; sed opinione semper er- rantes, incerta circuitione cum sphæra sua ferun- tur, spe quietis remanente nulla. Textus. ; C Cum ergo astra invisibilibus, secundum divinam Scripturam, virtutibus permota circumferantur, ac per aquilonem discurrentia sub altitudinem terræ perveniant, hac sane figura data, possunt eclipses lunæ atque solis recte perfici. Nam angelicæ vir- tutes, cum ratione et ordine, acutioreque quain nos capere valeamus modo bas figuras moventes, id efticiant, huic operi nocte dieque sine ulla re- b quie incumbentes. Etenim sicut exteri dicunt, astra sub terra nullo curante circumferri, uti supra comnionstratum est, naturæ rerum non consona, imo etiam Dei testimonio adversa proferen- tes; sic nos, divinam sequentes Scripturam, ob!i- quam cogitantes motus 'rationem, circumvectio- nem el cursum astrorum hoc niodo perfici dicimus : nam hinc etiam eclipses necessario consequantur, Cor. v, 17. *7 Ephes. 1, 10. ** Matth. xxv, 12. Tit. 11, 13. » Matth. xxv, 31.

Β τὸν ἀέρα, καὶ τὸ πῦρ τὸ ἐν τῇ γῇ ἀναμεμιγμένον, καὶ τοὺς ἀγγέλους, ὑφ᾽ ἐν ταῦτα πάντα παραγαγών, διὰ τοῦτο ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ πάλιν ἡ ἀνάκτισις τοῦ παντὸς κόσμου ἐγένετο· ὁ πᾶς γὰρ κόσμος ἐν τῷ ἀνθρώπῳ περιγράφεται, ότι σύν δεσμός ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ὡς πολλάκις είρηται, καν τὸς τοῦ κόσμου· ἀναστάντος οὖν τοῦ ἀνθρώπου ἐν αὐτῇ τῇ νυκτὶ τῆς Κυριακῆς ἀφθάρτου καὶ ἀθανάτου καὶ ἀτρέπτου, πᾶσαν τὴν κτίσιν ἐγγυᾶται ὁρατὴν καὶ ἀόρατον τῶν ὁμοίων τυγχάνειν. Διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Ἀπόστολος, Ανακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· κα!, Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις, τὰ ἀρ- γαλα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Τὰ πάντα εἶπεν, ὅτι ἐν τῷ ἀνθρώπῳ θεωροῦνται ὁρατὰ καὶ ἀόρατα. Ὁ ἀθετῶν οὖν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ τὴν ἀνθρωπότητα τελείαν μὴ ὑπάρχειν, οὗτος βέβλαπται, μὴ ἐπιστάμενος τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ δόγμα τὸ Χριστιανικόν· ὁμοίως καὶ ὁ τὴν θεότητα αὐτῆς τελείαν ἀθετῶν, ἔνοχός ἐστι καὶ πά νυ βέβλαπται. Της οὖν ἐλπίδος ταύτης προκειμένης τοῖς Χριστιανοῖς, ὥστε καὶ ἀγγέλους καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἀνακαινίζεσθαι εἰς κρείττονα καὶ μακαρίαν κατάστασιν, τίς οὕτω βάσκανος καὶ ἀντίθεος, ταύτην καταλιπεῖν καὶ τῇ καινῇ καὶ ἀπατηλῇ τῶν ἔξωθεν ἐπιστηρίζεσθαι ματαιότητι ; 'Ακούσεται γὰρ παρέ τοῦ κριτοῦ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς· ἀποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. 'Ανομία γὰρ ὄντως μετ γάλη τὸ ἀθετεῖν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄντικρυς αὐτῶν τὸ σφαιρικών σχῆμα τῷ οὐρανῷ δωρεῖσθαι. Οι τοιοῦτοι γὰρ οὐ δύνανται προσδέχεσθαι τὴν μακα- ρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγά του Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, οὔτε βούλονται ἀκοῦσαι μετὰ πιστῶν ἐξ ὕψους προσκαλουμένου τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, Α μιουργήσας αὐτοῖς καὶ τὸ σκότος καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου· ἀλλ᾽ ἀεὶ κατὰ τὴν ὑπόληψιν πλανώμενοι ἀστάτῳ φορά περιφέρονται σὺν τῇ ἑαυτῶν σφαίρα, παύλαν τούτων μὴ ἐλπίζοντες ποτε γενέσθαι. Τὸ κείμενον. Κυκλενόντων τοίνυν τῶν ἄστρων διὰ τῶν ἀοράτων δυνάμεων, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, καὶ διὰ τοῦ Βορρά διατρεχόντων καὶ ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς γινομένων, δυνατὸν τῷ τοιούτῳ σχήματι τὰς ἐκλείψεις ἀποτελεῖ σθαι τῆς σελήνης καὶ τοῦ ἡλίου · λογικῶς γὰρ καὶ εὐτάκτως καὶ ὀξυτέρως ἡμῶν αἱ ἀγγελικαὶ δυνάμεις τὰ σχήματα κινοῦσαι ἀποτελοῦσιν· ἔργον αὐτὸ κε κτημέναι νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἀπαύστως. "Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ ἔξωθεν λέγουσιν ὑποκάτωθεν τῆς γῆς κυ κλεύειν αὐτὰ ἀπερισκέπτως, ὡς πρόσθεν ἐδείχθη, μὴ συμβαίνοντες τῇ φύσει τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ τῷ θεῷ ἐναντιούμενοι· ἡμεῖς ἀκολουθοῦντες τῇ θείᾳ Γραφῇ, ὀλίγον πλαγιάσαντες τῷ νῷ τὴν περιφοράν ἤτοι τὴν πορείαν τῶν ἄστρων, διὰ τούτου τοῦ σχή ματος ἀποτελεῖσθαι αὐτὰς λέγομεν. Αἱ αύταὶ γὰρ ἐκλείψεις ἐξ ἀνάγκης ἐπακολουθοῦσι· καὶ οὔτε τῷ COSME INDICOPLEUSTE aqua, aere, igne cum ter ra permistu, itemque augelis, cum bac omnia uno tempore produxisset; ideo ipsa die et eadem nocte, restauratio item universi mundi facta est: nam totus mundus in homine eircumscribitur, quia, ut sæpe dictuni est, homo totius mundi vinculum est. Homine itaque immortali, incorruptibili et immutabili in cadem ipsa Dominicæ nocte resurgente, is totam rerum naturam, seu visibilem seu invisibilem, paris be- neficii sponsione donat. Ideo ait Apostolus : In- staurari omnia in Christo, quæ in cœlis, et quæ in terra s ; et : Quæ in Christo nova creatura : celera transierunt, ecce nova facta sunt omnia 68. Omnia dixit, quia in homine omnia videntur, tan visibi- lia, quam invisibilia. Qui ergo humanitatem Christi perfectant negat, is in damnum incidit, magna Dei œconomiæ et Christiani dogmatis ignarus : si- militerque qui perfectam ejus divinitatem negal, reus est, et magnum accipit detrimentum. Cuin ergo Christianis hæc tanta spes proponatur, quod et angeli et rerum natura innovanda sit, ac me- liorem et beatiorem in conditionem transferenda, quis ita invidus et Deo adversarius fuerit, ut hanc dimittat, ac novæ mendacique exterorum vanitati innitatur ? Sane is a Judice in illa die audiet : Amen dico vobis, nescio vos: discedite a me, omnes qui operamiui iniquitatem ". Nam vere magna ini- quitas est, cloquia Dei despicere, et repugnantibus illis sphæricam formam cœlo ascribere: tiles quippe homines exspectare nequeunt beatam spem, et adventum gloriæ magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, qui dedit semetipsum pro nobis " neque cum fidelibus Dominum Christum auðire vo- lunt e superno clamantem: Venite, benedicti Patris mei : hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi"; sed opinione semper er- rantes, incerta circuitione cum sphæra sua ferun- tur, spe quietis remanente nulla. Textus. ; C Cum ergo astra invisibilibus, secundum divinam Scripturam, virtutibus permota circumferantur, ac per aquilonem discurrentia sub altitudinem terræ perveniant, hac sane figura data, possunt eclipses lunæ atque solis recte perfici. Nam angelicæ vir- tutes, cum ratione et ordine, acutioreque quain nos capere valeamus modo bas figuras moventes, id efticiant, huic operi nocte dieque sine ulla re- b quie incumbentes. Etenim sicut exteri dicunt, astra sub terra nullo curante circumferri, uti supra comnionstratum est, naturæ rerum non consona, imo etiam Dei testimonio adversa proferen- tes; sic nos, divinam sequentes Scripturam, ob!i- quam cogitantes motus 'rationem, circumvectio- nem el cursum astrorum hoc niodo perfici dicimus : nam hinc etiam eclipses necessario consequantur, Cor. v, 17. *7 Ephes. 1, 10. ** Matth. xxv, 12. Tit. 11, 13. » Matth. xxv, 31.

Θεῷ ἐναντιούμεθα, οὔτε τῇ φύσει τῶν πραγμάτων. Α Πιστευτέον γὰρ τῷ Θεῷ ὑπὲρ πᾶσαν ἔννοιαν καὶ δι δασκαλίαν ἀνθρώπων. Καὶ πάλιν περὶ τῶν τεσσάρων στοιχείων λέγομεν, ὅτι τὴν γῆν πρῶτον ξηρὰν οὖσαν Εδράσας ὁ Θεὸς, θεμέλιον τοῦ παντὸς ὡς βαρεῖαν τέ- θεικε· πάλιν τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ὑγρὲν, ὡς ρευστών ὂν, ἐπάνω τῆς γῆς ἔταξεν ὡς δὲ ἐναντία ταῖς ποιό τησιν ὁμοῦ ἐδικαίωσεν εἶναι, διὰ τὴν εὐκρασίαν πάλιν ἀνώτερον τούτων τὸν ἀέρα ἔταξε ψυχρόν, καὶ πάλιν ἀνώτερον τὸ πῦρ, τουτέστι τὸ θερμόν, ἀμφότερα πά λιν ὡς κουφότερα, ὡς δὲ πάλιν ἐναντία, ὁμοῦ τὰ δύο οὖν μέσα τό τε ὕδωρ ὡς ὑγρόν, καὶ τὸν ἀέρα ὡς ψυχρὸν πολλὴν συγγένειαν ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, τὸ μὲν ρευστῆς φύσεως ὄν, τὸ δὲ χαύνης, ἀμφότερα δὲ ἀπαλά, καὶ εὐχερῶς εἰσδεχόμενα εἰς ἑαυτὰ καὶ ἀλλή λων καὶ τῶν ἐναντίων τὰς ποιότητας, καὶ ἀλλήλοις μεταδιδόντα, καὶ τὸ πᾶν συγκιρνῶντα, τοῖς ἄλλοις δύο μεσάζειν ἐδικαίωσε, τῷ τε ξηρῷ καὶ θερμῷ, ἵνα μὴ τὸ πᾶν διαφθαρῇ καὶ ἀποτεφρωθῇ. Ἐκ τοῦ γὰρ εὐχερῶς μεταλαμβάνειν ἀλλήλων τὰ δύο μέσα στο χεῖα, πλάνην ὑπέμειναν οἱ ἐκτὸς, καὶ ἐξ ἀντιστρόφου τὸν μὲν ἀέρα ὑγρόν, τὸ δὲ ὕδωρ ψυχρόν προσηγό- ρευσαν· λοιπὸν καὶ ἐκ τούτου, δύο ποιότητας τῷ ἑνὶ χαρίζονται, πολλάκις δὲ καὶ τέσσαρας. Β Τοὺς δὲ ὑετοὺς κατὰ τὸ χρήσιμον ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων έταξε γίνεσθαι, εξυπηρετούν των καὶ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐπὶ τὰς νεφέλας ἀναγόν των, καὶ τῷ προστάγματι τῷ θείῳ διακονοῦντες ἐκε πέμπουσιν ὁπουδὰν τὸ θεῖον πρόσταγμα κελεύσῃ. Λέ- γες γὰρ ἡ Γραφὴ διὰ Αμώς τοῦ προφήτου· Ο προσκαλούμενος τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης, καὶ ἐκχέων αὐτὸ ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς· ὁμοίως καὶ διὰ Ζαχαρίου φησὶν οὕτως· Δἰτεῖσθε ὑετὸν παρὰ Κυρίου καθ' ώραν πρώιμον καὶ ὄψιμον, καὶ ὑετών χειμερινόν δώσει αὐτοῖς, ἑκάστῳ βοτάνην ἐν ἀγρῷ. Ἐν δὲ ταῖς βασιλείαις ἐπὶ Ἠλιοὺ οὕτω φησί Καὶ ἐπέστρεψε τὸ παιδάριον ἑπτάκις, καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἑβδόμῳ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη μικρὰ ὡς ἔχνος, ἀνάγουσα ὕδωρ ἀπὸ θαλάσσης. Τὸ δὲ σαλευθῆναι τὴν γῆν οὐκ ἀπὸ πνεύματος λέγομεν· οὐ γὰρ ὡς αὐτοὶ μύθους υποτιθέμεθα· ἀλλὰ προστάγματι θείῳ τοῦτο γίνεσθαι λέγομεν ἀπεριέργως. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή διὰ τοῦ Δαυΐδ, ῾Ο ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν· καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων λέγει εἰς τὰς Πράξεις, Καὶ ἐσαλεύθη ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἦσαν συνηγμένοι, καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύμα - τος ἁγίου. Καὶ ᾿Αμὼς δὲ ὁ προφήτης λέγει πάλιν οὕτως· Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, ὁ ἐφαπτό- μενος τῆς γῆς καὶ σαλεύων αὐτήν· καὶ πάλιν Έτερος προφήτης, Αγγαίος δὲ οὗτος, λέγει, ὅτι Ἔτι ἅπαξ ἐγὼ σείσω οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν· καὶ πάλιν Ἠσαΐας, Ἐὰν ἀνοίξῃς τὸν οὐρανὸν, τρόμος λήψεται ἀπὸ σοῦ ἔρη. Περὶ δὲ ἀντιπόδων οὔτε εἰπεῖν ἢ ἀκοῦσαι περί τούτων τῶν μύθων ἀνέχεται ἡ θεία Γραφή· Ἐποίησε γάρ, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, ἐξ ἑνὸς πᾶν ἔθνος ἀν. ** TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. II. ac ncque Deo, seque rerum natura adversamur. B Deo quippe credendum potius, quam cogitationibus et doctrine hominum. Ac rursum de quatuor ele- mentis dicimus, Deum prius aridam terram cuni firmasset, eam, utpote mole gravem, ut universi fundamentum posuisse; aquam vero, id est humi- dum elementum, utpote fluxum, supra terram po- suisse, et amba ut qualitatibus contraria una con- stituisse, sed ad temperamentum superiorem po- suisse aerem qui frigidus est, et aeri superiorem ignen, il est, calidumn elementum, quia ambo le- viora sunt : cumque hæc mutuo sint contraria, elementa duo quæ medium spatium occupant, aquam scilicet ut humidam, et aerem ut frigidum, quæ magnani mutuo habent affinitatem, quorum aliud fuxe, aliud exilis naturam est, amboque mol- lia, et mutuas alterutrius, necnon et contrariorum elementorum qualitates facile admittentia, sibique invicem communicantia, universumque temperan- tia, intermedium inter alia duo elementa spatium occupare decrevisse, inter aridum videlicet et cali- dum, ne universum corrumperetur, et in cinerem abiret. Quia euim duo illa media elementa sese fa- cile mutuo pervadunt, in errorem lapsi sunt exteri et es opposito aerem quidem humidum, aquam vero frigidam dixerunt : demum ideo uni qualitates duas tribuunt, ac plerumque quatuor. C Pluvias autem Deus ad utilitatem per angelicas virtutes fieri providit, quæ ipsi obsequentes, ex mari in nubes aquas advehunt, ac jussui Dei paren- tes imbrem quo Deus præcipit emittunt; ait enim Scriptura per prophetam Amos: Advocans aquam maris, et effundens illam super faciem terræ ”. Si- militer per Zachariam prophetam sic ait: Petite pluviam a Domino, ad horam matutinam et seroli- nam, et pluviam hiemalem dabit ipsis, unicuique herbam in agro ". In Regnorum autem libro de Elia sic dicitur : El reversus est puer septies : et factum est in septima vice. et ecce nubes parva quasi vestigium, cveheus aquam ex maris. Quod vero terra moveatur, id non a vento Qeri dicimus; non enim fabulas comminiscimur ut illi, sed illud jussu Dei fieri pronuntiamus, nec curiose rem perquiri- mus. Ait quippe Scriptura per Davidem: Qui respi- cil terram et facit eam tremere "; de apostolis vero dicitur in Actibus: Et commotus est locus in quo erant congregali, et repleti sunt omnes Spiritu sanclo ; itemque amos propheta sic label : Do- minus Deus omnipotens, qui tangit terram, et con movet ipsam " ; et iterum alius propheta, Aggaus scilicet, ait : Quoniam adhuc semel ego commovebo, non modo terram, sed etiam cœlum³; ac rursum Isaias: Si aperueris cœlum, tremorem a te accipient montes. D M. Quoad antipodas vero spectat, de hujusmodi fa- bulis ne audire quidem vel loqui licitum est per di- vinam Scripturain. Fecit enim, inquit Apostolus, ex of Amos ** Pal. cuts, 32. ” Act. II, 4. Amos 1x, G. * Agg. 11, 24. IX, 5. os Zach. x, 1. * III Reg. xvill, 44.

Θεῷ ἐναντιούμεθα, οὔτε τῇ φύσει τῶν πραγμάτων. Α Πιστευτέον γὰρ τῷ Θεῷ ὑπὲρ πᾶσαν ἔννοιαν καὶ δι δασκαλίαν ἀνθρώπων. Καὶ πάλιν περὶ τῶν τεσσάρων στοιχείων λέγομεν, ὅτι τὴν γῆν πρῶτον ξηρὰν οὖσαν Εδράσας ὁ Θεὸς, θεμέλιον τοῦ παντὸς ὡς βαρεῖαν τέ- θεικε· πάλιν τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ὑγρὲν, ὡς ρευστών ὂν, ἐπάνω τῆς γῆς ἔταξεν ὡς δὲ ἐναντία ταῖς ποιό τησιν ὁμοῦ ἐδικαίωσεν εἶναι, διὰ τὴν εὐκρασίαν πάλιν ἀνώτερον τούτων τὸν ἀέρα ἔταξε ψυχρόν, καὶ πάλιν ἀνώτερον τὸ πῦρ, τουτέστι τὸ θερμόν, ἀμφότερα πά λιν ὡς κουφότερα, ὡς δὲ πάλιν ἐναντία, ὁμοῦ τὰ δύο οὖν μέσα τό τε ὕδωρ ὡς ὑγρόν, καὶ τὸν ἀέρα ὡς ψυχρὸν πολλὴν συγγένειαν ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, τὸ μὲν ρευστῆς φύσεως ὄν, τὸ δὲ χαύνης, ἀμφότερα δὲ ἀπαλά, καὶ εὐχερῶς εἰσδεχόμενα εἰς ἑαυτὰ καὶ ἀλλή λων καὶ τῶν ἐναντίων τὰς ποιότητας, καὶ ἀλλήλοις μεταδιδόντα, καὶ τὸ πᾶν συγκιρνῶντα, τοῖς ἄλλοις δύο μεσάζειν ἐδικαίωσε, τῷ τε ξηρῷ καὶ θερμῷ, ἵνα μὴ τὸ πᾶν διαφθαρῇ καὶ ἀποτεφρωθῇ. Ἐκ τοῦ γὰρ εὐχερῶς μεταλαμβάνειν ἀλλήλων τὰ δύο μέσα στο χεῖα, πλάνην ὑπέμειναν οἱ ἐκτὸς, καὶ ἐξ ἀντιστρόφου τὸν μὲν ἀέρα ὑγρόν, τὸ δὲ ὕδωρ ψυχρόν προσηγό- ρευσαν· λοιπὸν καὶ ἐκ τούτου, δύο ποιότητας τῷ ἑνὶ χαρίζονται, πολλάκις δὲ καὶ τέσσαρας. Β Τοὺς δὲ ὑετοὺς κατὰ τὸ χρήσιμον ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων έταξε γίνεσθαι, εξυπηρετούν των καὶ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐπὶ τὰς νεφέλας ἀναγόν των, καὶ τῷ προστάγματι τῷ θείῳ διακονοῦντες ἐκε πέμπουσιν ὁπουδὰν τὸ θεῖον πρόσταγμα κελεύσῃ. Λέ- γες γὰρ ἡ Γραφὴ διὰ Αμώς τοῦ προφήτου· Ο προσκαλούμενος τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης, καὶ ἐκχέων αὐτὸ ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς· ὁμοίως καὶ διὰ Ζαχαρίου φησὶν οὕτως· Δἰτεῖσθε ὑετὸν παρὰ Κυρίου καθ' ώραν πρώιμον καὶ ὄψιμον, καὶ ὑετών χειμερινόν δώσει αὐτοῖς, ἑκάστῳ βοτάνην ἐν ἀγρῷ. Ἐν δὲ ταῖς βασιλείαις ἐπὶ Ἠλιοὺ οὕτω φησί Καὶ ἐπέστρεψε τὸ παιδάριον ἑπτάκις, καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἑβδόμῳ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη μικρὰ ὡς ἔχνος, ἀνάγουσα ὕδωρ ἀπὸ θαλάσσης. Τὸ δὲ σαλευθῆναι τὴν γῆν οὐκ ἀπὸ πνεύματος λέγομεν· οὐ γὰρ ὡς αὐτοὶ μύθους υποτιθέμεθα· ἀλλὰ προστάγματι θείῳ τοῦτο γίνεσθαι λέγομεν ἀπεριέργως. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή διὰ τοῦ Δαυΐδ, ῾Ο ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν· καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων λέγει εἰς τὰς Πράξεις, Καὶ ἐσαλεύθη ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἦσαν συνηγμένοι, καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύμα - τος ἁγίου. Καὶ ᾿Αμὼς δὲ ὁ προφήτης λέγει πάλιν οὕτως· Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, ὁ ἐφαπτό- μενος τῆς γῆς καὶ σαλεύων αὐτήν· καὶ πάλιν Έτερος προφήτης, Αγγαίος δὲ οὗτος, λέγει, ὅτι Ἔτι ἅπαξ ἐγὼ σείσω οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν· καὶ πάλιν Ἠσαΐας, Ἐὰν ἀνοίξῃς τὸν οὐρανὸν, τρόμος λήψεται ἀπὸ σοῦ ἔρη. Περὶ δὲ ἀντιπόδων οὔτε εἰπεῖν ἢ ἀκοῦσαι περί τούτων τῶν μύθων ἀνέχεται ἡ θεία Γραφή· Ἐποίησε γάρ, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, ἐξ ἑνὸς πᾶν ἔθνος ἀν. ** TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. II. ac ncque Deo, seque rerum natura adversamur. B Deo quippe credendum potius, quam cogitationibus et doctrine hominum. Ac rursum de quatuor ele- mentis dicimus, Deum prius aridam terram cuni firmasset, eam, utpote mole gravem, ut universi fundamentum posuisse; aquam vero, id est humi- dum elementum, utpote fluxum, supra terram po- suisse, et amba ut qualitatibus contraria una con- stituisse, sed ad temperamentum superiorem po- suisse aerem qui frigidus est, et aeri superiorem ignen, il est, calidumn elementum, quia ambo le- viora sunt : cumque hæc mutuo sint contraria, elementa duo quæ medium spatium occupant, aquam scilicet ut humidam, et aerem ut frigidum, quæ magnani mutuo habent affinitatem, quorum aliud fuxe, aliud exilis naturam est, amboque mol- lia, et mutuas alterutrius, necnon et contrariorum elementorum qualitates facile admittentia, sibique invicem communicantia, universumque temperan- tia, intermedium inter alia duo elementa spatium occupare decrevisse, inter aridum videlicet et cali- dum, ne universum corrumperetur, et in cinerem abiret. Quia euim duo illa media elementa sese fa- cile mutuo pervadunt, in errorem lapsi sunt exteri et es opposito aerem quidem humidum, aquam vero frigidam dixerunt : demum ideo uni qualitates duas tribuunt, ac plerumque quatuor. C Pluvias autem Deus ad utilitatem per angelicas virtutes fieri providit, quæ ipsi obsequentes, ex mari in nubes aquas advehunt, ac jussui Dei paren- tes imbrem quo Deus præcipit emittunt; ait enim Scriptura per prophetam Amos: Advocans aquam maris, et effundens illam super faciem terræ ”. Si- militer per Zachariam prophetam sic ait: Petite pluviam a Domino, ad horam matutinam et seroli- nam, et pluviam hiemalem dabit ipsis, unicuique herbam in agro ". In Regnorum autem libro de Elia sic dicitur : El reversus est puer septies : et factum est in septima vice. et ecce nubes parva quasi vestigium, cveheus aquam ex maris. Quod vero terra moveatur, id non a vento Qeri dicimus; non enim fabulas comminiscimur ut illi, sed illud jussu Dei fieri pronuntiamus, nec curiose rem perquiri- mus. Ait quippe Scriptura per Davidem: Qui respi- cil terram et facit eam tremere "; de apostolis vero dicitur in Actibus: Et commotus est locus in quo erant congregali, et repleti sunt omnes Spiritu sanclo ; itemque amos propheta sic label : Do- minus Deus omnipotens, qui tangit terram, et con movet ipsam " ; et iterum alius propheta, Aggaus scilicet, ait : Quoniam adhuc semel ego commovebo, non modo terram, sed etiam cœlum³; ac rursum Isaias: Si aperueris cœlum, tremorem a te accipient montes. D M. Quoad antipodas vero spectat, de hujusmodi fa- bulis ne audire quidem vel loqui licitum est per di- vinam Scripturain. Fecit enim, inquit Apostolus, ex of Amos ** Pal. cuts, 32. ” Act. II, 4. Amos 1x, G. * Agg. 11, 24. IX, 5. os Zach. x, 1. * III Reg. xvill, 44.

Θεῷ ἐναντιούμεθα, οὔτε τῇ φύσει τῶν πραγμάτων. Α Πιστευτέον γὰρ τῷ Θεῷ ὑπὲρ πᾶσαν ἔννοιαν καὶ δι δασκαλίαν ἀνθρώπων. Καὶ πάλιν περὶ τῶν τεσσάρων στοιχείων λέγομεν, ὅτι τὴν γῆν πρῶτον ξηρὰν οὖσαν Εδράσας ὁ Θεὸς, θεμέλιον τοῦ παντὸς ὡς βαρεῖαν τέ- θεικε· πάλιν τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ὑγρὲν, ὡς ρευστών ὂν, ἐπάνω τῆς γῆς ἔταξεν ὡς δὲ ἐναντία ταῖς ποιό τησιν ὁμοῦ ἐδικαίωσεν εἶναι, διὰ τὴν εὐκρασίαν πάλιν ἀνώτερον τούτων τὸν ἀέρα ἔταξε ψυχρόν, καὶ πάλιν ἀνώτερον τὸ πῦρ, τουτέστι τὸ θερμόν, ἀμφότερα πά λιν ὡς κουφότερα, ὡς δὲ πάλιν ἐναντία, ὁμοῦ τὰ δύο οὖν μέσα τό τε ὕδωρ ὡς ὑγρόν, καὶ τὸν ἀέρα ὡς ψυχρὸν πολλὴν συγγένειαν ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, τὸ μὲν ρευστῆς φύσεως ὄν, τὸ δὲ χαύνης, ἀμφότερα δὲ ἀπαλά, καὶ εὐχερῶς εἰσδεχόμενα εἰς ἑαυτὰ καὶ ἀλλή λων καὶ τῶν ἐναντίων τὰς ποιότητας, καὶ ἀλλήλοις μεταδιδόντα, καὶ τὸ πᾶν συγκιρνῶντα, τοῖς ἄλλοις δύο μεσάζειν ἐδικαίωσε, τῷ τε ξηρῷ καὶ θερμῷ, ἵνα μὴ τὸ πᾶν διαφθαρῇ καὶ ἀποτεφρωθῇ. Ἐκ τοῦ γὰρ εὐχερῶς μεταλαμβάνειν ἀλλήλων τὰ δύο μέσα στο χεῖα, πλάνην ὑπέμειναν οἱ ἐκτὸς, καὶ ἐξ ἀντιστρόφου τὸν μὲν ἀέρα ὑγρόν, τὸ δὲ ὕδωρ ψυχρόν προσηγό- ρευσαν· λοιπὸν καὶ ἐκ τούτου, δύο ποιότητας τῷ ἑνὶ χαρίζονται, πολλάκις δὲ καὶ τέσσαρας. Β Τοὺς δὲ ὑετοὺς κατὰ τὸ χρήσιμον ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων έταξε γίνεσθαι, εξυπηρετούν των καὶ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐπὶ τὰς νεφέλας ἀναγόν των, καὶ τῷ προστάγματι τῷ θείῳ διακονοῦντες ἐκε πέμπουσιν ὁπουδὰν τὸ θεῖον πρόσταγμα κελεύσῃ. Λέ- γες γὰρ ἡ Γραφὴ διὰ Αμώς τοῦ προφήτου· Ο προσκαλούμενος τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης, καὶ ἐκχέων αὐτὸ ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς· ὁμοίως καὶ διὰ Ζαχαρίου φησὶν οὕτως· Δἰτεῖσθε ὑετὸν παρὰ Κυρίου καθ' ώραν πρώιμον καὶ ὄψιμον, καὶ ὑετών χειμερινόν δώσει αὐτοῖς, ἑκάστῳ βοτάνην ἐν ἀγρῷ. Ἐν δὲ ταῖς βασιλείαις ἐπὶ Ἠλιοὺ οὕτω φησί Καὶ ἐπέστρεψε τὸ παιδάριον ἑπτάκις, καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἑβδόμῳ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη μικρὰ ὡς ἔχνος, ἀνάγουσα ὕδωρ ἀπὸ θαλάσσης. Τὸ δὲ σαλευθῆναι τὴν γῆν οὐκ ἀπὸ πνεύματος λέγομεν· οὐ γὰρ ὡς αὐτοὶ μύθους υποτιθέμεθα· ἀλλὰ προστάγματι θείῳ τοῦτο γίνεσθαι λέγομεν ἀπεριέργως. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή διὰ τοῦ Δαυΐδ, ῾Ο ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν· καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων λέγει εἰς τὰς Πράξεις, Καὶ ἐσαλεύθη ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἦσαν συνηγμένοι, καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύμα - τος ἁγίου. Καὶ ᾿Αμὼς δὲ ὁ προφήτης λέγει πάλιν οὕτως· Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, ὁ ἐφαπτό- μενος τῆς γῆς καὶ σαλεύων αὐτήν· καὶ πάλιν Έτερος προφήτης, Αγγαίος δὲ οὗτος, λέγει, ὅτι Ἔτι ἅπαξ ἐγὼ σείσω οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν· καὶ πάλιν Ἠσαΐας, Ἐὰν ἀνοίξῃς τὸν οὐρανὸν, τρόμος λήψεται ἀπὸ σοῦ ἔρη. Περὶ δὲ ἀντιπόδων οὔτε εἰπεῖν ἢ ἀκοῦσαι περί τούτων τῶν μύθων ἀνέχεται ἡ θεία Γραφή· Ἐποίησε γάρ, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, ἐξ ἑνὸς πᾶν ἔθνος ἀν. ** TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. II. ac ncque Deo, seque rerum natura adversamur. B Deo quippe credendum potius, quam cogitationibus et doctrine hominum. Ac rursum de quatuor ele- mentis dicimus, Deum prius aridam terram cuni firmasset, eam, utpote mole gravem, ut universi fundamentum posuisse; aquam vero, id est humi- dum elementum, utpote fluxum, supra terram po- suisse, et amba ut qualitatibus contraria una con- stituisse, sed ad temperamentum superiorem po- suisse aerem qui frigidus est, et aeri superiorem ignen, il est, calidumn elementum, quia ambo le- viora sunt : cumque hæc mutuo sint contraria, elementa duo quæ medium spatium occupant, aquam scilicet ut humidam, et aerem ut frigidum, quæ magnani mutuo habent affinitatem, quorum aliud fuxe, aliud exilis naturam est, amboque mol- lia, et mutuas alterutrius, necnon et contrariorum elementorum qualitates facile admittentia, sibique invicem communicantia, universumque temperan- tia, intermedium inter alia duo elementa spatium occupare decrevisse, inter aridum videlicet et cali- dum, ne universum corrumperetur, et in cinerem abiret. Quia euim duo illa media elementa sese fa- cile mutuo pervadunt, in errorem lapsi sunt exteri et es opposito aerem quidem humidum, aquam vero frigidam dixerunt : demum ideo uni qualitates duas tribuunt, ac plerumque quatuor. C Pluvias autem Deus ad utilitatem per angelicas virtutes fieri providit, quæ ipsi obsequentes, ex mari in nubes aquas advehunt, ac jussui Dei paren- tes imbrem quo Deus præcipit emittunt; ait enim Scriptura per prophetam Amos: Advocans aquam maris, et effundens illam super faciem terræ ”. Si- militer per Zachariam prophetam sic ait: Petite pluviam a Domino, ad horam matutinam et seroli- nam, et pluviam hiemalem dabit ipsis, unicuique herbam in agro ". In Regnorum autem libro de Elia sic dicitur : El reversus est puer septies : et factum est in septima vice. et ecce nubes parva quasi vestigium, cveheus aquam ex maris. Quod vero terra moveatur, id non a vento Qeri dicimus; non enim fabulas comminiscimur ut illi, sed illud jussu Dei fieri pronuntiamus, nec curiose rem perquiri- mus. Ait quippe Scriptura per Davidem: Qui respi- cil terram et facit eam tremere "; de apostolis vero dicitur in Actibus: Et commotus est locus in quo erant congregali, et repleti sunt omnes Spiritu sanclo ; itemque amos propheta sic label : Do- minus Deus omnipotens, qui tangit terram, et con movet ipsam " ; et iterum alius propheta, Aggaus scilicet, ait : Quoniam adhuc semel ego commovebo, non modo terram, sed etiam cœlum³; ac rursum Isaias: Si aperueris cœlum, tremorem a te accipient montes. D M. Quoad antipodas vero spectat, de hujusmodi fa- bulis ne audire quidem vel loqui licitum est per di- vinam Scripturain. Fecit enim, inquit Apostolus, ex of Amos ** Pal. cuts, 32. ” Act. II, 4. Amos 1x, G. * Agg. 11, 24. IX, 5. os Zach. x, 1. * III Reg. xvill, 44.

Θεῷ ἐναντιούμεθα, οὔτε τῇ φύσει τῶν πραγμάτων. Α Πιστευτέον γὰρ τῷ Θεῷ ὑπὲρ πᾶσαν ἔννοιαν καὶ δι δασκαλίαν ἀνθρώπων. Καὶ πάλιν περὶ τῶν τεσσάρων στοιχείων λέγομεν, ὅτι τὴν γῆν πρῶτον ξηρὰν οὖσαν Εδράσας ὁ Θεὸς, θεμέλιον τοῦ παντὸς ὡς βαρεῖαν τέ- θεικε· πάλιν τὸ ὕδωρ, τουτέστι τὸ ὑγρὲν, ὡς ρευστών ὂν, ἐπάνω τῆς γῆς ἔταξεν ὡς δὲ ἐναντία ταῖς ποιό τησιν ὁμοῦ ἐδικαίωσεν εἶναι, διὰ τὴν εὐκρασίαν πάλιν ἀνώτερον τούτων τὸν ἀέρα ἔταξε ψυχρόν, καὶ πάλιν ἀνώτερον τὸ πῦρ, τουτέστι τὸ θερμόν, ἀμφότερα πά λιν ὡς κουφότερα, ὡς δὲ πάλιν ἐναντία, ὁμοῦ τὰ δύο οὖν μέσα τό τε ὕδωρ ὡς ὑγρόν, καὶ τὸν ἀέρα ὡς ψυχρὸν πολλὴν συγγένειαν ἔχοντα πρὸς ἄλληλα, τὸ μὲν ρευστῆς φύσεως ὄν, τὸ δὲ χαύνης, ἀμφότερα δὲ ἀπαλά, καὶ εὐχερῶς εἰσδεχόμενα εἰς ἑαυτὰ καὶ ἀλλή λων καὶ τῶν ἐναντίων τὰς ποιότητας, καὶ ἀλλήλοις μεταδιδόντα, καὶ τὸ πᾶν συγκιρνῶντα, τοῖς ἄλλοις δύο μεσάζειν ἐδικαίωσε, τῷ τε ξηρῷ καὶ θερμῷ, ἵνα μὴ τὸ πᾶν διαφθαρῇ καὶ ἀποτεφρωθῇ. Ἐκ τοῦ γὰρ εὐχερῶς μεταλαμβάνειν ἀλλήλων τὰ δύο μέσα στο χεῖα, πλάνην ὑπέμειναν οἱ ἐκτὸς, καὶ ἐξ ἀντιστρόφου τὸν μὲν ἀέρα ὑγρόν, τὸ δὲ ὕδωρ ψυχρόν προσηγό- ρευσαν· λοιπὸν καὶ ἐκ τούτου, δύο ποιότητας τῷ ἑνὶ χαρίζονται, πολλάκις δὲ καὶ τέσσαρας. Β Τοὺς δὲ ὑετοὺς κατὰ τὸ χρήσιμον ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων έταξε γίνεσθαι, εξυπηρετούν των καὶ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐπὶ τὰς νεφέλας ἀναγόν των, καὶ τῷ προστάγματι τῷ θείῳ διακονοῦντες ἐκε πέμπουσιν ὁπουδὰν τὸ θεῖον πρόσταγμα κελεύσῃ. Λέ- γες γὰρ ἡ Γραφὴ διὰ Αμώς τοῦ προφήτου· Ο προσκαλούμενος τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης, καὶ ἐκχέων αὐτὸ ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς· ὁμοίως καὶ διὰ Ζαχαρίου φησὶν οὕτως· Δἰτεῖσθε ὑετὸν παρὰ Κυρίου καθ' ώραν πρώιμον καὶ ὄψιμον, καὶ ὑετών χειμερινόν δώσει αὐτοῖς, ἑκάστῳ βοτάνην ἐν ἀγρῷ. Ἐν δὲ ταῖς βασιλείαις ἐπὶ Ἠλιοὺ οὕτω φησί Καὶ ἐπέστρεψε τὸ παιδάριον ἑπτάκις, καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἑβδόμῳ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη μικρὰ ὡς ἔχνος, ἀνάγουσα ὕδωρ ἀπὸ θαλάσσης. Τὸ δὲ σαλευθῆναι τὴν γῆν οὐκ ἀπὸ πνεύματος λέγομεν· οὐ γὰρ ὡς αὐτοὶ μύθους υποτιθέμεθα· ἀλλὰ προστάγματι θείῳ τοῦτο γίνεσθαι λέγομεν ἀπεριέργως. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή διὰ τοῦ Δαυΐδ, ῾Ο ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν· καὶ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων λέγει εἰς τὰς Πράξεις, Καὶ ἐσαλεύθη ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἦσαν συνηγμένοι, καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύμα - τος ἁγίου. Καὶ ᾿Αμὼς δὲ ὁ προφήτης λέγει πάλιν οὕτως· Κύριος ὁ Θεὸς ὁ παντοκράτωρ, ὁ ἐφαπτό- μενος τῆς γῆς καὶ σαλεύων αὐτήν· καὶ πάλιν Έτερος προφήτης, Αγγαίος δὲ οὗτος, λέγει, ὅτι Ἔτι ἅπαξ ἐγὼ σείσω οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν· καὶ πάλιν Ἠσαΐας, Ἐὰν ἀνοίξῃς τὸν οὐρανὸν, τρόμος λήψεται ἀπὸ σοῦ ἔρη. Περὶ δὲ ἀντιπόδων οὔτε εἰπεῖν ἢ ἀκοῦσαι περί τούτων τῶν μύθων ἀνέχεται ἡ θεία Γραφή· Ἐποίησε γάρ, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, ἐξ ἑνὸς πᾶν ἔθνος ἀν. ** TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. II. ac ncque Deo, seque rerum natura adversamur. B Deo quippe credendum potius, quam cogitationibus et doctrine hominum. Ac rursum de quatuor ele- mentis dicimus, Deum prius aridam terram cuni firmasset, eam, utpote mole gravem, ut universi fundamentum posuisse; aquam vero, id est humi- dum elementum, utpote fluxum, supra terram po- suisse, et amba ut qualitatibus contraria una con- stituisse, sed ad temperamentum superiorem po- suisse aerem qui frigidus est, et aeri superiorem ignen, il est, calidumn elementum, quia ambo le- viora sunt : cumque hæc mutuo sint contraria, elementa duo quæ medium spatium occupant, aquam scilicet ut humidam, et aerem ut frigidum, quæ magnani mutuo habent affinitatem, quorum aliud fuxe, aliud exilis naturam est, amboque mol- lia, et mutuas alterutrius, necnon et contrariorum elementorum qualitates facile admittentia, sibique invicem communicantia, universumque temperan- tia, intermedium inter alia duo elementa spatium occupare decrevisse, inter aridum videlicet et cali- dum, ne universum corrumperetur, et in cinerem abiret. Quia euim duo illa media elementa sese fa- cile mutuo pervadunt, in errorem lapsi sunt exteri et es opposito aerem quidem humidum, aquam vero frigidam dixerunt : demum ideo uni qualitates duas tribuunt, ac plerumque quatuor. C Pluvias autem Deus ad utilitatem per angelicas virtutes fieri providit, quæ ipsi obsequentes, ex mari in nubes aquas advehunt, ac jussui Dei paren- tes imbrem quo Deus præcipit emittunt; ait enim Scriptura per prophetam Amos: Advocans aquam maris, et effundens illam super faciem terræ ”. Si- militer per Zachariam prophetam sic ait: Petite pluviam a Domino, ad horam matutinam et seroli- nam, et pluviam hiemalem dabit ipsis, unicuique herbam in agro ". In Regnorum autem libro de Elia sic dicitur : El reversus est puer septies : et factum est in septima vice. et ecce nubes parva quasi vestigium, cveheus aquam ex maris. Quod vero terra moveatur, id non a vento Qeri dicimus; non enim fabulas comminiscimur ut illi, sed illud jussu Dei fieri pronuntiamus, nec curiose rem perquiri- mus. Ait quippe Scriptura per Davidem: Qui respi- cil terram et facit eam tremere "; de apostolis vero dicitur in Actibus: Et commotus est locus in quo erant congregali, et repleti sunt omnes Spiritu sanclo ; itemque amos propheta sic label : Do- minus Deus omnipotens, qui tangit terram, et con movet ipsam " ; et iterum alius propheta, Aggaus scilicet, ait : Quoniam adhuc semel ego commovebo, non modo terram, sed etiam cœlum³; ac rursum Isaias: Si aperueris cœlum, tremorem a te accipient montes. D M. Quoad antipodas vero spectat, de hujusmodi fa- bulis ne audire quidem vel loqui licitum est per di- vinam Scripturain. Fecit enim, inquit Apostolus, ex of Amos ** Pal. cuts, 32. ” Act. II, 4. Amos 1x, G. * Agg. 11, 24. IX, 5. os Zach. x, 1. * III Reg. xvill, 44.

θρώπων, κατοικεῖν ἐπὶ παντὸς προσώπου τῆς γῆς· οὐχὶ ἐπὶ παντὶ προσώπερ τῆς γῆς εἶπεν, ἀλλ' ἐπὶ προσώπου. Καταχθονίους δὲ τοὺς νεκροὺς τοὺς τεθαμμένους ἐν τῇ γῇ καλεῖ· οἷόν ἐστι τό· Ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ, ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων· ἵνα εἴπῃ, ἀγγέλων. ὡς οὐρανίων, ἀνθρώπων ὡς ἐπιγείων, καταχθονίων ὡς ἐν τῇ γῇ τεθαμμένων. Τοῦτο γὰρ ἔφη περὶ τῆς ἀναστάσεως γίνεσθαι, ὅτε πάντες οἵ τε κατ' οὐρανὸν ἄγγελοι, οἵ τε κατὰ γῆν ἄνθρωποι, καὶ οἱ ἐν τῇ γῇ τεθαμμένοι νεκροὶ ἀνιστάμενοι πάντες, γόνυ κλίνου σιν ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Πατεῖν γὰρ λεγόμεθα ἐπάνω τῆς γῆς, οἷον ὡς ὅταν λέγῃ· Δέδε κα ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σπορ- πίων. Τὸ πατεῖν οὖν τὸ ἐπάνω τινός λέγεται πατεῖν· εἰ δὲ ἐπάνω τινὸς πατοῦμεν, τὸ ἀντιπατεῖν ὑποκάτω ἐστιν οὗ πατεί, κατὰ τοὺς σοφοὺς δὲ τὸ σφαιροειδές οὔτε ἐπάνω οὔτε ὑποκάτω ἔχει· οὐκοῦν οὔτε πατοῦ. μεν, οὔτε ἀντιπατούμεθα, οὔτε ὅλως βαίνομεν ἐν τῇ γῇ, καὶ πλάσματα καὶ μῦθοί εἰσι τὰ κατ' αὐτούς. Περὶ δὲ ἀγγέλων καὶ δαιμόνων ἢ ψυχών, πάντα περιγραπτοὺς λέγει ἡ θεία Γραφή, καὶ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ διάγοντας, ὡς ὅταν λέγῃ ὁ ᾿Απόστολος Θέα τρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις· ὡς εἰς ἕνα κόσμον διάγοντας. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ λέγει περὶ αὐτῶν οὕτως· Καὶ ὁ ἄρχων βασιλείας Περσῶν εἰστήκει ἐξ ἐναντίας μου εξ κοσι μίαν ἡμέραν. Καὶ ἰδοὺ Μιχαήλ εἰς τῶν ἀρε χόντων τῶν πρώτων ἦλθε βοηθῆσαί μοι, καὶ αὐτὸν κατέλιπον ἐκεῖ μετὰ τοῦ ἄρχοντος βασι λείας Περσῶν. Καὶ ἦλθον συνετίσαι σε ὡς ἀπαγ τήσεται τῷ λαῷ σου ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν. Τὸ, εἱστήκει ἐξ ἐναντίας μου, καὶ τὸν ἦλθε, και, ἀπῆλθε, καὶ, κατέλιπον αὐτὸν ἐκεῖ, καὶ ὅσα τοιαῦτα περιγραπτῶν εἰσιν. Επισημαντέον δὲ ὅτι καὶ κατ' ἔθνος καὶ βασιλείαν ἀρχάγγελοι διοικοῦσι φυλάττων τες· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ καθ᾿ ἕνα ἄνθρωπον άγγελος ἔπεται φυλάττων, ώς όταν λέγη ή εκκλησία περὶ Πέτρου ἐν ταῖς πράξεσιν· 'Ο άγγελος αὐτοῦ ἐστιν ἀλλὰ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις βοᾷ λέγων, Οι γὰρ ἄγγελοι αὐτῶν διαπαντὸς βλέπουσι τὸ πρόσ ωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· φῶς δηλώσας ἕνα ἕκαστον ἡμῶν ἄγγελον ἔχειν, οδη γὸν δηλονότι καὶ φύλακα. Μόνον γὰρ ἀπερίγραπτον τὸ θεῖον, πανταχοῦ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ὡσαύτως ἄν· Ἐὰν γὰρ ἀναβῶ, φησὶν ὁ Δαυΐδ, εἰς τὸν οὐ ρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβω τὰς πτέρυγάς μου κατ' δρο Οροι, ὡτανεῖ, ἐν τῇ ἀνατολῇ, καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, ἵνα εἴπῃ, τῆς δύο σεω;, καὶ γὰρ ἡ χείρ σου ὁδηγήσει με φανερώς τὸ ἀπερίγραφον τοῦ Θεοῦ ἐνταῦθα σημάνας. Ἐπὶ δὲ ἀγ γέλων οὐ δυνατὸν τοῦτο νοεῖν, καταλειπόμενος, ὡς ἀνωτέρω γέγραπται, ἐν τόπῳ. Περὶ δὲ ψυχῶν, καὶ αὐτὰς περιγραπτὰς λέγει ἡ θεία Γραφή, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ σώματι περιγράφεσθαι, οἷόν τι λέγει, Ευλόγει, ή ª " COSME INDICOPLEUST.Ε sito omnem gentem hominum, ut inhabitet super omnem faciem terre ; non dixit supra omnnes facies, sed super faciem. Inferos autem vocat mortuos in terra sepultos : cujusmodi est illud, Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, cœlestium, terrestrium et infernorum ; ac si diceret, angelorum, utpote caelestium ; hominum, utpote terrenorum; et infer- norum, utpote in terra sepultorum. Sic enim in re- surrectione futurum dicit, quando omnes, sive an- geli in cœlo, sive homines in terra degentes, sive mortui in terra sepulti resurgentes, genu flectent in nomine Jesu Filii Dei. Nam supra terram calcare dicimur, ut in illo : Dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones '. Calcare est supra ali- quem ambulare, quo: si supra aliquem ambulamus, qui obversis pedibus ambulat, sub co est qui supra B ambulat : et tamen, secundum sephes illos, sphæ rica figura neque sursum neque deorsum habet : ergo neque calcamus, neque culcamur, neque ullate- nus in terra gradimur, ac consequenter ipsi com- menta et fabulas effutiunt, Quod vero spectat ad angeles, et dæmones, at- que animas, omnino circumscriptas eas atque in hoc mundo degentes esse ait divina Scriptura, ut cum dicit Apostolus: Spectaculum facti sumus mundo et angclis et hominibus *, utpote qui in hoc uno mun- do versentur. In Daniel quoque de eadem re sic ha- betur: Et princeps regni Persarum adversum me stetit viginti uno diebus. Et ecce Michael, unus de principibus primis, venit in auxilium mihi, et ipsum reliqui ibi cum principe regui Persarum : teni autem C ut docerem te quæ veutura sunt populo tuo in movie- simis diebus. Illud, adversum me stetit, itemque, ve- mit, et abiit, et reliqui eum ibi, ac similia, circume- scriptorum sunt. Observandum porro, singulis gen- tibus et regnis archangelos administratores depu- tari; imo etiam homineın quemlibet angelum comi- tem et custodem habere. Exempli causa ecclesia de Petro loquens in Actibus dicit, Angelus ejus est ” ; Dominus item in Evangeliis hæc vociferatur: Nam angeli corum semper vident faciem Patris mei qui in cœlis est *; manifeste declarans unicuique nostrum angelum adesse, ducem scilicet atque custodem. So- lam quippe Numen incircumscriptum, ubique codein ac simili semper modo se habens ; nam, Si ascendero, D inquit David, in cœlum, tu illic es; si descendero in in- fernum, ades : si sumpsero pennes meas diluculo, ac si dicat, in oriento, et kabitavero in extremis maris, quasi dicat, in occidente, elenim manus tua deducet meº, Deum incircumscriptum esse palam docens. De angelis vero id ne cogitari quidem potest, quip- pe qui, ut supra dictum est, in loco reliquauitur. Animas quoque circumscriptas dicit divina Seri- plura, ipseque corpore circumscribi innuit, ut cum dicitur, Benedic, anima mea, Domino, et omnia quæ intra-me sunt, quasi scilicet et ipsa intra exsi- » Philip. ", * Luc. 5, 19. • Psal. cxxxviii, 8. • Psal. cis, 4. Cor. 15, 9. Dan. x, sqq. ** Act. x11, 13. * Matth. XVIII, 10.

ψυχή μου, τὸν Κύριον καὶ πάντα τὰ ἐντάς γιου, ὡσανεῖ, καὶ αὐτῆς ἔνδον τυγχανούσης· καὶ πάλιν, ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου· κέχρηται δὲ ἀντὶ ψυχῆς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐκεῖ αὐτῆς ἱδρυμένης, καὶ ένα δεν οὔσης τοῦ σώματος· ὡς ὅταν πάλιν λέγῃ. Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι· ἵνα εἴπῃ. Ἐν τῇ ψυχῇ μου· καὶ πά- λιν, Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός τα εἴπῃ, ψυχήν. Ὁ δὲ Κύριός φησιν οὕτως, Οὐ τὰ εἰσ- πορευόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· εἰς γὰρ τὴν κοιλίαν χωρεῖ, καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται· τὰ δὲ ἐκπορευόμενα ἐκ τῆς καρδίας, ὡσανεί, τῆς ψυ- χῆς, ἐκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· οἷον πονηροί διαλογισμοί, καὶ ὅσα καταλέγει ἰδιώματα τῆς ψυχῆς. Ἑτέρωθι δὲ πάλιν λέγει εντρεπτικώτερον τοῖς Ἰου δαίοις· 'Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὅτι ἀφείλετε κατά ψυχήν ἀεὶ ἔχειν ἐντὸς ὑμῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν, τῷ πιστεύοντι λῃστῇ ἐπαγγέλλεται λέγων, Αμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ' ἐμοῦ εἶ ἐν τῷ παραδείσῳ· τέως φανερώτατα ἐν τόπῳ λέγει· ὅτι δὲ κατὰ ψυχὴν λέγει καὶ οὐ κατὰ τὸ σῶμα, δῆλον ἐκ τοῦ τεθάφθαι τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ὑπὸ Ἰωσὴφ ἐν Ἱεροσολύμοις· ἀλλὰ καὶ τὴ τοῦ ληστοῦ ἐν τοῖς αὐτόθι ἐτέθαπτο. Προδηλότατα οὖν κατὰ τὴν ψυχὴν λέγει το ἐμοῦ εἶ σήμερον ἐν τῷ παραδείσῳ. Επ δὲ καὶ οἱ πλείους τῶν εὐαγ- γελιστῶν ἐπὶ τοῦ θανάτου τοῦ Κυρίου. Εξέπνευσεν, εἶπον, ώσανεί, ἔσωθεν ὄντος τοῦ πνεύματος, τουτέστι Κλίνες τὴν κεφαλὴν, λέγει, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. . Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν εἴρηται ὡς ἐν τάξει ὑποθήκης Χριστιανικῆς, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς κινουμένοις, οὐχ ἑαυτοῖς πλασαμένοις ή στοχασαμένοις, ἀλλ' ἀκριβῶς πειθομένοις τῷ Θεῷ τῷ διὰ τῶν προφητῶν καὶ ἀπο- στόλων καὶ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ λαλήσαντι πάντων γὰρ τῶν θελόντων ἀπὸ λογισμῶν ἰδίων ἢ στοχασμῶν εἰ πεῖν τι τοιοῦτο, καὶ ἀπορούντων τὰ πλεῖστα και σφαλλομένων, καὶ μὴ ἐξισχυόντων τὸ ἀκριβὲς εἰπεῖν, πρὸς τὸν θεὸν τὸν κτίστην τοῦ παντὸς καταφυγείν χρή τὸν ὄντως Χριστιανὸν, τὸν εἰδότα τὸ πῶς καὶ διατί· ἵνα μὴ πλανώμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἀνθρώπων, καθὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βον, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν λόγων, καὶ τῇ πανουργία τῆς ἀπάτης, εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς σὺν τῷ κόσμῳ κατακρινόμενοι. Ταῦτα δὲ αὐτὰ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ Μωϋσῆς ἐν τοῖς Αριθμος καταλέγει καί φησι· Καὶ είσαι Κύριος πρὸς Μωυσῆν, Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, ποιησάτωσαν ἑαυτοῖς κράσπεδα ἐπὶ τὰ πτερύγια τῶν ἱματίων αὐτῶν εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν, καὶ ἐπιθήσεται ἐπὶ τὰ κράσπεδα των πτερυγίων κλώσιμα υακίνθινον, καὶ ἔσται ὑμῖν ἐν τοῖς κρασπέδοις· καὶ ὄψεσθε καὶ μνήσθητε πάντων τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ποιήσετε αὐτὰς, καὶ οὐ διαστραφήσεσθε ὑπίσω τῶν ἀνοιῶν ὑμῶν καὶ ὀπίσω τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν, ἐν οἷς ὑμεῖς ἐκπορνεύετε ὀπίσω αὐτῶν, ὅπως ἂν μνησθῆτε καὶ ποιῆτε πάσας τὰς ἐντολάς μου, τίum 33. Ε τῆς ψυχῆς, ἐξῆλθεν ἀπὸ τοῦ σώματος. Ο γὰρ ἄλλος, ΧΧνιι. 50. TOPOGRAPHIE CHRISTIAN. LIB. II. A stal, ac rursum, Gior meum et caro mea "; hic cor Meτ' xal Psal. Lxxxi, 3. xxiii, 43. " Ibi‹l. 48. pro anima usurpat, utpote quæ in corde sedeat, et infra corpus sit; et iterum quando dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi³, ut dicat, in anima mea; iterumque: Cor mundum cren in me, Deus ', ut dicat, animam. Dominus autem sic ait : Non quæ ingrediuntur, coinquinant howi- nem; nam in ventrem vadurt, et in secessum emii!un- tur : sed quae egrediuntur cx corde ; quasi dicat, ex anima, illa coinquinant kominem; qualia sunt cogitationes males, et alia, quas enumeral, anin proprietates. Alilique rursum aptius ad hudorum confusionem ait : Regnum Dei intra vos est", ac si diceret : Opus est et regnum Dei semper intus in anima habeatis; rursus latroni credenti hæc polli- B cetur, Amen dico tibi, kodie mecum eris in paradiso”, ubi evidentissime, in loco, dicit. Quod vero secun- dum animam, non secundum corpus dicat, imle palam est, quod corpus Dounini a Josephro Jeros- Ignis sepultum sit, ac latronis item corpus iisdem in locis sit tumulatum : manifestissimum ergo est ipsum hæc de anima dicere, Mecum eris hodie in paradise. Ad hæc evangelistarum plerique de morte Domini loquentes, exspiravit ", aiunt, ac si spiritus, qui intus exsistebat, videlicet anima, a corpore exietit; nam alius ait : Inclinato capile, omisit epi- D Et hæc quidem a nobis dicta sunt, quasi vere Christiana hypothesis, a nobis, inquam, ex divina Scriptura pernotis : non enim haec commenti aut conjectura quadam assecuti sumus; sed re accu- rate perquisita Deo obtemperavimus per prophetas et apostolos, ac per Filium suum loquenti: siqui- dem cum omnes quotquot aut ratiocinio suo aut conjectura hæc tractare aggrediuntur, passim hæreant et hallucinentur, nec valeant accurate loqui, ad Deum universi opificem, quemlibet vere Chri- stianum confugere oportet, utpote qui et cur et quo- modo factum sit apprime novit, ne errantes et omni vento doctrinæ hominumn ultro citroque ja- etati, ut Apostolus clamat, in versulia sermonum in astutia fallaciæ " inveniamur et nos cum mundo condemnati. Hæc ipsa in veteri lege Moyses in Numeris recenset his verbis: Dixitque Dominus at Moysen : Loquere fliis Israel, et dices ad eos, ut fa- ciant sihi fimbrias in alis vestimentorum suorum in generationes suas, et imponetur fimbriis vitta hyacin - thina, et erit vobis in fimbriis, et videbitis et recor- dabimini omuiuni mandatorum Domini, et facietis ea, neque divertemini post amentias restras, el post ocu- los vestros, in quibus vos fornicamini, ut recorde- mini et faciatis omnia præcepta mea: et erilis san- cli Deo vestro. Ego Dominus Deus, qui eduxi voS CT Ægypto, ut essems rubis Deus, ega Dominus Deus Luc Matth. xv, 17, » Luc. xvi, 21. * Psal. cxviii, 41. • Psal. 1, 12. • Matth. Ephes. 1, 14.

ψυχή μου, τὸν Κύριον καὶ πάντα τὰ ἐντάς γιου, ὡσανεῖ, καὶ αὐτῆς ἔνδον τυγχανούσης· καὶ πάλιν, ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου· κέχρηται δὲ ἀντὶ ψυχῆς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐκεῖ αὐτῆς ἱδρυμένης, καὶ ένα δεν οὔσης τοῦ σώματος· ὡς ὅταν πάλιν λέγῃ. Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι· ἵνα εἴπῃ. Ἐν τῇ ψυχῇ μου· καὶ πά- λιν, Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός τα εἴπῃ, ψυχήν. Ὁ δὲ Κύριός φησιν οὕτως, Οὐ τὰ εἰσ- πορευόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· εἰς γὰρ τὴν κοιλίαν χωρεῖ, καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται· τὰ δὲ ἐκπορευόμενα ἐκ τῆς καρδίας, ὡσανεί, τῆς ψυ- χῆς, ἐκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· οἷον πονηροί διαλογισμοί, καὶ ὅσα καταλέγει ἰδιώματα τῆς ψυχῆς. Ἑτέρωθι δὲ πάλιν λέγει εντρεπτικώτερον τοῖς Ἰου δαίοις· 'Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὅτι ἀφείλετε κατά ψυχήν ἀεὶ ἔχειν ἐντὸς ὑμῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν, τῷ πιστεύοντι λῃστῇ ἐπαγγέλλεται λέγων, Αμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ' ἐμοῦ εἶ ἐν τῷ παραδείσῳ· τέως φανερώτατα ἐν τόπῳ λέγει· ὅτι δὲ κατὰ ψυχὴν λέγει καὶ οὐ κατὰ τὸ σῶμα, δῆλον ἐκ τοῦ τεθάφθαι τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ὑπὸ Ἰωσὴφ ἐν Ἱεροσολύμοις· ἀλλὰ καὶ τὴ τοῦ ληστοῦ ἐν τοῖς αὐτόθι ἐτέθαπτο. Προδηλότατα οὖν κατὰ τὴν ψυχὴν λέγει το ἐμοῦ εἶ σήμερον ἐν τῷ παραδείσῳ. Επ δὲ καὶ οἱ πλείους τῶν εὐαγ- γελιστῶν ἐπὶ τοῦ θανάτου τοῦ Κυρίου. Εξέπνευσεν, εἶπον, ώσανεί, ἔσωθεν ὄντος τοῦ πνεύματος, τουτέστι Κλίνες τὴν κεφαλὴν, λέγει, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. . Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν εἴρηται ὡς ἐν τάξει ὑποθήκης Χριστιανικῆς, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς κινουμένοις, οὐχ ἑαυτοῖς πλασαμένοις ή στοχασαμένοις, ἀλλ' ἀκριβῶς πειθομένοις τῷ Θεῷ τῷ διὰ τῶν προφητῶν καὶ ἀπο- στόλων καὶ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ λαλήσαντι πάντων γὰρ τῶν θελόντων ἀπὸ λογισμῶν ἰδίων ἢ στοχασμῶν εἰ πεῖν τι τοιοῦτο, καὶ ἀπορούντων τὰ πλεῖστα και σφαλλομένων, καὶ μὴ ἐξισχυόντων τὸ ἀκριβὲς εἰπεῖν, πρὸς τὸν θεὸν τὸν κτίστην τοῦ παντὸς καταφυγείν χρή τὸν ὄντως Χριστιανὸν, τὸν εἰδότα τὸ πῶς καὶ διατί· ἵνα μὴ πλανώμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἀνθρώπων, καθὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βον, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν λόγων, καὶ τῇ πανουργία τῆς ἀπάτης, εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς σὺν τῷ κόσμῳ κατακρινόμενοι. Ταῦτα δὲ αὐτὰ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ Μωϋσῆς ἐν τοῖς Αριθμος καταλέγει καί φησι· Καὶ είσαι Κύριος πρὸς Μωυσῆν, Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, ποιησάτωσαν ἑαυτοῖς κράσπεδα ἐπὶ τὰ πτερύγια τῶν ἱματίων αὐτῶν εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν, καὶ ἐπιθήσεται ἐπὶ τὰ κράσπεδα των πτερυγίων κλώσιμα υακίνθινον, καὶ ἔσται ὑμῖν ἐν τοῖς κρασπέδοις· καὶ ὄψεσθε καὶ μνήσθητε πάντων τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ποιήσετε αὐτὰς, καὶ οὐ διαστραφήσεσθε ὑπίσω τῶν ἀνοιῶν ὑμῶν καὶ ὀπίσω τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν, ἐν οἷς ὑμεῖς ἐκπορνεύετε ὀπίσω αὐτῶν, ὅπως ἂν μνησθῆτε καὶ ποιῆτε πάσας τὰς ἐντολάς μου, τίum 33. Ε τῆς ψυχῆς, ἐξῆλθεν ἀπὸ τοῦ σώματος. Ο γὰρ ἄλλος, ΧΧνιι. 50. TOPOGRAPHIE CHRISTIAN. LIB. II. A stal, ac rursum, Gior meum et caro mea "; hic cor Meτ' xal Psal. Lxxxi, 3. xxiii, 43. " Ibi‹l. 48. pro anima usurpat, utpote quæ in corde sedeat, et infra corpus sit; et iterum quando dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi³, ut dicat, in anima mea; iterumque: Cor mundum cren in me, Deus ', ut dicat, animam. Dominus autem sic ait : Non quæ ingrediuntur, coinquinant howi- nem; nam in ventrem vadurt, et in secessum emii!un- tur : sed quae egrediuntur cx corde ; quasi dicat, ex anima, illa coinquinant kominem; qualia sunt cogitationes males, et alia, quas enumeral, anin proprietates. Alilique rursum aptius ad hudorum confusionem ait : Regnum Dei intra vos est", ac si diceret : Opus est et regnum Dei semper intus in anima habeatis; rursus latroni credenti hæc polli- B cetur, Amen dico tibi, kodie mecum eris in paradiso”, ubi evidentissime, in loco, dicit. Quod vero secun- dum animam, non secundum corpus dicat, imle palam est, quod corpus Dounini a Josephro Jeros- Ignis sepultum sit, ac latronis item corpus iisdem in locis sit tumulatum : manifestissimum ergo est ipsum hæc de anima dicere, Mecum eris hodie in paradise. Ad hæc evangelistarum plerique de morte Domini loquentes, exspiravit ", aiunt, ac si spiritus, qui intus exsistebat, videlicet anima, a corpore exietit; nam alius ait : Inclinato capile, omisit epi- D Et hæc quidem a nobis dicta sunt, quasi vere Christiana hypothesis, a nobis, inquam, ex divina Scriptura pernotis : non enim haec commenti aut conjectura quadam assecuti sumus; sed re accu- rate perquisita Deo obtemperavimus per prophetas et apostolos, ac per Filium suum loquenti: siqui- dem cum omnes quotquot aut ratiocinio suo aut conjectura hæc tractare aggrediuntur, passim hæreant et hallucinentur, nec valeant accurate loqui, ad Deum universi opificem, quemlibet vere Chri- stianum confugere oportet, utpote qui et cur et quo- modo factum sit apprime novit, ne errantes et omni vento doctrinæ hominumn ultro citroque ja- etati, ut Apostolus clamat, in versulia sermonum in astutia fallaciæ " inveniamur et nos cum mundo condemnati. Hæc ipsa in veteri lege Moyses in Numeris recenset his verbis: Dixitque Dominus at Moysen : Loquere fliis Israel, et dices ad eos, ut fa- ciant sihi fimbrias in alis vestimentorum suorum in generationes suas, et imponetur fimbriis vitta hyacin - thina, et erit vobis in fimbriis, et videbitis et recor- dabimini omuiuni mandatorum Domini, et facietis ea, neque divertemini post amentias restras, el post ocu- los vestros, in quibus vos fornicamini, ut recorde- mini et faciatis omnia præcepta mea: et erilis san- cli Deo vestro. Ego Dominus Deus, qui eduxi voS CT Ægypto, ut essems rubis Deus, ega Dominus Deus Luc Matth. xv, 17, » Luc. xvi, 21. * Psal. cxviii, 41. • Psal. 1, 12. • Matth. Ephes. 1, 14.

ψυχή μου, τὸν Κύριον καὶ πάντα τὰ ἐντάς γιου, ὡσανεῖ, καὶ αὐτῆς ἔνδον τυγχανούσης· καὶ πάλιν, ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου· κέχρηται δὲ ἀντὶ ψυχῆς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐκεῖ αὐτῆς ἱδρυμένης, καὶ ένα δεν οὔσης τοῦ σώματος· ὡς ὅταν πάλιν λέγῃ. Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι· ἵνα εἴπῃ. Ἐν τῇ ψυχῇ μου· καὶ πά- λιν, Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός τα εἴπῃ, ψυχήν. Ὁ δὲ Κύριός φησιν οὕτως, Οὐ τὰ εἰσ- πορευόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· εἰς γὰρ τὴν κοιλίαν χωρεῖ, καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται· τὰ δὲ ἐκπορευόμενα ἐκ τῆς καρδίας, ὡσανεί, τῆς ψυ- χῆς, ἐκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· οἷον πονηροί διαλογισμοί, καὶ ὅσα καταλέγει ἰδιώματα τῆς ψυχῆς. Ἑτέρωθι δὲ πάλιν λέγει εντρεπτικώτερον τοῖς Ἰου δαίοις· 'Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὅτι ἀφείλετε κατά ψυχήν ἀεὶ ἔχειν ἐντὸς ὑμῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν, τῷ πιστεύοντι λῃστῇ ἐπαγγέλλεται λέγων, Αμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ' ἐμοῦ εἶ ἐν τῷ παραδείσῳ· τέως φανερώτατα ἐν τόπῳ λέγει· ὅτι δὲ κατὰ ψυχὴν λέγει καὶ οὐ κατὰ τὸ σῶμα, δῆλον ἐκ τοῦ τεθάφθαι τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ὑπὸ Ἰωσὴφ ἐν Ἱεροσολύμοις· ἀλλὰ καὶ τὴ τοῦ ληστοῦ ἐν τοῖς αὐτόθι ἐτέθαπτο. Προδηλότατα οὖν κατὰ τὴν ψυχὴν λέγει το ἐμοῦ εἶ σήμερον ἐν τῷ παραδείσῳ. Επ δὲ καὶ οἱ πλείους τῶν εὐαγ- γελιστῶν ἐπὶ τοῦ θανάτου τοῦ Κυρίου. Εξέπνευσεν, εἶπον, ώσανεί, ἔσωθεν ὄντος τοῦ πνεύματος, τουτέστι Κλίνες τὴν κεφαλὴν, λέγει, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. . Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν εἴρηται ὡς ἐν τάξει ὑποθήκης Χριστιανικῆς, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς κινουμένοις, οὐχ ἑαυτοῖς πλασαμένοις ή στοχασαμένοις, ἀλλ' ἀκριβῶς πειθομένοις τῷ Θεῷ τῷ διὰ τῶν προφητῶν καὶ ἀπο- στόλων καὶ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ λαλήσαντι πάντων γὰρ τῶν θελόντων ἀπὸ λογισμῶν ἰδίων ἢ στοχασμῶν εἰ πεῖν τι τοιοῦτο, καὶ ἀπορούντων τὰ πλεῖστα και σφαλλομένων, καὶ μὴ ἐξισχυόντων τὸ ἀκριβὲς εἰπεῖν, πρὸς τὸν θεὸν τὸν κτίστην τοῦ παντὸς καταφυγείν χρή τὸν ὄντως Χριστιανὸν, τὸν εἰδότα τὸ πῶς καὶ διατί· ἵνα μὴ πλανώμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἀνθρώπων, καθὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βον, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν λόγων, καὶ τῇ πανουργία τῆς ἀπάτης, εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς σὺν τῷ κόσμῳ κατακρινόμενοι. Ταῦτα δὲ αὐτὰ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ Μωϋσῆς ἐν τοῖς Αριθμος καταλέγει καί φησι· Καὶ είσαι Κύριος πρὸς Μωυσῆν, Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, ποιησάτωσαν ἑαυτοῖς κράσπεδα ἐπὶ τὰ πτερύγια τῶν ἱματίων αὐτῶν εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν, καὶ ἐπιθήσεται ἐπὶ τὰ κράσπεδα των πτερυγίων κλώσιμα υακίνθινον, καὶ ἔσται ὑμῖν ἐν τοῖς κρασπέδοις· καὶ ὄψεσθε καὶ μνήσθητε πάντων τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ποιήσετε αὐτὰς, καὶ οὐ διαστραφήσεσθε ὑπίσω τῶν ἀνοιῶν ὑμῶν καὶ ὀπίσω τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν, ἐν οἷς ὑμεῖς ἐκπορνεύετε ὀπίσω αὐτῶν, ὅπως ἂν μνησθῆτε καὶ ποιῆτε πάσας τὰς ἐντολάς μου, τίum 33. Ε τῆς ψυχῆς, ἐξῆλθεν ἀπὸ τοῦ σώματος. Ο γὰρ ἄλλος, ΧΧνιι. 50. TOPOGRAPHIE CHRISTIAN. LIB. II. A stal, ac rursum, Gior meum et caro mea "; hic cor Meτ' xal Psal. Lxxxi, 3. xxiii, 43. " Ibi‹l. 48. pro anima usurpat, utpote quæ in corde sedeat, et infra corpus sit; et iterum quando dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi³, ut dicat, in anima mea; iterumque: Cor mundum cren in me, Deus ', ut dicat, animam. Dominus autem sic ait : Non quæ ingrediuntur, coinquinant howi- nem; nam in ventrem vadurt, et in secessum emii!un- tur : sed quae egrediuntur cx corde ; quasi dicat, ex anima, illa coinquinant kominem; qualia sunt cogitationes males, et alia, quas enumeral, anin proprietates. Alilique rursum aptius ad hudorum confusionem ait : Regnum Dei intra vos est", ac si diceret : Opus est et regnum Dei semper intus in anima habeatis; rursus latroni credenti hæc polli- B cetur, Amen dico tibi, kodie mecum eris in paradiso”, ubi evidentissime, in loco, dicit. Quod vero secun- dum animam, non secundum corpus dicat, imle palam est, quod corpus Dounini a Josephro Jeros- Ignis sepultum sit, ac latronis item corpus iisdem in locis sit tumulatum : manifestissimum ergo est ipsum hæc de anima dicere, Mecum eris hodie in paradise. Ad hæc evangelistarum plerique de morte Domini loquentes, exspiravit ", aiunt, ac si spiritus, qui intus exsistebat, videlicet anima, a corpore exietit; nam alius ait : Inclinato capile, omisit epi- D Et hæc quidem a nobis dicta sunt, quasi vere Christiana hypothesis, a nobis, inquam, ex divina Scriptura pernotis : non enim haec commenti aut conjectura quadam assecuti sumus; sed re accu- rate perquisita Deo obtemperavimus per prophetas et apostolos, ac per Filium suum loquenti: siqui- dem cum omnes quotquot aut ratiocinio suo aut conjectura hæc tractare aggrediuntur, passim hæreant et hallucinentur, nec valeant accurate loqui, ad Deum universi opificem, quemlibet vere Chri- stianum confugere oportet, utpote qui et cur et quo- modo factum sit apprime novit, ne errantes et omni vento doctrinæ hominumn ultro citroque ja- etati, ut Apostolus clamat, in versulia sermonum in astutia fallaciæ " inveniamur et nos cum mundo condemnati. Hæc ipsa in veteri lege Moyses in Numeris recenset his verbis: Dixitque Dominus at Moysen : Loquere fliis Israel, et dices ad eos, ut fa- ciant sihi fimbrias in alis vestimentorum suorum in generationes suas, et imponetur fimbriis vitta hyacin - thina, et erit vobis in fimbriis, et videbitis et recor- dabimini omuiuni mandatorum Domini, et facietis ea, neque divertemini post amentias restras, el post ocu- los vestros, in quibus vos fornicamini, ut recorde- mini et faciatis omnia præcepta mea: et erilis san- cli Deo vestro. Ego Dominus Deus, qui eduxi voS CT Ægypto, ut essems rubis Deus, ega Dominus Deus Luc Matth. xv, 17, » Luc. xvi, 21. * Psal. cxviii, 41. • Psal. 1, 12. • Matth. Ephes. 1, 14.

ψυχή μου, τὸν Κύριον καὶ πάντα τὰ ἐντάς γιου, ὡσανεῖ, καὶ αὐτῆς ἔνδον τυγχανούσης· καὶ πάλιν, ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου· κέχρηται δὲ ἀντὶ ψυχῆς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐκεῖ αὐτῆς ἱδρυμένης, καὶ ένα δεν οὔσης τοῦ σώματος· ὡς ὅταν πάλιν λέγῃ. Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι· ἵνα εἴπῃ. Ἐν τῇ ψυχῇ μου· καὶ πά- λιν, Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός τα εἴπῃ, ψυχήν. Ὁ δὲ Κύριός φησιν οὕτως, Οὐ τὰ εἰσ- πορευόμενα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· εἰς γὰρ τὴν κοιλίαν χωρεῖ, καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται· τὰ δὲ ἐκπορευόμενα ἐκ τῆς καρδίας, ὡσανεί, τῆς ψυ- χῆς, ἐκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον· οἷον πονηροί διαλογισμοί, καὶ ὅσα καταλέγει ἰδιώματα τῆς ψυχῆς. Ἑτέρωθι δὲ πάλιν λέγει εντρεπτικώτερον τοῖς Ἰου δαίοις· 'Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὅτι ἀφείλετε κατά ψυχήν ἀεὶ ἔχειν ἐντὸς ὑμῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν, τῷ πιστεύοντι λῃστῇ ἐπαγγέλλεται λέγων, Αμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ' ἐμοῦ εἶ ἐν τῷ παραδείσῳ· τέως φανερώτατα ἐν τόπῳ λέγει· ὅτι δὲ κατὰ ψυχὴν λέγει καὶ οὐ κατὰ τὸ σῶμα, δῆλον ἐκ τοῦ τεθάφθαι τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ὑπὸ Ἰωσὴφ ἐν Ἱεροσολύμοις· ἀλλὰ καὶ τὴ τοῦ ληστοῦ ἐν τοῖς αὐτόθι ἐτέθαπτο. Προδηλότατα οὖν κατὰ τὴν ψυχὴν λέγει το ἐμοῦ εἶ σήμερον ἐν τῷ παραδείσῳ. Επ δὲ καὶ οἱ πλείους τῶν εὐαγ- γελιστῶν ἐπὶ τοῦ θανάτου τοῦ Κυρίου. Εξέπνευσεν, εἶπον, ώσανεί, ἔσωθεν ὄντος τοῦ πνεύματος, τουτέστι Κλίνες τὴν κεφαλὴν, λέγει, ἀφῆκε τὸ πνεῦμα. . Καὶ ταῦτα μὲν ἡμῖν εἴρηται ὡς ἐν τάξει ὑποθήκης Χριστιανικῆς, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς κινουμένοις, οὐχ ἑαυτοῖς πλασαμένοις ή στοχασαμένοις, ἀλλ' ἀκριβῶς πειθομένοις τῷ Θεῷ τῷ διὰ τῶν προφητῶν καὶ ἀπο- στόλων καὶ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ λαλήσαντι πάντων γὰρ τῶν θελόντων ἀπὸ λογισμῶν ἰδίων ἢ στοχασμῶν εἰ πεῖν τι τοιοῦτο, καὶ ἀπορούντων τὰ πλεῖστα και σφαλλομένων, καὶ μὴ ἐξισχυόντων τὸ ἀκριβὲς εἰπεῖν, πρὸς τὸν θεὸν τὸν κτίστην τοῦ παντὸς καταφυγείν χρή τὸν ὄντως Χριστιανὸν, τὸν εἰδότα τὸ πῶς καὶ διατί· ἵνα μὴ πλανώμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν ἀνθρώπων, καθὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βον, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν λόγων, καὶ τῇ πανουργία τῆς ἀπάτης, εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς σὺν τῷ κόσμῳ κατακρινόμενοι. Ταῦτα δὲ αὐτὰ καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ Μωϋσῆς ἐν τοῖς Αριθμος καταλέγει καί φησι· Καὶ είσαι Κύριος πρὸς Μωυσῆν, Λάλησον τοῖς υἱοῖς Ισραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτοὺς, ποιησάτωσαν ἑαυτοῖς κράσπεδα ἐπὶ τὰ πτερύγια τῶν ἱματίων αὐτῶν εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν, καὶ ἐπιθήσεται ἐπὶ τὰ κράσπεδα των πτερυγίων κλώσιμα υακίνθινον, καὶ ἔσται ὑμῖν ἐν τοῖς κρασπέδοις· καὶ ὄψεσθε καὶ μνήσθητε πάντων τῶν ἐντολῶν Κυρίου, ποιήσετε αὐτὰς, καὶ οὐ διαστραφήσεσθε ὑπίσω τῶν ἀνοιῶν ὑμῶν καὶ ὀπίσω τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν, ἐν οἷς ὑμεῖς ἐκπορνεύετε ὀπίσω αὐτῶν, ὅπως ἂν μνησθῆτε καὶ ποιῆτε πάσας τὰς ἐντολάς μου, τίum 33. Ε τῆς ψυχῆς, ἐξῆλθεν ἀπὸ τοῦ σώματος. Ο γὰρ ἄλλος, ΧΧνιι. 50. TOPOGRAPHIE CHRISTIAN. LIB. II. A stal, ac rursum, Gior meum et caro mea "; hic cor Meτ' xal Psal. Lxxxi, 3. xxiii, 43. " Ibi‹l. 48. pro anima usurpat, utpote quæ in corde sedeat, et infra corpus sit; et iterum quando dicit: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi³, ut dicat, in anima mea; iterumque: Cor mundum cren in me, Deus ', ut dicat, animam. Dominus autem sic ait : Non quæ ingrediuntur, coinquinant howi- nem; nam in ventrem vadurt, et in secessum emii!un- tur : sed quae egrediuntur cx corde ; quasi dicat, ex anima, illa coinquinant kominem; qualia sunt cogitationes males, et alia, quas enumeral, anin proprietates. Alilique rursum aptius ad hudorum confusionem ait : Regnum Dei intra vos est", ac si diceret : Opus est et regnum Dei semper intus in anima habeatis; rursus latroni credenti hæc polli- B cetur, Amen dico tibi, kodie mecum eris in paradiso”, ubi evidentissime, in loco, dicit. Quod vero secun- dum animam, non secundum corpus dicat, imle palam est, quod corpus Dounini a Josephro Jeros- Ignis sepultum sit, ac latronis item corpus iisdem in locis sit tumulatum : manifestissimum ergo est ipsum hæc de anima dicere, Mecum eris hodie in paradise. Ad hæc evangelistarum plerique de morte Domini loquentes, exspiravit ", aiunt, ac si spiritus, qui intus exsistebat, videlicet anima, a corpore exietit; nam alius ait : Inclinato capile, omisit epi- D Et hæc quidem a nobis dicta sunt, quasi vere Christiana hypothesis, a nobis, inquam, ex divina Scriptura pernotis : non enim haec commenti aut conjectura quadam assecuti sumus; sed re accu- rate perquisita Deo obtemperavimus per prophetas et apostolos, ac per Filium suum loquenti: siqui- dem cum omnes quotquot aut ratiocinio suo aut conjectura hæc tractare aggrediuntur, passim hæreant et hallucinentur, nec valeant accurate loqui, ad Deum universi opificem, quemlibet vere Chri- stianum confugere oportet, utpote qui et cur et quo- modo factum sit apprime novit, ne errantes et omni vento doctrinæ hominumn ultro citroque ja- etati, ut Apostolus clamat, in versulia sermonum in astutia fallaciæ " inveniamur et nos cum mundo condemnati. Hæc ipsa in veteri lege Moyses in Numeris recenset his verbis: Dixitque Dominus at Moysen : Loquere fliis Israel, et dices ad eos, ut fa- ciant sihi fimbrias in alis vestimentorum suorum in generationes suas, et imponetur fimbriis vitta hyacin - thina, et erit vobis in fimbriis, et videbitis et recor- dabimini omuiuni mandatorum Domini, et facietis ea, neque divertemini post amentias restras, el post ocu- los vestros, in quibus vos fornicamini, ut recorde- mini et faciatis omnia præcepta mea: et erilis san- cli Deo vestro. Ego Dominus Deus, qui eduxi voS CT Ægypto, ut essems rubis Deus, ega Dominus Deus Luc Matth. xv, 17, » Luc. xvi, 21. * Psal. cxviii, 41. • Psal. 1, 12. • Matth. Ephes. 1, 14.

καὶ ἔσεσθε ἅγιοι τῷ Θεῷ ὑμῶν. Ἐγὼ Κύριος ὁ έχεσθαι, εὐχαῖς τῆς σῆς ἁγιωσύνης, Χριστιανικώτατε θρόνου τῆς χάριτος, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Θεὸς ὁ ἐξαγαγὼν ὑμᾶς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, εἶναι ὑμῶν Θεός, ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. Σαφέστερον καὶ αὐτὸς διδάξας, ὅπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἐδίδαξε, μὴ κατακολουθεῖν ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις· ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς θείοις προστάγμασι. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, ὦ τιμία κεφαλή, τούτων μὲν ἀπέχεσθαι, τῶν δὲ θείων ἀντ Πάτερ· όπως εύρωμεν ἔλεος καὶ χάριν ἐνώπιον τοῦ ΛΟΓΟΣ 1. Οτι βεβαία ἐστὶ καὶ ἀξιόπιστος ἡ θεία Γραφή, καὶ σύμφωνος αὐτὴ ἑαυτῇ καὶ καθ' ἑαυτὴν δια ηγουμένη, Παλαιά τε καὶ Καινή Διαθήκη, σης μαίνουσα καὶ τὸ χρήσιμον τῶν σχημάτων τοῦ παντὸς κόσμου. Πρῶτον οἱ ἄνθρωποι μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἐπὶ τῆς θεομάχου πυργοποιίας ἐφ' ὑψηλοῦ γενόμενοι, και τανοοῦντες συνεχῶς τοῖς ἄστροις, ὑπώπτευσαν πλα νώμενοι ταύτην εἶναι τὴν δόξαν σφαιροειδῆ τὸν οὐ κανόν. Βαβυλωνίων γὰρ οὔσης τῆς πόλεως ἔνθα τὸν πύργον ᾠκοδόμουν, Χαλδαίων ἀνάγκη πρῶτον ἐφεύ- ρεμα τὸ τοιοῦτον· ὅθεν καὶ βαρβαρικὴν σφαίραν έξω ειργάσαντο οἱ ἐκ τοῦ γένους τοῦ ᾿Αβραάμ, Χαλδαίος ὑπάρχοντες, καὶ κατελθόντες εἰς Αἴγυπτον, αὐτοὶ μετέδωκαν τοῖ; Αἰγυπτίοις ταύτης τῆς δόξης. Πολυ- πραγμονικώτερον πάλιν ἀφορμῆς δραξάμενοι οἱ Διο γύπτιοι, επέτειναν καὶ αὐτοὶ ταύτην τὴν δόξαν, έως στοῦ καὶ οἱ Ἕλληνες παροικήσαντες ἐν Αἰγύπτῳ, Πυθαγόρας, Πλάτων τε, καὶ Εὔδοξος ὁ Κνίδιος οἱ φιλόσοφοι, καὶ αὐτοὶ ταύτης μεταλαβόντες πλέον τι καὶ αὐτοὶ ἐπεξειργάσαντο ἐκ τῶν πρώτων λαβόντες τὰς ἀφορμάς. Παραγραφή. Μετὰ τὸν κατακλυσμόν, λοιπὸν τῶν ἀνθρώπων πληρ θυνθέντων ἔσω ἐν τῇ Ανατολῇ, ἔνθα ἡ κιβωτὸς ἐκαθέσθη, καθώς γέγραπται, κινήσαντες μικρῷ πρὸς ἐπὶ τὰ ἔξω, εὗρον πεδίον ἐν γῇ Σενναάρ. Μιᾶς δὲ γλώττης ὄντες οι πάντες, ομοθυμαδόν διελογίζοντο λέγοντες, Στε Τοὺς πρὸ ἡμῶν ἀνθρώπους ὁ Θεὸς κατακλυσμῷ δι έφθειρεν· εἰ δοκήσει πάλιν αὐτῷ ὀργισθῆναι ἡμῖν καὶ κατακλυσμῷ διαφθείραι, ἀπολούμεθα πάντες. ᾿Αλλὰ δεῦτε, πλινθεύσωμεν πλίνθους, καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρί, ἵνα τοῖς ὕδασιν ἀντέχωσι, καὶ ἀσφάλτι οἰκοδομήσαντες ποιήσωμεν πύργον ὑψηλόν, οὗ ἡ κε- φαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ· ἵνα τοῦ μὲν κατακλυ σμοῦ ῥυσθέντες, σωθῶμεν ἐν τῷ πύργῳ. Εὐχερῶς δὲ πρὸς αὐτὸν παραταξώμεθα εἰς πόλεμον, ἐγγύτατοι αὐτοῦ ὄντες, ἕως ἐσμὲν ὁμοῦ πάντες, πρὶν ἢ δια σκορπισθῶμεν. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ λέγειν· Καὶ ποιήσωμεν ἑαυτοῖς ὄνομα, πρὸ τοῦ διασπαρήναι ἡμᾶς ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς. Αρξάμενοι τοίνυν οἰκοδομεῖν καὶ τυραννικῷ τρόπῳ βουλόμενοι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν, ὁ φιλάνθρωπος καὶ εὔσπλαγχνος Θεὺς, εἰδὼς καὶ προειδώς ἂν ἔκτισεν αὐθαίρετον καὶ αὐτεξούσιον ἄνθρωπον, δύναμιν μὲν τοῦ ἐν αὐτῷ λο γικοῦ, τὴν ἀσθένειαν δὲ τῆς αὐτοῦ σαρκός, σπλαγχνι- σθεὶς μᾶλλον ἢ περιοργισθείς, πεποίηκε πάλιν οίχε νομίαν μεγάλην, μὴ ἑάσας αὐτοὺς ἀνόνητα κάμνειν COSME INDICOPLEUST.E tester s. Clarius et ipse cadem docens quæ docuit A Apostolus, nos non proprias cogitationes, seul po- tius divina præcepta sequi oportere. Faxit Deus, o pretiosum caput, ut ab iis abstineamus, ac divina sectemur, precibus sanctitatis tuæ, Christianissime Pater, ut coram throno gratiæ misericordiam et gratiam inveniamus in sæcula. Amen. LIBER III. Quod divina Scriptura firma et fide digna sit, alque ipsa, nempe Vetus et Novum Testamentum, una concordet, dam figurarum totius mundi utilita- tem indicat. B Post diluvium cum homines Deo adversantes construenda turri primum occuparentur, e sublimi frequenter astra considerantes, errore ducti, su- spicati sunt cœlum vere sphæricum esse. Nam cum urbs in qua turrim ædificabant Babyloniorum esset, necessarium est hoc primo Chaldæorum inventum esse : quare barbaram sphæram concin- marunt qui, ex Abrahami genere orti, Chaldaei erant ; atque in Egyptum profecti, Egyptiis il lam opinionem communicarunt. Ægyptii vero ar- repla liue occasione rem curiosius pervertigantes, eam opinionem latius extemlerunt, donec in Ægy- plo peregrinantes Graeci, Pythagoras scilicet, Pla- to, et Eudoxus Cuidius philosophi, eam cum C edidicissent, arrepta ex prioribus ansa, eamdem fusius explanarunt. Paragrapha. Post diluvium, hominibus in interiore Orientis parte, ubi arca consederat, numero auctis, ut scriptum est, ii, ex pristinis limitibus egressi, pla- mitiem invenerunt in terra Sennaar. Cum autem omnes unius linguæ essent, de his mutuo consul- tabant dicentes: Priscos homines Deus diluvio perdidit ac si iterum iratus nos pariter diluvio perdere velit, saue peribimus. Verum agile, la- teres paremus et coquamus igni, ut aquis absi- staut, ac bitumine conglutinantes construiamus præaltam turrin, cujus cacumen coelum pertin- gal, ut, diluvio erepti, in turri servemur. Sicque facile bellum contra illum instruere poterimus, quando proximi erimus, dumque omnes una su- nus necdum dispersi. Illud enim sibi vult hoc dictum : Et faciamus nobis nomen, antequam dis- pergamur in facie terræ ". Orsi itaque structu- ram, cum tyrannico more vellent in cœlum ascen- dere, clemens ille ac misericors Deus, gnarus ac præscius eum, quem liberi arbitrii creaveral, hominem, vi quidem rationalis partis instructum, sed infirmitate carnis debilem esse, commisera- tione potius, quam indignatione permotus, magna iterum œconomia est usus, nec permisit eos in- cassum laborare ac defatigari : nam præterquam Gen. xl, 4. Num. xv, 16. D

καὶ ἔσεσθε ἅγιοι τῷ Θεῷ ὑμῶν. Ἐγὼ Κύριος ὁ έχεσθαι, εὐχαῖς τῆς σῆς ἁγιωσύνης, Χριστιανικώτατε θρόνου τῆς χάριτος, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Θεὸς ὁ ἐξαγαγὼν ὑμᾶς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, εἶναι ὑμῶν Θεός, ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. Σαφέστερον καὶ αὐτὸς διδάξας, ὅπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἐδίδαξε, μὴ κατακολουθεῖν ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις· ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς θείοις προστάγμασι. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, ὦ τιμία κεφαλή, τούτων μὲν ἀπέχεσθαι, τῶν δὲ θείων ἀντ Πάτερ· όπως εύρωμεν ἔλεος καὶ χάριν ἐνώπιον τοῦ ΛΟΓΟΣ 1. Οτι βεβαία ἐστὶ καὶ ἀξιόπιστος ἡ θεία Γραφή, καὶ σύμφωνος αὐτὴ ἑαυτῇ καὶ καθ' ἑαυτὴν δια ηγουμένη, Παλαιά τε καὶ Καινή Διαθήκη, σης μαίνουσα καὶ τὸ χρήσιμον τῶν σχημάτων τοῦ παντὸς κόσμου. Πρῶτον οἱ ἄνθρωποι μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἐπὶ τῆς θεομάχου πυργοποιίας ἐφ' ὑψηλοῦ γενόμενοι, και τανοοῦντες συνεχῶς τοῖς ἄστροις, ὑπώπτευσαν πλα νώμενοι ταύτην εἶναι τὴν δόξαν σφαιροειδῆ τὸν οὐ κανόν. Βαβυλωνίων γὰρ οὔσης τῆς πόλεως ἔνθα τὸν πύργον ᾠκοδόμουν, Χαλδαίων ἀνάγκη πρῶτον ἐφεύ- ρεμα τὸ τοιοῦτον· ὅθεν καὶ βαρβαρικὴν σφαίραν έξω ειργάσαντο οἱ ἐκ τοῦ γένους τοῦ ᾿Αβραάμ, Χαλδαίος ὑπάρχοντες, καὶ κατελθόντες εἰς Αἴγυπτον, αὐτοὶ μετέδωκαν τοῖ; Αἰγυπτίοις ταύτης τῆς δόξης. Πολυ- πραγμονικώτερον πάλιν ἀφορμῆς δραξάμενοι οἱ Διο γύπτιοι, επέτειναν καὶ αὐτοὶ ταύτην τὴν δόξαν, έως στοῦ καὶ οἱ Ἕλληνες παροικήσαντες ἐν Αἰγύπτῳ, Πυθαγόρας, Πλάτων τε, καὶ Εὔδοξος ὁ Κνίδιος οἱ φιλόσοφοι, καὶ αὐτοὶ ταύτης μεταλαβόντες πλέον τι καὶ αὐτοὶ ἐπεξειργάσαντο ἐκ τῶν πρώτων λαβόντες τὰς ἀφορμάς. Παραγραφή. Μετὰ τὸν κατακλυσμόν, λοιπὸν τῶν ἀνθρώπων πληρ θυνθέντων ἔσω ἐν τῇ Ανατολῇ, ἔνθα ἡ κιβωτὸς ἐκαθέσθη, καθώς γέγραπται, κινήσαντες μικρῷ πρὸς ἐπὶ τὰ ἔξω, εὗρον πεδίον ἐν γῇ Σενναάρ. Μιᾶς δὲ γλώττης ὄντες οι πάντες, ομοθυμαδόν διελογίζοντο λέγοντες, Στε Τοὺς πρὸ ἡμῶν ἀνθρώπους ὁ Θεὸς κατακλυσμῷ δι έφθειρεν· εἰ δοκήσει πάλιν αὐτῷ ὀργισθῆναι ἡμῖν καὶ κατακλυσμῷ διαφθείραι, ἀπολούμεθα πάντες. ᾿Αλλὰ δεῦτε, πλινθεύσωμεν πλίνθους, καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρί, ἵνα τοῖς ὕδασιν ἀντέχωσι, καὶ ἀσφάλτι οἰκοδομήσαντες ποιήσωμεν πύργον ὑψηλόν, οὗ ἡ κε- φαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ· ἵνα τοῦ μὲν κατακλυ σμοῦ ῥυσθέντες, σωθῶμεν ἐν τῷ πύργῳ. Εὐχερῶς δὲ πρὸς αὐτὸν παραταξώμεθα εἰς πόλεμον, ἐγγύτατοι αὐτοῦ ὄντες, ἕως ἐσμὲν ὁμοῦ πάντες, πρὶν ἢ δια σκορπισθῶμεν. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ λέγειν· Καὶ ποιήσωμεν ἑαυτοῖς ὄνομα, πρὸ τοῦ διασπαρήναι ἡμᾶς ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς. Αρξάμενοι τοίνυν οἰκοδομεῖν καὶ τυραννικῷ τρόπῳ βουλόμενοι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν, ὁ φιλάνθρωπος καὶ εὔσπλαγχνος Θεὺς, εἰδὼς καὶ προειδώς ἂν ἔκτισεν αὐθαίρετον καὶ αὐτεξούσιον ἄνθρωπον, δύναμιν μὲν τοῦ ἐν αὐτῷ λο γικοῦ, τὴν ἀσθένειαν δὲ τῆς αὐτοῦ σαρκός, σπλαγχνι- σθεὶς μᾶλλον ἢ περιοργισθείς, πεποίηκε πάλιν οίχε νομίαν μεγάλην, μὴ ἑάσας αὐτοὺς ἀνόνητα κάμνειν COSME INDICOPLEUST.E tester s. Clarius et ipse cadem docens quæ docuit A Apostolus, nos non proprias cogitationes, seul po- tius divina præcepta sequi oportere. Faxit Deus, o pretiosum caput, ut ab iis abstineamus, ac divina sectemur, precibus sanctitatis tuæ, Christianissime Pater, ut coram throno gratiæ misericordiam et gratiam inveniamus in sæcula. Amen. LIBER III. Quod divina Scriptura firma et fide digna sit, alque ipsa, nempe Vetus et Novum Testamentum, una concordet, dam figurarum totius mundi utilita- tem indicat. B Post diluvium cum homines Deo adversantes construenda turri primum occuparentur, e sublimi frequenter astra considerantes, errore ducti, su- spicati sunt cœlum vere sphæricum esse. Nam cum urbs in qua turrim ædificabant Babyloniorum esset, necessarium est hoc primo Chaldæorum inventum esse : quare barbaram sphæram concin- marunt qui, ex Abrahami genere orti, Chaldaei erant ; atque in Egyptum profecti, Egyptiis il lam opinionem communicarunt. Ægyptii vero ar- repla liue occasione rem curiosius pervertigantes, eam opinionem latius extemlerunt, donec in Ægy- plo peregrinantes Graeci, Pythagoras scilicet, Pla- to, et Eudoxus Cuidius philosophi, eam cum C edidicissent, arrepta ex prioribus ansa, eamdem fusius explanarunt. Paragrapha. Post diluvium, hominibus in interiore Orientis parte, ubi arca consederat, numero auctis, ut scriptum est, ii, ex pristinis limitibus egressi, pla- mitiem invenerunt in terra Sennaar. Cum autem omnes unius linguæ essent, de his mutuo consul- tabant dicentes: Priscos homines Deus diluvio perdidit ac si iterum iratus nos pariter diluvio perdere velit, saue peribimus. Verum agile, la- teres paremus et coquamus igni, ut aquis absi- staut, ac bitumine conglutinantes construiamus præaltam turrin, cujus cacumen coelum pertin- gal, ut, diluvio erepti, in turri servemur. Sicque facile bellum contra illum instruere poterimus, quando proximi erimus, dumque omnes una su- nus necdum dispersi. Illud enim sibi vult hoc dictum : Et faciamus nobis nomen, antequam dis- pergamur in facie terræ ". Orsi itaque structu- ram, cum tyrannico more vellent in cœlum ascen- dere, clemens ille ac misericors Deus, gnarus ac præscius eum, quem liberi arbitrii creaveral, hominem, vi quidem rationalis partis instructum, sed infirmitate carnis debilem esse, commisera- tione potius, quam indignatione permotus, magna iterum œconomia est usus, nec permisit eos in- cassum laborare ac defatigari : nam præterquam Gen. xl, 4. Num. xv, 16. D

καὶ ἔσεσθε ἅγιοι τῷ Θεῷ ὑμῶν. Ἐγὼ Κύριος ὁ έχεσθαι, εὐχαῖς τῆς σῆς ἁγιωσύνης, Χριστιανικώτατε θρόνου τῆς χάριτος, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Θεὸς ὁ ἐξαγαγὼν ὑμᾶς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, εἶναι ὑμῶν Θεός, ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. Σαφέστερον καὶ αὐτὸς διδάξας, ὅπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἐδίδαξε, μὴ κατακολουθεῖν ταῖς ἰδίαις ἐννοίαις· ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς θείοις προστάγμασι. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, ὦ τιμία κεφαλή, τούτων μὲν ἀπέχεσθαι, τῶν δὲ θείων ἀντ Πάτερ· όπως εύρωμεν ἔλεος καὶ χάριν ἐνώπιον τοῦ ΛΟΓΟΣ 1. Οτι βεβαία ἐστὶ καὶ ἀξιόπιστος ἡ θεία Γραφή, καὶ σύμφωνος αὐτὴ ἑαυτῇ καὶ καθ' ἑαυτὴν δια ηγουμένη, Παλαιά τε καὶ Καινή Διαθήκη, σης μαίνουσα καὶ τὸ χρήσιμον τῶν σχημάτων τοῦ παντὸς κόσμου. Πρῶτον οἱ ἄνθρωποι μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἐπὶ τῆς θεομάχου πυργοποιίας ἐφ' ὑψηλοῦ γενόμενοι, και τανοοῦντες συνεχῶς τοῖς ἄστροις, ὑπώπτευσαν πλα νώμενοι ταύτην εἶναι τὴν δόξαν σφαιροειδῆ τὸν οὐ κανόν. Βαβυλωνίων γὰρ οὔσης τῆς πόλεως ἔνθα τὸν πύργον ᾠκοδόμουν, Χαλδαίων ἀνάγκη πρῶτον ἐφεύ- ρεμα τὸ τοιοῦτον· ὅθεν καὶ βαρβαρικὴν σφαίραν έξω ειργάσαντο οἱ ἐκ τοῦ γένους τοῦ ᾿Αβραάμ, Χαλδαίος ὑπάρχοντες, καὶ κατελθόντες εἰς Αἴγυπτον, αὐτοὶ μετέδωκαν τοῖ; Αἰγυπτίοις ταύτης τῆς δόξης. Πολυ- πραγμονικώτερον πάλιν ἀφορμῆς δραξάμενοι οἱ Διο γύπτιοι, επέτειναν καὶ αὐτοὶ ταύτην τὴν δόξαν, έως στοῦ καὶ οἱ Ἕλληνες παροικήσαντες ἐν Αἰγύπτῳ, Πυθαγόρας, Πλάτων τε, καὶ Εὔδοξος ὁ Κνίδιος οἱ φιλόσοφοι, καὶ αὐτοὶ ταύτης μεταλαβόντες πλέον τι καὶ αὐτοὶ ἐπεξειργάσαντο ἐκ τῶν πρώτων λαβόντες τὰς ἀφορμάς. Παραγραφή. Μετὰ τὸν κατακλυσμόν, λοιπὸν τῶν ἀνθρώπων πληρ θυνθέντων ἔσω ἐν τῇ Ανατολῇ, ἔνθα ἡ κιβωτὸς ἐκαθέσθη, καθώς γέγραπται, κινήσαντες μικρῷ πρὸς ἐπὶ τὰ ἔξω, εὗρον πεδίον ἐν γῇ Σενναάρ. Μιᾶς δὲ γλώττης ὄντες οι πάντες, ομοθυμαδόν διελογίζοντο λέγοντες, Στε Τοὺς πρὸ ἡμῶν ἀνθρώπους ὁ Θεὸς κατακλυσμῷ δι έφθειρεν· εἰ δοκήσει πάλιν αὐτῷ ὀργισθῆναι ἡμῖν καὶ κατακλυσμῷ διαφθείραι, ἀπολούμεθα πάντες. ᾿Αλλὰ δεῦτε, πλινθεύσωμεν πλίνθους, καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρί, ἵνα τοῖς ὕδασιν ἀντέχωσι, καὶ ἀσφάλτι οἰκοδομήσαντες ποιήσωμεν πύργον ὑψηλόν, οὗ ἡ κε- φαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ· ἵνα τοῦ μὲν κατακλυ σμοῦ ῥυσθέντες, σωθῶμεν ἐν τῷ πύργῳ. Εὐχερῶς δὲ πρὸς αὐτὸν παραταξώμεθα εἰς πόλεμον, ἐγγύτατοι αὐτοῦ ὄντες, ἕως ἐσμὲν ὁμοῦ πάντες, πρὶν ἢ δια σκορπισθῶμεν. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ λέγειν· Καὶ ποιήσωμεν ἑαυτοῖς ὄνομα, πρὸ τοῦ διασπαρήναι ἡμᾶς ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς. Αρξάμενοι τοίνυν οἰκοδομεῖν καὶ τυραννικῷ τρόπῳ βουλόμενοι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν, ὁ φιλάνθρωπος καὶ εὔσπλαγχνος Θεὺς, εἰδὼς καὶ προειδώς ἂν ἔκτισεν αὐθαίρετον καὶ αὐτεξούσιον ἄνθρωπον, δύναμιν μὲν τοῦ ἐν αὐτῷ λο γικοῦ, τὴν ἀσθένειαν δὲ τῆς αὐτοῦ σαρκός, σπλαγχνι- σθεὶς μᾶλλον ἢ περιοργισθείς, πεποίηκε πάλιν οίχε νομίαν μεγάλην, μὴ ἑάσας αὐτοὺς ἀνόνητα κάμνειν COSME INDICOPLEUST.E tester s. Clarius et ipse cadem docens quæ docuit A Apostolus, nos non proprias cogitationes, seul po- tius divina præcepta sequi oportere. Faxit Deus, o pretiosum caput, ut ab iis abstineamus, ac divina sectemur, precibus sanctitatis tuæ, Christianissime Pater, ut coram throno gratiæ misericordiam et gratiam inveniamus in sæcula. Amen. LIBER III. Quod divina Scriptura firma et fide digna sit, alque ipsa, nempe Vetus et Novum Testamentum, una concordet, dam figurarum totius mundi utilita- tem indicat. B Post diluvium cum homines Deo adversantes construenda turri primum occuparentur, e sublimi frequenter astra considerantes, errore ducti, su- spicati sunt cœlum vere sphæricum esse. Nam cum urbs in qua turrim ædificabant Babyloniorum esset, necessarium est hoc primo Chaldæorum inventum esse : quare barbaram sphæram concin- marunt qui, ex Abrahami genere orti, Chaldaei erant ; atque in Egyptum profecti, Egyptiis il lam opinionem communicarunt. Ægyptii vero ar- repla liue occasione rem curiosius pervertigantes, eam opinionem latius extemlerunt, donec in Ægy- plo peregrinantes Graeci, Pythagoras scilicet, Pla- to, et Eudoxus Cuidius philosophi, eam cum C edidicissent, arrepta ex prioribus ansa, eamdem fusius explanarunt. Paragrapha. Post diluvium, hominibus in interiore Orientis parte, ubi arca consederat, numero auctis, ut scriptum est, ii, ex pristinis limitibus egressi, pla- mitiem invenerunt in terra Sennaar. Cum autem omnes unius linguæ essent, de his mutuo consul- tabant dicentes: Priscos homines Deus diluvio perdidit ac si iterum iratus nos pariter diluvio perdere velit, saue peribimus. Verum agile, la- teres paremus et coquamus igni, ut aquis absi- staut, ac bitumine conglutinantes construiamus præaltam turrin, cujus cacumen coelum pertin- gal, ut, diluvio erepti, in turri servemur. Sicque facile bellum contra illum instruere poterimus, quando proximi erimus, dumque omnes una su- nus necdum dispersi. Illud enim sibi vult hoc dictum : Et faciamus nobis nomen, antequam dis- pergamur in facie terræ ". Orsi itaque structu- ram, cum tyrannico more vellent in cœlum ascen- dere, clemens ille ac misericors Deus, gnarus ac præscius eum, quem liberi arbitrii creaveral, hominem, vi quidem rationalis partis instructum, sed infirmitate carnis debilem esse, commisera- tione potius, quam indignatione permotus, magna iterum œconomia est usus, nec permisit eos in- cassum laborare ac defatigari : nam præterquam Gen. xl, 4. Num. xv, 16. D

Α του πατρίου Εθνους, φονεύει τὸν Αἰγύπτιον, καὶ φω Η βηθεὶς ἔφυγεν ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Μαδιαν, ἐν ᾗ γήμος ἐποίησε παῖδες δύο. Ποιμαίνων δὲ τὰ πρόβατα του ἰδίου πενθεροῦ, ἀνήγαγεν ἐπὶ τὸ Σίντιον όρος, καὶ θεωρεῖ τὴν ὀπτασίαν ἐκείνην τῆς βάτου, ὡς τυρί κατά εφλέγετο ἡ βάτος, καὶ οὐ κατεκαίετο. Εἶτα προσδρα μόντα ἰδεῖν τὸ μέγα θαύμα, προσκαλεῖται αὐτὸν ἄγω γελος Θεοῦ ἐπ' ὀνόματι Θεοῦ, καὶ προτρέπεται ἀπελ θεῖν πρὸς βασιλέα Φαραὼ ἐν Αἰγύπτῳ, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αίγυ πτίων. Τοῦ δὲ παραιτουμένου διὰ τὸ ἀδύνατον τοῦ πράγματος (Εθεώρει γὰρ ὡς μόνος άνθρωπος ὤν, μά χεσθαι πρὸς τοιοῦτον μέγαν βασιλέα οὐ δύναται), θαρραλεώτερον ὁ Θεὸς διὰ τοῦ ἀγγέλου ἀπεργάζεται ύπομιμνήσκων αὐτὸν τῶν προπατόρων αὐτοῦ, ὅτι ἐκ στείρας καὶ γεγηρακότων παραδόξως συνεστήσατο ἔθνος μέγα καὶ πολύ. Καὶ προπαρασκευάζει διὰ τῆς ῥάβδου τῆς ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ θαυματουργεῖν· ἐν οἷς καταπλαγείς ὁ Μωϋσῆς τοῖς θαύμασι, πείθεται απο ἐλθεῖν εἰς Αἴγυπτον. Απελθόντα δὲ καὶ ποιήσαντα συντυχίας προς Φαραώ, ἐπειδήπερ ήμελλε δεικνύειν αὐτῷ ὡς τὴν κτίσιν άπασαν παρήγαγεν ὁ Θεὸς, ποτέ τα πρώτα καὶ ποῖα δεύτερα, καὶ καθεξῆς. Καὶ ἦσαν ἄπιστα τοῖς ἀνθρώποις· ὥσπερ οὖν καὶ νῦν τούτοις τοῖς βελτίστοις· ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋση· οὕτω γὰρ ἦν τούτων πεῖραν εἰληφῶς, ἀλλὰ κατὰ τοὺς Αίγυ πτίους καὶ αὐτὸς σφαιρικών σχῆμα ὑπενόει τὸν οὐρανόν. Παρασκευάζει γοῦν αὐτὸν θαυματουργεῖν καὶ μεταβάλλειν τὰ στοιχεῖα ἐπὶ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ, καὶ δεικνύειν πᾶσι τοῖς Αἰγυπτίοις καὶ τοῖς Ἰσραηλίταις, δι' αὐτῶν δὲ καὶ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἀνθρώποις, ὅτι πι στὸς ἦν τῷ Θεῷ ἐπὶ πᾶσιν οἷς λέγει καὶ ποιεῖ· προς ομαλίζων αὐτοὺς καὶ προπαρασκευάζων εἰς τὸ εὐ- παράδεκτον αὐτοῖ; εἶναι. Συνεχωροῦντό τε καὶ οἱ ἐπαοιδοί συμβαλεῖν αὐτῷ, ἐξ ὧν καὶ αὐτὸς ἐπεπαί- δευτο, καὶ τῇ θείᾳ δυνάμει ἀντιπαρατάσσεται αὐτοῖς, διδασκόμενο; τῶν τοιούτων καταφρονεῖν, ὥστε παρ αιτεῖσθαι ἐκείνους καὶ λέγειν, ὅτι Δάκτυλος Θεοῦ ἐστιν οὗτος. Μεταβαλών οὖν τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἰς αἷμα, καὶ ἀποκτείνας τοὺς ἰχθύας, καὶ πάλιν τὸ αἷμα εἰς ὕδωρ ζῶν καὶ γόνιμον, καὶ σχίσας τὴν Έρυσ θράν θάλασσαν, καὶ τειχίσας ἔνθεν κἀκε δεν ἔμπρο σθεν τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ τῶν Αἰγυπτίων, εὐπαρά δεκτο, ἦν αὐτοῖς μετὰ ταῦτα λέγων· Εἶπεν ὁ Θεός Γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, καὶ ἔσται διαχωρίζεν· ἀνὰ μέσον ὕδατος καὶ ὕδατος. καὶ ἐγένετο οὕτως. Πάλιν ποιήσας σκότος ἐφεξῆς τρεῖς ἡμέρας παρὰ τοῖς Αἰγυπτίοις, ἐν δὲ τοῖς Ἰσραηλίταις φῶς, πάλιν εὐπαράδεκτες ἦν λέγων· Καὶ σκότος ἦν ἐπάνω τῆς ἀβύσσου. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Γενηθήτω φῶς. Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον του σκότους καὶ ὑπέθετα πρώτην καὶ δευτέραν καὶ τρίτην ἡμέραν ἄνευ δρόμου ἡλίου και σελήνης καὶ ἄστρων, λέγων· Διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μένει τοῦ σκότους. Εἶτα πάλιν ἐξάγει τοὺς βατρά COSME INDICOPLEUSTE 14:1 stuliusus esset, Egyptium inter Gcit : ac ultionem veritus, in regionem Madian se subduxit, ubi, uxoże ducta, filios duos suscepit. Cum vero soceri sui res pasceret, easque in montem Sina duxisset, illam rubi visionem vidit, qui, cum totus arderet, non consumebetur. Hine cum ad spectaculum pro- pius accederet, ab angela Dei in nomine Dei evo- catus, jussus est adire regem Pharaonem in Ægy- plum, ac educere ilios Israel es servitute Ægy- ptiorum. Cum autem ille, rem fieri non posse ratus, reluctaretur, nec posse putaret tenuem hominem regem tantum oppugnare, ipsum Deus per angelum fiducia replevit, avos in memoriam revocans, et qui ipse Deus ex vetula et senibus parentibus gentem magnam et numerosissimam præur spem excitasset. Ac eum ad miracula per virgam. quam manu gestabat, patrauda adornavit : quilus miraculis stupefactus Moyses, præcepto paruit, in Ægyptumque profectus est. Eo cum advenisset ac cum Pharaone colloquia miscuisset, ostensurus ei erat Deum omnem creaturam produxisse, ac de- claraturus quæ prima, quæ secunda, et quo ordine reliqua condiderit. Erantque istæc hominibus in- credibilia, quemadmodum hodieque præclaris istis viris esse videntur; imo etiam ipsi Moysi : non- dum enim horum experimentum ceperat; sed, per- inde atque Ægyptii, sphæricam esse cœli figurama putabat. Deus igitur ipsum ad mirabilia in nomine Dei patranda et ad elementa co:umutanda instruxit, ut omnibus Aegyptiis itemque Israelitis, ac, eorum C ministerio, omnibus prorsus hominibus ostende- rel, se Deo in omnibus quæ dicit et agit fidelem esse: sic eos præparans et disponens uti se acceptum haberent. Incantatoribus autern, qui- bus ille magistris usus fuerat, concessum est ut cum eo congrederentur; ac divina virtute in aciem contra illos descendit, ad ejusmodi homines de- spiciendos institutus, ita ut illi pugnam detre- clarent ac dicerent, Digitus Dei est hic '. Cum ergo aquarum naturam in sanguinem vertisset, pisces occidisset, ac rursum sanguinem in aquam viven- tem et fecundam mulasset, mare Rubrum divisis- set, ac ceu murum ultro citroque constituisset in conspectu Israelitarum et Ægyptiorum, accepius et prolatus illis crat, cum postea diceret : Dixit Deus: Fiat firmamentum in medio aquæ, et erit dividens inter aquam et aquam: et factum est ita ***. Reque cum toto triduo tenebras apud Ægyptios fecisset, dum lux inter Israelitas esset, acceptus et probatus illis erat, dicens: Et tenebræ erant super abyssum. Et dixit Deus: Fiat lux. Et divisit Deus inter lucem et tenebras ; ac sine cursu solis, lunæ et astrorum primam, secundam et tertiam diem effluxisse supponit, dicens Divisit Deus inter lucem et tenebras. Deinde vero rauas ex fluvio et scini- phes ex terra eduxit, ideoque credibilis erat cumi Exod. vult, 19. 1:0° Gen. I, G. ** ibid. 2. D

Α του πατρίου Εθνους, φονεύει τὸν Αἰγύπτιον, καὶ φω Η βηθεὶς ἔφυγεν ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Μαδιαν, ἐν ᾗ γήμος ἐποίησε παῖδες δύο. Ποιμαίνων δὲ τὰ πρόβατα του ἰδίου πενθεροῦ, ἀνήγαγεν ἐπὶ τὸ Σίντιον όρος, καὶ θεωρεῖ τὴν ὀπτασίαν ἐκείνην τῆς βάτου, ὡς τυρί κατά εφλέγετο ἡ βάτος, καὶ οὐ κατεκαίετο. Εἶτα προσδρα μόντα ἰδεῖν τὸ μέγα θαύμα, προσκαλεῖται αὐτὸν ἄγω γελος Θεοῦ ἐπ' ὀνόματι Θεοῦ, καὶ προτρέπεται ἀπελ θεῖν πρὸς βασιλέα Φαραὼ ἐν Αἰγύπτῳ, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αίγυ πτίων. Τοῦ δὲ παραιτουμένου διὰ τὸ ἀδύνατον τοῦ πράγματος (Εθεώρει γὰρ ὡς μόνος άνθρωπος ὤν, μά χεσθαι πρὸς τοιοῦτον μέγαν βασιλέα οὐ δύναται), θαρραλεώτερον ὁ Θεὸς διὰ τοῦ ἀγγέλου ἀπεργάζεται ύπομιμνήσκων αὐτὸν τῶν προπατόρων αὐτοῦ, ὅτι ἐκ στείρας καὶ γεγηρακότων παραδόξως συνεστήσατο ἔθνος μέγα καὶ πολύ. Καὶ προπαρασκευάζει διὰ τῆς ῥάβδου τῆς ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ θαυματουργεῖν· ἐν οἷς καταπλαγείς ὁ Μωϋσῆς τοῖς θαύμασι, πείθεται απο ἐλθεῖν εἰς Αἴγυπτον. Απελθόντα δὲ καὶ ποιήσαντα συντυχίας προς Φαραώ, ἐπειδήπερ ήμελλε δεικνύειν αὐτῷ ὡς τὴν κτίσιν άπασαν παρήγαγεν ὁ Θεὸς, ποτέ τα πρώτα καὶ ποῖα δεύτερα, καὶ καθεξῆς. Καὶ ἦσαν ἄπιστα τοῖς ἀνθρώποις· ὥσπερ οὖν καὶ νῦν τούτοις τοῖς βελτίστοις· ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋση· οὕτω γὰρ ἦν τούτων πεῖραν εἰληφῶς, ἀλλὰ κατὰ τοὺς Αίγυ πτίους καὶ αὐτὸς σφαιρικών σχῆμα ὑπενόει τὸν οὐρανόν. Παρασκευάζει γοῦν αὐτὸν θαυματουργεῖν καὶ μεταβάλλειν τὰ στοιχεῖα ἐπὶ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ, καὶ δεικνύειν πᾶσι τοῖς Αἰγυπτίοις καὶ τοῖς Ἰσραηλίταις, δι' αὐτῶν δὲ καὶ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἀνθρώποις, ὅτι πι στὸς ἦν τῷ Θεῷ ἐπὶ πᾶσιν οἷς λέγει καὶ ποιεῖ· προς ομαλίζων αὐτοὺς καὶ προπαρασκευάζων εἰς τὸ εὐ- παράδεκτον αὐτοῖ; εἶναι. Συνεχωροῦντό τε καὶ οἱ ἐπαοιδοί συμβαλεῖν αὐτῷ, ἐξ ὧν καὶ αὐτὸς ἐπεπαί- δευτο, καὶ τῇ θείᾳ δυνάμει ἀντιπαρατάσσεται αὐτοῖς, διδασκόμενο; τῶν τοιούτων καταφρονεῖν, ὥστε παρ αιτεῖσθαι ἐκείνους καὶ λέγειν, ὅτι Δάκτυλος Θεοῦ ἐστιν οὗτος. Μεταβαλών οὖν τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἰς αἷμα, καὶ ἀποκτείνας τοὺς ἰχθύας, καὶ πάλιν τὸ αἷμα εἰς ὕδωρ ζῶν καὶ γόνιμον, καὶ σχίσας τὴν Έρυσ θράν θάλασσαν, καὶ τειχίσας ἔνθεν κἀκε δεν ἔμπρο σθεν τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ τῶν Αἰγυπτίων, εὐπαρά δεκτο, ἦν αὐτοῖς μετὰ ταῦτα λέγων· Εἶπεν ὁ Θεός Γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, καὶ ἔσται διαχωρίζεν· ἀνὰ μέσον ὕδατος καὶ ὕδατος. καὶ ἐγένετο οὕτως. Πάλιν ποιήσας σκότος ἐφεξῆς τρεῖς ἡμέρας παρὰ τοῖς Αἰγυπτίοις, ἐν δὲ τοῖς Ἰσραηλίταις φῶς, πάλιν εὐπαράδεκτες ἦν λέγων· Καὶ σκότος ἦν ἐπάνω τῆς ἀβύσσου. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Γενηθήτω φῶς. Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον του σκότους καὶ ὑπέθετα πρώτην καὶ δευτέραν καὶ τρίτην ἡμέραν ἄνευ δρόμου ἡλίου και σελήνης καὶ ἄστρων, λέγων· Διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μένει τοῦ σκότους. Εἶτα πάλιν ἐξάγει τοὺς βατρά COSME INDICOPLEUSTE 14:1 stuliusus esset, Egyptium inter Gcit : ac ultionem veritus, in regionem Madian se subduxit, ubi, uxoże ducta, filios duos suscepit. Cum vero soceri sui res pasceret, easque in montem Sina duxisset, illam rubi visionem vidit, qui, cum totus arderet, non consumebetur. Hine cum ad spectaculum pro- pius accederet, ab angela Dei in nomine Dei evo- catus, jussus est adire regem Pharaonem in Ægy- plum, ac educere ilios Israel es servitute Ægy- ptiorum. Cum autem ille, rem fieri non posse ratus, reluctaretur, nec posse putaret tenuem hominem regem tantum oppugnare, ipsum Deus per angelum fiducia replevit, avos in memoriam revocans, et qui ipse Deus ex vetula et senibus parentibus gentem magnam et numerosissimam præur spem excitasset. Ac eum ad miracula per virgam. quam manu gestabat, patrauda adornavit : quilus miraculis stupefactus Moyses, præcepto paruit, in Ægyptumque profectus est. Eo cum advenisset ac cum Pharaone colloquia miscuisset, ostensurus ei erat Deum omnem creaturam produxisse, ac de- claraturus quæ prima, quæ secunda, et quo ordine reliqua condiderit. Erantque istæc hominibus in- credibilia, quemadmodum hodieque præclaris istis viris esse videntur; imo etiam ipsi Moysi : non- dum enim horum experimentum ceperat; sed, per- inde atque Ægyptii, sphæricam esse cœli figurama putabat. Deus igitur ipsum ad mirabilia in nomine Dei patranda et ad elementa co:umutanda instruxit, ut omnibus Aegyptiis itemque Israelitis, ac, eorum C ministerio, omnibus prorsus hominibus ostende- rel, se Deo in omnibus quæ dicit et agit fidelem esse: sic eos præparans et disponens uti se acceptum haberent. Incantatoribus autern, qui- bus ille magistris usus fuerat, concessum est ut cum eo congrederentur; ac divina virtute in aciem contra illos descendit, ad ejusmodi homines de- spiciendos institutus, ita ut illi pugnam detre- clarent ac dicerent, Digitus Dei est hic '. Cum ergo aquarum naturam in sanguinem vertisset, pisces occidisset, ac rursum sanguinem in aquam viven- tem et fecundam mulasset, mare Rubrum divisis- set, ac ceu murum ultro citroque constituisset in conspectu Israelitarum et Ægyptiorum, accepius et prolatus illis crat, cum postea diceret : Dixit Deus: Fiat firmamentum in medio aquæ, et erit dividens inter aquam et aquam: et factum est ita ***. Reque cum toto triduo tenebras apud Ægyptios fecisset, dum lux inter Israelitas esset, acceptus et probatus illis erat, dicens: Et tenebræ erant super abyssum. Et dixit Deus: Fiat lux. Et divisit Deus inter lucem et tenebras ; ac sine cursu solis, lunæ et astrorum primam, secundam et tertiam diem effluxisse supponit, dicens Divisit Deus inter lucem et tenebras. Deinde vero rauas ex fluvio et scini- phes ex terra eduxit, ideoque credibilis erat cumi Exod. vult, 19. 1:0° Gen. I, G. ** ibid. 2. D

Α του πατρίου Εθνους, φονεύει τὸν Αἰγύπτιον, καὶ φω Η βηθεὶς ἔφυγεν ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Μαδιαν, ἐν ᾗ γήμος ἐποίησε παῖδες δύο. Ποιμαίνων δὲ τὰ πρόβατα του ἰδίου πενθεροῦ, ἀνήγαγεν ἐπὶ τὸ Σίντιον όρος, καὶ θεωρεῖ τὴν ὀπτασίαν ἐκείνην τῆς βάτου, ὡς τυρί κατά εφλέγετο ἡ βάτος, καὶ οὐ κατεκαίετο. Εἶτα προσδρα μόντα ἰδεῖν τὸ μέγα θαύμα, προσκαλεῖται αὐτὸν ἄγω γελος Θεοῦ ἐπ' ὀνόματι Θεοῦ, καὶ προτρέπεται ἀπελ θεῖν πρὸς βασιλέα Φαραὼ ἐν Αἰγύπτῳ, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αίγυ πτίων. Τοῦ δὲ παραιτουμένου διὰ τὸ ἀδύνατον τοῦ πράγματος (Εθεώρει γὰρ ὡς μόνος άνθρωπος ὤν, μά χεσθαι πρὸς τοιοῦτον μέγαν βασιλέα οὐ δύναται), θαρραλεώτερον ὁ Θεὸς διὰ τοῦ ἀγγέλου ἀπεργάζεται ύπομιμνήσκων αὐτὸν τῶν προπατόρων αὐτοῦ, ὅτι ἐκ στείρας καὶ γεγηρακότων παραδόξως συνεστήσατο ἔθνος μέγα καὶ πολύ. Καὶ προπαρασκευάζει διὰ τῆς ῥάβδου τῆς ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ θαυματουργεῖν· ἐν οἷς καταπλαγείς ὁ Μωϋσῆς τοῖς θαύμασι, πείθεται απο ἐλθεῖν εἰς Αἴγυπτον. Απελθόντα δὲ καὶ ποιήσαντα συντυχίας προς Φαραώ, ἐπειδήπερ ήμελλε δεικνύειν αὐτῷ ὡς τὴν κτίσιν άπασαν παρήγαγεν ὁ Θεὸς, ποτέ τα πρώτα καὶ ποῖα δεύτερα, καὶ καθεξῆς. Καὶ ἦσαν ἄπιστα τοῖς ἀνθρώποις· ὥσπερ οὖν καὶ νῦν τούτοις τοῖς βελτίστοις· ἀλλὰ καὶ αὐτῷ τῷ Μωϋση· οὕτω γὰρ ἦν τούτων πεῖραν εἰληφῶς, ἀλλὰ κατὰ τοὺς Αίγυ πτίους καὶ αὐτὸς σφαιρικών σχῆμα ὑπενόει τὸν οὐρανόν. Παρασκευάζει γοῦν αὐτὸν θαυματουργεῖν καὶ μεταβάλλειν τὰ στοιχεῖα ἐπὶ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ, καὶ δεικνύειν πᾶσι τοῖς Αἰγυπτίοις καὶ τοῖς Ἰσραηλίταις, δι' αὐτῶν δὲ καὶ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἀνθρώποις, ὅτι πι στὸς ἦν τῷ Θεῷ ἐπὶ πᾶσιν οἷς λέγει καὶ ποιεῖ· προς ομαλίζων αὐτοὺς καὶ προπαρασκευάζων εἰς τὸ εὐ- παράδεκτον αὐτοῖ; εἶναι. Συνεχωροῦντό τε καὶ οἱ ἐπαοιδοί συμβαλεῖν αὐτῷ, ἐξ ὧν καὶ αὐτὸς ἐπεπαί- δευτο, καὶ τῇ θείᾳ δυνάμει ἀντιπαρατάσσεται αὐτοῖς, διδασκόμενο; τῶν τοιούτων καταφρονεῖν, ὥστε παρ αιτεῖσθαι ἐκείνους καὶ λέγειν, ὅτι Δάκτυλος Θεοῦ ἐστιν οὗτος. Μεταβαλών οὖν τὴν φύσιν τῶν ὑδάτων εἰς αἷμα, καὶ ἀποκτείνας τοὺς ἰχθύας, καὶ πάλιν τὸ αἷμα εἰς ὕδωρ ζῶν καὶ γόνιμον, καὶ σχίσας τὴν Έρυσ θράν θάλασσαν, καὶ τειχίσας ἔνθεν κἀκε δεν ἔμπρο σθεν τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ τῶν Αἰγυπτίων, εὐπαρά δεκτο, ἦν αὐτοῖς μετὰ ταῦτα λέγων· Εἶπεν ὁ Θεός Γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, καὶ ἔσται διαχωρίζεν· ἀνὰ μέσον ὕδατος καὶ ὕδατος. καὶ ἐγένετο οὕτως. Πάλιν ποιήσας σκότος ἐφεξῆς τρεῖς ἡμέρας παρὰ τοῖς Αἰγυπτίοις, ἐν δὲ τοῖς Ἰσραηλίταις φῶς, πάλιν εὐπαράδεκτες ἦν λέγων· Καὶ σκότος ἦν ἐπάνω τῆς ἀβύσσου. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Γενηθήτω φῶς. Καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον του σκότους καὶ ὑπέθετα πρώτην καὶ δευτέραν καὶ τρίτην ἡμέραν ἄνευ δρόμου ἡλίου και σελήνης καὶ ἄστρων, λέγων· Διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μένει τοῦ σκότους. Εἶτα πάλιν ἐξάγει τοὺς βατρά COSME INDICOPLEUSTE 14:1 stuliusus esset, Egyptium inter Gcit : ac ultionem veritus, in regionem Madian se subduxit, ubi, uxoże ducta, filios duos suscepit. Cum vero soceri sui res pasceret, easque in montem Sina duxisset, illam rubi visionem vidit, qui, cum totus arderet, non consumebetur. Hine cum ad spectaculum pro- pius accederet, ab angela Dei in nomine Dei evo- catus, jussus est adire regem Pharaonem in Ægy- plum, ac educere ilios Israel es servitute Ægy- ptiorum. Cum autem ille, rem fieri non posse ratus, reluctaretur, nec posse putaret tenuem hominem regem tantum oppugnare, ipsum Deus per angelum fiducia replevit, avos in memoriam revocans, et qui ipse Deus ex vetula et senibus parentibus gentem magnam et numerosissimam præur spem excitasset. Ac eum ad miracula per virgam. quam manu gestabat, patrauda adornavit : quilus miraculis stupefactus Moyses, præcepto paruit, in Ægyptumque profectus est. Eo cum advenisset ac cum Pharaone colloquia miscuisset, ostensurus ei erat Deum omnem creaturam produxisse, ac de- claraturus quæ prima, quæ secunda, et quo ordine reliqua condiderit. Erantque istæc hominibus in- credibilia, quemadmodum hodieque præclaris istis viris esse videntur; imo etiam ipsi Moysi : non- dum enim horum experimentum ceperat; sed, per- inde atque Ægyptii, sphæricam esse cœli figurama putabat. Deus igitur ipsum ad mirabilia in nomine Dei patranda et ad elementa co:umutanda instruxit, ut omnibus Aegyptiis itemque Israelitis, ac, eorum C ministerio, omnibus prorsus hominibus ostende- rel, se Deo in omnibus quæ dicit et agit fidelem esse: sic eos præparans et disponens uti se acceptum haberent. Incantatoribus autern, qui- bus ille magistris usus fuerat, concessum est ut cum eo congrederentur; ac divina virtute in aciem contra illos descendit, ad ejusmodi homines de- spiciendos institutus, ita ut illi pugnam detre- clarent ac dicerent, Digitus Dei est hic '. Cum ergo aquarum naturam in sanguinem vertisset, pisces occidisset, ac rursum sanguinem in aquam viven- tem et fecundam mulasset, mare Rubrum divisis- set, ac ceu murum ultro citroque constituisset in conspectu Israelitarum et Ægyptiorum, accepius et prolatus illis crat, cum postea diceret : Dixit Deus: Fiat firmamentum in medio aquæ, et erit dividens inter aquam et aquam: et factum est ita ***. Reque cum toto triduo tenebras apud Ægyptios fecisset, dum lux inter Israelitas esset, acceptus et probatus illis erat, dicens: Et tenebræ erant super abyssum. Et dixit Deus: Fiat lux. Et divisit Deus inter lucem et tenebras ; ac sine cursu solis, lunæ et astrorum primam, secundam et tertiam diem effluxisse supponit, dicens Divisit Deus inter lucem et tenebras. Deinde vero rauas ex fluvio et scini- phes ex terra eduxit, ideoque credibilis erat cumi Exod. vult, 19. 1:0° Gen. I, G. ** ibid. 2. D

χους ἐκ τοῦ ποταμοῦ καὶ τοὺς σκνίπας ἐκ τῆς γῆς καὶ ἡ πιστὸς ἦν λέγων Εἶπεν ὁ Θεός· Εξαγαγέτω τις ὕδατα ψυχὰς ζώσας, καὶ ἐγένετο αὕτως· καὶ πάλιν εἶπεν· Εξαγαγέτω ἡ γῆ τόῖς καὶ τόδε, καὶ ἐγένετο οὕτως· ὁμοίως καὶ λοιπὰ παράδοξα πάντα. Εστι την πάντων τα πρωτότοκα ἀποκτείνας, πιστὸς ἦν λέ γων ὕστερον πάντων· Εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄγε θρωπον. Καὶ καθάπερ ἔφημεν, προπαρασκευάζει αὐτὸν πιστὸν τοῖς Ἰσραηλίταις ἐν οἷς ἔλεγέ τε καὶ έπραττεν, ὄψεσιν ὁρῶσι τὰ γενόμενα. Αt- Εἶτα ἐξαγαγόντος αὐτοὺς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, καὶ περαιώσαντος διὰ ξηρᾶς τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν, καὶ ἀγαγόντος ἐπὶ τὸ Σινᾶ ἔρος, ἐν ᾧ ἦν ἑωρακώς τὴν ὀπτασίαν τὴν θείαν, ἔτι θαυματουργῶν ὁ Θεὸς ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ, ἐμπυρίζει τὸ ὄρος καὶ καπνίζει αὐτό, καὶ φωναί σαλπίγγων οὐρανόθεν ἡχουτῶν ἐγύ- νοντο, καὶ προβαινόντων εἰς μείζον ηκούοντο· καὶ γνώ- φῳ καὶ σκότῳ καὶ θυέλλῃ ἐκφοβήσας αὐτοὺς οὕτως φοβερώτατα, τῷ Μωϋσῇ ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ διελέγετο ἀπὸ τῆς νεφέλης. Καὶ τότε ἀνενέγκας ἐπὶ τὸ ὄρος με ἡμέρας ἄσιτον διαμείναι, κρύψας ἐν τῇ νεφέλῃ τρό τον τινὰ ἐξίστησιν αὐτὸν πάντων τῶν γηίνων, καὶ πκεῖ αὐτὸν πάντων ἐπιλαθέσθαι καὶ ὧν ἦν μαθὼν ἐκ τῶν Αἰγυπτίων, ἀναγεννών ὥσπερ βρέφος ἐν μήτρα. Μετά μ' ἡμέρας διαμορφῶν καὶ ψυχῶν αὐτὸν, καὶ μετὰ ταῦτα ἀποκαλύπτει αὐτῷ ὅσα τε πεποίηκεν ἐν τα ταῖς [τῆς] κοσμοποιίας ἓξ ἡμέραις, ἐπὶ ἐξ ἑτέραις ἡμέραις δεικνύων δι' ἐπτασιῶν ἐκείνην τὴν κόσμο- ποιίαν, κατὰ πρόσωπον ἐργαζόμενος τὸ καθ᾿ ἡμέραν, οἷον ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ οὐρανὸν τὸν πρῶτον, καὶ γῆν οἶκον παμμεγέθη, καὶ ἔτωθεν αὐτοῦ ὕδωρ, αέρα, πῦρ τὸ ἀναμεμιγμένον ἐν τῇ γῇ, σκότος, ἀγγέλους, ὑφ' ἐν ἀθρόως ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμώς όντος πάντα παραγαγών μόνη φωνῇ χρησάμενος πρὸς παιδείαν τῶν ἀγγέλων, παράγει καὶ τὸ φῶς εἰς αὐτὸν τὸν οἶκον, φωτίσας πάντα ὡς ἐπὶ λύχνου. Εἶτε τη δευ τέρᾳ ἡμέρᾳ ἐκ τοῦ ὕδατος κατασκευάζει τὸ στερέω μα, δ συνδεί καταμέσοθεν τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, μερίζον τὰ ὕδατα ἄνωθεν καὶ κάτωθεν μεσολαβοῦν. Γίνονται οὖν χώροι δύο ώσανεί ανώγεων καὶ κατώ γεων· τὸ μὲν κατώγεων ήρμοσεν εἰς δίαιταν εἶναι τῷ θνητῷ καὶ τρεπτῷ βίῳ τούτῳ· τὸ δὲ ἀνώγεων το μέλλοντι ἀθανάτω καὶ ἀτρέπτω βάρ προητοίμασε. Παραγραφή. . Μετὰ τὸ γενέσθαι παρά Θεοῦ τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα τὸ μετάσαν τὴν ἕνα χώρον, καὶ ποιῆσαν αὐτὸν δύο χώρους· οὐδὲν ἔτι περὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως, τουτέστι τοῦ ἀνωτέρου χώρου, ὁ μέγας Μωσῆς ἐξηγήσατο· ἀλλὰ πάντα τὸν λόγον έτρεψε περι ταύτην τὴν κατάστασιν, τουτέστι τὸν κατώτερον χῶ- ρον, λέγων ὡς συνήγαγε τὰ ὕδατα, καὶ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς γῆς τὰ χλωρὰ καὶ τὰ ξύλα, ὁμοίως καὶ τὴν οὐ ρανὸν ἄστροις κατεκόσμησε, καὶ πάλιν ἐκ τῶν ὑδί των ἐξήγαγε τὰ πτηνὰ καὶ τὰ ἔνυδρα ζώα· ὁμοίως τάλιν ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα άλογα καὶ τὸν ἄνθρωπον. Εἶτα πάλιν κελευσθεὶς τὴν σκηνὴν πκῆσαι κατά μέσ μησιν τοῦ κόσμου, τὴν μίαν σκηνὴν διπλών διὰ τοῦ καταπατάσματος, εἰς δύο πεποίηκεν, ἐσωτέραν καὶ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. 111. diceret: Dixit Deus: Educant aquæ animas rirent, et factum est in"; ac rursum ait: Educat terra illud et illud, et factum est ita, et reliqua simili- ter, stupende stae omnia. Postremo cum primo- genita omnia interfecisset, fide dignus erat, cum postremo items diceret : Freat Deus hominem ". que, uti supra diximus, illum Israelitis, in dictis et gestis suis fide dignnau ostendit, utpote qui ipsis oculis edita ab illo opera cet neron!. Sub hæc, cum eduxisset cos ex Ægypto, ac per siccum trajecisset mare Rubrum, populumque ad montem Sina duxisset, ubi divina visione digua- tus fuerat, rursum Deus in conspectu popali mi- rabilia perpetrat, montem igne, flammis et fumo B replet : tunc buccinarum clangor e carlo emittitur que a quovis in medium accedente audiebantur. lis vero caligine, tenebris ac turbine perterrefactis, Moysen ex nube iu conspectu populi alioquebatur. Tunc cum quadraginta diehus in moute jejunus perseverasser, ipsum in nube absconditum, Dens ex terrenis rebus ceu extrahit, ac omnium, quæ in Ægypto didicerat, oblivionem inducit, regenerat- que quasi infantem in vulva. Elapsis autem qua- draginta diebus formam ipsi et animam novam in- dit, revelatque ea omnia quae in opere sex dierum perfecerat ; aliisque sex diebus in visione opificium illud ostendens, ac in conspectu ponens quæ sin- gulis dichnis condiderat, nimirum : prima die car- lum primum, et terram, domum spatiosissimam ; C et intra illam, aquam, aerem, ignem cum terra commistum, tenebras augelosque, una et confer- tim ex nihilo producens : solaque usus voce ad institutionem angelorum, luceu creavit, que lu- cernæ instar in ipsa domo omnia illustraret. Hine secunda die ex aqua firmamentum construit, quod in medio altitudinis cœli totam ligat et firmat, di- videas aquas superiores ab inferioribus, in medio- que consistens. Duo itaque loca parantur, ceu tri- elinium superius et triclinium inferius: inferius quidem huic mortali et mutabili vitæ destinatum ; SII- perius vero futurzimmutabili vitæ paratum ab eo fuit. Gen. 1, 20. * ibid. 97. D Paragraphia. Postquam secunda die firmamentum, locum unum dirimens ae in duo loca dividens, a Deœ factum fuerat, de futuro statu, id est de superiori loco, magnus ille Morses ne verbum quidem facit: sed totus est in hoc statu, nimirum, in inferiori loco describendo, narrans quomodo Deus aquas congre- caverit, qua ratione herbam viridem et ligua ex terra eduxerit, similiterque cœlum astris exorna- verit, itemqueex aquis volatilia et aquatili: eduxerit, ex terra quoque bruta animalia et hominem pro- duxerit. Deinde jussus secundum mundi formam tabernaculum exstruere, unum in duo tabernacula interposito velo «livisit, interius scilicet et exterius : ac in exteriori quidem sacerdotes cultum assidue

χους ἐκ τοῦ ποταμοῦ καὶ τοὺς σκνίπας ἐκ τῆς γῆς καὶ ἡ πιστὸς ἦν λέγων Εἶπεν ὁ Θεός· Εξαγαγέτω τις ὕδατα ψυχὰς ζώσας, καὶ ἐγένετο αὕτως· καὶ πάλιν εἶπεν· Εξαγαγέτω ἡ γῆ τόῖς καὶ τόδε, καὶ ἐγένετο οὕτως· ὁμοίως καὶ λοιπὰ παράδοξα πάντα. Εστι την πάντων τα πρωτότοκα ἀποκτείνας, πιστὸς ἦν λέ γων ὕστερον πάντων· Εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄγε θρωπον. Καὶ καθάπερ ἔφημεν, προπαρασκευάζει αὐτὸν πιστὸν τοῖς Ἰσραηλίταις ἐν οἷς ἔλεγέ τε καὶ έπραττεν, ὄψεσιν ὁρῶσι τὰ γενόμενα. Αt- Εἶτα ἐξαγαγόντος αὐτοὺς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, καὶ περαιώσαντος διὰ ξηρᾶς τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν, καὶ ἀγαγόντος ἐπὶ τὸ Σινᾶ ἔρος, ἐν ᾧ ἦν ἑωρακώς τὴν ὀπτασίαν τὴν θείαν, ἔτι θαυματουργῶν ὁ Θεὸς ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ, ἐμπυρίζει τὸ ὄρος καὶ καπνίζει αὐτό, καὶ φωναί σαλπίγγων οὐρανόθεν ἡχουτῶν ἐγύ- νοντο, καὶ προβαινόντων εἰς μείζον ηκούοντο· καὶ γνώ- φῳ καὶ σκότῳ καὶ θυέλλῃ ἐκφοβήσας αὐτοὺς οὕτως φοβερώτατα, τῷ Μωϋσῇ ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ διελέγετο ἀπὸ τῆς νεφέλης. Καὶ τότε ἀνενέγκας ἐπὶ τὸ ὄρος με ἡμέρας ἄσιτον διαμείναι, κρύψας ἐν τῇ νεφέλῃ τρό τον τινὰ ἐξίστησιν αὐτὸν πάντων τῶν γηίνων, καὶ πκεῖ αὐτὸν πάντων ἐπιλαθέσθαι καὶ ὧν ἦν μαθὼν ἐκ τῶν Αἰγυπτίων, ἀναγεννών ὥσπερ βρέφος ἐν μήτρα. Μετά μ' ἡμέρας διαμορφῶν καὶ ψυχῶν αὐτὸν, καὶ μετὰ ταῦτα ἀποκαλύπτει αὐτῷ ὅσα τε πεποίηκεν ἐν τα ταῖς [τῆς] κοσμοποιίας ἓξ ἡμέραις, ἐπὶ ἐξ ἑτέραις ἡμέραις δεικνύων δι' ἐπτασιῶν ἐκείνην τὴν κόσμο- ποιίαν, κατὰ πρόσωπον ἐργαζόμενος τὸ καθ᾿ ἡμέραν, οἷον ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ οὐρανὸν τὸν πρῶτον, καὶ γῆν οἶκον παμμεγέθη, καὶ ἔτωθεν αὐτοῦ ὕδωρ, αέρα, πῦρ τὸ ἀναμεμιγμένον ἐν τῇ γῇ, σκότος, ἀγγέλους, ὑφ' ἐν ἀθρόως ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμώς όντος πάντα παραγαγών μόνη φωνῇ χρησάμενος πρὸς παιδείαν τῶν ἀγγέλων, παράγει καὶ τὸ φῶς εἰς αὐτὸν τὸν οἶκον, φωτίσας πάντα ὡς ἐπὶ λύχνου. Εἶτε τη δευ τέρᾳ ἡμέρᾳ ἐκ τοῦ ὕδατος κατασκευάζει τὸ στερέω μα, δ συνδεί καταμέσοθεν τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, μερίζον τὰ ὕδατα ἄνωθεν καὶ κάτωθεν μεσολαβοῦν. Γίνονται οὖν χώροι δύο ώσανεί ανώγεων καὶ κατώ γεων· τὸ μὲν κατώγεων ήρμοσεν εἰς δίαιταν εἶναι τῷ θνητῷ καὶ τρεπτῷ βίῳ τούτῳ· τὸ δὲ ἀνώγεων το μέλλοντι ἀθανάτω καὶ ἀτρέπτω βάρ προητοίμασε. Παραγραφή. . Μετὰ τὸ γενέσθαι παρά Θεοῦ τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα τὸ μετάσαν τὴν ἕνα χώρον, καὶ ποιῆσαν αὐτὸν δύο χώρους· οὐδὲν ἔτι περὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως, τουτέστι τοῦ ἀνωτέρου χώρου, ὁ μέγας Μωσῆς ἐξηγήσατο· ἀλλὰ πάντα τὸν λόγον έτρεψε περι ταύτην τὴν κατάστασιν, τουτέστι τὸν κατώτερον χῶ- ρον, λέγων ὡς συνήγαγε τὰ ὕδατα, καὶ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς γῆς τὰ χλωρὰ καὶ τὰ ξύλα, ὁμοίως καὶ τὴν οὐ ρανὸν ἄστροις κατεκόσμησε, καὶ πάλιν ἐκ τῶν ὑδί των ἐξήγαγε τὰ πτηνὰ καὶ τὰ ἔνυδρα ζώα· ὁμοίως τάλιν ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα άλογα καὶ τὸν ἄνθρωπον. Εἶτα πάλιν κελευσθεὶς τὴν σκηνὴν πκῆσαι κατά μέσ μησιν τοῦ κόσμου, τὴν μίαν σκηνὴν διπλών διὰ τοῦ καταπατάσματος, εἰς δύο πεποίηκεν, ἐσωτέραν καὶ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. 111. diceret: Dixit Deus: Educant aquæ animas rirent, et factum est in"; ac rursum ait: Educat terra illud et illud, et factum est ita, et reliqua simili- ter, stupende stae omnia. Postremo cum primo- genita omnia interfecisset, fide dignus erat, cum postremo items diceret : Freat Deus hominem ". que, uti supra diximus, illum Israelitis, in dictis et gestis suis fide dignnau ostendit, utpote qui ipsis oculis edita ab illo opera cet neron!. Sub hæc, cum eduxisset cos ex Ægypto, ac per siccum trajecisset mare Rubrum, populumque ad montem Sina duxisset, ubi divina visione digua- tus fuerat, rursum Deus in conspectu popali mi- rabilia perpetrat, montem igne, flammis et fumo B replet : tunc buccinarum clangor e carlo emittitur que a quovis in medium accedente audiebantur. lis vero caligine, tenebris ac turbine perterrefactis, Moysen ex nube iu conspectu populi alioquebatur. Tunc cum quadraginta diehus in moute jejunus perseverasser, ipsum in nube absconditum, Dens ex terrenis rebus ceu extrahit, ac omnium, quæ in Ægypto didicerat, oblivionem inducit, regenerat- que quasi infantem in vulva. Elapsis autem qua- draginta diebus formam ipsi et animam novam in- dit, revelatque ea omnia quae in opere sex dierum perfecerat ; aliisque sex diebus in visione opificium illud ostendens, ac in conspectu ponens quæ sin- gulis dichnis condiderat, nimirum : prima die car- lum primum, et terram, domum spatiosissimam ; C et intra illam, aquam, aerem, ignem cum terra commistum, tenebras augelosque, una et confer- tim ex nihilo producens : solaque usus voce ad institutionem angelorum, luceu creavit, que lu- cernæ instar in ipsa domo omnia illustraret. Hine secunda die ex aqua firmamentum construit, quod in medio altitudinis cœli totam ligat et firmat, di- videas aquas superiores ab inferioribus, in medio- que consistens. Duo itaque loca parantur, ceu tri- elinium superius et triclinium inferius: inferius quidem huic mortali et mutabili vitæ destinatum ; SII- perius vero futurzimmutabili vitæ paratum ab eo fuit. Gen. 1, 20. * ibid. 97. D Paragraphia. Postquam secunda die firmamentum, locum unum dirimens ae in duo loca dividens, a Deœ factum fuerat, de futuro statu, id est de superiori loco, magnus ille Morses ne verbum quidem facit: sed totus est in hoc statu, nimirum, in inferiori loco describendo, narrans quomodo Deus aquas congre- caverit, qua ratione herbam viridem et ligua ex terra eduxerit, similiterque cœlum astris exorna- verit, itemqueex aquis volatilia et aquatili: eduxerit, ex terra quoque bruta animalia et hominem pro- duxerit. Deinde jussus secundum mundi formam tabernaculum exstruere, unum in duo tabernacula interposito velo «livisit, interius scilicet et exterius : ac in exteriori quidem sacerdotes cultum assidue

χους ἐκ τοῦ ποταμοῦ καὶ τοὺς σκνίπας ἐκ τῆς γῆς καὶ ἡ πιστὸς ἦν λέγων Εἶπεν ὁ Θεός· Εξαγαγέτω τις ὕδατα ψυχὰς ζώσας, καὶ ἐγένετο αὕτως· καὶ πάλιν εἶπεν· Εξαγαγέτω ἡ γῆ τόῖς καὶ τόδε, καὶ ἐγένετο οὕτως· ὁμοίως καὶ λοιπὰ παράδοξα πάντα. Εστι την πάντων τα πρωτότοκα ἀποκτείνας, πιστὸς ἦν λέ γων ὕστερον πάντων· Εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄγε θρωπον. Καὶ καθάπερ ἔφημεν, προπαρασκευάζει αὐτὸν πιστὸν τοῖς Ἰσραηλίταις ἐν οἷς ἔλεγέ τε καὶ έπραττεν, ὄψεσιν ὁρῶσι τὰ γενόμενα. Αt- Εἶτα ἐξαγαγόντος αὐτοὺς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, καὶ περαιώσαντος διὰ ξηρᾶς τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν, καὶ ἀγαγόντος ἐπὶ τὸ Σινᾶ ἔρος, ἐν ᾧ ἦν ἑωρακώς τὴν ὀπτασίαν τὴν θείαν, ἔτι θαυματουργῶν ὁ Θεὸς ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ, ἐμπυρίζει τὸ ὄρος καὶ καπνίζει αὐτό, καὶ φωναί σαλπίγγων οὐρανόθεν ἡχουτῶν ἐγύ- νοντο, καὶ προβαινόντων εἰς μείζον ηκούοντο· καὶ γνώ- φῳ καὶ σκότῳ καὶ θυέλλῃ ἐκφοβήσας αὐτοὺς οὕτως φοβερώτατα, τῷ Μωϋσῇ ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ διελέγετο ἀπὸ τῆς νεφέλης. Καὶ τότε ἀνενέγκας ἐπὶ τὸ ὄρος με ἡμέρας ἄσιτον διαμείναι, κρύψας ἐν τῇ νεφέλῃ τρό τον τινὰ ἐξίστησιν αὐτὸν πάντων τῶν γηίνων, καὶ πκεῖ αὐτὸν πάντων ἐπιλαθέσθαι καὶ ὧν ἦν μαθὼν ἐκ τῶν Αἰγυπτίων, ἀναγεννών ὥσπερ βρέφος ἐν μήτρα. Μετά μ' ἡμέρας διαμορφῶν καὶ ψυχῶν αὐτὸν, καὶ μετὰ ταῦτα ἀποκαλύπτει αὐτῷ ὅσα τε πεποίηκεν ἐν τα ταῖς [τῆς] κοσμοποιίας ἓξ ἡμέραις, ἐπὶ ἐξ ἑτέραις ἡμέραις δεικνύων δι' ἐπτασιῶν ἐκείνην τὴν κόσμο- ποιίαν, κατὰ πρόσωπον ἐργαζόμενος τὸ καθ᾿ ἡμέραν, οἷον ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ οὐρανὸν τὸν πρῶτον, καὶ γῆν οἶκον παμμεγέθη, καὶ ἔτωθεν αὐτοῦ ὕδωρ, αέρα, πῦρ τὸ ἀναμεμιγμένον ἐν τῇ γῇ, σκότος, ἀγγέλους, ὑφ' ἐν ἀθρόως ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμώς όντος πάντα παραγαγών μόνη φωνῇ χρησάμενος πρὸς παιδείαν τῶν ἀγγέλων, παράγει καὶ τὸ φῶς εἰς αὐτὸν τὸν οἶκον, φωτίσας πάντα ὡς ἐπὶ λύχνου. Εἶτε τη δευ τέρᾳ ἡμέρᾳ ἐκ τοῦ ὕδατος κατασκευάζει τὸ στερέω μα, δ συνδεί καταμέσοθεν τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, μερίζον τὰ ὕδατα ἄνωθεν καὶ κάτωθεν μεσολαβοῦν. Γίνονται οὖν χώροι δύο ώσανεί ανώγεων καὶ κατώ γεων· τὸ μὲν κατώγεων ήρμοσεν εἰς δίαιταν εἶναι τῷ θνητῷ καὶ τρεπτῷ βίῳ τούτῳ· τὸ δὲ ἀνώγεων το μέλλοντι ἀθανάτω καὶ ἀτρέπτω βάρ προητοίμασε. Παραγραφή. . Μετὰ τὸ γενέσθαι παρά Θεοῦ τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα τὸ μετάσαν τὴν ἕνα χώρον, καὶ ποιῆσαν αὐτὸν δύο χώρους· οὐδὲν ἔτι περὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως, τουτέστι τοῦ ἀνωτέρου χώρου, ὁ μέγας Μωσῆς ἐξηγήσατο· ἀλλὰ πάντα τὸν λόγον έτρεψε περι ταύτην τὴν κατάστασιν, τουτέστι τὸν κατώτερον χῶ- ρον, λέγων ὡς συνήγαγε τὰ ὕδατα, καὶ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς γῆς τὰ χλωρὰ καὶ τὰ ξύλα, ὁμοίως καὶ τὴν οὐ ρανὸν ἄστροις κατεκόσμησε, καὶ πάλιν ἐκ τῶν ὑδί των ἐξήγαγε τὰ πτηνὰ καὶ τὰ ἔνυδρα ζώα· ὁμοίως τάλιν ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα άλογα καὶ τὸν ἄνθρωπον. Εἶτα πάλιν κελευσθεὶς τὴν σκηνὴν πκῆσαι κατά μέσ μησιν τοῦ κόσμου, τὴν μίαν σκηνὴν διπλών διὰ τοῦ καταπατάσματος, εἰς δύο πεποίηκεν, ἐσωτέραν καὶ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. 111. diceret: Dixit Deus: Educant aquæ animas rirent, et factum est in"; ac rursum ait: Educat terra illud et illud, et factum est ita, et reliqua simili- ter, stupende stae omnia. Postremo cum primo- genita omnia interfecisset, fide dignus erat, cum postremo items diceret : Freat Deus hominem ". que, uti supra diximus, illum Israelitis, in dictis et gestis suis fide dignnau ostendit, utpote qui ipsis oculis edita ab illo opera cet neron!. Sub hæc, cum eduxisset cos ex Ægypto, ac per siccum trajecisset mare Rubrum, populumque ad montem Sina duxisset, ubi divina visione digua- tus fuerat, rursum Deus in conspectu popali mi- rabilia perpetrat, montem igne, flammis et fumo B replet : tunc buccinarum clangor e carlo emittitur que a quovis in medium accedente audiebantur. lis vero caligine, tenebris ac turbine perterrefactis, Moysen ex nube iu conspectu populi alioquebatur. Tunc cum quadraginta diehus in moute jejunus perseverasser, ipsum in nube absconditum, Dens ex terrenis rebus ceu extrahit, ac omnium, quæ in Ægypto didicerat, oblivionem inducit, regenerat- que quasi infantem in vulva. Elapsis autem qua- draginta diebus formam ipsi et animam novam in- dit, revelatque ea omnia quae in opere sex dierum perfecerat ; aliisque sex diebus in visione opificium illud ostendens, ac in conspectu ponens quæ sin- gulis dichnis condiderat, nimirum : prima die car- lum primum, et terram, domum spatiosissimam ; C et intra illam, aquam, aerem, ignem cum terra commistum, tenebras augelosque, una et confer- tim ex nihilo producens : solaque usus voce ad institutionem angelorum, luceu creavit, que lu- cernæ instar in ipsa domo omnia illustraret. Hine secunda die ex aqua firmamentum construit, quod in medio altitudinis cœli totam ligat et firmat, di- videas aquas superiores ab inferioribus, in medio- que consistens. Duo itaque loca parantur, ceu tri- elinium superius et triclinium inferius: inferius quidem huic mortali et mutabili vitæ destinatum ; SII- perius vero futurzimmutabili vitæ paratum ab eo fuit. Gen. 1, 20. * ibid. 97. D Paragraphia. Postquam secunda die firmamentum, locum unum dirimens ae in duo loca dividens, a Deœ factum fuerat, de futuro statu, id est de superiori loco, magnus ille Morses ne verbum quidem facit: sed totus est in hoc statu, nimirum, in inferiori loco describendo, narrans quomodo Deus aquas congre- caverit, qua ratione herbam viridem et ligua ex terra eduxerit, similiterque cœlum astris exorna- verit, itemqueex aquis volatilia et aquatili: eduxerit, ex terra quoque bruta animalia et hominem pro- duxerit. Deinde jussus secundum mundi formam tabernaculum exstruere, unum in duo tabernacula interposito velo «livisit, interius scilicet et exterius : ac in exteriori quidem sacerdotes cultum assidue

χους ἐκ τοῦ ποταμοῦ καὶ τοὺς σκνίπας ἐκ τῆς γῆς καὶ ἡ πιστὸς ἦν λέγων Εἶπεν ὁ Θεός· Εξαγαγέτω τις ὕδατα ψυχὰς ζώσας, καὶ ἐγένετο αὕτως· καὶ πάλιν εἶπεν· Εξαγαγέτω ἡ γῆ τόῖς καὶ τόδε, καὶ ἐγένετο οὕτως· ὁμοίως καὶ λοιπὰ παράδοξα πάντα. Εστι την πάντων τα πρωτότοκα ἀποκτείνας, πιστὸς ἦν λέ γων ὕστερον πάντων· Εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄγε θρωπον. Καὶ καθάπερ ἔφημεν, προπαρασκευάζει αὐτὸν πιστὸν τοῖς Ἰσραηλίταις ἐν οἷς ἔλεγέ τε καὶ έπραττεν, ὄψεσιν ὁρῶσι τὰ γενόμενα. Αt- Εἶτα ἐξαγαγόντος αὐτοὺς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, καὶ περαιώσαντος διὰ ξηρᾶς τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν, καὶ ἀγαγόντος ἐπὶ τὸ Σινᾶ ἔρος, ἐν ᾧ ἦν ἑωρακώς τὴν ὀπτασίαν τὴν θείαν, ἔτι θαυματουργῶν ὁ Θεὸς ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ, ἐμπυρίζει τὸ ὄρος καὶ καπνίζει αὐτό, καὶ φωναί σαλπίγγων οὐρανόθεν ἡχουτῶν ἐγύ- νοντο, καὶ προβαινόντων εἰς μείζον ηκούοντο· καὶ γνώ- φῳ καὶ σκότῳ καὶ θυέλλῃ ἐκφοβήσας αὐτοὺς οὕτως φοβερώτατα, τῷ Μωϋσῇ ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ διελέγετο ἀπὸ τῆς νεφέλης. Καὶ τότε ἀνενέγκας ἐπὶ τὸ ὄρος με ἡμέρας ἄσιτον διαμείναι, κρύψας ἐν τῇ νεφέλῃ τρό τον τινὰ ἐξίστησιν αὐτὸν πάντων τῶν γηίνων, καὶ πκεῖ αὐτὸν πάντων ἐπιλαθέσθαι καὶ ὧν ἦν μαθὼν ἐκ τῶν Αἰγυπτίων, ἀναγεννών ὥσπερ βρέφος ἐν μήτρα. Μετά μ' ἡμέρας διαμορφῶν καὶ ψυχῶν αὐτὸν, καὶ μετὰ ταῦτα ἀποκαλύπτει αὐτῷ ὅσα τε πεποίηκεν ἐν τα ταῖς [τῆς] κοσμοποιίας ἓξ ἡμέραις, ἐπὶ ἐξ ἑτέραις ἡμέραις δεικνύων δι' ἐπτασιῶν ἐκείνην τὴν κόσμο- ποιίαν, κατὰ πρόσωπον ἐργαζόμενος τὸ καθ᾿ ἡμέραν, οἷον ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ οὐρανὸν τὸν πρῶτον, καὶ γῆν οἶκον παμμεγέθη, καὶ ἔτωθεν αὐτοῦ ὕδωρ, αέρα, πῦρ τὸ ἀναμεμιγμένον ἐν τῇ γῇ, σκότος, ἀγγέλους, ὑφ' ἐν ἀθρόως ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμώς όντος πάντα παραγαγών μόνη φωνῇ χρησάμενος πρὸς παιδείαν τῶν ἀγγέλων, παράγει καὶ τὸ φῶς εἰς αὐτὸν τὸν οἶκον, φωτίσας πάντα ὡς ἐπὶ λύχνου. Εἶτε τη δευ τέρᾳ ἡμέρᾳ ἐκ τοῦ ὕδατος κατασκευάζει τὸ στερέω μα, δ συνδεί καταμέσοθεν τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, μερίζον τὰ ὕδατα ἄνωθεν καὶ κάτωθεν μεσολαβοῦν. Γίνονται οὖν χώροι δύο ώσανεί ανώγεων καὶ κατώ γεων· τὸ μὲν κατώγεων ήρμοσεν εἰς δίαιταν εἶναι τῷ θνητῷ καὶ τρεπτῷ βίῳ τούτῳ· τὸ δὲ ἀνώγεων το μέλλοντι ἀθανάτω καὶ ἀτρέπτω βάρ προητοίμασε. Παραγραφή. . Μετὰ τὸ γενέσθαι παρά Θεοῦ τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα τὸ μετάσαν τὴν ἕνα χώρον, καὶ ποιῆσαν αὐτὸν δύο χώρους· οὐδὲν ἔτι περὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως, τουτέστι τοῦ ἀνωτέρου χώρου, ὁ μέγας Μωσῆς ἐξηγήσατο· ἀλλὰ πάντα τὸν λόγον έτρεψε περι ταύτην τὴν κατάστασιν, τουτέστι τὸν κατώτερον χῶ- ρον, λέγων ὡς συνήγαγε τὰ ὕδατα, καὶ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς γῆς τὰ χλωρὰ καὶ τὰ ξύλα, ὁμοίως καὶ τὴν οὐ ρανὸν ἄστροις κατεκόσμησε, καὶ πάλιν ἐκ τῶν ὑδί των ἐξήγαγε τὰ πτηνὰ καὶ τὰ ἔνυδρα ζώα· ὁμοίως τάλιν ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα άλογα καὶ τὸν ἄνθρωπον. Εἶτα πάλιν κελευσθεὶς τὴν σκηνὴν πκῆσαι κατά μέσ μησιν τοῦ κόσμου, τὴν μίαν σκηνὴν διπλών διὰ τοῦ καταπατάσματος, εἰς δύο πεποίηκεν, ἐσωτέραν καὶ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. 111. diceret: Dixit Deus: Educant aquæ animas rirent, et factum est in"; ac rursum ait: Educat terra illud et illud, et factum est ita, et reliqua simili- ter, stupende stae omnia. Postremo cum primo- genita omnia interfecisset, fide dignus erat, cum postremo items diceret : Freat Deus hominem ". que, uti supra diximus, illum Israelitis, in dictis et gestis suis fide dignnau ostendit, utpote qui ipsis oculis edita ab illo opera cet neron!. Sub hæc, cum eduxisset cos ex Ægypto, ac per siccum trajecisset mare Rubrum, populumque ad montem Sina duxisset, ubi divina visione digua- tus fuerat, rursum Deus in conspectu popali mi- rabilia perpetrat, montem igne, flammis et fumo B replet : tunc buccinarum clangor e carlo emittitur que a quovis in medium accedente audiebantur. lis vero caligine, tenebris ac turbine perterrefactis, Moysen ex nube iu conspectu populi alioquebatur. Tunc cum quadraginta diehus in moute jejunus perseverasser, ipsum in nube absconditum, Dens ex terrenis rebus ceu extrahit, ac omnium, quæ in Ægypto didicerat, oblivionem inducit, regenerat- que quasi infantem in vulva. Elapsis autem qua- draginta diebus formam ipsi et animam novam in- dit, revelatque ea omnia quae in opere sex dierum perfecerat ; aliisque sex diebus in visione opificium illud ostendens, ac in conspectu ponens quæ sin- gulis dichnis condiderat, nimirum : prima die car- lum primum, et terram, domum spatiosissimam ; C et intra illam, aquam, aerem, ignem cum terra commistum, tenebras augelosque, una et confer- tim ex nihilo producens : solaque usus voce ad institutionem angelorum, luceu creavit, que lu- cernæ instar in ipsa domo omnia illustraret. Hine secunda die ex aqua firmamentum construit, quod in medio altitudinis cœli totam ligat et firmat, di- videas aquas superiores ab inferioribus, in medio- que consistens. Duo itaque loca parantur, ceu tri- elinium superius et triclinium inferius: inferius quidem huic mortali et mutabili vitæ destinatum ; SII- perius vero futurzimmutabili vitæ paratum ab eo fuit. Gen. 1, 20. * ibid. 97. D Paragraphia. Postquam secunda die firmamentum, locum unum dirimens ae in duo loca dividens, a Deœ factum fuerat, de futuro statu, id est de superiori loco, magnus ille Morses ne verbum quidem facit: sed totus est in hoc statu, nimirum, in inferiori loco describendo, narrans quomodo Deus aquas congre- caverit, qua ratione herbam viridem et ligua ex terra eduxerit, similiterque cœlum astris exorna- verit, itemqueex aquis volatilia et aquatili: eduxerit, ex terra quoque bruta animalia et hominem pro- duxerit. Deinde jussus secundum mundi formam tabernaculum exstruere, unum in duo tabernacula interposito velo «livisit, interius scilicet et exterius : ac in exteriori quidem sacerdotes cultum assidue

χους ἐκ τοῦ ποταμοῦ καὶ τοὺς σκνίπας ἐκ τῆς γῆς καὶ ἡ πιστὸς ἦν λέγων Εἶπεν ὁ Θεός· Εξαγαγέτω τις ὕδατα ψυχὰς ζώσας, καὶ ἐγένετο αὕτως· καὶ πάλιν εἶπεν· Εξαγαγέτω ἡ γῆ τόῖς καὶ τόδε, καὶ ἐγένετο οὕτως· ὁμοίως καὶ λοιπὰ παράδοξα πάντα. Εστι την πάντων τα πρωτότοκα ἀποκτείνας, πιστὸς ἦν λέ γων ὕστερον πάντων· Εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄγε θρωπον. Καὶ καθάπερ ἔφημεν, προπαρασκευάζει αὐτὸν πιστὸν τοῖς Ἰσραηλίταις ἐν οἷς ἔλεγέ τε καὶ έπραττεν, ὄψεσιν ὁρῶσι τὰ γενόμενα. Αt- Εἶτα ἐξαγαγόντος αὐτοὺς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, καὶ περαιώσαντος διὰ ξηρᾶς τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν, καὶ ἀγαγόντος ἐπὶ τὸ Σινᾶ ἔρος, ἐν ᾧ ἦν ἑωρακώς τὴν ὀπτασίαν τὴν θείαν, ἔτι θαυματουργῶν ὁ Θεὸς ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ, ἐμπυρίζει τὸ ὄρος καὶ καπνίζει αὐτό, καὶ φωναί σαλπίγγων οὐρανόθεν ἡχουτῶν ἐγύ- νοντο, καὶ προβαινόντων εἰς μείζον ηκούοντο· καὶ γνώ- φῳ καὶ σκότῳ καὶ θυέλλῃ ἐκφοβήσας αὐτοὺς οὕτως φοβερώτατα, τῷ Μωϋσῇ ἔμπροσθεν τοῦ λαοῦ διελέγετο ἀπὸ τῆς νεφέλης. Καὶ τότε ἀνενέγκας ἐπὶ τὸ ὄρος με ἡμέρας ἄσιτον διαμείναι, κρύψας ἐν τῇ νεφέλῃ τρό τον τινὰ ἐξίστησιν αὐτὸν πάντων τῶν γηίνων, καὶ πκεῖ αὐτὸν πάντων ἐπιλαθέσθαι καὶ ὧν ἦν μαθὼν ἐκ τῶν Αἰγυπτίων, ἀναγεννών ὥσπερ βρέφος ἐν μήτρα. Μετά μ' ἡμέρας διαμορφῶν καὶ ψυχῶν αὐτὸν, καὶ μετὰ ταῦτα ἀποκαλύπτει αὐτῷ ὅσα τε πεποίηκεν ἐν τα ταῖς [τῆς] κοσμοποιίας ἓξ ἡμέραις, ἐπὶ ἐξ ἑτέραις ἡμέραις δεικνύων δι' ἐπτασιῶν ἐκείνην τὴν κόσμο- ποιίαν, κατὰ πρόσωπον ἐργαζόμενος τὸ καθ᾿ ἡμέραν, οἷον ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ οὐρανὸν τὸν πρῶτον, καὶ γῆν οἶκον παμμεγέθη, καὶ ἔτωθεν αὐτοῦ ὕδωρ, αέρα, πῦρ τὸ ἀναμεμιγμένον ἐν τῇ γῇ, σκότος, ἀγγέλους, ὑφ' ἐν ἀθρόως ἐκ τοῦ μηδαμή μηδαμώς όντος πάντα παραγαγών μόνη φωνῇ χρησάμενος πρὸς παιδείαν τῶν ἀγγέλων, παράγει καὶ τὸ φῶς εἰς αὐτὸν τὸν οἶκον, φωτίσας πάντα ὡς ἐπὶ λύχνου. Εἶτε τη δευ τέρᾳ ἡμέρᾳ ἐκ τοῦ ὕδατος κατασκευάζει τὸ στερέω μα, δ συνδεί καταμέσοθεν τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, μερίζον τὰ ὕδατα ἄνωθεν καὶ κάτωθεν μεσολαβοῦν. Γίνονται οὖν χώροι δύο ώσανεί ανώγεων καὶ κατώ γεων· τὸ μὲν κατώγεων ήρμοσεν εἰς δίαιταν εἶναι τῷ θνητῷ καὶ τρεπτῷ βίῳ τούτῳ· τὸ δὲ ἀνώγεων το μέλλοντι ἀθανάτω καὶ ἀτρέπτω βάρ προητοίμασε. Παραγραφή. . Μετὰ τὸ γενέσθαι παρά Θεοῦ τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα τὸ μετάσαν τὴν ἕνα χώρον, καὶ ποιῆσαν αὐτὸν δύο χώρους· οὐδὲν ἔτι περὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως, τουτέστι τοῦ ἀνωτέρου χώρου, ὁ μέγας Μωσῆς ἐξηγήσατο· ἀλλὰ πάντα τὸν λόγον έτρεψε περι ταύτην τὴν κατάστασιν, τουτέστι τὸν κατώτερον χῶ- ρον, λέγων ὡς συνήγαγε τὰ ὕδατα, καὶ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς γῆς τὰ χλωρὰ καὶ τὰ ξύλα, ὁμοίως καὶ τὴν οὐ ρανὸν ἄστροις κατεκόσμησε, καὶ πάλιν ἐκ τῶν ὑδί των ἐξήγαγε τὰ πτηνὰ καὶ τὰ ἔνυδρα ζώα· ὁμοίως τάλιν ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα άλογα καὶ τὸν ἄνθρωπον. Εἶτα πάλιν κελευσθεὶς τὴν σκηνὴν πκῆσαι κατά μέσ μησιν τοῦ κόσμου, τὴν μίαν σκηνὴν διπλών διὰ τοῦ καταπατάσματος, εἰς δύο πεποίηκεν, ἐσωτέραν καὶ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. 111. diceret: Dixit Deus: Educant aquæ animas rirent, et factum est in"; ac rursum ait: Educat terra illud et illud, et factum est ita, et reliqua simili- ter, stupende stae omnia. Postremo cum primo- genita omnia interfecisset, fide dignus erat, cum postremo items diceret : Freat Deus hominem ". que, uti supra diximus, illum Israelitis, in dictis et gestis suis fide dignnau ostendit, utpote qui ipsis oculis edita ab illo opera cet neron!. Sub hæc, cum eduxisset cos ex Ægypto, ac per siccum trajecisset mare Rubrum, populumque ad montem Sina duxisset, ubi divina visione digua- tus fuerat, rursum Deus in conspectu popali mi- rabilia perpetrat, montem igne, flammis et fumo B replet : tunc buccinarum clangor e carlo emittitur que a quovis in medium accedente audiebantur. lis vero caligine, tenebris ac turbine perterrefactis, Moysen ex nube iu conspectu populi alioquebatur. Tunc cum quadraginta diehus in moute jejunus perseverasser, ipsum in nube absconditum, Dens ex terrenis rebus ceu extrahit, ac omnium, quæ in Ægypto didicerat, oblivionem inducit, regenerat- que quasi infantem in vulva. Elapsis autem qua- draginta diebus formam ipsi et animam novam in- dit, revelatque ea omnia quae in opere sex dierum perfecerat ; aliisque sex diebus in visione opificium illud ostendens, ac in conspectu ponens quæ sin- gulis dichnis condiderat, nimirum : prima die car- lum primum, et terram, domum spatiosissimam ; C et intra illam, aquam, aerem, ignem cum terra commistum, tenebras augelosque, una et confer- tim ex nihilo producens : solaque usus voce ad institutionem angelorum, luceu creavit, que lu- cernæ instar in ipsa domo omnia illustraret. Hine secunda die ex aqua firmamentum construit, quod in medio altitudinis cœli totam ligat et firmat, di- videas aquas superiores ab inferioribus, in medio- que consistens. Duo itaque loca parantur, ceu tri- elinium superius et triclinium inferius: inferius quidem huic mortali et mutabili vitæ destinatum ; SII- perius vero futurzimmutabili vitæ paratum ab eo fuit. Gen. 1, 20. * ibid. 97. D Paragraphia. Postquam secunda die firmamentum, locum unum dirimens ae in duo loca dividens, a Deœ factum fuerat, de futuro statu, id est de superiori loco, magnus ille Morses ne verbum quidem facit: sed totus est in hoc statu, nimirum, in inferiori loco describendo, narrans quomodo Deus aquas congre- caverit, qua ratione herbam viridem et ligua ex terra eduxerit, similiterque cœlum astris exorna- verit, itemqueex aquis volatilia et aquatili: eduxerit, ex terra quoque bruta animalia et hominem pro- duxerit. Deinde jussus secundum mundi formam tabernaculum exstruere, unum in duo tabernacula interposito velo «livisit, interius scilicet et exterius : ac in exteriori quidem sacerdotes cultum assidue

δεικνύεις σημείον· ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Καίτοι πολ- λών σημείων γενομένων παρ' αὐτοῦ· ὁ δὲ πάλιν ἔλε γεν αὐτοῖς λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρι σὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ἐπ' ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ ἀποκρινόμενος, λέγω δὴ τὴν τοῦ σώματος αὐτοῦ ἀνάστασιν, ἵνα είπη. Οταν ίδητέ με ἐκ νεκρῶν ἀν- ιστάμενον, καὶ ἐπὶ ὀνόματί μου τὰ θαύματα γινόμε να, τότε γνώσεσθε τὴν ἡμετέραν δύναμιν καὶ τὸν ἡμέτερον εὐαγγελισμόν· ὅτι ἡ ἐμὴ παρουσία οὐκ ἐπὶ τιμωρία ἀνθρώπων γίνεται, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ ἀναστάσει καὶ τῇ ἀθανασία καὶ τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀτρεπτότητι καὶ τῇ μακαριότητι τῇ παρεχομένῃ τοῖς ἀνθρώποις. Καταλλήλλως οὖν ἐδίδασκε καὶ τὰ σημεία ειργάζετο. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ὁ Ματθαῖος δηλοί λέγων οὕτως· Καὶ περιήγεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὰς πόλεις καὶ τὰς κώ μας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ Β καταλείπειν, καὶ ἑτέρῳ προσκολλάσθαι ; Καὶ ἡ μετ Αμήν. κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θε ραπεύων πάσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· ένα εἰπι. Ανάλογα ὧν ἐκήρυττε θαύματα ἐργαζόμενος. Ο δὲ Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής φησιν οὕτως, ὅτι Πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Είπεν οὖν ὁ ᾿Ιησοῦς τοῖς δώδεκα· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ἀπελθεῖν ; Ο δε Πέτρος ταχύτατα ἐκ προσώπου πάντων ἀποκρινόμενος ἔφη· Κύριε, πρὸς τίνα ἀπ ελευσόμεθα ; ρήματα ζωής αιωνίου ἔχεις· καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, ὅτι σὺ εἶ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο λέγων καὶ αὐτὸς, ὅτι "Απερ ἡμᾶς διδάσκεις, ὁρῶμεν καὶ δι' ἔργων παρὰ σοῦ γινόμενα· ἐπαγγέλ- λεις γὰρ ἡμῖν ζωὴν καὶ βασιλείαν ἐπουράνιον, καὶ πάντα τὰ γινόμενα παρὰ σοῦ εἰς ζωὴν τῶν ἀνα θρώπων ὁρῶμεν συντείνοντα. Πῶς οὖν ἔχομέν σε εἰς οὖν ἡμῶν μετὰ σοῦ ἐστι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ. Απορήσειεν ἄν τις λέγων· Πῶς μηδὲ ἂν αὐτοῦ ση- μεῖον πεποιηκότος προς τιμωρίαν ἀνθρώπων, καθά- περ ἔφη, τὸ φραγέλλιον λαβὼν, ἐτύπτησε τοὺς ἐν τῷ ναῷ πωλοῦντας, καὶ ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ; Απόκρι- εις· Ψευδὲς τὸ λεγόμενον· οὐκ ἐτύπτησε γὰρ ὅλως, τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ θαυμαστῇ καὶ πρεπούσῃ καὶ ἀκολούθῳ τάξει ἐχρήσατο· τὰ γὰρ ἄλογα μόνα ἐτύ- πτησεν, ὡς γέγραπται· καὶ ποιήσας φραγέλλιον ἐκ σχοινίων, ἐξέβαλε πάντας ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα καὶ τοὺς βόας· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Ταῦτα οὖν ἔμψυχα μὲν, άλογα δὲ, ἐτύπησεν, ἀπελαύνων ἐκ τοῦ ἱεροῦ τὰ καὶ προσφερόμενα εις θυσίαν κατά νόμον, δηλῶν καὶ διὰ τούτου παύεσθαι τὴν Ἰουδαϊκήν κατά στασιν. Τὰ δὲ ἄψυχα καὶ ἀναίσθητα ώθησε καὶ κατ έστρεψεν, ὡς γέγραπται· καὶ τῶν κολλυβιστών ἐξέχει τὸ κέρμα, καὶ τὰς τραπέζας κατέστρεψε. Τοὺς δὲ λογικούς οὔτε ἐτύπησεν, οὔτε ώθησεν, ἀλλ' ἄλογα ἐπαίδευσεν, ὡς γέγραπται, καὶ τοῖς πωλούσιο τὰς περιστερὰς εἶπεν· Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, καὶ μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, οἶκον ἐμ- περίου· διὰ πάντων δηλώσας, ὅτι τὰ προσφερόμενα ἐν τῇ πρώτῃ σκηνῇ κατά νόμον εἰς θυσίαν, παυθή- σονται· ἑτέρα δέ τις κατάστασις αντεισαχθήσεται, άρ- μάζουσα τῇ ἐσωτέρα σκηνῇ, ἥτις καὶ τύπος ἦν τῶν Ει γεια TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB 111. A quia hac fucis 3: ? Etiamsi multa ab eo signa cdita fuissent, respondit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 18, eadem utrinque respondens indicansque corporis sui resurrectio. nem, ac si diceret : Cum videritis me ex mortuis resurgentem, et miracula in nomine meo facta, tunc virtutem et prædicationem meam cognoscetis, quod scilicet adventus meus non ad supplicium hominum fuerit, sed ad resurrectionem, immor- talitatem, incorruptionem, immutabilitatem, et beatitudinem hominibus præstandam. Itaque con gruenter ad doctrinam suam miracula edebat. Quod ipsum Matthæus declarat his verbis : Et cir- cuibat Jesus civitates et castella, docens in synayo- gis corum, et prædicans Evangelium regni, et curaus B C . omnem languorem et omnem infirmitatem “, ac si diceret, congruentia prædicationi suæ miracula patrans. Joannes autem evangelista sic ait: Multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Dixit ergo. Jesus ad duodecim. Nunquid el vus vullis abire? Respondit subilc omnium nomine Petrus: Domine, ad quem ibimus ! verba vitæ æternæ habes, el nos credidimus, quia tu es Sanctus Dei ***. Id videlicet dicens: Quæ nos edoces, abs te operibus perfici videmus; nobis quippe vitam et regnum cœleste polliceris, el omnia gesta tua ad vitam hominum spectare con- spicimus. Qui ergo possimus te relinquere, alteri- que adhærere? Portio itaque nostra tecuin est, Domine Jesu Christe. Amen. D Joan. 11, 18. . ibid. 19. ss Matth. ix. 55. At quærat forte quispiam : Cur cum nullum ad castigationem hominum signum ediderit, accepto tamen, ut dictum est, flagello, eos, qui in templo vendebant, verberaverit, et ex sacro ejecerit? Responsio. Falsum illud est: neque enim homi- nem percussit; sed, mirabili et congruenti usus dispensatione, bruta solum verberavit, ut scri- plun est: Factoque flagello ex funiculis, ejecit ea templo omnes oves et boves ", ac si diceret: Hæc quidema animalia, sed irrationabilia, verberavit, ea ctiam, quæ in sacrificium ex lege offerebantur de templo ejiciens, his declarans. Judaicum rituin cessare. Inanimata vero repulit et evertit, ut scri- plumn est : ηummulariorum pecuniam effudit, et mensas evertit ": sed rationabiles nec verberavit, nec pepulit, sed bruta solum percussit, ut scri- pluin est, et columbas vendentibus dixit: Auferte hinc : et nolite fucere domum Patris mei, do- mum negotiationis ". His omnibus declarans, ea quæ in prisco illo tabernaculo secundum legen in sacrificium afferebantur, finem habitura; aliumque statum substituendum esse, interiori tabernaculo, quod caelestium futurique status figura erat, cou- gruentem. Jukei vero, Judaici status finem adum- 2* ibid. ibid. 16. *** Joan. ×1, 67. s Joan. 1, 15.

δεικνύεις σημείον· ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Καίτοι πολ- λών σημείων γενομένων παρ' αὐτοῦ· ὁ δὲ πάλιν ἔλε γεν αὐτοῖς λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρι σὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ἐπ' ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ ἀποκρινόμενος, λέγω δὴ τὴν τοῦ σώματος αὐτοῦ ἀνάστασιν, ἵνα είπη. Οταν ίδητέ με ἐκ νεκρῶν ἀν- ιστάμενον, καὶ ἐπὶ ὀνόματί μου τὰ θαύματα γινόμε να, τότε γνώσεσθε τὴν ἡμετέραν δύναμιν καὶ τὸν ἡμέτερον εὐαγγελισμόν· ὅτι ἡ ἐμὴ παρουσία οὐκ ἐπὶ τιμωρία ἀνθρώπων γίνεται, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ ἀναστάσει καὶ τῇ ἀθανασία καὶ τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀτρεπτότητι καὶ τῇ μακαριότητι τῇ παρεχομένῃ τοῖς ἀνθρώποις. Καταλλήλλως οὖν ἐδίδασκε καὶ τὰ σημεία ειργάζετο. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ὁ Ματθαῖος δηλοί λέγων οὕτως· Καὶ περιήγεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὰς πόλεις καὶ τὰς κώ μας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ Β καταλείπειν, καὶ ἑτέρῳ προσκολλάσθαι ; Καὶ ἡ μετ Αμήν. κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θε ραπεύων πάσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· ένα εἰπι. Ανάλογα ὧν ἐκήρυττε θαύματα ἐργαζόμενος. Ο δὲ Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής φησιν οὕτως, ὅτι Πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Είπεν οὖν ὁ ᾿Ιησοῦς τοῖς δώδεκα· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ἀπελθεῖν ; Ο δε Πέτρος ταχύτατα ἐκ προσώπου πάντων ἀποκρινόμενος ἔφη· Κύριε, πρὸς τίνα ἀπ ελευσόμεθα ; ρήματα ζωής αιωνίου ἔχεις· καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, ὅτι σὺ εἶ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο λέγων καὶ αὐτὸς, ὅτι "Απερ ἡμᾶς διδάσκεις, ὁρῶμεν καὶ δι' ἔργων παρὰ σοῦ γινόμενα· ἐπαγγέλ- λεις γὰρ ἡμῖν ζωὴν καὶ βασιλείαν ἐπουράνιον, καὶ πάντα τὰ γινόμενα παρὰ σοῦ εἰς ζωὴν τῶν ἀνα θρώπων ὁρῶμεν συντείνοντα. Πῶς οὖν ἔχομέν σε εἰς οὖν ἡμῶν μετὰ σοῦ ἐστι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ. Απορήσειεν ἄν τις λέγων· Πῶς μηδὲ ἂν αὐτοῦ ση- μεῖον πεποιηκότος προς τιμωρίαν ἀνθρώπων, καθά- περ ἔφη, τὸ φραγέλλιον λαβὼν, ἐτύπτησε τοὺς ἐν τῷ ναῷ πωλοῦντας, καὶ ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ; Απόκρι- εις· Ψευδὲς τὸ λεγόμενον· οὐκ ἐτύπτησε γὰρ ὅλως, τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ θαυμαστῇ καὶ πρεπούσῃ καὶ ἀκολούθῳ τάξει ἐχρήσατο· τὰ γὰρ ἄλογα μόνα ἐτύ- πτησεν, ὡς γέγραπται· καὶ ποιήσας φραγέλλιον ἐκ σχοινίων, ἐξέβαλε πάντας ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα καὶ τοὺς βόας· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Ταῦτα οὖν ἔμψυχα μὲν, άλογα δὲ, ἐτύπησεν, ἀπελαύνων ἐκ τοῦ ἱεροῦ τὰ καὶ προσφερόμενα εις θυσίαν κατά νόμον, δηλῶν καὶ διὰ τούτου παύεσθαι τὴν Ἰουδαϊκήν κατά στασιν. Τὰ δὲ ἄψυχα καὶ ἀναίσθητα ώθησε καὶ κατ έστρεψεν, ὡς γέγραπται· καὶ τῶν κολλυβιστών ἐξέχει τὸ κέρμα, καὶ τὰς τραπέζας κατέστρεψε. Τοὺς δὲ λογικούς οὔτε ἐτύπησεν, οὔτε ώθησεν, ἀλλ' ἄλογα ἐπαίδευσεν, ὡς γέγραπται, καὶ τοῖς πωλούσιο τὰς περιστερὰς εἶπεν· Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, καὶ μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, οἶκον ἐμ- περίου· διὰ πάντων δηλώσας, ὅτι τὰ προσφερόμενα ἐν τῇ πρώτῃ σκηνῇ κατά νόμον εἰς θυσίαν, παυθή- σονται· ἑτέρα δέ τις κατάστασις αντεισαχθήσεται, άρ- μάζουσα τῇ ἐσωτέρα σκηνῇ, ἥτις καὶ τύπος ἦν τῶν Ει γεια TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB 111. A quia hac fucis 3: ? Etiamsi multa ab eo signa cdita fuissent, respondit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 18, eadem utrinque respondens indicansque corporis sui resurrectio. nem, ac si diceret : Cum videritis me ex mortuis resurgentem, et miracula in nomine meo facta, tunc virtutem et prædicationem meam cognoscetis, quod scilicet adventus meus non ad supplicium hominum fuerit, sed ad resurrectionem, immor- talitatem, incorruptionem, immutabilitatem, et beatitudinem hominibus præstandam. Itaque con gruenter ad doctrinam suam miracula edebat. Quod ipsum Matthæus declarat his verbis : Et cir- cuibat Jesus civitates et castella, docens in synayo- gis corum, et prædicans Evangelium regni, et curaus B C . omnem languorem et omnem infirmitatem “, ac si diceret, congruentia prædicationi suæ miracula patrans. Joannes autem evangelista sic ait: Multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Dixit ergo. Jesus ad duodecim. Nunquid el vus vullis abire? Respondit subilc omnium nomine Petrus: Domine, ad quem ibimus ! verba vitæ æternæ habes, el nos credidimus, quia tu es Sanctus Dei ***. Id videlicet dicens: Quæ nos edoces, abs te operibus perfici videmus; nobis quippe vitam et regnum cœleste polliceris, el omnia gesta tua ad vitam hominum spectare con- spicimus. Qui ergo possimus te relinquere, alteri- que adhærere? Portio itaque nostra tecuin est, Domine Jesu Christe. Amen. D Joan. 11, 18. . ibid. 19. ss Matth. ix. 55. At quærat forte quispiam : Cur cum nullum ad castigationem hominum signum ediderit, accepto tamen, ut dictum est, flagello, eos, qui in templo vendebant, verberaverit, et ex sacro ejecerit? Responsio. Falsum illud est: neque enim homi- nem percussit; sed, mirabili et congruenti usus dispensatione, bruta solum verberavit, ut scri- plun est: Factoque flagello ex funiculis, ejecit ea templo omnes oves et boves ", ac si diceret: Hæc quidema animalia, sed irrationabilia, verberavit, ea ctiam, quæ in sacrificium ex lege offerebantur de templo ejiciens, his declarans. Judaicum rituin cessare. Inanimata vero repulit et evertit, ut scri- plumn est : ηummulariorum pecuniam effudit, et mensas evertit ": sed rationabiles nec verberavit, nec pepulit, sed bruta solum percussit, ut scri- pluin est, et columbas vendentibus dixit: Auferte hinc : et nolite fucere domum Patris mei, do- mum negotiationis ". His omnibus declarans, ea quæ in prisco illo tabernaculo secundum legen in sacrificium afferebantur, finem habitura; aliumque statum substituendum esse, interiori tabernaculo, quod caelestium futurique status figura erat, cou- gruentem. Jukei vero, Judaici status finem adum- 2* ibid. ibid. 16. *** Joan. ×1, 67. s Joan. 1, 15.

δεικνύεις σημείον· ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Καίτοι πολ- λών σημείων γενομένων παρ' αὐτοῦ· ὁ δὲ πάλιν ἔλε γεν αὐτοῖς λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρι σὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ἐπ' ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ ἀποκρινόμενος, λέγω δὴ τὴν τοῦ σώματος αὐτοῦ ἀνάστασιν, ἵνα είπη. Οταν ίδητέ με ἐκ νεκρῶν ἀν- ιστάμενον, καὶ ἐπὶ ὀνόματί μου τὰ θαύματα γινόμε να, τότε γνώσεσθε τὴν ἡμετέραν δύναμιν καὶ τὸν ἡμέτερον εὐαγγελισμόν· ὅτι ἡ ἐμὴ παρουσία οὐκ ἐπὶ τιμωρία ἀνθρώπων γίνεται, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ ἀναστάσει καὶ τῇ ἀθανασία καὶ τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀτρεπτότητι καὶ τῇ μακαριότητι τῇ παρεχομένῃ τοῖς ἀνθρώποις. Καταλλήλλως οὖν ἐδίδασκε καὶ τὰ σημεία ειργάζετο. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ὁ Ματθαῖος δηλοί λέγων οὕτως· Καὶ περιήγεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὰς πόλεις καὶ τὰς κώ μας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ Β καταλείπειν, καὶ ἑτέρῳ προσκολλάσθαι ; Καὶ ἡ μετ Αμήν. κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θε ραπεύων πάσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· ένα εἰπι. Ανάλογα ὧν ἐκήρυττε θαύματα ἐργαζόμενος. Ο δὲ Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής φησιν οὕτως, ὅτι Πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Είπεν οὖν ὁ ᾿Ιησοῦς τοῖς δώδεκα· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ἀπελθεῖν ; Ο δε Πέτρος ταχύτατα ἐκ προσώπου πάντων ἀποκρινόμενος ἔφη· Κύριε, πρὸς τίνα ἀπ ελευσόμεθα ; ρήματα ζωής αιωνίου ἔχεις· καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, ὅτι σὺ εἶ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο λέγων καὶ αὐτὸς, ὅτι "Απερ ἡμᾶς διδάσκεις, ὁρῶμεν καὶ δι' ἔργων παρὰ σοῦ γινόμενα· ἐπαγγέλ- λεις γὰρ ἡμῖν ζωὴν καὶ βασιλείαν ἐπουράνιον, καὶ πάντα τὰ γινόμενα παρὰ σοῦ εἰς ζωὴν τῶν ἀνα θρώπων ὁρῶμεν συντείνοντα. Πῶς οὖν ἔχομέν σε εἰς οὖν ἡμῶν μετὰ σοῦ ἐστι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ. Απορήσειεν ἄν τις λέγων· Πῶς μηδὲ ἂν αὐτοῦ ση- μεῖον πεποιηκότος προς τιμωρίαν ἀνθρώπων, καθά- περ ἔφη, τὸ φραγέλλιον λαβὼν, ἐτύπτησε τοὺς ἐν τῷ ναῷ πωλοῦντας, καὶ ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ; Απόκρι- εις· Ψευδὲς τὸ λεγόμενον· οὐκ ἐτύπτησε γὰρ ὅλως, τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ θαυμαστῇ καὶ πρεπούσῃ καὶ ἀκολούθῳ τάξει ἐχρήσατο· τὰ γὰρ ἄλογα μόνα ἐτύ- πτησεν, ὡς γέγραπται· καὶ ποιήσας φραγέλλιον ἐκ σχοινίων, ἐξέβαλε πάντας ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα καὶ τοὺς βόας· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Ταῦτα οὖν ἔμψυχα μὲν, άλογα δὲ, ἐτύπησεν, ἀπελαύνων ἐκ τοῦ ἱεροῦ τὰ καὶ προσφερόμενα εις θυσίαν κατά νόμον, δηλῶν καὶ διὰ τούτου παύεσθαι τὴν Ἰουδαϊκήν κατά στασιν. Τὰ δὲ ἄψυχα καὶ ἀναίσθητα ώθησε καὶ κατ έστρεψεν, ὡς γέγραπται· καὶ τῶν κολλυβιστών ἐξέχει τὸ κέρμα, καὶ τὰς τραπέζας κατέστρεψε. Τοὺς δὲ λογικούς οὔτε ἐτύπησεν, οὔτε ώθησεν, ἀλλ' ἄλογα ἐπαίδευσεν, ὡς γέγραπται, καὶ τοῖς πωλούσιο τὰς περιστερὰς εἶπεν· Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, καὶ μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, οἶκον ἐμ- περίου· διὰ πάντων δηλώσας, ὅτι τὰ προσφερόμενα ἐν τῇ πρώτῃ σκηνῇ κατά νόμον εἰς θυσίαν, παυθή- σονται· ἑτέρα δέ τις κατάστασις αντεισαχθήσεται, άρ- μάζουσα τῇ ἐσωτέρα σκηνῇ, ἥτις καὶ τύπος ἦν τῶν Ει γεια TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB 111. A quia hac fucis 3: ? Etiamsi multa ab eo signa cdita fuissent, respondit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 18, eadem utrinque respondens indicansque corporis sui resurrectio. nem, ac si diceret : Cum videritis me ex mortuis resurgentem, et miracula in nomine meo facta, tunc virtutem et prædicationem meam cognoscetis, quod scilicet adventus meus non ad supplicium hominum fuerit, sed ad resurrectionem, immor- talitatem, incorruptionem, immutabilitatem, et beatitudinem hominibus præstandam. Itaque con gruenter ad doctrinam suam miracula edebat. Quod ipsum Matthæus declarat his verbis : Et cir- cuibat Jesus civitates et castella, docens in synayo- gis corum, et prædicans Evangelium regni, et curaus B C . omnem languorem et omnem infirmitatem “, ac si diceret, congruentia prædicationi suæ miracula patrans. Joannes autem evangelista sic ait: Multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Dixit ergo. Jesus ad duodecim. Nunquid el vus vullis abire? Respondit subilc omnium nomine Petrus: Domine, ad quem ibimus ! verba vitæ æternæ habes, el nos credidimus, quia tu es Sanctus Dei ***. Id videlicet dicens: Quæ nos edoces, abs te operibus perfici videmus; nobis quippe vitam et regnum cœleste polliceris, el omnia gesta tua ad vitam hominum spectare con- spicimus. Qui ergo possimus te relinquere, alteri- que adhærere? Portio itaque nostra tecuin est, Domine Jesu Christe. Amen. D Joan. 11, 18. . ibid. 19. ss Matth. ix. 55. At quærat forte quispiam : Cur cum nullum ad castigationem hominum signum ediderit, accepto tamen, ut dictum est, flagello, eos, qui in templo vendebant, verberaverit, et ex sacro ejecerit? Responsio. Falsum illud est: neque enim homi- nem percussit; sed, mirabili et congruenti usus dispensatione, bruta solum verberavit, ut scri- plun est: Factoque flagello ex funiculis, ejecit ea templo omnes oves et boves ", ac si diceret: Hæc quidema animalia, sed irrationabilia, verberavit, ea ctiam, quæ in sacrificium ex lege offerebantur de templo ejiciens, his declarans. Judaicum rituin cessare. Inanimata vero repulit et evertit, ut scri- plumn est : ηummulariorum pecuniam effudit, et mensas evertit ": sed rationabiles nec verberavit, nec pepulit, sed bruta solum percussit, ut scri- pluin est, et columbas vendentibus dixit: Auferte hinc : et nolite fucere domum Patris mei, do- mum negotiationis ". His omnibus declarans, ea quæ in prisco illo tabernaculo secundum legen in sacrificium afferebantur, finem habitura; aliumque statum substituendum esse, interiori tabernaculo, quod caelestium futurique status figura erat, cou- gruentem. Jukei vero, Judaici status finem adum- 2* ibid. ibid. 16. *** Joan. ×1, 67. s Joan. 1, 15.

δεικνύεις σημείον· ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Καίτοι πολ- λών σημείων γενομένων παρ' αὐτοῦ· ὁ δὲ πάλιν ἔλε γεν αὐτοῖς λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρι σὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν· ἐπ' ἀμφοτέρων τὰ αὐτὰ ἀποκρινόμενος, λέγω δὴ τὴν τοῦ σώματος αὐτοῦ ἀνάστασιν, ἵνα είπη. Οταν ίδητέ με ἐκ νεκρῶν ἀν- ιστάμενον, καὶ ἐπὶ ὀνόματί μου τὰ θαύματα γινόμε να, τότε γνώσεσθε τὴν ἡμετέραν δύναμιν καὶ τὸν ἡμέτερον εὐαγγελισμόν· ὅτι ἡ ἐμὴ παρουσία οὐκ ἐπὶ τιμωρία ἀνθρώπων γίνεται, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῇ ἀναστάσει καὶ τῇ ἀθανασία καὶ τῇ ἀφθαρσίᾳ καὶ τῇ ἀτρεπτότητι καὶ τῇ μακαριότητι τῇ παρεχομένῃ τοῖς ἀνθρώποις. Καταλλήλλως οὖν ἐδίδασκε καὶ τὰ σημεία ειργάζετο. Τοῦτο δὲ αὐτὸ καὶ ὁ Ματθαῖος δηλοί λέγων οὕτως· Καὶ περιήγεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὰς πόλεις καὶ τὰς κώ μας, διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ Β καταλείπειν, καὶ ἑτέρῳ προσκολλάσθαι ; Καὶ ἡ μετ Αμήν. κηρύσσων τὸ Εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θε ραπεύων πάσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν· ένα εἰπι. Ανάλογα ὧν ἐκήρυττε θαύματα ἐργαζόμενος. Ο δὲ Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστής φησιν οὕτως, ὅτι Πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ οὐκέτι μετ' αὐτοῦ περιεπάτουν. Είπεν οὖν ὁ ᾿Ιησοῦς τοῖς δώδεκα· Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ἀπελθεῖν ; Ο δε Πέτρος ταχύτατα ἐκ προσώπου πάντων ἀποκρινόμενος ἔφη· Κύριε, πρὸς τίνα ἀπ ελευσόμεθα ; ρήματα ζωής αιωνίου ἔχεις· καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, ὅτι σὺ εἶ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο λέγων καὶ αὐτὸς, ὅτι "Απερ ἡμᾶς διδάσκεις, ὁρῶμεν καὶ δι' ἔργων παρὰ σοῦ γινόμενα· ἐπαγγέλ- λεις γὰρ ἡμῖν ζωὴν καὶ βασιλείαν ἐπουράνιον, καὶ πάντα τὰ γινόμενα παρὰ σοῦ εἰς ζωὴν τῶν ἀνα θρώπων ὁρῶμεν συντείνοντα. Πῶς οὖν ἔχομέν σε εἰς οὖν ἡμῶν μετὰ σοῦ ἐστι, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ. Απορήσειεν ἄν τις λέγων· Πῶς μηδὲ ἂν αὐτοῦ ση- μεῖον πεποιηκότος προς τιμωρίαν ἀνθρώπων, καθά- περ ἔφη, τὸ φραγέλλιον λαβὼν, ἐτύπτησε τοὺς ἐν τῷ ναῷ πωλοῦντας, καὶ ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ; Απόκρι- εις· Ψευδὲς τὸ λεγόμενον· οὐκ ἐτύπτησε γὰρ ὅλως, τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ θαυμαστῇ καὶ πρεπούσῃ καὶ ἀκολούθῳ τάξει ἐχρήσατο· τὰ γὰρ ἄλογα μόνα ἐτύ- πτησεν, ὡς γέγραπται· καὶ ποιήσας φραγέλλιον ἐκ σχοινίων, ἐξέβαλε πάντας ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα καὶ τοὺς βόας· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Ταῦτα οὖν ἔμψυχα μὲν, άλογα δὲ, ἐτύπησεν, ἀπελαύνων ἐκ τοῦ ἱεροῦ τὰ καὶ προσφερόμενα εις θυσίαν κατά νόμον, δηλῶν καὶ διὰ τούτου παύεσθαι τὴν Ἰουδαϊκήν κατά στασιν. Τὰ δὲ ἄψυχα καὶ ἀναίσθητα ώθησε καὶ κατ έστρεψεν, ὡς γέγραπται· καὶ τῶν κολλυβιστών ἐξέχει τὸ κέρμα, καὶ τὰς τραπέζας κατέστρεψε. Τοὺς δὲ λογικούς οὔτε ἐτύπησεν, οὔτε ώθησεν, ἀλλ' ἄλογα ἐπαίδευσεν, ὡς γέγραπται, καὶ τοῖς πωλούσιο τὰς περιστερὰς εἶπεν· Αρατε ταῦτα ἐντεῦθεν, καὶ μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου, οἶκον ἐμ- περίου· διὰ πάντων δηλώσας, ὅτι τὰ προσφερόμενα ἐν τῇ πρώτῃ σκηνῇ κατά νόμον εἰς θυσίαν, παυθή- σονται· ἑτέρα δέ τις κατάστασις αντεισαχθήσεται, άρ- μάζουσα τῇ ἐσωτέρα σκηνῇ, ἥτις καὶ τύπος ἦν τῶν Ει γεια TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB 111. A quia hac fucis 3: ? Etiamsi multa ab eo signa cdita fuissent, respondit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud 18, eadem utrinque respondens indicansque corporis sui resurrectio. nem, ac si diceret : Cum videritis me ex mortuis resurgentem, et miracula in nomine meo facta, tunc virtutem et prædicationem meam cognoscetis, quod scilicet adventus meus non ad supplicium hominum fuerit, sed ad resurrectionem, immor- talitatem, incorruptionem, immutabilitatem, et beatitudinem hominibus præstandam. Itaque con gruenter ad doctrinam suam miracula edebat. Quod ipsum Matthæus declarat his verbis : Et cir- cuibat Jesus civitates et castella, docens in synayo- gis corum, et prædicans Evangelium regni, et curaus B C . omnem languorem et omnem infirmitatem “, ac si diceret, congruentia prædicationi suæ miracula patrans. Joannes autem evangelista sic ait: Multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Dixit ergo. Jesus ad duodecim. Nunquid el vus vullis abire? Respondit subilc omnium nomine Petrus: Domine, ad quem ibimus ! verba vitæ æternæ habes, el nos credidimus, quia tu es Sanctus Dei ***. Id videlicet dicens: Quæ nos edoces, abs te operibus perfici videmus; nobis quippe vitam et regnum cœleste polliceris, el omnia gesta tua ad vitam hominum spectare con- spicimus. Qui ergo possimus te relinquere, alteri- que adhærere? Portio itaque nostra tecuin est, Domine Jesu Christe. Amen. D Joan. 11, 18. . ibid. 19. ss Matth. ix. 55. At quærat forte quispiam : Cur cum nullum ad castigationem hominum signum ediderit, accepto tamen, ut dictum est, flagello, eos, qui in templo vendebant, verberaverit, et ex sacro ejecerit? Responsio. Falsum illud est: neque enim homi- nem percussit; sed, mirabili et congruenti usus dispensatione, bruta solum verberavit, ut scri- plun est: Factoque flagello ex funiculis, ejecit ea templo omnes oves et boves ", ac si diceret: Hæc quidema animalia, sed irrationabilia, verberavit, ea ctiam, quæ in sacrificium ex lege offerebantur de templo ejiciens, his declarans. Judaicum rituin cessare. Inanimata vero repulit et evertit, ut scri- plumn est : ηummulariorum pecuniam effudit, et mensas evertit ": sed rationabiles nec verberavit, nec pepulit, sed bruta solum percussit, ut scri- pluin est, et columbas vendentibus dixit: Auferte hinc : et nolite fucere domum Patris mei, do- mum negotiationis ". His omnibus declarans, ea quæ in prisco illo tabernaculo secundum legen in sacrificium afferebantur, finem habitura; aliumque statum substituendum esse, interiori tabernaculo, quod caelestium futurique status figura erat, cou- gruentem. Jukei vero, Judaici status finem adum- 2* ibid. ibid. 16. *** Joan. ×1, 67. s Joan. 1, 15.

οὐρανίων, τουτέστι τῆς μελλούσης καταστάσεως. Εκεί νων δὲ τῶν Ἰουδαίων, αἰσθομένων ὡς τὴν παύλαν της Ἰουδαϊκής καταστάσεως αὐτοῖς ἡνίττετο, επεζήτουν αὐτὸν λέγοντες· Τί δεικνύεις σημεῖον, ὅτι ταῦτα ποιεῖς; Ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς ἁρμοδίως ἐξ αὐτοῦ τοῦ προκειμένου αινιγματωδῶς ποιήσειν ἐπηγγυάτου μέσ γω δὴ τὴν κατάλυσιν τοῦ ναοῦ, καὶ τὴν ἀνεκαίνεσιν αὐτοῦ· ὅτι ἡ μὲν κατάλυσις τοῦ ναοῦ, ἤγουν τοῦ σώ ματος αὐτοῦ, κατάλυσίς ἐστι τοῦ κόσμου τούτου δὲ ἀνεκαίνιας καὶ ἀλλαγὴ τοῦ ναοῦ, ήγουν τοῦ σώμα της αὐτοῦ, ἀνάδειξις τῆς μελλούσης καταστάσεως. ᾿Αποσώζεται οὖν μοι λόγος, ὦ οὗτος, ὡς ὅτι τίποτε οὐκ ἐποίησεν ἐπὶ τιμωρίᾳ ἀνθρώπου, ἀλλ᾽ ἐπ' αὐερ γεσία· καὶ αὐτὸς ἑτέρωθι βοι· οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Πατήρ τὸν Μιν, ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ. Το κείμενον. Εἶτα συνάγει τὸ ὕδωρ εἰς μίαν συναγωγὴν, καὶ φανεροί τὴν ξηράν, γῆν αὐτὴν ὀνομάσας, καλυπτο μένη, πρώην ὑπὸ τῶν ὑδάτων· καὶ ποιεῖ τὰς θαλάς σας, τουτέστι ταύτης μὲν τῆς γῆς κυκλόθεν, τῆς δὲ πέραν ἔσωθεν, τὸν λεγόμενον Ὠκεανὸν, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ εἰσβάλλοντας ἐν τῇ γῇ ταύτῃ τέσσαρας καλ τοὺς πρὸς τὸ τὸν Ὠκεανὸν μεσάζοντα μὲν τὴν ἐν ταῦθα καὶ τὴν πέραν γῆν, εὐθερίαν καὶ τοῖς πέραν ποτὲ οἰκοῦσι, καὶ τοῖς ἐνταῦθα δ' οὖν παρέχειν, τοὺς δὲ κόλπους πρὸς τὸ πλώϊμον καὶ διαβατικών κατα σκευάσαι τούτου τοῦ κόσμου, συνάπτων ἀεὶ τὰ ἔθνη τὰ διασκορπισμένα εἰς φιλίαν, τῷ τὰ ἐπιτήδεια εὐχε ρῶς μετακομίζειν ἐξ ἔθνους εἰς ἔθνος. Αναφύεσθαι τε κελεύει παντοδαπούς καρπούς καὶ ξύλα καὶ χάρ τον χλωρὸν ἐκ τῆς γῆς. Καὶ πάλιν τῇ τετάρτῃ, ἐργά ζεται ἐκ τοῦ φωτός κατακερματίζων τὸ μὲν αὐτοῦ καθαρώτερον εἰς ἥλιον, τὸ δὲ λοιπὸν εἰς σελήνην καὶ ἀστέρας· κοσμῶν τὰ κατ' οὐρανὸν κατὰ τὴν παναρμο νίαν κόσμησιν, καὶ διδοὺς τάξιν καὶ ἁρμονίαν τῷ παντί, καὶ ἔργον καὶ νόμον ταῖς ἀοράτοις δυνάμεσι, διακονεῖν καὶ λειτουργεῖν καὶ προευτρεπίζειν εἰς λά γον τῆς τοῦ Θεοῦ εἰκόνος, τουτέστι τοῦ ἀνθρώπου καὶ πάντων τῶν δι' αὐτὸν γεγονότων· ἐν τούτῳ κἀκείνους ἐθίζων καὶ παιδεύων ὑπὸ νόμον εἶναι, καὶ τὴν εὔν νοιαν, ή κακύνοιαν τοῦ λογικοῦ αὐτῶν γυμνάζων. "Οθεν καί τινες παραβεβηκότες κατερρίφησαν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς ἀξίας ἐξέπεσον· Εθεώρουν γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, τὴν Σατανᾶν πεσόντα ὡς ἀστρα πὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Τυφωθεὶς γὰρ ἐπὶ τῇ περ πιστευμένῃ αὐτῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ διακονίᾳ, εἰς ὠφέ λειαν τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὸ διὰ τὸν ἄνθρωπον κινεῖν τὸν ἀέρα, καὶ ῥυθμίζειν ἐπὶ χρησίμῳ· καὶ νομίσας ἑαυτῷ αὐτομάτως εἰς τοῦτο προελθεῖν, τὴν ὀφειλομέ ναν προσκύνησιν τῷ Θεῷ εἰς ἑαυτὸν ἁρπάσας, εὐθέως κατελρίφη. Φησὶ γὰρ πάλιν ὁ Ἀπόστολος, παραγγέλ λων Τιμοθέω ή παρέχειν ταχέως ἀξίαν νεοφύτων, ὡσανεί νεωστί προσελθόντι τῇ πίστει, οὕτως ἐπι ἔστειλε· Μὴ νεόξυτον, ἵνα μὴ τυπωθεὶς εἰς κρίμα εμπέσῃ τοῦ διαβόλου. Ὅπερ, φησίν, ἔπαθεν ὁδιάδα. λος τυφωθείς· Σαφῶς οὖν ἐδήλωσεν ἡ ᾿Απόστυλος τὸ COSME INDICOPLEUSTE brari sibi suspicali, interrogabant eum dicentes : & Quod signum ostendis, quia hac fucis "? like vero, congrueuter sumpta ex re præsenti occasione, se quidpiam facturum ænigmatice promisit, videlicet templi destructionem, ejusdemque restaurationem, quia destructio templi, sive corporis sui, hujus inundi solutio est; renovatio autem, sive mutatio templi, seu corporis sui, future vita declaratio erat. Sermo itaque meus, heus tu, firmus consi- stit, quod scilicet nihil ad castigationem bominis fecerit, sed omnia aut beneficium praestanium ; ipse namque alibi clamat: Non enim misit Pater Filium, ut judicet mundum, sed ut salvetur mun- dus per ipsum Textus. Deinde aquam in unum congregat et aridam osteudit, quam terram nuncupavit, prius aquis obrutam et occultam: atque maria efficit, it est Oceanom, ut vocant, qui terram hanc nostram ambit, et intra terram illam ulteriorem contine- tur; itemque quatuor sinus ab Oceano in haue terram nostram influentes, ut in medio situs Oceanus, cum interiorem illam terram, tum no- strani lane incolentibus aeris temperiem gigne- ret : sinus vero ad hujus m'undi navigationem et trajectum pararet, dispersas gentes in amicitiam kemper deducens, ut facili negotio ad vitam neces- B saria a gente in gentem trausferrentur. Præcipit C item at omnis generis fructus, ligua et viride fenum ex terra germinent. Quarta vero die, excepta puriore lucis parte, solem condit; ex re- liqua vero, lunam et stellas, congruenti pulchritu- • dine celestia exornans, ac universi ordinem et contentum parans, opus et legem invisibilibus virtutibus præscribens, uti scilicet hæc admini- strarent et concinne regerent ad usum imaginis Dei, nempe hominis, et omnium quæ illius causa condita sunt. Qua in re illos quoque assueferit et instituit ut legi subjicerentur : ac bonain malanive eorum mentem exploravit. Quare eorum quidam prævaricati ex coelo dejecti sunt, et dignitatem amiserunt : Videbam enim, ait Dominus, Sala- nam, sicut fulgur de calo cadentem si ludatus D enim ob ministerium a Deo sibi deputatum, ad utilitatem scilicet hominum, ut hominum gratia aerem moveret et ad usum ejus concinnaret, ra- tus per se el ex natura sua id se præstitutum esse, debitamque Deo adorationem usurpans sibi, statim præceps áctus est. Siquidem ait Apostolus, Timotheo præcipiens ne maturius neophyto digui- tatein conferret, utpote qui nuper ad fidem actes- si-set, sie ei scripsit: Non neophytum, ne in super- bium latus. in judicium incidut diaboli ”. Cum vero ail Apostolus, inflätam esse diabolum, cau- ŝam dejectionis manifeste declarat: quia scilicet so Juan. 1, 13. ** Jan. m. 17. * Lun 2. 18. ”1 Tim. ut, 6.

διατί κατεδρίνη, ώσανεί ἑτυρώθη, Θεὸν ἑαυτὸν & νομίσας εἶναι· ὅθεν καὶ τὴν ἰδίαν νόσον τῷ ἀνθρώπω εὐθέως προστρίψας ἐβούλετο λέγων· Επεσθε ὡς Θεοί. Παραγραφή. Τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ παραγαγόντος τοὺς ἀγγέ τους πάντας τὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ, οὔπω τὸ πρότερον όντας· ἵσταντο πάντες ἐννεοί, διακρινό μενος ὡς λογικοί, ἅμα τε καὶ ξενιζόμενοι, καὶ δια λογιζόμενοι τις ἔρα ἐστὶν ὁ αὐτῶν τε καὶ τῶν ἅμπ αὐτοῖς δημιουργός παραγωγούς. Εθεώρουν γὰρ ταυ τοὺς τούτων ἔνδον ὄντας, καὶ οὐ προϋπάρχοντας· ἔτι τε πάλιν· Εἷς ἐστιν ἄρα ὁ δημιουργὸς αὐτῶν τε κακείνων, ἡ ἕτερος καὶ ἕτερος· ἡ πάλιν· ἐξ αὐτομα του παρήχθησαν ἅπαντα· ἢ τίς ἄρα μείζων ἐστὶ τοῦ ἑτέρου; ὡς δὲ ἐν τούτοις ἦσαν ἀνακυκλοῦντες τὸν λογισμὸν ἐπὶ τῷ διαστήματι τῆς νυκτὸς ἐκείνης (εὸ γὰρ σκότος ἐκεῖνο, καθώς γέγραπται, ὁ Θεὸς ἐκάλεσε νύχτα), ἐμβατεύων ὁ Θεὸς τοῖς αὐτῶν δια νοίαις, αθρόον φωνὴν ἀοράτως ὁ θεὸς ἐκτυπεί λέγων· Γενηθήτω φως· ἅμα δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἔργον ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἐπακολουθησαν τοὺς πάντας εξέπληξεν ἅμα δὲ καὶ ἐδίδασκεν ὡς ὁ τοῦτο ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραγαγὼν καὶ αὐτοὺς καὶ τὰ μετ' αὐτῶν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήγαγε. Κύπτοντες δὲ πάντες ἀοράτως τῷ Θεῷ προσεκύνουν, τῷ καὶ αὐτοὺς καὶ πάντα ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραγαγόντι. Δηλοῖ δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ ἐν τῷ Ἰων, ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ λέ γνωση· Ὅτε ἐποίουν ἄστρα, νεσάν με φωνή μεγάλη πάντες οἱ ἄγγελοι μου καὶ ἔμνησαν· ἀπὸ τοῦ ἑνὸς καὶ περὶ πάντων ἐφεξῆς σημαίνου σα. Επισημαντέον δὲ ὅτι ἐπ' έξεσι τῶν ἀγγέλων πρῶτον πάντων καὶ ὕστερον πάντων δύο οὐσίας ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγε· μίαν μὲν τὴν πρώτην, τὸ φῶς, καὶ τὴν ἑτέραν τὴν ἡμετέραν ψυ χήν, τὴν μίαν ὁρατήν τε καὶ αἰσθητὴν καὶ ἄλογον, καὶ τὴν ἄλλην αύρατον καὶ νοερὰν καὶ λογικήν· τὰ δὲ ἄλλα πάντα ἐκ τῶν ὄντων παρήγαγε. Δια τούτου πάλιν διδάξαι αὐτοὺς προθέμενος, ὡς αὐτὸς εἴη πάν- των τῶν κτισμάτων ἀλόγων τε καὶ λογικῶν, αἰσθητῶν καὶ νοητῶν, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ποιητής, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ παραγαγών. Οὐκ ἀπεικὸς οὖν αὐτοὺς πάλιν ἐν τῷ νυχθημέρῳ ὡς λογικούς διαλογίζεσθαι, εἰ ὁ τοῦτο τὸ φῶς παραγαγών ἄρα καὶ τὸν οὐρανὸν παρήγαγε. Φωνῇ πάλιν χρησάμε- της, ποιεῖ τὸν δεύτερον οὐρανὸν ὑπ' ὄψεσιν αὐτῶν, πήξας ἐκ τῶν ὑδάτων καθ' ὁμοιότητα τῷ εἴδε: τοῦ πρώτου οὐρανοῦ. Καὶ πάλιν διὰ τούτου διδάσκοντο, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ τούτου καὶ τοῦ προτέρου ουρανού ποιητὴς, καὶ τελειοῖ τὰ τῆς δευτέρας ἡμέρας. Εἶτα πάλιν διαλογιζομένων αὐτῶν, καὶ περὶ τῆς γῆς σκο- πούντων, ὁμοίως συνάξας τὸ ὕδωρ, φανερεῖ αὐτὴν τὴν γῆν τὴν ξηράν όνομάτας, ὡς Δεσπότης αὐτῇ βήμα τεθεικώς· ὥσπερ καὶ τὸ στερέωμα εκάλεσεν ούρα - Εἶτα ἐξάγει ἐκ τῆς γῆς σπέρματα καὶ βο- τάνας και την χλωρὸν καὶ ξύλα διδάσκων ὡς ἰδίως κτίσμασ. κέχρηται ἑκάστῳ πρὸς ὁ βούλεται. Εἶτα ἐπειδὴ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐξήγαγε τὰ φυτὰ καὶ τὰ «ΛΑΝΗ, τ. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE 1.11. 111. inflatus est sese, Deum esse ratus : uule et more bum sunmı homini communicare, gestiebat, dicens : Eritis sicut dii s. B Paragraphe. Cum omnipotens Deus cum cœlo et terra ange- los omnes, qui antea non fuerant, produxisset : stabant illi attoniti, ut rationales segregati, simul- que stupentes et cogitantes quis corum et aliorum creator esset et opifex. Videbant enim se intra res alias censeri, neque præexstitisse; ac rursum ita ratiocinabantur : Unus est horum eorumque creator, aut alius et alius ; iterumque : Suane sponte ac per se omnia producta sunt? quis igitur major alio est ? Cum itaque tales cogitationes secum volve- rent, toto scilicet noctis illius spatio: tenebras quippe Deus illas, ut scriptum est, noctem voca- vit: Deus eorum cogitationibus præsens, dere- pente invisibiliter hanc vocem protulit, Fiat lux : qua dala voce, res ipso tempore ex nihilo se- cula, unines obstupefecit, unaque docnit, cum qui hoc ex nihilo produxerat, ipsos quoque et alia simul ex nihilo produxisse. Omnesque simul invisibiliter Deum conspicientes, ipsumn adorave- runt, qui et ipsos ct alia omnia ex nihilo produse- rat. Id porro declarat divina Scriptura in Job, ex persona Dei ita loquens : Cum facerem astra, laula - veruni me voce magna omnes angeli mei et hymuis celebraveruni 1, ab uno omnes deinceps signifi- C rans. Observandum est, eum in conspectu ange- lorum duas substantias, alteram primo, al- teram postremo omnium, ex nihilo produxisse : D s' Gen. 133, 5. * Job primo quidem lucem, postremo autem animam nostram; alteram visibilem, sensilem et irratio- nalem ; alteram iutellectu prælitam, rationatent et invisibilem ; cætera autem omnia ex jam exsi- stentibus produxit, ut hinc docerct cos, se re- rum creatarum omnium irrationalium, et rationa- lium, sensilium et intelligentium, visibilium et in- visibilium auctorem esse, qui ex uibilo illas pro- duxisset. Nec vero absimile est item eos illa die of nocte, utpote rationabiles, cogitasse, numi ille, qui hanc lucem produxerat, coelum item produxisser. llle vero voce iterumn usus secundum caelum in conspectu corum ex compactis aquis condidit, primo culo specie simile : atque hinc item dislice- ruut, ipsum esse et hujus et primi cœli auctorem; et ita secundæ dici opera perfecit. Mine rursum - gitantibus illis ea quæ ad terram spectarent, con gregatis aquis, aridam exhibet, quam terram vocat, ipsique nomen, utpote Dominus, imponit, quem- admodum et firmamentum coelum nuncupas.. Postea ex terra semina, olera omneque viroris ge- nus atque ligna eduxit, docens se singulis, utpote ab se creatis, ad libitum uti. Deinde quia tertia die plantas et semina produxerat, sequenti, scilicet quarta die, cum hæc temperamento quodam et or-

διατί κατεδρίνη, ώσανεί ἑτυρώθη, Θεὸν ἑαυτὸν & νομίσας εἶναι· ὅθεν καὶ τὴν ἰδίαν νόσον τῷ ἀνθρώπω εὐθέως προστρίψας ἐβούλετο λέγων· Επεσθε ὡς Θεοί. Παραγραφή. Τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ παραγαγόντος τοὺς ἀγγέ τους πάντας τὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ, οὔπω τὸ πρότερον όντας· ἵσταντο πάντες ἐννεοί, διακρινό μενος ὡς λογικοί, ἅμα τε καὶ ξενιζόμενοι, καὶ δια λογιζόμενοι τις ἔρα ἐστὶν ὁ αὐτῶν τε καὶ τῶν ἅμπ αὐτοῖς δημιουργός παραγωγούς. Εθεώρουν γὰρ ταυ τοὺς τούτων ἔνδον ὄντας, καὶ οὐ προϋπάρχοντας· ἔτι τε πάλιν· Εἷς ἐστιν ἄρα ὁ δημιουργὸς αὐτῶν τε κακείνων, ἡ ἕτερος καὶ ἕτερος· ἡ πάλιν· ἐξ αὐτομα του παρήχθησαν ἅπαντα· ἢ τίς ἄρα μείζων ἐστὶ τοῦ ἑτέρου; ὡς δὲ ἐν τούτοις ἦσαν ἀνακυκλοῦντες τὸν λογισμὸν ἐπὶ τῷ διαστήματι τῆς νυκτὸς ἐκείνης (εὸ γὰρ σκότος ἐκεῖνο, καθώς γέγραπται, ὁ Θεὸς ἐκάλεσε νύχτα), ἐμβατεύων ὁ Θεὸς τοῖς αὐτῶν δια νοίαις, αθρόον φωνὴν ἀοράτως ὁ θεὸς ἐκτυπεί λέγων· Γενηθήτω φως· ἅμα δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἔργον ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἐπακολουθησαν τοὺς πάντας εξέπληξεν ἅμα δὲ καὶ ἐδίδασκεν ὡς ὁ τοῦτο ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραγαγὼν καὶ αὐτοὺς καὶ τὰ μετ' αὐτῶν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήγαγε. Κύπτοντες δὲ πάντες ἀοράτως τῷ Θεῷ προσεκύνουν, τῷ καὶ αὐτοὺς καὶ πάντα ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραγαγόντι. Δηλοῖ δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ ἐν τῷ Ἰων, ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ λέ γνωση· Ὅτε ἐποίουν ἄστρα, νεσάν με φωνή μεγάλη πάντες οἱ ἄγγελοι μου καὶ ἔμνησαν· ἀπὸ τοῦ ἑνὸς καὶ περὶ πάντων ἐφεξῆς σημαίνου σα. Επισημαντέον δὲ ὅτι ἐπ' έξεσι τῶν ἀγγέλων πρῶτον πάντων καὶ ὕστερον πάντων δύο οὐσίας ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγε· μίαν μὲν τὴν πρώτην, τὸ φῶς, καὶ τὴν ἑτέραν τὴν ἡμετέραν ψυ χήν, τὴν μίαν ὁρατήν τε καὶ αἰσθητὴν καὶ ἄλογον, καὶ τὴν ἄλλην αύρατον καὶ νοερὰν καὶ λογικήν· τὰ δὲ ἄλλα πάντα ἐκ τῶν ὄντων παρήγαγε. Δια τούτου πάλιν διδάξαι αὐτοὺς προθέμενος, ὡς αὐτὸς εἴη πάν- των τῶν κτισμάτων ἀλόγων τε καὶ λογικῶν, αἰσθητῶν καὶ νοητῶν, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ποιητής, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ παραγαγών. Οὐκ ἀπεικὸς οὖν αὐτοὺς πάλιν ἐν τῷ νυχθημέρῳ ὡς λογικούς διαλογίζεσθαι, εἰ ὁ τοῦτο τὸ φῶς παραγαγών ἄρα καὶ τὸν οὐρανὸν παρήγαγε. Φωνῇ πάλιν χρησάμε- της, ποιεῖ τὸν δεύτερον οὐρανὸν ὑπ' ὄψεσιν αὐτῶν, πήξας ἐκ τῶν ὑδάτων καθ' ὁμοιότητα τῷ εἴδε: τοῦ πρώτου οὐρανοῦ. Καὶ πάλιν διὰ τούτου διδάσκοντο, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ τούτου καὶ τοῦ προτέρου ουρανού ποιητὴς, καὶ τελειοῖ τὰ τῆς δευτέρας ἡμέρας. Εἶτα πάλιν διαλογιζομένων αὐτῶν, καὶ περὶ τῆς γῆς σκο- πούντων, ὁμοίως συνάξας τὸ ὕδωρ, φανερεῖ αὐτὴν τὴν γῆν τὴν ξηράν όνομάτας, ὡς Δεσπότης αὐτῇ βήμα τεθεικώς· ὥσπερ καὶ τὸ στερέωμα εκάλεσεν ούρα - Εἶτα ἐξάγει ἐκ τῆς γῆς σπέρματα καὶ βο- τάνας και την χλωρὸν καὶ ξύλα διδάσκων ὡς ἰδίως κτίσμασ. κέχρηται ἑκάστῳ πρὸς ὁ βούλεται. Εἶτα ἐπειδὴ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐξήγαγε τὰ φυτὰ καὶ τὰ «ΛΑΝΗ, τ. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE 1.11. 111. inflatus est sese, Deum esse ratus : uule et more bum sunmı homini communicare, gestiebat, dicens : Eritis sicut dii s. B Paragraphe. Cum omnipotens Deus cum cœlo et terra ange- los omnes, qui antea non fuerant, produxisset : stabant illi attoniti, ut rationales segregati, simul- que stupentes et cogitantes quis corum et aliorum creator esset et opifex. Videbant enim se intra res alias censeri, neque præexstitisse; ac rursum ita ratiocinabantur : Unus est horum eorumque creator, aut alius et alius ; iterumque : Suane sponte ac per se omnia producta sunt? quis igitur major alio est ? Cum itaque tales cogitationes secum volve- rent, toto scilicet noctis illius spatio: tenebras quippe Deus illas, ut scriptum est, noctem voca- vit: Deus eorum cogitationibus præsens, dere- pente invisibiliter hanc vocem protulit, Fiat lux : qua dala voce, res ipso tempore ex nihilo se- cula, unines obstupefecit, unaque docnit, cum qui hoc ex nihilo produxerat, ipsos quoque et alia simul ex nihilo produxisse. Omnesque simul invisibiliter Deum conspicientes, ipsumn adorave- runt, qui et ipsos ct alia omnia ex nihilo produse- rat. Id porro declarat divina Scriptura in Job, ex persona Dei ita loquens : Cum facerem astra, laula - veruni me voce magna omnes angeli mei et hymuis celebraveruni 1, ab uno omnes deinceps signifi- C rans. Observandum est, eum in conspectu ange- lorum duas substantias, alteram primo, al- teram postremo omnium, ex nihilo produxisse : D s' Gen. 133, 5. * Job primo quidem lucem, postremo autem animam nostram; alteram visibilem, sensilem et irratio- nalem ; alteram iutellectu prælitam, rationatent et invisibilem ; cætera autem omnia ex jam exsi- stentibus produxit, ut hinc docerct cos, se re- rum creatarum omnium irrationalium, et rationa- lium, sensilium et intelligentium, visibilium et in- visibilium auctorem esse, qui ex uibilo illas pro- duxisset. Nec vero absimile est item eos illa die of nocte, utpote rationabiles, cogitasse, numi ille, qui hanc lucem produxerat, coelum item produxisser. llle vero voce iterumn usus secundum caelum in conspectu corum ex compactis aquis condidit, primo culo specie simile : atque hinc item dislice- ruut, ipsum esse et hujus et primi cœli auctorem; et ita secundæ dici opera perfecit. Mine rursum - gitantibus illis ea quæ ad terram spectarent, con gregatis aquis, aridam exhibet, quam terram vocat, ipsique nomen, utpote Dominus, imponit, quem- admodum et firmamentum coelum nuncupas.. Postea ex terra semina, olera omneque viroris ge- nus atque ligna eduxit, docens se singulis, utpote ab se creatis, ad libitum uti. Deinde quia tertia die plantas et semina produxerat, sequenti, scilicet quarta die, cum hæc temperamento quodam et or-

διατί κατεδρίνη, ώσανεί ἑτυρώθη, Θεὸν ἑαυτὸν & νομίσας εἶναι· ὅθεν καὶ τὴν ἰδίαν νόσον τῷ ἀνθρώπω εὐθέως προστρίψας ἐβούλετο λέγων· Επεσθε ὡς Θεοί. Παραγραφή. Τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ παραγαγόντος τοὺς ἀγγέ τους πάντας τὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ, οὔπω τὸ πρότερον όντας· ἵσταντο πάντες ἐννεοί, διακρινό μενος ὡς λογικοί, ἅμα τε καὶ ξενιζόμενοι, καὶ δια λογιζόμενοι τις ἔρα ἐστὶν ὁ αὐτῶν τε καὶ τῶν ἅμπ αὐτοῖς δημιουργός παραγωγούς. Εθεώρουν γὰρ ταυ τοὺς τούτων ἔνδον ὄντας, καὶ οὐ προϋπάρχοντας· ἔτι τε πάλιν· Εἷς ἐστιν ἄρα ὁ δημιουργὸς αὐτῶν τε κακείνων, ἡ ἕτερος καὶ ἕτερος· ἡ πάλιν· ἐξ αὐτομα του παρήχθησαν ἅπαντα· ἢ τίς ἄρα μείζων ἐστὶ τοῦ ἑτέρου; ὡς δὲ ἐν τούτοις ἦσαν ἀνακυκλοῦντες τὸν λογισμὸν ἐπὶ τῷ διαστήματι τῆς νυκτὸς ἐκείνης (εὸ γὰρ σκότος ἐκεῖνο, καθώς γέγραπται, ὁ Θεὸς ἐκάλεσε νύχτα), ἐμβατεύων ὁ Θεὸς τοῖς αὐτῶν δια νοίαις, αθρόον φωνὴν ἀοράτως ὁ θεὸς ἐκτυπεί λέγων· Γενηθήτω φως· ἅμα δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἔργον ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἐπακολουθησαν τοὺς πάντας εξέπληξεν ἅμα δὲ καὶ ἐδίδασκεν ὡς ὁ τοῦτο ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραγαγὼν καὶ αὐτοὺς καὶ τὰ μετ' αὐτῶν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήγαγε. Κύπτοντες δὲ πάντες ἀοράτως τῷ Θεῷ προσεκύνουν, τῷ καὶ αὐτοὺς καὶ πάντα ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραγαγόντι. Δηλοῖ δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ ἐν τῷ Ἰων, ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ λέ γνωση· Ὅτε ἐποίουν ἄστρα, νεσάν με φωνή μεγάλη πάντες οἱ ἄγγελοι μου καὶ ἔμνησαν· ἀπὸ τοῦ ἑνὸς καὶ περὶ πάντων ἐφεξῆς σημαίνου σα. Επισημαντέον δὲ ὅτι ἐπ' έξεσι τῶν ἀγγέλων πρῶτον πάντων καὶ ὕστερον πάντων δύο οὐσίας ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγε· μίαν μὲν τὴν πρώτην, τὸ φῶς, καὶ τὴν ἑτέραν τὴν ἡμετέραν ψυ χήν, τὴν μίαν ὁρατήν τε καὶ αἰσθητὴν καὶ ἄλογον, καὶ τὴν ἄλλην αύρατον καὶ νοερὰν καὶ λογικήν· τὰ δὲ ἄλλα πάντα ἐκ τῶν ὄντων παρήγαγε. Δια τούτου πάλιν διδάξαι αὐτοὺς προθέμενος, ὡς αὐτὸς εἴη πάν- των τῶν κτισμάτων ἀλόγων τε καὶ λογικῶν, αἰσθητῶν καὶ νοητῶν, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ποιητής, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ παραγαγών. Οὐκ ἀπεικὸς οὖν αὐτοὺς πάλιν ἐν τῷ νυχθημέρῳ ὡς λογικούς διαλογίζεσθαι, εἰ ὁ τοῦτο τὸ φῶς παραγαγών ἄρα καὶ τὸν οὐρανὸν παρήγαγε. Φωνῇ πάλιν χρησάμε- της, ποιεῖ τὸν δεύτερον οὐρανὸν ὑπ' ὄψεσιν αὐτῶν, πήξας ἐκ τῶν ὑδάτων καθ' ὁμοιότητα τῷ εἴδε: τοῦ πρώτου οὐρανοῦ. Καὶ πάλιν διὰ τούτου διδάσκοντο, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ τούτου καὶ τοῦ προτέρου ουρανού ποιητὴς, καὶ τελειοῖ τὰ τῆς δευτέρας ἡμέρας. Εἶτα πάλιν διαλογιζομένων αὐτῶν, καὶ περὶ τῆς γῆς σκο- πούντων, ὁμοίως συνάξας τὸ ὕδωρ, φανερεῖ αὐτὴν τὴν γῆν τὴν ξηράν όνομάτας, ὡς Δεσπότης αὐτῇ βήμα τεθεικώς· ὥσπερ καὶ τὸ στερέωμα εκάλεσεν ούρα - Εἶτα ἐξάγει ἐκ τῆς γῆς σπέρματα καὶ βο- τάνας και την χλωρὸν καὶ ξύλα διδάσκων ὡς ἰδίως κτίσμασ. κέχρηται ἑκάστῳ πρὸς ὁ βούλεται. Εἶτα ἐπειδὴ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐξήγαγε τὰ φυτὰ καὶ τὰ «ΛΑΝΗ, τ. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE 1.11. 111. inflatus est sese, Deum esse ratus : uule et more bum sunmı homini communicare, gestiebat, dicens : Eritis sicut dii s. B Paragraphe. Cum omnipotens Deus cum cœlo et terra ange- los omnes, qui antea non fuerant, produxisset : stabant illi attoniti, ut rationales segregati, simul- que stupentes et cogitantes quis corum et aliorum creator esset et opifex. Videbant enim se intra res alias censeri, neque præexstitisse; ac rursum ita ratiocinabantur : Unus est horum eorumque creator, aut alius et alius ; iterumque : Suane sponte ac per se omnia producta sunt? quis igitur major alio est ? Cum itaque tales cogitationes secum volve- rent, toto scilicet noctis illius spatio: tenebras quippe Deus illas, ut scriptum est, noctem voca- vit: Deus eorum cogitationibus præsens, dere- pente invisibiliter hanc vocem protulit, Fiat lux : qua dala voce, res ipso tempore ex nihilo se- cula, unines obstupefecit, unaque docnit, cum qui hoc ex nihilo produxerat, ipsos quoque et alia simul ex nihilo produxisse. Omnesque simul invisibiliter Deum conspicientes, ipsumn adorave- runt, qui et ipsos ct alia omnia ex nihilo produse- rat. Id porro declarat divina Scriptura in Job, ex persona Dei ita loquens : Cum facerem astra, laula - veruni me voce magna omnes angeli mei et hymuis celebraveruni 1, ab uno omnes deinceps signifi- C rans. Observandum est, eum in conspectu ange- lorum duas substantias, alteram primo, al- teram postremo omnium, ex nihilo produxisse : D s' Gen. 133, 5. * Job primo quidem lucem, postremo autem animam nostram; alteram visibilem, sensilem et irratio- nalem ; alteram iutellectu prælitam, rationatent et invisibilem ; cætera autem omnia ex jam exsi- stentibus produxit, ut hinc docerct cos, se re- rum creatarum omnium irrationalium, et rationa- lium, sensilium et intelligentium, visibilium et in- visibilium auctorem esse, qui ex uibilo illas pro- duxisset. Nec vero absimile est item eos illa die of nocte, utpote rationabiles, cogitasse, numi ille, qui hanc lucem produxerat, coelum item produxisser. llle vero voce iterumn usus secundum caelum in conspectu corum ex compactis aquis condidit, primo culo specie simile : atque hinc item dislice- ruut, ipsum esse et hujus et primi cœli auctorem; et ita secundæ dici opera perfecit. Mine rursum - gitantibus illis ea quæ ad terram spectarent, con gregatis aquis, aridam exhibet, quam terram vocat, ipsique nomen, utpote Dominus, imponit, quem- admodum et firmamentum coelum nuncupas.. Postea ex terra semina, olera omneque viroris ge- nus atque ligna eduxit, docens se singulis, utpote ab se creatis, ad libitum uti. Deinde quia tertia die plantas et semina produxerat, sequenti, scilicet quarta die, cum hæc temperamento quodam et or-

Α σπέρματα, τῇ ἐξῆς λοιπόν, λέγω δὴ τῇ τετάρτῃ ἡμέ Β ρα, ὡς χρηζόντων τῶν τοιούτων κράσεως και τάξεως, ποιεῖ ἐκ τοῦ φωτός, οὗ πρώην παρήγαγε, τους φω στῆρας καὶ τὰ ἄστρα· καὶ θεὶς κατὰ τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ τὴν πληθὺν τῶν ἀοράτων δυνάμεων, κινεῖν αὐτὰ κατὰ τάξιν λογικῶς ἐκέλευσεν, καὶ π ριφέρειν προς εὐκρασίαν τῶν φυτῶν, καὶ πάντων τῶν μελλόντων κεχρῆσθαι αὐτοῖς· ἵνα δυνόντων μὲν αὐτῶν τῇ ψύξει καὶ κινήσει τοῦ ἀέρος ψύχωνται, τῇ δὲ παρουσίᾳ τῶν φωστήρων θέρμης ἀπολαύωσι. Τινὲς οὖν ἐκ τῶν ἀοράτων δυνάμεων, ἀμφίβολοι τῇ γνώμῃ ἐξ ἀρχῆς ἕως τοῦ νῦν μεμενηκότες, καὶ ἀγνώμονες περὶ τὸν πεποιηκότα, ἐπὶ τῇ πεπιστευ μένῃ αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ τάξει ἀμνημόνως προ ελθόντες τῇ τῆς φύσεως οξύτητι καὶ τῇ προσούσῃ δυνάμει, καὶ λόγῳ φυσώμενοι, τὴν προερχομένην φωνήν τε καὶ πρόσταξιν τοῦ Θεοῦ εἰς οὐδὲν λογιζό μενος, ἀλλὰ περιφρονοῦντες· οὔτε μήν συνιέντες ὡς ἅμα τῷ σκόνῳ ὡς κτίσματα παρήχθησαν, τῇ παρα φροσύνῃ νικώμενοι ὑπώπτευσαν ἑαυτοὺς εἰς τοῦτο αὐτομάτως προελθεῖν· λέγω δὴ ὁ διάβολος ὁ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀέρος πεπιστευμένος, καὶ ἕτερος σύν αὐτῷ ἕτερα πεπιστευμένοι καὶ τὴν ὀφειλομένην τῷ Θεῷ προσκύνησίν τε καὶ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς ἁρπά σαντες, καὶ τυφωθέντες καὶ ἀνυπότακτοι γεγονότες ταχέως, ἵνα μὴ καὶ ἑτέρους βλάψωσιν, ἐκ τοῦ ὕψους καὶ τῆς ἀξίας κατερρίφησαν περὶ τὴν γῆν. Ὅθεν καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ διαπλασθῆναι τὸν ἄνθρωπον περὶ τὴν γῆν εὑρεθεὶς καὶ φθονήσας τῇ τοσαύτη ἐπιμελείᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ πρὸς ἄνθρωπον, ἠβουλήθη, περὶ τὸ τὴν ἰδίαν νόσον συγκατασπάσαι τὸν ἄνθρωπον. Τὸ κείμενον. Πάλιν τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῶν ὑδάτων κελεύει ἔμψυχα ζῶα ἀναδίδοσθαι κατὰ γένος, ένυδρα κήτη τε καὶ τὰ λοιπά, ἅμα καὶ πτηνὰ πάντα τὰ ἀεροπόρα. Εἶτα πάλιν τῇ ἐκτῇ ἐκ τῆς γῆς τὰ κτήνη πάντα καὶ τὰ θηρία καὶ ἑρπετὰ κατὰ γένος. Καὶ μετὰ τὸ κατασκευάσαι πάντα τὸν οἶκον, πληρέστατόν τε καὶ εὐάρμοστον, τότε ὡς ἐπὶ βασιλέως κτίσαντος πόλιν και πληρώσαντος, τὴν ἰδίαν εἰκόνα τίθησι, χρώσεις καὶ καλλωπίσας ἐκ διαφόρων χρωμάτων· οὕτω καὶ ὁ πάνσοφος Θεός, ὥσπερ συνάξας τὰ διάφορα καὶ ποικίλα αὐτοῦ ποιήματα, λογικά τε καὶ ἄλογα, θνητὰ καὶ ἀθάνατα, φθαρτὰ καὶ ἄφθαρτα, αισθητά τε καὶ ἀποτελεῖ καὶ κατασκευάζει ἐν ζῶον ἐξ ἁπατῶν συνεστηκὸς τῶν φύσεων, λέγω δὲ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τίθησιν ἐν τῷ ἡτοιμασμένῳ οἴκῳ ὡς ἐν τάξει ἰδίας εἰκόνος, γνωριζούσης ένα τινὰ εἶναι τὸν τοῦ παντὸς δημιουργόν. "Οθεν θαυμάσαντες ἐπὶ τῇ εἰκόν: οἱ ἄγγελοι, εὐνοοῦντες τῷ Θεῷ, περιέχουσε καὶ λειτουργοῦσι τῇ αὐτοῦ εἰκόνι· ὁμοίως καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, ἥλιος ἄνωθεν φαίνων καὶ ἡμέραν ἀποτελών διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἡ σελήνη καὶ ἀστέρες, το βαθύ τατον σκότος ἐκ μέρους καταλάμποντες, δρόμον νυκτὸς ἀποτελοῦσιν διὰ τὸν ἄνθρωπον, πάντας δὲ μῆνας καὶ καιροὺς καὶ τροπὰς καὶ ἐνιαυτούς εἰς σημεῖα τοῖς τὰ θαλάττια πελάγη διαπερώσι, καὶ τοῖς κατὰ τὴν ἔρημον ὁδοιποροῦσιν ἀνθρώποις· ἀὴρ δὲ εἰς ἀναπνοὴν καὶ εἰς ἀνάψυξιν καὶ εὐκρασίαν τῇ εἰκόνι το λεύων πιο πάλιν εἰς [τή] ἀρτοποιεῖν, καὶ εἰς COSME INDICOPLEUSTE 15% dine opus haberent, ex luce, quam nuper produxe- rat, luminaria et astra condidit: ac posita in cœli lìrmamento invisibilium virtutum multitudine, præ- repit eis ut illa rationabiliter secundum ordinem fuovèrent, et ad plantarum aliorninque iis opus habentium temperamentum, circumvolverent, ut iis wedentibus ex frigore et motu aeris humescerem, hincque luminarium præsentia calefierent. Quædam ergo ex invisibilibus virtutibus, ancipiti mente ab initio ad hoc usque tempus permanentes, et erga conditorem suum ingrata, ad deputatum sili a Deo ministerium temere accedentes, natura acumine atque iusita virtute et ratione inflatae, a Deo proia- tam vocem et jussum vilipendentes ac despicientes, neque intelligentes se una cum tenebris, ut cætera hpificia, productas esse, amentia sua superatæ, suspicata se per se et sua sponte in hanc natu- ram prodiisse; diabolus videlicet, cui aeris cura commissa erat, et alii cum ipso, quibus alia con- credita fuerant, debitam Deo adorationem et hono- ren sibi usurpantes, cito inlati et inobsequentes ; ne aliis item offendiculo essent, ex sublimi et ex dignitate sua dejeci sunt, circa terram versatur. Unde et sexta die, post formatum hominem, in ter- ra degens, et tantæ Dei erga hominem sollicitu- dini invidens, hominem ad proprium morbum pertrahere voluit. Tex!us. Quinta die jubet animalia diversa ex aquis pro- dire secundum genus suum, aquatilia cète et re- liqua, uuaque volatilia omnia aerivaga. Deinde sexta die jumenta omnia, feras et reptilia secun- ‹'um genus suum e terra produxit. Et postquam totam domum plenissimam et concinne ornatam præparasset; tunc perinde atque rex qui ur- bem difcavit et absolvit, imaginem ibi suam reponit, variis coloribus decoratain; sic et sapientissimus Deus, variis suis opificiis, ratio- nabilibus et brutis, mortalibus et immortalibus, corruptibilibus et incorruptibilibus, sensilibus et intellectu præditis una collectis, animal unum ad- ornat et perficit, ex omnibus naturis constitutum, videlicet hominem : ac in præparata dono reponit, ut vicem impleret imaginis suæ, declarantis unum rsse mundi opifcem. Quare talem imaginem miran- tes angeli, beñe erga Deum affecti, eamdem ejus imaginem fovent, ipsique ministrant similiterque amnis rerum natura; sol videlicet superne lucens, atque hominis causa diem efficiens; luna et astra, tiensissimas tenebras quadamtehus illustrantes, cursum noctis propter hominein perficiunt; nection menses, tempestates, conversiones, et annos, in signum posita iis qui marinas plagas trajiciunt, aut in deserto iter agunt; aer autem ad respirationem, f.frigerium, et temperiem imagini illi inservit; ignis Stim ad coquendum panem, ad aquam calidam: νοrtd, D

Α σπέρματα, τῇ ἐξῆς λοιπόν, λέγω δὴ τῇ τετάρτῃ ἡμέ Β ρα, ὡς χρηζόντων τῶν τοιούτων κράσεως και τάξεως, ποιεῖ ἐκ τοῦ φωτός, οὗ πρώην παρήγαγε, τους φω στῆρας καὶ τὰ ἄστρα· καὶ θεὶς κατὰ τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ τὴν πληθὺν τῶν ἀοράτων δυνάμεων, κινεῖν αὐτὰ κατὰ τάξιν λογικῶς ἐκέλευσεν, καὶ π ριφέρειν προς εὐκρασίαν τῶν φυτῶν, καὶ πάντων τῶν μελλόντων κεχρῆσθαι αὐτοῖς· ἵνα δυνόντων μὲν αὐτῶν τῇ ψύξει καὶ κινήσει τοῦ ἀέρος ψύχωνται, τῇ δὲ παρουσίᾳ τῶν φωστήρων θέρμης ἀπολαύωσι. Τινὲς οὖν ἐκ τῶν ἀοράτων δυνάμεων, ἀμφίβολοι τῇ γνώμῃ ἐξ ἀρχῆς ἕως τοῦ νῦν μεμενηκότες, καὶ ἀγνώμονες περὶ τὸν πεποιηκότα, ἐπὶ τῇ πεπιστευ μένῃ αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ τάξει ἀμνημόνως προ ελθόντες τῇ τῆς φύσεως οξύτητι καὶ τῇ προσούσῃ δυνάμει, καὶ λόγῳ φυσώμενοι, τὴν προερχομένην φωνήν τε καὶ πρόσταξιν τοῦ Θεοῦ εἰς οὐδὲν λογιζό μενος, ἀλλὰ περιφρονοῦντες· οὔτε μήν συνιέντες ὡς ἅμα τῷ σκόνῳ ὡς κτίσματα παρήχθησαν, τῇ παρα φροσύνῃ νικώμενοι ὑπώπτευσαν ἑαυτοὺς εἰς τοῦτο αὐτομάτως προελθεῖν· λέγω δὴ ὁ διάβολος ὁ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀέρος πεπιστευμένος, καὶ ἕτερος σύν αὐτῷ ἕτερα πεπιστευμένοι καὶ τὴν ὀφειλομένην τῷ Θεῷ προσκύνησίν τε καὶ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς ἁρπά σαντες, καὶ τυφωθέντες καὶ ἀνυπότακτοι γεγονότες ταχέως, ἵνα μὴ καὶ ἑτέρους βλάψωσιν, ἐκ τοῦ ὕψους καὶ τῆς ἀξίας κατερρίφησαν περὶ τὴν γῆν. Ὅθεν καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ διαπλασθῆναι τὸν ἄνθρωπον περὶ τὴν γῆν εὑρεθεὶς καὶ φθονήσας τῇ τοσαύτη ἐπιμελείᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ πρὸς ἄνθρωπον, ἠβουλήθη, περὶ τὸ τὴν ἰδίαν νόσον συγκατασπάσαι τὸν ἄνθρωπον. Τὸ κείμενον. Πάλιν τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῶν ὑδάτων κελεύει ἔμψυχα ζῶα ἀναδίδοσθαι κατὰ γένος, ένυδρα κήτη τε καὶ τὰ λοιπά, ἅμα καὶ πτηνὰ πάντα τὰ ἀεροπόρα. Εἶτα πάλιν τῇ ἐκτῇ ἐκ τῆς γῆς τὰ κτήνη πάντα καὶ τὰ θηρία καὶ ἑρπετὰ κατὰ γένος. Καὶ μετὰ τὸ κατασκευάσαι πάντα τὸν οἶκον, πληρέστατόν τε καὶ εὐάρμοστον, τότε ὡς ἐπὶ βασιλέως κτίσαντος πόλιν και πληρώσαντος, τὴν ἰδίαν εἰκόνα τίθησι, χρώσεις καὶ καλλωπίσας ἐκ διαφόρων χρωμάτων· οὕτω καὶ ὁ πάνσοφος Θεός, ὥσπερ συνάξας τὰ διάφορα καὶ ποικίλα αὐτοῦ ποιήματα, λογικά τε καὶ ἄλογα, θνητὰ καὶ ἀθάνατα, φθαρτὰ καὶ ἄφθαρτα, αισθητά τε καὶ ἀποτελεῖ καὶ κατασκευάζει ἐν ζῶον ἐξ ἁπατῶν συνεστηκὸς τῶν φύσεων, λέγω δὲ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τίθησιν ἐν τῷ ἡτοιμασμένῳ οἴκῳ ὡς ἐν τάξει ἰδίας εἰκόνος, γνωριζούσης ένα τινὰ εἶναι τὸν τοῦ παντὸς δημιουργόν. "Οθεν θαυμάσαντες ἐπὶ τῇ εἰκόν: οἱ ἄγγελοι, εὐνοοῦντες τῷ Θεῷ, περιέχουσε καὶ λειτουργοῦσι τῇ αὐτοῦ εἰκόνι· ὁμοίως καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, ἥλιος ἄνωθεν φαίνων καὶ ἡμέραν ἀποτελών διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἡ σελήνη καὶ ἀστέρες, το βαθύ τατον σκότος ἐκ μέρους καταλάμποντες, δρόμον νυκτὸς ἀποτελοῦσιν διὰ τὸν ἄνθρωπον, πάντας δὲ μῆνας καὶ καιροὺς καὶ τροπὰς καὶ ἐνιαυτούς εἰς σημεῖα τοῖς τὰ θαλάττια πελάγη διαπερώσι, καὶ τοῖς κατὰ τὴν ἔρημον ὁδοιποροῦσιν ἀνθρώποις· ἀὴρ δὲ εἰς ἀναπνοὴν καὶ εἰς ἀνάψυξιν καὶ εὐκρασίαν τῇ εἰκόνι το λεύων πιο πάλιν εἰς [τή] ἀρτοποιεῖν, καὶ εἰς COSME INDICOPLEUSTE 15% dine opus haberent, ex luce, quam nuper produxe- rat, luminaria et astra condidit: ac posita in cœli lìrmamento invisibilium virtutum multitudine, præ- repit eis ut illa rationabiliter secundum ordinem fuovèrent, et ad plantarum aliorninque iis opus habentium temperamentum, circumvolverent, ut iis wedentibus ex frigore et motu aeris humescerem, hincque luminarium præsentia calefierent. Quædam ergo ex invisibilibus virtutibus, ancipiti mente ab initio ad hoc usque tempus permanentes, et erga conditorem suum ingrata, ad deputatum sili a Deo ministerium temere accedentes, natura acumine atque iusita virtute et ratione inflatae, a Deo proia- tam vocem et jussum vilipendentes ac despicientes, neque intelligentes se una cum tenebris, ut cætera hpificia, productas esse, amentia sua superatæ, suspicata se per se et sua sponte in hanc natu- ram prodiisse; diabolus videlicet, cui aeris cura commissa erat, et alii cum ipso, quibus alia con- credita fuerant, debitam Deo adorationem et hono- ren sibi usurpantes, cito inlati et inobsequentes ; ne aliis item offendiculo essent, ex sublimi et ex dignitate sua dejeci sunt, circa terram versatur. Unde et sexta die, post formatum hominem, in ter- ra degens, et tantæ Dei erga hominem sollicitu- dini invidens, hominem ad proprium morbum pertrahere voluit. Tex!us. Quinta die jubet animalia diversa ex aquis pro- dire secundum genus suum, aquatilia cète et re- liqua, uuaque volatilia omnia aerivaga. Deinde sexta die jumenta omnia, feras et reptilia secun- ‹'um genus suum e terra produxit. Et postquam totam domum plenissimam et concinne ornatam præparasset; tunc perinde atque rex qui ur- bem difcavit et absolvit, imaginem ibi suam reponit, variis coloribus decoratain; sic et sapientissimus Deus, variis suis opificiis, ratio- nabilibus et brutis, mortalibus et immortalibus, corruptibilibus et incorruptibilibus, sensilibus et intellectu præditis una collectis, animal unum ad- ornat et perficit, ex omnibus naturis constitutum, videlicet hominem : ac in præparata dono reponit, ut vicem impleret imaginis suæ, declarantis unum rsse mundi opifcem. Quare talem imaginem miran- tes angeli, beñe erga Deum affecti, eamdem ejus imaginem fovent, ipsique ministrant similiterque amnis rerum natura; sol videlicet superne lucens, atque hominis causa diem efficiens; luna et astra, tiensissimas tenebras quadamtehus illustrantes, cursum noctis propter hominein perficiunt; nection menses, tempestates, conversiones, et annos, in signum posita iis qui marinas plagas trajiciunt, aut in deserto iter agunt; aer autem ad respirationem, f.frigerium, et temperiem imagini illi inservit; ignis Stim ad coquendum panem, ad aquam calidam: νοrtd, D

Α σπέρματα, τῇ ἐξῆς λοιπόν, λέγω δὴ τῇ τετάρτῃ ἡμέ Β ρα, ὡς χρηζόντων τῶν τοιούτων κράσεως και τάξεως, ποιεῖ ἐκ τοῦ φωτός, οὗ πρώην παρήγαγε, τους φω στῆρας καὶ τὰ ἄστρα· καὶ θεὶς κατὰ τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ τὴν πληθὺν τῶν ἀοράτων δυνάμεων, κινεῖν αὐτὰ κατὰ τάξιν λογικῶς ἐκέλευσεν, καὶ π ριφέρειν προς εὐκρασίαν τῶν φυτῶν, καὶ πάντων τῶν μελλόντων κεχρῆσθαι αὐτοῖς· ἵνα δυνόντων μὲν αὐτῶν τῇ ψύξει καὶ κινήσει τοῦ ἀέρος ψύχωνται, τῇ δὲ παρουσίᾳ τῶν φωστήρων θέρμης ἀπολαύωσι. Τινὲς οὖν ἐκ τῶν ἀοράτων δυνάμεων, ἀμφίβολοι τῇ γνώμῃ ἐξ ἀρχῆς ἕως τοῦ νῦν μεμενηκότες, καὶ ἀγνώμονες περὶ τὸν πεποιηκότα, ἐπὶ τῇ πεπιστευ μένῃ αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ τάξει ἀμνημόνως προ ελθόντες τῇ τῆς φύσεως οξύτητι καὶ τῇ προσούσῃ δυνάμει, καὶ λόγῳ φυσώμενοι, τὴν προερχομένην φωνήν τε καὶ πρόσταξιν τοῦ Θεοῦ εἰς οὐδὲν λογιζό μενος, ἀλλὰ περιφρονοῦντες· οὔτε μήν συνιέντες ὡς ἅμα τῷ σκόνῳ ὡς κτίσματα παρήχθησαν, τῇ παρα φροσύνῃ νικώμενοι ὑπώπτευσαν ἑαυτοὺς εἰς τοῦτο αὐτομάτως προελθεῖν· λέγω δὴ ὁ διάβολος ὁ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀέρος πεπιστευμένος, καὶ ἕτερος σύν αὐτῷ ἕτερα πεπιστευμένοι καὶ τὴν ὀφειλομένην τῷ Θεῷ προσκύνησίν τε καὶ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς ἁρπά σαντες, καὶ τυφωθέντες καὶ ἀνυπότακτοι γεγονότες ταχέως, ἵνα μὴ καὶ ἑτέρους βλάψωσιν, ἐκ τοῦ ὕψους καὶ τῆς ἀξίας κατερρίφησαν περὶ τὴν γῆν. Ὅθεν καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ διαπλασθῆναι τὸν ἄνθρωπον περὶ τὴν γῆν εὑρεθεὶς καὶ φθονήσας τῇ τοσαύτη ἐπιμελείᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ πρὸς ἄνθρωπον, ἠβουλήθη, περὶ τὸ τὴν ἰδίαν νόσον συγκατασπάσαι τὸν ἄνθρωπον. Τὸ κείμενον. Πάλιν τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῶν ὑδάτων κελεύει ἔμψυχα ζῶα ἀναδίδοσθαι κατὰ γένος, ένυδρα κήτη τε καὶ τὰ λοιπά, ἅμα καὶ πτηνὰ πάντα τὰ ἀεροπόρα. Εἶτα πάλιν τῇ ἐκτῇ ἐκ τῆς γῆς τὰ κτήνη πάντα καὶ τὰ θηρία καὶ ἑρπετὰ κατὰ γένος. Καὶ μετὰ τὸ κατασκευάσαι πάντα τὸν οἶκον, πληρέστατόν τε καὶ εὐάρμοστον, τότε ὡς ἐπὶ βασιλέως κτίσαντος πόλιν και πληρώσαντος, τὴν ἰδίαν εἰκόνα τίθησι, χρώσεις καὶ καλλωπίσας ἐκ διαφόρων χρωμάτων· οὕτω καὶ ὁ πάνσοφος Θεός, ὥσπερ συνάξας τὰ διάφορα καὶ ποικίλα αὐτοῦ ποιήματα, λογικά τε καὶ ἄλογα, θνητὰ καὶ ἀθάνατα, φθαρτὰ καὶ ἄφθαρτα, αισθητά τε καὶ ἀποτελεῖ καὶ κατασκευάζει ἐν ζῶον ἐξ ἁπατῶν συνεστηκὸς τῶν φύσεων, λέγω δὲ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τίθησιν ἐν τῷ ἡτοιμασμένῳ οἴκῳ ὡς ἐν τάξει ἰδίας εἰκόνος, γνωριζούσης ένα τινὰ εἶναι τὸν τοῦ παντὸς δημιουργόν. "Οθεν θαυμάσαντες ἐπὶ τῇ εἰκόν: οἱ ἄγγελοι, εὐνοοῦντες τῷ Θεῷ, περιέχουσε καὶ λειτουργοῦσι τῇ αὐτοῦ εἰκόνι· ὁμοίως καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, ἥλιος ἄνωθεν φαίνων καὶ ἡμέραν ἀποτελών διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἡ σελήνη καὶ ἀστέρες, το βαθύ τατον σκότος ἐκ μέρους καταλάμποντες, δρόμον νυκτὸς ἀποτελοῦσιν διὰ τὸν ἄνθρωπον, πάντας δὲ μῆνας καὶ καιροὺς καὶ τροπὰς καὶ ἐνιαυτούς εἰς σημεῖα τοῖς τὰ θαλάττια πελάγη διαπερώσι, καὶ τοῖς κατὰ τὴν ἔρημον ὁδοιποροῦσιν ἀνθρώποις· ἀὴρ δὲ εἰς ἀναπνοὴν καὶ εἰς ἀνάψυξιν καὶ εὐκρασίαν τῇ εἰκόνι το λεύων πιο πάλιν εἰς [τή] ἀρτοποιεῖν, καὶ εἰς COSME INDICOPLEUSTE 15% dine opus haberent, ex luce, quam nuper produxe- rat, luminaria et astra condidit: ac posita in cœli lìrmamento invisibilium virtutum multitudine, præ- repit eis ut illa rationabiliter secundum ordinem fuovèrent, et ad plantarum aliorninque iis opus habentium temperamentum, circumvolverent, ut iis wedentibus ex frigore et motu aeris humescerem, hincque luminarium præsentia calefierent. Quædam ergo ex invisibilibus virtutibus, ancipiti mente ab initio ad hoc usque tempus permanentes, et erga conditorem suum ingrata, ad deputatum sili a Deo ministerium temere accedentes, natura acumine atque iusita virtute et ratione inflatae, a Deo proia- tam vocem et jussum vilipendentes ac despicientes, neque intelligentes se una cum tenebris, ut cætera hpificia, productas esse, amentia sua superatæ, suspicata se per se et sua sponte in hanc natu- ram prodiisse; diabolus videlicet, cui aeris cura commissa erat, et alii cum ipso, quibus alia con- credita fuerant, debitam Deo adorationem et hono- ren sibi usurpantes, cito inlati et inobsequentes ; ne aliis item offendiculo essent, ex sublimi et ex dignitate sua dejeci sunt, circa terram versatur. Unde et sexta die, post formatum hominem, in ter- ra degens, et tantæ Dei erga hominem sollicitu- dini invidens, hominem ad proprium morbum pertrahere voluit. Tex!us. Quinta die jubet animalia diversa ex aquis pro- dire secundum genus suum, aquatilia cète et re- liqua, uuaque volatilia omnia aerivaga. Deinde sexta die jumenta omnia, feras et reptilia secun- ‹'um genus suum e terra produxit. Et postquam totam domum plenissimam et concinne ornatam præparasset; tunc perinde atque rex qui ur- bem difcavit et absolvit, imaginem ibi suam reponit, variis coloribus decoratain; sic et sapientissimus Deus, variis suis opificiis, ratio- nabilibus et brutis, mortalibus et immortalibus, corruptibilibus et incorruptibilibus, sensilibus et intellectu præditis una collectis, animal unum ad- ornat et perficit, ex omnibus naturis constitutum, videlicet hominem : ac in præparata dono reponit, ut vicem impleret imaginis suæ, declarantis unum rsse mundi opifcem. Quare talem imaginem miran- tes angeli, beñe erga Deum affecti, eamdem ejus imaginem fovent, ipsique ministrant similiterque amnis rerum natura; sol videlicet superne lucens, atque hominis causa diem efficiens; luna et astra, tiensissimas tenebras quadamtehus illustrantes, cursum noctis propter hominein perficiunt; nection menses, tempestates, conversiones, et annos, in signum posita iis qui marinas plagas trajiciunt, aut in deserto iter agunt; aer autem ad respirationem, f.frigerium, et temperiem imagini illi inservit; ignis Stim ad coquendum panem, ad aquam calidam: νοrtd, D

Α σπέρματα, τῇ ἐξῆς λοιπόν, λέγω δὴ τῇ τετάρτῃ ἡμέ Β ρα, ὡς χρηζόντων τῶν τοιούτων κράσεως και τάξεως, ποιεῖ ἐκ τοῦ φωτός, οὗ πρώην παρήγαγε, τους φω στῆρας καὶ τὰ ἄστρα· καὶ θεὶς κατὰ τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ τὴν πληθὺν τῶν ἀοράτων δυνάμεων, κινεῖν αὐτὰ κατὰ τάξιν λογικῶς ἐκέλευσεν, καὶ π ριφέρειν προς εὐκρασίαν τῶν φυτῶν, καὶ πάντων τῶν μελλόντων κεχρῆσθαι αὐτοῖς· ἵνα δυνόντων μὲν αὐτῶν τῇ ψύξει καὶ κινήσει τοῦ ἀέρος ψύχωνται, τῇ δὲ παρουσίᾳ τῶν φωστήρων θέρμης ἀπολαύωσι. Τινὲς οὖν ἐκ τῶν ἀοράτων δυνάμεων, ἀμφίβολοι τῇ γνώμῃ ἐξ ἀρχῆς ἕως τοῦ νῦν μεμενηκότες, καὶ ἀγνώμονες περὶ τὸν πεποιηκότα, ἐπὶ τῇ πεπιστευ μένῃ αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ τάξει ἀμνημόνως προ ελθόντες τῇ τῆς φύσεως οξύτητι καὶ τῇ προσούσῃ δυνάμει, καὶ λόγῳ φυσώμενοι, τὴν προερχομένην φωνήν τε καὶ πρόσταξιν τοῦ Θεοῦ εἰς οὐδὲν λογιζό μενος, ἀλλὰ περιφρονοῦντες· οὔτε μήν συνιέντες ὡς ἅμα τῷ σκόνῳ ὡς κτίσματα παρήχθησαν, τῇ παρα φροσύνῃ νικώμενοι ὑπώπτευσαν ἑαυτοὺς εἰς τοῦτο αὐτομάτως προελθεῖν· λέγω δὴ ὁ διάβολος ὁ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀέρος πεπιστευμένος, καὶ ἕτερος σύν αὐτῷ ἕτερα πεπιστευμένοι καὶ τὴν ὀφειλομένην τῷ Θεῷ προσκύνησίν τε καὶ τιμὴν εἰς ἑαυτοὺς ἁρπά σαντες, καὶ τυφωθέντες καὶ ἀνυπότακτοι γεγονότες ταχέως, ἵνα μὴ καὶ ἑτέρους βλάψωσιν, ἐκ τοῦ ὕψους καὶ τῆς ἀξίας κατερρίφησαν περὶ τὴν γῆν. Ὅθεν καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ διαπλασθῆναι τὸν ἄνθρωπον περὶ τὴν γῆν εὑρεθεὶς καὶ φθονήσας τῇ τοσαύτη ἐπιμελείᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ πρὸς ἄνθρωπον, ἠβουλήθη, περὶ τὸ τὴν ἰδίαν νόσον συγκατασπάσαι τὸν ἄνθρωπον. Τὸ κείμενον. Πάλιν τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῶν ὑδάτων κελεύει ἔμψυχα ζῶα ἀναδίδοσθαι κατὰ γένος, ένυδρα κήτη τε καὶ τὰ λοιπά, ἅμα καὶ πτηνὰ πάντα τὰ ἀεροπόρα. Εἶτα πάλιν τῇ ἐκτῇ ἐκ τῆς γῆς τὰ κτήνη πάντα καὶ τὰ θηρία καὶ ἑρπετὰ κατὰ γένος. Καὶ μετὰ τὸ κατασκευάσαι πάντα τὸν οἶκον, πληρέστατόν τε καὶ εὐάρμοστον, τότε ὡς ἐπὶ βασιλέως κτίσαντος πόλιν και πληρώσαντος, τὴν ἰδίαν εἰκόνα τίθησι, χρώσεις καὶ καλλωπίσας ἐκ διαφόρων χρωμάτων· οὕτω καὶ ὁ πάνσοφος Θεός, ὥσπερ συνάξας τὰ διάφορα καὶ ποικίλα αὐτοῦ ποιήματα, λογικά τε καὶ ἄλογα, θνητὰ καὶ ἀθάνατα, φθαρτὰ καὶ ἄφθαρτα, αισθητά τε καὶ ἀποτελεῖ καὶ κατασκευάζει ἐν ζῶον ἐξ ἁπατῶν συνεστηκὸς τῶν φύσεων, λέγω δὲ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τίθησιν ἐν τῷ ἡτοιμασμένῳ οἴκῳ ὡς ἐν τάξει ἰδίας εἰκόνος, γνωριζούσης ένα τινὰ εἶναι τὸν τοῦ παντὸς δημιουργόν. "Οθεν θαυμάσαντες ἐπὶ τῇ εἰκόν: οἱ ἄγγελοι, εὐνοοῦντες τῷ Θεῷ, περιέχουσε καὶ λειτουργοῦσι τῇ αὐτοῦ εἰκόνι· ὁμοίως καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, ἥλιος ἄνωθεν φαίνων καὶ ἡμέραν ἀποτελών διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἡ σελήνη καὶ ἀστέρες, το βαθύ τατον σκότος ἐκ μέρους καταλάμποντες, δρόμον νυκτὸς ἀποτελοῦσιν διὰ τὸν ἄνθρωπον, πάντας δὲ μῆνας καὶ καιροὺς καὶ τροπὰς καὶ ἐνιαυτούς εἰς σημεῖα τοῖς τὰ θαλάττια πελάγη διαπερώσι, καὶ τοῖς κατὰ τὴν ἔρημον ὁδοιποροῦσιν ἀνθρώποις· ἀὴρ δὲ εἰς ἀναπνοὴν καὶ εἰς ἀνάψυξιν καὶ εὐκρασίαν τῇ εἰκόνι το λεύων πιο πάλιν εἰς [τή] ἀρτοποιεῖν, καὶ εἰς COSME INDICOPLEUSTE 15% dine opus haberent, ex luce, quam nuper produxe- rat, luminaria et astra condidit: ac posita in cœli lìrmamento invisibilium virtutum multitudine, præ- repit eis ut illa rationabiliter secundum ordinem fuovèrent, et ad plantarum aliorninque iis opus habentium temperamentum, circumvolverent, ut iis wedentibus ex frigore et motu aeris humescerem, hincque luminarium præsentia calefierent. Quædam ergo ex invisibilibus virtutibus, ancipiti mente ab initio ad hoc usque tempus permanentes, et erga conditorem suum ingrata, ad deputatum sili a Deo ministerium temere accedentes, natura acumine atque iusita virtute et ratione inflatae, a Deo proia- tam vocem et jussum vilipendentes ac despicientes, neque intelligentes se una cum tenebris, ut cætera hpificia, productas esse, amentia sua superatæ, suspicata se per se et sua sponte in hanc natu- ram prodiisse; diabolus videlicet, cui aeris cura commissa erat, et alii cum ipso, quibus alia con- credita fuerant, debitam Deo adorationem et hono- ren sibi usurpantes, cito inlati et inobsequentes ; ne aliis item offendiculo essent, ex sublimi et ex dignitate sua dejeci sunt, circa terram versatur. Unde et sexta die, post formatum hominem, in ter- ra degens, et tantæ Dei erga hominem sollicitu- dini invidens, hominem ad proprium morbum pertrahere voluit. Tex!us. Quinta die jubet animalia diversa ex aquis pro- dire secundum genus suum, aquatilia cète et re- liqua, uuaque volatilia omnia aerivaga. Deinde sexta die jumenta omnia, feras et reptilia secun- ‹'um genus suum e terra produxit. Et postquam totam domum plenissimam et concinne ornatam præparasset; tunc perinde atque rex qui ur- bem difcavit et absolvit, imaginem ibi suam reponit, variis coloribus decoratain; sic et sapientissimus Deus, variis suis opificiis, ratio- nabilibus et brutis, mortalibus et immortalibus, corruptibilibus et incorruptibilibus, sensilibus et intellectu præditis una collectis, animal unum ad- ornat et perficit, ex omnibus naturis constitutum, videlicet hominem : ac in præparata dono reponit, ut vicem impleret imaginis suæ, declarantis unum rsse mundi opifcem. Quare talem imaginem miran- tes angeli, beñe erga Deum affecti, eamdem ejus imaginem fovent, ipsique ministrant similiterque amnis rerum natura; sol videlicet superne lucens, atque hominis causa diem efficiens; luna et astra, tiensissimas tenebras quadamtehus illustrantes, cursum noctis propter hominein perficiunt; nection menses, tempestates, conversiones, et annos, in signum posita iis qui marinas plagas trajiciunt, aut in deserto iter agunt; aer autem ad respirationem, f.frigerium, et temperiem imagini illi inservit; ignis Stim ad coquendum panem, ad aquam calidam: νοrtd, D

Θέρμην, καὶ εἰς φῶτα νυκτὸς, καὶ εἰς ἔψησιν, καὶ διαφόρους χρείας ὑπουργῶν· ὕδωρ εἰς πόσιν, εἰς πλύσιν, εἰς ζύμην, εἰς τὸ ποτίζειν. καὶ εἰς ἄλλας πολλὰς χρείας δουλεύον· γῆ εἰς κατοικίαν, καὶ εἰς ἀνάδοσιν παντοδαπῶν καρπῶν, καὶ εἰς ἑτέρας πολλὰς χρείας λειτουργοῦσα· τετράποδα καθαρὰ εἰς ἀπόλαυσιν, καὶ εἰς ἐνδύματα, κτήνη πρὸς ὑπουργίαν καὶ ἀνάπαυσιν, θηρία εἰς τέρψιν καὶ εἰς φόβον, ἑρπετὰ ὁμοίως πάντα, δουλεύοντα πρὸς γυμνασίαν τοῦ λογικοῦ, καὶ τὸ χρήσιμον παρέχοντα διὰ τὸν ἄνθρωπον τὸν σύνδεσμον φιλίας ὄντα πάσης τῆς κτίσεως, τὸν χαμαὶ βαδίζοντα, καὶ τῷ νῷ ἱπτάμενον καὶ περισκοποῦντα τὸ πᾶν, τὴν ὄρθιον τῷ σχήματι καὶ τὸν οὐρανὸν ὡς οἰκητήριον εὐχερῶς ἀντοπτεύ οντα, τὸν βασιλές πάντων τῶν κατὰ γῆν καὶ συμ- δασιλεύοντα τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ ἐν οὐρανοῖς, καὶ συμπολίτην τῶν οὐρανίων γινόμενον, ᾧ πᾶσα κτίσις ὡς εἰκόνι Θεοῦ ἐξυπηρετεῖ ὑποτασσομένη τῷ Θεῷ, καὶ εὔνοιαν τῷ Κτίστῃ ἀποσώζουσα. Παραγραφή. Πάλιν τῇ πέμπτῃ ἀναδιδομένων ἐκ τῶν ὑδάτων εμψύχων ζώων, διδάσκονται καὶ τούτου τοῦ ὕδατος τοῦ ἅμα αὐτοῖς παραχθέντος ποιητὴν εἶναι τὸν Θεόν· ὁμοίως πάλιν ἐντελέστερον, καὶ ἐκ τῆς γῆς ζώων ἐμψύχων ἀναδιδομένων τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, διδάσκονται τοῦ παντὸς εἶναι τὸν Θεὸν ποιητὴν ἐμψύχων τε καὶ ἀψύχον. Περιεσκόπουν τοίνυν πάλιν πάντες οἱ ἄγγε- λοι, ὁρῶντες μὲν πάντα τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ τὰ ἐν ταῖς ἐξ ἡμέραις ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν γεγονότα· καὶ διελογίζοντο ὡς πάντα μὲν διάφορα καὶ θαυμαστὰ καὶ ἐκπλήξεως ἄξιος· ὅμοιον δὲ ἑαυτῶν, λογικόν τι καὶ ἀόρατον καὶ νοητὸν οὐχ εώρων ἐν αὐτοῖς· καὶ ἐνὴν αὐτοὺς ὑποπτεῦσαι, μὴ ἄρα Ετερός τίς ἐστι τῶν λογικῶν καὶ ἀοράτων καὶ νοητῶν δημιουργός, καὶ ἕτερος τῶν ἀλόγων καὶ αἰσθητῶν καὶ ὁρατῶν. Ταύ την αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν ἀφελεῖν βουλόμενος ὁ Θεὸς, ὕστερον πάντων κατασκευάζει ἓν ζῶον ἐξ ἁπασῶν συνεστηκὲς τῶν φύσεων· λέγω δὲ τὸν ἄνθρωπον ἔκ τε λογικοῦ καὶ αἰσθητοῦ, καὶ νοητοῦ, ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου, καὶ ἵστησιν ὡς ἐν τάξει εἰκόνος αὐτοῦ, σημαινούσης ἕνα τινὰ εἶναι τὸν τοῦ παντὸς δημιουρ- γόν. Ὅθεν ὑπερθαυμάσαντες οἱ ἄγγελοι, ἐδιδάχθησαν αὐταῖς ὄψεσι διὰ τοῦ ἀνθρώπου, τὴν δόξαν, καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν μεγαλοσύνην, καὶ τὴν σοφίαν, καὶ τὴν ἀγαθότητα τοῦ ἑνὸς καὶ μόνον Θεοῦ, καὶ ὅτι πάντα τὰ στοιχεῖα, καὶ τὰ μετ' αὐτοὺς γεγονότα, διὰ τὸν ἄνθρωπον προητοίμαστο. Προθύμως οὖν διηκό- τουν ὡς ὑπήκοοι, καὶ ἐλειτούργων κινοῦντες πάντα τὰ πρὸς ὠφέλειαν τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ, ὡς μέλη αὐτῆς οἰκεῖα ὑπάρχοντες· ὅθεν πάλιν ἐπὶ τῇ εὐπρα- γία καὶ δικαιοσύνῃ τῶν ἀνθρώπων μεγάλως χαίρον ται· ἐπὶ δὲ τῇ δυσπραγίᾳ καὶ ἁμαρτία μεγάλως δυσφορούσιν, ὡς φησι καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος· Οτι με γάλη χαρὰ ἐν οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι. Επισημαντέον δὲ ἐνταῦθα, ὅτι ὥσπερ ἐπ' ὄψεσι τῶν ἀγγέλων πρῶτον ἐκ τοῦ μὴ ὅπος τὸ αἰσθητὸν ΧV, 7. TOPOGRAPHIE. CHRISTIANE LIB. III. A parandam, ad noctis lumen, ad rem coquinariam, o Luc. B C D et ad alios bene multos usus minister adest; aqua al potum, ad ablutionem, ad fermentum, ad irri- gandum, et ad alia multa usu venit; terra ad habi- tandum, ad productionem omnigenorum fructuun, et ad alia multa inservit : quadrupedes mundæ ad delectationem et ad vestitum, jumenta ad ministe- rium et ad solatium, fera ad voluptatem et ad ter- rorem, repailia similiter : omniaque ad partis ratio- nalis exercitationem ministrant, et ad utilitatem, propter hominem scilicet, qui est vinculum amicitia universe rerum natura, qui in terra graditur, et mente volat ac universum contemplatur, qui figura rectus est, calumque, utpote domicilium suum, facile obtnetur, qui rex est omnium quæ in terra sunt, et una regnat in cœlis cum Domino Christo, et concivis cœlestium effectus est, cui, ut imagini Dei, ministrat omnis creatura, Deo subjecta et bene- volentiam erga Creatorem conservans. Paragraphia. Quinta iterum die animalibus ex aqua productis, edocentur angeli aquæ una cum ipsis producte auctorem esse Deum : rursunique, animalibus ex terra sexta die productis, perfectius ediscunt omnium opificem esse Deum, cum animatorum tum inani- matorum. Sed omnes iterum angeli circumspicie- bant, vilentes quidem omnia Dei opificia in conspe ctu suo sex dierum spatio condita : ac secum repu- tabant; omnia sane varia, mirabilia, magna et stupore digna ; verum sui similem, rationabilera scilicet, invisibilem et intellectu præditum, in ipsis rebus non observabant: eratque suspicandi locus, num alius rationabilium, invisibilium, et intelligen- tium; alius vero irrationabilium, sensibilium et visibilium creator esset. Hanc vero ab ipsis suspi- cionet ut auferret Deus, omnium postremum ani- mal quodpiam producit, omnibus ex naturis com- positum, sive hominem, ex rationali, sensili et intel- ligenti, visibili et invisibili constructum : ipsumque imaginis suæ loco constituit, quæ significaret unum esse universi opificem. Unde admiratione capti angeli, ipsis oculis homine conspecto, gloriam, vir- Lulem, magnitudinem, sapientiam, bonitatem unius et solius Dei edidicerunt, certiores facti omnia ele- menta el quæ post ipsos angelos creata fuerant, propter hominem præparata fuisse. Alacriter igitur ministrabant obsequentes, et operanı dabant ad omnia pro utilitate imaginis Dei movenda, utpote qui ejus propria membra essent : quæ causa est, ut de bonis operibus et de justitia hominum suinme lætentur; contra vero de pravis actibus et de pec- cato magnopere doleant, ut ipse Dominus ait : Quia · gaudium magnum est in cœlis super uno peccatore penitentiam agente si Observandum autem hoc loco est, quiod quemad- modum in conspectu angelorum, primo ex nihilo

Θέρμην, καὶ εἰς φῶτα νυκτὸς, καὶ εἰς ἔψησιν, καὶ διαφόρους χρείας ὑπουργῶν· ὕδωρ εἰς πόσιν, εἰς πλύσιν, εἰς ζύμην, εἰς τὸ ποτίζειν. καὶ εἰς ἄλλας πολλὰς χρείας δουλεύον· γῆ εἰς κατοικίαν, καὶ εἰς ἀνάδοσιν παντοδαπῶν καρπῶν, καὶ εἰς ἑτέρας πολλὰς χρείας λειτουργοῦσα· τετράποδα καθαρὰ εἰς ἀπόλαυσιν, καὶ εἰς ἐνδύματα, κτήνη πρὸς ὑπουργίαν καὶ ἀνάπαυσιν, θηρία εἰς τέρψιν καὶ εἰς φόβον, ἑρπετὰ ὁμοίως πάντα, δουλεύοντα πρὸς γυμνασίαν τοῦ λογικοῦ, καὶ τὸ χρήσιμον παρέχοντα διὰ τὸν ἄνθρωπον τὸν σύνδεσμον φιλίας ὄντα πάσης τῆς κτίσεως, τὸν χαμαὶ βαδίζοντα, καὶ τῷ νῷ ἱπτάμενον καὶ περισκοποῦντα τὸ πᾶν, τὴν ὄρθιον τῷ σχήματι καὶ τὸν οὐρανὸν ὡς οἰκητήριον εὐχερῶς ἀντοπτεύ οντα, τὸν βασιλές πάντων τῶν κατὰ γῆν καὶ συμ- δασιλεύοντα τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ ἐν οὐρανοῖς, καὶ συμπολίτην τῶν οὐρανίων γινόμενον, ᾧ πᾶσα κτίσις ὡς εἰκόνι Θεοῦ ἐξυπηρετεῖ ὑποτασσομένη τῷ Θεῷ, καὶ εὔνοιαν τῷ Κτίστῃ ἀποσώζουσα. Παραγραφή. Πάλιν τῇ πέμπτῃ ἀναδιδομένων ἐκ τῶν ὑδάτων εμψύχων ζώων, διδάσκονται καὶ τούτου τοῦ ὕδατος τοῦ ἅμα αὐτοῖς παραχθέντος ποιητὴν εἶναι τὸν Θεόν· ὁμοίως πάλιν ἐντελέστερον, καὶ ἐκ τῆς γῆς ζώων ἐμψύχων ἀναδιδομένων τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, διδάσκονται τοῦ παντὸς εἶναι τὸν Θεὸν ποιητὴν ἐμψύχων τε καὶ ἀψύχον. Περιεσκόπουν τοίνυν πάλιν πάντες οἱ ἄγγε- λοι, ὁρῶντες μὲν πάντα τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ τὰ ἐν ταῖς ἐξ ἡμέραις ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν γεγονότα· καὶ διελογίζοντο ὡς πάντα μὲν διάφορα καὶ θαυμαστὰ καὶ ἐκπλήξεως ἄξιος· ὅμοιον δὲ ἑαυτῶν, λογικόν τι καὶ ἀόρατον καὶ νοητὸν οὐχ εώρων ἐν αὐτοῖς· καὶ ἐνὴν αὐτοὺς ὑποπτεῦσαι, μὴ ἄρα Ετερός τίς ἐστι τῶν λογικῶν καὶ ἀοράτων καὶ νοητῶν δημιουργός, καὶ ἕτερος τῶν ἀλόγων καὶ αἰσθητῶν καὶ ὁρατῶν. Ταύ την αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν ἀφελεῖν βουλόμενος ὁ Θεὸς, ὕστερον πάντων κατασκευάζει ἓν ζῶον ἐξ ἁπασῶν συνεστηκὲς τῶν φύσεων· λέγω δὲ τὸν ἄνθρωπον ἔκ τε λογικοῦ καὶ αἰσθητοῦ, καὶ νοητοῦ, ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου, καὶ ἵστησιν ὡς ἐν τάξει εἰκόνος αὐτοῦ, σημαινούσης ἕνα τινὰ εἶναι τὸν τοῦ παντὸς δημιουρ- γόν. Ὅθεν ὑπερθαυμάσαντες οἱ ἄγγελοι, ἐδιδάχθησαν αὐταῖς ὄψεσι διὰ τοῦ ἀνθρώπου, τὴν δόξαν, καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν μεγαλοσύνην, καὶ τὴν σοφίαν, καὶ τὴν ἀγαθότητα τοῦ ἑνὸς καὶ μόνον Θεοῦ, καὶ ὅτι πάντα τὰ στοιχεῖα, καὶ τὰ μετ' αὐτοὺς γεγονότα, διὰ τὸν ἄνθρωπον προητοίμαστο. Προθύμως οὖν διηκό- τουν ὡς ὑπήκοοι, καὶ ἐλειτούργων κινοῦντες πάντα τὰ πρὸς ὠφέλειαν τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ, ὡς μέλη αὐτῆς οἰκεῖα ὑπάρχοντες· ὅθεν πάλιν ἐπὶ τῇ εὐπρα- γία καὶ δικαιοσύνῃ τῶν ἀνθρώπων μεγάλως χαίρον ται· ἐπὶ δὲ τῇ δυσπραγίᾳ καὶ ἁμαρτία μεγάλως δυσφορούσιν, ὡς φησι καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος· Οτι με γάλη χαρὰ ἐν οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι. Επισημαντέον δὲ ἐνταῦθα, ὅτι ὥσπερ ἐπ' ὄψεσι τῶν ἀγγέλων πρῶτον ἐκ τοῦ μὴ ὅπος τὸ αἰσθητὸν ΧV, 7. TOPOGRAPHIE. CHRISTIANE LIB. III. A parandam, ad noctis lumen, ad rem coquinariam, o Luc. B C D et ad alios bene multos usus minister adest; aqua al potum, ad ablutionem, ad fermentum, ad irri- gandum, et ad alia multa usu venit; terra ad habi- tandum, ad productionem omnigenorum fructuun, et ad alia multa inservit : quadrupedes mundæ ad delectationem et ad vestitum, jumenta ad ministe- rium et ad solatium, fera ad voluptatem et ad ter- rorem, repailia similiter : omniaque ad partis ratio- nalis exercitationem ministrant, et ad utilitatem, propter hominem scilicet, qui est vinculum amicitia universe rerum natura, qui in terra graditur, et mente volat ac universum contemplatur, qui figura rectus est, calumque, utpote domicilium suum, facile obtnetur, qui rex est omnium quæ in terra sunt, et una regnat in cœlis cum Domino Christo, et concivis cœlestium effectus est, cui, ut imagini Dei, ministrat omnis creatura, Deo subjecta et bene- volentiam erga Creatorem conservans. Paragraphia. Quinta iterum die animalibus ex aqua productis, edocentur angeli aquæ una cum ipsis producte auctorem esse Deum : rursunique, animalibus ex terra sexta die productis, perfectius ediscunt omnium opificem esse Deum, cum animatorum tum inani- matorum. Sed omnes iterum angeli circumspicie- bant, vilentes quidem omnia Dei opificia in conspe ctu suo sex dierum spatio condita : ac secum repu- tabant; omnia sane varia, mirabilia, magna et stupore digna ; verum sui similem, rationabilera scilicet, invisibilem et intellectu præditum, in ipsis rebus non observabant: eratque suspicandi locus, num alius rationabilium, invisibilium, et intelligen- tium; alius vero irrationabilium, sensibilium et visibilium creator esset. Hanc vero ab ipsis suspi- cionet ut auferret Deus, omnium postremum ani- mal quodpiam producit, omnibus ex naturis com- positum, sive hominem, ex rationali, sensili et intel- ligenti, visibili et invisibili constructum : ipsumque imaginis suæ loco constituit, quæ significaret unum esse universi opificem. Unde admiratione capti angeli, ipsis oculis homine conspecto, gloriam, vir- Lulem, magnitudinem, sapientiam, bonitatem unius et solius Dei edidicerunt, certiores facti omnia ele- menta el quæ post ipsos angelos creata fuerant, propter hominem præparata fuisse. Alacriter igitur ministrabant obsequentes, et operanı dabant ad omnia pro utilitate imaginis Dei movenda, utpote qui ejus propria membra essent : quæ causa est, ut de bonis operibus et de justitia hominum suinme lætentur; contra vero de pravis actibus et de pec- cato magnopere doleant, ut ipse Dominus ait : Quia · gaudium magnum est in cœlis super uno peccatore penitentiam agente si Observandum autem hoc loco est, quiod quemad- modum in conspectu angelorum, primo ex nihilo

καὶ ὁρατὸν καὶ ἄλογον φῶς παρήγαγε, καὶ ὕστερον ΘΗ- τὸ λογικὸν καὶ νοητὸν καὶ ἀόρατον· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου πρῶτον τὸ σῶμα, κατὰ τὸν Μωσέα, κατεσκεύασε, καὶ οὕτως τὴν ψυχήν. Ἐνήν πάλιν τινὰς ὑποπτεύειν, ὅτι εἰ ἦν ἑτέρα ἡμέρα μετὰ τὰς ἐξ ἡμέρας, πάντως ἂν ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἕτερά τινα ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔστιν ἑτέρα ἡμέρα μετὰ τὰς ἐξ, ἀδυ νάτως ἤνεγκεν ἕτερα παραγαγεῖν. Ταύτην αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν ἀναιρῶν ὁ Θεός, ποιεῖ καὶ τὴν ἑβδόμην περισσήν, μηδὲν ἐν αὐτῇ ἐργασάμενος, δηλῶν διὰ τούτου ὡς τέλειός ἐστιν ὁ κόσμος, καὶ λείπει αὐτῷ πρὸς γένεσιν οὐδέν· εἰ γὰρ ἔλιπεν, ἀνεπλήρωσεν ἂν ἐν τῇ ἑβδόμῃ τὰ λείποντα· νῦν δὲ μηδὲν αὐτῷ λεί πούτος, κατέπαυσε τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ποιῆσαι. Ίσως πάλιν ἐρεῖ τις Διατί μὴ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ἣ δύο, η τρισίν, ἡ τέτρα σιν, ἢ πέντε, ἀλλ' ἐν ἐξ πεποίηκε πᾶσαν τὴν κτίσιν; Ακούσεται φιλαλήθως, ὅτι τῶν ἀγγέλων λογικῶν ὄντων καὶ τρεπτῶν, οὐκ ἂν ἡ μία ημέρα ήρκεσε πρὸς διδασκαλίαν αὐτῶν, εἴπερ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἐγε γόνει τὸ πᾶν· ἡ γὰρ ἂν ἐλογίζοντο χύδην ώς φέ σματά τινα γεγενῆσθαι καὶ ἀτάκτως παρήχθαι· ἀλλο ὁ παντοδύναμος Θεός ευτάκτως κατὰ μέρος ἑνὸς εκάστου ἔργου ἡμέραν ἀφορίσας πρὸς διάκρισιν καὶ διδασκαλίαν τῶν ἀγγέλων, οὕτως τὸ πᾶν εἰργάσατο· πρῶτον πάντων ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ παρά- χθῆναι αὐτοὺς σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ καὶ τοῖς στοιχείοις, τὸ φῶς ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν πεποίηκε· τῇ δευτέρα τὸ στερέωμα· τῇ τρίτῃ συνάψας τὰ ὕδατα εξήγαγε τὰ ἐκ τῆς γῆς ξύλα καὶ χλωρά· τῇ τετάρτη τοῖς φωστῆρσι τὸν οὐρανὸν κατακοσμήσεις, τῇ πέμ στῃ τὰ νηκτὰ καὶ πτηνὰ ἐκ τῶν ὑδάτων, τῇ ἕκτῃ τὰ ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα ζῶα καὶ τὸν ἄνθρωπον, τὰ ἐ ταῦτα καθολικὰ ἔργα ἐν ταῖς ς' ἡμέραις εργασάμε- νης. Διὰ τοῦτο οὖν κατὰ μέρος ἐν ταῖς δ' ἡμέραις πεποίηκε πάντα τὸν κόσμον πρὸς διάκρισιν καὶ δι δασκαλίαν τῶν ἀγγέλων, καθώς ηδύναντο διακρῖναι ὡς ὀξύτεροι ἐν ἑκάστῃ ἡμέρᾳ τοῦ ἔργου τὴν διάκρι σιν καὶ τὸν τούτου ποιητήν. Ενεστι δὲ μαθεῖν τῷ βουλομένῳ, ὡς σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ παρήχθησαν καὶ οἱ ἄγγελοι· ὅτι ὄντων μὲν αὐτῶν ἐπὶ πᾶσι τοῖς έργοις αὐτοῦ, ὁ Θεὸς φωνὴν προκατεβάλλετο ἐπ' δψε- σιν αὐτῶν πρὸς παιδείαν αὐτῶν λέγων· Γενηθήτω τόδε καὶ τόδε· ἐπὶ δὲ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ἐπει δήπερ οὐ προϋπήρχον, ὅλως φωνὴν οὐ προκατεβάλ- λετο λέγων· Γενηθήτω οὐρανὸς καὶ γῆ καὶ τὰ σὺν αὐτοῖς· οὐ γὰρ ἦσαν οἱ ἀκούοντες καὶ παιδευόμενοι· ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν πάντων ἐπείπερ ἦσαν οἱ παιδευό μενοι, εὐλόγως ἡ φωνὴ προήρχετο. Ἐπεὶ οὖν σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ παρήχθησαν ἅμα, ὁ συγγραφεύς Μωϋσῆς διὰ Πνεύματος ἁγίου ἐξ αὐτῶν τοῦ γράμματος ήρξατο, ὡς περιεκτικῶν αὐ τῶν ὄντων λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν εὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἔτι εὖ εἰδὼς ὁ ᾿Απόστολος τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον, ἤτοι καὶ τὸ αὐτοῦ σχῆμα, ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους Επιστολῇ, ἐνώτερον πάντων ὡς ουράνιον ἐκ τοῦ μέλλοντος τέθεικε τὸν ἄνθρωπον 1:5 COSME INDICOPLEUST.E B hanc seusilem, visibilem et irrationabilem lucem A produxit, postremo autem rationabilem, intelligen- tem et invisibilem naturam; ita et in homine, primo corpus, secundum Moysen, efformavit, deinde vero animam. Hinc conjectandum erat, si post sex illas des, altera dies exstitisset, alias quoque res Deum producturum fuisse; quia vero mulla alia post sex illas dies exsisteret, nihil potuisse Deum ultra pro- ducere. Haue porro illorum suspicionem de medio tollens Deus, septimam quoque diem, quasi super- vacancam effecit, nihilque in ea produxit; his decla- rans perfectum esse mundum, nihilque ad ejus structuram deesse : nam si quid defecisset, septimo sane die quæ desiderabantur perfecturus erat : jam vero, nullo deficiente, requievit die septimo ab omnibus operibus suis, quæ facere coeperat. Verum fortasse quis iterum dixerit : Cur non una die, aut cluabus, aut tribus, aut quatuor, aut quinque, sed sex diebus omnem rerum naturam produxit? At is rei veritatem audiet: Cum nempe angeli rationa- biles et mutabiles essent, non fuisse unam diem ad eorum institutionem satis, si quidem una die uni- versum conditum fuisset : alias enim putas- sent illi omnia confuse, ceu spectra quadam, ele- eta, et incondite producta fuisse. Sed omnipotens Deus concinue et servato partium ordine, cuique operi diem suam ad discernendos et docendos angelus deputans, ita condidit universum. Ac prima alie, postquam illos cum colo ac terra et elementis produxisset, primum omnium lucem in conspectu c eorum condidit; secunda die, firmamentum; tertia, collectis aquis, eduxit ex terra ligna et herbas; quarta, luminaribus cœlos exornavit; quinta, nata- tilia et volatilia ex aquis eduxit; sexta, animalia ex terra et hominem condidit : atque sex illa generalia opera sex diebus exsecutus est. Ideo ergo per partes sex dicbus totum mundum condidit, ut angelos discerneret et doceret, ut et ipsi, quippe ingenii acumine pollentes, singulis diebus discernere pos- sent et operis rationem et ipsius opificem. Cuilibet antem eðiscere fas est angelos cum cœlo et terra fuisse productos, quia cum ipsi omnibus ejus operi bis præsentes essent, vocem Deus coram ipsis emisit, ad corum institutionem diceus, Fiat hoc et illud : cum auiem coelum terramque creavit, quia nondum illi exsistebrant, voce non est usus, neque dixit, Fiat cœlum et terra et quæ cum eis sunt : neque enim aderant qui audirent et erudirentur: in aliis vero omnibus, quin auditores qui erudirentur astabant, vox opportune præmiſtebatur. Quoniam igitur angeli una cum cœlo et terra producti sunt, ideo scriptor ille Moysee, Spiritu sancto movente, ab iis quippe quæ angelos una complecteretur, fubrum suum exorsus est, dicens : In principio freit Deus cœlum et terram 3. Hine Apostolus, que ad hominem, et ad ejus figuram pectant probe cognoscens, in sua ad Romanos Epistola boutin: m. utpote celesten futurum, *Ger 4. 1. C D

καὶ ὁρατὸν καὶ ἄλογον φῶς παρήγαγε, καὶ ὕστερον ΘΗ- τὸ λογικὸν καὶ νοητὸν καὶ ἀόρατον· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου πρῶτον τὸ σῶμα, κατὰ τὸν Μωσέα, κατεσκεύασε, καὶ οὕτως τὴν ψυχήν. Ἐνήν πάλιν τινὰς ὑποπτεύειν, ὅτι εἰ ἦν ἑτέρα ἡμέρα μετὰ τὰς ἐξ ἡμέρας, πάντως ἂν ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἕτερά τινα ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔστιν ἑτέρα ἡμέρα μετὰ τὰς ἐξ, ἀδυ νάτως ἤνεγκεν ἕτερα παραγαγεῖν. Ταύτην αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν ἀναιρῶν ὁ Θεός, ποιεῖ καὶ τὴν ἑβδόμην περισσήν, μηδὲν ἐν αὐτῇ ἐργασάμενος, δηλῶν διὰ τούτου ὡς τέλειός ἐστιν ὁ κόσμος, καὶ λείπει αὐτῷ πρὸς γένεσιν οὐδέν· εἰ γὰρ ἔλιπεν, ἀνεπλήρωσεν ἂν ἐν τῇ ἑβδόμῃ τὰ λείποντα· νῦν δὲ μηδὲν αὐτῷ λεί πούτος, κατέπαυσε τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ποιῆσαι. Ίσως πάλιν ἐρεῖ τις Διατί μὴ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ἣ δύο, η τρισίν, ἡ τέτρα σιν, ἢ πέντε, ἀλλ' ἐν ἐξ πεποίηκε πᾶσαν τὴν κτίσιν; Ακούσεται φιλαλήθως, ὅτι τῶν ἀγγέλων λογικῶν ὄντων καὶ τρεπτῶν, οὐκ ἂν ἡ μία ημέρα ήρκεσε πρὸς διδασκαλίαν αὐτῶν, εἴπερ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἐγε γόνει τὸ πᾶν· ἡ γὰρ ἂν ἐλογίζοντο χύδην ώς φέ σματά τινα γεγενῆσθαι καὶ ἀτάκτως παρήχθαι· ἀλλο ὁ παντοδύναμος Θεός ευτάκτως κατὰ μέρος ἑνὸς εκάστου ἔργου ἡμέραν ἀφορίσας πρὸς διάκρισιν καὶ διδασκαλίαν τῶν ἀγγέλων, οὕτως τὸ πᾶν εἰργάσατο· πρῶτον πάντων ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ παρά- χθῆναι αὐτοὺς σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ καὶ τοῖς στοιχείοις, τὸ φῶς ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν πεποίηκε· τῇ δευτέρα τὸ στερέωμα· τῇ τρίτῃ συνάψας τὰ ὕδατα εξήγαγε τὰ ἐκ τῆς γῆς ξύλα καὶ χλωρά· τῇ τετάρτη τοῖς φωστῆρσι τὸν οὐρανὸν κατακοσμήσεις, τῇ πέμ στῃ τὰ νηκτὰ καὶ πτηνὰ ἐκ τῶν ὑδάτων, τῇ ἕκτῃ τὰ ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα ζῶα καὶ τὸν ἄνθρωπον, τὰ ἐ ταῦτα καθολικὰ ἔργα ἐν ταῖς ς' ἡμέραις εργασάμε- νης. Διὰ τοῦτο οὖν κατὰ μέρος ἐν ταῖς δ' ἡμέραις πεποίηκε πάντα τὸν κόσμον πρὸς διάκρισιν καὶ δι δασκαλίαν τῶν ἀγγέλων, καθώς ηδύναντο διακρῖναι ὡς ὀξύτεροι ἐν ἑκάστῃ ἡμέρᾳ τοῦ ἔργου τὴν διάκρι σιν καὶ τὸν τούτου ποιητήν. Ενεστι δὲ μαθεῖν τῷ βουλομένῳ, ὡς σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ παρήχθησαν καὶ οἱ ἄγγελοι· ὅτι ὄντων μὲν αὐτῶν ἐπὶ πᾶσι τοῖς έργοις αὐτοῦ, ὁ Θεὸς φωνὴν προκατεβάλλετο ἐπ' δψε- σιν αὐτῶν πρὸς παιδείαν αὐτῶν λέγων· Γενηθήτω τόδε καὶ τόδε· ἐπὶ δὲ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ἐπει δήπερ οὐ προϋπήρχον, ὅλως φωνὴν οὐ προκατεβάλ- λετο λέγων· Γενηθήτω οὐρανὸς καὶ γῆ καὶ τὰ σὺν αὐτοῖς· οὐ γὰρ ἦσαν οἱ ἀκούοντες καὶ παιδευόμενοι· ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν πάντων ἐπείπερ ἦσαν οἱ παιδευό μενοι, εὐλόγως ἡ φωνὴ προήρχετο. Ἐπεὶ οὖν σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ παρήχθησαν ἅμα, ὁ συγγραφεύς Μωϋσῆς διὰ Πνεύματος ἁγίου ἐξ αὐτῶν τοῦ γράμματος ήρξατο, ὡς περιεκτικῶν αὐ τῶν ὄντων λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν εὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἔτι εὖ εἰδὼς ὁ ᾿Απόστολος τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον, ἤτοι καὶ τὸ αὐτοῦ σχῆμα, ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους Επιστολῇ, ἐνώτερον πάντων ὡς ουράνιον ἐκ τοῦ μέλλοντος τέθεικε τὸν ἄνθρωπον 1:5 COSME INDICOPLEUST.E B hanc seusilem, visibilem et irrationabilem lucem A produxit, postremo autem rationabilem, intelligen- tem et invisibilem naturam; ita et in homine, primo corpus, secundum Moysen, efformavit, deinde vero animam. Hinc conjectandum erat, si post sex illas des, altera dies exstitisset, alias quoque res Deum producturum fuisse; quia vero mulla alia post sex illas dies exsisteret, nihil potuisse Deum ultra pro- ducere. Haue porro illorum suspicionem de medio tollens Deus, septimam quoque diem, quasi super- vacancam effecit, nihilque in ea produxit; his decla- rans perfectum esse mundum, nihilque ad ejus structuram deesse : nam si quid defecisset, septimo sane die quæ desiderabantur perfecturus erat : jam vero, nullo deficiente, requievit die septimo ab omnibus operibus suis, quæ facere coeperat. Verum fortasse quis iterum dixerit : Cur non una die, aut cluabus, aut tribus, aut quatuor, aut quinque, sed sex diebus omnem rerum naturam produxit? At is rei veritatem audiet: Cum nempe angeli rationa- biles et mutabiles essent, non fuisse unam diem ad eorum institutionem satis, si quidem una die uni- versum conditum fuisset : alias enim putas- sent illi omnia confuse, ceu spectra quadam, ele- eta, et incondite producta fuisse. Sed omnipotens Deus concinue et servato partium ordine, cuique operi diem suam ad discernendos et docendos angelus deputans, ita condidit universum. Ac prima alie, postquam illos cum colo ac terra et elementis produxisset, primum omnium lucem in conspectu c eorum condidit; secunda die, firmamentum; tertia, collectis aquis, eduxit ex terra ligna et herbas; quarta, luminaribus cœlos exornavit; quinta, nata- tilia et volatilia ex aquis eduxit; sexta, animalia ex terra et hominem condidit : atque sex illa generalia opera sex diebus exsecutus est. Ideo ergo per partes sex dicbus totum mundum condidit, ut angelos discerneret et doceret, ut et ipsi, quippe ingenii acumine pollentes, singulis diebus discernere pos- sent et operis rationem et ipsius opificem. Cuilibet antem eðiscere fas est angelos cum cœlo et terra fuisse productos, quia cum ipsi omnibus ejus operi bis præsentes essent, vocem Deus coram ipsis emisit, ad corum institutionem diceus, Fiat hoc et illud : cum auiem coelum terramque creavit, quia nondum illi exsistebrant, voce non est usus, neque dixit, Fiat cœlum et terra et quæ cum eis sunt : neque enim aderant qui audirent et erudirentur: in aliis vero omnibus, quin auditores qui erudirentur astabant, vox opportune præmiſtebatur. Quoniam igitur angeli una cum cœlo et terra producti sunt, ideo scriptor ille Moysee, Spiritu sancto movente, ab iis quippe quæ angelos una complecteretur, fubrum suum exorsus est, dicens : In principio freit Deus cœlum et terram 3. Hine Apostolus, que ad hominem, et ad ejus figuram pectant probe cognoscens, in sua ad Romanos Epistola boutin: m. utpote celesten futurum, *Ger 4. 1. C D

καὶ ὁρατὸν καὶ ἄλογον φῶς παρήγαγε, καὶ ὕστερον ΘΗ- τὸ λογικὸν καὶ νοητὸν καὶ ἀόρατον· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου πρῶτον τὸ σῶμα, κατὰ τὸν Μωσέα, κατεσκεύασε, καὶ οὕτως τὴν ψυχήν. Ἐνήν πάλιν τινὰς ὑποπτεύειν, ὅτι εἰ ἦν ἑτέρα ἡμέρα μετὰ τὰς ἐξ ἡμέρας, πάντως ἂν ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἕτερά τινα ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔστιν ἑτέρα ἡμέρα μετὰ τὰς ἐξ, ἀδυ νάτως ἤνεγκεν ἕτερα παραγαγεῖν. Ταύτην αὐτῶν τὴν ὑπόνοιαν ἀναιρῶν ὁ Θεός, ποιεῖ καὶ τὴν ἑβδόμην περισσήν, μηδὲν ἐν αὐτῇ ἐργασάμενος, δηλῶν διὰ τούτου ὡς τέλειός ἐστιν ὁ κόσμος, καὶ λείπει αὐτῷ πρὸς γένεσιν οὐδέν· εἰ γὰρ ἔλιπεν, ἀνεπλήρωσεν ἂν ἐν τῇ ἑβδόμῃ τὰ λείποντα· νῦν δὲ μηδὲν αὐτῷ λεί πούτος, κατέπαυσε τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ποιῆσαι. Ίσως πάλιν ἐρεῖ τις Διατί μὴ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ἣ δύο, η τρισίν, ἡ τέτρα σιν, ἢ πέντε, ἀλλ' ἐν ἐξ πεποίηκε πᾶσαν τὴν κτίσιν; Ακούσεται φιλαλήθως, ὅτι τῶν ἀγγέλων λογικῶν ὄντων καὶ τρεπτῶν, οὐκ ἂν ἡ μία ημέρα ήρκεσε πρὸς διδασκαλίαν αὐτῶν, εἴπερ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἐγε γόνει τὸ πᾶν· ἡ γὰρ ἂν ἐλογίζοντο χύδην ώς φέ σματά τινα γεγενῆσθαι καὶ ἀτάκτως παρήχθαι· ἀλλο ὁ παντοδύναμος Θεός ευτάκτως κατὰ μέρος ἑνὸς εκάστου ἔργου ἡμέραν ἀφορίσας πρὸς διάκρισιν καὶ διδασκαλίαν τῶν ἀγγέλων, οὕτως τὸ πᾶν εἰργάσατο· πρῶτον πάντων ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ παρά- χθῆναι αὐτοὺς σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ καὶ τοῖς στοιχείοις, τὸ φῶς ἐπ' ὄψεσιν αὐτῶν πεποίηκε· τῇ δευτέρα τὸ στερέωμα· τῇ τρίτῃ συνάψας τὰ ὕδατα εξήγαγε τὰ ἐκ τῆς γῆς ξύλα καὶ χλωρά· τῇ τετάρτη τοῖς φωστῆρσι τὸν οὐρανὸν κατακοσμήσεις, τῇ πέμ στῃ τὰ νηκτὰ καὶ πτηνὰ ἐκ τῶν ὑδάτων, τῇ ἕκτῃ τὰ ἐκ τῆς γῆς ἔμψυχα ζῶα καὶ τὸν ἄνθρωπον, τὰ ἐ ταῦτα καθολικὰ ἔργα ἐν ταῖς ς' ἡμέραις εργασάμε- νης. Διὰ τοῦτο οὖν κατὰ μέρος ἐν ταῖς δ' ἡμέραις πεποίηκε πάντα τὸν κόσμον πρὸς διάκρισιν καὶ δι δασκαλίαν τῶν ἀγγέλων, καθώς ηδύναντο διακρῖναι ὡς ὀξύτεροι ἐν ἑκάστῃ ἡμέρᾳ τοῦ ἔργου τὴν διάκρι σιν καὶ τὸν τούτου ποιητήν. Ενεστι δὲ μαθεῖν τῷ βουλομένῳ, ὡς σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ παρήχθησαν καὶ οἱ ἄγγελοι· ὅτι ὄντων μὲν αὐτῶν ἐπὶ πᾶσι τοῖς έργοις αὐτοῦ, ὁ Θεὸς φωνὴν προκατεβάλλετο ἐπ' δψε- σιν αὐτῶν πρὸς παιδείαν αὐτῶν λέγων· Γενηθήτω τόδε καὶ τόδε· ἐπὶ δὲ τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ἐπει δήπερ οὐ προϋπήρχον, ὅλως φωνὴν οὐ προκατεβάλ- λετο λέγων· Γενηθήτω οὐρανὸς καὶ γῆ καὶ τὰ σὺν αὐτοῖς· οὐ γὰρ ἦσαν οἱ ἀκούοντες καὶ παιδευόμενοι· ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν πάντων ἐπείπερ ἦσαν οἱ παιδευό μενοι, εὐλόγως ἡ φωνὴ προήρχετο. Ἐπεὶ οὖν σὺν τῷ οὐρανῷ καὶ τῇ γῇ παρήχθησαν ἅμα, ὁ συγγραφεύς Μωϋσῆς διὰ Πνεύματος ἁγίου ἐξ αὐτῶν τοῦ γράμματος ήρξατο, ὡς περιεκτικῶν αὐ τῶν ὄντων λέγων· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν εὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἔτι εὖ εἰδὼς ὁ ᾿Απόστολος τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον, ἤτοι καὶ τὸ αὐτοῦ σχῆμα, ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους Επιστολῇ, ἐνώτερον πάντων ὡς ουράνιον ἐκ τοῦ μέλλοντος τέθεικε τὸν ἄνθρωπον 1:5 COSME INDICOPLEUST.E B hanc seusilem, visibilem et irrationabilem lucem A produxit, postremo autem rationabilem, intelligen- tem et invisibilem naturam; ita et in homine, primo corpus, secundum Moysen, efformavit, deinde vero animam. Hinc conjectandum erat, si post sex illas des, altera dies exstitisset, alias quoque res Deum producturum fuisse; quia vero mulla alia post sex illas dies exsisteret, nihil potuisse Deum ultra pro- ducere. Haue porro illorum suspicionem de medio tollens Deus, septimam quoque diem, quasi super- vacancam effecit, nihilque in ea produxit; his decla- rans perfectum esse mundum, nihilque ad ejus structuram deesse : nam si quid defecisset, septimo sane die quæ desiderabantur perfecturus erat : jam vero, nullo deficiente, requievit die septimo ab omnibus operibus suis, quæ facere coeperat. Verum fortasse quis iterum dixerit : Cur non una die, aut cluabus, aut tribus, aut quatuor, aut quinque, sed sex diebus omnem rerum naturam produxit? At is rei veritatem audiet: Cum nempe angeli rationa- biles et mutabiles essent, non fuisse unam diem ad eorum institutionem satis, si quidem una die uni- versum conditum fuisset : alias enim putas- sent illi omnia confuse, ceu spectra quadam, ele- eta, et incondite producta fuisse. Sed omnipotens Deus concinue et servato partium ordine, cuique operi diem suam ad discernendos et docendos angelus deputans, ita condidit universum. Ac prima alie, postquam illos cum colo ac terra et elementis produxisset, primum omnium lucem in conspectu c eorum condidit; secunda die, firmamentum; tertia, collectis aquis, eduxit ex terra ligna et herbas; quarta, luminaribus cœlos exornavit; quinta, nata- tilia et volatilia ex aquis eduxit; sexta, animalia ex terra et hominem condidit : atque sex illa generalia opera sex diebus exsecutus est. Ideo ergo per partes sex dicbus totum mundum condidit, ut angelos discerneret et doceret, ut et ipsi, quippe ingenii acumine pollentes, singulis diebus discernere pos- sent et operis rationem et ipsius opificem. Cuilibet antem eðiscere fas est angelos cum cœlo et terra fuisse productos, quia cum ipsi omnibus ejus operi bis præsentes essent, vocem Deus coram ipsis emisit, ad corum institutionem diceus, Fiat hoc et illud : cum auiem coelum terramque creavit, quia nondum illi exsistebrant, voce non est usus, neque dixit, Fiat cœlum et terra et quæ cum eis sunt : neque enim aderant qui audirent et erudirentur: in aliis vero omnibus, quin auditores qui erudirentur astabant, vox opportune præmiſtebatur. Quoniam igitur angeli una cum cœlo et terra producti sunt, ideo scriptor ille Moysee, Spiritu sancto movente, ab iis quippe quæ angelos una complecteretur, fubrum suum exorsus est, dicens : In principio freit Deus cœlum et terram 3. Hine Apostolus, que ad hominem, et ad ejus figuram pectant probe cognoscens, in sua ad Romanos Epistola boutin: m. utpote celesten futurum, *Ger 4. 1. C D

φησὶ γάρ Καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθας του ὦ Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετραπόδων, καὶ ἐρπετών ἀνωτέρω πάντων εἰπὼν τὸν ἄνθρωπον, εἶτα τούτου κατώτερα τα πετεινά, καὶ τούτων πάλιν τὰ τετρά πως, καὶ τούτων τὰ ἑρπετὰ, τὰ ἐμφωλεύοντα μᾶλλον υποκάτω τῆς γῆς, ὡς ἐπὶ κλίμακος αὐτὰ ἐξειπών. Ὅτι πάντα τὰ ἄλογα ζῶς τὰ τετράποδα τοῖς τέτο σποσι ποσὶ τὸ σῶμα βασταζόμενα, καὶ τὰς ὄψεις περί τὴν γῆν γεύοντα, οὔτε ἐν ἐξ αὐτῶν εὐχερῶς δύναται τὸν οὐρανὸν κατοπτεύειν, ὁμοίως καὶ ἑρπετὰ, τὸ πάν σώμα περὶ τὴν γῆν ειλούμενα, οὔτε ἐν ἐξ αὐτῶν δύο νεται τὸν οὐρανὸν κατοπτεύειν. Πάλιν τὰ πτηνά πάντα, δίποδα έντα, καὶ μέσων τοῦ σώματος τοὺς πόδας ἀναλόγως ἔχοντα· πετόμενα μὲν κατὰ τὸ ὕψος, περὶ τὴν γῆν ἐρῶσιν, ἱστάμενα δὲ οὔτε αὐτὰ εὐχερῶς τὸν οὐρανὸν δύναται περιβλέπειν. Μόνος δὲ ὁ ἄνθρωπος τῶν ἐπὶ γῆς ζώων ὡς λογικὸς καὶ οὐρά νιος μέλλων εἶναι, ἀναλόγως τὸ σχῆμα παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ ἐδέξατο· δίπους μὲν γὰρ ἐστιν, ὡς μέλο λων ίπτασθαι καὶ οὐρανοβατεῖν· ἀνατεταμένον δὲ τὸ σχήμα και όρθιον ἔχει, ὡς ἕτοιμος καὶ μέλλων ἀν εἶναι εἰς ὕψη; · εὐχερῶς δὲ καὶ τὴν γῆν καὶ τὸν οὐ ρανόν κατοπτεύει ταῖς ἄφεσιν, ὡς ἐκ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπειγόμενος ἀνελθεῖν, ἐπίγεια καὶ οὐράνια μ' αὐτοῦ συναπτόμενα. Ἔτι πάντα τὰ ἄλογα ζώα καθόλου την μίξιν τῆς συζυγίας ἐκ τῶν ὄπισθεν εργαζόμενα και συναπτόμενα, ἄλληλα μὴ ὁρῶντα κατὰ πρόσωπον, αλόγως καὶ ἀναισχύντως κέχρηνται τῇ μίξει· μόνος δὲ ὁ ἄνθρωπος προσιών κατά πρόσ ωπον ώς λογικής εργάζεται, ἵνα ἀλλήλους ὁρῶντες, λόγῳ καὶ αἰδοῖ καὶ τιμῇ τὴν μίξιν ἐργάζωνται, καὶ τὸν πεποιηκότα εὐχαρίστως ἀνυμνώσι μετὰ λόγου, τὸν δόντα καὶ τάξαντα τῇ φύσει ἰδίαν ἔχειν βοήθειαν καὶ κίνησιν εἰς ἑαυτήν, πρὸς αὔξησιν καὶ πληθυσμών τοῦ ἡμετέρου γένους. Ὅτι ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀγ δς τὴν γυναῖκα πεποίηκεν ὁ Θεός, ὡς τῶν δύο πλευρῶν τῶν τὸ σῶμα συσφιγγουσῶν· οὔτε γὰρ ἐκ τῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ πεποίηκεν αὐτὴν, ἵνα μὴ ὑπερ- αἴρηται ἡ γυνή τοῦ ἀνδρὸς, οὔτε ἐκ τῶν ὄπισθεν, ἵνα μὴ ὁ ἀνήρ ὑπεραίνηται τῆς γυναικός· ἀλλ' ἐκ τῆς πλευρᾶς, ὡς ἴσην οὖσαν κατὰ τὴν φύσιν, εἰ καὶ προτερεύει ὁ ἀνήρ, ὡς αἴτιος, τῷ χρόνῳ, οὐ μέντοι κατ' αὐτὴν τὴν φύσιν. Ἔτι τε καὶ διὰ τὸ σκέπειν διαπαντὸς τὴν χεῖρα καὶ φυλάττειν τὴν ἰδίαν πλευ- ράν, οὕτω τὸ θῆλυ ἐκ τοῦ ἄρξενος ἐργασάμενος, καὶ τὸ ἄρρεν ἐκ τῆς γῆς, μίαν είναι σάρκα ἀμφοτέρους πρώτη γόρευσεν, ἐκ τῆς κατασκευῆς τῶν δύο πλευ μῶν, καὶ τῷ ἐκ τῆς συναφείας βλαστάνοντι καρπώ. Διὰ τοῦτο ὁ πορνεύων ἁμαρτάνει ἀλλοτριῶν τὴν ἰδίαν σάρκα, καὶ άτακτον καρπόν σπείρων· ὁ δὲ μοι - χείων μετὰ τοῦ φονέως τέτακται, ὡς διαιρῶν τὴν μίαν Εξι ἴσως ἀπορήσειέ τις πάλιν λέγων· Διατί πάν των μὲν τῶν ἀλόγων ἄρξεν καὶ θῆν, ἅμα γενομένων παρὰ τοῦ Θεοῦ, μόνος ὁ ἄνθρωπος οὐχ ἅμα τοῦ βή λεως γέγονε, αλλά μονώτατος, εἶδ' ὅτω καὶ τὸ θῆλυ ὕστερον ἐγένετο; Ακούγεται ή τοιοῦτος. Ὅτι πάν των τῶν γενομένων ζώων παρά τω σω αλόγων * σάρκα καὶ φόνον ἐργαζόμενος. - TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. 1:3 A num supremum posuit ; ait enim : Et mutaverunt . gloriam incorruptibilis Dei in simulitudinem int diuis corrupti hominis, et volatilium, et quadrupe- dum et reptilium", supremum omnium dicens ho- minem, hue eo inferiora volatilia, sub haec ordi ne quadrupedes, postremo reptilia, quæ in latibulis teriæ agum, cen gradatim hæc enuntians. Ad hæc vero omnia bruta animalia quadrupedia, quæ qua- tuor pedibus feruntur, et oculis ad terram incli- namtur, neque vel unum ex iis facile potest cœlum intueri ; similiterque reptilia, quæ toto corpore in terra perreptant, neque item possunt cœluni con- spicere. Αves item quar hipeles sunt, ac congruen ti ratione pedes in medio corporis habent, dum in sublimi volant, terram conspiciunt, neque facile possunt vel stantes calum conspicere. Sulits autem homo inter animalia terrena, utpote ratio- mabilis ac cœlestis futurus, congruentem suæ con- ditioni a Deo formam accepit: nam bipes est, utpote avolaturus et in cœlo ambulaturus: figura autem erecta est, quasi paratus ad sublimia poten - da : facile vero et terram et cœlum oculis intuetur, quippe qui a terra ad cœlum ascendere festinet, ac terrena cœlestiaque per ipsum conjungantur. Præter hæc, omnia bruta animantia a tergo copn- lam agunt et commiscentur, ita ut non sese ĉe facie videant, ac bruto more impudenterque coitum exei - ceant : solus autem homo, utpote rationabilis, ad- versa facie coit, ut masculus et femina sese mutuo videntes, cum ratione, pudore et reverentia copu- lam peragant, et cum gratiarum actione auctorem suum laudibus pro merito celebrent, qui naturæ auxilium et motum mutuum, ad generis nostri pro- agationem et multiplicationcm indidit. Ad haec vero ex viri latere ſeminam Deus efformavit, quia dun latera corpus constringunt et uniunt ; neque enim ex rebus coram positis ipsam condidit, ne mulier contra virum superbiret, neque ex retro positis, ne vir in mulierem arroganter ageret; st ex latere eduxit, quod natura æqualis sit, etiamsi viv ut causa, tempore, non autem natura, primas obtineat. Itemque quia manus latus suum semper prolegit et custodit, ideo feminam ex viro, virum Rom. 1. 23. C D Terra ab se conditos jussit ambos unam essa carnem, tum ex duorum laterum compositione, tum ex fructu illa conjunctione parto. Quamobrem qui fornicatur, peccat, utpote qui careen proprium, alienam faciat, et fuctum serat illegitimum : quis- quis vero machatur, in homicidarum ordine pu nitur, quippe qui carnem unam dividat, et ita cæ- dem perpetret. Verum fortasse quæstionem quispiam moveatet dicat: Quare bruta omnia produceus Deus, ma- sculum et feminam una formavit ; sed homo tantum yon una cum femina, sed solus productus est ? M huic reponam : Quia omnia illa animalia a Deo pro- ducta, bruta cum sint, nihil intelligere valeast,

φησὶ γάρ Καὶ ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθας του ὦ Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ πετεινῶν, καὶ τετραπόδων, καὶ ἐρπετών ἀνωτέρω πάντων εἰπὼν τὸν ἄνθρωπον, εἶτα τούτου κατώτερα τα πετεινά, καὶ τούτων πάλιν τὰ τετρά πως, καὶ τούτων τὰ ἑρπετὰ, τὰ ἐμφωλεύοντα μᾶλλον υποκάτω τῆς γῆς, ὡς ἐπὶ κλίμακος αὐτὰ ἐξειπών. Ὅτι πάντα τὰ ἄλογα ζῶς τὰ τετράποδα τοῖς τέτο σποσι ποσὶ τὸ σῶμα βασταζόμενα, καὶ τὰς ὄψεις περί τὴν γῆν γεύοντα, οὔτε ἐν ἐξ αὐτῶν εὐχερῶς δύναται τὸν οὐρανὸν κατοπτεύειν, ὁμοίως καὶ ἑρπετὰ, τὸ πάν σώμα περὶ τὴν γῆν ειλούμενα, οὔτε ἐν ἐξ αὐτῶν δύο νεται τὸν οὐρανὸν κατοπτεύειν. Πάλιν τὰ πτηνά πάντα, δίποδα έντα, καὶ μέσων τοῦ σώματος τοὺς πόδας ἀναλόγως ἔχοντα· πετόμενα μὲν κατὰ τὸ ὕψος, περὶ τὴν γῆν ἐρῶσιν, ἱστάμενα δὲ οὔτε αὐτὰ εὐχερῶς τὸν οὐρανὸν δύναται περιβλέπειν. Μόνος δὲ ὁ ἄνθρωπος τῶν ἐπὶ γῆς ζώων ὡς λογικὸς καὶ οὐρά νιος μέλλων εἶναι, ἀναλόγως τὸ σχῆμα παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ ἐδέξατο· δίπους μὲν γὰρ ἐστιν, ὡς μέλο λων ίπτασθαι καὶ οὐρανοβατεῖν· ἀνατεταμένον δὲ τὸ σχήμα και όρθιον ἔχει, ὡς ἕτοιμος καὶ μέλλων ἀν εἶναι εἰς ὕψη; · εὐχερῶς δὲ καὶ τὴν γῆν καὶ τὸν οὐ ρανόν κατοπτεύει ταῖς ἄφεσιν, ὡς ἐκ τῆς γῆς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπειγόμενος ἀνελθεῖν, ἐπίγεια καὶ οὐράνια μ' αὐτοῦ συναπτόμενα. Ἔτι πάντα τὰ ἄλογα ζώα καθόλου την μίξιν τῆς συζυγίας ἐκ τῶν ὄπισθεν εργαζόμενα και συναπτόμενα, ἄλληλα μὴ ὁρῶντα κατὰ πρόσωπον, αλόγως καὶ ἀναισχύντως κέχρηνται τῇ μίξει· μόνος δὲ ὁ ἄνθρωπος προσιών κατά πρόσ ωπον ώς λογικής εργάζεται, ἵνα ἀλλήλους ὁρῶντες, λόγῳ καὶ αἰδοῖ καὶ τιμῇ τὴν μίξιν ἐργάζωνται, καὶ τὸν πεποιηκότα εὐχαρίστως ἀνυμνώσι μετὰ λόγου, τὸν δόντα καὶ τάξαντα τῇ φύσει ἰδίαν ἔχειν βοήθειαν καὶ κίνησιν εἰς ἑαυτήν, πρὸς αὔξησιν καὶ πληθυσμών τοῦ ἡμετέρου γένους. Ὅτι ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀγ δς τὴν γυναῖκα πεποίηκεν ὁ Θεός, ὡς τῶν δύο πλευρῶν τῶν τὸ σῶμα συσφιγγουσῶν· οὔτε γὰρ ἐκ τῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ πεποίηκεν αὐτὴν, ἵνα μὴ ὑπερ- αἴρηται ἡ γυνή τοῦ ἀνδρὸς, οὔτε ἐκ τῶν ὄπισθεν, ἵνα μὴ ὁ ἀνήρ ὑπεραίνηται τῆς γυναικός· ἀλλ' ἐκ τῆς πλευρᾶς, ὡς ἴσην οὖσαν κατὰ τὴν φύσιν, εἰ καὶ προτερεύει ὁ ἀνήρ, ὡς αἴτιος, τῷ χρόνῳ, οὐ μέντοι κατ' αὐτὴν τὴν φύσιν. Ἔτι τε καὶ διὰ τὸ σκέπειν διαπαντὸς τὴν χεῖρα καὶ φυλάττειν τὴν ἰδίαν πλευ- ράν, οὕτω τὸ θῆλυ ἐκ τοῦ ἄρξενος ἐργασάμενος, καὶ τὸ ἄρρεν ἐκ τῆς γῆς, μίαν είναι σάρκα ἀμφοτέρους πρώτη γόρευσεν, ἐκ τῆς κατασκευῆς τῶν δύο πλευ μῶν, καὶ τῷ ἐκ τῆς συναφείας βλαστάνοντι καρπώ. Διὰ τοῦτο ὁ πορνεύων ἁμαρτάνει ἀλλοτριῶν τὴν ἰδίαν σάρκα, καὶ άτακτον καρπόν σπείρων· ὁ δὲ μοι - χείων μετὰ τοῦ φονέως τέτακται, ὡς διαιρῶν τὴν μίαν Εξι ἴσως ἀπορήσειέ τις πάλιν λέγων· Διατί πάν των μὲν τῶν ἀλόγων ἄρξεν καὶ θῆν, ἅμα γενομένων παρὰ τοῦ Θεοῦ, μόνος ὁ ἄνθρωπος οὐχ ἅμα τοῦ βή λεως γέγονε, αλλά μονώτατος, εἶδ' ὅτω καὶ τὸ θῆλυ ὕστερον ἐγένετο; Ακούγεται ή τοιοῦτος. Ὅτι πάν των τῶν γενομένων ζώων παρά τω σω αλόγων * σάρκα καὶ φόνον ἐργαζόμενος. - TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. 1:3 A num supremum posuit ; ait enim : Et mutaverunt . gloriam incorruptibilis Dei in simulitudinem int diuis corrupti hominis, et volatilium, et quadrupe- dum et reptilium", supremum omnium dicens ho- minem, hue eo inferiora volatilia, sub haec ordi ne quadrupedes, postremo reptilia, quæ in latibulis teriæ agum, cen gradatim hæc enuntians. Ad hæc vero omnia bruta animalia quadrupedia, quæ qua- tuor pedibus feruntur, et oculis ad terram incli- namtur, neque vel unum ex iis facile potest cœlum intueri ; similiterque reptilia, quæ toto corpore in terra perreptant, neque item possunt cœluni con- spicere. Αves item quar hipeles sunt, ac congruen ti ratione pedes in medio corporis habent, dum in sublimi volant, terram conspiciunt, neque facile possunt vel stantes calum conspicere. Sulits autem homo inter animalia terrena, utpote ratio- mabilis ac cœlestis futurus, congruentem suæ con- ditioni a Deo formam accepit: nam bipes est, utpote avolaturus et in cœlo ambulaturus: figura autem erecta est, quasi paratus ad sublimia poten - da : facile vero et terram et cœlum oculis intuetur, quippe qui a terra ad cœlum ascendere festinet, ac terrena cœlestiaque per ipsum conjungantur. Præter hæc, omnia bruta animantia a tergo copn- lam agunt et commiscentur, ita ut non sese ĉe facie videant, ac bruto more impudenterque coitum exei - ceant : solus autem homo, utpote rationabilis, ad- versa facie coit, ut masculus et femina sese mutuo videntes, cum ratione, pudore et reverentia copu- lam peragant, et cum gratiarum actione auctorem suum laudibus pro merito celebrent, qui naturæ auxilium et motum mutuum, ad generis nostri pro- agationem et multiplicationcm indidit. Ad haec vero ex viri latere ſeminam Deus efformavit, quia dun latera corpus constringunt et uniunt ; neque enim ex rebus coram positis ipsam condidit, ne mulier contra virum superbiret, neque ex retro positis, ne vir in mulierem arroganter ageret; st ex latere eduxit, quod natura æqualis sit, etiamsi viv ut causa, tempore, non autem natura, primas obtineat. Itemque quia manus latus suum semper prolegit et custodit, ideo feminam ex viro, virum Rom. 1. 23. C D Terra ab se conditos jussit ambos unam essa carnem, tum ex duorum laterum compositione, tum ex fructu illa conjunctione parto. Quamobrem qui fornicatur, peccat, utpote qui careen proprium, alienam faciat, et fuctum serat illegitimum : quis- quis vero machatur, in homicidarum ordine pu nitur, quippe qui carnem unam dividat, et ita cæ- dem perpetret. Verum fortasse quæstionem quispiam moveatet dicat: Quare bruta omnia produceus Deus, ma- sculum et feminam una formavit ; sed homo tantum yon una cum femina, sed solus productus est ? M huic reponam : Quia omnia illa animalia a Deo pro- ducta, bruta cum sint, nihil intelligere valeast,

Α ὄντων καὶ μὴ δυναμένων γνῶναι τι, πάντων δὲ τῶν ἀγγέλων ὑφ᾽ ἔν γενομένων λογικῶν καὶ γινωσκόντων ἐν τοῖς κατὰ μέρος γεγονόσι, λέγω δὴ ἐν ταῖς δ' ἡμέ ραῖς, τὸν ποιητὴν τοῦ παντός· ἀνάγκη καὶ τὸν ἄν· θρωπον λογικὸν δημιουργηθέντα παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ σύνδεσμον ὄντα πάσης τῆς κτίσεως, διδαχθῆναι καὶ αὐτὸν τοῦ παντὸς τὸν δημιουργόν· ἐπειδὴ δὲ μὴ ὄντος αὐτοῦ τὸ πρότερον, ἀλλ᾽ ὕστερον πάντων γενομένου, οὐκ ἠδύνατο οὔτε ἐκ τῶν πρὸ αὐτοῦ γενομένων, οὔτε ἐξ ἑαυτοῦ γνῶναι Θεόν, ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς μὴ ἅμα αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὕστερον τὸ θῆλυ ἐξ αὐτοῦ παραγαγεῖν. ἵνα γνῷ διὰ τούτου ὅτι ὁ τοῦτο τὸ ὅμοιον ἐξ αὐτοῦ ἐπαγαγών, καὶ αὐτὸν παρήγαγε. Διὰ τοῦτο καὶ ἔκ. στασιν αὐτῷ ἔβαλε καὶ ὕπνωσιν, ἷς ἀφαιρουμένης τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ, ἀπόνως καὶ ἀλύπως ὡς ἐν ὕπνῳ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ αἴσθησιν τοῦ γινομένου δέ- ξηται, καὶ τὸν πεποιηκότα ἀνυμνήσειεν ὁμολογών καὶ λέγων· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου. Αὕτη κληθή- σεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη Τῶν ἀγγέλων τοίνυν λογικών γεγονότων, καὶ διὰ τῶν ἔργων τῶν ἐν ταῖς δ' ἡμέραις γενομένων παι δευθέντων τὸν αἴτιον, ἀναγκαίως καὶ ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ θήλεος ἐπαιδεύθη καὶ ἔμαθεν ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ παντὸς εἶναι τὸν Θεὸν δημιουργόν, μάλιστα προ ακούσας τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Ποιήσωμεν αὐτῷ βοη θὸν κατ' αὐτόν. Β Ο Το κείμενους Εἶτα πάλιν καὶ τῇ ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἀποκα λύψαι τῷ Μωϋσῇ πᾶσαν τὴν κοσμοποιίαν, καὶ τοιού των οπτασιῶν μυστικῶν ἀξιῶσαι, τότε ὡμίλει αὐτῷ, καὶ δοὺς αὐτῷ τὸν νόμον ἐν πλαξι λιθίναις γεγραμ μένον δακτύλῳ Θεοῦ, σοφίσας αὐτὸν γραμμάτων τὴν πεῖραν καὶ δοξάσας αὐτοῦ τὸ πρόσωπον, ἀφίησι και ελθεῖν ἐκ τοῦ ὄρους. Παραγραφή. Ἐνταῦθα πρῶτον οἱ ἄνθρωποι παρὰ Θεοῦ δεξάμε- νοι ἐγγράφως τὸν νόμον, ἐδιδάχθησαν γράμματα, καὶ μετέδωκαν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Το κείμενον. Εἶτα μετὰ ταῦτα προστάττει αὐτῷ Σκηνὴν ἐπιτε- λέσαι κατὰ τὸν τύπον δν ἑωράκει ἐν τῷ ὄρει, ώσανεί τύπον οὖσαν παντὸς τοῦ κόσμου. Εποίησεν οὖν τὴν Σκηνήν, κατὰ τὸ δυνατὸν μιμήσασθαι θέλων τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου, οὕτως, τριάκοντα πηχέων τὸ μῆκος, καὶ δέκα τὸ πλάτος· καὶ μεσολαβήσας καταπέτασμα ἔσωθεν, ποιεῖ αὐτὴν χώρους δύο, καὶ ἐλέγετο ή πρώτη, Αγια, ἡ δὲ δευτέρα ἡ μετὰ τὸ καταπέτασμα, "Αγια ἁγίων. Τύπος δὲ ἦν ἡ ἔξωτέρα τούτου τοῦ ὁρωμένου κόσμου, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος· ἐν ᾗ ὑπῆρχε τράπεζα κατὰ τὸ βόρειον μέρος, καὶ ἐπάνω της τραπέζης δε καδύο ἄρτοι, τύπον ἐπέχουσα τῆς γῆς καρποὺς ἐχου. σης παντοδαπούς, μηνιαῖον ἕνα ὡσανεὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, δεκαδύο. Πέριξ δὲ τῆς τραπέζης κύκλῳ κυμάτιον στρεπτὸν σημαίνον τὴν θάλασσαν, τὸν λεγόμενον Ὠκεανόν· εἶτα καὶ πέριξ τούτου πάλιν κύκλο στο COSME INDICOPLEUSTE angeli vero uno eodemque tempore facti sint ra- tionabiles et ex iis, quæ singulatim, sive sex illis dlebris, condita sunt, omnium conditorem cogno- scant, necesse fuit hominem, qui et ipse rationa- bilis a Deo creatus est, ut omnis rerum naturæ vinculum esset, ediscere quis esset omnium opifex : cum autem non antea exstitisset, sed omnium postremus effectus esset, neque ex ante creatis, neque ex seipso nosse Deum poterat ; quare Deo placitum fuit, ut femina non una cum illo, sed post illum produceretur, ut hinc co- gnosceret, eum qui illud sibi simife produxerat, sui quoque opificem esse: quamobrem extasin et som- num injecit ci, ut costa ejus sine ullo labore dolo- reque ablata, quasi in somno, per gratiam Del, gestae rei sensum acciperet, et opificem suum lau- dibus celebraret, hac confitens ac dicens : Hoc nunc os ex ossibus meis et caro ex carne mea. Hæc vocabitur, mulier, quia ex viro suo sumpta est. Cum itaque angeli, rationabiles producti essent, atque ex operibus sex dierum quæ ipsorum causa esset edidicissent, necesse fuit ut homo a feminæ productione edisceret Deum esse sai et universi opificem, maxime vero quia prius Deum hæc di- centem audierat : Faciamus ipsi adjutorem secundum ipsum 30. Textus. Rursum septima die, postquam Moysi totum mundi opificium revelaverat, ac mysticis hujusnioli revelationibus ipsum dignatus fuerat, cum eo collo- quia miscebat, dataque ipsi lege in tabulis lapideis digito Dei conscripta, litterarum item peritiam in- didit, faciemque illius gloria replevit, demumque dimisit ut descenderet de monte. Paragrapha. Hic primum homines, cum legem a Deo con- scriptam accepissent, litteras edocti sunt, quas cœ- teris exinde gentibus tradiderunt. Terius. C Sub hæc autem præcipit ipsi ut tabernaculum Exstrual, secundum exemplar quod viderat in monte, qua! ceu typus esset totius mundi. Fecit itaque tabernaculum, ut pro virili mundi formam initaretur, nempe longitudine triginta cubitorum, latitudine vero,decem: quod interposito velo divi- dens, in duo loca separavit, primusque locus voca- latur, Sancta, secundus vero post vela positus, Sancta sanctorum. Exterior aulem locus, hujus vi- sibilis mundi typus erat, secundum divinum Apo- stolum, a terra scilicet usque ad firmamentum ; quo loco versus aquilonem mensa erat, et supra mensam duodecim panes : quæ mensa typum ter- ra, omnis generis fructibus instructe, gerebat, et duodecim anni mensium cen tabula una erat. In circuitu autem mensæ cymatium rotundum, mare, Ceramum dictum, significans : deinde in cir- se jbid. 11, 18. Gen. 11, 23.

Α ὄντων καὶ μὴ δυναμένων γνῶναι τι, πάντων δὲ τῶν ἀγγέλων ὑφ᾽ ἔν γενομένων λογικῶν καὶ γινωσκόντων ἐν τοῖς κατὰ μέρος γεγονόσι, λέγω δὴ ἐν ταῖς δ' ἡμέ ραῖς, τὸν ποιητὴν τοῦ παντός· ἀνάγκη καὶ τὸν ἄν· θρωπον λογικὸν δημιουργηθέντα παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ σύνδεσμον ὄντα πάσης τῆς κτίσεως, διδαχθῆναι καὶ αὐτὸν τοῦ παντὸς τὸν δημιουργόν· ἐπειδὴ δὲ μὴ ὄντος αὐτοῦ τὸ πρότερον, ἀλλ᾽ ὕστερον πάντων γενομένου, οὐκ ἠδύνατο οὔτε ἐκ τῶν πρὸ αὐτοῦ γενομένων, οὔτε ἐξ ἑαυτοῦ γνῶναι Θεόν, ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς μὴ ἅμα αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὕστερον τὸ θῆλυ ἐξ αὐτοῦ παραγαγεῖν. ἵνα γνῷ διὰ τούτου ὅτι ὁ τοῦτο τὸ ὅμοιον ἐξ αὐτοῦ ἐπαγαγών, καὶ αὐτὸν παρήγαγε. Διὰ τοῦτο καὶ ἔκ. στασιν αὐτῷ ἔβαλε καὶ ὕπνωσιν, ἷς ἀφαιρουμένης τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ, ἀπόνως καὶ ἀλύπως ὡς ἐν ὕπνῳ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ αἴσθησιν τοῦ γινομένου δέ- ξηται, καὶ τὸν πεποιηκότα ἀνυμνήσειεν ὁμολογών καὶ λέγων· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου. Αὕτη κληθή- σεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη Τῶν ἀγγέλων τοίνυν λογικών γεγονότων, καὶ διὰ τῶν ἔργων τῶν ἐν ταῖς δ' ἡμέραις γενομένων παι δευθέντων τὸν αἴτιον, ἀναγκαίως καὶ ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ θήλεος ἐπαιδεύθη καὶ ἔμαθεν ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ παντὸς εἶναι τὸν Θεὸν δημιουργόν, μάλιστα προ ακούσας τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Ποιήσωμεν αὐτῷ βοη θὸν κατ' αὐτόν. Β Ο Το κείμενους Εἶτα πάλιν καὶ τῇ ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἀποκα λύψαι τῷ Μωϋσῇ πᾶσαν τὴν κοσμοποιίαν, καὶ τοιού των οπτασιῶν μυστικῶν ἀξιῶσαι, τότε ὡμίλει αὐτῷ, καὶ δοὺς αὐτῷ τὸν νόμον ἐν πλαξι λιθίναις γεγραμ μένον δακτύλῳ Θεοῦ, σοφίσας αὐτὸν γραμμάτων τὴν πεῖραν καὶ δοξάσας αὐτοῦ τὸ πρόσωπον, ἀφίησι και ελθεῖν ἐκ τοῦ ὄρους. Παραγραφή. Ἐνταῦθα πρῶτον οἱ ἄνθρωποι παρὰ Θεοῦ δεξάμε- νοι ἐγγράφως τὸν νόμον, ἐδιδάχθησαν γράμματα, καὶ μετέδωκαν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Το κείμενον. Εἶτα μετὰ ταῦτα προστάττει αὐτῷ Σκηνὴν ἐπιτε- λέσαι κατὰ τὸν τύπον δν ἑωράκει ἐν τῷ ὄρει, ώσανεί τύπον οὖσαν παντὸς τοῦ κόσμου. Εποίησεν οὖν τὴν Σκηνήν, κατὰ τὸ δυνατὸν μιμήσασθαι θέλων τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου, οὕτως, τριάκοντα πηχέων τὸ μῆκος, καὶ δέκα τὸ πλάτος· καὶ μεσολαβήσας καταπέτασμα ἔσωθεν, ποιεῖ αὐτὴν χώρους δύο, καὶ ἐλέγετο ή πρώτη, Αγια, ἡ δὲ δευτέρα ἡ μετὰ τὸ καταπέτασμα, "Αγια ἁγίων. Τύπος δὲ ἦν ἡ ἔξωτέρα τούτου τοῦ ὁρωμένου κόσμου, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος· ἐν ᾗ ὑπῆρχε τράπεζα κατὰ τὸ βόρειον μέρος, καὶ ἐπάνω της τραπέζης δε καδύο ἄρτοι, τύπον ἐπέχουσα τῆς γῆς καρποὺς ἐχου. σης παντοδαπούς, μηνιαῖον ἕνα ὡσανεὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, δεκαδύο. Πέριξ δὲ τῆς τραπέζης κύκλῳ κυμάτιον στρεπτὸν σημαίνον τὴν θάλασσαν, τὸν λεγόμενον Ὠκεανόν· εἶτα καὶ πέριξ τούτου πάλιν κύκλο στο COSME INDICOPLEUSTE angeli vero uno eodemque tempore facti sint ra- tionabiles et ex iis, quæ singulatim, sive sex illis dlebris, condita sunt, omnium conditorem cogno- scant, necesse fuit hominem, qui et ipse rationa- bilis a Deo creatus est, ut omnis rerum naturæ vinculum esset, ediscere quis esset omnium opifex : cum autem non antea exstitisset, sed omnium postremus effectus esset, neque ex ante creatis, neque ex seipso nosse Deum poterat ; quare Deo placitum fuit, ut femina non una cum illo, sed post illum produceretur, ut hinc co- gnosceret, eum qui illud sibi simife produxerat, sui quoque opificem esse: quamobrem extasin et som- num injecit ci, ut costa ejus sine ullo labore dolo- reque ablata, quasi in somno, per gratiam Del, gestae rei sensum acciperet, et opificem suum lau- dibus celebraret, hac confitens ac dicens : Hoc nunc os ex ossibus meis et caro ex carne mea. Hæc vocabitur, mulier, quia ex viro suo sumpta est. Cum itaque angeli, rationabiles producti essent, atque ex operibus sex dierum quæ ipsorum causa esset edidicissent, necesse fuit ut homo a feminæ productione edisceret Deum esse sai et universi opificem, maxime vero quia prius Deum hæc di- centem audierat : Faciamus ipsi adjutorem secundum ipsum 30. Textus. Rursum septima die, postquam Moysi totum mundi opificium revelaverat, ac mysticis hujusnioli revelationibus ipsum dignatus fuerat, cum eo collo- quia miscebat, dataque ipsi lege in tabulis lapideis digito Dei conscripta, litterarum item peritiam in- didit, faciemque illius gloria replevit, demumque dimisit ut descenderet de monte. Paragrapha. Hic primum homines, cum legem a Deo con- scriptam accepissent, litteras edocti sunt, quas cœ- teris exinde gentibus tradiderunt. Terius. C Sub hæc autem præcipit ipsi ut tabernaculum Exstrual, secundum exemplar quod viderat in monte, qua! ceu typus esset totius mundi. Fecit itaque tabernaculum, ut pro virili mundi formam initaretur, nempe longitudine triginta cubitorum, latitudine vero,decem: quod interposito velo divi- dens, in duo loca separavit, primusque locus voca- latur, Sancta, secundus vero post vela positus, Sancta sanctorum. Exterior aulem locus, hujus vi- sibilis mundi typus erat, secundum divinum Apo- stolum, a terra scilicet usque ad firmamentum ; quo loco versus aquilonem mensa erat, et supra mensam duodecim panes : quæ mensa typum ter- ra, omnis generis fructibus instructe, gerebat, et duodecim anni mensium cen tabula una erat. In circuitu autem mensæ cymatium rotundum, mare, Ceramum dictum, significans : deinde in cir- se jbid. 11, 18. Gen. 11, 23.

Α ὄντων καὶ μὴ δυναμένων γνῶναι τι, πάντων δὲ τῶν ἀγγέλων ὑφ᾽ ἔν γενομένων λογικῶν καὶ γινωσκόντων ἐν τοῖς κατὰ μέρος γεγονόσι, λέγω δὴ ἐν ταῖς δ' ἡμέ ραῖς, τὸν ποιητὴν τοῦ παντός· ἀνάγκη καὶ τὸν ἄν· θρωπον λογικὸν δημιουργηθέντα παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ σύνδεσμον ὄντα πάσης τῆς κτίσεως, διδαχθῆναι καὶ αὐτὸν τοῦ παντὸς τὸν δημιουργόν· ἐπειδὴ δὲ μὴ ὄντος αὐτοῦ τὸ πρότερον, ἀλλ᾽ ὕστερον πάντων γενομένου, οὐκ ἠδύνατο οὔτε ἐκ τῶν πρὸ αὐτοῦ γενομένων, οὔτε ἐξ ἑαυτοῦ γνῶναι Θεόν, ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς μὴ ἅμα αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὕστερον τὸ θῆλυ ἐξ αὐτοῦ παραγαγεῖν. ἵνα γνῷ διὰ τούτου ὅτι ὁ τοῦτο τὸ ὅμοιον ἐξ αὐτοῦ ἐπαγαγών, καὶ αὐτὸν παρήγαγε. Διὰ τοῦτο καὶ ἔκ. στασιν αὐτῷ ἔβαλε καὶ ὕπνωσιν, ἷς ἀφαιρουμένης τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ, ἀπόνως καὶ ἀλύπως ὡς ἐν ὕπνῳ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ αἴσθησιν τοῦ γινομένου δέ- ξηται, καὶ τὸν πεποιηκότα ἀνυμνήσειεν ὁμολογών καὶ λέγων· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου. Αὕτη κληθή- σεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη Τῶν ἀγγέλων τοίνυν λογικών γεγονότων, καὶ διὰ τῶν ἔργων τῶν ἐν ταῖς δ' ἡμέραις γενομένων παι δευθέντων τὸν αἴτιον, ἀναγκαίως καὶ ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ θήλεος ἐπαιδεύθη καὶ ἔμαθεν ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ παντὸς εἶναι τὸν Θεὸν δημιουργόν, μάλιστα προ ακούσας τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Ποιήσωμεν αὐτῷ βοη θὸν κατ' αὐτόν. Β Ο Το κείμενους Εἶτα πάλιν καὶ τῇ ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἀποκα λύψαι τῷ Μωϋσῇ πᾶσαν τὴν κοσμοποιίαν, καὶ τοιού των οπτασιῶν μυστικῶν ἀξιῶσαι, τότε ὡμίλει αὐτῷ, καὶ δοὺς αὐτῷ τὸν νόμον ἐν πλαξι λιθίναις γεγραμ μένον δακτύλῳ Θεοῦ, σοφίσας αὐτὸν γραμμάτων τὴν πεῖραν καὶ δοξάσας αὐτοῦ τὸ πρόσωπον, ἀφίησι και ελθεῖν ἐκ τοῦ ὄρους. Παραγραφή. Ἐνταῦθα πρῶτον οἱ ἄνθρωποι παρὰ Θεοῦ δεξάμε- νοι ἐγγράφως τὸν νόμον, ἐδιδάχθησαν γράμματα, καὶ μετέδωκαν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Το κείμενον. Εἶτα μετὰ ταῦτα προστάττει αὐτῷ Σκηνὴν ἐπιτε- λέσαι κατὰ τὸν τύπον δν ἑωράκει ἐν τῷ ὄρει, ώσανεί τύπον οὖσαν παντὸς τοῦ κόσμου. Εποίησεν οὖν τὴν Σκηνήν, κατὰ τὸ δυνατὸν μιμήσασθαι θέλων τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου, οὕτως, τριάκοντα πηχέων τὸ μῆκος, καὶ δέκα τὸ πλάτος· καὶ μεσολαβήσας καταπέτασμα ἔσωθεν, ποιεῖ αὐτὴν χώρους δύο, καὶ ἐλέγετο ή πρώτη, Αγια, ἡ δὲ δευτέρα ἡ μετὰ τὸ καταπέτασμα, "Αγια ἁγίων. Τύπος δὲ ἦν ἡ ἔξωτέρα τούτου τοῦ ὁρωμένου κόσμου, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος· ἐν ᾗ ὑπῆρχε τράπεζα κατὰ τὸ βόρειον μέρος, καὶ ἐπάνω της τραπέζης δε καδύο ἄρτοι, τύπον ἐπέχουσα τῆς γῆς καρποὺς ἐχου. σης παντοδαπούς, μηνιαῖον ἕνα ὡσανεὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, δεκαδύο. Πέριξ δὲ τῆς τραπέζης κύκλῳ κυμάτιον στρεπτὸν σημαίνον τὴν θάλασσαν, τὸν λεγόμενον Ὠκεανόν· εἶτα καὶ πέριξ τούτου πάλιν κύκλο στο COSME INDICOPLEUSTE angeli vero uno eodemque tempore facti sint ra- tionabiles et ex iis, quæ singulatim, sive sex illis dlebris, condita sunt, omnium conditorem cogno- scant, necesse fuit hominem, qui et ipse rationa- bilis a Deo creatus est, ut omnis rerum naturæ vinculum esset, ediscere quis esset omnium opifex : cum autem non antea exstitisset, sed omnium postremus effectus esset, neque ex ante creatis, neque ex seipso nosse Deum poterat ; quare Deo placitum fuit, ut femina non una cum illo, sed post illum produceretur, ut hinc co- gnosceret, eum qui illud sibi simife produxerat, sui quoque opificem esse: quamobrem extasin et som- num injecit ci, ut costa ejus sine ullo labore dolo- reque ablata, quasi in somno, per gratiam Del, gestae rei sensum acciperet, et opificem suum lau- dibus celebraret, hac confitens ac dicens : Hoc nunc os ex ossibus meis et caro ex carne mea. Hæc vocabitur, mulier, quia ex viro suo sumpta est. Cum itaque angeli, rationabiles producti essent, atque ex operibus sex dierum quæ ipsorum causa esset edidicissent, necesse fuit ut homo a feminæ productione edisceret Deum esse sai et universi opificem, maxime vero quia prius Deum hæc di- centem audierat : Faciamus ipsi adjutorem secundum ipsum 30. Textus. Rursum septima die, postquam Moysi totum mundi opificium revelaverat, ac mysticis hujusnioli revelationibus ipsum dignatus fuerat, cum eo collo- quia miscebat, dataque ipsi lege in tabulis lapideis digito Dei conscripta, litterarum item peritiam in- didit, faciemque illius gloria replevit, demumque dimisit ut descenderet de monte. Paragrapha. Hic primum homines, cum legem a Deo con- scriptam accepissent, litteras edocti sunt, quas cœ- teris exinde gentibus tradiderunt. Terius. C Sub hæc autem præcipit ipsi ut tabernaculum Exstrual, secundum exemplar quod viderat in monte, qua! ceu typus esset totius mundi. Fecit itaque tabernaculum, ut pro virili mundi formam initaretur, nempe longitudine triginta cubitorum, latitudine vero,decem: quod interposito velo divi- dens, in duo loca separavit, primusque locus voca- latur, Sancta, secundus vero post vela positus, Sancta sanctorum. Exterior aulem locus, hujus vi- sibilis mundi typus erat, secundum divinum Apo- stolum, a terra scilicet usque ad firmamentum ; quo loco versus aquilonem mensa erat, et supra mensam duodecim panes : quæ mensa typum ter- ra, omnis generis fructibus instructe, gerebat, et duodecim anni mensium cen tabula una erat. In circuitu autem mensæ cymatium rotundum, mare, Ceramum dictum, significans : deinde in cir- se jbid. 11, 18. Gen. 11, 23.

Α ὄντων καὶ μὴ δυναμένων γνῶναι τι, πάντων δὲ τῶν ἀγγέλων ὑφ᾽ ἔν γενομένων λογικῶν καὶ γινωσκόντων ἐν τοῖς κατὰ μέρος γεγονόσι, λέγω δὴ ἐν ταῖς δ' ἡμέ ραῖς, τὸν ποιητὴν τοῦ παντός· ἀνάγκη καὶ τὸν ἄν· θρωπον λογικὸν δημιουργηθέντα παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ σύνδεσμον ὄντα πάσης τῆς κτίσεως, διδαχθῆναι καὶ αὐτὸν τοῦ παντὸς τὸν δημιουργόν· ἐπειδὴ δὲ μὴ ὄντος αὐτοῦ τὸ πρότερον, ἀλλ᾽ ὕστερον πάντων γενομένου, οὐκ ἠδύνατο οὔτε ἐκ τῶν πρὸ αὐτοῦ γενομένων, οὔτε ἐξ ἑαυτοῦ γνῶναι Θεόν, ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς μὴ ἅμα αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὕστερον τὸ θῆλυ ἐξ αὐτοῦ παραγαγεῖν. ἵνα γνῷ διὰ τούτου ὅτι ὁ τοῦτο τὸ ὅμοιον ἐξ αὐτοῦ ἐπαγαγών, καὶ αὐτὸν παρήγαγε. Διὰ τοῦτο καὶ ἔκ. στασιν αὐτῷ ἔβαλε καὶ ὕπνωσιν, ἷς ἀφαιρουμένης τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ, ἀπόνως καὶ ἀλύπως ὡς ἐν ὕπνῳ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ αἴσθησιν τοῦ γινομένου δέ- ξηται, καὶ τὸν πεποιηκότα ἀνυμνήσειεν ὁμολογών καὶ λέγων· Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου. Αὕτη κληθή- σεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη Τῶν ἀγγέλων τοίνυν λογικών γεγονότων, καὶ διὰ τῶν ἔργων τῶν ἐν ταῖς δ' ἡμέραις γενομένων παι δευθέντων τὸν αἴτιον, ἀναγκαίως καὶ ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ θήλεος ἐπαιδεύθη καὶ ἔμαθεν ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ παντὸς εἶναι τὸν Θεὸν δημιουργόν, μάλιστα προ ακούσας τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Ποιήσωμεν αὐτῷ βοη θὸν κατ' αὐτόν. Β Ο Το κείμενους Εἶτα πάλιν καὶ τῇ ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἀποκα λύψαι τῷ Μωϋσῇ πᾶσαν τὴν κοσμοποιίαν, καὶ τοιού των οπτασιῶν μυστικῶν ἀξιῶσαι, τότε ὡμίλει αὐτῷ, καὶ δοὺς αὐτῷ τὸν νόμον ἐν πλαξι λιθίναις γεγραμ μένον δακτύλῳ Θεοῦ, σοφίσας αὐτὸν γραμμάτων τὴν πεῖραν καὶ δοξάσας αὐτοῦ τὸ πρόσωπον, ἀφίησι και ελθεῖν ἐκ τοῦ ὄρους. Παραγραφή. Ἐνταῦθα πρῶτον οἱ ἄνθρωποι παρὰ Θεοῦ δεξάμε- νοι ἐγγράφως τὸν νόμον, ἐδιδάχθησαν γράμματα, καὶ μετέδωκαν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Το κείμενον. Εἶτα μετὰ ταῦτα προστάττει αὐτῷ Σκηνὴν ἐπιτε- λέσαι κατὰ τὸν τύπον δν ἑωράκει ἐν τῷ ὄρει, ώσανεί τύπον οὖσαν παντὸς τοῦ κόσμου. Εποίησεν οὖν τὴν Σκηνήν, κατὰ τὸ δυνατὸν μιμήσασθαι θέλων τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου, οὕτως, τριάκοντα πηχέων τὸ μῆκος, καὶ δέκα τὸ πλάτος· καὶ μεσολαβήσας καταπέτασμα ἔσωθεν, ποιεῖ αὐτὴν χώρους δύο, καὶ ἐλέγετο ή πρώτη, Αγια, ἡ δὲ δευτέρα ἡ μετὰ τὸ καταπέτασμα, "Αγια ἁγίων. Τύπος δὲ ἦν ἡ ἔξωτέρα τούτου τοῦ ὁρωμένου κόσμου, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος· ἐν ᾗ ὑπῆρχε τράπεζα κατὰ τὸ βόρειον μέρος, καὶ ἐπάνω της τραπέζης δε καδύο ἄρτοι, τύπον ἐπέχουσα τῆς γῆς καρποὺς ἐχου. σης παντοδαπούς, μηνιαῖον ἕνα ὡσανεὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, δεκαδύο. Πέριξ δὲ τῆς τραπέζης κύκλῳ κυμάτιον στρεπτὸν σημαίνον τὴν θάλασσαν, τὸν λεγόμενον Ὠκεανόν· εἶτα καὶ πέριξ τούτου πάλιν κύκλο στο COSME INDICOPLEUSTE angeli vero uno eodemque tempore facti sint ra- tionabiles et ex iis, quæ singulatim, sive sex illis dlebris, condita sunt, omnium conditorem cogno- scant, necesse fuit hominem, qui et ipse rationa- bilis a Deo creatus est, ut omnis rerum naturæ vinculum esset, ediscere quis esset omnium opifex : cum autem non antea exstitisset, sed omnium postremus effectus esset, neque ex ante creatis, neque ex seipso nosse Deum poterat ; quare Deo placitum fuit, ut femina non una cum illo, sed post illum produceretur, ut hinc co- gnosceret, eum qui illud sibi simife produxerat, sui quoque opificem esse: quamobrem extasin et som- num injecit ci, ut costa ejus sine ullo labore dolo- reque ablata, quasi in somno, per gratiam Del, gestae rei sensum acciperet, et opificem suum lau- dibus celebraret, hac confitens ac dicens : Hoc nunc os ex ossibus meis et caro ex carne mea. Hæc vocabitur, mulier, quia ex viro suo sumpta est. Cum itaque angeli, rationabiles producti essent, atque ex operibus sex dierum quæ ipsorum causa esset edidicissent, necesse fuit ut homo a feminæ productione edisceret Deum esse sai et universi opificem, maxime vero quia prius Deum hæc di- centem audierat : Faciamus ipsi adjutorem secundum ipsum 30. Textus. Rursum septima die, postquam Moysi totum mundi opificium revelaverat, ac mysticis hujusnioli revelationibus ipsum dignatus fuerat, cum eo collo- quia miscebat, dataque ipsi lege in tabulis lapideis digito Dei conscripta, litterarum item peritiam in- didit, faciemque illius gloria replevit, demumque dimisit ut descenderet de monte. Paragrapha. Hic primum homines, cum legem a Deo con- scriptam accepissent, litteras edocti sunt, quas cœ- teris exinde gentibus tradiderunt. Terius. C Sub hæc autem præcipit ipsi ut tabernaculum Exstrual, secundum exemplar quod viderat in monte, qua! ceu typus esset totius mundi. Fecit itaque tabernaculum, ut pro virili mundi formam initaretur, nempe longitudine triginta cubitorum, latitudine vero,decem: quod interposito velo divi- dens, in duo loca separavit, primusque locus voca- latur, Sancta, secundus vero post vela positus, Sancta sanctorum. Exterior aulem locus, hujus vi- sibilis mundi typus erat, secundum divinum Apo- stolum, a terra scilicet usque ad firmamentum ; quo loco versus aquilonem mensa erat, et supra mensam duodecim panes : quæ mensa typum ter- ra, omnis generis fructibus instructe, gerebat, et duodecim anni mensium cen tabula una erat. In circuitu autem mensæ cymatium rotundum, mare, Ceramum dictum, significans : deinde in cir- se jbid. 11, 18. Gen. 11, 23.

φάνην παλαιστοῦ, σημαίνουσαν τὴν πέραν γῆν, ἔνθα Α καὶ ἔστιν ὁ παράδεισος κατὰ ἀνατολὰς, ἔνθα καὶ τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ τοῦ πρώτου τοῦ καμαροειδούς, τοῖς ἄκροις τῆς γῆς πάντοθεν ἐπερείδεται. Εἶτα καὶ τὴν λυχνίαν εἰς τὸ νότιον μέρος τέθεικε φαίνουσαν εἰς βορρᾶν τῇ γῇ ἀπὸ τοῦ νότου. Ἑπτὰ λύχνους ἐπ' αὐτῆς τέθεικε τὴν ἑβδομάδα σημαίνων· οἱ δὲ λύχνοι τοὺς φωστῆρας πάντας σημαίνουσι. Μετὰ δὲ τὸ και ταπέτασμα ή δευτέρα Σκηνή, ή λεγομένη Αγια ἁγίων, καὶ ἡ κιβωτός τοῦ μαρτυρίου, καὶ τὸ ἱλαστή- ριον, καὶ ὑπεράνω Χερουβὶμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον, τύπος ἐστὶ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, τῶν οὐρανίων ἀπὸ τοῦ στερεώματος ἐπὶ τὸν ἀνώτερον αὐτ ρανόν, ὥσπερ ἀπὸ τοῦ καταπετάσματος, ἕως τοῦ τοίχου τῆς ἐσωτέρας σκηνής, ποιοῦσα τὸν ἐσώτερον χώρον. Παραγραφή. Πρώτος συγγραφεὺς ἐν κόσμῳ Μωσῆς, καὶ Εὐσέ βιος ὁ Παμφίλου ἀποδείκνυσιν καὶ Ιώσηππος ἐν τοῖς ἑαυτῶν συντάγμασιν· ἐδήλωσαν γὰρ ὡς ἀρχαιότερο; πάντων τῶν συγγραφέων ἐστὶν ὁ Μωϋσῆς. Το κείμενον. Σοφισθείς οὖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γράμματά τε, καὶ τῶν πάντων τὴν γένεσιν αὐταῖς ὄψεσιν ἐξ ἀποκαλύψεως δεξάμενος, καὶ δοξασθεὶς τὸ πρόσωπον, μὴ δυνάμε- νος δραθῆναι τοῖς συγγενέσιν ἄνευ καλύμματος, τότε πρῶτος ἀνθρώπων ὡς ἀξιόπιστος καὶ δεδοξασμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, συγγράφει την βίβλον τῆς Γενέσεως, λέγων, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν· ἀρχὴν γενέσεως κόσμου παρὰ Θεού γενομένην ὡς περιεκτικῶν πάντων ὑπαρχόντων καὶ ένδοθεν ὄντων πάντων τῶν λοιπῶν κτισμάτων, ὧνπερ ἅμα αὐτοῖς καὶ ὧν μετὰ ταῦτα κατὰ μέρος πεποίη- κεν ἀποφηνάμενος· εἶτα ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἕως τῆς ἔκτης τελέσας πάντα τὰ ἔνδον ὑπάρχοντα οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῇ ἑβδόμῃ καταπαύσαντα τὸν Θεὸν εἰρηκὼς καὶ μηδὲν ἐργασάμενον, διὰ τὸ πεπλη ρῶσθαι πᾶσαν τὴν κτίσιν, καὶ μὴ λείπειν τι τῇ καλο λίστῃ ἁρμονίᾳ τοῦ κόσμου, τότε πάλιν ἐπιφέρει - Α τη ἡ βίβλος οὐρανοῦ καὶ γῆς· ἀρκετὸν ἡγησάμενος πάντα συνσημαίνεσθαι ἔσωθεν ὄντα οὐρανοῦ καὶ γῆς. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις συνετέλεσε, καὶ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ὁ Θεὸς ποιῆσαι· διὰ πάντων τὸν αὐτὸν νοῦν εἰρηκώς, ὅτι καὶ ἔνδον εἰσὶ πάντα τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, καὶ ὅτι πρὸ τῶν ζ' ἡμερῶν ἐκείνων είν ποτε τὸ σύνολον οὐ πεποιήκει· ἀλλὰ καὶ ἤρξατο ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καὶ ἐτέλεσε τῇ ἕκτῃ, καὶ τῇ εβδόμῃ κατέπαυσε, μηδὲν ἕτερον ποιήσας· καὶ ὅτι δύο μόνους οὐρανοὺς πεποίηκε, τὸν πρῶτον ἅμα τῇ τῇ, καὶ τὸν δεύτερον μέσον θέμενος, καὶ ποιήσας τὰς δύο καταστάσεις, ταύτην τε καὶ τὴν μέλλουσαν, καθάπερ καὶ ἐν τῇ σκηνῇ προσέταξε γενέσθαι δύο χώρας κατά μίμησιν τοῦ κόσμου· Κατὰ τὸν τύπον γὰρ, λέγει, τὸν δειχθέντα· σοι ἐν τῷ ὄρει· ἣν ὁ Απόστολος ἑρμηνεύων πρὸς Ἑβραίους ἐπιστέλλων Σαν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. cuitu item, corona palmaris, terran usterioren Gen. 1, 1, * Gen. 11, 3. Exod. adumbrans, in qua est paradisus ad orientem, ubi item extrema primi cœli fornicati, extremis terræ circumquaque fulciuntur. Hinc vero candelabrum ad australem partem posuit, quod ab australibus par- tibus ad aquilonares terram illustraret. Septem lu- cernas candelabro imposuit, his hebdomadem si- gnificans : lucernæ vero stellas omnes indicant. Post velum autem erat secundum tabernaculum, Sancta sanctorum dictum, et arca testimonii, propitiato- rium, et cherubim gloriae supra positi, propitiato- rium adumbrantes, quæ typus sunt, secundum Apo- stolum, cœlestium a firmamento usque ad supre- mum cœlum, quasi a velo usque ad murum inte- rioris tabernaculi, quod locum interiorem consti- B tuit. C p Paragrapha. Primus scriptor in orbe Moyses, ut Eusebius Pamphili, et Josephus in scriptis suis testifcantur. Nam eum oronium scriptorum antiquissimum esse comprobant. Textus Edoctus igitur a Deo litteras, cum omnium rerum exordium ipsis oculis ex revelatione percepisset, vultusque ejus illuminatus et gloria repletus fuis set, ita ut nonnisi velatum illum possent contribules eius intueri, tunc primus omnium, utpote fide dignus et gloria affectus a Deo, librum Geneseos conscribit his verbis : In principio fecit Deus calum et terram “; quæ principium a Deo creati mundi fuisse declarat, utpote quæ omnia complectantur, et in iis contineantur reliqua omnia opificia; ac tam ea quæ una cum eis produxit, quam ea quæ sub hæc sigillatim creata sunt, una recensuit. Deinde orsus a prima die, et sexta die finem faciens nar- randi ea quæ intra cœlum et terram continentur, postquam dixerat Deum septima die quievisse, ni- bilque ultra fecisse, quia omnis rerum natura com- pleta erat, nihilque defciebat ad pulcherrimum murali concentum ; rursum infert : Hic liber cati et terræ, satis esse ratus omnia quæ intra cœlum et terram sunt indicasse. Ac rursum alibi ait : Nam sex diebus perfecit; et requievit ab omnibus operibus suis, quæ cœperat Deus facere"; eadem semper sen- tentia locutus, quod scilicet omnia intra cœlum et terram contineantur, Deumque dicit nihil ante se- ptem illas dies condidisse, sed prima die cœpisse, sexta perfecisse, septima quievisse, nihilque aliud creavisse; itemque duos tantum cœlos condi- disse, primum cum terra; secundum in medio po- situm : duos status præparans, præsentem videlicet et futurum, quemadmodum et in tabernaculo ad mundi exemplar duo locă statui jusserat; nam ait, Secundum exemplar axad tibi in monte ostensum est, quod explicans Apostolus in Epistola ad He

φάνην παλαιστοῦ, σημαίνουσαν τὴν πέραν γῆν, ἔνθα Α καὶ ἔστιν ὁ παράδεισος κατὰ ἀνατολὰς, ἔνθα καὶ τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ τοῦ πρώτου τοῦ καμαροειδούς, τοῖς ἄκροις τῆς γῆς πάντοθεν ἐπερείδεται. Εἶτα καὶ τὴν λυχνίαν εἰς τὸ νότιον μέρος τέθεικε φαίνουσαν εἰς βορρᾶν τῇ γῇ ἀπὸ τοῦ νότου. Ἑπτὰ λύχνους ἐπ' αὐτῆς τέθεικε τὴν ἑβδομάδα σημαίνων· οἱ δὲ λύχνοι τοὺς φωστῆρας πάντας σημαίνουσι. Μετὰ δὲ τὸ και ταπέτασμα ή δευτέρα Σκηνή, ή λεγομένη Αγια ἁγίων, καὶ ἡ κιβωτός τοῦ μαρτυρίου, καὶ τὸ ἱλαστή- ριον, καὶ ὑπεράνω Χερουβὶμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον, τύπος ἐστὶ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, τῶν οὐρανίων ἀπὸ τοῦ στερεώματος ἐπὶ τὸν ἀνώτερον αὐτ ρανόν, ὥσπερ ἀπὸ τοῦ καταπετάσματος, ἕως τοῦ τοίχου τῆς ἐσωτέρας σκηνής, ποιοῦσα τὸν ἐσώτερον χώρον. Παραγραφή. Πρώτος συγγραφεὺς ἐν κόσμῳ Μωσῆς, καὶ Εὐσέ βιος ὁ Παμφίλου ἀποδείκνυσιν καὶ Ιώσηππος ἐν τοῖς ἑαυτῶν συντάγμασιν· ἐδήλωσαν γὰρ ὡς ἀρχαιότερο; πάντων τῶν συγγραφέων ἐστὶν ὁ Μωϋσῆς. Το κείμενον. Σοφισθείς οὖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γράμματά τε, καὶ τῶν πάντων τὴν γένεσιν αὐταῖς ὄψεσιν ἐξ ἀποκαλύψεως δεξάμενος, καὶ δοξασθεὶς τὸ πρόσωπον, μὴ δυνάμε- νος δραθῆναι τοῖς συγγενέσιν ἄνευ καλύμματος, τότε πρῶτος ἀνθρώπων ὡς ἀξιόπιστος καὶ δεδοξασμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, συγγράφει την βίβλον τῆς Γενέσεως, λέγων, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν· ἀρχὴν γενέσεως κόσμου παρὰ Θεού γενομένην ὡς περιεκτικῶν πάντων ὑπαρχόντων καὶ ένδοθεν ὄντων πάντων τῶν λοιπῶν κτισμάτων, ὧνπερ ἅμα αὐτοῖς καὶ ὧν μετὰ ταῦτα κατὰ μέρος πεποίη- κεν ἀποφηνάμενος· εἶτα ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἕως τῆς ἔκτης τελέσας πάντα τὰ ἔνδον ὑπάρχοντα οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῇ ἑβδόμῃ καταπαύσαντα τὸν Θεὸν εἰρηκὼς καὶ μηδὲν ἐργασάμενον, διὰ τὸ πεπλη ρῶσθαι πᾶσαν τὴν κτίσιν, καὶ μὴ λείπειν τι τῇ καλο λίστῃ ἁρμονίᾳ τοῦ κόσμου, τότε πάλιν ἐπιφέρει - Α τη ἡ βίβλος οὐρανοῦ καὶ γῆς· ἀρκετὸν ἡγησάμενος πάντα συνσημαίνεσθαι ἔσωθεν ὄντα οὐρανοῦ καὶ γῆς. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις συνετέλεσε, καὶ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ὁ Θεὸς ποιῆσαι· διὰ πάντων τὸν αὐτὸν νοῦν εἰρηκώς, ὅτι καὶ ἔνδον εἰσὶ πάντα τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, καὶ ὅτι πρὸ τῶν ζ' ἡμερῶν ἐκείνων είν ποτε τὸ σύνολον οὐ πεποιήκει· ἀλλὰ καὶ ἤρξατο ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καὶ ἐτέλεσε τῇ ἕκτῃ, καὶ τῇ εβδόμῃ κατέπαυσε, μηδὲν ἕτερον ποιήσας· καὶ ὅτι δύο μόνους οὐρανοὺς πεποίηκε, τὸν πρῶτον ἅμα τῇ τῇ, καὶ τὸν δεύτερον μέσον θέμενος, καὶ ποιήσας τὰς δύο καταστάσεις, ταύτην τε καὶ τὴν μέλλουσαν, καθάπερ καὶ ἐν τῇ σκηνῇ προσέταξε γενέσθαι δύο χώρας κατά μίμησιν τοῦ κόσμου· Κατὰ τὸν τύπον γὰρ, λέγει, τὸν δειχθέντα· σοι ἐν τῷ ὄρει· ἣν ὁ Απόστολος ἑρμηνεύων πρὸς Ἑβραίους ἐπιστέλλων Σαν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. cuitu item, corona palmaris, terran usterioren Gen. 1, 1, * Gen. 11, 3. Exod. adumbrans, in qua est paradisus ad orientem, ubi item extrema primi cœli fornicati, extremis terræ circumquaque fulciuntur. Hinc vero candelabrum ad australem partem posuit, quod ab australibus par- tibus ad aquilonares terram illustraret. Septem lu- cernas candelabro imposuit, his hebdomadem si- gnificans : lucernæ vero stellas omnes indicant. Post velum autem erat secundum tabernaculum, Sancta sanctorum dictum, et arca testimonii, propitiato- rium, et cherubim gloriae supra positi, propitiato- rium adumbrantes, quæ typus sunt, secundum Apo- stolum, cœlestium a firmamento usque ad supre- mum cœlum, quasi a velo usque ad murum inte- rioris tabernaculi, quod locum interiorem consti- B tuit. C p Paragrapha. Primus scriptor in orbe Moyses, ut Eusebius Pamphili, et Josephus in scriptis suis testifcantur. Nam eum oronium scriptorum antiquissimum esse comprobant. Textus Edoctus igitur a Deo litteras, cum omnium rerum exordium ipsis oculis ex revelatione percepisset, vultusque ejus illuminatus et gloria repletus fuis set, ita ut nonnisi velatum illum possent contribules eius intueri, tunc primus omnium, utpote fide dignus et gloria affectus a Deo, librum Geneseos conscribit his verbis : In principio fecit Deus calum et terram “; quæ principium a Deo creati mundi fuisse declarat, utpote quæ omnia complectantur, et in iis contineantur reliqua omnia opificia; ac tam ea quæ una cum eis produxit, quam ea quæ sub hæc sigillatim creata sunt, una recensuit. Deinde orsus a prima die, et sexta die finem faciens nar- randi ea quæ intra cœlum et terram continentur, postquam dixerat Deum septima die quievisse, ni- bilque ultra fecisse, quia omnis rerum natura com- pleta erat, nihilque defciebat ad pulcherrimum murali concentum ; rursum infert : Hic liber cati et terræ, satis esse ratus omnia quæ intra cœlum et terram sunt indicasse. Ac rursum alibi ait : Nam sex diebus perfecit; et requievit ab omnibus operibus suis, quæ cœperat Deus facere"; eadem semper sen- tentia locutus, quod scilicet omnia intra cœlum et terram contineantur, Deumque dicit nihil ante se- ptem illas dies condidisse, sed prima die cœpisse, sexta perfecisse, septima quievisse, nihilque aliud creavisse; itemque duos tantum cœlos condi- disse, primum cum terra; secundum in medio po- situm : duos status præparans, præsentem videlicet et futurum, quemadmodum et in tabernaculo ad mundi exemplar duo locă statui jusserat; nam ait, Secundum exemplar axad tibi in monte ostensum est, quod explicans Apostolus in Epistola ad He

φάνην παλαιστοῦ, σημαίνουσαν τὴν πέραν γῆν, ἔνθα Α καὶ ἔστιν ὁ παράδεισος κατὰ ἀνατολὰς, ἔνθα καὶ τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ τοῦ πρώτου τοῦ καμαροειδούς, τοῖς ἄκροις τῆς γῆς πάντοθεν ἐπερείδεται. Εἶτα καὶ τὴν λυχνίαν εἰς τὸ νότιον μέρος τέθεικε φαίνουσαν εἰς βορρᾶν τῇ γῇ ἀπὸ τοῦ νότου. Ἑπτὰ λύχνους ἐπ' αὐτῆς τέθεικε τὴν ἑβδομάδα σημαίνων· οἱ δὲ λύχνοι τοὺς φωστῆρας πάντας σημαίνουσι. Μετὰ δὲ τὸ και ταπέτασμα ή δευτέρα Σκηνή, ή λεγομένη Αγια ἁγίων, καὶ ἡ κιβωτός τοῦ μαρτυρίου, καὶ τὸ ἱλαστή- ριον, καὶ ὑπεράνω Χερουβὶμ δόξης κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον, τύπος ἐστὶ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, τῶν οὐρανίων ἀπὸ τοῦ στερεώματος ἐπὶ τὸν ἀνώτερον αὐτ ρανόν, ὥσπερ ἀπὸ τοῦ καταπετάσματος, ἕως τοῦ τοίχου τῆς ἐσωτέρας σκηνής, ποιοῦσα τὸν ἐσώτερον χώρον. Παραγραφή. Πρώτος συγγραφεὺς ἐν κόσμῳ Μωσῆς, καὶ Εὐσέ βιος ὁ Παμφίλου ἀποδείκνυσιν καὶ Ιώσηππος ἐν τοῖς ἑαυτῶν συντάγμασιν· ἐδήλωσαν γὰρ ὡς ἀρχαιότερο; πάντων τῶν συγγραφέων ἐστὶν ὁ Μωϋσῆς. Το κείμενον. Σοφισθείς οὖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γράμματά τε, καὶ τῶν πάντων τὴν γένεσιν αὐταῖς ὄψεσιν ἐξ ἀποκαλύψεως δεξάμενος, καὶ δοξασθεὶς τὸ πρόσωπον, μὴ δυνάμε- νος δραθῆναι τοῖς συγγενέσιν ἄνευ καλύμματος, τότε πρῶτος ἀνθρώπων ὡς ἀξιόπιστος καὶ δεδοξασμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, συγγράφει την βίβλον τῆς Γενέσεως, λέγων, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν· ἀρχὴν γενέσεως κόσμου παρὰ Θεού γενομένην ὡς περιεκτικῶν πάντων ὑπαρχόντων καὶ ένδοθεν ὄντων πάντων τῶν λοιπῶν κτισμάτων, ὧνπερ ἅμα αὐτοῖς καὶ ὧν μετὰ ταῦτα κατὰ μέρος πεποίη- κεν ἀποφηνάμενος· εἶτα ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἕως τῆς ἔκτης τελέσας πάντα τὰ ἔνδον ὑπάρχοντα οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῇ ἑβδόμῃ καταπαύσαντα τὸν Θεὸν εἰρηκὼς καὶ μηδὲν ἐργασάμενον, διὰ τὸ πεπλη ρῶσθαι πᾶσαν τὴν κτίσιν, καὶ μὴ λείπειν τι τῇ καλο λίστῃ ἁρμονίᾳ τοῦ κόσμου, τότε πάλιν ἐπιφέρει - Α τη ἡ βίβλος οὐρανοῦ καὶ γῆς· ἀρκετὸν ἡγησάμενος πάντα συνσημαίνεσθαι ἔσωθεν ὄντα οὐρανοῦ καὶ γῆς. Καὶ πάλιν ἑτέρωθι· Ἐν γὰρ ἐξ ἡμέραις συνετέλεσε, καὶ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ὁ Θεὸς ποιῆσαι· διὰ πάντων τὸν αὐτὸν νοῦν εἰρηκώς, ὅτι καὶ ἔνδον εἰσὶ πάντα τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, καὶ ὅτι πρὸ τῶν ζ' ἡμερῶν ἐκείνων είν ποτε τὸ σύνολον οὐ πεποιήκει· ἀλλὰ καὶ ἤρξατο ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καὶ ἐτέλεσε τῇ ἕκτῃ, καὶ τῇ εβδόμῃ κατέπαυσε, μηδὲν ἕτερον ποιήσας· καὶ ὅτι δύο μόνους οὐρανοὺς πεποίηκε, τὸν πρῶτον ἅμα τῇ τῇ, καὶ τὸν δεύτερον μέσον θέμενος, καὶ ποιήσας τὰς δύο καταστάσεις, ταύτην τε καὶ τὴν μέλλουσαν, καθάπερ καὶ ἐν τῇ σκηνῇ προσέταξε γενέσθαι δύο χώρας κατά μίμησιν τοῦ κόσμου· Κατὰ τὸν τύπον γὰρ, λέγει, τὸν δειχθέντα· σοι ἐν τῷ ὄρει· ἣν ὁ Απόστολος ἑρμηνεύων πρὸς Ἑβραίους ἐπιστέλλων Σαν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. cuitu item, corona palmaris, terran usterioren Gen. 1, 1, * Gen. 11, 3. Exod. adumbrans, in qua est paradisus ad orientem, ubi item extrema primi cœli fornicati, extremis terræ circumquaque fulciuntur. Hinc vero candelabrum ad australem partem posuit, quod ab australibus par- tibus ad aquilonares terram illustraret. Septem lu- cernas candelabro imposuit, his hebdomadem si- gnificans : lucernæ vero stellas omnes indicant. Post velum autem erat secundum tabernaculum, Sancta sanctorum dictum, et arca testimonii, propitiato- rium, et cherubim gloriae supra positi, propitiato- rium adumbrantes, quæ typus sunt, secundum Apo- stolum, cœlestium a firmamento usque ad supre- mum cœlum, quasi a velo usque ad murum inte- rioris tabernaculi, quod locum interiorem consti- B tuit. C p Paragrapha. Primus scriptor in orbe Moyses, ut Eusebius Pamphili, et Josephus in scriptis suis testifcantur. Nam eum oronium scriptorum antiquissimum esse comprobant. Textus Edoctus igitur a Deo litteras, cum omnium rerum exordium ipsis oculis ex revelatione percepisset, vultusque ejus illuminatus et gloria repletus fuis set, ita ut nonnisi velatum illum possent contribules eius intueri, tunc primus omnium, utpote fide dignus et gloria affectus a Deo, librum Geneseos conscribit his verbis : In principio fecit Deus calum et terram “; quæ principium a Deo creati mundi fuisse declarat, utpote quæ omnia complectantur, et in iis contineantur reliqua omnia opificia; ac tam ea quæ una cum eis produxit, quam ea quæ sub hæc sigillatim creata sunt, una recensuit. Deinde orsus a prima die, et sexta die finem faciens nar- randi ea quæ intra cœlum et terram continentur, postquam dixerat Deum septima die quievisse, ni- bilque ultra fecisse, quia omnis rerum natura com- pleta erat, nihilque defciebat ad pulcherrimum murali concentum ; rursum infert : Hic liber cati et terræ, satis esse ratus omnia quæ intra cœlum et terram sunt indicasse. Ac rursum alibi ait : Nam sex diebus perfecit; et requievit ab omnibus operibus suis, quæ cœperat Deus facere"; eadem semper sen- tentia locutus, quod scilicet omnia intra cœlum et terram contineantur, Deumque dicit nihil ante se- ptem illas dies condidisse, sed prima die cœpisse, sexta perfecisse, septima quievisse, nihilque aliud creavisse; itemque duos tantum cœlos condi- disse, primum cum terra; secundum in medio po- situm : duos status præparans, præsentem videlicet et futurum, quemadmodum et in tabernaculo ad mundi exemplar duo locă statui jusserat; nam ait, Secundum exemplar axad tibi in monte ostensum est, quod explicans Apostolus in Epistola ad He

θαυμάτων τῶν πολλάκις ἡμῖν εἰρημένων, τῶν ἐπὶ τοῦ μεγάλου Μωσέως; ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰησοῦ του Ναυή, τὸ στῆσαι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην και ποιῆσαι μεγάλην τάν, ἡμέραν, μέχρι; οὗ τροπώση- τα: τοὺς ἐναντίου; ; ἐπὶ τοῦ Ἐξεκίου τοῦ ἀναποδισμὸν τοῦ ἡλίου ἐπὶ δέκα κλιμάκων ἀναποδίσαντος, δ καὶ τὸν Βαβυλώνιον ἐκπλῆξαν παρεσκεύασεν ἐκπέμ καὶ τῷ Εζεκία; Παραγραφή. Τινὲς ἔφασαν ἕως τοῦ νῦν ἑορτὴν ἐπιτελεῖσθαι παρὰ Πέρσαις τοῦ Μίθρα, τουτέστι τοῦ ἡλίου, μνη- μόσυνον του σημείου τοῦ ἐπὶ Ἐζεκίου. Το κείμενον. Τὸ παμφάγον πῦρ ἐπὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ, τα μὲν δεσμὰ τῶν τριῶν καῦσαν, αὐτοὺς δὲ ἕως τριχός καὶ ἱματίων μὴ διαφθεῖραν ; Ηλίαν τὸν τηλικοῦτον Β τὸν ἅρματι πυρίνῳ τὸν οὐρανὸν διατρέχοντα, καὶ νεο χρὸν ἐγείραντα, καὶ ὑετὸν ἐπὶ γλώσσῃ ἐπὶ μ' καὶ β' μῆνας κατασχόντα; Τον τούτου μαθητήν Ελισα σείον, τον ρίψαντα τὸ ξύλον εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν σί- δηρον ἀνασπάσαντα, οὗ καὶ ἡ κόνις νεκρὸν ἀνέστης σεν ; Ομοίως καὶ τὰ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ γε νόμενα θαύματα, τὴν παράδοξον ἐκ Παρθένου γένο νησιν, τὴν τοῦ φανέντος ἀστέρος μαρτυρίαν, τῶν μάγων τὴν προσκύνησιν, τῶν ποιμένων ὑπὸ τοῦ ἀγο γέλου μετά χαράς ευαγγελισμόν, τοῦ πλήθους τῆς στρατιᾶς τῶν ἀγγέλων τὴν δοξολογίαν, τοῦ Συμεῶν τὴν μετ' εὐχαριστίας προσευχὴν, τῆς ᾿Αννης τὴν ἐξομολόγησιν, αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τὸ πρῶτον θαῦμα ἐν Κανά τῆς Γαλιλαίας, ὃς ἐν γάμῳ παράδοξον οἶνο ποτίαν φιλοτίμως έχορήγησε, τοῦ ἐκ γενετής τυφλού καὶ ἀπὸ πηλοῦ διὰ πτυσμάτων ὀφθαλμῶν ἀναπλα σμὸν, τὴν τοῦ Λαζάρου τεταρταίαν καὶ πεπορθμευ- μένην, καὶ ἔζουσαν ήδη σπλάγχνων ἀναχάλκευσιν, τὸ πλῆθος τῶν ἀντικειμένων δαιμόνων τρεμόντων την παρουσίαν καὶ βοώντων. Ηλθες πρὸ καιροῦ βασα- είσαι ἡμᾶς, τὴν πρόσταξιν καὶ τὸν φίμον τῆς μαινομένης θαλάσσης, την πορείαν τὴν ἐπὶ τοῦ νώ του τῶν ὑδάτων, ὡς καὶ τὸν Πέτρον συμβαδίζειν ἐκέ λευσε, κἀκείνον ἀπιστία κατασχεθέντος καὶ καταπον τουμένου καὶ βοῶντος· Κύριε βοήθει μοι, καὶ τοῦ βυθοῦ ἀνασπάσαντος, αὖθις συμβαδίσας, ὑγιῆ ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀποκατέστησε, τὴν γενομένην έκλειψιν ηλίου ἐπὶ ὥρας τρεῖς ἐν καιρῷ τοῦ πάθους, ἐν τεσσαρεσκαι δεκαταίᾳ τῇ σελήνῃ· ὅπερ καὶ τοῦτο ἐναντίον ἐστὶ της κοσμικής σοφίας· εἰ μὴ γὰρ ἐν νεομηνία σελη νέου, οὐ παρακολουθεί κατ' αὐτοὺς ἔκλειψις ἡλίου τὸν κλόνον τῆς γῆς, καὶ τῶν πετρῶν καὶ τοῦ ναοῦ το καταπέτασμα διαῤῥαγέν; Καὶ τὰ ἄλλα πάντα, Σπερ νῦν καταλέγειν οὐκ εὐχαρές, παραλείψας, ἐπ' αὐτὴν τὴν ἀνάστασιν λοιπὸν δραμοῦμαι, τὸν τῶν ἀν θρώπων, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου ἀνακαινισμόν· τὴν δωρεὰν τῆς ἀφθαρσίας καὶ τῆς ἀθανασίας καὶ τῆς ἀτρεπτότητας της δωρουμένης παρὰ τοῦ Θεοῦ παντὶ τῷ κόσμῳ· τὴν ἄνοδον αὐτῶν πάλιν τὴν εἰς τὸν οὐ μανών, ἔνθα καὶ πρῶτος εισελήλυθε κατὰ σάρκα δ Δεσπότης Χριστός· τῶν ἀποστόλων τὰς σκιὰς αἳ τοὺς ἀρρώστους ἐρώννυον, τοῦ ᾿Αποστόλου Παύλου την * TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. III. A Quomodo possunt filem habere stupenelis istis mis C – raculis sub magno Moyse editis, de quibus subinda verba fecimus ; similiterque sub Jesu Nare, cuIA sol et luna steterunt, disque admoluat prouela est, donec ille bostes in fugain verteret; sub Ezechia item, qui solem decem gradibus retroce - dere fecit, qua de re obstupefactus Babylonius lega- tos Czechiae misit ? Paragrapha. Quidam dicunt, apud Persas ad hoc usque tem- pus celebritatem Mithre, id est solis, agi in me- moriam signi sub Ezechia editi. Tesius. Sub Nabuchodonosore ignis ille omnia devorans trium puerorum vincula quidem exussit, vesti- mentoruin autem ne pilum quidem consumpsit. Quid Eliam memorem tantum illum virum, qui in curru igneo cœlum decucurrit, mortuum excitavit, verbo solum pluviam quadraginta duobus mensibus cohibuit : Quid ejus discipulum Elisæum, qui lignum conjecit in aquam, et ferrum reduxit, cujus cineres mortuum suscitarunt ? Similiter quid sub Domino Christo patrata miracula recenseam: stupendum ex Virgine ortum, apparentis stelle testimonium, magorum adorationem, pastoribus ab angelo datum cum gaudio nuntium, a multitudine exercitus an- gelorum celebratam gloriam, Simeonis precationema cum gratiarum actione conjunctam, Annæ confes- sionem, ipsius Christi primum miraculum in Cana Galilmæ, qui in nuptiis inexspectatum vini potum magnifice suppeditavit; cæco nato per lutuin ex spuίο factum datum oculorum usum, La- zari quatriduani mortui fetentium jam viscerum restaurationem, adversariorum dæmonum turbant co præsente perterritam, et clamantem: Venisti ante tempus torquere nos "; jussionem et frenum furenti mari impositum, incessum supra dorsum maris, quando Petrum secum ambulare jussit, ac illum, incredulitate correptum, cum demergeretur. et clamaret, Domine, auxiliare mihi ^, extraxit Chri stus ex profundo, ac secum deducens incolumem in naviculam restituit ; eclipsin solis tempore passio- nis tribus horis perseverantem, idque in quaria- D decima luna, quod sane a szculari sapientia alie- Matth. viii. 20. * Matth. xiv, 50. • Dum est : nonnisi enim in neomenis lunari, secum- dum sophos illos, potest solis eclipsis contingere ; terræ motum, petrarum et veli templi scissionem ? Cæteris autem omnibus, quæ janı enumerare hand ita facile esset, prætermissis, ad ipsam demum re- surrectionem decurram, quæ hominum et lo'ius mundi renovatio est ; domum incorruptionis, im-- mortalitatis, immutabilitatis, universo mundo concessum a Deo; ascensum item hominum in cœlum, quo primus secundum carnem Dominus Christus ingressus est. Quid referam apostolorum umbras, que infirmus curabant ; apostoli Pauli raptum usque ad tertium coelum, id est tertia mad

θαυμάτων τῶν πολλάκις ἡμῖν εἰρημένων, τῶν ἐπὶ τοῦ μεγάλου Μωσέως; ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰησοῦ του Ναυή, τὸ στῆσαι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην και ποιῆσαι μεγάλην τάν, ἡμέραν, μέχρι; οὗ τροπώση- τα: τοὺς ἐναντίου; ; ἐπὶ τοῦ Ἐξεκίου τοῦ ἀναποδισμὸν τοῦ ἡλίου ἐπὶ δέκα κλιμάκων ἀναποδίσαντος, δ καὶ τὸν Βαβυλώνιον ἐκπλῆξαν παρεσκεύασεν ἐκπέμ καὶ τῷ Εζεκία; Παραγραφή. Τινὲς ἔφασαν ἕως τοῦ νῦν ἑορτὴν ἐπιτελεῖσθαι παρὰ Πέρσαις τοῦ Μίθρα, τουτέστι τοῦ ἡλίου, μνη- μόσυνον του σημείου τοῦ ἐπὶ Ἐζεκίου. Το κείμενον. Τὸ παμφάγον πῦρ ἐπὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ, τα μὲν δεσμὰ τῶν τριῶν καῦσαν, αὐτοὺς δὲ ἕως τριχός καὶ ἱματίων μὴ διαφθεῖραν ; Ηλίαν τὸν τηλικοῦτον Β τὸν ἅρματι πυρίνῳ τὸν οὐρανὸν διατρέχοντα, καὶ νεο χρὸν ἐγείραντα, καὶ ὑετὸν ἐπὶ γλώσσῃ ἐπὶ μ' καὶ β' μῆνας κατασχόντα; Τον τούτου μαθητήν Ελισα σείον, τον ρίψαντα τὸ ξύλον εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν σί- δηρον ἀνασπάσαντα, οὗ καὶ ἡ κόνις νεκρὸν ἀνέστης σεν ; Ομοίως καὶ τὰ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ γε νόμενα θαύματα, τὴν παράδοξον ἐκ Παρθένου γένο νησιν, τὴν τοῦ φανέντος ἀστέρος μαρτυρίαν, τῶν μάγων τὴν προσκύνησιν, τῶν ποιμένων ὑπὸ τοῦ ἀγο γέλου μετά χαράς ευαγγελισμόν, τοῦ πλήθους τῆς στρατιᾶς τῶν ἀγγέλων τὴν δοξολογίαν, τοῦ Συμεῶν τὴν μετ' εὐχαριστίας προσευχὴν, τῆς ᾿Αννης τὴν ἐξομολόγησιν, αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τὸ πρῶτον θαῦμα ἐν Κανά τῆς Γαλιλαίας, ὃς ἐν γάμῳ παράδοξον οἶνο ποτίαν φιλοτίμως έχορήγησε, τοῦ ἐκ γενετής τυφλού καὶ ἀπὸ πηλοῦ διὰ πτυσμάτων ὀφθαλμῶν ἀναπλα σμὸν, τὴν τοῦ Λαζάρου τεταρταίαν καὶ πεπορθμευ- μένην, καὶ ἔζουσαν ήδη σπλάγχνων ἀναχάλκευσιν, τὸ πλῆθος τῶν ἀντικειμένων δαιμόνων τρεμόντων την παρουσίαν καὶ βοώντων. Ηλθες πρὸ καιροῦ βασα- είσαι ἡμᾶς, τὴν πρόσταξιν καὶ τὸν φίμον τῆς μαινομένης θαλάσσης, την πορείαν τὴν ἐπὶ τοῦ νώ του τῶν ὑδάτων, ὡς καὶ τὸν Πέτρον συμβαδίζειν ἐκέ λευσε, κἀκείνον ἀπιστία κατασχεθέντος καὶ καταπον τουμένου καὶ βοῶντος· Κύριε βοήθει μοι, καὶ τοῦ βυθοῦ ἀνασπάσαντος, αὖθις συμβαδίσας, ὑγιῆ ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀποκατέστησε, τὴν γενομένην έκλειψιν ηλίου ἐπὶ ὥρας τρεῖς ἐν καιρῷ τοῦ πάθους, ἐν τεσσαρεσκαι δεκαταίᾳ τῇ σελήνῃ· ὅπερ καὶ τοῦτο ἐναντίον ἐστὶ της κοσμικής σοφίας· εἰ μὴ γὰρ ἐν νεομηνία σελη νέου, οὐ παρακολουθεί κατ' αὐτοὺς ἔκλειψις ἡλίου τὸν κλόνον τῆς γῆς, καὶ τῶν πετρῶν καὶ τοῦ ναοῦ το καταπέτασμα διαῤῥαγέν; Καὶ τὰ ἄλλα πάντα, Σπερ νῦν καταλέγειν οὐκ εὐχαρές, παραλείψας, ἐπ' αὐτὴν τὴν ἀνάστασιν λοιπὸν δραμοῦμαι, τὸν τῶν ἀν θρώπων, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου ἀνακαινισμόν· τὴν δωρεὰν τῆς ἀφθαρσίας καὶ τῆς ἀθανασίας καὶ τῆς ἀτρεπτότητας της δωρουμένης παρὰ τοῦ Θεοῦ παντὶ τῷ κόσμῳ· τὴν ἄνοδον αὐτῶν πάλιν τὴν εἰς τὸν οὐ μανών, ἔνθα καὶ πρῶτος εισελήλυθε κατὰ σάρκα δ Δεσπότης Χριστός· τῶν ἀποστόλων τὰς σκιὰς αἳ τοὺς ἀρρώστους ἐρώννυον, τοῦ ᾿Αποστόλου Παύλου την * TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. III. A Quomodo possunt filem habere stupenelis istis mis C – raculis sub magno Moyse editis, de quibus subinda verba fecimus ; similiterque sub Jesu Nare, cuIA sol et luna steterunt, disque admoluat prouela est, donec ille bostes in fugain verteret; sub Ezechia item, qui solem decem gradibus retroce - dere fecit, qua de re obstupefactus Babylonius lega- tos Czechiae misit ? Paragrapha. Quidam dicunt, apud Persas ad hoc usque tem- pus celebritatem Mithre, id est solis, agi in me- moriam signi sub Ezechia editi. Tesius. Sub Nabuchodonosore ignis ille omnia devorans trium puerorum vincula quidem exussit, vesti- mentoruin autem ne pilum quidem consumpsit. Quid Eliam memorem tantum illum virum, qui in curru igneo cœlum decucurrit, mortuum excitavit, verbo solum pluviam quadraginta duobus mensibus cohibuit : Quid ejus discipulum Elisæum, qui lignum conjecit in aquam, et ferrum reduxit, cujus cineres mortuum suscitarunt ? Similiter quid sub Domino Christo patrata miracula recenseam: stupendum ex Virgine ortum, apparentis stelle testimonium, magorum adorationem, pastoribus ab angelo datum cum gaudio nuntium, a multitudine exercitus an- gelorum celebratam gloriam, Simeonis precationema cum gratiarum actione conjunctam, Annæ confes- sionem, ipsius Christi primum miraculum in Cana Galilmæ, qui in nuptiis inexspectatum vini potum magnifice suppeditavit; cæco nato per lutuin ex spuίο factum datum oculorum usum, La- zari quatriduani mortui fetentium jam viscerum restaurationem, adversariorum dæmonum turbant co præsente perterritam, et clamantem: Venisti ante tempus torquere nos "; jussionem et frenum furenti mari impositum, incessum supra dorsum maris, quando Petrum secum ambulare jussit, ac illum, incredulitate correptum, cum demergeretur. et clamaret, Domine, auxiliare mihi ^, extraxit Chri stus ex profundo, ac secum deducens incolumem in naviculam restituit ; eclipsin solis tempore passio- nis tribus horis perseverantem, idque in quaria- D decima luna, quod sane a szculari sapientia alie- Matth. viii. 20. * Matth. xiv, 50. • Dum est : nonnisi enim in neomenis lunari, secum- dum sophos illos, potest solis eclipsis contingere ; terræ motum, petrarum et veli templi scissionem ? Cæteris autem omnibus, quæ janı enumerare hand ita facile esset, prætermissis, ad ipsam demum re- surrectionem decurram, quæ hominum et lo'ius mundi renovatio est ; domum incorruptionis, im-- mortalitatis, immutabilitatis, universo mundo concessum a Deo; ascensum item hominum in cœlum, quo primus secundum carnem Dominus Christus ingressus est. Quid referam apostolorum umbras, que infirmus curabant ; apostoli Pauli raptum usque ad tertium coelum, id est tertia mad

θαυμάτων τῶν πολλάκις ἡμῖν εἰρημένων, τῶν ἐπὶ τοῦ μεγάλου Μωσέως; ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰησοῦ του Ναυή, τὸ στῆσαι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην και ποιῆσαι μεγάλην τάν, ἡμέραν, μέχρι; οὗ τροπώση- τα: τοὺς ἐναντίου; ; ἐπὶ τοῦ Ἐξεκίου τοῦ ἀναποδισμὸν τοῦ ἡλίου ἐπὶ δέκα κλιμάκων ἀναποδίσαντος, δ καὶ τὸν Βαβυλώνιον ἐκπλῆξαν παρεσκεύασεν ἐκπέμ καὶ τῷ Εζεκία; Παραγραφή. Τινὲς ἔφασαν ἕως τοῦ νῦν ἑορτὴν ἐπιτελεῖσθαι παρὰ Πέρσαις τοῦ Μίθρα, τουτέστι τοῦ ἡλίου, μνη- μόσυνον του σημείου τοῦ ἐπὶ Ἐζεκίου. Το κείμενον. Τὸ παμφάγον πῦρ ἐπὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ, τα μὲν δεσμὰ τῶν τριῶν καῦσαν, αὐτοὺς δὲ ἕως τριχός καὶ ἱματίων μὴ διαφθεῖραν ; Ηλίαν τὸν τηλικοῦτον Β τὸν ἅρματι πυρίνῳ τὸν οὐρανὸν διατρέχοντα, καὶ νεο χρὸν ἐγείραντα, καὶ ὑετὸν ἐπὶ γλώσσῃ ἐπὶ μ' καὶ β' μῆνας κατασχόντα; Τον τούτου μαθητήν Ελισα σείον, τον ρίψαντα τὸ ξύλον εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν σί- δηρον ἀνασπάσαντα, οὗ καὶ ἡ κόνις νεκρὸν ἀνέστης σεν ; Ομοίως καὶ τὰ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ γε νόμενα θαύματα, τὴν παράδοξον ἐκ Παρθένου γένο νησιν, τὴν τοῦ φανέντος ἀστέρος μαρτυρίαν, τῶν μάγων τὴν προσκύνησιν, τῶν ποιμένων ὑπὸ τοῦ ἀγο γέλου μετά χαράς ευαγγελισμόν, τοῦ πλήθους τῆς στρατιᾶς τῶν ἀγγέλων τὴν δοξολογίαν, τοῦ Συμεῶν τὴν μετ' εὐχαριστίας προσευχὴν, τῆς ᾿Αννης τὴν ἐξομολόγησιν, αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τὸ πρῶτον θαῦμα ἐν Κανά τῆς Γαλιλαίας, ὃς ἐν γάμῳ παράδοξον οἶνο ποτίαν φιλοτίμως έχορήγησε, τοῦ ἐκ γενετής τυφλού καὶ ἀπὸ πηλοῦ διὰ πτυσμάτων ὀφθαλμῶν ἀναπλα σμὸν, τὴν τοῦ Λαζάρου τεταρταίαν καὶ πεπορθμευ- μένην, καὶ ἔζουσαν ήδη σπλάγχνων ἀναχάλκευσιν, τὸ πλῆθος τῶν ἀντικειμένων δαιμόνων τρεμόντων την παρουσίαν καὶ βοώντων. Ηλθες πρὸ καιροῦ βασα- είσαι ἡμᾶς, τὴν πρόσταξιν καὶ τὸν φίμον τῆς μαινομένης θαλάσσης, την πορείαν τὴν ἐπὶ τοῦ νώ του τῶν ὑδάτων, ὡς καὶ τὸν Πέτρον συμβαδίζειν ἐκέ λευσε, κἀκείνον ἀπιστία κατασχεθέντος καὶ καταπον τουμένου καὶ βοῶντος· Κύριε βοήθει μοι, καὶ τοῦ βυθοῦ ἀνασπάσαντος, αὖθις συμβαδίσας, ὑγιῆ ἐπὶ τὸ πλοῖον ἀποκατέστησε, τὴν γενομένην έκλειψιν ηλίου ἐπὶ ὥρας τρεῖς ἐν καιρῷ τοῦ πάθους, ἐν τεσσαρεσκαι δεκαταίᾳ τῇ σελήνῃ· ὅπερ καὶ τοῦτο ἐναντίον ἐστὶ της κοσμικής σοφίας· εἰ μὴ γὰρ ἐν νεομηνία σελη νέου, οὐ παρακολουθεί κατ' αὐτοὺς ἔκλειψις ἡλίου τὸν κλόνον τῆς γῆς, καὶ τῶν πετρῶν καὶ τοῦ ναοῦ το καταπέτασμα διαῤῥαγέν; Καὶ τὰ ἄλλα πάντα, Σπερ νῦν καταλέγειν οὐκ εὐχαρές, παραλείψας, ἐπ' αὐτὴν τὴν ἀνάστασιν λοιπὸν δραμοῦμαι, τὸν τῶν ἀν θρώπων, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου ἀνακαινισμόν· τὴν δωρεὰν τῆς ἀφθαρσίας καὶ τῆς ἀθανασίας καὶ τῆς ἀτρεπτότητας της δωρουμένης παρὰ τοῦ Θεοῦ παντὶ τῷ κόσμῳ· τὴν ἄνοδον αὐτῶν πάλιν τὴν εἰς τὸν οὐ μανών, ἔνθα καὶ πρῶτος εισελήλυθε κατὰ σάρκα δ Δεσπότης Χριστός· τῶν ἀποστόλων τὰς σκιὰς αἳ τοὺς ἀρρώστους ἐρώννυον, τοῦ ᾿Αποστόλου Παύλου την * TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. III. A Quomodo possunt filem habere stupenelis istis mis C – raculis sub magno Moyse editis, de quibus subinda verba fecimus ; similiterque sub Jesu Nare, cuIA sol et luna steterunt, disque admoluat prouela est, donec ille bostes in fugain verteret; sub Ezechia item, qui solem decem gradibus retroce - dere fecit, qua de re obstupefactus Babylonius lega- tos Czechiae misit ? Paragrapha. Quidam dicunt, apud Persas ad hoc usque tem- pus celebritatem Mithre, id est solis, agi in me- moriam signi sub Ezechia editi. Tesius. Sub Nabuchodonosore ignis ille omnia devorans trium puerorum vincula quidem exussit, vesti- mentoruin autem ne pilum quidem consumpsit. Quid Eliam memorem tantum illum virum, qui in curru igneo cœlum decucurrit, mortuum excitavit, verbo solum pluviam quadraginta duobus mensibus cohibuit : Quid ejus discipulum Elisæum, qui lignum conjecit in aquam, et ferrum reduxit, cujus cineres mortuum suscitarunt ? Similiter quid sub Domino Christo patrata miracula recenseam: stupendum ex Virgine ortum, apparentis stelle testimonium, magorum adorationem, pastoribus ab angelo datum cum gaudio nuntium, a multitudine exercitus an- gelorum celebratam gloriam, Simeonis precationema cum gratiarum actione conjunctam, Annæ confes- sionem, ipsius Christi primum miraculum in Cana Galilmæ, qui in nuptiis inexspectatum vini potum magnifice suppeditavit; cæco nato per lutuin ex spuίο factum datum oculorum usum, La- zari quatriduani mortui fetentium jam viscerum restaurationem, adversariorum dæmonum turbant co præsente perterritam, et clamantem: Venisti ante tempus torquere nos "; jussionem et frenum furenti mari impositum, incessum supra dorsum maris, quando Petrum secum ambulare jussit, ac illum, incredulitate correptum, cum demergeretur. et clamaret, Domine, auxiliare mihi ^, extraxit Chri stus ex profundo, ac secum deducens incolumem in naviculam restituit ; eclipsin solis tempore passio- nis tribus horis perseverantem, idque in quaria- D decima luna, quod sane a szculari sapientia alie- Matth. viii. 20. * Matth. xiv, 50. • Dum est : nonnisi enim in neomenis lunari, secum- dum sophos illos, potest solis eclipsis contingere ; terræ motum, petrarum et veli templi scissionem ? Cæteris autem omnibus, quæ janı enumerare hand ita facile esset, prætermissis, ad ipsam demum re- surrectionem decurram, quæ hominum et lo'ius mundi renovatio est ; domum incorruptionis, im-- mortalitatis, immutabilitatis, universo mundo concessum a Deo; ascensum item hominum in cœlum, quo primus secundum carnem Dominus Christus ingressus est. Quid referam apostolorum umbras, que infirmus curabant ; apostoli Pauli raptum usque ad tertium coelum, id est tertia mad

Α ἁρπαγὴν τὴν ἕως τρίτου οὐρανοῦ γενομένην, τουτέστι μος- παρὰ τὸ τρίτον του διαστήματος τοῦ ὕψους τοῦ οὐρα νοῦ, ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος· πάλιν τὴν ἐν τῷ παραδείσι, ἔνθα καὶ τῶν ἀῤῥήτων ῥημάτων ἠξιώθη ἀκουστής γενέσθαι, ἅπερ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπι λαλῆσαι; "Απερ πάντα παράδοξα τυγχάνει, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν ἤτοι κατάστασιν ὑπερβαίνει. Έτι παραγραφή. Ἐπὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυὴ ἐστάθη ὁ ἥλιος· ἐπὶ Έζε κίου διὰ Ἡσαΐου ἀνεπόδισεν· ἐπὶ τοῦ πάθους του Χριστοῦ παρὰ τὸν κανόνα τῶν ἔξωθεν ὅλος ἐξέλιπεν. Ἡ ἀξιοπιστία τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τὰ παράδοξα καὶ μεγάλα θαύματα καὶ αἱ προῤῥήσει;· ἡ ἀξιοπιστία Πλάτωνος, καὶ Αριστοτέλους, Πτολεμαίου καὶ τῶν λοιπῶν, ἐκ ψή- Β φων γινώσκειν ἔκλειψιν ἡλίου καὶ σελήνης· είγε κα οὕτως ἀληθεύ[σ]ωσι. Το κείμενον. Καὶ ταῦτα μὲν τοὺς τότε ἀνθρώπους γινόμενα παρ εσκεύασαν πείθεσθαι καὶ περὶ τῶν προρρήσεων ἡμᾶς δὲ αἱ ἐκβάσεις τῶν προφητειών παρασκευάζουσι πείθεσθαι περὶ τῶν σημείων, καὶ περὶ πάντων ὧν ἐλάλησαν· οἷον γέγονε καὶ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· Κατερχόμενος τότε ἐκ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν καὶ προσο έχων τῇ Ἱερουσαλήμ, ἀπέναντι ταλανίζων αὐτήν, φησὶν οὕτως· Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τὰ νοσο σία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσα τε! Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Εἶτα ἀποφηναμένου αὐτοῦ κατὰ τοῦ ναοῦ, οἱ μαθηταὶ ἐδάχνοντο ἔτι Ἰουδαϊκώτερον διακείμενοι, καί φησι μετὰ ταῦτα· Κατελθόντες ἐκ τοῦ ὄρους, υπέδειξαν αὐτῷ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦ· ἵνα δῆθεν εἰς οξ κτον αὐτὸν κινήσωσι, καὶ τὴν φωνὴν τὴν κατὰ τοῦ ναοῦ ἀνακαλέσηται· ᾔδεσαν γὰρ καὶ ἐπίστευον πάντα τὰ λαλούμενα παρ' αὐτοῦ γίνεσθαι. Ο δὲ γνούς πρὸς αὐτούς φησι· Βλέπετε πάντα ταῦτα; Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀφεθῇ ὧδε λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ μὴ καταλυθήσεται. Ἐκεῖνοι δὲ φοβηθέντες, ησύχασαν, μηκέτι εἰπόντες τὰ περὶ τούτου. Εκ τότε οὖν ἐλθόν τες Ῥωμαῖοι, καὶ τὸν ναὸν καὶ τὴν πόλιν κατέσκα ψαν, καὶ ἔρημον παντελῶς εἰργάσαντο· ὥσπερ ἐκ συνθήματος Δεσπότου τὸ προσταχθὲν ἐκπληρώσαν τες· καὶ ὁρῶμεν αὐταῖς ὄψεσι μέχρι τοῦ νῦν, ἰδοὺ πλέον πεντακοσίων ἐτῶν ἐξότε ἔρημος γέγονε, μὴ δυνάμενος ἀνανεωθῆναι. Ἔτι εἶπε τοῖς ἰδίοις μαθη ταῖς· Θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον· καὶ πάλιν· Πύλαι ᾄδου οὐ κατισχύσουσι τῆς Ἐκκλη· σίας· καὶ πάλιν, πᾶσαν τὴν οἰκουμένην πλησθήσε σθαι τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας· ὥσπερ ζύμην λαβοῦσα γυνὴ κρύψει εἰς ἀλεύρου πάτα τρία, ἕως οὗ ζυμωθή ὅλον, καὶ γένηται ἔν· καὶ πάλιν, Κηρυχθήσεται τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Μεθ' οὗ καὶ γυναῖκε εὔνουν αὐτῷ συγκηρύττεσθαι· καὶ ὁρῶμεν τὰς ἐκε βάσεις πάντων γενομένας. Διωκόμενοι γάρ ποτε πάν οἱ Χριστιανοὶ ἐξ Ἑλλήνων καὶ Ἰουδαίων, νενικήκασι COSME INDICOPLEUSTE nus parte quam distet calum a terra, nempe usqμε ad firmamentum; rursusque in paradisum, ubi arcanorum verborum dignus habitus est, auditor factus eorum quæ non licet homini loqui? Quæ sane omnia mirabilia sunt, et naturam, sive statum Inostrum, excedunt. Paragrapha ulia. Sub Jesu Nave sol stetit, sub Ezechia Isaiæ opera retrocessit, in passione Christi contra exte- rorum regulam totus defecit. Quæ prophetis, apo- stolis et ipsi Christo fidem conciliant, sunt stupenda et magna miracula, atque prædictiones; quod Pla- toni, Aristoteli, Ptolemæo et aliis fiden addere sit, illud est, ex calculis eclipsin solis et lunæ co- gnoscere si tamen vel ita vere dicant. Textus. Et hæc quidem priscos illos homines ad obtem- perandum prædictionibus perpulerunt; nobis au- tem prophetiarum eventus suadent, ut fidem habea- mus signis et aliis omnibus quæ prophetæ locuti sunt: quale factum est Domini Christi tempore, cum, descendens ex monte Olivarum, et Jerosolymam respiciens, ejusque infortunium dolens, sic ait: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum yallina congregal pullos suos sub alus, et noluistis ? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *. Deinde, cum sententiam tulisset adversus templum, discipuli, adhuc Judaico more affecti, angebantur; aitque postea : Descendentes de monte ostenderunt ipsi structuram templi, ut videlicet ipsum ad misericordiam flecterent, et ille suam contra tem- plum vocem et sententiam revocaret: sciebant enim et credebant omnia ab eo prolata eventura esse. llle rei non nescius sic ipsos alloquitur: Vi- detis hæc omnia? Amen dico vobis non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruatur *. Illi vero timentes, tandem quieverunt, neque ultra hac de re locuti sunt. Exinde vero irrumpentes Roma- ni et templum et urbem solo æquarunt, et in so- litudinem prorsus verterunt, quasi ex pacto, Domini jussa exsequentes. Et hactenus ipsis oculis vide- mus, elapsis annis plus quingentis, ita in deser- Lum conversum locum esse, ut instaurari nequeat. icebat item discipulis suis: Confidite, ego vici mundum "; ac rursum: Porte inferi non prævale- bent adversus Ecclesiam ; iterumque ait, totum orbem doctrina sua replendum esse, quemadmo- dum cum mulier fermentum accipit et in tria fa- rinæ sata abscondit, donec fermentetur totum et unum efliciatur ; ac rursum : Prædicabitur Evan- gelium in universo mundo ". Quo dicto etiam quamdam sibi benevolam mulierem una prædican- dam esse docet: omniumque rerum eventus jam conspicimus. Nam cum obm Christiani a Græcis 4. ** Matth. xxmi, 37, 58. * Matth. xxi, 14. G D • "Muth. s Joan. avi, 55. e Matth. xs1, 18. 53. * Matth. XXIV, 1. * ibid. 2.

Α ἁρπαγὴν τὴν ἕως τρίτου οὐρανοῦ γενομένην, τουτέστι μος- παρὰ τὸ τρίτον του διαστήματος τοῦ ὕψους τοῦ οὐρα νοῦ, ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος· πάλιν τὴν ἐν τῷ παραδείσι, ἔνθα καὶ τῶν ἀῤῥήτων ῥημάτων ἠξιώθη ἀκουστής γενέσθαι, ἅπερ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπι λαλῆσαι; "Απερ πάντα παράδοξα τυγχάνει, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν ἤτοι κατάστασιν ὑπερβαίνει. Έτι παραγραφή. Ἐπὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυὴ ἐστάθη ὁ ἥλιος· ἐπὶ Έζε κίου διὰ Ἡσαΐου ἀνεπόδισεν· ἐπὶ τοῦ πάθους του Χριστοῦ παρὰ τὸν κανόνα τῶν ἔξωθεν ὅλος ἐξέλιπεν. Ἡ ἀξιοπιστία τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τὰ παράδοξα καὶ μεγάλα θαύματα καὶ αἱ προῤῥήσει;· ἡ ἀξιοπιστία Πλάτωνος, καὶ Αριστοτέλους, Πτολεμαίου καὶ τῶν λοιπῶν, ἐκ ψή- Β φων γινώσκειν ἔκλειψιν ἡλίου καὶ σελήνης· είγε κα οὕτως ἀληθεύ[σ]ωσι. Το κείμενον. Καὶ ταῦτα μὲν τοὺς τότε ἀνθρώπους γινόμενα παρ εσκεύασαν πείθεσθαι καὶ περὶ τῶν προρρήσεων ἡμᾶς δὲ αἱ ἐκβάσεις τῶν προφητειών παρασκευάζουσι πείθεσθαι περὶ τῶν σημείων, καὶ περὶ πάντων ὧν ἐλάλησαν· οἷον γέγονε καὶ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· Κατερχόμενος τότε ἐκ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν καὶ προσο έχων τῇ Ἱερουσαλήμ, ἀπέναντι ταλανίζων αὐτήν, φησὶν οὕτως· Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τὰ νοσο σία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσα τε! Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Εἶτα ἀποφηναμένου αὐτοῦ κατὰ τοῦ ναοῦ, οἱ μαθηταὶ ἐδάχνοντο ἔτι Ἰουδαϊκώτερον διακείμενοι, καί φησι μετὰ ταῦτα· Κατελθόντες ἐκ τοῦ ὄρους, υπέδειξαν αὐτῷ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦ· ἵνα δῆθεν εἰς οξ κτον αὐτὸν κινήσωσι, καὶ τὴν φωνὴν τὴν κατὰ τοῦ ναοῦ ἀνακαλέσηται· ᾔδεσαν γὰρ καὶ ἐπίστευον πάντα τὰ λαλούμενα παρ' αὐτοῦ γίνεσθαι. Ο δὲ γνούς πρὸς αὐτούς φησι· Βλέπετε πάντα ταῦτα; Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀφεθῇ ὧδε λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ μὴ καταλυθήσεται. Ἐκεῖνοι δὲ φοβηθέντες, ησύχασαν, μηκέτι εἰπόντες τὰ περὶ τούτου. Εκ τότε οὖν ἐλθόν τες Ῥωμαῖοι, καὶ τὸν ναὸν καὶ τὴν πόλιν κατέσκα ψαν, καὶ ἔρημον παντελῶς εἰργάσαντο· ὥσπερ ἐκ συνθήματος Δεσπότου τὸ προσταχθὲν ἐκπληρώσαν τες· καὶ ὁρῶμεν αὐταῖς ὄψεσι μέχρι τοῦ νῦν, ἰδοὺ πλέον πεντακοσίων ἐτῶν ἐξότε ἔρημος γέγονε, μὴ δυνάμενος ἀνανεωθῆναι. Ἔτι εἶπε τοῖς ἰδίοις μαθη ταῖς· Θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον· καὶ πάλιν· Πύλαι ᾄδου οὐ κατισχύσουσι τῆς Ἐκκλη· σίας· καὶ πάλιν, πᾶσαν τὴν οἰκουμένην πλησθήσε σθαι τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας· ὥσπερ ζύμην λαβοῦσα γυνὴ κρύψει εἰς ἀλεύρου πάτα τρία, ἕως οὗ ζυμωθή ὅλον, καὶ γένηται ἔν· καὶ πάλιν, Κηρυχθήσεται τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Μεθ' οὗ καὶ γυναῖκε εὔνουν αὐτῷ συγκηρύττεσθαι· καὶ ὁρῶμεν τὰς ἐκε βάσεις πάντων γενομένας. Διωκόμενοι γάρ ποτε πάν οἱ Χριστιανοὶ ἐξ Ἑλλήνων καὶ Ἰουδαίων, νενικήκασι COSME INDICOPLEUSTE nus parte quam distet calum a terra, nempe usqμε ad firmamentum; rursusque in paradisum, ubi arcanorum verborum dignus habitus est, auditor factus eorum quæ non licet homini loqui? Quæ sane omnia mirabilia sunt, et naturam, sive statum Inostrum, excedunt. Paragrapha ulia. Sub Jesu Nave sol stetit, sub Ezechia Isaiæ opera retrocessit, in passione Christi contra exte- rorum regulam totus defecit. Quæ prophetis, apo- stolis et ipsi Christo fidem conciliant, sunt stupenda et magna miracula, atque prædictiones; quod Pla- toni, Aristoteli, Ptolemæo et aliis fiden addere sit, illud est, ex calculis eclipsin solis et lunæ co- gnoscere si tamen vel ita vere dicant. Textus. Et hæc quidem priscos illos homines ad obtem- perandum prædictionibus perpulerunt; nobis au- tem prophetiarum eventus suadent, ut fidem habea- mus signis et aliis omnibus quæ prophetæ locuti sunt: quale factum est Domini Christi tempore, cum, descendens ex monte Olivarum, et Jerosolymam respiciens, ejusque infortunium dolens, sic ait: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum yallina congregal pullos suos sub alus, et noluistis ? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *. Deinde, cum sententiam tulisset adversus templum, discipuli, adhuc Judaico more affecti, angebantur; aitque postea : Descendentes de monte ostenderunt ipsi structuram templi, ut videlicet ipsum ad misericordiam flecterent, et ille suam contra tem- plum vocem et sententiam revocaret: sciebant enim et credebant omnia ab eo prolata eventura esse. llle rei non nescius sic ipsos alloquitur: Vi- detis hæc omnia? Amen dico vobis non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruatur *. Illi vero timentes, tandem quieverunt, neque ultra hac de re locuti sunt. Exinde vero irrumpentes Roma- ni et templum et urbem solo æquarunt, et in so- litudinem prorsus verterunt, quasi ex pacto, Domini jussa exsequentes. Et hactenus ipsis oculis vide- mus, elapsis annis plus quingentis, ita in deser- Lum conversum locum esse, ut instaurari nequeat. icebat item discipulis suis: Confidite, ego vici mundum "; ac rursum: Porte inferi non prævale- bent adversus Ecclesiam ; iterumque ait, totum orbem doctrina sua replendum esse, quemadmo- dum cum mulier fermentum accipit et in tria fa- rinæ sata abscondit, donec fermentetur totum et unum efliciatur ; ac rursum : Prædicabitur Evan- gelium in universo mundo ". Quo dicto etiam quamdam sibi benevolam mulierem una prædican- dam esse docet: omniumque rerum eventus jam conspicimus. Nam cum obm Christiani a Græcis 4. ** Matth. xxmi, 37, 58. * Matth. xxi, 14. G D • "Muth. s Joan. avi, 55. e Matth. xs1, 18. 53. * Matth. XXIV, 1. * ibid. 2.

Α ἁρπαγὴν τὴν ἕως τρίτου οὐρανοῦ γενομένην, τουτέστι μος- παρὰ τὸ τρίτον του διαστήματος τοῦ ὕψους τοῦ οὐρα νοῦ, ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος· πάλιν τὴν ἐν τῷ παραδείσι, ἔνθα καὶ τῶν ἀῤῥήτων ῥημάτων ἠξιώθη ἀκουστής γενέσθαι, ἅπερ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπι λαλῆσαι; "Απερ πάντα παράδοξα τυγχάνει, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν ἤτοι κατάστασιν ὑπερβαίνει. Έτι παραγραφή. Ἐπὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυὴ ἐστάθη ὁ ἥλιος· ἐπὶ Έζε κίου διὰ Ἡσαΐου ἀνεπόδισεν· ἐπὶ τοῦ πάθους του Χριστοῦ παρὰ τὸν κανόνα τῶν ἔξωθεν ὅλος ἐξέλιπεν. Ἡ ἀξιοπιστία τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τὰ παράδοξα καὶ μεγάλα θαύματα καὶ αἱ προῤῥήσει;· ἡ ἀξιοπιστία Πλάτωνος, καὶ Αριστοτέλους, Πτολεμαίου καὶ τῶν λοιπῶν, ἐκ ψή- Β φων γινώσκειν ἔκλειψιν ἡλίου καὶ σελήνης· είγε κα οὕτως ἀληθεύ[σ]ωσι. Το κείμενον. Καὶ ταῦτα μὲν τοὺς τότε ἀνθρώπους γινόμενα παρ εσκεύασαν πείθεσθαι καὶ περὶ τῶν προρρήσεων ἡμᾶς δὲ αἱ ἐκβάσεις τῶν προφητειών παρασκευάζουσι πείθεσθαι περὶ τῶν σημείων, καὶ περὶ πάντων ὧν ἐλάλησαν· οἷον γέγονε καὶ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· Κατερχόμενος τότε ἐκ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν καὶ προσο έχων τῇ Ἱερουσαλήμ, ἀπέναντι ταλανίζων αὐτήν, φησὶν οὕτως· Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις τὰ νοσο σία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσα τε! Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Εἶτα ἀποφηναμένου αὐτοῦ κατὰ τοῦ ναοῦ, οἱ μαθηταὶ ἐδάχνοντο ἔτι Ἰουδαϊκώτερον διακείμενοι, καί φησι μετὰ ταῦτα· Κατελθόντες ἐκ τοῦ ὄρους, υπέδειξαν αὐτῷ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦ· ἵνα δῆθεν εἰς οξ κτον αὐτὸν κινήσωσι, καὶ τὴν φωνὴν τὴν κατὰ τοῦ ναοῦ ἀνακαλέσηται· ᾔδεσαν γὰρ καὶ ἐπίστευον πάντα τὰ λαλούμενα παρ' αὐτοῦ γίνεσθαι. Ο δὲ γνούς πρὸς αὐτούς φησι· Βλέπετε πάντα ταῦτα; Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀφεθῇ ὧδε λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ μὴ καταλυθήσεται. Ἐκεῖνοι δὲ φοβηθέντες, ησύχασαν, μηκέτι εἰπόντες τὰ περὶ τούτου. Εκ τότε οὖν ἐλθόν τες Ῥωμαῖοι, καὶ τὸν ναὸν καὶ τὴν πόλιν κατέσκα ψαν, καὶ ἔρημον παντελῶς εἰργάσαντο· ὥσπερ ἐκ συνθήματος Δεσπότου τὸ προσταχθὲν ἐκπληρώσαν τες· καὶ ὁρῶμεν αὐταῖς ὄψεσι μέχρι τοῦ νῦν, ἰδοὺ πλέον πεντακοσίων ἐτῶν ἐξότε ἔρημος γέγονε, μὴ δυνάμενος ἀνανεωθῆναι. Ἔτι εἶπε τοῖς ἰδίοις μαθη ταῖς· Θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον· καὶ πάλιν· Πύλαι ᾄδου οὐ κατισχύσουσι τῆς Ἐκκλη· σίας· καὶ πάλιν, πᾶσαν τὴν οἰκουμένην πλησθήσε σθαι τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας· ὥσπερ ζύμην λαβοῦσα γυνὴ κρύψει εἰς ἀλεύρου πάτα τρία, ἕως οὗ ζυμωθή ὅλον, καὶ γένηται ἔν· καὶ πάλιν, Κηρυχθήσεται τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Μεθ' οὗ καὶ γυναῖκε εὔνουν αὐτῷ συγκηρύττεσθαι· καὶ ὁρῶμεν τὰς ἐκε βάσεις πάντων γενομένας. Διωκόμενοι γάρ ποτε πάν οἱ Χριστιανοὶ ἐξ Ἑλλήνων καὶ Ἰουδαίων, νενικήκασι COSME INDICOPLEUSTE nus parte quam distet calum a terra, nempe usqμε ad firmamentum; rursusque in paradisum, ubi arcanorum verborum dignus habitus est, auditor factus eorum quæ non licet homini loqui? Quæ sane omnia mirabilia sunt, et naturam, sive statum Inostrum, excedunt. Paragrapha ulia. Sub Jesu Nave sol stetit, sub Ezechia Isaiæ opera retrocessit, in passione Christi contra exte- rorum regulam totus defecit. Quæ prophetis, apo- stolis et ipsi Christo fidem conciliant, sunt stupenda et magna miracula, atque prædictiones; quod Pla- toni, Aristoteli, Ptolemæo et aliis fiden addere sit, illud est, ex calculis eclipsin solis et lunæ co- gnoscere si tamen vel ita vere dicant. Textus. Et hæc quidem priscos illos homines ad obtem- perandum prædictionibus perpulerunt; nobis au- tem prophetiarum eventus suadent, ut fidem habea- mus signis et aliis omnibus quæ prophetæ locuti sunt: quale factum est Domini Christi tempore, cum, descendens ex monte Olivarum, et Jerosolymam respiciens, ejusque infortunium dolens, sic ait: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum yallina congregal pullos suos sub alus, et noluistis ? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta *. Deinde, cum sententiam tulisset adversus templum, discipuli, adhuc Judaico more affecti, angebantur; aitque postea : Descendentes de monte ostenderunt ipsi structuram templi, ut videlicet ipsum ad misericordiam flecterent, et ille suam contra tem- plum vocem et sententiam revocaret: sciebant enim et credebant omnia ab eo prolata eventura esse. llle rei non nescius sic ipsos alloquitur: Vi- detis hæc omnia? Amen dico vobis non relinquetur hic lapis super lapidem, qui non destruatur *. Illi vero timentes, tandem quieverunt, neque ultra hac de re locuti sunt. Exinde vero irrumpentes Roma- ni et templum et urbem solo æquarunt, et in so- litudinem prorsus verterunt, quasi ex pacto, Domini jussa exsequentes. Et hactenus ipsis oculis vide- mus, elapsis annis plus quingentis, ita in deser- Lum conversum locum esse, ut instaurari nequeat. icebat item discipulis suis: Confidite, ego vici mundum "; ac rursum: Porte inferi non prævale- bent adversus Ecclesiam ; iterumque ait, totum orbem doctrina sua replendum esse, quemadmo- dum cum mulier fermentum accipit et in tria fa- rinæ sata abscondit, donec fermentetur totum et unum efliciatur ; ac rursum : Prædicabitur Evan- gelium in universo mundo ". Quo dicto etiam quamdam sibi benevolam mulierem una prædican- dam esse docet: omniumque rerum eventus jam conspicimus. Nam cum obm Christiani a Græcis 4. ** Matth. xxmi, 37, 58. * Matth. xxi, 14. G D • "Muth. s Joan. avi, 55. e Matth. xs1, 18. 53. * Matth. XXIV, 1. * ibid. 2.

καὶ τοὺς διώκοντας εἰς ἑαυτοὺς εἴλκυσαν. Ομοίως καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ποτὲ μὴ καταβαλλομένην, ἀλλὰ πληθυνομένην, καὶ ὁμοίως πᾶσαν τὴν γῆν τῆς διδα σκαλίας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ πληρωθεῖσαν, καὶ ότι πληρουμένην, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον κηρυττόμενον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ· ὅπερ ἐν πλείοσι τόποις παρών ἰδὼν καὶ μεμαθηκὼς ἀπαγγέλλω ὡς ἐπὶ τῆς ἀλη θεία;. δίᾳ, ἔνθα τὸ Ἰνδικὸν πέλαγος ἐστι, καὶ ἐκκλησία Χριστιανῶν ἐστιν ἐκεῖ καὶ κληρικοὶ καὶ πιστοὶ, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ περαιτέρω· ὁμοίως καὶ εἰς τὴν λεγο μένην Μπλέ, ἔνθα τὸ πέπερι γίνεται· καὶ ἐν τῇ Καλ λιάνα δὲ τῇ καλουμένῃ, καὶ ἐπίσκοπός ἐστιν ἀπὸ Περσίδος χειροτονούμενο;. Ομοίως καὶ ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Διοσκορίδους κατὰ τὸ αὐτὸ Ἰνδικὸν πέλαγος, ἔνθα καὶ οἱ παροικούντες Ελληνιστί λα λοῦσι, πάροικοι των Πτολεμαίων τῶν μετὰ ᾿Αλέξαν- ὄρον τὸν Μακεδόνα ὑπαρχόντων, καὶ κληρικοί εἰσιν ἐκ Περσίδος χειροτονούμενοι καὶ πεμπόμενοι ἐν τοῖς αὐτόθι, καὶ Χριστιανῶν πλῆθος· ἦν νῆσον παρέπλευσα μὲν, οὐ κατῆλθον δὲ ἐν αὐτῇ· συνέτυχον δὲ ἀνδράσι τῶν ἐκεῖ Ἑλληνιστί λαλοῦσιν, ἐλθοῦσιν ἐν τῇ Αίθιο τία. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ Βάκτροις, καὶ Ούννοις, καὶ Πέρσαις, καὶ λοιποῖς Ινδαλς, καὶ Περσαρμενίοις, καὶ Μήδοις, καὶ Ἐλαμίταις καὶ πάτῃ τῇ χώρα. Περ σίδος καὶ ἐκκλησίαι ἄπειροι καὶ ἐπίσκοποι, καὶ Χρι- στιανοὶ λαοὶ πάμπολλιν, καὶ μάρτυρες πολλοὶ, καὶ μονάζοντες ἡσυχασταί. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ τὴν Αίθιο- πίαν, Αξώμην τε καὶ πᾶσαν τὴν περίχωρον "Αρα Εάς τε τοὺς Εὐδαίμονας, τοὺς νῦν καλουμένους Ομη- ρίτας, πᾶσαν ᾿Αραβίαν καὶ Παλαιστίνην, Φοινίκην τε καὶ πᾶσαν Συρίαν καὶ ᾿Αντιόχειαν μέχρι Μεσοπο ταμίας, Νωδάτας τε καὶ Γαραμάντας, Αίγυπτον καὶ Λιβύην καὶ Πεντάπολιν, Αφρικήν καὶ Μαυριτανίαν έως Γαδείρων, τὰ πρὸς νότον πανταχοῦ ἐκκλησίαι Χριστιανῶν εἰσι, καὶ ἐπίσκοποι, μάρτυρες, μονάζον. τες, ἡσυχασταὶ διαπαντός, ὅπῃ ἐστὶ κηρυττόμενον τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ. Ομοίως πάλιν Κιλικίαν, Ασίαν, Καππαδοκίαν, Ααζικήν, καὶ Πόντον, καὶ τὰ ὑπερβόρεια μέρη Σκυθών, Υρκάνων, Ερούλλων, Βουλγάρων, Ελλαδικῶν τε καὶ Ἰλλυρίων, Δαλμά των, Γότθων, Ισπανών, Ρωμαίων, Φράγγων, καὶ λοιπῶν ἐθνῶν μέχρι τῶν Γαδείρων τοῦ Ὠκεανοῦ κατὰ τὸ βόρειον μέρος, πιστευσάντων καὶ καταγγελ. λόντων τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἀνάστα σιν τὴν ἐκ νεκρῶν ὁμολογούντων. Καὶ πληρουμένας ὁρῶμεν τὰς προρρήσεις εἰς πάντα τὸν κόσμον. Ποιος Σωκράτης, ή Πυθαγόρας, η Πλάτων, Αριστοτέλης, ή Ετερός τις τῶν διαπρεψάντων παρὰ τοῖς ἔξωθεν φιλοσόφοις, ἠξιώθη προειπεῖν * κηρύξαι τι τοιοῦτον, ὠφέλιμον τῷ κόσμῳ, ἀνάστασιν νεκρῶν, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ἀσάλευ τον, χαριζομένην τοῖς ἀνθρώποις; Εἰ μὴ μόνον ἐκ ψήφου καὶ κοσμικής μαθήσεως, ὡς εἴ γε καὶ αὐτὸ ἀληθεύουσι, τὰς ἐκλείψεις τὰς ἡλιακὰς καὶ τὰς σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. III. A et Judais vehementer impugnarentur, vicerunt ta PATROL. GR. LXXXVIII. B men, et adversarios suos ad se pertraxerunt. Ec- clesiam similiter non destructani, sed admodum multiplicatam cernimus: itemque totum orbem doctrina Domini Christi repletum, eamque in dies propagari, Evangelium etiam in universa terra præ- dicari videmus. Quod cum multis in locis præsens ipse, tum oculis, tum narratu aliorum edidicerim, quasi teste veritate renuntio. In Taprobana insula ad interiorem Indiam, ubi Indicom pelagus exstat, ecclesia Christianorum ba- betur, ubi clerici et fideles reperiuntur: an ulte- rius etiam, ignoro. Similiter in Malc, ut vocant, ubi gignitur piper. In Calliana vero (sic nuncupant) episcopus est, in Perside orlinari solitus. Simili- terque in insula quæ Dioscoridis vocatur, in eo- dem mari Indico sita, cujus incolæ Græce loquun- tur, sunique coloni a Ptolemais Alexandri Macedonis successoribus istuc deportati, clerici re- periuntur, ex Perside, ubi ordinantur, eodem trans- missi : ibi etiam Christianorum multitudo versatur. Cui insulae adnavigavi, neque tamen eo descensum feci : verum cum quibusdam ejus incolis Græce lo- quentibus colloquia miscui, qui in Æthiopiam pro- ficiscebantur. Itemque apud Bactros, Hunnos, Per- sas, reliquos Indos, Persarmenos, Medos, Ela- mitas, atque in tota Persidis regione ecclesiæ in- Anile sunt; episcopi itern, Christianique populi magno aumero, martyres multi, monachi et hesy- C chasta. Similiterque in Ethiopia, in Axumi et in universa circum-regione. Apud Arabas quoque Fe lices, qui jam vocantur Homeritæ, in universa Ara- bia, Palæstina, Phænice et tota Syria, Antiochia usque ad Mesopotamiam, Nobatas et Garamantas, in Egypto, Libya, Pentapoli, Africa et Mauritania Christianorum videas, et episcopos, martyres, no- usque ad Gades versus meridiem ubique ecclesias nachos, hesychastas, ubi prædicatum fuit Evan- gelium Christi. Itemque in Cilicia, Asia, Cappado- cia, Lazica, Ponto, et in hyperboreis partibus Sey- Helladicorum, Illyriorum, Dalmatarum, Gotthorum, tharum, Hyrcanorum, Herulorum, Bulgarorum, Hispanorum, Romanorum, Francorum, et reliqua- rum gemium usque ad Gades Oceani versus se- ptentrionalem plagam : qui omnes crediderunt, ac Evangelium Christi annuntiant, resurrectionem- que mortuorum confitentur. Atque sic prædictiones in universo mundo completas videmus. D Quis Socrates, aut Pythagoras, aut Plato, aut Aristoteles, aut alius ex philosophis, qui apud ex- wros feruerunt, dignus habitus est, qui tale quid- piam prædiceret aut annuntiaret, mundo scilicet utile, ut est resurrectio mortuorum et regnumi cœ- lorum iminutabile, hominibus concessum ? Nonuisi enim ex calculis et sæculari disciplina possunt quid- piam prænuntiare; ita ut, etiamsi vere dicant, (3) Ἐν τῇ Ταπροβάνῃ νήσῳ ἐν τῇ ἐσωτέρᾳ Ιν- (35) De Christianismo in india vide in praefatione.

καὶ τοὺς διώκοντας εἰς ἑαυτοὺς εἴλκυσαν. Ομοίως καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ποτὲ μὴ καταβαλλομένην, ἀλλὰ πληθυνομένην, καὶ ὁμοίως πᾶσαν τὴν γῆν τῆς διδα σκαλίας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ πληρωθεῖσαν, καὶ ότι πληρουμένην, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον κηρυττόμενον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ· ὅπερ ἐν πλείοσι τόποις παρών ἰδὼν καὶ μεμαθηκὼς ἀπαγγέλλω ὡς ἐπὶ τῆς ἀλη θεία;. δίᾳ, ἔνθα τὸ Ἰνδικὸν πέλαγος ἐστι, καὶ ἐκκλησία Χριστιανῶν ἐστιν ἐκεῖ καὶ κληρικοὶ καὶ πιστοὶ, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ περαιτέρω· ὁμοίως καὶ εἰς τὴν λεγο μένην Μπλέ, ἔνθα τὸ πέπερι γίνεται· καὶ ἐν τῇ Καλ λιάνα δὲ τῇ καλουμένῃ, καὶ ἐπίσκοπός ἐστιν ἀπὸ Περσίδος χειροτονούμενο;. Ομοίως καὶ ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Διοσκορίδους κατὰ τὸ αὐτὸ Ἰνδικὸν πέλαγος, ἔνθα καὶ οἱ παροικούντες Ελληνιστί λα λοῦσι, πάροικοι των Πτολεμαίων τῶν μετὰ ᾿Αλέξαν- ὄρον τὸν Μακεδόνα ὑπαρχόντων, καὶ κληρικοί εἰσιν ἐκ Περσίδος χειροτονούμενοι καὶ πεμπόμενοι ἐν τοῖς αὐτόθι, καὶ Χριστιανῶν πλῆθος· ἦν νῆσον παρέπλευσα μὲν, οὐ κατῆλθον δὲ ἐν αὐτῇ· συνέτυχον δὲ ἀνδράσι τῶν ἐκεῖ Ἑλληνιστί λαλοῦσιν, ἐλθοῦσιν ἐν τῇ Αίθιο τία. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ Βάκτροις, καὶ Ούννοις, καὶ Πέρσαις, καὶ λοιποῖς Ινδαλς, καὶ Περσαρμενίοις, καὶ Μήδοις, καὶ Ἐλαμίταις καὶ πάτῃ τῇ χώρα. Περ σίδος καὶ ἐκκλησίαι ἄπειροι καὶ ἐπίσκοποι, καὶ Χρι- στιανοὶ λαοὶ πάμπολλιν, καὶ μάρτυρες πολλοὶ, καὶ μονάζοντες ἡσυχασταί. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ τὴν Αίθιο- πίαν, Αξώμην τε καὶ πᾶσαν τὴν περίχωρον "Αρα Εάς τε τοὺς Εὐδαίμονας, τοὺς νῦν καλουμένους Ομη- ρίτας, πᾶσαν ᾿Αραβίαν καὶ Παλαιστίνην, Φοινίκην τε καὶ πᾶσαν Συρίαν καὶ ᾿Αντιόχειαν μέχρι Μεσοπο ταμίας, Νωδάτας τε καὶ Γαραμάντας, Αίγυπτον καὶ Λιβύην καὶ Πεντάπολιν, Αφρικήν καὶ Μαυριτανίαν έως Γαδείρων, τὰ πρὸς νότον πανταχοῦ ἐκκλησίαι Χριστιανῶν εἰσι, καὶ ἐπίσκοποι, μάρτυρες, μονάζον. τες, ἡσυχασταὶ διαπαντός, ὅπῃ ἐστὶ κηρυττόμενον τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ. Ομοίως πάλιν Κιλικίαν, Ασίαν, Καππαδοκίαν, Ααζικήν, καὶ Πόντον, καὶ τὰ ὑπερβόρεια μέρη Σκυθών, Υρκάνων, Ερούλλων, Βουλγάρων, Ελλαδικῶν τε καὶ Ἰλλυρίων, Δαλμά των, Γότθων, Ισπανών, Ρωμαίων, Φράγγων, καὶ λοιπῶν ἐθνῶν μέχρι τῶν Γαδείρων τοῦ Ὠκεανοῦ κατὰ τὸ βόρειον μέρος, πιστευσάντων καὶ καταγγελ. λόντων τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἀνάστα σιν τὴν ἐκ νεκρῶν ὁμολογούντων. Καὶ πληρουμένας ὁρῶμεν τὰς προρρήσεις εἰς πάντα τὸν κόσμον. Ποιος Σωκράτης, ή Πυθαγόρας, η Πλάτων, Αριστοτέλης, ή Ετερός τις τῶν διαπρεψάντων παρὰ τοῖς ἔξωθεν φιλοσόφοις, ἠξιώθη προειπεῖν * κηρύξαι τι τοιοῦτον, ὠφέλιμον τῷ κόσμῳ, ἀνάστασιν νεκρῶν, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ἀσάλευ τον, χαριζομένην τοῖς ἀνθρώποις; Εἰ μὴ μόνον ἐκ ψήφου καὶ κοσμικής μαθήσεως, ὡς εἴ γε καὶ αὐτὸ ἀληθεύουσι, τὰς ἐκλείψεις τὰς ἡλιακὰς καὶ τὰς σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. III. A et Judais vehementer impugnarentur, vicerunt ta PATROL. GR. LXXXVIII. B men, et adversarios suos ad se pertraxerunt. Ec- clesiam similiter non destructani, sed admodum multiplicatam cernimus: itemque totum orbem doctrina Domini Christi repletum, eamque in dies propagari, Evangelium etiam in universa terra præ- dicari videmus. Quod cum multis in locis præsens ipse, tum oculis, tum narratu aliorum edidicerim, quasi teste veritate renuntio. In Taprobana insula ad interiorem Indiam, ubi Indicom pelagus exstat, ecclesia Christianorum ba- betur, ubi clerici et fideles reperiuntur: an ulte- rius etiam, ignoro. Similiter in Malc, ut vocant, ubi gignitur piper. In Calliana vero (sic nuncupant) episcopus est, in Perside orlinari solitus. Simili- terque in insula quæ Dioscoridis vocatur, in eo- dem mari Indico sita, cujus incolæ Græce loquun- tur, sunique coloni a Ptolemais Alexandri Macedonis successoribus istuc deportati, clerici re- periuntur, ex Perside, ubi ordinantur, eodem trans- missi : ibi etiam Christianorum multitudo versatur. Cui insulae adnavigavi, neque tamen eo descensum feci : verum cum quibusdam ejus incolis Græce lo- quentibus colloquia miscui, qui in Æthiopiam pro- ficiscebantur. Itemque apud Bactros, Hunnos, Per- sas, reliquos Indos, Persarmenos, Medos, Ela- mitas, atque in tota Persidis regione ecclesiæ in- Anile sunt; episcopi itern, Christianique populi magno aumero, martyres multi, monachi et hesy- C chasta. Similiterque in Ethiopia, in Axumi et in universa circum-regione. Apud Arabas quoque Fe lices, qui jam vocantur Homeritæ, in universa Ara- bia, Palæstina, Phænice et tota Syria, Antiochia usque ad Mesopotamiam, Nobatas et Garamantas, in Egypto, Libya, Pentapoli, Africa et Mauritania Christianorum videas, et episcopos, martyres, no- usque ad Gades versus meridiem ubique ecclesias nachos, hesychastas, ubi prædicatum fuit Evan- gelium Christi. Itemque in Cilicia, Asia, Cappado- cia, Lazica, Ponto, et in hyperboreis partibus Sey- Helladicorum, Illyriorum, Dalmatarum, Gotthorum, tharum, Hyrcanorum, Herulorum, Bulgarorum, Hispanorum, Romanorum, Francorum, et reliqua- rum gemium usque ad Gades Oceani versus se- ptentrionalem plagam : qui omnes crediderunt, ac Evangelium Christi annuntiant, resurrectionem- que mortuorum confitentur. Atque sic prædictiones in universo mundo completas videmus. D Quis Socrates, aut Pythagoras, aut Plato, aut Aristoteles, aut alius ex philosophis, qui apud ex- wros feruerunt, dignus habitus est, qui tale quid- piam prædiceret aut annuntiaret, mundo scilicet utile, ut est resurrectio mortuorum et regnumi cœ- lorum iminutabile, hominibus concessum ? Nonuisi enim ex calculis et sæculari disciplina possunt quid- piam prænuntiare; ita ut, etiamsi vere dicant, (3) Ἐν τῇ Ταπροβάνῃ νήσῳ ἐν τῇ ἐσωτέρᾳ Ιν- (35) De Christianismo in india vide in praefatione.

καὶ τοὺς διώκοντας εἰς ἑαυτοὺς εἴλκυσαν. Ομοίως καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ποτὲ μὴ καταβαλλομένην, ἀλλὰ πληθυνομένην, καὶ ὁμοίως πᾶσαν τὴν γῆν τῆς διδα σκαλίας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ πληρωθεῖσαν, καὶ ότι πληρουμένην, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον κηρυττόμενον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ· ὅπερ ἐν πλείοσι τόποις παρών ἰδὼν καὶ μεμαθηκὼς ἀπαγγέλλω ὡς ἐπὶ τῆς ἀλη θεία;. δίᾳ, ἔνθα τὸ Ἰνδικὸν πέλαγος ἐστι, καὶ ἐκκλησία Χριστιανῶν ἐστιν ἐκεῖ καὶ κληρικοὶ καὶ πιστοὶ, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ περαιτέρω· ὁμοίως καὶ εἰς τὴν λεγο μένην Μπλέ, ἔνθα τὸ πέπερι γίνεται· καὶ ἐν τῇ Καλ λιάνα δὲ τῇ καλουμένῃ, καὶ ἐπίσκοπός ἐστιν ἀπὸ Περσίδος χειροτονούμενο;. Ομοίως καὶ ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Διοσκορίδους κατὰ τὸ αὐτὸ Ἰνδικὸν πέλαγος, ἔνθα καὶ οἱ παροικούντες Ελληνιστί λα λοῦσι, πάροικοι των Πτολεμαίων τῶν μετὰ ᾿Αλέξαν- ὄρον τὸν Μακεδόνα ὑπαρχόντων, καὶ κληρικοί εἰσιν ἐκ Περσίδος χειροτονούμενοι καὶ πεμπόμενοι ἐν τοῖς αὐτόθι, καὶ Χριστιανῶν πλῆθος· ἦν νῆσον παρέπλευσα μὲν, οὐ κατῆλθον δὲ ἐν αὐτῇ· συνέτυχον δὲ ἀνδράσι τῶν ἐκεῖ Ἑλληνιστί λαλοῦσιν, ἐλθοῦσιν ἐν τῇ Αίθιο τία. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ Βάκτροις, καὶ Ούννοις, καὶ Πέρσαις, καὶ λοιποῖς Ινδαλς, καὶ Περσαρμενίοις, καὶ Μήδοις, καὶ Ἐλαμίταις καὶ πάτῃ τῇ χώρα. Περ σίδος καὶ ἐκκλησίαι ἄπειροι καὶ ἐπίσκοποι, καὶ Χρι- στιανοὶ λαοὶ πάμπολλιν, καὶ μάρτυρες πολλοὶ, καὶ μονάζοντες ἡσυχασταί. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ τὴν Αίθιο- πίαν, Αξώμην τε καὶ πᾶσαν τὴν περίχωρον "Αρα Εάς τε τοὺς Εὐδαίμονας, τοὺς νῦν καλουμένους Ομη- ρίτας, πᾶσαν ᾿Αραβίαν καὶ Παλαιστίνην, Φοινίκην τε καὶ πᾶσαν Συρίαν καὶ ᾿Αντιόχειαν μέχρι Μεσοπο ταμίας, Νωδάτας τε καὶ Γαραμάντας, Αίγυπτον καὶ Λιβύην καὶ Πεντάπολιν, Αφρικήν καὶ Μαυριτανίαν έως Γαδείρων, τὰ πρὸς νότον πανταχοῦ ἐκκλησίαι Χριστιανῶν εἰσι, καὶ ἐπίσκοποι, μάρτυρες, μονάζον. τες, ἡσυχασταὶ διαπαντός, ὅπῃ ἐστὶ κηρυττόμενον τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ. Ομοίως πάλιν Κιλικίαν, Ασίαν, Καππαδοκίαν, Ααζικήν, καὶ Πόντον, καὶ τὰ ὑπερβόρεια μέρη Σκυθών, Υρκάνων, Ερούλλων, Βουλγάρων, Ελλαδικῶν τε καὶ Ἰλλυρίων, Δαλμά των, Γότθων, Ισπανών, Ρωμαίων, Φράγγων, καὶ λοιπῶν ἐθνῶν μέχρι τῶν Γαδείρων τοῦ Ὠκεανοῦ κατὰ τὸ βόρειον μέρος, πιστευσάντων καὶ καταγγελ. λόντων τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἀνάστα σιν τὴν ἐκ νεκρῶν ὁμολογούντων. Καὶ πληρουμένας ὁρῶμεν τὰς προρρήσεις εἰς πάντα τὸν κόσμον. Ποιος Σωκράτης, ή Πυθαγόρας, η Πλάτων, Αριστοτέλης, ή Ετερός τις τῶν διαπρεψάντων παρὰ τοῖς ἔξωθεν φιλοσόφοις, ἠξιώθη προειπεῖν * κηρύξαι τι τοιοῦτον, ὠφέλιμον τῷ κόσμῳ, ἀνάστασιν νεκρῶν, καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ἀσάλευ τον, χαριζομένην τοῖς ἀνθρώποις; Εἰ μὴ μόνον ἐκ ψήφου καὶ κοσμικής μαθήσεως, ὡς εἴ γε καὶ αὐτὸ ἀληθεύουσι, τὰς ἐκλείψεις τὰς ἡλιακὰς καὶ τὰς σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. III. A et Judais vehementer impugnarentur, vicerunt ta PATROL. GR. LXXXVIII. B men, et adversarios suos ad se pertraxerunt. Ec- clesiam similiter non destructani, sed admodum multiplicatam cernimus: itemque totum orbem doctrina Domini Christi repletum, eamque in dies propagari, Evangelium etiam in universa terra præ- dicari videmus. Quod cum multis in locis præsens ipse, tum oculis, tum narratu aliorum edidicerim, quasi teste veritate renuntio. In Taprobana insula ad interiorem Indiam, ubi Indicom pelagus exstat, ecclesia Christianorum ba- betur, ubi clerici et fideles reperiuntur: an ulte- rius etiam, ignoro. Similiter in Malc, ut vocant, ubi gignitur piper. In Calliana vero (sic nuncupant) episcopus est, in Perside orlinari solitus. Simili- terque in insula quæ Dioscoridis vocatur, in eo- dem mari Indico sita, cujus incolæ Græce loquun- tur, sunique coloni a Ptolemais Alexandri Macedonis successoribus istuc deportati, clerici re- periuntur, ex Perside, ubi ordinantur, eodem trans- missi : ibi etiam Christianorum multitudo versatur. Cui insulae adnavigavi, neque tamen eo descensum feci : verum cum quibusdam ejus incolis Græce lo- quentibus colloquia miscui, qui in Æthiopiam pro- ficiscebantur. Itemque apud Bactros, Hunnos, Per- sas, reliquos Indos, Persarmenos, Medos, Ela- mitas, atque in tota Persidis regione ecclesiæ in- Anile sunt; episcopi itern, Christianique populi magno aumero, martyres multi, monachi et hesy- C chasta. Similiterque in Ethiopia, in Axumi et in universa circum-regione. Apud Arabas quoque Fe lices, qui jam vocantur Homeritæ, in universa Ara- bia, Palæstina, Phænice et tota Syria, Antiochia usque ad Mesopotamiam, Nobatas et Garamantas, in Egypto, Libya, Pentapoli, Africa et Mauritania Christianorum videas, et episcopos, martyres, no- usque ad Gades versus meridiem ubique ecclesias nachos, hesychastas, ubi prædicatum fuit Evan- gelium Christi. Itemque in Cilicia, Asia, Cappado- cia, Lazica, Ponto, et in hyperboreis partibus Sey- Helladicorum, Illyriorum, Dalmatarum, Gotthorum, tharum, Hyrcanorum, Herulorum, Bulgarorum, Hispanorum, Romanorum, Francorum, et reliqua- rum gemium usque ad Gades Oceani versus se- ptentrionalem plagam : qui omnes crediderunt, ac Evangelium Christi annuntiant, resurrectionem- que mortuorum confitentur. Atque sic prædictiones in universo mundo completas videmus. D Quis Socrates, aut Pythagoras, aut Plato, aut Aristoteles, aut alius ex philosophis, qui apud ex- wros feruerunt, dignus habitus est, qui tale quid- piam prædiceret aut annuntiaret, mundo scilicet utile, ut est resurrectio mortuorum et regnumi cœ- lorum iminutabile, hominibus concessum ? Nonuisi enim ex calculis et sæculari disciplina possunt quid- piam prænuntiare; ita ut, etiamsi vere dicant, (3) Ἐν τῇ Ταπροβάνῃ νήσῳ ἐν τῇ ἐσωτέρᾳ Ιν- (35) De Christianismo in india vide in praefatione.

Θεοῦ συμφερόντως ελεγχόμενος, καὶ αἰσχύνην καὶ Δ αἰδώ κομισάμενος, διελογίζετο λοιπὸν τὴν ἑαυτοῦ γύμνωσιν σκεπάσαι, τεχναζόμενος δὲ, καὶ παρὰ Θεοῦ ὡς λογικός νυττόμενος, ἐξεῦμε τὴν βαπτικήν τέχνην, φύλλα συκῆς ἑαυτῷ συμβάπτων διὰ σκολό των δένδρων. Ἐν ταυτῷ δὲ καὶ χιτῶνες πάλιν ὑπὸ θεοῦ συφισθεὶς, ἐκ δερμάτων ξύλων (εἰς) ποιεῖν ἐδι δάχθη. Κάϊν δὲ γηπωνίαν καὶ ᾿Αβελ ποιμαντικήν τέχνην, ἤτοι επιστήμην, εφευρηκότες μαρτυρούνται παρὰ τῇ Γραφή. Εἶτα πάλιν μετὰ τὴν ἀδελφοκτονίαν ὁ Κάϊν παρὰ Θεοῦ ἐκβληθείς, καθά γέγραπται, ἐξῆλθε Κάιν ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ καὶ κατ ᾤκησεν ἐν τῇ Νων, ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἐξεβλήθη ὁ Κάϊν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπέμφθη ἐν ἐξορία εἰς τήν μοχθη μάν· κατοικητήριον γὰρ τοῦ Θεοῦ ὑπενόουν εἶναι τὸν παράδεισον, ὡς ἐκεῖθεν ἐξερχομένου, καὶ συχνά- τερον αὐτοῖς ὀπτανομένω. Οἱ ἐγγύθεν οὖν του παραδείσου ὄντες υἱοὶ τοῦ Σῆς, ὡς ὑπὸ τὴν ἐπιμέ. λειαν τοῦ Θεοῦ ὄντες, καὶ πυκνότερον τῷ Θεῷ όμι- μουσι " Εt λοῦντες, διαπαντός υἱοὶ τοῦ Θεοῦ ἐκαλοῦντο· οἱ δὲ περὶ τὸν Κάϊν, ὡς μακράν που τοῦ παραδείσου ἀπῳχισμένοι, καὶ μὴ ὄντες ἀεὶ ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν μοχθηρᾷ γῇ πάνυ οἰκοῦντες, καὶ τεθηριωμένῃ, καὶ ἑαυτῶν μᾶλλον ἐπιμελούμενοι, ἐκαλοῦντο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν φόβῳ οὖν διάγον- τες ὅ τε Κάϊν καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ, ἐφεῦρον ἑτέρας τέχνες πρὸς ἑαυτῶν ἀσφάλειαν, οἵας εἰπεῖν τεκτονι τήν, λαξευτικήν, χαλκευτικήν, μουσικήν· τεκτονι τὴν μὲν πρὸς τὸ σκηνές ποιεῖν καὶ θύρας καὶ στέ γης, ἑαυτοὺς φυλάττοντες καὶ τὰ ἑαυτῶν κτήνη: λαξευτικὴν δὲ πρὸς τὸ οἴκους καὶ πόλεις χτίζειν, ἀσφάλειαν καὶ φρουράν ἑαυτοῖς προνοούμενοι· χαλκευτικὴν δὲ πρὸς τὸ γηπονεῖν, καὶ τέμνειν την γῆν ἀρύτρη, καὶ θερίζειν τὰ σπέρματα μαχαίραις, καὶ πρὸς τὸ αὐτοὺς καὶ ἕτερά τινα ποιεῖν· τὴν δὲ πρὸς τὸ αὐτοῖς καὶ κιθάραις καὶ ᾠδαῖς ἀγρυ- πνεῖν νυκτὸς, καὶ φυλάττειν ἑαυτούς τε καὶ τὰ κτήνη ἀπὸ βλάβης θηρίων. Εν φόβῳ οὖν διάγοντες καὶ ἐν ἐξορία υπάρχοντες, πᾶσαν μηχανήν ἐπενόουν πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἀσφάλειαν. Οὕτως γὰρ λέγει περὶ αὐτῶν, περὶ μὲν τοῦ Κάϊν, καὶ ἦν οικο δομών πόλιν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα τῆς πόλεως ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, Ενώχ· περὶ δὲ βάβελ τοῦ υἱοῦ Δάμεχ τοῦ ἐκ τῆς ᾿Αβάς, φησίν, Οὗτος ἦν πατὴρ οἰκούντων ἐν σκηναῖς ἢ κτηνοτρόφων· περὶ δὲ τοῦ Ἰουβάλ τοῦ ἀδελφοῦ Θόβελ, οὕτως φησίν· Οὗτος ἦν ὁ καταδείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Χαλκευτικὴν δὲ ὡς ὅταν λέγῃ περὶ Θόβελ τοῦ ἐκ τῆς Σελλᾶ;· Οὗτος ἦν σπυροκόπος, χαλκεύς χαλκοῦ καὶ σιδηροῦ. Οὕτως οὖν ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς σοφίσες τὸν ἄνθρω- των, εφευρίσκειν πεποίηκε τις τέχνας· καὶ οἱ μὲν πρῶτος ἀρχῇ ἐφεύρον αὐτός, οἱ δὲ μετ' ἔπειτα ἐκ τῶν πρώτων τὰς ἀφορμάς λαβόντες, και πολυ πραγμονούντες επέτειναν αὐτὸς ἀκριβέστερον. Και δὲν οὖν συνάρει λόγον προς τους σοφιζομένους καὶ λέγοντας άΐδιον εἶναι τὸν κόσμον, καὶ ἄναρχον, καὶ ὑπομνήσει ὡς σφάλλονται, μή συνιέντες ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἤτοι καὶ τῶν τεχνῶν, ὡς οὐκ ἔστιν » σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANS LIB. III ctus fuisset; hinc confusionem et pudorem refe- B rens, de nuditate sua tegenda cogitare cœpit, et a Deo, utpote rationalis, punctus dolore, artem con - suernii reperit, &cique folia adhibitis arborum spi- nis sibi consuit. Tum a Deo artem vestjum con- ficiendarum edoctus, ut ex pellibus ovium ipsas adornaret edidicit. Cainum ram, Abelem vero pastoritiam artem sive scien- autem agricultu- tiam invenisse, testificatur Scriptura. Deinde post fratricidium Cain a Deo ejicitur, ut scriptum est : Egressus est Cain a facie Dei, et habitavit in terra Nain”; ac si diceret, Ejectus est Cain a Deo et missus est in exsilium in terram ærumno- sam : nam habitaculum Dei putabant esse paradisum, Dat. Cum ergo alii Seth proxime paradisum incole- quia inde egrediebatur ac frequenter ipsis appare- rent, et quasi sub cura Dei essent, passimque Dei colloquio fruerentur, ideo fili Dei nuncupabantur ; Caini vero filii, utpote procul paradiso translati, nec sub cura Dei semper versantes, imo in terra admodum ærumnosa habitantes, qui sui ipsorum curam haberent, filii hominum appellabantur. Cum ergo in formidine degerent Cain et ejus posteri, alias sibi artes ad tutelam et securitatem excogita- runt, nempe, tectonicen, dolatoriam, malleatoriam, musicam: tectonicen, ut sibi tabernacula struerent, portas et tecta, ad sui, jumentorum pecorumque tutelam; dolatoriam, ad excitandas domos et urbes, in præsidium et munimentum; malleatoriam ad agriculturam, et ad terram aratro sulcandam, add metenda falcibus semina, ad tibias et alia multa conficienda; musicam demum, ut tibiis, citharis et cantibus vigilias noctu agerent, scseque cum jumen- tis a ferarum injuriis custodirent. In formidine igitur et in exsilio vitam agentes, omnem machi- nam ad sui tutelam excogitabant: ita enim de illis dicitur, de Cain scilicet, adificavit urbem, et vocavit eam nomine filii sui, Enoch ; de Thobe filio Lamech ex Ada, Hic erat pater habitantium in tabernaculis pastorum "; de Jubal fratre Thobel sic ait, Hic erat qui docuit usum psalterii et citha- rw **. Malleatoriam vero memorat cum de Tho- bele ait ex Sella nato, Hic fuit malleator et faber aris et ferri ". G tautini Gen. iv, 16. • ibid. 17. ss ibid. 20. ss ibid. 21. Sic ergo Deus a principio sagacitatem homini in- didit ad inventionem artium : ac prisci qui- dem illi ipsas excogitarunt, posteri vero eorum, arrepta ex priscis occasione, dum eas accurate tractarent, in perfectiorem modum deduxerunt. E re ergo fuerit sermonem movere contra sophistas illos, qui dicunt æternum ac sine principio esse mundum: ac ipsos mouere indicereque illis quantum aberrent, non intelligentes ex ipsis rebus sive ex artibus, non ibid. 22.

Θεοῦ συμφερόντως ελεγχόμενος, καὶ αἰσχύνην καὶ Δ αἰδώ κομισάμενος, διελογίζετο λοιπὸν τὴν ἑαυτοῦ γύμνωσιν σκεπάσαι, τεχναζόμενος δὲ, καὶ παρὰ Θεοῦ ὡς λογικός νυττόμενος, ἐξεῦμε τὴν βαπτικήν τέχνην, φύλλα συκῆς ἑαυτῷ συμβάπτων διὰ σκολό των δένδρων. Ἐν ταυτῷ δὲ καὶ χιτῶνες πάλιν ὑπὸ θεοῦ συφισθεὶς, ἐκ δερμάτων ξύλων (εἰς) ποιεῖν ἐδι δάχθη. Κάϊν δὲ γηπωνίαν καὶ ᾿Αβελ ποιμαντικήν τέχνην, ἤτοι επιστήμην, εφευρηκότες μαρτυρούνται παρὰ τῇ Γραφή. Εἶτα πάλιν μετὰ τὴν ἀδελφοκτονίαν ὁ Κάϊν παρὰ Θεοῦ ἐκβληθείς, καθά γέγραπται, ἐξῆλθε Κάιν ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ καὶ κατ ᾤκησεν ἐν τῇ Νων, ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἐξεβλήθη ὁ Κάϊν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπέμφθη ἐν ἐξορία εἰς τήν μοχθη μάν· κατοικητήριον γὰρ τοῦ Θεοῦ ὑπενόουν εἶναι τὸν παράδεισον, ὡς ἐκεῖθεν ἐξερχομένου, καὶ συχνά- τερον αὐτοῖς ὀπτανομένω. Οἱ ἐγγύθεν οὖν του παραδείσου ὄντες υἱοὶ τοῦ Σῆς, ὡς ὑπὸ τὴν ἐπιμέ. λειαν τοῦ Θεοῦ ὄντες, καὶ πυκνότερον τῷ Θεῷ όμι- μουσι " Εt λοῦντες, διαπαντός υἱοὶ τοῦ Θεοῦ ἐκαλοῦντο· οἱ δὲ περὶ τὸν Κάϊν, ὡς μακράν που τοῦ παραδείσου ἀπῳχισμένοι, καὶ μὴ ὄντες ἀεὶ ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν μοχθηρᾷ γῇ πάνυ οἰκοῦντες, καὶ τεθηριωμένῃ, καὶ ἑαυτῶν μᾶλλον ἐπιμελούμενοι, ἐκαλοῦντο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν φόβῳ οὖν διάγον- τες ὅ τε Κάϊν καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ, ἐφεῦρον ἑτέρας τέχνες πρὸς ἑαυτῶν ἀσφάλειαν, οἵας εἰπεῖν τεκτονι τήν, λαξευτικήν, χαλκευτικήν, μουσικήν· τεκτονι τὴν μὲν πρὸς τὸ σκηνές ποιεῖν καὶ θύρας καὶ στέ γης, ἑαυτοὺς φυλάττοντες καὶ τὰ ἑαυτῶν κτήνη: λαξευτικὴν δὲ πρὸς τὸ οἴκους καὶ πόλεις χτίζειν, ἀσφάλειαν καὶ φρουράν ἑαυτοῖς προνοούμενοι· χαλκευτικὴν δὲ πρὸς τὸ γηπονεῖν, καὶ τέμνειν την γῆν ἀρύτρη, καὶ θερίζειν τὰ σπέρματα μαχαίραις, καὶ πρὸς τὸ αὐτοὺς καὶ ἕτερά τινα ποιεῖν· τὴν δὲ πρὸς τὸ αὐτοῖς καὶ κιθάραις καὶ ᾠδαῖς ἀγρυ- πνεῖν νυκτὸς, καὶ φυλάττειν ἑαυτούς τε καὶ τὰ κτήνη ἀπὸ βλάβης θηρίων. Εν φόβῳ οὖν διάγοντες καὶ ἐν ἐξορία υπάρχοντες, πᾶσαν μηχανήν ἐπενόουν πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἀσφάλειαν. Οὕτως γὰρ λέγει περὶ αὐτῶν, περὶ μὲν τοῦ Κάϊν, καὶ ἦν οικο δομών πόλιν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα τῆς πόλεως ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, Ενώχ· περὶ δὲ βάβελ τοῦ υἱοῦ Δάμεχ τοῦ ἐκ τῆς ᾿Αβάς, φησίν, Οὗτος ἦν πατὴρ οἰκούντων ἐν σκηναῖς ἢ κτηνοτρόφων· περὶ δὲ τοῦ Ἰουβάλ τοῦ ἀδελφοῦ Θόβελ, οὕτως φησίν· Οὗτος ἦν ὁ καταδείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Χαλκευτικὴν δὲ ὡς ὅταν λέγῃ περὶ Θόβελ τοῦ ἐκ τῆς Σελλᾶ;· Οὗτος ἦν σπυροκόπος, χαλκεύς χαλκοῦ καὶ σιδηροῦ. Οὕτως οὖν ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς σοφίσες τὸν ἄνθρω- των, εφευρίσκειν πεποίηκε τις τέχνας· καὶ οἱ μὲν πρῶτος ἀρχῇ ἐφεύρον αὐτός, οἱ δὲ μετ' ἔπειτα ἐκ τῶν πρώτων τὰς ἀφορμάς λαβόντες, και πολυ πραγμονούντες επέτειναν αὐτὸς ἀκριβέστερον. Και δὲν οὖν συνάρει λόγον προς τους σοφιζομένους καὶ λέγοντας άΐδιον εἶναι τὸν κόσμον, καὶ ἄναρχον, καὶ ὑπομνήσει ὡς σφάλλονται, μή συνιέντες ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἤτοι καὶ τῶν τεχνῶν, ὡς οὐκ ἔστιν » σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANS LIB. III ctus fuisset; hinc confusionem et pudorem refe- B rens, de nuditate sua tegenda cogitare cœpit, et a Deo, utpote rationalis, punctus dolore, artem con - suernii reperit, &cique folia adhibitis arborum spi- nis sibi consuit. Tum a Deo artem vestjum con- ficiendarum edoctus, ut ex pellibus ovium ipsas adornaret edidicit. Cainum ram, Abelem vero pastoritiam artem sive scien- autem agricultu- tiam invenisse, testificatur Scriptura. Deinde post fratricidium Cain a Deo ejicitur, ut scriptum est : Egressus est Cain a facie Dei, et habitavit in terra Nain”; ac si diceret, Ejectus est Cain a Deo et missus est in exsilium in terram ærumno- sam : nam habitaculum Dei putabant esse paradisum, Dat. Cum ergo alii Seth proxime paradisum incole- quia inde egrediebatur ac frequenter ipsis appare- rent, et quasi sub cura Dei essent, passimque Dei colloquio fruerentur, ideo fili Dei nuncupabantur ; Caini vero filii, utpote procul paradiso translati, nec sub cura Dei semper versantes, imo in terra admodum ærumnosa habitantes, qui sui ipsorum curam haberent, filii hominum appellabantur. Cum ergo in formidine degerent Cain et ejus posteri, alias sibi artes ad tutelam et securitatem excogita- runt, nempe, tectonicen, dolatoriam, malleatoriam, musicam: tectonicen, ut sibi tabernacula struerent, portas et tecta, ad sui, jumentorum pecorumque tutelam; dolatoriam, ad excitandas domos et urbes, in præsidium et munimentum; malleatoriam ad agriculturam, et ad terram aratro sulcandam, add metenda falcibus semina, ad tibias et alia multa conficienda; musicam demum, ut tibiis, citharis et cantibus vigilias noctu agerent, scseque cum jumen- tis a ferarum injuriis custodirent. In formidine igitur et in exsilio vitam agentes, omnem machi- nam ad sui tutelam excogitabant: ita enim de illis dicitur, de Cain scilicet, adificavit urbem, et vocavit eam nomine filii sui, Enoch ; de Thobe filio Lamech ex Ada, Hic erat pater habitantium in tabernaculis pastorum "; de Jubal fratre Thobel sic ait, Hic erat qui docuit usum psalterii et citha- rw **. Malleatoriam vero memorat cum de Tho- bele ait ex Sella nato, Hic fuit malleator et faber aris et ferri ". G tautini Gen. iv, 16. • ibid. 17. ss ibid. 20. ss ibid. 21. Sic ergo Deus a principio sagacitatem homini in- didit ad inventionem artium : ac prisci qui- dem illi ipsas excogitarunt, posteri vero eorum, arrepta ex priscis occasione, dum eas accurate tractarent, in perfectiorem modum deduxerunt. E re ergo fuerit sermonem movere contra sophistas illos, qui dicunt æternum ac sine principio esse mundum: ac ipsos mouere indicereque illis quantum aberrent, non intelligentes ex ipsis rebus sive ex artibus, non ibid. 22.

Θεοῦ συμφερόντως ελεγχόμενος, καὶ αἰσχύνην καὶ Δ αἰδώ κομισάμενος, διελογίζετο λοιπὸν τὴν ἑαυτοῦ γύμνωσιν σκεπάσαι, τεχναζόμενος δὲ, καὶ παρὰ Θεοῦ ὡς λογικός νυττόμενος, ἐξεῦμε τὴν βαπτικήν τέχνην, φύλλα συκῆς ἑαυτῷ συμβάπτων διὰ σκολό των δένδρων. Ἐν ταυτῷ δὲ καὶ χιτῶνες πάλιν ὑπὸ θεοῦ συφισθεὶς, ἐκ δερμάτων ξύλων (εἰς) ποιεῖν ἐδι δάχθη. Κάϊν δὲ γηπωνίαν καὶ ᾿Αβελ ποιμαντικήν τέχνην, ἤτοι επιστήμην, εφευρηκότες μαρτυρούνται παρὰ τῇ Γραφή. Εἶτα πάλιν μετὰ τὴν ἀδελφοκτονίαν ὁ Κάϊν παρὰ Θεοῦ ἐκβληθείς, καθά γέγραπται, ἐξῆλθε Κάιν ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ καὶ κατ ᾤκησεν ἐν τῇ Νων, ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἐξεβλήθη ὁ Κάϊν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπέμφθη ἐν ἐξορία εἰς τήν μοχθη μάν· κατοικητήριον γὰρ τοῦ Θεοῦ ὑπενόουν εἶναι τὸν παράδεισον, ὡς ἐκεῖθεν ἐξερχομένου, καὶ συχνά- τερον αὐτοῖς ὀπτανομένω. Οἱ ἐγγύθεν οὖν του παραδείσου ὄντες υἱοὶ τοῦ Σῆς, ὡς ὑπὸ τὴν ἐπιμέ. λειαν τοῦ Θεοῦ ὄντες, καὶ πυκνότερον τῷ Θεῷ όμι- μουσι " Εt λοῦντες, διαπαντός υἱοὶ τοῦ Θεοῦ ἐκαλοῦντο· οἱ δὲ περὶ τὸν Κάϊν, ὡς μακράν που τοῦ παραδείσου ἀπῳχισμένοι, καὶ μὴ ὄντες ἀεὶ ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν μοχθηρᾷ γῇ πάνυ οἰκοῦντες, καὶ τεθηριωμένῃ, καὶ ἑαυτῶν μᾶλλον ἐπιμελούμενοι, ἐκαλοῦντο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν φόβῳ οὖν διάγον- τες ὅ τε Κάϊν καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ, ἐφεῦρον ἑτέρας τέχνες πρὸς ἑαυτῶν ἀσφάλειαν, οἵας εἰπεῖν τεκτονι τήν, λαξευτικήν, χαλκευτικήν, μουσικήν· τεκτονι τὴν μὲν πρὸς τὸ σκηνές ποιεῖν καὶ θύρας καὶ στέ γης, ἑαυτοὺς φυλάττοντες καὶ τὰ ἑαυτῶν κτήνη: λαξευτικὴν δὲ πρὸς τὸ οἴκους καὶ πόλεις χτίζειν, ἀσφάλειαν καὶ φρουράν ἑαυτοῖς προνοούμενοι· χαλκευτικὴν δὲ πρὸς τὸ γηπονεῖν, καὶ τέμνειν την γῆν ἀρύτρη, καὶ θερίζειν τὰ σπέρματα μαχαίραις, καὶ πρὸς τὸ αὐτοὺς καὶ ἕτερά τινα ποιεῖν· τὴν δὲ πρὸς τὸ αὐτοῖς καὶ κιθάραις καὶ ᾠδαῖς ἀγρυ- πνεῖν νυκτὸς, καὶ φυλάττειν ἑαυτούς τε καὶ τὰ κτήνη ἀπὸ βλάβης θηρίων. Εν φόβῳ οὖν διάγοντες καὶ ἐν ἐξορία υπάρχοντες, πᾶσαν μηχανήν ἐπενόουν πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἀσφάλειαν. Οὕτως γὰρ λέγει περὶ αὐτῶν, περὶ μὲν τοῦ Κάϊν, καὶ ἦν οικο δομών πόλιν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα τῆς πόλεως ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, Ενώχ· περὶ δὲ βάβελ τοῦ υἱοῦ Δάμεχ τοῦ ἐκ τῆς ᾿Αβάς, φησίν, Οὗτος ἦν πατὴρ οἰκούντων ἐν σκηναῖς ἢ κτηνοτρόφων· περὶ δὲ τοῦ Ἰουβάλ τοῦ ἀδελφοῦ Θόβελ, οὕτως φησίν· Οὗτος ἦν ὁ καταδείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Χαλκευτικὴν δὲ ὡς ὅταν λέγῃ περὶ Θόβελ τοῦ ἐκ τῆς Σελλᾶ;· Οὗτος ἦν σπυροκόπος, χαλκεύς χαλκοῦ καὶ σιδηροῦ. Οὕτως οὖν ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς σοφίσες τὸν ἄνθρω- των, εφευρίσκειν πεποίηκε τις τέχνας· καὶ οἱ μὲν πρῶτος ἀρχῇ ἐφεύρον αὐτός, οἱ δὲ μετ' ἔπειτα ἐκ τῶν πρώτων τὰς ἀφορμάς λαβόντες, και πολυ πραγμονούντες επέτειναν αὐτὸς ἀκριβέστερον. Και δὲν οὖν συνάρει λόγον προς τους σοφιζομένους καὶ λέγοντας άΐδιον εἶναι τὸν κόσμον, καὶ ἄναρχον, καὶ ὑπομνήσει ὡς σφάλλονται, μή συνιέντες ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἤτοι καὶ τῶν τεχνῶν, ὡς οὐκ ἔστιν » σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANS LIB. III ctus fuisset; hinc confusionem et pudorem refe- B rens, de nuditate sua tegenda cogitare cœpit, et a Deo, utpote rationalis, punctus dolore, artem con - suernii reperit, &cique folia adhibitis arborum spi- nis sibi consuit. Tum a Deo artem vestjum con- ficiendarum edoctus, ut ex pellibus ovium ipsas adornaret edidicit. Cainum ram, Abelem vero pastoritiam artem sive scien- autem agricultu- tiam invenisse, testificatur Scriptura. Deinde post fratricidium Cain a Deo ejicitur, ut scriptum est : Egressus est Cain a facie Dei, et habitavit in terra Nain”; ac si diceret, Ejectus est Cain a Deo et missus est in exsilium in terram ærumno- sam : nam habitaculum Dei putabant esse paradisum, Dat. Cum ergo alii Seth proxime paradisum incole- quia inde egrediebatur ac frequenter ipsis appare- rent, et quasi sub cura Dei essent, passimque Dei colloquio fruerentur, ideo fili Dei nuncupabantur ; Caini vero filii, utpote procul paradiso translati, nec sub cura Dei semper versantes, imo in terra admodum ærumnosa habitantes, qui sui ipsorum curam haberent, filii hominum appellabantur. Cum ergo in formidine degerent Cain et ejus posteri, alias sibi artes ad tutelam et securitatem excogita- runt, nempe, tectonicen, dolatoriam, malleatoriam, musicam: tectonicen, ut sibi tabernacula struerent, portas et tecta, ad sui, jumentorum pecorumque tutelam; dolatoriam, ad excitandas domos et urbes, in præsidium et munimentum; malleatoriam ad agriculturam, et ad terram aratro sulcandam, add metenda falcibus semina, ad tibias et alia multa conficienda; musicam demum, ut tibiis, citharis et cantibus vigilias noctu agerent, scseque cum jumen- tis a ferarum injuriis custodirent. In formidine igitur et in exsilio vitam agentes, omnem machi- nam ad sui tutelam excogitabant: ita enim de illis dicitur, de Cain scilicet, adificavit urbem, et vocavit eam nomine filii sui, Enoch ; de Thobe filio Lamech ex Ada, Hic erat pater habitantium in tabernaculis pastorum "; de Jubal fratre Thobel sic ait, Hic erat qui docuit usum psalterii et citha- rw **. Malleatoriam vero memorat cum de Tho- bele ait ex Sella nato, Hic fuit malleator et faber aris et ferri ". G tautini Gen. iv, 16. • ibid. 17. ss ibid. 20. ss ibid. 21. Sic ergo Deus a principio sagacitatem homini in- didit ad inventionem artium : ac prisci qui- dem illi ipsas excogitarunt, posteri vero eorum, arrepta ex priscis occasione, dum eas accurate tractarent, in perfectiorem modum deduxerunt. E re ergo fuerit sermonem movere contra sophistas illos, qui dicunt æternum ac sine principio esse mundum: ac ipsos mouere indicereque illis quantum aberrent, non intelligentes ex ipsis rebus sive ex artibus, non ibid. 22.

Θεοῦ συμφερόντως ελεγχόμενος, καὶ αἰσχύνην καὶ Δ αἰδώ κομισάμενος, διελογίζετο λοιπὸν τὴν ἑαυτοῦ γύμνωσιν σκεπάσαι, τεχναζόμενος δὲ, καὶ παρὰ Θεοῦ ὡς λογικός νυττόμενος, ἐξεῦμε τὴν βαπτικήν τέχνην, φύλλα συκῆς ἑαυτῷ συμβάπτων διὰ σκολό των δένδρων. Ἐν ταυτῷ δὲ καὶ χιτῶνες πάλιν ὑπὸ θεοῦ συφισθεὶς, ἐκ δερμάτων ξύλων (εἰς) ποιεῖν ἐδι δάχθη. Κάϊν δὲ γηπωνίαν καὶ ᾿Αβελ ποιμαντικήν τέχνην, ἤτοι επιστήμην, εφευρηκότες μαρτυρούνται παρὰ τῇ Γραφή. Εἶτα πάλιν μετὰ τὴν ἀδελφοκτονίαν ὁ Κάϊν παρὰ Θεοῦ ἐκβληθείς, καθά γέγραπται, ἐξῆλθε Κάιν ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ καὶ κατ ᾤκησεν ἐν τῇ Νων, ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἐξεβλήθη ὁ Κάϊν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπέμφθη ἐν ἐξορία εἰς τήν μοχθη μάν· κατοικητήριον γὰρ τοῦ Θεοῦ ὑπενόουν εἶναι τὸν παράδεισον, ὡς ἐκεῖθεν ἐξερχομένου, καὶ συχνά- τερον αὐτοῖς ὀπτανομένω. Οἱ ἐγγύθεν οὖν του παραδείσου ὄντες υἱοὶ τοῦ Σῆς, ὡς ὑπὸ τὴν ἐπιμέ. λειαν τοῦ Θεοῦ ὄντες, καὶ πυκνότερον τῷ Θεῷ όμι- μουσι " Εt λοῦντες, διαπαντός υἱοὶ τοῦ Θεοῦ ἐκαλοῦντο· οἱ δὲ περὶ τὸν Κάϊν, ὡς μακράν που τοῦ παραδείσου ἀπῳχισμένοι, καὶ μὴ ὄντες ἀεὶ ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν μοχθηρᾷ γῇ πάνυ οἰκοῦντες, καὶ τεθηριωμένῃ, καὶ ἑαυτῶν μᾶλλον ἐπιμελούμενοι, ἐκαλοῦντο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἐν φόβῳ οὖν διάγον- τες ὅ τε Κάϊν καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ, ἐφεῦρον ἑτέρας τέχνες πρὸς ἑαυτῶν ἀσφάλειαν, οἵας εἰπεῖν τεκτονι τήν, λαξευτικήν, χαλκευτικήν, μουσικήν· τεκτονι τὴν μὲν πρὸς τὸ σκηνές ποιεῖν καὶ θύρας καὶ στέ γης, ἑαυτοὺς φυλάττοντες καὶ τὰ ἑαυτῶν κτήνη: λαξευτικὴν δὲ πρὸς τὸ οἴκους καὶ πόλεις χτίζειν, ἀσφάλειαν καὶ φρουράν ἑαυτοῖς προνοούμενοι· χαλκευτικὴν δὲ πρὸς τὸ γηπονεῖν, καὶ τέμνειν την γῆν ἀρύτρη, καὶ θερίζειν τὰ σπέρματα μαχαίραις, καὶ πρὸς τὸ αὐτοὺς καὶ ἕτερά τινα ποιεῖν· τὴν δὲ πρὸς τὸ αὐτοῖς καὶ κιθάραις καὶ ᾠδαῖς ἀγρυ- πνεῖν νυκτὸς, καὶ φυλάττειν ἑαυτούς τε καὶ τὰ κτήνη ἀπὸ βλάβης θηρίων. Εν φόβῳ οὖν διάγοντες καὶ ἐν ἐξορία υπάρχοντες, πᾶσαν μηχανήν ἐπενόουν πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἀσφάλειαν. Οὕτως γὰρ λέγει περὶ αὐτῶν, περὶ μὲν τοῦ Κάϊν, καὶ ἦν οικο δομών πόλιν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα τῆς πόλεως ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, Ενώχ· περὶ δὲ βάβελ τοῦ υἱοῦ Δάμεχ τοῦ ἐκ τῆς ᾿Αβάς, φησίν, Οὗτος ἦν πατὴρ οἰκούντων ἐν σκηναῖς ἢ κτηνοτρόφων· περὶ δὲ τοῦ Ἰουβάλ τοῦ ἀδελφοῦ Θόβελ, οὕτως φησίν· Οὗτος ἦν ὁ καταδείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Χαλκευτικὴν δὲ ὡς ὅταν λέγῃ περὶ Θόβελ τοῦ ἐκ τῆς Σελλᾶ;· Οὗτος ἦν σπυροκόπος, χαλκεύς χαλκοῦ καὶ σιδηροῦ. Οὕτως οὖν ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς σοφίσες τὸν ἄνθρω- των, εφευρίσκειν πεποίηκε τις τέχνας· καὶ οἱ μὲν πρῶτος ἀρχῇ ἐφεύρον αὐτός, οἱ δὲ μετ' ἔπειτα ἐκ τῶν πρώτων τὰς ἀφορμάς λαβόντες, και πολυ πραγμονούντες επέτειναν αὐτὸς ἀκριβέστερον. Και δὲν οὖν συνάρει λόγον προς τους σοφιζομένους καὶ λέγοντας άΐδιον εἶναι τὸν κόσμον, καὶ ἄναρχον, καὶ ὑπομνήσει ὡς σφάλλονται, μή συνιέντες ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἤτοι καὶ τῶν τεχνῶν, ὡς οὐκ ἔστιν » σε TOPOGRAPHIE CHRISTIANS LIB. III ctus fuisset; hinc confusionem et pudorem refe- B rens, de nuditate sua tegenda cogitare cœpit, et a Deo, utpote rationalis, punctus dolore, artem con - suernii reperit, &cique folia adhibitis arborum spi- nis sibi consuit. Tum a Deo artem vestjum con- ficiendarum edoctus, ut ex pellibus ovium ipsas adornaret edidicit. Cainum ram, Abelem vero pastoritiam artem sive scien- autem agricultu- tiam invenisse, testificatur Scriptura. Deinde post fratricidium Cain a Deo ejicitur, ut scriptum est : Egressus est Cain a facie Dei, et habitavit in terra Nain”; ac si diceret, Ejectus est Cain a Deo et missus est in exsilium in terram ærumno- sam : nam habitaculum Dei putabant esse paradisum, Dat. Cum ergo alii Seth proxime paradisum incole- quia inde egrediebatur ac frequenter ipsis appare- rent, et quasi sub cura Dei essent, passimque Dei colloquio fruerentur, ideo fili Dei nuncupabantur ; Caini vero filii, utpote procul paradiso translati, nec sub cura Dei semper versantes, imo in terra admodum ærumnosa habitantes, qui sui ipsorum curam haberent, filii hominum appellabantur. Cum ergo in formidine degerent Cain et ejus posteri, alias sibi artes ad tutelam et securitatem excogita- runt, nempe, tectonicen, dolatoriam, malleatoriam, musicam: tectonicen, ut sibi tabernacula struerent, portas et tecta, ad sui, jumentorum pecorumque tutelam; dolatoriam, ad excitandas domos et urbes, in præsidium et munimentum; malleatoriam ad agriculturam, et ad terram aratro sulcandam, add metenda falcibus semina, ad tibias et alia multa conficienda; musicam demum, ut tibiis, citharis et cantibus vigilias noctu agerent, scseque cum jumen- tis a ferarum injuriis custodirent. In formidine igitur et in exsilio vitam agentes, omnem machi- nam ad sui tutelam excogitabant: ita enim de illis dicitur, de Cain scilicet, adificavit urbem, et vocavit eam nomine filii sui, Enoch ; de Thobe filio Lamech ex Ada, Hic erat pater habitantium in tabernaculis pastorum "; de Jubal fratre Thobel sic ait, Hic erat qui docuit usum psalterii et citha- rw **. Malleatoriam vero memorat cum de Tho- bele ait ex Sella nato, Hic fuit malleator et faber aris et ferri ". G tautini Gen. iv, 16. • ibid. 17. ss ibid. 20. ss ibid. 21. Sic ergo Deus a principio sagacitatem homini in- didit ad inventionem artium : ac prisci qui- dem illi ipsas excogitarunt, posteri vero eorum, arrepta ex priscis occasione, dum eas accurate tractarent, in perfectiorem modum deduxerunt. E re ergo fuerit sermonem movere contra sophistas illos, qui dicunt æternum ac sine principio esse mundum: ac ipsos mouere indicereque illis quantum aberrent, non intelligentes ex ipsis rebus sive ex artibus, non ibid. 22.

τέχναι κατά μέρος εφευρέθησαν, πᾶσα δὲ πολιτεία ἀνθρώπων διὰ τέχνης καὶ ἐπιστήμης λογικής συν ίσταται, πῶς οἷόν τε κόσμον ἐστὶ συνίστασθαι ἄνευ τεχνῶν καὶ ἐπιστήμης λογικῆς; Μὴ οὔσης γὰρ λαξευτικής, πῶς δυνήσονται οἶκοι καὶ φρούρια καὶ πόλεις γενέσθαι πρὸς φυλακὴν ἀνθρώπων καὶ πολι τείαν; Ομοίως ὑφαντικῆς μὴ οὔσης, ὅθεν ἀρκετὰ τοῖς ἀνθρώποις σκεπάσματα εἰς τὰ ψύχη καὶ τὰ κρύη; Ομοίως χαλκευτικῆς μὴ οὔσης, πόθεν τοῖς ἀνθρώποις γηπονεῖν καὶ τέμνειν τοῖς ἀρότροις τὴν άΐδιος καὶ ἄναρχος, ἀλλὰ πρόσφατος. Εἰ γὰρ αἱ γῆν, καὶ μαχαίραις τὰ σπέρματα, ἵνα τροφάς περι- ποιήσωνται ; Πάλιν ἰατρικῆς μὴ οὔσης, πόθεν τοῖς ἀνθρώποις τὰ συμβαίνοντα πάθη θεραπεύειν, καὶ τὰς νόσους παραμυθεῖσθαι ; Εξ δῆλον τοίνυν ἐκ πάντων τούτων ὡς οὐκ ἄΐδιος ὁ κόσμος, ἀλλὰ πρόσφατος, ὥσπερ καὶ αἱ ἐπίνοιαι καὶ αἱ τέχναι καὶ αἱ ἐπιστῆμαι τῶν ἀνθρώπων. Ποῦ γὰρ καὶ αὐτοὶ εὑρήσωσιν ἐν ἀστρονόμοις ἴσον ή κρείττω Πτολεμαίου, ἢ ἐν φιλοσόφοις Πλάτωνος καὶ ᾿Αριστοτέλους, ἢ Ευκλείδους καὶ ᾿Αρχιμήδου, τοῦ μόνου ἐφευρηκότης τὸν τετραγωνισμὸν τοῦ κύ κλου, γεωμέτρας καὶ ἀριθμητικούς ; Εἰ δὲ οὗτοι ἀκριβέστεροι τῶν πρώτων ἐγένοντο, πῶς οὐ πρόδη λον ὅτι κατά μέρος ἀεὶ τέχναι ἐφευρέθησαν διὰ τῆς σοφίας τῆς δεδομένης παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις ; Διὰ τοῦτο καὶ ἡ Γραφὴ τῷ Θεῷ τὸ τῶν ἀνατι- θεμένη βοή· Πάσα σοφία παρὰ Κυρίου. Ψεύδονται τοίνυν, ήτοι μωραίνουσιν, οἱ ἀΐδιον τὸν κόσμον ὑπο- τιθέμενοι, ελεγχόμενος ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων· ἀληθεύει δὲ μᾶλλον ή θεία Γραφή λέγουσα, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Η- δέως ἂν πάλιν ἡρόμην τους σοφούς· Πάσης χαλκευ- τικής τέχνης, σφύρας, καὶ ἀκμωνος, καὶ λαβίδας προηγουμένων, τίς ὁ ταῦτα κατασκευάσας; Ειπά- τωσαν, μή φθονησάτωσαν ἡμῖν. Μὴ συνιέντες δ καταφεύγειν πρὸς τὸν τῶν ὅλων ποιητὴν θεόν, τὸν σοφίσαντα τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ δόντα αὐτοῖς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπινοίας· ἀλλ᾿ ἰδίαις ἐνθυμήσεσι θέλοντες ανασκευάζειν καὶ κατασκευάζειν τοὺς λό γους, απορία πολιορκούμενοι καὶ τρικυμίαις λογι σμῶν, ἀλαζονευόμενοι λοιπόν αΐδιον τὸν κόσμον λέγουσι, καὶ ἀρχὴν μὴ ἔχειν· τὰ τοιαῦτα γὰρ αὐτοῖς τῆς ἀπορίας ἐγένετο τεκμήρια. Οἷον γὰρ πάσχουσε καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἐπὶ τῶν ὀρνίθων, ὅτι ὁ μὲν ἐκ σπέρματος, τὰ δὲ ἐξ ἐῶν; Καὶ εἰ τοῦτ ἀληθὲς, ἅμα τῷ Θεῷ ἄνθρωποι καὶ ὄρνιθες, ἐκ σπέρματος καὶ ὠοῦ, ἡ ἦσαν, ἢ οὐκ ἦσαν; Καὶ εἰ μὲν ἦσαν, ἐξ ἀνάγκης ευρεθήσεται τὸ σπέρμα καὶ τὰ ἐὰ προϋπάρχοντα τοῦ τε Θεοῦ καὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὀρνίθων· εἰ δὲ οὐκ ἦσαν, ὑποκύψουσι τῇ θεία Γραφῇ διδασκόμενοι, παρὰ μὲν Μωσέως · Εἶπεν ὁ Θεός, ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εικόνα ἡμετέ ραν· παρὰ δὲ τοῦ Ἀποστόλου ἐν ᾿Αθήναις ἐν τῷ Αρειοπάγῳ, Οὗτος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ· οὗτος οὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος υπάρχων, οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύει COSME INDICOPLEUSTE xicrnum illum, sed recens productum esse. Atenim & si artes paulatim inventa sunt, omnisque politia hominum arte et scientia rationali consistit, qui potest sine artibus et scientia rationali mundus sta- re? Nam sine dolatoriæ subsidio, qua ratione do- mus, munimenta et urbes excitentur, ad hominum et civitatum tutelam? Similiter sine textili arte, unde homini operimenta contra frigus et glaciem? Item sine malleatoria, qui possint homines terram colere et aratro sulcare, falcibusque semina me- tere, ut sibi victum parent? Rursum medicina non exstante, qua arte morbos curabant, et egritudines lenient ? Ex his itaque omnibus propalam est, non æter- num, sed recentem esse mundum : quemadmodum apud homines inventa et artes novæ excogitantur. Ubi enim in astronomis aut parem aut peritiorem Ptolemo reperiant, aut in philosophis Platone el Aristotele, aut qui geometras et arithmeticos inveniant peritiores Euclide et Archimede, qui solus invenit quadraturam circuli? Quod si isti priscis accuratiores fuerunt, annon palam est artes ex sagacitate a Deo hominibus indita paulatim esse inventas? Quamobrem omnia ad Deum referens Seriptura clamat, Omnis sapientia & Domino " Hallucinantur ergo, imo potius insaniunt, qui mundum selernum esse comminiscuntur, ex ipsis rebus confolati : verior autem est Scriptura divina qure ait, In principio fecit Deus calum et terram " At rursum sophos illos placide interrogabimus : Cum fabrilem omnem artem malleus, incus et for- ceps antecedant, quis hac fabricatus est? Respon- deant, nec invideant nobis. Ut vero nesciunt ad Deum omnium opificem confugere, qui generi ho- minum sapientiam indidit, ipsisque hac inveniendi principium contulit; sed proprio ratiocinio sermo- nes confingere et refingere satagunt, in angustias et cogitationum fluctus redacti, demum arroganter æternum esse mundum, et principium non habere, pronuntiant; hincque arguitur in quantis angustiis · vertentur. In quants, exempli causa, difficultate ver- santur, cum de homine et de avibus agitur, quo- B C rum ille ex semine, bæ vero ex ovis nascuntur? Si D autem vera sit ilforum opinio, a principio una cam Deo homines et aves, ex semine scili- cet et ovo, vel erant, vel non erant? Si erant, hine concluditur semen et ova Deo, hominibus et avi- bus præexstitisse; sin non erant, divinæ Scripturæ obsequentur hæc docenti, apud Moysen quidem, Dixit Deus : Faciamus hominem ad imaginem n0- stram; apud Apostolum vero Athenis in Areopago loquentem, Hic Deus, qui fecit mundum, et omnia quæ in eo sunt: hic cœli el terræ cum sit Dominus, non in manufactis templis habitat, nec manibus hu- manis colitur indigens aliquo, cum ipse det omnibus vitam, et inspirationem et omnia : fecitque ex uno ** Eccli. 1, 1. Gen. 1, 1. ** jbid. 26.

τέχναι κατά μέρος εφευρέθησαν, πᾶσα δὲ πολιτεία ἀνθρώπων διὰ τέχνης καὶ ἐπιστήμης λογικής συν ίσταται, πῶς οἷόν τε κόσμον ἐστὶ συνίστασθαι ἄνευ τεχνῶν καὶ ἐπιστήμης λογικῆς; Μὴ οὔσης γὰρ λαξευτικής, πῶς δυνήσονται οἶκοι καὶ φρούρια καὶ πόλεις γενέσθαι πρὸς φυλακὴν ἀνθρώπων καὶ πολι τείαν; Ομοίως ὑφαντικῆς μὴ οὔσης, ὅθεν ἀρκετὰ τοῖς ἀνθρώποις σκεπάσματα εἰς τὰ ψύχη καὶ τὰ κρύη; Ομοίως χαλκευτικῆς μὴ οὔσης, πόθεν τοῖς ἀνθρώποις γηπονεῖν καὶ τέμνειν τοῖς ἀρότροις τὴν άΐδιος καὶ ἄναρχος, ἀλλὰ πρόσφατος. Εἰ γὰρ αἱ γῆν, καὶ μαχαίραις τὰ σπέρματα, ἵνα τροφάς περι- ποιήσωνται ; Πάλιν ἰατρικῆς μὴ οὔσης, πόθεν τοῖς ἀνθρώποις τὰ συμβαίνοντα πάθη θεραπεύειν, καὶ τὰς νόσους παραμυθεῖσθαι ; Εξ δῆλον τοίνυν ἐκ πάντων τούτων ὡς οὐκ ἄΐδιος ὁ κόσμος, ἀλλὰ πρόσφατος, ὥσπερ καὶ αἱ ἐπίνοιαι καὶ αἱ τέχναι καὶ αἱ ἐπιστῆμαι τῶν ἀνθρώπων. Ποῦ γὰρ καὶ αὐτοὶ εὑρήσωσιν ἐν ἀστρονόμοις ἴσον ή κρείττω Πτολεμαίου, ἢ ἐν φιλοσόφοις Πλάτωνος καὶ ᾿Αριστοτέλους, ἢ Ευκλείδους καὶ ᾿Αρχιμήδου, τοῦ μόνου ἐφευρηκότης τὸν τετραγωνισμὸν τοῦ κύ κλου, γεωμέτρας καὶ ἀριθμητικούς ; Εἰ δὲ οὗτοι ἀκριβέστεροι τῶν πρώτων ἐγένοντο, πῶς οὐ πρόδη λον ὅτι κατά μέρος ἀεὶ τέχναι ἐφευρέθησαν διὰ τῆς σοφίας τῆς δεδομένης παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώ ποις ; Διὰ τοῦτο καὶ ἡ Γραφὴ τῷ Θεῷ τὸ τῶν ἀνατι- θεμένη βοή· Πάσα σοφία παρὰ Κυρίου. Ψεύδονται τοίνυν, ήτοι μωραίνουσιν, οἱ ἀΐδιον τὸν κόσμον ὑπο- τιθέμενοι, ελεγχόμενος ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων· ἀληθεύει δὲ μᾶλλον ή θεία Γραφή λέγουσα, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Η- δέως ἂν πάλιν ἡρόμην τους σοφούς· Πάσης χαλκευ- τικής τέχνης, σφύρας, καὶ ἀκμωνος, καὶ λαβίδας προηγουμένων, τίς ὁ ταῦτα κατασκευάσας; Ειπά- τωσαν, μή φθονησάτωσαν ἡμῖν. Μὴ συνιέντες δ καταφεύγειν πρὸς τὸν τῶν ὅλων ποιητὴν θεόν, τὸν σοφίσαντα τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ δόντα αὐτοῖς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπινοίας· ἀλλ᾿ ἰδίαις ἐνθυμήσεσι θέλοντες ανασκευάζειν καὶ κατασκευάζειν τοὺς λό γους, απορία πολιορκούμενοι καὶ τρικυμίαις λογι σμῶν, ἀλαζονευόμενοι λοιπόν αΐδιον τὸν κόσμον λέγουσι, καὶ ἀρχὴν μὴ ἔχειν· τὰ τοιαῦτα γὰρ αὐτοῖς τῆς ἀπορίας ἐγένετο τεκμήρια. Οἷον γὰρ πάσχουσε καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἐπὶ τῶν ὀρνίθων, ὅτι ὁ μὲν ἐκ σπέρματος, τὰ δὲ ἐξ ἐῶν; Καὶ εἰ τοῦτ ἀληθὲς, ἅμα τῷ Θεῷ ἄνθρωποι καὶ ὄρνιθες, ἐκ σπέρματος καὶ ὠοῦ, ἡ ἦσαν, ἢ οὐκ ἦσαν; Καὶ εἰ μὲν ἦσαν, ἐξ ἀνάγκης ευρεθήσεται τὸ σπέρμα καὶ τὰ ἐὰ προϋπάρχοντα τοῦ τε Θεοῦ καὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὀρνίθων· εἰ δὲ οὐκ ἦσαν, ὑποκύψουσι τῇ θεία Γραφῇ διδασκόμενοι, παρὰ μὲν Μωσέως · Εἶπεν ὁ Θεός, ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εικόνα ἡμετέ ραν· παρὰ δὲ τοῦ Ἀποστόλου ἐν ᾿Αθήναις ἐν τῷ Αρειοπάγῳ, Οὗτος ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ· οὗτος οὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος υπάρχων, οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύει COSME INDICOPLEUSTE xicrnum illum, sed recens productum esse. Atenim & si artes paulatim inventa sunt, omnisque politia hominum arte et scientia rationali consistit, qui potest sine artibus et scientia rationali mundus sta- re? Nam sine dolatoriæ subsidio, qua ratione do- mus, munimenta et urbes excitentur, ad hominum et civitatum tutelam? Similiter sine textili arte, unde homini operimenta contra frigus et glaciem? Item sine malleatoria, qui possint homines terram colere et aratro sulcare, falcibusque semina me- tere, ut sibi victum parent? Rursum medicina non exstante, qua arte morbos curabant, et egritudines lenient ? Ex his itaque omnibus propalam est, non æter- num, sed recentem esse mundum : quemadmodum apud homines inventa et artes novæ excogitantur. Ubi enim in astronomis aut parem aut peritiorem Ptolemo reperiant, aut in philosophis Platone el Aristotele, aut qui geometras et arithmeticos inveniant peritiores Euclide et Archimede, qui solus invenit quadraturam circuli? Quod si isti priscis accuratiores fuerunt, annon palam est artes ex sagacitate a Deo hominibus indita paulatim esse inventas? Quamobrem omnia ad Deum referens Seriptura clamat, Omnis sapientia & Domino " Hallucinantur ergo, imo potius insaniunt, qui mundum selernum esse comminiscuntur, ex ipsis rebus confolati : verior autem est Scriptura divina qure ait, In principio fecit Deus calum et terram " At rursum sophos illos placide interrogabimus : Cum fabrilem omnem artem malleus, incus et for- ceps antecedant, quis hac fabricatus est? Respon- deant, nec invideant nobis. Ut vero nesciunt ad Deum omnium opificem confugere, qui generi ho- minum sapientiam indidit, ipsisque hac inveniendi principium contulit; sed proprio ratiocinio sermo- nes confingere et refingere satagunt, in angustias et cogitationum fluctus redacti, demum arroganter æternum esse mundum, et principium non habere, pronuntiant; hincque arguitur in quantis angustiis · vertentur. In quants, exempli causa, difficultate ver- santur, cum de homine et de avibus agitur, quo- B C rum ille ex semine, bæ vero ex ovis nascuntur? Si D autem vera sit ilforum opinio, a principio una cam Deo homines et aves, ex semine scili- cet et ovo, vel erant, vel non erant? Si erant, hine concluditur semen et ova Deo, hominibus et avi- bus præexstitisse; sin non erant, divinæ Scripturæ obsequentur hæc docenti, apud Moysen quidem, Dixit Deus : Faciamus hominem ad imaginem n0- stram; apud Apostolum vero Athenis in Areopago loquentem, Hic Deus, qui fecit mundum, et omnia quæ in eo sunt: hic cœli el terræ cum sit Dominus, non in manufactis templis habitat, nec manibus hu- manis colitur indigens aliquo, cum ipse det omnibus vitam, et inspirationem et omnia : fecitque ex uno ** Eccli. 1, 1. Gen. 1, 1. ** jbid. 26.

ται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα, ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν, καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκά- στον ἡμῶν ὑπάρχοντα· ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ως προείρηται οὖν, οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τουτέστιν οἱ καλούμενοι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, πα ρὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ αὐτονόμως καὶ αὐθαιρέτως ὥρμησαν πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, τουτ- ἔστι τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν οὖσας, καὶ συνήφθησαν αὐταῖς πρὸ; γάμον. Πρὸς ταῦτα ἀφορμῆς αὐτῶν δραξάμενος ὁ Θεὸς, πεποίηκε πάλιν οἰκονομίαν, καὶ τοὺς μὲν ἁμαρτήσαντας κατακλυσμό διέφθειρε· διὰ δὲ τῆς κιβωτοῦ τὸν δίκαιον διασώσας, ἐν τῇ γῇ ταύτῃ μετέστησε, κρείττον ὑπαρχούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου. Τὸ κείμενον. θεῖα δὲ πάλιν δόγματα καὶ κατασκευὴν κόσμου, Η προφητείαν αμήχανον εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐκ θείας ἀπο καλύψεως τις μάθῃ, ἢ ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν, αὐτῶν τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραλάβῃ· ἀμήχανον γὰρ ἐκ στοχασμῶν, ἢ ἀπὸ γνάθων, ἢ ἐκ σοφίας ἀνθρωπίνης μαθεῖν τι τοιοῦτο. Ὅτι δὲ ἡ κατασκευὴ τοῦ κόσμου ἁρμόζει τῷ δόγματι τῶν Χριστιανῶν, πάσα, ὡς εἰ ρηται, κηρύττει ή θεία Γραφή, Μωϋσῆς τε καὶ οἱ προφῆται, ὁ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολος, ὡς πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν. Διεἷλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ ἀνωτέρου οὐρανοῦ, μεσάσας τὸν δεύτερον οὐρανὸν, ποιήσας χώρους δύο καὶ ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ ταύτῃ καταστά σει τὸν κατωγαῖον χῶρον, τῇ δὲ ἀθανάτῳ καὶ ἀτρέπτῳ, τὸν ἀνωγαῖον, ὃς καὶ βασιλεία οὐρανῶν κέκληται · ὥσπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χριστός λέγει περὶ τούτου ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ οὕτως· Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ερεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, ώσανεί ἐκ τότε ήτοιμασμένην· καὶ πάλιν, Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν· καὶ πά λιν, Εἰς παραλαμβάνεται, καὶ εἰς ἀφίεται· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῇ γῇ· καὶ πάλιν, Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου· ὡσανεὶ εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ πά λιν, Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσον ται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ομοίως καὶ ὁ Απόστολος Παῦλος συμφώνως λέγει· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε- χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετασχημα τίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ ** κατεβitale οι χχιν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. versam faciem terræ, definiens statuta tempora, et terminos habitationis corum, quærere Dominum si forte allrectent eum, et inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum : in ipso enim viri- mus, el movemur et sumus 5. Igitur, ut supra di- ctum es:, filii Seth, qui vocantur filii Dei, præter Dei voluntatem sponte sua et arbitrio suo, ad filias hominum, id est ex genere Cain, arcesserunt, et cum iis juncti matrimonio sunt. Iline occasione sumpta Deus ceconomiam aliam paravit, ac pecca- tores quidem diluvio perdidit; servatumque in arca justum in hanc terram trausulit, quæ nielior altera erat et pene paradiso æqualis. A sanguine omne genus hominum inhabitare super uni B Teslas. Divina item dogmata, mundi structura, et prophe- tia explicari nequeunt, nisi quis ex divina revelatione didicerit; vel a deiferis viris, ipsis scilicet pro- phetis, apostolis, et a tota divina Scriptura id acce- humana sapientia nibil bujusmodi potest edisci. perit: ex conjecturis quippe, vel arrogantia, vel Quod autem mundi structura cum Christianorum doctrina consentiat, omnis, ut dictum est, divina Scriptura deprædicat, Moyses nimirum et prophetæ, Christus et apostoli, ut plerumque memoravimus. Deus quippe unush locum a terra ad cœlum supre- mum, interposito secundo caelo, divisit in duos : infimumque locum huic mortali ac mutabili vitæ C assignavit, immortali autem et immutabili, supre D Act. xvii, 21-28. ** Matth. xx11, 30. • Matth. xx1, 23. • Matth. viii, 11, 12. mum, qui etiam regnum cœlorum vocatur, quem- admodum de illo agens Dominus Christus in Evan- gelio secundum Matheum loquitur bis verbis : In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur ; sed sicul angeli Dei in cœlo " ; ac iterum : Dicet iis qui a dextris erunt ; Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum a consti tutions mundi“; ac si diceret, ex eo tempore paratum; ac rursum, Siexaltatus fuero a terra, omnes trakam ad meipsum " ; iterumque, Unus assumitur, et unus relinquitur "; ac si dicat, in terra; rursus, Intra in gaudium Domini tui ®, scilicet, in caelum, ac iterum, Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham in regno Dei : filii aulem regni ejicientur in tenebras exteriores ". Itemque apostolus Paulus his consona dicit, Festinemus ingredi in illam requiem ; ac si dicat, in cœlum; “ ac rursum, Nostra autem conversatio in cœlis est: ex quo Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, ut conforme fat corpori gloriæ sua "; iterumque, St computimur, et conregnabimus ; et rursus, Conresuscitavit, et consedere fecil in cœlestibus in * Matth. xxν, 34. Joan. xit, 52. es Matth. es Hebr. 1, ce Philipp. 113, 20. *7 Rom. vill, W.

ται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα, ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν, καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκά- στον ἡμῶν ὑπάρχοντα· ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ως προείρηται οὖν, οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τουτέστιν οἱ καλούμενοι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, πα ρὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ αὐτονόμως καὶ αὐθαιρέτως ὥρμησαν πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, τουτ- ἔστι τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν οὖσας, καὶ συνήφθησαν αὐταῖς πρὸ; γάμον. Πρὸς ταῦτα ἀφορμῆς αὐτῶν δραξάμενος ὁ Θεὸς, πεποίηκε πάλιν οἰκονομίαν, καὶ τοὺς μὲν ἁμαρτήσαντας κατακλυσμό διέφθειρε· διὰ δὲ τῆς κιβωτοῦ τὸν δίκαιον διασώσας, ἐν τῇ γῇ ταύτῃ μετέστησε, κρείττον ὑπαρχούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου. Τὸ κείμενον. θεῖα δὲ πάλιν δόγματα καὶ κατασκευὴν κόσμου, Η προφητείαν αμήχανον εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐκ θείας ἀπο καλύψεως τις μάθῃ, ἢ ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν, αὐτῶν τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραλάβῃ· ἀμήχανον γὰρ ἐκ στοχασμῶν, ἢ ἀπὸ γνάθων, ἢ ἐκ σοφίας ἀνθρωπίνης μαθεῖν τι τοιοῦτο. Ὅτι δὲ ἡ κατασκευὴ τοῦ κόσμου ἁρμόζει τῷ δόγματι τῶν Χριστιανῶν, πάσα, ὡς εἰ ρηται, κηρύττει ή θεία Γραφή, Μωϋσῆς τε καὶ οἱ προφῆται, ὁ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολος, ὡς πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν. Διεἷλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ ἀνωτέρου οὐρανοῦ, μεσάσας τὸν δεύτερον οὐρανὸν, ποιήσας χώρους δύο καὶ ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ ταύτῃ καταστά σει τὸν κατωγαῖον χῶρον, τῇ δὲ ἀθανάτῳ καὶ ἀτρέπτῳ, τὸν ἀνωγαῖον, ὃς καὶ βασιλεία οὐρανῶν κέκληται · ὥσπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χριστός λέγει περὶ τούτου ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ οὕτως· Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ερεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, ώσανεί ἐκ τότε ήτοιμασμένην· καὶ πάλιν, Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν· καὶ πά λιν, Εἰς παραλαμβάνεται, καὶ εἰς ἀφίεται· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῇ γῇ· καὶ πάλιν, Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου· ὡσανεὶ εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ πά λιν, Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσον ται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ομοίως καὶ ὁ Απόστολος Παῦλος συμφώνως λέγει· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε- χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετασχημα τίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ ** κατεβitale οι χχιν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. versam faciem terræ, definiens statuta tempora, et terminos habitationis corum, quærere Dominum si forte allrectent eum, et inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum : in ipso enim viri- mus, el movemur et sumus 5. Igitur, ut supra di- ctum es:, filii Seth, qui vocantur filii Dei, præter Dei voluntatem sponte sua et arbitrio suo, ad filias hominum, id est ex genere Cain, arcesserunt, et cum iis juncti matrimonio sunt. Iline occasione sumpta Deus ceconomiam aliam paravit, ac pecca- tores quidem diluvio perdidit; servatumque in arca justum in hanc terram trausulit, quæ nielior altera erat et pene paradiso æqualis. A sanguine omne genus hominum inhabitare super uni B Teslas. Divina item dogmata, mundi structura, et prophe- tia explicari nequeunt, nisi quis ex divina revelatione didicerit; vel a deiferis viris, ipsis scilicet pro- phetis, apostolis, et a tota divina Scriptura id acce- humana sapientia nibil bujusmodi potest edisci. perit: ex conjecturis quippe, vel arrogantia, vel Quod autem mundi structura cum Christianorum doctrina consentiat, omnis, ut dictum est, divina Scriptura deprædicat, Moyses nimirum et prophetæ, Christus et apostoli, ut plerumque memoravimus. Deus quippe unush locum a terra ad cœlum supre- mum, interposito secundo caelo, divisit in duos : infimumque locum huic mortali ac mutabili vitæ C assignavit, immortali autem et immutabili, supre D Act. xvii, 21-28. ** Matth. xx11, 30. • Matth. xx1, 23. • Matth. viii, 11, 12. mum, qui etiam regnum cœlorum vocatur, quem- admodum de illo agens Dominus Christus in Evan- gelio secundum Matheum loquitur bis verbis : In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur ; sed sicul angeli Dei in cœlo " ; ac iterum : Dicet iis qui a dextris erunt ; Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum a consti tutions mundi“; ac si diceret, ex eo tempore paratum; ac rursum, Siexaltatus fuero a terra, omnes trakam ad meipsum " ; iterumque, Unus assumitur, et unus relinquitur "; ac si dicat, in terra; rursus, Intra in gaudium Domini tui ®, scilicet, in caelum, ac iterum, Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham in regno Dei : filii aulem regni ejicientur in tenebras exteriores ". Itemque apostolus Paulus his consona dicit, Festinemus ingredi in illam requiem ; ac si dicat, in cœlum; “ ac rursum, Nostra autem conversatio in cœlis est: ex quo Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, ut conforme fat corpori gloriæ sua "; iterumque, St computimur, et conregnabimus ; et rursus, Conresuscitavit, et consedere fecil in cœlestibus in * Matth. xxν, 34. Joan. xit, 52. es Matth. es Hebr. 1, ce Philipp. 113, 20. *7 Rom. vill, W.

ται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα, ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν, καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκά- στον ἡμῶν ὑπάρχοντα· ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ως προείρηται οὖν, οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τουτέστιν οἱ καλούμενοι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, πα ρὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ αὐτονόμως καὶ αὐθαιρέτως ὥρμησαν πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, τουτ- ἔστι τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν οὖσας, καὶ συνήφθησαν αὐταῖς πρὸ; γάμον. Πρὸς ταῦτα ἀφορμῆς αὐτῶν δραξάμενος ὁ Θεὸς, πεποίηκε πάλιν οἰκονομίαν, καὶ τοὺς μὲν ἁμαρτήσαντας κατακλυσμό διέφθειρε· διὰ δὲ τῆς κιβωτοῦ τὸν δίκαιον διασώσας, ἐν τῇ γῇ ταύτῃ μετέστησε, κρείττον ὑπαρχούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου. Τὸ κείμενον. θεῖα δὲ πάλιν δόγματα καὶ κατασκευὴν κόσμου, Η προφητείαν αμήχανον εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐκ θείας ἀπο καλύψεως τις μάθῃ, ἢ ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν, αὐτῶν τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραλάβῃ· ἀμήχανον γὰρ ἐκ στοχασμῶν, ἢ ἀπὸ γνάθων, ἢ ἐκ σοφίας ἀνθρωπίνης μαθεῖν τι τοιοῦτο. Ὅτι δὲ ἡ κατασκευὴ τοῦ κόσμου ἁρμόζει τῷ δόγματι τῶν Χριστιανῶν, πάσα, ὡς εἰ ρηται, κηρύττει ή θεία Γραφή, Μωϋσῆς τε καὶ οἱ προφῆται, ὁ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολος, ὡς πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν. Διεἷλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ ἀνωτέρου οὐρανοῦ, μεσάσας τὸν δεύτερον οὐρανὸν, ποιήσας χώρους δύο καὶ ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ ταύτῃ καταστά σει τὸν κατωγαῖον χῶρον, τῇ δὲ ἀθανάτῳ καὶ ἀτρέπτῳ, τὸν ἀνωγαῖον, ὃς καὶ βασιλεία οὐρανῶν κέκληται · ὥσπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χριστός λέγει περὶ τούτου ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ οὕτως· Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ερεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, ώσανεί ἐκ τότε ήτοιμασμένην· καὶ πάλιν, Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν· καὶ πά λιν, Εἰς παραλαμβάνεται, καὶ εἰς ἀφίεται· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῇ γῇ· καὶ πάλιν, Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου· ὡσανεὶ εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ πά λιν, Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσον ται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ομοίως καὶ ὁ Απόστολος Παῦλος συμφώνως λέγει· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε- χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετασχημα τίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ ** κατεβitale οι χχιν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. versam faciem terræ, definiens statuta tempora, et terminos habitationis corum, quærere Dominum si forte allrectent eum, et inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum : in ipso enim viri- mus, el movemur et sumus 5. Igitur, ut supra di- ctum es:, filii Seth, qui vocantur filii Dei, præter Dei voluntatem sponte sua et arbitrio suo, ad filias hominum, id est ex genere Cain, arcesserunt, et cum iis juncti matrimonio sunt. Iline occasione sumpta Deus ceconomiam aliam paravit, ac pecca- tores quidem diluvio perdidit; servatumque in arca justum in hanc terram trausulit, quæ nielior altera erat et pene paradiso æqualis. A sanguine omne genus hominum inhabitare super uni B Teslas. Divina item dogmata, mundi structura, et prophe- tia explicari nequeunt, nisi quis ex divina revelatione didicerit; vel a deiferis viris, ipsis scilicet pro- phetis, apostolis, et a tota divina Scriptura id acce- humana sapientia nibil bujusmodi potest edisci. perit: ex conjecturis quippe, vel arrogantia, vel Quod autem mundi structura cum Christianorum doctrina consentiat, omnis, ut dictum est, divina Scriptura deprædicat, Moyses nimirum et prophetæ, Christus et apostoli, ut plerumque memoravimus. Deus quippe unush locum a terra ad cœlum supre- mum, interposito secundo caelo, divisit in duos : infimumque locum huic mortali ac mutabili vitæ C assignavit, immortali autem et immutabili, supre D Act. xvii, 21-28. ** Matth. xx11, 30. • Matth. xx1, 23. • Matth. viii, 11, 12. mum, qui etiam regnum cœlorum vocatur, quem- admodum de illo agens Dominus Christus in Evan- gelio secundum Matheum loquitur bis verbis : In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur ; sed sicul angeli Dei in cœlo " ; ac iterum : Dicet iis qui a dextris erunt ; Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum a consti tutions mundi“; ac si diceret, ex eo tempore paratum; ac rursum, Siexaltatus fuero a terra, omnes trakam ad meipsum " ; iterumque, Unus assumitur, et unus relinquitur "; ac si dicat, in terra; rursus, Intra in gaudium Domini tui ®, scilicet, in caelum, ac iterum, Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham in regno Dei : filii aulem regni ejicientur in tenebras exteriores ". Itemque apostolus Paulus his consona dicit, Festinemus ingredi in illam requiem ; ac si dicat, in cœlum; “ ac rursum, Nostra autem conversatio in cœlis est: ex quo Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, ut conforme fat corpori gloriæ sua "; iterumque, St computimur, et conregnabimus ; et rursus, Conresuscitavit, et consedere fecil in cœlestibus in * Matth. xxν, 34. Joan. xit, 52. es Matth. es Hebr. 1, ce Philipp. 113, 20. *7 Rom. vill, W.

ται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα, ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν, καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκά- στον ἡμῶν ὑπάρχοντα· ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ως προείρηται οὖν, οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τουτέστιν οἱ καλούμενοι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, πα ρὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ αὐτονόμως καὶ αὐθαιρέτως ὥρμησαν πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, τουτ- ἔστι τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν οὖσας, καὶ συνήφθησαν αὐταῖς πρὸ; γάμον. Πρὸς ταῦτα ἀφορμῆς αὐτῶν δραξάμενος ὁ Θεὸς, πεποίηκε πάλιν οἰκονομίαν, καὶ τοὺς μὲν ἁμαρτήσαντας κατακλυσμό διέφθειρε· διὰ δὲ τῆς κιβωτοῦ τὸν δίκαιον διασώσας, ἐν τῇ γῇ ταύτῃ μετέστησε, κρείττον ὑπαρχούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου. Τὸ κείμενον. θεῖα δὲ πάλιν δόγματα καὶ κατασκευὴν κόσμου, Η προφητείαν αμήχανον εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐκ θείας ἀπο καλύψεως τις μάθῃ, ἢ ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν, αὐτῶν τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραλάβῃ· ἀμήχανον γὰρ ἐκ στοχασμῶν, ἢ ἀπὸ γνάθων, ἢ ἐκ σοφίας ἀνθρωπίνης μαθεῖν τι τοιοῦτο. Ὅτι δὲ ἡ κατασκευὴ τοῦ κόσμου ἁρμόζει τῷ δόγματι τῶν Χριστιανῶν, πάσα, ὡς εἰ ρηται, κηρύττει ή θεία Γραφή, Μωϋσῆς τε καὶ οἱ προφῆται, ὁ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολος, ὡς πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν. Διεἷλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ ἀνωτέρου οὐρανοῦ, μεσάσας τὸν δεύτερον οὐρανὸν, ποιήσας χώρους δύο καὶ ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ ταύτῃ καταστά σει τὸν κατωγαῖον χῶρον, τῇ δὲ ἀθανάτῳ καὶ ἀτρέπτῳ, τὸν ἀνωγαῖον, ὃς καὶ βασιλεία οὐρανῶν κέκληται · ὥσπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χριστός λέγει περὶ τούτου ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ οὕτως· Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ερεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, ώσανεί ἐκ τότε ήτοιμασμένην· καὶ πάλιν, Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν· καὶ πά λιν, Εἰς παραλαμβάνεται, καὶ εἰς ἀφίεται· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῇ γῇ· καὶ πάλιν, Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου· ὡσανεὶ εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ πά λιν, Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσον ται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ομοίως καὶ ὁ Απόστολος Παῦλος συμφώνως λέγει· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε- χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετασχημα τίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ ** κατεβitale οι χχιν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. versam faciem terræ, definiens statuta tempora, et terminos habitationis corum, quærere Dominum si forte allrectent eum, et inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum : in ipso enim viri- mus, el movemur et sumus 5. Igitur, ut supra di- ctum es:, filii Seth, qui vocantur filii Dei, præter Dei voluntatem sponte sua et arbitrio suo, ad filias hominum, id est ex genere Cain, arcesserunt, et cum iis juncti matrimonio sunt. Iline occasione sumpta Deus ceconomiam aliam paravit, ac pecca- tores quidem diluvio perdidit; servatumque in arca justum in hanc terram trausulit, quæ nielior altera erat et pene paradiso æqualis. A sanguine omne genus hominum inhabitare super uni B Teslas. Divina item dogmata, mundi structura, et prophe- tia explicari nequeunt, nisi quis ex divina revelatione didicerit; vel a deiferis viris, ipsis scilicet pro- phetis, apostolis, et a tota divina Scriptura id acce- humana sapientia nibil bujusmodi potest edisci. perit: ex conjecturis quippe, vel arrogantia, vel Quod autem mundi structura cum Christianorum doctrina consentiat, omnis, ut dictum est, divina Scriptura deprædicat, Moyses nimirum et prophetæ, Christus et apostoli, ut plerumque memoravimus. Deus quippe unush locum a terra ad cœlum supre- mum, interposito secundo caelo, divisit in duos : infimumque locum huic mortali ac mutabili vitæ C assignavit, immortali autem et immutabili, supre D Act. xvii, 21-28. ** Matth. xx11, 30. • Matth. xx1, 23. • Matth. viii, 11, 12. mum, qui etiam regnum cœlorum vocatur, quem- admodum de illo agens Dominus Christus in Evan- gelio secundum Matheum loquitur bis verbis : In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur ; sed sicul angeli Dei in cœlo " ; ac iterum : Dicet iis qui a dextris erunt ; Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum a consti tutions mundi“; ac si diceret, ex eo tempore paratum; ac rursum, Siexaltatus fuero a terra, omnes trakam ad meipsum " ; iterumque, Unus assumitur, et unus relinquitur "; ac si dicat, in terra; rursus, Intra in gaudium Domini tui ®, scilicet, in caelum, ac iterum, Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham in regno Dei : filii aulem regni ejicientur in tenebras exteriores ". Itemque apostolus Paulus his consona dicit, Festinemus ingredi in illam requiem ; ac si dicat, in cœlum; “ ac rursum, Nostra autem conversatio in cœlis est: ex quo Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, ut conforme fat corpori gloriæ sua "; iterumque, St computimur, et conregnabimus ; et rursus, Conresuscitavit, et consedere fecil in cœlestibus in * Matth. xxν, 34. Joan. xit, 52. es Matth. es Hebr. 1, ce Philipp. 113, 20. *7 Rom. vill, W.

ται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα, ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν, καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκά- στον ἡμῶν ὑπάρχοντα· ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ως προείρηται οὖν, οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τουτέστιν οἱ καλούμενοι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, πα ρὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ αὐτονόμως καὶ αὐθαιρέτως ὥρμησαν πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, τουτ- ἔστι τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν οὖσας, καὶ συνήφθησαν αὐταῖς πρὸ; γάμον. Πρὸς ταῦτα ἀφορμῆς αὐτῶν δραξάμενος ὁ Θεὸς, πεποίηκε πάλιν οἰκονομίαν, καὶ τοὺς μὲν ἁμαρτήσαντας κατακλυσμό διέφθειρε· διὰ δὲ τῆς κιβωτοῦ τὸν δίκαιον διασώσας, ἐν τῇ γῇ ταύτῃ μετέστησε, κρείττον ὑπαρχούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου. Τὸ κείμενον. θεῖα δὲ πάλιν δόγματα καὶ κατασκευὴν κόσμου, Η προφητείαν αμήχανον εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐκ θείας ἀπο καλύψεως τις μάθῃ, ἢ ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν, αὐτῶν τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραλάβῃ· ἀμήχανον γὰρ ἐκ στοχασμῶν, ἢ ἀπὸ γνάθων, ἢ ἐκ σοφίας ἀνθρωπίνης μαθεῖν τι τοιοῦτο. Ὅτι δὲ ἡ κατασκευὴ τοῦ κόσμου ἁρμόζει τῷ δόγματι τῶν Χριστιανῶν, πάσα, ὡς εἰ ρηται, κηρύττει ή θεία Γραφή, Μωϋσῆς τε καὶ οἱ προφῆται, ὁ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολος, ὡς πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν. Διεἷλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ ἀνωτέρου οὐρανοῦ, μεσάσας τὸν δεύτερον οὐρανὸν, ποιήσας χώρους δύο καὶ ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ ταύτῃ καταστά σει τὸν κατωγαῖον χῶρον, τῇ δὲ ἀθανάτῳ καὶ ἀτρέπτῳ, τὸν ἀνωγαῖον, ὃς καὶ βασιλεία οὐρανῶν κέκληται · ὥσπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χριστός λέγει περὶ τούτου ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ οὕτως· Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ερεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, ώσανεί ἐκ τότε ήτοιμασμένην· καὶ πάλιν, Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν· καὶ πά λιν, Εἰς παραλαμβάνεται, καὶ εἰς ἀφίεται· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῇ γῇ· καὶ πάλιν, Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου· ὡσανεὶ εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ πά λιν, Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσον ται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ομοίως καὶ ὁ Απόστολος Παῦλος συμφώνως λέγει· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε- χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετασχημα τίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ ** κατεβitale οι χχιν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. versam faciem terræ, definiens statuta tempora, et terminos habitationis corum, quærere Dominum si forte allrectent eum, et inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum : in ipso enim viri- mus, el movemur et sumus 5. Igitur, ut supra di- ctum es:, filii Seth, qui vocantur filii Dei, præter Dei voluntatem sponte sua et arbitrio suo, ad filias hominum, id est ex genere Cain, arcesserunt, et cum iis juncti matrimonio sunt. Iline occasione sumpta Deus ceconomiam aliam paravit, ac pecca- tores quidem diluvio perdidit; servatumque in arca justum in hanc terram trausulit, quæ nielior altera erat et pene paradiso æqualis. A sanguine omne genus hominum inhabitare super uni B Teslas. Divina item dogmata, mundi structura, et prophe- tia explicari nequeunt, nisi quis ex divina revelatione didicerit; vel a deiferis viris, ipsis scilicet pro- phetis, apostolis, et a tota divina Scriptura id acce- humana sapientia nibil bujusmodi potest edisci. perit: ex conjecturis quippe, vel arrogantia, vel Quod autem mundi structura cum Christianorum doctrina consentiat, omnis, ut dictum est, divina Scriptura deprædicat, Moyses nimirum et prophetæ, Christus et apostoli, ut plerumque memoravimus. Deus quippe unush locum a terra ad cœlum supre- mum, interposito secundo caelo, divisit in duos : infimumque locum huic mortali ac mutabili vitæ C assignavit, immortali autem et immutabili, supre D Act. xvii, 21-28. ** Matth. xx11, 30. • Matth. xx1, 23. • Matth. viii, 11, 12. mum, qui etiam regnum cœlorum vocatur, quem- admodum de illo agens Dominus Christus in Evan- gelio secundum Matheum loquitur bis verbis : In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur ; sed sicul angeli Dei in cœlo " ; ac iterum : Dicet iis qui a dextris erunt ; Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum a consti tutions mundi“; ac si diceret, ex eo tempore paratum; ac rursum, Siexaltatus fuero a terra, omnes trakam ad meipsum " ; iterumque, Unus assumitur, et unus relinquitur "; ac si dicat, in terra; rursus, Intra in gaudium Domini tui ®, scilicet, in caelum, ac iterum, Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham in regno Dei : filii aulem regni ejicientur in tenebras exteriores ". Itemque apostolus Paulus his consona dicit, Festinemus ingredi in illam requiem ; ac si dicat, in cœlum; “ ac rursum, Nostra autem conversatio in cœlis est: ex quo Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, ut conforme fat corpori gloriæ sua "; iterumque, St computimur, et conregnabimus ; et rursus, Conresuscitavit, et consedere fecil in cœlestibus in * Matth. xxν, 34. Joan. xit, 52. es Matth. es Hebr. 1, ce Philipp. 113, 20. *7 Rom. vill, W.

ται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα, ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν, καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκά- στον ἡμῶν ὑπάρχοντα· ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ως προείρηται οὖν, οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τουτέστιν οἱ καλούμενοι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, πα ρὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ αὐτονόμως καὶ αὐθαιρέτως ὥρμησαν πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, τουτ- ἔστι τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν οὖσας, καὶ συνήφθησαν αὐταῖς πρὸ; γάμον. Πρὸς ταῦτα ἀφορμῆς αὐτῶν δραξάμενος ὁ Θεὸς, πεποίηκε πάλιν οἰκονομίαν, καὶ τοὺς μὲν ἁμαρτήσαντας κατακλυσμό διέφθειρε· διὰ δὲ τῆς κιβωτοῦ τὸν δίκαιον διασώσας, ἐν τῇ γῇ ταύτῃ μετέστησε, κρείττον ὑπαρχούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου. Τὸ κείμενον. θεῖα δὲ πάλιν δόγματα καὶ κατασκευὴν κόσμου, Η προφητείαν αμήχανον εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐκ θείας ἀπο καλύψεως τις μάθῃ, ἢ ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν, αὐτῶν τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραλάβῃ· ἀμήχανον γὰρ ἐκ στοχασμῶν, ἢ ἀπὸ γνάθων, ἢ ἐκ σοφίας ἀνθρωπίνης μαθεῖν τι τοιοῦτο. Ὅτι δὲ ἡ κατασκευὴ τοῦ κόσμου ἁρμόζει τῷ δόγματι τῶν Χριστιανῶν, πάσα, ὡς εἰ ρηται, κηρύττει ή θεία Γραφή, Μωϋσῆς τε καὶ οἱ προφῆται, ὁ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολος, ὡς πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν. Διεἷλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ ἀνωτέρου οὐρανοῦ, μεσάσας τὸν δεύτερον οὐρανὸν, ποιήσας χώρους δύο καὶ ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ ταύτῃ καταστά σει τὸν κατωγαῖον χῶρον, τῇ δὲ ἀθανάτῳ καὶ ἀτρέπτῳ, τὸν ἀνωγαῖον, ὃς καὶ βασιλεία οὐρανῶν κέκληται · ὥσπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χριστός λέγει περὶ τούτου ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ οὕτως· Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ερεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, ώσανεί ἐκ τότε ήτοιμασμένην· καὶ πάλιν, Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν· καὶ πά λιν, Εἰς παραλαμβάνεται, καὶ εἰς ἀφίεται· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῇ γῇ· καὶ πάλιν, Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου· ὡσανεὶ εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ πά λιν, Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσον ται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ομοίως καὶ ὁ Απόστολος Παῦλος συμφώνως λέγει· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε- χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετασχημα τίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ ** κατεβitale οι χχιν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. versam faciem terræ, definiens statuta tempora, et terminos habitationis corum, quærere Dominum si forte allrectent eum, et inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum : in ipso enim viri- mus, el movemur et sumus 5. Igitur, ut supra di- ctum es:, filii Seth, qui vocantur filii Dei, præter Dei voluntatem sponte sua et arbitrio suo, ad filias hominum, id est ex genere Cain, arcesserunt, et cum iis juncti matrimonio sunt. Iline occasione sumpta Deus ceconomiam aliam paravit, ac pecca- tores quidem diluvio perdidit; servatumque in arca justum in hanc terram trausulit, quæ nielior altera erat et pene paradiso æqualis. A sanguine omne genus hominum inhabitare super uni B Teslas. Divina item dogmata, mundi structura, et prophe- tia explicari nequeunt, nisi quis ex divina revelatione didicerit; vel a deiferis viris, ipsis scilicet pro- phetis, apostolis, et a tota divina Scriptura id acce- humana sapientia nibil bujusmodi potest edisci. perit: ex conjecturis quippe, vel arrogantia, vel Quod autem mundi structura cum Christianorum doctrina consentiat, omnis, ut dictum est, divina Scriptura deprædicat, Moyses nimirum et prophetæ, Christus et apostoli, ut plerumque memoravimus. Deus quippe unush locum a terra ad cœlum supre- mum, interposito secundo caelo, divisit in duos : infimumque locum huic mortali ac mutabili vitæ C assignavit, immortali autem et immutabili, supre D Act. xvii, 21-28. ** Matth. xx11, 30. • Matth. xx1, 23. • Matth. viii, 11, 12. mum, qui etiam regnum cœlorum vocatur, quem- admodum de illo agens Dominus Christus in Evan- gelio secundum Matheum loquitur bis verbis : In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur ; sed sicul angeli Dei in cœlo " ; ac iterum : Dicet iis qui a dextris erunt ; Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum a consti tutions mundi“; ac si diceret, ex eo tempore paratum; ac rursum, Siexaltatus fuero a terra, omnes trakam ad meipsum " ; iterumque, Unus assumitur, et unus relinquitur "; ac si dicat, in terra; rursus, Intra in gaudium Domini tui ®, scilicet, in caelum, ac iterum, Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham in regno Dei : filii aulem regni ejicientur in tenebras exteriores ". Itemque apostolus Paulus his consona dicit, Festinemus ingredi in illam requiem ; ac si dicat, in cœlum; “ ac rursum, Nostra autem conversatio in cœlis est: ex quo Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, ut conforme fat corpori gloriæ sua "; iterumque, St computimur, et conregnabimus ; et rursus, Conresuscitavit, et consedere fecil in cœlestibus in * Matth. xxν, 34. Joan. xit, 52. es Matth. es Hebr. 1, ce Philipp. 113, 20. *7 Rom. vill, W.

ται, προσδεόμενός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ τὰ πάντα, ἐποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὁρίσας προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητεῖν τὸν Κύριον εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν, καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκά- στον ἡμῶν ὑπάρχοντα· ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ως προείρηται οὖν, οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τουτέστιν οἱ καλούμενοι υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, πα ρὰ τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ αὐτονόμως καὶ αὐθαιρέτως ὥρμησαν πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, τουτ- ἔστι τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν οὖσας, καὶ συνήφθησαν αὐταῖς πρὸ; γάμον. Πρὸς ταῦτα ἀφορμῆς αὐτῶν δραξάμενος ὁ Θεὸς, πεποίηκε πάλιν οἰκονομίαν, καὶ τοὺς μὲν ἁμαρτήσαντας κατακλυσμό διέφθειρε· διὰ δὲ τῆς κιβωτοῦ τὸν δίκαιον διασώσας, ἐν τῇ γῇ ταύτῃ μετέστησε, κρείττον ὑπαρχούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου. Τὸ κείμενον. θεῖα δὲ πάλιν δόγματα καὶ κατασκευὴν κόσμου, Η προφητείαν αμήχανον εἰπεῖν, εἰ μὴ ἐκ θείας ἀπο καλύψεως τις μάθῃ, ἢ ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν, αὐτῶν τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς παραλάβῃ· ἀμήχανον γὰρ ἐκ στοχασμῶν, ἢ ἀπὸ γνάθων, ἢ ἐκ σοφίας ἀνθρωπίνης μαθεῖν τι τοιοῦτο. Ὅτι δὲ ἡ κατασκευὴ τοῦ κόσμου ἁρμόζει τῷ δόγματι τῶν Χριστιανῶν, πάσα, ὡς εἰ ρηται, κηρύττει ή θεία Γραφή, Μωϋσῆς τε καὶ οἱ προφῆται, ὁ Δεσπότης Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολος, ὡς πολλάκις ἐμνημονεύσαμεν. Διεἷλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ ἀνωτέρου οὐρανοῦ, μεσάσας τὸν δεύτερον οὐρανὸν, ποιήσας χώρους δύο καὶ ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ ταύτῃ καταστά σει τὸν κατωγαῖον χῶρον, τῇ δὲ ἀθανάτῳ καὶ ἀτρέπτῳ, τὸν ἀνωγαῖον, ὃς καὶ βασιλεία οὐρανῶν κέκληται · ὥσπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χριστός λέγει περὶ τούτου ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ οὕτως· Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει ούτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ερεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, ώσανεί ἐκ τότε ήτοιμασμένην· καὶ πάλιν, Ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ελκύσω πρὸς ἐμαυτόν· καὶ πά λιν, Εἰς παραλαμβάνεται, καὶ εἰς ἀφίεται· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῇ γῇ· καὶ πάλιν, Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου· ὡσανεὶ εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ πά λιν, Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ ᾿Αβραὰμ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ· οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσον ται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ομοίως καὶ ὁ Απόστολος Παῦλος συμφώνως λέγει· Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδε- χόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετασχημα τίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ ** κατεβitale οι χχιν, 40. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. III. versam faciem terræ, definiens statuta tempora, et terminos habitationis corum, quærere Dominum si forte allrectent eum, et inveniant, quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum : in ipso enim viri- mus, el movemur et sumus 5. Igitur, ut supra di- ctum es:, filii Seth, qui vocantur filii Dei, præter Dei voluntatem sponte sua et arbitrio suo, ad filias hominum, id est ex genere Cain, arcesserunt, et cum iis juncti matrimonio sunt. Iline occasione sumpta Deus ceconomiam aliam paravit, ac pecca- tores quidem diluvio perdidit; servatumque in arca justum in hanc terram trausulit, quæ nielior altera erat et pene paradiso æqualis. A sanguine omne genus hominum inhabitare super uni B Teslas. Divina item dogmata, mundi structura, et prophe- tia explicari nequeunt, nisi quis ex divina revelatione didicerit; vel a deiferis viris, ipsis scilicet pro- phetis, apostolis, et a tota divina Scriptura id acce- humana sapientia nibil bujusmodi potest edisci. perit: ex conjecturis quippe, vel arrogantia, vel Quod autem mundi structura cum Christianorum doctrina consentiat, omnis, ut dictum est, divina Scriptura deprædicat, Moyses nimirum et prophetæ, Christus et apostoli, ut plerumque memoravimus. Deus quippe unush locum a terra ad cœlum supre- mum, interposito secundo caelo, divisit in duos : infimumque locum huic mortali ac mutabili vitæ C assignavit, immortali autem et immutabili, supre D Act. xvii, 21-28. ** Matth. xx11, 30. • Matth. xx1, 23. • Matth. viii, 11, 12. mum, qui etiam regnum cœlorum vocatur, quem- admodum de illo agens Dominus Christus in Evan- gelio secundum Matheum loquitur bis verbis : In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur ; sed sicul angeli Dei in cœlo " ; ac iterum : Dicet iis qui a dextris erunt ; Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum a consti tutions mundi“; ac si diceret, ex eo tempore paratum; ac rursum, Siexaltatus fuero a terra, omnes trakam ad meipsum " ; iterumque, Unus assumitur, et unus relinquitur "; ac si dicat, in terra; rursus, Intra in gaudium Domini tui ®, scilicet, in caelum, ac iterum, Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham in regno Dei : filii aulem regni ejicientur in tenebras exteriores ". Itemque apostolus Paulus his consona dicit, Festinemus ingredi in illam requiem ; ac si dicat, in cœlum; “ ac rursum, Nostra autem conversatio in cœlis est: ex quo Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, ut conforme fat corpori gloriæ sua "; iterumque, St computimur, et conregnabimus ; et rursus, Conresuscitavit, et consedere fecil in cœlestibus in * Matth. xxν, 34. Joan. xit, 52. es Matth. es Hebr. 1, ce Philipp. 113, 20. *7 Rom. vill, W.

Α τῷ πρώτῳ οὐρανῷ· ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα, κατ' αὐτὴν τὴν θείαν Γραφήν. "Εστιν οὖν ἡ θέσις καὶ τὸ σχῆμα τοιόνδε· Εἰς τὰ ἄκρα τῆς γῆς κατὰ τὰ τέσω σαρα μέρη αὐτῆς, ὁ οὐρανὸς αὐτῇ κεκόλληται τοῖς ἑαυτοῦ ἄκροις, ποιῶν σχήμα κύβου ώσανεί τετράγω νον· ἄνωθεν δὲ ἐφ᾽ ὕψους καμαροειδής ελισσόμενος κατὰ τὸ μῆκος, καὶ γίνεται ὡς θόλος μεγάλη - κατα μέσοθεν δὲ συνδέδεται κατὰ τὸ στερέωμα, καὶ γίνει ται χώροι δύο (35). ᾿Απὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος χῶρός ἐστι πρῶτος, ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ εἰσιν ἄγγελοι καὶ ἄν θρωποι, καὶ πᾶσα ἡ νῦν κατάστασις· ἀπὸ τοῦ στε ρεύματος έως άνω της καμάρας, χωρός ἐστι δεύτε ρος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἔνθα ὁ Χριστὸς ἀνα ληφθεὶς πρῶτος πάντων εἰσῆλθεν, ἐγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν. Κατὰ μὲν τὸ πλάγιον τὸ δυτικὸν, ἢ τὸ ἀνατολικόν,τα όνδε σχήμα έχει μακρόν (56) ὡς ἐπὶ θόλου μεγάλης κατὰ δὲ τὰ νότια καὶ βόρεια μέρη τὸ μῆκος ἀποδεί- κνυσιν. Εστιν οὖν τὸ σχῆμα καὶ οὕτως τοιόνδε Παραγραφή. • Οὗτος ὁ πρῶτος οὐρανὸς ὁ καμαροειδής, ὁ ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ γεγονώς, ὁ ἅμα τῇ γῇ, περὶ οὗ λέγει Ἡσαΐας· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμάρων ὁ καταμέσοθεν δὲ αὐτοῦ συνδεδεμένος, ὁ ἐν τῇ δεν τέρᾳ ἡμέρᾳ γεγονώς, περὶ οὗ ἐπιφέρει πάλιν Ησα- ΐας λέγων· Καὶ διατείνας αὐτὸν ὡς σκηνὴν κατά οικεῖν· ὁ δὲ Δαυίδ λέγει περὶ αὐτοῦ· Ἐκτείνων οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν· καὶ σαφέστερον δηλῶν λέγει· Ο στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ. Ἔτι ἄκρα οὐρανοῦ καὶ γῆς τῆς Γραφῆς μνημονευούσης, οὐ δύναται ἐπὶ σφαίρας νοεῖσθαι. Πάλιν λέγει Ησαΐας· Οὕτως λέγει Κύριος, ο ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ πήξας αὐτόν· ὁ δὲ ᾿Απόστολος ομοίως, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος ο καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Αμφότεροι ἱστάμενον λέγοντες καὶ πεπηγότα ἐν τῇ γῇ, καὶ οὐ περιφερόμενον. "Ετι τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ παρ' ἑκάτερα σὺν τοῖς ἄκροις τῆς γῆς συνδεδεμένα εἰσί· περὶ ὧν ἐν τῷ Ἰὼβ γέν γραπται· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν έκλινε, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ κονία · κεκόλλημα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθῳ κύβον. Περὶ δὲ τῆς γῆς γέγραπται πάλιν ἐν η τῷ Ἰώβ· Ο κρεμνῶν τὴν γῆν ἐπ᾽ οὐδενός· ὡσαν- εἰ μὴ ἔχουσαν ὑποκάτω τι. Ὁ δὲ Δαυτό συμφώνως, μὴ εὑρηκὼς ἐπί τινος αὐτὴν ἡδρασμένην, ἔφη· Ο Ωσανεὶ αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν παρὰ σοῦ θεμελιωθείσαν, Ει θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. καὶ οὐχὶ ἐπί τινος. Ὣς ἦν μὲν δυνατὸν διαγράψαι πεποιήκαμεν ἔσω- θεν ἔχοντα τὸ στερέωμα, καὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς τῆς μεσαιτάτης, ἦς νῦν κατοικοῦμεν, καὶ τὸν Ὠκεανὸν πέριξ αὐτῆς, καὶ ἐν αὐτῇ τοὺς τέσσαρας κόλπους εἰσβάλλοντας τους πλεομένους, Ῥωμαϊκόν, Αραβ: κόν, Περσικών, Κάσπιον, ἤτοι Υρκανόν. Πέριξ δὲ " ** το δυ COSME INDICOPLEUSTE cajus durso sunt aquæ, aecundum divinam Scriptu- ram. Positio autem et figura ejus ita se habet: Extremis terræ a quatuor lateribus, cœlum ab ex- tremis suis partibus conglutinatur, ac cubi figuram efficit ceu quadrati solidi : desuper quidem in for- nicem volvitur secundum longitudinem, ac ceu tho- lum magnam repræsentat; in medio autem per firmamentum colligitur, atque sic in duo loca divi- ditur. A terra usque ad firmamentum primus locus est, scilicet hic mundus, in quo sunt angeli et homines, ac totus hic præsens status: a firmamento autem usque ad supremum fornicem exstat secundus locus, nempe regnum cœlorum, quo Christus assumptus, primus omnium ingressus est, viain nobis parans novam et viventem. Secundum latus occidentale, aut orientale, hanc figuram minoreni habet, quasi magni fornicis; secundum latus autem meridionale et septentrionale, longitudinem exhibet. Figura vero talis est : Paragrapha. B D Hoc est primum cœlum fornicatum, quod prima die cum terra factum est; de quo dicit Isaias: Qui statuit cœlum sicut fornicem". Quod autem intermedium positum, et secunda die factum est, illud est de quo infert idem Isaias dicens, extendit illud sicut tabernaculum ad habitandum * : David autem de illo ait, Extendeus cœlum sicut pellem ; quod clarius explicans ait, Qui legis aquές ( superiora ejus ª¹. Cum autem suprema cœli etterræ Scriptura memoret, non potest id de sphæra intel- ligi. An iterum Isaias, Sic dicit Dominus, qui fecit cælum et compegit ipsum **; similiter Apostolus, Et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo”. Amboque dicunt illud stare, fixumque terræ inniti, nec circumvolvi. Insuper extrema cœli utrinque cum extremis terræ colligantur, de quibus iu Job scriptum est, Cœlum autem ad terram incli- navit : effusa est vero sicut terra calz; conglulinavi autem ipsum sicut lapidi quadrum ". De terra item in Job scriptum est, Qui suspendil terram in nullo", quasi nihil subtus habeat: similiterque David, cum nihil inveniat in quo illam fundaverit, ait, Quί fundas terram super stabilitatem suam”, ac si dicat, a te in seipsa fundatam, non in alio. Pro facultate cœlum depingi curavimus cum fir- mamento intus posito, et cacuminibus sitis in me- dia terra, quam nunc incolimus, Oceanumque in circuitu ejus, ac quatuor sinus navigabiles in ter- ram influentes, Romanumi scilicet, Arabicum, Per- sicum, Caspium, sive Hyrcanum : rursum in cir- Isa. xL, 22. es ibid. ** Psal. cuir, 2. *7 ibid. 3. ** Isa. XL, 5. 8. Hebr. viii, 2. BAAVIH, 58. or ibid. 5. » Psal. cuil, 5. (35) Harumec rerum schemala babes infra in Tabula prima, addita explanatione. (36) Μικρόν.

Α τῷ πρώτῳ οὐρανῷ· ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα, κατ' αὐτὴν τὴν θείαν Γραφήν. "Εστιν οὖν ἡ θέσις καὶ τὸ σχῆμα τοιόνδε· Εἰς τὰ ἄκρα τῆς γῆς κατὰ τὰ τέσω σαρα μέρη αὐτῆς, ὁ οὐρανὸς αὐτῇ κεκόλληται τοῖς ἑαυτοῦ ἄκροις, ποιῶν σχήμα κύβου ώσανεί τετράγω νον· ἄνωθεν δὲ ἐφ᾽ ὕψους καμαροειδής ελισσόμενος κατὰ τὸ μῆκος, καὶ γίνεται ὡς θόλος μεγάλη - κατα μέσοθεν δὲ συνδέδεται κατὰ τὸ στερέωμα, καὶ γίνει ται χώροι δύο (35). ᾿Απὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος χῶρός ἐστι πρῶτος, ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ εἰσιν ἄγγελοι καὶ ἄν θρωποι, καὶ πᾶσα ἡ νῦν κατάστασις· ἀπὸ τοῦ στε ρεύματος έως άνω της καμάρας, χωρός ἐστι δεύτε ρος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἔνθα ὁ Χριστὸς ἀνα ληφθεὶς πρῶτος πάντων εἰσῆλθεν, ἐγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν. Κατὰ μὲν τὸ πλάγιον τὸ δυτικὸν, ἢ τὸ ἀνατολικόν,τα όνδε σχήμα έχει μακρόν (56) ὡς ἐπὶ θόλου μεγάλης κατὰ δὲ τὰ νότια καὶ βόρεια μέρη τὸ μῆκος ἀποδεί- κνυσιν. Εστιν οὖν τὸ σχῆμα καὶ οὕτως τοιόνδε Παραγραφή. • Οὗτος ὁ πρῶτος οὐρανὸς ὁ καμαροειδής, ὁ ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ γεγονώς, ὁ ἅμα τῇ γῇ, περὶ οὗ λέγει Ἡσαΐας· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμάρων ὁ καταμέσοθεν δὲ αὐτοῦ συνδεδεμένος, ὁ ἐν τῇ δεν τέρᾳ ἡμέρᾳ γεγονώς, περὶ οὗ ἐπιφέρει πάλιν Ησα- ΐας λέγων· Καὶ διατείνας αὐτὸν ὡς σκηνὴν κατά οικεῖν· ὁ δὲ Δαυίδ λέγει περὶ αὐτοῦ· Ἐκτείνων οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν· καὶ σαφέστερον δηλῶν λέγει· Ο στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ. Ἔτι ἄκρα οὐρανοῦ καὶ γῆς τῆς Γραφῆς μνημονευούσης, οὐ δύναται ἐπὶ σφαίρας νοεῖσθαι. Πάλιν λέγει Ησαΐας· Οὕτως λέγει Κύριος, ο ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ πήξας αὐτόν· ὁ δὲ ᾿Απόστολος ομοίως, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος ο καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Αμφότεροι ἱστάμενον λέγοντες καὶ πεπηγότα ἐν τῇ γῇ, καὶ οὐ περιφερόμενον. "Ετι τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ παρ' ἑκάτερα σὺν τοῖς ἄκροις τῆς γῆς συνδεδεμένα εἰσί· περὶ ὧν ἐν τῷ Ἰὼβ γέν γραπται· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν έκλινε, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ κονία · κεκόλλημα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθῳ κύβον. Περὶ δὲ τῆς γῆς γέγραπται πάλιν ἐν η τῷ Ἰώβ· Ο κρεμνῶν τὴν γῆν ἐπ᾽ οὐδενός· ὡσαν- εἰ μὴ ἔχουσαν ὑποκάτω τι. Ὁ δὲ Δαυτό συμφώνως, μὴ εὑρηκὼς ἐπί τινος αὐτὴν ἡδρασμένην, ἔφη· Ο Ωσανεὶ αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν παρὰ σοῦ θεμελιωθείσαν, Ει θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. καὶ οὐχὶ ἐπί τινος. Ὣς ἦν μὲν δυνατὸν διαγράψαι πεποιήκαμεν ἔσω- θεν ἔχοντα τὸ στερέωμα, καὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς τῆς μεσαιτάτης, ἦς νῦν κατοικοῦμεν, καὶ τὸν Ὠκεανὸν πέριξ αὐτῆς, καὶ ἐν αὐτῇ τοὺς τέσσαρας κόλπους εἰσβάλλοντας τους πλεομένους, Ῥωμαϊκόν, Αραβ: κόν, Περσικών, Κάσπιον, ἤτοι Υρκανόν. Πέριξ δὲ " ** το δυ COSME INDICOPLEUSTE cajus durso sunt aquæ, aecundum divinam Scriptu- ram. Positio autem et figura ejus ita se habet: Extremis terræ a quatuor lateribus, cœlum ab ex- tremis suis partibus conglutinatur, ac cubi figuram efficit ceu quadrati solidi : desuper quidem in for- nicem volvitur secundum longitudinem, ac ceu tho- lum magnam repræsentat; in medio autem per firmamentum colligitur, atque sic in duo loca divi- ditur. A terra usque ad firmamentum primus locus est, scilicet hic mundus, in quo sunt angeli et homines, ac totus hic præsens status: a firmamento autem usque ad supremum fornicem exstat secundus locus, nempe regnum cœlorum, quo Christus assumptus, primus omnium ingressus est, viain nobis parans novam et viventem. Secundum latus occidentale, aut orientale, hanc figuram minoreni habet, quasi magni fornicis; secundum latus autem meridionale et septentrionale, longitudinem exhibet. Figura vero talis est : Paragrapha. B D Hoc est primum cœlum fornicatum, quod prima die cum terra factum est; de quo dicit Isaias: Qui statuit cœlum sicut fornicem". Quod autem intermedium positum, et secunda die factum est, illud est de quo infert idem Isaias dicens, extendit illud sicut tabernaculum ad habitandum * : David autem de illo ait, Extendeus cœlum sicut pellem ; quod clarius explicans ait, Qui legis aquές ( superiora ejus ª¹. Cum autem suprema cœli etterræ Scriptura memoret, non potest id de sphæra intel- ligi. An iterum Isaias, Sic dicit Dominus, qui fecit cælum et compegit ipsum **; similiter Apostolus, Et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo”. Amboque dicunt illud stare, fixumque terræ inniti, nec circumvolvi. Insuper extrema cœli utrinque cum extremis terræ colligantur, de quibus iu Job scriptum est, Cœlum autem ad terram incli- navit : effusa est vero sicut terra calz; conglulinavi autem ipsum sicut lapidi quadrum ". De terra item in Job scriptum est, Qui suspendil terram in nullo", quasi nihil subtus habeat: similiterque David, cum nihil inveniat in quo illam fundaverit, ait, Quί fundas terram super stabilitatem suam”, ac si dicat, a te in seipsa fundatam, non in alio. Pro facultate cœlum depingi curavimus cum fir- mamento intus posito, et cacuminibus sitis in me- dia terra, quam nunc incolimus, Oceanumque in circuitu ejus, ac quatuor sinus navigabiles in ter- ram influentes, Romanumi scilicet, Arabicum, Per- sicum, Caspium, sive Hyrcanum : rursum in cir- Isa. xL, 22. es ibid. ** Psal. cuir, 2. *7 ibid. 3. ** Isa. XL, 5. 8. Hebr. viii, 2. BAAVIH, 58. or ibid. 5. » Psal. cuil, 5. (35) Harumec rerum schemala babes infra in Tabula prima, addita explanatione. (36) Μικρόν.

Α τῷ πρώτῳ οὐρανῷ· ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα, κατ' αὐτὴν τὴν θείαν Γραφήν. "Εστιν οὖν ἡ θέσις καὶ τὸ σχῆμα τοιόνδε· Εἰς τὰ ἄκρα τῆς γῆς κατὰ τὰ τέσω σαρα μέρη αὐτῆς, ὁ οὐρανὸς αὐτῇ κεκόλληται τοῖς ἑαυτοῦ ἄκροις, ποιῶν σχήμα κύβου ώσανεί τετράγω νον· ἄνωθεν δὲ ἐφ᾽ ὕψους καμαροειδής ελισσόμενος κατὰ τὸ μῆκος, καὶ γίνεται ὡς θόλος μεγάλη - κατα μέσοθεν δὲ συνδέδεται κατὰ τὸ στερέωμα, καὶ γίνει ται χώροι δύο (35). ᾿Απὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος χῶρός ἐστι πρῶτος, ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ εἰσιν ἄγγελοι καὶ ἄν θρωποι, καὶ πᾶσα ἡ νῦν κατάστασις· ἀπὸ τοῦ στε ρεύματος έως άνω της καμάρας, χωρός ἐστι δεύτε ρος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἔνθα ὁ Χριστὸς ἀνα ληφθεὶς πρῶτος πάντων εἰσῆλθεν, ἐγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν. Κατὰ μὲν τὸ πλάγιον τὸ δυτικὸν, ἢ τὸ ἀνατολικόν,τα όνδε σχήμα έχει μακρόν (56) ὡς ἐπὶ θόλου μεγάλης κατὰ δὲ τὰ νότια καὶ βόρεια μέρη τὸ μῆκος ἀποδεί- κνυσιν. Εστιν οὖν τὸ σχῆμα καὶ οὕτως τοιόνδε Παραγραφή. • Οὗτος ὁ πρῶτος οὐρανὸς ὁ καμαροειδής, ὁ ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ γεγονώς, ὁ ἅμα τῇ γῇ, περὶ οὗ λέγει Ἡσαΐας· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμάρων ὁ καταμέσοθεν δὲ αὐτοῦ συνδεδεμένος, ὁ ἐν τῇ δεν τέρᾳ ἡμέρᾳ γεγονώς, περὶ οὗ ἐπιφέρει πάλιν Ησα- ΐας λέγων· Καὶ διατείνας αὐτὸν ὡς σκηνὴν κατά οικεῖν· ὁ δὲ Δαυίδ λέγει περὶ αὐτοῦ· Ἐκτείνων οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν· καὶ σαφέστερον δηλῶν λέγει· Ο στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ. Ἔτι ἄκρα οὐρανοῦ καὶ γῆς τῆς Γραφῆς μνημονευούσης, οὐ δύναται ἐπὶ σφαίρας νοεῖσθαι. Πάλιν λέγει Ησαΐας· Οὕτως λέγει Κύριος, ο ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ πήξας αὐτόν· ὁ δὲ ᾿Απόστολος ομοίως, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος ο καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Αμφότεροι ἱστάμενον λέγοντες καὶ πεπηγότα ἐν τῇ γῇ, καὶ οὐ περιφερόμενον. "Ετι τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ παρ' ἑκάτερα σὺν τοῖς ἄκροις τῆς γῆς συνδεδεμένα εἰσί· περὶ ὧν ἐν τῷ Ἰὼβ γέν γραπται· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν έκλινε, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ κονία · κεκόλλημα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθῳ κύβον. Περὶ δὲ τῆς γῆς γέγραπται πάλιν ἐν η τῷ Ἰώβ· Ο κρεμνῶν τὴν γῆν ἐπ᾽ οὐδενός· ὡσαν- εἰ μὴ ἔχουσαν ὑποκάτω τι. Ὁ δὲ Δαυτό συμφώνως, μὴ εὑρηκὼς ἐπί τινος αὐτὴν ἡδρασμένην, ἔφη· Ο Ωσανεὶ αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν παρὰ σοῦ θεμελιωθείσαν, Ει θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. καὶ οὐχὶ ἐπί τινος. Ὣς ἦν μὲν δυνατὸν διαγράψαι πεποιήκαμεν ἔσω- θεν ἔχοντα τὸ στερέωμα, καὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς τῆς μεσαιτάτης, ἦς νῦν κατοικοῦμεν, καὶ τὸν Ὠκεανὸν πέριξ αὐτῆς, καὶ ἐν αὐτῇ τοὺς τέσσαρας κόλπους εἰσβάλλοντας τους πλεομένους, Ῥωμαϊκόν, Αραβ: κόν, Περσικών, Κάσπιον, ἤτοι Υρκανόν. Πέριξ δὲ " ** το δυ COSME INDICOPLEUSTE cajus durso sunt aquæ, aecundum divinam Scriptu- ram. Positio autem et figura ejus ita se habet: Extremis terræ a quatuor lateribus, cœlum ab ex- tremis suis partibus conglutinatur, ac cubi figuram efficit ceu quadrati solidi : desuper quidem in for- nicem volvitur secundum longitudinem, ac ceu tho- lum magnam repræsentat; in medio autem per firmamentum colligitur, atque sic in duo loca divi- ditur. A terra usque ad firmamentum primus locus est, scilicet hic mundus, in quo sunt angeli et homines, ac totus hic præsens status: a firmamento autem usque ad supremum fornicem exstat secundus locus, nempe regnum cœlorum, quo Christus assumptus, primus omnium ingressus est, viain nobis parans novam et viventem. Secundum latus occidentale, aut orientale, hanc figuram minoreni habet, quasi magni fornicis; secundum latus autem meridionale et septentrionale, longitudinem exhibet. Figura vero talis est : Paragrapha. B D Hoc est primum cœlum fornicatum, quod prima die cum terra factum est; de quo dicit Isaias: Qui statuit cœlum sicut fornicem". Quod autem intermedium positum, et secunda die factum est, illud est de quo infert idem Isaias dicens, extendit illud sicut tabernaculum ad habitandum * : David autem de illo ait, Extendeus cœlum sicut pellem ; quod clarius explicans ait, Qui legis aquές ( superiora ejus ª¹. Cum autem suprema cœli etterræ Scriptura memoret, non potest id de sphæra intel- ligi. An iterum Isaias, Sic dicit Dominus, qui fecit cælum et compegit ipsum **; similiter Apostolus, Et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo”. Amboque dicunt illud stare, fixumque terræ inniti, nec circumvolvi. Insuper extrema cœli utrinque cum extremis terræ colligantur, de quibus iu Job scriptum est, Cœlum autem ad terram incli- navit : effusa est vero sicut terra calz; conglulinavi autem ipsum sicut lapidi quadrum ". De terra item in Job scriptum est, Qui suspendil terram in nullo", quasi nihil subtus habeat: similiterque David, cum nihil inveniat in quo illam fundaverit, ait, Quί fundas terram super stabilitatem suam”, ac si dicat, a te in seipsa fundatam, non in alio. Pro facultate cœlum depingi curavimus cum fir- mamento intus posito, et cacuminibus sitis in me- dia terra, quam nunc incolimus, Oceanumque in circuitu ejus, ac quatuor sinus navigabiles in ter- ram influentes, Romanumi scilicet, Arabicum, Per- sicum, Caspium, sive Hyrcanum : rursum in cir- Isa. xL, 22. es ibid. ** Psal. cuir, 2. *7 ibid. 3. ** Isa. XL, 5. 8. Hebr. viii, 2. BAAVIH, 58. or ibid. 5. » Psal. cuil, 5. (35) Harumec rerum schemala babes infra in Tabula prima, addita explanatione. (36) Μικρόν.

Α τῷ πρώτῳ οὐρανῷ· ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα, κατ' αὐτὴν τὴν θείαν Γραφήν. "Εστιν οὖν ἡ θέσις καὶ τὸ σχῆμα τοιόνδε· Εἰς τὰ ἄκρα τῆς γῆς κατὰ τὰ τέσω σαρα μέρη αὐτῆς, ὁ οὐρανὸς αὐτῇ κεκόλληται τοῖς ἑαυτοῦ ἄκροις, ποιῶν σχήμα κύβου ώσανεί τετράγω νον· ἄνωθεν δὲ ἐφ᾽ ὕψους καμαροειδής ελισσόμενος κατὰ τὸ μῆκος, καὶ γίνεται ὡς θόλος μεγάλη - κατα μέσοθεν δὲ συνδέδεται κατὰ τὸ στερέωμα, καὶ γίνει ται χώροι δύο (35). ᾿Απὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος χῶρός ἐστι πρῶτος, ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ εἰσιν ἄγγελοι καὶ ἄν θρωποι, καὶ πᾶσα ἡ νῦν κατάστασις· ἀπὸ τοῦ στε ρεύματος έως άνω της καμάρας, χωρός ἐστι δεύτε ρος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἔνθα ὁ Χριστὸς ἀνα ληφθεὶς πρῶτος πάντων εἰσῆλθεν, ἐγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν. Κατὰ μὲν τὸ πλάγιον τὸ δυτικὸν, ἢ τὸ ἀνατολικόν,τα όνδε σχήμα έχει μακρόν (56) ὡς ἐπὶ θόλου μεγάλης κατὰ δὲ τὰ νότια καὶ βόρεια μέρη τὸ μῆκος ἀποδεί- κνυσιν. Εστιν οὖν τὸ σχῆμα καὶ οὕτως τοιόνδε Παραγραφή. • Οὗτος ὁ πρῶτος οὐρανὸς ὁ καμαροειδής, ὁ ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ γεγονώς, ὁ ἅμα τῇ γῇ, περὶ οὗ λέγει Ἡσαΐας· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμάρων ὁ καταμέσοθεν δὲ αὐτοῦ συνδεδεμένος, ὁ ἐν τῇ δεν τέρᾳ ἡμέρᾳ γεγονώς, περὶ οὗ ἐπιφέρει πάλιν Ησα- ΐας λέγων· Καὶ διατείνας αὐτὸν ὡς σκηνὴν κατά οικεῖν· ὁ δὲ Δαυίδ λέγει περὶ αὐτοῦ· Ἐκτείνων οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν· καὶ σαφέστερον δηλῶν λέγει· Ο στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ. Ἔτι ἄκρα οὐρανοῦ καὶ γῆς τῆς Γραφῆς μνημονευούσης, οὐ δύναται ἐπὶ σφαίρας νοεῖσθαι. Πάλιν λέγει Ησαΐας· Οὕτως λέγει Κύριος, ο ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ πήξας αὐτόν· ὁ δὲ ᾿Απόστολος ομοίως, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος ο καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Αμφότεροι ἱστάμενον λέγοντες καὶ πεπηγότα ἐν τῇ γῇ, καὶ οὐ περιφερόμενον. "Ετι τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ παρ' ἑκάτερα σὺν τοῖς ἄκροις τῆς γῆς συνδεδεμένα εἰσί· περὶ ὧν ἐν τῷ Ἰὼβ γέν γραπται· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν έκλινε, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ κονία · κεκόλλημα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθῳ κύβον. Περὶ δὲ τῆς γῆς γέγραπται πάλιν ἐν η τῷ Ἰώβ· Ο κρεμνῶν τὴν γῆν ἐπ᾽ οὐδενός· ὡσαν- εἰ μὴ ἔχουσαν ὑποκάτω τι. Ὁ δὲ Δαυτό συμφώνως, μὴ εὑρηκὼς ἐπί τινος αὐτὴν ἡδρασμένην, ἔφη· Ο Ωσανεὶ αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν παρὰ σοῦ θεμελιωθείσαν, Ει θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. καὶ οὐχὶ ἐπί τινος. Ὣς ἦν μὲν δυνατὸν διαγράψαι πεποιήκαμεν ἔσω- θεν ἔχοντα τὸ στερέωμα, καὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς τῆς μεσαιτάτης, ἦς νῦν κατοικοῦμεν, καὶ τὸν Ὠκεανὸν πέριξ αὐτῆς, καὶ ἐν αὐτῇ τοὺς τέσσαρας κόλπους εἰσβάλλοντας τους πλεομένους, Ῥωμαϊκόν, Αραβ: κόν, Περσικών, Κάσπιον, ἤτοι Υρκανόν. Πέριξ δὲ " ** το δυ COSME INDICOPLEUSTE cajus durso sunt aquæ, aecundum divinam Scriptu- ram. Positio autem et figura ejus ita se habet: Extremis terræ a quatuor lateribus, cœlum ab ex- tremis suis partibus conglutinatur, ac cubi figuram efficit ceu quadrati solidi : desuper quidem in for- nicem volvitur secundum longitudinem, ac ceu tho- lum magnam repræsentat; in medio autem per firmamentum colligitur, atque sic in duo loca divi- ditur. A terra usque ad firmamentum primus locus est, scilicet hic mundus, in quo sunt angeli et homines, ac totus hic præsens status: a firmamento autem usque ad supremum fornicem exstat secundus locus, nempe regnum cœlorum, quo Christus assumptus, primus omnium ingressus est, viain nobis parans novam et viventem. Secundum latus occidentale, aut orientale, hanc figuram minoreni habet, quasi magni fornicis; secundum latus autem meridionale et septentrionale, longitudinem exhibet. Figura vero talis est : Paragrapha. B D Hoc est primum cœlum fornicatum, quod prima die cum terra factum est; de quo dicit Isaias: Qui statuit cœlum sicut fornicem". Quod autem intermedium positum, et secunda die factum est, illud est de quo infert idem Isaias dicens, extendit illud sicut tabernaculum ad habitandum * : David autem de illo ait, Extendeus cœlum sicut pellem ; quod clarius explicans ait, Qui legis aquές ( superiora ejus ª¹. Cum autem suprema cœli etterræ Scriptura memoret, non potest id de sphæra intel- ligi. An iterum Isaias, Sic dicit Dominus, qui fecit cælum et compegit ipsum **; similiter Apostolus, Et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo”. Amboque dicunt illud stare, fixumque terræ inniti, nec circumvolvi. Insuper extrema cœli utrinque cum extremis terræ colligantur, de quibus iu Job scriptum est, Cœlum autem ad terram incli- navit : effusa est vero sicut terra calz; conglulinavi autem ipsum sicut lapidi quadrum ". De terra item in Job scriptum est, Qui suspendil terram in nullo", quasi nihil subtus habeat: similiterque David, cum nihil inveniat in quo illam fundaverit, ait, Quί fundas terram super stabilitatem suam”, ac si dicat, a te in seipsa fundatam, non in alio. Pro facultate cœlum depingi curavimus cum fir- mamento intus posito, et cacuminibus sitis in me- dia terra, quam nunc incolimus, Oceanumque in circuitu ejus, ac quatuor sinus navigabiles in ter- ram influentes, Romanumi scilicet, Arabicum, Per- sicum, Caspium, sive Hyrcanum : rursum in cir- Isa. xL, 22. es ibid. ** Psal. cuir, 2. *7 ibid. 3. ** Isa. XL, 5. 8. Hebr. viii, 2. BAAVIH, 58. or ibid. 5. » Psal. cuil, 5. (35) Harumec rerum schemala babes infra in Tabula prima, addita explanatione. (36) Μικρόν.

Α τῷ πρώτῳ οὐρανῷ· ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα, κατ' αὐτὴν τὴν θείαν Γραφήν. "Εστιν οὖν ἡ θέσις καὶ τὸ σχῆμα τοιόνδε· Εἰς τὰ ἄκρα τῆς γῆς κατὰ τὰ τέσω σαρα μέρη αὐτῆς, ὁ οὐρανὸς αὐτῇ κεκόλληται τοῖς ἑαυτοῦ ἄκροις, ποιῶν σχήμα κύβου ώσανεί τετράγω νον· ἄνωθεν δὲ ἐφ᾽ ὕψους καμαροειδής ελισσόμενος κατὰ τὸ μῆκος, καὶ γίνεται ὡς θόλος μεγάλη - κατα μέσοθεν δὲ συνδέδεται κατὰ τὸ στερέωμα, καὶ γίνει ται χώροι δύο (35). ᾿Απὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ στερεώματος χῶρός ἐστι πρῶτος, ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ εἰσιν ἄγγελοι καὶ ἄν θρωποι, καὶ πᾶσα ἡ νῦν κατάστασις· ἀπὸ τοῦ στε ρεύματος έως άνω της καμάρας, χωρός ἐστι δεύτε ρος, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἔνθα ὁ Χριστὸς ἀνα ληφθεὶς πρῶτος πάντων εἰσῆλθεν, ἐγκαινίσας ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν. Κατὰ μὲν τὸ πλάγιον τὸ δυτικὸν, ἢ τὸ ἀνατολικόν,τα όνδε σχήμα έχει μακρόν (56) ὡς ἐπὶ θόλου μεγάλης κατὰ δὲ τὰ νότια καὶ βόρεια μέρη τὸ μῆκος ἀποδεί- κνυσιν. Εστιν οὖν τὸ σχῆμα καὶ οὕτως τοιόνδε Παραγραφή. • Οὗτος ὁ πρῶτος οὐρανὸς ὁ καμαροειδής, ὁ ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ γεγονώς, ὁ ἅμα τῇ γῇ, περὶ οὗ λέγει Ἡσαΐας· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμάρων ὁ καταμέσοθεν δὲ αὐτοῦ συνδεδεμένος, ὁ ἐν τῇ δεν τέρᾳ ἡμέρᾳ γεγονώς, περὶ οὗ ἐπιφέρει πάλιν Ησα- ΐας λέγων· Καὶ διατείνας αὐτὸν ὡς σκηνὴν κατά οικεῖν· ὁ δὲ Δαυίδ λέγει περὶ αὐτοῦ· Ἐκτείνων οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν· καὶ σαφέστερον δηλῶν λέγει· Ο στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ. Ἔτι ἄκρα οὐρανοῦ καὶ γῆς τῆς Γραφῆς μνημονευούσης, οὐ δύναται ἐπὶ σφαίρας νοεῖσθαι. Πάλιν λέγει Ησαΐας· Οὕτως λέγει Κύριος, ο ποιήσας τὸν οὐρανὸν, καὶ πήξας αὐτόν· ὁ δὲ ᾿Απόστολος ομοίως, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος ο καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Αμφότεροι ἱστάμενον λέγοντες καὶ πεπηγότα ἐν τῇ γῇ, καὶ οὐ περιφερόμενον. "Ετι τὰ ἄκρα τοῦ οὐρανοῦ παρ' ἑκάτερα σὺν τοῖς ἄκροις τῆς γῆς συνδεδεμένα εἰσί· περὶ ὧν ἐν τῷ Ἰὼβ γέν γραπται· Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν έκλινε, κέχυται δὲ ὥσπερ γῆ κονία · κεκόλλημα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθῳ κύβον. Περὶ δὲ τῆς γῆς γέγραπται πάλιν ἐν η τῷ Ἰώβ· Ο κρεμνῶν τὴν γῆν ἐπ᾽ οὐδενός· ὡσαν- εἰ μὴ ἔχουσαν ὑποκάτω τι. Ὁ δὲ Δαυτό συμφώνως, μὴ εὑρηκὼς ἐπί τινος αὐτὴν ἡδρασμένην, ἔφη· Ο Ωσανεὶ αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν παρὰ σοῦ θεμελιωθείσαν, Ει θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. καὶ οὐχὶ ἐπί τινος. Ὣς ἦν μὲν δυνατὸν διαγράψαι πεποιήκαμεν ἔσω- θεν ἔχοντα τὸ στερέωμα, καὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς τῆς μεσαιτάτης, ἦς νῦν κατοικοῦμεν, καὶ τὸν Ὠκεανὸν πέριξ αὐτῆς, καὶ ἐν αὐτῇ τοὺς τέσσαρας κόλπους εἰσβάλλοντας τους πλεομένους, Ῥωμαϊκόν, Αραβ: κόν, Περσικών, Κάσπιον, ἤτοι Υρκανόν. Πέριξ δὲ " ** το δυ COSME INDICOPLEUSTE cajus durso sunt aquæ, aecundum divinam Scriptu- ram. Positio autem et figura ejus ita se habet: Extremis terræ a quatuor lateribus, cœlum ab ex- tremis suis partibus conglutinatur, ac cubi figuram efficit ceu quadrati solidi : desuper quidem in for- nicem volvitur secundum longitudinem, ac ceu tho- lum magnam repræsentat; in medio autem per firmamentum colligitur, atque sic in duo loca divi- ditur. A terra usque ad firmamentum primus locus est, scilicet hic mundus, in quo sunt angeli et homines, ac totus hic præsens status: a firmamento autem usque ad supremum fornicem exstat secundus locus, nempe regnum cœlorum, quo Christus assumptus, primus omnium ingressus est, viain nobis parans novam et viventem. Secundum latus occidentale, aut orientale, hanc figuram minoreni habet, quasi magni fornicis; secundum latus autem meridionale et septentrionale, longitudinem exhibet. Figura vero talis est : Paragrapha. B D Hoc est primum cœlum fornicatum, quod prima die cum terra factum est; de quo dicit Isaias: Qui statuit cœlum sicut fornicem". Quod autem intermedium positum, et secunda die factum est, illud est de quo infert idem Isaias dicens, extendit illud sicut tabernaculum ad habitandum * : David autem de illo ait, Extendeus cœlum sicut pellem ; quod clarius explicans ait, Qui legis aquές ( superiora ejus ª¹. Cum autem suprema cœli etterræ Scriptura memoret, non potest id de sphæra intel- ligi. An iterum Isaias, Sic dicit Dominus, qui fecit cælum et compegit ipsum **; similiter Apostolus, Et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo”. Amboque dicunt illud stare, fixumque terræ inniti, nec circumvolvi. Insuper extrema cœli utrinque cum extremis terræ colligantur, de quibus iu Job scriptum est, Cœlum autem ad terram incli- navit : effusa est vero sicut terra calz; conglulinavi autem ipsum sicut lapidi quadrum ". De terra item in Job scriptum est, Qui suspendil terram in nullo", quasi nihil subtus habeat: similiterque David, cum nihil inveniat in quo illam fundaverit, ait, Quί fundas terram super stabilitatem suam”, ac si dicat, a te in seipsa fundatam, non in alio. Pro facultate cœlum depingi curavimus cum fir- mamento intus posito, et cacuminibus sitis in me- dia terra, quam nunc incolimus, Oceanumque in circuitu ejus, ac quatuor sinus navigabiles in ter- ram influentes, Romanumi scilicet, Arabicum, Per- sicum, Caspium, sive Hyrcanum : rursum in cir- Isa. xL, 22. es ibid. ** Psal. cuir, 2. *7 ibid. 3. ** Isa. XL, 5. 8. Hebr. viii, 2. BAAVIH, 58. or ibid. 5. » Psal. cuil, 5. (35) Harumec rerum schemala babes infra in Tabula prima, addita explanatione. (36) Μικρόν.

Λ κ.λους αὐτοῦ ἐπιστρέψει τὸ πνεῦμα· ὡσανε! τὸν αέρα κυκλεύων, πάλιν εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἐπε ανήκει. Τὸ κείμενον. Οὕτως οὖν ἐστιν ἐν ταύτῃ τῇ ὄψει τὰ οἰκούμενα αὐτῆς μέρη. Ανατέλλων οὖν ὁ ἥλιος ἐξ ἀνατολῶν, καὶ διατρέχων τὸν νότον κατὰ τὰς τροπάς, πάντοτε πρὸς τὸ ὕψος τῆς γῆς, ἤτοι καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν γῆν φαίνων, ποιεῖ νύχτα περαιτέρω τοῦ ὕψους τῆς γῆς κατὰ τὸν Ὠκεανὸν καὶ τὴν πέραν γῆν· καὶ πάλιν πρὸς δυσμάς, καὶ βορράν γινόμενος ὑπὲρ τὸ ὕψος τῆς γῆς, ἐνταῦθα ποιεῖ νύκτα, ἄχρις ἂν κυκλεύων ἀναφανῇ κατὰ τὰ χθαμαλά μέρη τῆς Ἀνατολῆς, καὶ πάλιν ἀνιῶν κατὰ τὸν νότον καταλάμψη τόδε τὸ πν. Δὲ ἐκλείψεις οὖν τῆς σελήνης, καὶ κατὰ τὸ σχήμα τοῦτο, εἴ γε ἀληθῆ τυγχάνει κατὰ τοὺς ἔξω, δύναν ται γενέσθαι ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς γινομένου τοῦ ἡλίου, ήγουν τῆς σελήνης· τὴν γὰρ ἡλιακὴν ἔκλειψιν οὐκ ἀπὸ τῆς σκιᾶς τῆς γῆς γίνεσθαι λέγουσιν· ἀλλο ἀπὸ τοῦ κατὰ κάθετον ὑπὸ κάτω εἶναι τοῦ ἡλίου τὴν σελήνην, φωτιζομένην μάλλον τῷ μέρει ᾧ ὄρο ὁ ἥλιος, ᾧ δὲ μὴ ὁρᾷ μὴ φωτίζεσθαι, ἀλλὰ μαλ λον καὶ ἐμποδίζειν αὐτῷ μὴ φαίνεσθαι, διατρέ χουσαν ὑποκάτω, ὅτε νεομηνία δῆθεν ἐστι σεληνίου, ὅτε καὶ ἀφώτιστος τυγχάνει κατὰ τὸ μέρος αὐτῆς τὸ φαινόμενον παρ' ἡμῖν. Οὐδὲν οὖν τὰ ἡμέτερα παρα- βλάψει τὰ τοιαῦτα πλὴν μόνου τοῦ κινεῖσθαι καὶ κυκλεύειν τὸν οὐρανὸν, ὅπερ ἀνατροπή έστι πάσης ὁμοῦ τῆς θείας Γραφῆς Παλαιᾶς τε καὶ Καινῆς Δια θήκης καὶ τοῦ δόγματος τοῦ Χριστιανοῦ. Ζητῆσαι δὲ περαιτέρω τούτων, ἡμῖν οὐ σχολή · ἀνωφελής γὰρ ἡ τοιαύτη γνώσις, τῆς ἐπωφελούς μᾶλλον γινόμενοι γνώσεως· ἥτις ἐλπίδα χρηστὴν καὶ ὠφελίμην ἐμποιεῖ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς· ἦν καὶ ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς διδόναι μᾶλλον τοῖς αὐτῷ πιστεύουσι · τοῖς δὲ ἀδι κοῦσι, δίκην ὀλέθριον. Δείξομεν δὲ σὺν Θεῷ, διαγρά φοντες ἐξ ἀντιστρόφου τὸ σχῆμα τῆς γῆς τὸ κατὰ βόρειον μέρος, ἵνα δυνηθῶμεν ἐκ μέρους πάλιν δια γράψαι τῶν ἄστρων τὸν κύκλον· ἔστι δὲ οὕτω;· • Ηνίκα οὖν ἔνθεν δύνων ὁ ἥλιος διατρέχει κατὰ τὴν διακονίαν τῶν ἀοράτων δυνάμεων, καθὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ δοκεῖ, νύκτα κατὰ τὸ ἕτερον μέρος, τουτέστι τὸ οἰκούμενον, ποιεῖ· ἡνίκα δὲ ἐκεῖθεν διατρέχει, ἐνθάδε νύκτα ποιεῖ· συλλήβδην δὲ κατὰ τὸ ἐνδε- χόμενον πάλιν διαγράφομεν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἔστι δὲ οὕτω;· Παραγραφή. Τοῦτο πάλιν τὸ μέρος τῆς γῆς, τὸ ἐπέκεινα τοῦ βορρᾶ, ἐστὶ τὸ ἀοίκητον, ἔνθα διατρέχουσιν ἀπὸ δύ- σεως διὰ τοῦ βοῤῥᾶ ἐπὶ ἀνατολάς, ὀρθὸν ὡς ἐπὶ το χου ὑπάρχον· ἐν ᾧ γινόμενος ὁ ἥλιος εἰς τὸ ἄλλο μέσ ρος αὐτῆς τὸ οἰκούμενον νύκτα ἀπεργάζεται. Κατὰ διάμετρον οὖν τοῦ πλάτους τῶν οἰκουμένων αὐτῆς μερῶν εὑρίσκεται, ὕψος ἔχουσα ἐν τούτῳ τῷ μέρει, ἀποκάτωθεν τοῦ Ὠκεανοῦ ἕως ἄνω τοῦ ὕψους αὐτῆς· ὅθεν μεσάζοντα τῷ φωτὶ τῶν ἄστρων, αἱ νύχτες καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐπακολουθοῦσιν. COSME INDICOPLEUSTE spiritus "3: ac si diceret, et acrem circumtens, in locum suum revertitur. Textus. B Hoc conspectu inhabitatas terræ partes videre licet. Sol igitur oriens, et meridiem secundum con- versiones suas decurrens, semper altitudinem terræ, sive ipsam terram collustrans, ultra terræ altitu- dinem illamı, versus oceanum et ulteriorem terram, noctem efficit : ac rursus ad occidentem et aquilo- nem deveniens supra altitudinem terræ, hic no- ctem eficit, donec circumiens ad demissiores orien- tis partes appareat, ac rursum ad meridiem ascen- dens hoc universum illuminet. Eclipses itaque lunæ etiam secundum hanc figuram (si tamen illa secun- dum exteros vera fuerit), tunc fieri possunt, cum sive sol sive luna sub terræ cacumine absconditur : nam solarem eclipsin non ab umbra terræ fieri di- cunt, sed quia inter nos et solem luna interponitur; ità ut a parte illa quæ solem respicit illu- stretur, ab altera vero minime; imo potius eum quominus appareat impedit, dum subtus currit, quando scilicet neomenia lunaris est, et luna non illustratur ab ea parte qua nos respicit. Nostra igi- tur sententia iis nihil officiet, nisi in eo quod cœ- lum moveatur et circumferatur, quod sane totius divina Scripture lain Veteris quam Novi Tesla menti, doctrinæque Christianæ eversio esset. Hæc autem ulterius disquirere non vacat per otium: nam inutilis prorsus nobis talis notitia foret, qui- C bus altera adest longe utilior cognitio, spem bonam et fructuosam afferens animabus nostris, quam in se credentibus Deus se daturum pollicitus est ; ¡is vero qui injuste agunt, extremam ultionem desti- navit. Cæterum, Deo opitulante, obversam terræ partem secundum septentrionales plagas delinea - bimus, ut astrorum circuitum ex parte saltem de- scribere valeamus : sic autem se label : Cum igitur occidens sol invisibilium virtutum ministerio hic decurrit, ut in divina Scriptura fertur, in altera parte, quæ habitatur, nos adest; cum autem illic excurrit, hic noctem efficit. Com- pendio autem pro facultate cœlum et terram deli- neabimus. Sic vero se habet : Paragrapha. Hæc terræ pars, ultra septentrionem posita, inhabitata est, ubi luminaria decurrunt ab occi- dento per aquilonem usque ad orientem : et hæc muri iustar erigitur; quo cum sol devenit, in oppu- sita parte babitata noctem efficit. A diametro igitur latitudinis ejus partium habitatarum, altitudo ha- betur, quæ ab ima terræ versus oceanum parte, usque ad cacumen ipsius terræ, erigitur. Quare cum hæc sublimitas intermedia astrorum lumen in- tercipiat, hinc nox et alia omnia consequuntur. ** Eccle. 1, 6,7. D -

Λ κ.λους αὐτοῦ ἐπιστρέψει τὸ πνεῦμα· ὡσανε! τὸν αέρα κυκλεύων, πάλιν εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἐπε ανήκει. Τὸ κείμενον. Οὕτως οὖν ἐστιν ἐν ταύτῃ τῇ ὄψει τὰ οἰκούμενα αὐτῆς μέρη. Ανατέλλων οὖν ὁ ἥλιος ἐξ ἀνατολῶν, καὶ διατρέχων τὸν νότον κατὰ τὰς τροπάς, πάντοτε πρὸς τὸ ὕψος τῆς γῆς, ἤτοι καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν γῆν φαίνων, ποιεῖ νύχτα περαιτέρω τοῦ ὕψους τῆς γῆς κατὰ τὸν Ὠκεανὸν καὶ τὴν πέραν γῆν· καὶ πάλιν πρὸς δυσμάς, καὶ βορράν γινόμενος ὑπὲρ τὸ ὕψος τῆς γῆς, ἐνταῦθα ποιεῖ νύκτα, ἄχρις ἂν κυκλεύων ἀναφανῇ κατὰ τὰ χθαμαλά μέρη τῆς Ἀνατολῆς, καὶ πάλιν ἀνιῶν κατὰ τὸν νότον καταλάμψη τόδε τὸ πν. Δὲ ἐκλείψεις οὖν τῆς σελήνης, καὶ κατὰ τὸ σχήμα τοῦτο, εἴ γε ἀληθῆ τυγχάνει κατὰ τοὺς ἔξω, δύναν ται γενέσθαι ὑπὸ τὸ ὕψος τῆς γῆς γινομένου τοῦ ἡλίου, ήγουν τῆς σελήνης· τὴν γὰρ ἡλιακὴν ἔκλειψιν οὐκ ἀπὸ τῆς σκιᾶς τῆς γῆς γίνεσθαι λέγουσιν· ἀλλο ἀπὸ τοῦ κατὰ κάθετον ὑπὸ κάτω εἶναι τοῦ ἡλίου τὴν σελήνην, φωτιζομένην μάλλον τῷ μέρει ᾧ ὄρο ὁ ἥλιος, ᾧ δὲ μὴ ὁρᾷ μὴ φωτίζεσθαι, ἀλλὰ μαλ λον καὶ ἐμποδίζειν αὐτῷ μὴ φαίνεσθαι, διατρέ χουσαν ὑποκάτω, ὅτε νεομηνία δῆθεν ἐστι σεληνίου, ὅτε καὶ ἀφώτιστος τυγχάνει κατὰ τὸ μέρος αὐτῆς τὸ φαινόμενον παρ' ἡμῖν. Οὐδὲν οὖν τὰ ἡμέτερα παρα- βλάψει τὰ τοιαῦτα πλὴν μόνου τοῦ κινεῖσθαι καὶ κυκλεύειν τὸν οὐρανὸν, ὅπερ ἀνατροπή έστι πάσης ὁμοῦ τῆς θείας Γραφῆς Παλαιᾶς τε καὶ Καινῆς Δια θήκης καὶ τοῦ δόγματος τοῦ Χριστιανοῦ. Ζητῆσαι δὲ περαιτέρω τούτων, ἡμῖν οὐ σχολή · ἀνωφελής γὰρ ἡ τοιαύτη γνώσις, τῆς ἐπωφελούς μᾶλλον γινόμενοι γνώσεως· ἥτις ἐλπίδα χρηστὴν καὶ ὠφελίμην ἐμποιεῖ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς· ἦν καὶ ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς διδόναι μᾶλλον τοῖς αὐτῷ πιστεύουσι · τοῖς δὲ ἀδι κοῦσι, δίκην ὀλέθριον. Δείξομεν δὲ σὺν Θεῷ, διαγρά φοντες ἐξ ἀντιστρόφου τὸ σχῆμα τῆς γῆς τὸ κατὰ βόρειον μέρος, ἵνα δυνηθῶμεν ἐκ μέρους πάλιν δια γράψαι τῶν ἄστρων τὸν κύκλον· ἔστι δὲ οὕτω;· • Ηνίκα οὖν ἔνθεν δύνων ὁ ἥλιος διατρέχει κατὰ τὴν διακονίαν τῶν ἀοράτων δυνάμεων, καθὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ δοκεῖ, νύκτα κατὰ τὸ ἕτερον μέρος, τουτέστι τὸ οἰκούμενον, ποιεῖ· ἡνίκα δὲ ἐκεῖθεν διατρέχει, ἐνθάδε νύκτα ποιεῖ· συλλήβδην δὲ κατὰ τὸ ἐνδε- χόμενον πάλιν διαγράφομεν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Ἔστι δὲ οὕτω;· Παραγραφή. Τοῦτο πάλιν τὸ μέρος τῆς γῆς, τὸ ἐπέκεινα τοῦ βορρᾶ, ἐστὶ τὸ ἀοίκητον, ἔνθα διατρέχουσιν ἀπὸ δύ- σεως διὰ τοῦ βοῤῥᾶ ἐπὶ ἀνατολάς, ὀρθὸν ὡς ἐπὶ το χου ὑπάρχον· ἐν ᾧ γινόμενος ὁ ἥλιος εἰς τὸ ἄλλο μέσ ρος αὐτῆς τὸ οἰκούμενον νύκτα ἀπεργάζεται. Κατὰ διάμετρον οὖν τοῦ πλάτους τῶν οἰκουμένων αὐτῆς μερῶν εὑρίσκεται, ὕψος ἔχουσα ἐν τούτῳ τῷ μέρει, ἀποκάτωθεν τοῦ Ὠκεανοῦ ἕως ἄνω τοῦ ὕψους αὐτῆς· ὅθεν μεσάζοντα τῷ φωτὶ τῶν ἄστρων, αἱ νύχτες καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐπακολουθοῦσιν. COSME INDICOPLEUSTE spiritus "3: ac si diceret, et acrem circumtens, in locum suum revertitur. Textus. B Hoc conspectu inhabitatas terræ partes videre licet. Sol igitur oriens, et meridiem secundum con- versiones suas decurrens, semper altitudinem terræ, sive ipsam terram collustrans, ultra terræ altitu- dinem illamı, versus oceanum et ulteriorem terram, noctem efficit : ac rursus ad occidentem et aquilo- nem deveniens supra altitudinem terræ, hic no- ctem eficit, donec circumiens ad demissiores orien- tis partes appareat, ac rursum ad meridiem ascen- dens hoc universum illuminet. Eclipses itaque lunæ etiam secundum hanc figuram (si tamen illa secun- dum exteros vera fuerit), tunc fieri possunt, cum sive sol sive luna sub terræ cacumine absconditur : nam solarem eclipsin non ab umbra terræ fieri di- cunt, sed quia inter nos et solem luna interponitur; ità ut a parte illa quæ solem respicit illu- stretur, ab altera vero minime; imo potius eum quominus appareat impedit, dum subtus currit, quando scilicet neomenia lunaris est, et luna non illustratur ab ea parte qua nos respicit. Nostra igi- tur sententia iis nihil officiet, nisi in eo quod cœ- lum moveatur et circumferatur, quod sane totius divina Scripture lain Veteris quam Novi Tesla menti, doctrinæque Christianæ eversio esset. Hæc autem ulterius disquirere non vacat per otium: nam inutilis prorsus nobis talis notitia foret, qui- C bus altera adest longe utilior cognitio, spem bonam et fructuosam afferens animabus nostris, quam in se credentibus Deus se daturum pollicitus est ; ¡is vero qui injuste agunt, extremam ultionem desti- navit. Cæterum, Deo opitulante, obversam terræ partem secundum septentrionales plagas delinea - bimus, ut astrorum circuitum ex parte saltem de- scribere valeamus : sic autem se label : Cum igitur occidens sol invisibilium virtutum ministerio hic decurrit, ut in divina Scriptura fertur, in altera parte, quæ habitatur, nos adest; cum autem illic excurrit, hic noctem efficit. Com- pendio autem pro facultate cœlum et terram deli- neabimus. Sic vero se habet : Paragrapha. Hæc terræ pars, ultra septentrionem posita, inhabitata est, ubi luminaria decurrunt ab occi- dento per aquilonem usque ad orientem : et hæc muri iustar erigitur; quo cum sol devenit, in oppu- sita parte babitata noctem efficit. A diametro igitur latitudinis ejus partium habitatarum, altitudo ha- betur, quæ ab ima terræ versus oceanum parte, usque ad cacumen ipsius terræ, erigitur. Quare cum hæc sublimitas intermedia astrorum lumen in- tercipiat, hinc nox et alia omnia consequuntur. ** Eccle. 1, 6,7. D -

Παραγραφή. Ανάγκη ζητῆσαι τοὺς Χριστιανίζειν ἐθέλοντας, ἀπὸ τούτων τῶν ὀκτὼ ἢ ἐννέα οὐρανῶν, εἰς ποῖον αὐτῶν ἀνελήλυθεν ὁ Χριστός· ἔνθα καὶ οὗτοι ἐλπί ζουσιν ἀνελθεῖν· καὶ τί τὴ χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτά, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑποτιθέμενοι πρόσ τερον σχῆμα, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ, δύο χώρους λέ- γομεν γεγενῆσθαι· ἕνα ἀρμόζοντα ταύτῃ τῇ κατα- στάσει, καὶ τὸν ἄλλον ένα, ἁρμόζοντα τῇ μελλούση - ἐπειδὴ καὶ ἐλπίδα τοιαύτην κεκτήμεθα, κρείττονα οὖσαν τῆς ἐνθάδε ζωῆς· καὶ ὑμεῖς ἐὰν τοιαύτην ἐλ- πίδα ὡς Χριστιανοὶ κέκτησθε, ἀνάγκη ἀπαιτηθήσε- σίας το χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτὰ, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Οἱ γὰρ ἔξωθεν οι δοξάζοντες τὴν σφαίραν, ἑαυτοῖς ἀκολουθοῦντες, οὔτε τοιαύτην ἐλπίδα ἐλπίζουσιν, οὔτε ὕδατα ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ λέγουσιν, οὔτε συντέλειαν Β ἄστρων καὶ τοῦ κόσμου καταδέχονται ὁμολογεῖν ἔτι· ἀλλ' ἐν τῇ φθορά διάγειν αϊδίως τὸν κόσμον ἐλπίζουσι. Εἰ ή πλανης σφαίρα τὰς ἄλλας βία συμπεριφέρει ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμάς, ἡ ἔμπαλιν ἀναδρομὴ τῶν ἑπτὰ πλανητών πόθεν γίνεται; τῶν σφαιρῶν τὸ ἔμπαλιν κινουμένων, ἢ αὐτῶν τῶν ἄστρων ; ἀλλ᾽ εἰ μὲν τῶν σφαιρών, πῶς δυνατὸν κατὰ ταυτὸν καὶ ἐπὶ δυσμὰς καὶ ἐπὶ ἀνατολὰς περιφέρεσθαι; εἰ δὲ τῶν ἄστρων, πῶς οὐράνια σώματα διατέμνουσιν οἱ πλανήται; ἆρ' οὐ πρόδηλον ότι σώμα διατεμνόμενον οὐράνιον οὐκ ἔστι; Εἰ μὴ γὰρ φθαρτὸν εἴη, οὐκ ἂν τμηθείη. Πώς οὖν τὰ τοιαῦτα ὑποτίθεσθε; ματος, μὴ στοιχείου, μή τινος] τῶν μερῶν ὑπάρχον- τος, πῶς αὐτήν φατε κινεῖσθαι; Είπατε, μὴ φθονήσατε ἡμῖν· χωρὶς γὰρ τόπου, ήτοι ευρυχωρίας, ἀδύνατον κινεῖσθαι αὐτήν. Δείξατε οὖν ἡμῖν αὐτὴν δι' οιουδής ποτε θέλετε ὀργάνου, ὅτι δυνατὸν αὐτὴν κινεῖσθαι ἄνευ τόπου ή σώματος, ή στοιχείου ή ευρυχωρίας, Καὶ μὴ λόγοις κενοίς μόνον κομπάσητε, ὅτι φυσικοί τυγχάνετε. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἔνιοι ὡς τόρνος βούλονται ὑπὸ κλώτακος στρέφεσθαι, ἢ ὑπὸ ἄξωνος, ἢ ὡς ἁμα ξα, ἢ ὡς μηχανή, δειξάτωσαν καὶ αὐτοὶ ἐν τίνι έρη ρεισμένα τυγχάνει, ἢ ὁ κλώτας, ἢ ὁ ἄξων, κἀκεῖνο πάλιν ἐπὶ τίνος, καὶ ἐπ' ἄπειρον. Πῶς οὖν φυσικὰ διαλέγεσθε ; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν οὐ διέχει μέσην οὔτ σαν ὁ ἄξων καὶ περιστρέφει; Πάλιν δὲ λέξατε οἱ τούτοις επόμενοι, καὶ Χριστιανίζειν ἐθέλοντες, εἰς ποῖον χῶρον τῶν ὀκτὼ σφαιρῶν, ἡ τῆς ἐνάτης, τῆς λεγομένης παρά τισιν ἄναστρον, εἰσελήλυθεν ὁ Χρι- στὸς, ἢ καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι; Η πῶς ὕδατα δύνανται εἶναι εἰς σφαίραν στρεφομένην ; ἢ πῶς ἐν συντελείᾳ πιπτόντων τῶν ἄστρων, ἔτι σώζονται αἱ τοσαῦται· ὑμῶν σφαίραι ; καὶ τί τὸ χρειώδες αὐ τῶν; "Αρ' οὐ πρόδηλον ὅτι ἀνέλπιστα Χριστιανικής δόξης διαλέγεσθε; Ταῦτα γὰρ εἰ μὴ τοῖς ἀνελπίστοις Ελλησι, τοῖς μὴ ἐλπίζουσιν ἑτέραν κρείττονα κατά στασιν, οὐχ ἁρμόζε:· οἵτινες ἀκολούθως ἑαυτοῖς τὸν κόσμον άΐδιον ὑποτίθενται, ἵνα σώζηται αὐτοῖς ἡ τῶν σφαιρῶν πλουσία πληθύς, ἐν ᾗ ἀεὶ οἱ πλανήτα: τὸν ἑαυτῶν δρόμον ἐκτελοῦσιν· ἐν ἄλλῃ δὲ καὶ οἱ ἀπλα- ἡ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. IV. C D Paragrapha. Quærendum restat iis qui Christiani esse vo- lunt, in quod coelum, ex octo aut novem illis, Christus ascenderit : quo item illi sese ascensuros sperant; et quæ sit aliorum septem vel octo cœlo- rum utilitas. Nos quippe supposito secundum Sceri- pturas priore illo schemate, duo loca facta fuisse dicimus : unum huic statui congruentem; alterumn vero futuræ vitæ consentaneum : quandoquidem talem spem habemus, præsenti vita longe meliorem. Et vos quoque si, ut pote Christiani, spem hujusmodi halcatis, necessario interrogabimini, quænam sit aliorum septem vel octo cœlorum utilitas. Nam exteri qui sphæram tuentur, consequenter nec spem taleın habent, nec aquas supra cœlum esse, nec astrorum et mundi consummationem fore confiten- tur ; sed sperant muudum in corruptione semper versaturum esse. Si sphæra mobilis vi alias secum trahit ac volvere facit ab oriente usque ad occiden- dem septem planetarum adversus cursus, unde fiat? num sphæræ ad verso cursu feruntur, an astra? si sphæræ, quomodo possunt eodem tempore versus occidentem et orientem ferri? si astra, quomodo cœlestis corpora planetæ diffindant? annon palam est corpus cœleste non diffindi? Nisi enim corru- ptibile sit, namquam sane dilindatur. Cur ergo talia supponitis ? Cum extra splæram illam, nec locus, nec corpus, nec elementum, nec pars alia exsistat, quomodo ipsam moveri dicitis ? Respondete, nec id nobis in- videatis. Nam sine loco vel spatio, qua machina potest illa noveri? Ne vero futilibus dictis superle agalis, quia physici estis. Quia vero quidam volunt spliteram, quasi tornum a longurio, aut ab axe currus vel machinæ instar velvi, declarent ipsi quo fulciatur longurius, aut axis; ac illud iterum, quo sustentetur, et sic in infinitum. Cur ergo de physicis ratiocinamini? Quomodo axis terram, quæ medium occupat, non trajicit, et circumvolvit? llerumque dicite, vos qui ipsos sequimini, et tamen Christiani esse vultis, in quem octo sphærarum aut nonæ lo- cum (quam nonam quidam anastron, sive stellis vacuam nuncupant), Christus ingressus est, aut nos ingressuri sumus? Aut quomodo possunt aquæ in sphaera mobili haberi ? vel quomodo poterunt in cou- summatione, stellis cadentibus, bujusmodi spher vestræ servari ? aut quæ șit utilitas earum? Annon palam est vos contra Christianæ doctrine spen ratiocinari? Hæc quippe nonnisi Græcis competere possunt, qui meliorem aliam vitam non sperant, quique consequenter æternum esse mundum sup - ponunt, ut opimam illam sibi servent copiam spl:u- rarum, in quibus planetæ proprium semper cursilm conficiant; in alia vero stelkæ fixæ resideant ; ne- que tamen error ipsorum aliqua saltem probabili- tate caret. Vos autem incredibilia omnino profertis, (58) Έξωθεν ταύτης μὴ τόπου οιουδήποτε, μὴ σώ- (58) Sphæræ schema vide in Tabula 2.

Παραγραφή. Ανάγκη ζητῆσαι τοὺς Χριστιανίζειν ἐθέλοντας, ἀπὸ τούτων τῶν ὀκτὼ ἢ ἐννέα οὐρανῶν, εἰς ποῖον αὐτῶν ἀνελήλυθεν ὁ Χριστός· ἔνθα καὶ οὗτοι ἐλπί ζουσιν ἀνελθεῖν· καὶ τί τὴ χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτά, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑποτιθέμενοι πρόσ τερον σχῆμα, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ, δύο χώρους λέ- γομεν γεγενῆσθαι· ἕνα ἀρμόζοντα ταύτῃ τῇ κατα- στάσει, καὶ τὸν ἄλλον ένα, ἁρμόζοντα τῇ μελλούση - ἐπειδὴ καὶ ἐλπίδα τοιαύτην κεκτήμεθα, κρείττονα οὖσαν τῆς ἐνθάδε ζωῆς· καὶ ὑμεῖς ἐὰν τοιαύτην ἐλ- πίδα ὡς Χριστιανοὶ κέκτησθε, ἀνάγκη ἀπαιτηθήσε- σίας το χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτὰ, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Οἱ γὰρ ἔξωθεν οι δοξάζοντες τὴν σφαίραν, ἑαυτοῖς ἀκολουθοῦντες, οὔτε τοιαύτην ἐλπίδα ἐλπίζουσιν, οὔτε ὕδατα ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ λέγουσιν, οὔτε συντέλειαν Β ἄστρων καὶ τοῦ κόσμου καταδέχονται ὁμολογεῖν ἔτι· ἀλλ' ἐν τῇ φθορά διάγειν αϊδίως τὸν κόσμον ἐλπίζουσι. Εἰ ή πλανης σφαίρα τὰς ἄλλας βία συμπεριφέρει ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμάς, ἡ ἔμπαλιν ἀναδρομὴ τῶν ἑπτὰ πλανητών πόθεν γίνεται; τῶν σφαιρῶν τὸ ἔμπαλιν κινουμένων, ἢ αὐτῶν τῶν ἄστρων ; ἀλλ᾽ εἰ μὲν τῶν σφαιρών, πῶς δυνατὸν κατὰ ταυτὸν καὶ ἐπὶ δυσμὰς καὶ ἐπὶ ἀνατολὰς περιφέρεσθαι; εἰ δὲ τῶν ἄστρων, πῶς οὐράνια σώματα διατέμνουσιν οἱ πλανήται; ἆρ' οὐ πρόδηλον ότι σώμα διατεμνόμενον οὐράνιον οὐκ ἔστι; Εἰ μὴ γὰρ φθαρτὸν εἴη, οὐκ ἂν τμηθείη. Πώς οὖν τὰ τοιαῦτα ὑποτίθεσθε; ματος, μὴ στοιχείου, μή τινος] τῶν μερῶν ὑπάρχον- τος, πῶς αὐτήν φατε κινεῖσθαι; Είπατε, μὴ φθονήσατε ἡμῖν· χωρὶς γὰρ τόπου, ήτοι ευρυχωρίας, ἀδύνατον κινεῖσθαι αὐτήν. Δείξατε οὖν ἡμῖν αὐτὴν δι' οιουδής ποτε θέλετε ὀργάνου, ὅτι δυνατὸν αὐτὴν κινεῖσθαι ἄνευ τόπου ή σώματος, ή στοιχείου ή ευρυχωρίας, Καὶ μὴ λόγοις κενοίς μόνον κομπάσητε, ὅτι φυσικοί τυγχάνετε. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἔνιοι ὡς τόρνος βούλονται ὑπὸ κλώτακος στρέφεσθαι, ἢ ὑπὸ ἄξωνος, ἢ ὡς ἁμα ξα, ἢ ὡς μηχανή, δειξάτωσαν καὶ αὐτοὶ ἐν τίνι έρη ρεισμένα τυγχάνει, ἢ ὁ κλώτας, ἢ ὁ ἄξων, κἀκεῖνο πάλιν ἐπὶ τίνος, καὶ ἐπ' ἄπειρον. Πῶς οὖν φυσικὰ διαλέγεσθε ; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν οὐ διέχει μέσην οὔτ σαν ὁ ἄξων καὶ περιστρέφει; Πάλιν δὲ λέξατε οἱ τούτοις επόμενοι, καὶ Χριστιανίζειν ἐθέλοντες, εἰς ποῖον χῶρον τῶν ὀκτὼ σφαιρῶν, ἡ τῆς ἐνάτης, τῆς λεγομένης παρά τισιν ἄναστρον, εἰσελήλυθεν ὁ Χρι- στὸς, ἢ καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι; Η πῶς ὕδατα δύνανται εἶναι εἰς σφαίραν στρεφομένην ; ἢ πῶς ἐν συντελείᾳ πιπτόντων τῶν ἄστρων, ἔτι σώζονται αἱ τοσαῦται· ὑμῶν σφαίραι ; καὶ τί τὸ χρειώδες αὐ τῶν; "Αρ' οὐ πρόδηλον ὅτι ἀνέλπιστα Χριστιανικής δόξης διαλέγεσθε; Ταῦτα γὰρ εἰ μὴ τοῖς ἀνελπίστοις Ελλησι, τοῖς μὴ ἐλπίζουσιν ἑτέραν κρείττονα κατά στασιν, οὐχ ἁρμόζε:· οἵτινες ἀκολούθως ἑαυτοῖς τὸν κόσμον άΐδιον ὑποτίθενται, ἵνα σώζηται αὐτοῖς ἡ τῶν σφαιρῶν πλουσία πληθύς, ἐν ᾗ ἀεὶ οἱ πλανήτα: τὸν ἑαυτῶν δρόμον ἐκτελοῦσιν· ἐν ἄλλῃ δὲ καὶ οἱ ἀπλα- ἡ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. IV. C D Paragrapha. Quærendum restat iis qui Christiani esse vo- lunt, in quod coelum, ex octo aut novem illis, Christus ascenderit : quo item illi sese ascensuros sperant; et quæ sit aliorum septem vel octo cœlo- rum utilitas. Nos quippe supposito secundum Sceri- pturas priore illo schemate, duo loca facta fuisse dicimus : unum huic statui congruentem; alterumn vero futuræ vitæ consentaneum : quandoquidem talem spem habemus, præsenti vita longe meliorem. Et vos quoque si, ut pote Christiani, spem hujusmodi halcatis, necessario interrogabimini, quænam sit aliorum septem vel octo cœlorum utilitas. Nam exteri qui sphæram tuentur, consequenter nec spem taleın habent, nec aquas supra cœlum esse, nec astrorum et mundi consummationem fore confiten- tur ; sed sperant muudum in corruptione semper versaturum esse. Si sphæra mobilis vi alias secum trahit ac volvere facit ab oriente usque ad occiden- dem septem planetarum adversus cursus, unde fiat? num sphæræ ad verso cursu feruntur, an astra? si sphæræ, quomodo possunt eodem tempore versus occidentem et orientem ferri? si astra, quomodo cœlestis corpora planetæ diffindant? annon palam est corpus cœleste non diffindi? Nisi enim corru- ptibile sit, namquam sane dilindatur. Cur ergo talia supponitis ? Cum extra splæram illam, nec locus, nec corpus, nec elementum, nec pars alia exsistat, quomodo ipsam moveri dicitis ? Respondete, nec id nobis in- videatis. Nam sine loco vel spatio, qua machina potest illa noveri? Ne vero futilibus dictis superle agalis, quia physici estis. Quia vero quidam volunt spliteram, quasi tornum a longurio, aut ab axe currus vel machinæ instar velvi, declarent ipsi quo fulciatur longurius, aut axis; ac illud iterum, quo sustentetur, et sic in infinitum. Cur ergo de physicis ratiocinamini? Quomodo axis terram, quæ medium occupat, non trajicit, et circumvolvit? llerumque dicite, vos qui ipsos sequimini, et tamen Christiani esse vultis, in quem octo sphærarum aut nonæ lo- cum (quam nonam quidam anastron, sive stellis vacuam nuncupant), Christus ingressus est, aut nos ingressuri sumus? Aut quomodo possunt aquæ in sphaera mobili haberi ? vel quomodo poterunt in cou- summatione, stellis cadentibus, bujusmodi spher vestræ servari ? aut quæ șit utilitas earum? Annon palam est vos contra Christianæ doctrine spen ratiocinari? Hæc quippe nonnisi Græcis competere possunt, qui meliorem aliam vitam non sperant, quique consequenter æternum esse mundum sup - ponunt, ut opimam illam sibi servent copiam spl:u- rarum, in quibus planetæ proprium semper cursilm conficiant; in alia vero stelkæ fixæ resideant ; ne- que tamen error ipsorum aliqua saltem probabili- tate caret. Vos autem incredibilia omnino profertis, (58) Έξωθεν ταύτης μὴ τόπου οιουδήποτε, μὴ σώ- (58) Sphæræ schema vide in Tabula 2.

Παραγραφή. Ανάγκη ζητῆσαι τοὺς Χριστιανίζειν ἐθέλοντας, ἀπὸ τούτων τῶν ὀκτὼ ἢ ἐννέα οὐρανῶν, εἰς ποῖον αὐτῶν ἀνελήλυθεν ὁ Χριστός· ἔνθα καὶ οὗτοι ἐλπί ζουσιν ἀνελθεῖν· καὶ τί τὴ χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτά, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑποτιθέμενοι πρόσ τερον σχῆμα, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ, δύο χώρους λέ- γομεν γεγενῆσθαι· ἕνα ἀρμόζοντα ταύτῃ τῇ κατα- στάσει, καὶ τὸν ἄλλον ένα, ἁρμόζοντα τῇ μελλούση - ἐπειδὴ καὶ ἐλπίδα τοιαύτην κεκτήμεθα, κρείττονα οὖσαν τῆς ἐνθάδε ζωῆς· καὶ ὑμεῖς ἐὰν τοιαύτην ἐλ- πίδα ὡς Χριστιανοὶ κέκτησθε, ἀνάγκη ἀπαιτηθήσε- σίας το χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτὰ, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Οἱ γὰρ ἔξωθεν οι δοξάζοντες τὴν σφαίραν, ἑαυτοῖς ἀκολουθοῦντες, οὔτε τοιαύτην ἐλπίδα ἐλπίζουσιν, οὔτε ὕδατα ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ λέγουσιν, οὔτε συντέλειαν Β ἄστρων καὶ τοῦ κόσμου καταδέχονται ὁμολογεῖν ἔτι· ἀλλ' ἐν τῇ φθορά διάγειν αϊδίως τὸν κόσμον ἐλπίζουσι. Εἰ ή πλανης σφαίρα τὰς ἄλλας βία συμπεριφέρει ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμάς, ἡ ἔμπαλιν ἀναδρομὴ τῶν ἑπτὰ πλανητών πόθεν γίνεται; τῶν σφαιρῶν τὸ ἔμπαλιν κινουμένων, ἢ αὐτῶν τῶν ἄστρων ; ἀλλ᾽ εἰ μὲν τῶν σφαιρών, πῶς δυνατὸν κατὰ ταυτὸν καὶ ἐπὶ δυσμὰς καὶ ἐπὶ ἀνατολὰς περιφέρεσθαι; εἰ δὲ τῶν ἄστρων, πῶς οὐράνια σώματα διατέμνουσιν οἱ πλανήται; ἆρ' οὐ πρόδηλον ότι σώμα διατεμνόμενον οὐράνιον οὐκ ἔστι; Εἰ μὴ γὰρ φθαρτὸν εἴη, οὐκ ἂν τμηθείη. Πώς οὖν τὰ τοιαῦτα ὑποτίθεσθε; ματος, μὴ στοιχείου, μή τινος] τῶν μερῶν ὑπάρχον- τος, πῶς αὐτήν φατε κινεῖσθαι; Είπατε, μὴ φθονήσατε ἡμῖν· χωρὶς γὰρ τόπου, ήτοι ευρυχωρίας, ἀδύνατον κινεῖσθαι αὐτήν. Δείξατε οὖν ἡμῖν αὐτὴν δι' οιουδής ποτε θέλετε ὀργάνου, ὅτι δυνατὸν αὐτὴν κινεῖσθαι ἄνευ τόπου ή σώματος, ή στοιχείου ή ευρυχωρίας, Καὶ μὴ λόγοις κενοίς μόνον κομπάσητε, ὅτι φυσικοί τυγχάνετε. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἔνιοι ὡς τόρνος βούλονται ὑπὸ κλώτακος στρέφεσθαι, ἢ ὑπὸ ἄξωνος, ἢ ὡς ἁμα ξα, ἢ ὡς μηχανή, δειξάτωσαν καὶ αὐτοὶ ἐν τίνι έρη ρεισμένα τυγχάνει, ἢ ὁ κλώτας, ἢ ὁ ἄξων, κἀκεῖνο πάλιν ἐπὶ τίνος, καὶ ἐπ' ἄπειρον. Πῶς οὖν φυσικὰ διαλέγεσθε ; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν οὐ διέχει μέσην οὔτ σαν ὁ ἄξων καὶ περιστρέφει; Πάλιν δὲ λέξατε οἱ τούτοις επόμενοι, καὶ Χριστιανίζειν ἐθέλοντες, εἰς ποῖον χῶρον τῶν ὀκτὼ σφαιρῶν, ἡ τῆς ἐνάτης, τῆς λεγομένης παρά τισιν ἄναστρον, εἰσελήλυθεν ὁ Χρι- στὸς, ἢ καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι; Η πῶς ὕδατα δύνανται εἶναι εἰς σφαίραν στρεφομένην ; ἢ πῶς ἐν συντελείᾳ πιπτόντων τῶν ἄστρων, ἔτι σώζονται αἱ τοσαῦται· ὑμῶν σφαίραι ; καὶ τί τὸ χρειώδες αὐ τῶν; "Αρ' οὐ πρόδηλον ὅτι ἀνέλπιστα Χριστιανικής δόξης διαλέγεσθε; Ταῦτα γὰρ εἰ μὴ τοῖς ἀνελπίστοις Ελλησι, τοῖς μὴ ἐλπίζουσιν ἑτέραν κρείττονα κατά στασιν, οὐχ ἁρμόζε:· οἵτινες ἀκολούθως ἑαυτοῖς τὸν κόσμον άΐδιον ὑποτίθενται, ἵνα σώζηται αὐτοῖς ἡ τῶν σφαιρῶν πλουσία πληθύς, ἐν ᾗ ἀεὶ οἱ πλανήτα: τὸν ἑαυτῶν δρόμον ἐκτελοῦσιν· ἐν ἄλλῃ δὲ καὶ οἱ ἀπλα- ἡ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. IV. C D Paragrapha. Quærendum restat iis qui Christiani esse vo- lunt, in quod coelum, ex octo aut novem illis, Christus ascenderit : quo item illi sese ascensuros sperant; et quæ sit aliorum septem vel octo cœlo- rum utilitas. Nos quippe supposito secundum Sceri- pturas priore illo schemate, duo loca facta fuisse dicimus : unum huic statui congruentem; alterumn vero futuræ vitæ consentaneum : quandoquidem talem spem habemus, præsenti vita longe meliorem. Et vos quoque si, ut pote Christiani, spem hujusmodi halcatis, necessario interrogabimini, quænam sit aliorum septem vel octo cœlorum utilitas. Nam exteri qui sphæram tuentur, consequenter nec spem taleın habent, nec aquas supra cœlum esse, nec astrorum et mundi consummationem fore confiten- tur ; sed sperant muudum in corruptione semper versaturum esse. Si sphæra mobilis vi alias secum trahit ac volvere facit ab oriente usque ad occiden- dem septem planetarum adversus cursus, unde fiat? num sphæræ ad verso cursu feruntur, an astra? si sphæræ, quomodo possunt eodem tempore versus occidentem et orientem ferri? si astra, quomodo cœlestis corpora planetæ diffindant? annon palam est corpus cœleste non diffindi? Nisi enim corru- ptibile sit, namquam sane dilindatur. Cur ergo talia supponitis ? Cum extra splæram illam, nec locus, nec corpus, nec elementum, nec pars alia exsistat, quomodo ipsam moveri dicitis ? Respondete, nec id nobis in- videatis. Nam sine loco vel spatio, qua machina potest illa noveri? Ne vero futilibus dictis superle agalis, quia physici estis. Quia vero quidam volunt spliteram, quasi tornum a longurio, aut ab axe currus vel machinæ instar velvi, declarent ipsi quo fulciatur longurius, aut axis; ac illud iterum, quo sustentetur, et sic in infinitum. Cur ergo de physicis ratiocinamini? Quomodo axis terram, quæ medium occupat, non trajicit, et circumvolvit? llerumque dicite, vos qui ipsos sequimini, et tamen Christiani esse vultis, in quem octo sphærarum aut nonæ lo- cum (quam nonam quidam anastron, sive stellis vacuam nuncupant), Christus ingressus est, aut nos ingressuri sumus? Aut quomodo possunt aquæ in sphaera mobili haberi ? vel quomodo poterunt in cou- summatione, stellis cadentibus, bujusmodi spher vestræ servari ? aut quæ șit utilitas earum? Annon palam est vos contra Christianæ doctrine spen ratiocinari? Hæc quippe nonnisi Græcis competere possunt, qui meliorem aliam vitam non sperant, quique consequenter æternum esse mundum sup - ponunt, ut opimam illam sibi servent copiam spl:u- rarum, in quibus planetæ proprium semper cursilm conficiant; in alia vero stelkæ fixæ resideant ; ne- que tamen error ipsorum aliqua saltem probabili- tate caret. Vos autem incredibilia omnino profertis, (58) Έξωθεν ταύτης μὴ τόπου οιουδήποτε, μὴ σώ- (58) Sphæræ schema vide in Tabula 2.

Παραγραφή. Ανάγκη ζητῆσαι τοὺς Χριστιανίζειν ἐθέλοντας, ἀπὸ τούτων τῶν ὀκτὼ ἢ ἐννέα οὐρανῶν, εἰς ποῖον αὐτῶν ἀνελήλυθεν ὁ Χριστός· ἔνθα καὶ οὗτοι ἐλπί ζουσιν ἀνελθεῖν· καὶ τί τὴ χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτά, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑποτιθέμενοι πρόσ τερον σχῆμα, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ, δύο χώρους λέ- γομεν γεγενῆσθαι· ἕνα ἀρμόζοντα ταύτῃ τῇ κατα- στάσει, καὶ τὸν ἄλλον ένα, ἁρμόζοντα τῇ μελλούση - ἐπειδὴ καὶ ἐλπίδα τοιαύτην κεκτήμεθα, κρείττονα οὖσαν τῆς ἐνθάδε ζωῆς· καὶ ὑμεῖς ἐὰν τοιαύτην ἐλ- πίδα ὡς Χριστιανοὶ κέκτησθε, ἀνάγκη ἀπαιτηθήσε- σίας το χρήσιμον τῶν ἄλλων ἑπτὰ, ἡ ὀκτὼ οὐρανῶν. Οἱ γὰρ ἔξωθεν οι δοξάζοντες τὴν σφαίραν, ἑαυτοῖς ἀκολουθοῦντες, οὔτε τοιαύτην ἐλπίδα ἐλπίζουσιν, οὔτε ὕδατα ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ λέγουσιν, οὔτε συντέλειαν Β ἄστρων καὶ τοῦ κόσμου καταδέχονται ὁμολογεῖν ἔτι· ἀλλ' ἐν τῇ φθορά διάγειν αϊδίως τὸν κόσμον ἐλπίζουσι. Εἰ ή πλανης σφαίρα τὰς ἄλλας βία συμπεριφέρει ἀπὸ ἀνατολῶν ἐπὶ δυσμάς, ἡ ἔμπαλιν ἀναδρομὴ τῶν ἑπτὰ πλανητών πόθεν γίνεται; τῶν σφαιρῶν τὸ ἔμπαλιν κινουμένων, ἢ αὐτῶν τῶν ἄστρων ; ἀλλ᾽ εἰ μὲν τῶν σφαιρών, πῶς δυνατὸν κατὰ ταυτὸν καὶ ἐπὶ δυσμὰς καὶ ἐπὶ ἀνατολὰς περιφέρεσθαι; εἰ δὲ τῶν ἄστρων, πῶς οὐράνια σώματα διατέμνουσιν οἱ πλανήται; ἆρ' οὐ πρόδηλον ότι σώμα διατεμνόμενον οὐράνιον οὐκ ἔστι; Εἰ μὴ γὰρ φθαρτὸν εἴη, οὐκ ἂν τμηθείη. Πώς οὖν τὰ τοιαῦτα ὑποτίθεσθε; ματος, μὴ στοιχείου, μή τινος] τῶν μερῶν ὑπάρχον- τος, πῶς αὐτήν φατε κινεῖσθαι; Είπατε, μὴ φθονήσατε ἡμῖν· χωρὶς γὰρ τόπου, ήτοι ευρυχωρίας, ἀδύνατον κινεῖσθαι αὐτήν. Δείξατε οὖν ἡμῖν αὐτὴν δι' οιουδής ποτε θέλετε ὀργάνου, ὅτι δυνατὸν αὐτὴν κινεῖσθαι ἄνευ τόπου ή σώματος, ή στοιχείου ή ευρυχωρίας, Καὶ μὴ λόγοις κενοίς μόνον κομπάσητε, ὅτι φυσικοί τυγχάνετε. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἔνιοι ὡς τόρνος βούλονται ὑπὸ κλώτακος στρέφεσθαι, ἢ ὑπὸ ἄξωνος, ἢ ὡς ἁμα ξα, ἢ ὡς μηχανή, δειξάτωσαν καὶ αὐτοὶ ἐν τίνι έρη ρεισμένα τυγχάνει, ἢ ὁ κλώτας, ἢ ὁ ἄξων, κἀκεῖνο πάλιν ἐπὶ τίνος, καὶ ἐπ' ἄπειρον. Πῶς οὖν φυσικὰ διαλέγεσθε ; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν οὐ διέχει μέσην οὔτ σαν ὁ ἄξων καὶ περιστρέφει; Πάλιν δὲ λέξατε οἱ τούτοις επόμενοι, καὶ Χριστιανίζειν ἐθέλοντες, εἰς ποῖον χῶρον τῶν ὀκτὼ σφαιρῶν, ἡ τῆς ἐνάτης, τῆς λεγομένης παρά τισιν ἄναστρον, εἰσελήλυθεν ὁ Χρι- στὸς, ἢ καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι; Η πῶς ὕδατα δύνανται εἶναι εἰς σφαίραν στρεφομένην ; ἢ πῶς ἐν συντελείᾳ πιπτόντων τῶν ἄστρων, ἔτι σώζονται αἱ τοσαῦται· ὑμῶν σφαίραι ; καὶ τί τὸ χρειώδες αὐ τῶν; "Αρ' οὐ πρόδηλον ὅτι ἀνέλπιστα Χριστιανικής δόξης διαλέγεσθε; Ταῦτα γὰρ εἰ μὴ τοῖς ἀνελπίστοις Ελλησι, τοῖς μὴ ἐλπίζουσιν ἑτέραν κρείττονα κατά στασιν, οὐχ ἁρμόζε:· οἵτινες ἀκολούθως ἑαυτοῖς τὸν κόσμον άΐδιον ὑποτίθενται, ἵνα σώζηται αὐτοῖς ἡ τῶν σφαιρῶν πλουσία πληθύς, ἐν ᾗ ἀεὶ οἱ πλανήτα: τὸν ἑαυτῶν δρόμον ἐκτελοῦσιν· ἐν ἄλλῃ δὲ καὶ οἱ ἀπλα- ἡ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. IV. C D Paragrapha. Quærendum restat iis qui Christiani esse vo- lunt, in quod coelum, ex octo aut novem illis, Christus ascenderit : quo item illi sese ascensuros sperant; et quæ sit aliorum septem vel octo cœlo- rum utilitas. Nos quippe supposito secundum Sceri- pturas priore illo schemate, duo loca facta fuisse dicimus : unum huic statui congruentem; alterumn vero futuræ vitæ consentaneum : quandoquidem talem spem habemus, præsenti vita longe meliorem. Et vos quoque si, ut pote Christiani, spem hujusmodi halcatis, necessario interrogabimini, quænam sit aliorum septem vel octo cœlorum utilitas. Nam exteri qui sphæram tuentur, consequenter nec spem taleın habent, nec aquas supra cœlum esse, nec astrorum et mundi consummationem fore confiten- tur ; sed sperant muudum in corruptione semper versaturum esse. Si sphæra mobilis vi alias secum trahit ac volvere facit ab oriente usque ad occiden- dem septem planetarum adversus cursus, unde fiat? num sphæræ ad verso cursu feruntur, an astra? si sphæræ, quomodo possunt eodem tempore versus occidentem et orientem ferri? si astra, quomodo cœlestis corpora planetæ diffindant? annon palam est corpus cœleste non diffindi? Nisi enim corru- ptibile sit, namquam sane dilindatur. Cur ergo talia supponitis ? Cum extra splæram illam, nec locus, nec corpus, nec elementum, nec pars alia exsistat, quomodo ipsam moveri dicitis ? Respondete, nec id nobis in- videatis. Nam sine loco vel spatio, qua machina potest illa noveri? Ne vero futilibus dictis superle agalis, quia physici estis. Quia vero quidam volunt spliteram, quasi tornum a longurio, aut ab axe currus vel machinæ instar velvi, declarent ipsi quo fulciatur longurius, aut axis; ac illud iterum, quo sustentetur, et sic in infinitum. Cur ergo de physicis ratiocinamini? Quomodo axis terram, quæ medium occupat, non trajicit, et circumvolvit? llerumque dicite, vos qui ipsos sequimini, et tamen Christiani esse vultis, in quem octo sphærarum aut nonæ lo- cum (quam nonam quidam anastron, sive stellis vacuam nuncupant), Christus ingressus est, aut nos ingressuri sumus? Aut quomodo possunt aquæ in sphaera mobili haberi ? vel quomodo poterunt in cou- summatione, stellis cadentibus, bujusmodi spher vestræ servari ? aut quæ șit utilitas earum? Annon palam est vos contra Christianæ doctrine spen ratiocinari? Hæc quippe nonnisi Græcis competere possunt, qui meliorem aliam vitam non sperant, quique consequenter æternum esse mundum sup - ponunt, ut opimam illam sibi servent copiam spl:u- rarum, in quibus planetæ proprium semper cursilm conficiant; in alia vero stelkæ fixæ resideant ; ne- que tamen error ipsorum aliqua saltem probabili- tate caret. Vos autem incredibilia omnino profertis, (58) Έξωθεν ταύτης μὴ τόπου οιουδήποτε, μὴ σώ- (58) Sphæræ schema vide in Tabula 2.

Α νεῖς, καὶ ἔχει πιθανότητα λόγου ἡ παρ' αὐτῶν προ φερομένη πλάνη. Ὑμεῖς δὲ παντελῶς ἀπίθανα δια λέγεσθε, καὶ πλῆθος σφαιρῶν θέλετε, καὶ συντέλειαν κόσμου οὐ θέλετε, τὸ χρειῶδες τούτων. οὐ δυνάμενοι λέγων. Ομοίως καὶ ὕδατα ἐπάνω σφαιρών στρεφομέ νων βούλεσθε, ἅπερ καταγέλαστα καὶ πάσης ἀνοίας ἀνάμεστα, καὶ ἐναντία ἑαυτοῖς καὶ τῇ φύσει τῶν πραγμάτων διαλέγεσθε. Καὶ ἐν ἓξ ἡμέραις θέλετε γεγενῆσθαι τὸ πᾶν, καὶ ποίησιν τρίτου οὐρανοῦ ἐν αὐταῖς μὴ εὑρίσκοντες, ὀκτὼ καὶ ἐννέα τολμάτε λέ γειν. Πόση παρ' ὑμῖν ἐπιστήμη, πόση παρ' ὑμῖν σου φία, πόση σύνεσις, πόση εναντιότης ! Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, καλῶς τῷ Κυρίῳ λέλεκται· ἀλλ᾽ ἢ τῷ Θεῷ, τῷ Θεῷ· ἢ τῷ μαμμωνά, τῷ μαμ- μωνα. Καὶ πάλιν αὐτὸς διὰ Παύλου βοῇ· Οὐ δύνα σθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν, καὶ τραπέζης δαι- μονίων· καὶ πάλιν, Μὴ γίνεσθε ἑτεροζυγοῦντες ἀπίστοις. Τις γὰρ μετοχὴ δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομία ; Τίς δὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος ; Τίς δὲ συμ- φώνησις Χριστῷ πρὸς Βελιάλ; Η τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; Τίς δὲ συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων ; Πῶς γὰρ πάλιν δυνατὸν τὴν γῆν, καθ᾽ ὑμᾶς μετ σαιτάτην τοῦ παντὸς οὖσαν, τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς ὑπο- μεἶναι κατακλυσμόν; ἢ πιστεύεσθαι πρώτην καὶ δευτέραν ἡμέραν πάλιν καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν ὑδά των, καὶ τῇ τρίτῃ μετὰ τὸ συναχθῆναι τὸ ὕδωρ, φανῆναι αὐτὴν, καθὰ γέγραπται ἐν τῇ Γενέσει ; ᾿Αλλὰ καὶ τὸ σοφώτερον, ἀντίποδας ὑποτίθεσθε τοὺς ἀνθρώ τους ἐν ὅλῃ τῇ γῇ περιπατοῦντας. (39) Διαγράφομεν τοίνυν καθ' ὑμᾶς τὴν γῆν καὶ τοὺς ἀντίποδας· καὶ πᾶς τις ἐν ὑμῖν ἔχων ὄψεις ὑγιεῖς καὶ λογισμούς σώφρονας, περιτρέψει ὡς ἂν βούληται τὴν γῆν, καὶ εἰπάτω, εἰ πάντες οἱ ἀντίποδες δύνανται ὄρθιοι κατὰ ταυτὸν εἶναι · Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν δείξωσιν εἰ καὶ ἀναισχύν τως ἐροῦσιν. Οὕτως οὖν πρὸς τὰς ὑμετέρας πλαστὰς καὶ οὐκ ἀληθεῖς ὑποθέσεις, καὶ τὰ συμπεράσματα τῶν ὑμετέρων λόγων ἀνώμαλα, καὶ ἀκατάλληλα, καὶ ἀσύστατα, καὶ κλόνον οὐ τὸν τυχόντα υπομένοντα, καὶ περιφορὰν πλείονα τῆς ἀστάτου καὶ περιφερο- μένης παρ' ὑμῖν μυθικῆς σφαίρας. Διό, φιλόχριστε Πάτερ (τοῦτο γὰρ τοῦ λόγου τοῦ τετάρτου τέλος ποιησάμενος ἄρξομαι), μετὰ τὴν διαγραφὴν τῶν ἀν- τιπόδων, καὶ τοῦ πέμπτου λόγου, ὡς ἐπήγγελμαι τῇ σῇ φιλοθέῳ ψυχῇ, τῆς σκηνῆς τὴν διαγραφὴν τῆς ἐν σθαι, βουλήσει τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Θεοῦ. τῇ ἐρήμῳ ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ποιήσα. • ΛΟΓΟΣ Ε'. Ἐν ᾧ ἐστι τῆς σκηνῆς ἡ διαγραφὴ, καὶ τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἡ συμφωνία. Περὶ δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωσέως κατασκευασθείσης, καιρὸς λοιπὸν καὶ αὐτῆς τὴν δια- γραφὴν ποιήσασθαι, καθὰ καὶ παρελάβομεν ἐκ τοῦ θειοτάτου διδασκάλου ἀνδρὸς, ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀφορμὰς καὶ τὰς μαρτυρίας ποιησαμένου, ἀρξα COSME INDICOPLEUST.E dum sphrarum multitudinem vultis, et consum- mationem mundi non vultis : et tamen earum utili- tateni proferre non valetis. Similiterque aquas supra sphæras mobiles vultis esse: quæ sane ridicula sunt et amenti plena; resque sibi ipsis et rerum naturæ adversantia loquimini. Sex item diebus universum conditum esse vullis : ac cum in iis ne tertii quidem cali productionem reperiatis, octo vel novem dicere audetis. Quanta apud vos scieutia, quanta sapientia, quants prudentia, quanta contrarietas ! Nemo potest duobus dominis servire, ut pulchre dixit Dominus"; sed si Deo velit, Deo serviat; si mammonæ velit, mammonæ serviat. Itemque ipse per Paulum clamat : Non potestis com- municare mensæ Domini, et mensæ dæmoniorum ***; ac rursum, Nolite jugum ducere cum infidelibus. Qua enim participatio justitia cum iniquitate ? Aut quæ societas luci ad tenebras? Quis autem consensus Christi cum Belial ? Aut quæ pars fdeli cum infideli? Qui autem consensus templi Dei cum idolis ”? Quomodo potuit item terra, quæ secundum vos in medio universi sita est, tempore Noe diluvii submergi ? Aut qui credi potest, eam prima et se- cunda die submersam aquis, tertia, postquam B collectæ fueraut aquæ, apparuisse, ut scriptum est in Genesi ? Verum, quod sapientius est, antipodas homines supponitis in universa terra perambulan- tes. Itaque secundum vestram sententiam, terram c et antipodas depingimus; et quisquis vestrum sa- nis oculis et sana mente præditus, terram quo pacto voluerit circumvolvat, et dicat, num omnes antipodes possint erecti secundum eamdem ratio- rem esse. Verum hoc non probaturi sunt, etiamsi impudenter verba faciant. Sic itaque respondimus ad vestras commentitias et falsas hypotheses, et ad conclusiones vestras sane inæquabiles, incon- gruentes, quæ ne secum quidem consistere pos- sunt, quæque perturbationi et confusioni obnoxiæ sunt, ac circumvolutionem majorem patiuntur, quam volubilis illa vestra commentitia sphæra. Quamobrem, Christi amantissime Pater, postquam ad Gnem quarti libri devenimus, et antipodas deli- neavimus, ut pollicitus sum, quintum librum or- diar, necnon descriptionem tabernaculi a Moyse in deserto constructi; idque ex nutu et voluntate omnium nostrum Servatoris Dei. LIBER V. In quo tabernaculi descriptio continetur, et prophe- tarum apostolorumque concordia comprobatur. D Tabernaculi autem in deserto per Moysen con- structi, jam tempus est delineationem adornare, quemadmodum a divinissimo viro et doctore ac- cepimus, qui, sumpta ex Scriptura divina occa- sione, ejusque testimonia mutuatus, ab exitu c0- ** Matth. vi, 24. *** Cor. x, 21. H Cor. vi, 16. (5')) Antipodum schema habes in Tabula 2.

Α νεῖς, καὶ ἔχει πιθανότητα λόγου ἡ παρ' αὐτῶν προ φερομένη πλάνη. Ὑμεῖς δὲ παντελῶς ἀπίθανα δια λέγεσθε, καὶ πλῆθος σφαιρῶν θέλετε, καὶ συντέλειαν κόσμου οὐ θέλετε, τὸ χρειῶδες τούτων. οὐ δυνάμενοι λέγων. Ομοίως καὶ ὕδατα ἐπάνω σφαιρών στρεφομέ νων βούλεσθε, ἅπερ καταγέλαστα καὶ πάσης ἀνοίας ἀνάμεστα, καὶ ἐναντία ἑαυτοῖς καὶ τῇ φύσει τῶν πραγμάτων διαλέγεσθε. Καὶ ἐν ἓξ ἡμέραις θέλετε γεγενῆσθαι τὸ πᾶν, καὶ ποίησιν τρίτου οὐρανοῦ ἐν αὐταῖς μὴ εὑρίσκοντες, ὀκτὼ καὶ ἐννέα τολμάτε λέ γειν. Πόση παρ' ὑμῖν ἐπιστήμη, πόση παρ' ὑμῖν σου φία, πόση σύνεσις, πόση εναντιότης ! Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, καλῶς τῷ Κυρίῳ λέλεκται· ἀλλ᾽ ἢ τῷ Θεῷ, τῷ Θεῷ· ἢ τῷ μαμμωνά, τῷ μαμ- μωνα. Καὶ πάλιν αὐτὸς διὰ Παύλου βοῇ· Οὐ δύνα σθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν, καὶ τραπέζης δαι- μονίων· καὶ πάλιν, Μὴ γίνεσθε ἑτεροζυγοῦντες ἀπίστοις. Τις γὰρ μετοχὴ δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομία ; Τίς δὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος ; Τίς δὲ συμ- φώνησις Χριστῷ πρὸς Βελιάλ; Η τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; Τίς δὲ συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων ; Πῶς γὰρ πάλιν δυνατὸν τὴν γῆν, καθ᾽ ὑμᾶς μετ σαιτάτην τοῦ παντὸς οὖσαν, τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς ὑπο- μεἶναι κατακλυσμόν; ἢ πιστεύεσθαι πρώτην καὶ δευτέραν ἡμέραν πάλιν καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν ὑδά των, καὶ τῇ τρίτῃ μετὰ τὸ συναχθῆναι τὸ ὕδωρ, φανῆναι αὐτὴν, καθὰ γέγραπται ἐν τῇ Γενέσει ; ᾿Αλλὰ καὶ τὸ σοφώτερον, ἀντίποδας ὑποτίθεσθε τοὺς ἀνθρώ τους ἐν ὅλῃ τῇ γῇ περιπατοῦντας. (39) Διαγράφομεν τοίνυν καθ' ὑμᾶς τὴν γῆν καὶ τοὺς ἀντίποδας· καὶ πᾶς τις ἐν ὑμῖν ἔχων ὄψεις ὑγιεῖς καὶ λογισμούς σώφρονας, περιτρέψει ὡς ἂν βούληται τὴν γῆν, καὶ εἰπάτω, εἰ πάντες οἱ ἀντίποδες δύνανται ὄρθιοι κατὰ ταυτὸν εἶναι · Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν δείξωσιν εἰ καὶ ἀναισχύν τως ἐροῦσιν. Οὕτως οὖν πρὸς τὰς ὑμετέρας πλαστὰς καὶ οὐκ ἀληθεῖς ὑποθέσεις, καὶ τὰ συμπεράσματα τῶν ὑμετέρων λόγων ἀνώμαλα, καὶ ἀκατάλληλα, καὶ ἀσύστατα, καὶ κλόνον οὐ τὸν τυχόντα υπομένοντα, καὶ περιφορὰν πλείονα τῆς ἀστάτου καὶ περιφερο- μένης παρ' ὑμῖν μυθικῆς σφαίρας. Διό, φιλόχριστε Πάτερ (τοῦτο γὰρ τοῦ λόγου τοῦ τετάρτου τέλος ποιησάμενος ἄρξομαι), μετὰ τὴν διαγραφὴν τῶν ἀν- τιπόδων, καὶ τοῦ πέμπτου λόγου, ὡς ἐπήγγελμαι τῇ σῇ φιλοθέῳ ψυχῇ, τῆς σκηνῆς τὴν διαγραφὴν τῆς ἐν σθαι, βουλήσει τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Θεοῦ. τῇ ἐρήμῳ ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ποιήσα. • ΛΟΓΟΣ Ε'. Ἐν ᾧ ἐστι τῆς σκηνῆς ἡ διαγραφὴ, καὶ τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἡ συμφωνία. Περὶ δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωσέως κατασκευασθείσης, καιρὸς λοιπὸν καὶ αὐτῆς τὴν δια- γραφὴν ποιήσασθαι, καθὰ καὶ παρελάβομεν ἐκ τοῦ θειοτάτου διδασκάλου ἀνδρὸς, ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀφορμὰς καὶ τὰς μαρτυρίας ποιησαμένου, ἀρξα COSME INDICOPLEUST.E dum sphrarum multitudinem vultis, et consum- mationem mundi non vultis : et tamen earum utili- tateni proferre non valetis. Similiterque aquas supra sphæras mobiles vultis esse: quæ sane ridicula sunt et amenti plena; resque sibi ipsis et rerum naturæ adversantia loquimini. Sex item diebus universum conditum esse vullis : ac cum in iis ne tertii quidem cali productionem reperiatis, octo vel novem dicere audetis. Quanta apud vos scieutia, quanta sapientia, quants prudentia, quanta contrarietas ! Nemo potest duobus dominis servire, ut pulchre dixit Dominus"; sed si Deo velit, Deo serviat; si mammonæ velit, mammonæ serviat. Itemque ipse per Paulum clamat : Non potestis com- municare mensæ Domini, et mensæ dæmoniorum ***; ac rursum, Nolite jugum ducere cum infidelibus. Qua enim participatio justitia cum iniquitate ? Aut quæ societas luci ad tenebras? Quis autem consensus Christi cum Belial ? Aut quæ pars fdeli cum infideli? Qui autem consensus templi Dei cum idolis ”? Quomodo potuit item terra, quæ secundum vos in medio universi sita est, tempore Noe diluvii submergi ? Aut qui credi potest, eam prima et se- cunda die submersam aquis, tertia, postquam B collectæ fueraut aquæ, apparuisse, ut scriptum est in Genesi ? Verum, quod sapientius est, antipodas homines supponitis in universa terra perambulan- tes. Itaque secundum vestram sententiam, terram c et antipodas depingimus; et quisquis vestrum sa- nis oculis et sana mente præditus, terram quo pacto voluerit circumvolvat, et dicat, num omnes antipodes possint erecti secundum eamdem ratio- rem esse. Verum hoc non probaturi sunt, etiamsi impudenter verba faciant. Sic itaque respondimus ad vestras commentitias et falsas hypotheses, et ad conclusiones vestras sane inæquabiles, incon- gruentes, quæ ne secum quidem consistere pos- sunt, quæque perturbationi et confusioni obnoxiæ sunt, ac circumvolutionem majorem patiuntur, quam volubilis illa vestra commentitia sphæra. Quamobrem, Christi amantissime Pater, postquam ad Gnem quarti libri devenimus, et antipodas deli- neavimus, ut pollicitus sum, quintum librum or- diar, necnon descriptionem tabernaculi a Moyse in deserto constructi; idque ex nutu et voluntate omnium nostrum Servatoris Dei. LIBER V. In quo tabernaculi descriptio continetur, et prophe- tarum apostolorumque concordia comprobatur. D Tabernaculi autem in deserto per Moysen con- structi, jam tempus est delineationem adornare, quemadmodum a divinissimo viro et doctore ac- cepimus, qui, sumpta ex Scriptura divina occa- sione, ejusque testimonia mutuatus, ab exitu c0- ** Matth. vi, 24. *** Cor. x, 21. H Cor. vi, 16. (5')) Antipodum schema habes in Tabula 2.

Α νεῖς, καὶ ἔχει πιθανότητα λόγου ἡ παρ' αὐτῶν προ φερομένη πλάνη. Ὑμεῖς δὲ παντελῶς ἀπίθανα δια λέγεσθε, καὶ πλῆθος σφαιρῶν θέλετε, καὶ συντέλειαν κόσμου οὐ θέλετε, τὸ χρειῶδες τούτων. οὐ δυνάμενοι λέγων. Ομοίως καὶ ὕδατα ἐπάνω σφαιρών στρεφομέ νων βούλεσθε, ἅπερ καταγέλαστα καὶ πάσης ἀνοίας ἀνάμεστα, καὶ ἐναντία ἑαυτοῖς καὶ τῇ φύσει τῶν πραγμάτων διαλέγεσθε. Καὶ ἐν ἓξ ἡμέραις θέλετε γεγενῆσθαι τὸ πᾶν, καὶ ποίησιν τρίτου οὐρανοῦ ἐν αὐταῖς μὴ εὑρίσκοντες, ὀκτὼ καὶ ἐννέα τολμάτε λέ γειν. Πόση παρ' ὑμῖν ἐπιστήμη, πόση παρ' ὑμῖν σου φία, πόση σύνεσις, πόση εναντιότης ! Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, καλῶς τῷ Κυρίῳ λέλεκται· ἀλλ᾽ ἢ τῷ Θεῷ, τῷ Θεῷ· ἢ τῷ μαμμωνά, τῷ μαμ- μωνα. Καὶ πάλιν αὐτὸς διὰ Παύλου βοῇ· Οὐ δύνα σθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν, καὶ τραπέζης δαι- μονίων· καὶ πάλιν, Μὴ γίνεσθε ἑτεροζυγοῦντες ἀπίστοις. Τις γὰρ μετοχὴ δικαιοσύνῃ καὶ ἀνομία ; Τίς δὲ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος ; Τίς δὲ συμ- φώνησις Χριστῷ πρὸς Βελιάλ; Η τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; Τίς δὲ συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων ; Πῶς γὰρ πάλιν δυνατὸν τὴν γῆν, καθ᾽ ὑμᾶς μετ σαιτάτην τοῦ παντὸς οὖσαν, τὸν ἐπὶ τοῦ Νῶς ὑπο- μεἶναι κατακλυσμόν; ἢ πιστεύεσθαι πρώτην καὶ δευτέραν ἡμέραν πάλιν καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν ὑδά των, καὶ τῇ τρίτῃ μετὰ τὸ συναχθῆναι τὸ ὕδωρ, φανῆναι αὐτὴν, καθὰ γέγραπται ἐν τῇ Γενέσει ; ᾿Αλλὰ καὶ τὸ σοφώτερον, ἀντίποδας ὑποτίθεσθε τοὺς ἀνθρώ τους ἐν ὅλῃ τῇ γῇ περιπατοῦντας. (39) Διαγράφομεν τοίνυν καθ' ὑμᾶς τὴν γῆν καὶ τοὺς ἀντίποδας· καὶ πᾶς τις ἐν ὑμῖν ἔχων ὄψεις ὑγιεῖς καὶ λογισμούς σώφρονας, περιτρέψει ὡς ἂν βούληται τὴν γῆν, καὶ εἰπάτω, εἰ πάντες οἱ ἀντίποδες δύνανται ὄρθιοι κατὰ ταυτὸν εἶναι · Ἀλλ᾿ οὐκ ἂν δείξωσιν εἰ καὶ ἀναισχύν τως ἐροῦσιν. Οὕτως οὖν πρὸς τὰς ὑμετέρας πλαστὰς καὶ οὐκ ἀληθεῖς ὑποθέσεις, καὶ τὰ συμπεράσματα τῶν ὑμετέρων λόγων ἀνώμαλα, καὶ ἀκατάλληλα, καὶ ἀσύστατα, καὶ κλόνον οὐ τὸν τυχόντα υπομένοντα, καὶ περιφορὰν πλείονα τῆς ἀστάτου καὶ περιφερο- μένης παρ' ὑμῖν μυθικῆς σφαίρας. Διό, φιλόχριστε Πάτερ (τοῦτο γὰρ τοῦ λόγου τοῦ τετάρτου τέλος ποιησάμενος ἄρξομαι), μετὰ τὴν διαγραφὴν τῶν ἀν- τιπόδων, καὶ τοῦ πέμπτου λόγου, ὡς ἐπήγγελμαι τῇ σῇ φιλοθέῳ ψυχῇ, τῆς σκηνῆς τὴν διαγραφὴν τῆς ἐν σθαι, βουλήσει τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Θεοῦ. τῇ ἐρήμῳ ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ποιήσα. • ΛΟΓΟΣ Ε'. Ἐν ᾧ ἐστι τῆς σκηνῆς ἡ διαγραφὴ, καὶ τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἡ συμφωνία. Περὶ δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωσέως κατασκευασθείσης, καιρὸς λοιπὸν καὶ αὐτῆς τὴν δια- γραφὴν ποιήσασθαι, καθὰ καὶ παρελάβομεν ἐκ τοῦ θειοτάτου διδασκάλου ἀνδρὸς, ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀφορμὰς καὶ τὰς μαρτυρίας ποιησαμένου, ἀρξα COSME INDICOPLEUST.E dum sphrarum multitudinem vultis, et consum- mationem mundi non vultis : et tamen earum utili- tateni proferre non valetis. Similiterque aquas supra sphæras mobiles vultis esse: quæ sane ridicula sunt et amenti plena; resque sibi ipsis et rerum naturæ adversantia loquimini. Sex item diebus universum conditum esse vullis : ac cum in iis ne tertii quidem cali productionem reperiatis, octo vel novem dicere audetis. Quanta apud vos scieutia, quanta sapientia, quants prudentia, quanta contrarietas ! Nemo potest duobus dominis servire, ut pulchre dixit Dominus"; sed si Deo velit, Deo serviat; si mammonæ velit, mammonæ serviat. Itemque ipse per Paulum clamat : Non potestis com- municare mensæ Domini, et mensæ dæmoniorum ***; ac rursum, Nolite jugum ducere cum infidelibus. Qua enim participatio justitia cum iniquitate ? Aut quæ societas luci ad tenebras? Quis autem consensus Christi cum Belial ? Aut quæ pars fdeli cum infideli? Qui autem consensus templi Dei cum idolis ”? Quomodo potuit item terra, quæ secundum vos in medio universi sita est, tempore Noe diluvii submergi ? Aut qui credi potest, eam prima et se- cunda die submersam aquis, tertia, postquam B collectæ fueraut aquæ, apparuisse, ut scriptum est in Genesi ? Verum, quod sapientius est, antipodas homines supponitis in universa terra perambulan- tes. Itaque secundum vestram sententiam, terram c et antipodas depingimus; et quisquis vestrum sa- nis oculis et sana mente præditus, terram quo pacto voluerit circumvolvat, et dicat, num omnes antipodes possint erecti secundum eamdem ratio- rem esse. Verum hoc non probaturi sunt, etiamsi impudenter verba faciant. Sic itaque respondimus ad vestras commentitias et falsas hypotheses, et ad conclusiones vestras sane inæquabiles, incon- gruentes, quæ ne secum quidem consistere pos- sunt, quæque perturbationi et confusioni obnoxiæ sunt, ac circumvolutionem majorem patiuntur, quam volubilis illa vestra commentitia sphæra. Quamobrem, Christi amantissime Pater, postquam ad Gnem quarti libri devenimus, et antipodas deli- neavimus, ut pollicitus sum, quintum librum or- diar, necnon descriptionem tabernaculi a Moyse in deserto constructi; idque ex nutu et voluntate omnium nostrum Servatoris Dei. LIBER V. In quo tabernaculi descriptio continetur, et prophe- tarum apostolorumque concordia comprobatur. D Tabernaculi autem in deserto per Moysen con- structi, jam tempus est delineationem adornare, quemadmodum a divinissimo viro et doctore ac- cepimus, qui, sumpta ex Scriptura divina occa- sione, ejusque testimonia mutuatus, ab exitu c0- ** Matth. vi, 24. *** Cor. x, 21. H Cor. vi, 16. (5')) Antipodum schema habes in Tabula 2.

μένου ἀπὸ τῆς ἐξόδου αὐτῶν τῆς ἐξ Αἰγύπτου, ἡνίκα τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων ἐτελεύτων, τὴν ὑστέ ραν πληγὴν δεξάμενα διὰ Μωσέως, ὅτε καὶ τὸ Πάσχα ἔφαγον θύσαντες οἱ Ἰσραηλῖται όρθιοι, περιεζωσμέ- να τὰς ὀσφύας, καὶ τὰς ῥάβδους ἐν ταῖς χερσὶ κατ· έχοντες, έτοιμοι πρὸς ἔξοδον, τῇ πρώτῃ τοῦ πρώτου μηνὸς ἀφ' ἑσπέρας, τεσσαρεσκαιδεκάτην ἤδη ἐχούσης τῆς σελήνης. Ὅπερ σκιὰν καὶ τύπον ἐτέλουν τῶν μελ. λόντων γίνεσθαι ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἀφέσεως λέγω δουλείας τυραννικῆς, καὶ ἀνακτίσεως κόσμου ἐξ ἀναστάσεως νεκρών εκτελουμένης, καὶ καταπαύ σεως ἀνθρώπων αἰωνίας. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ φαίνεται καὶ ὁ κόσμος παρὰ Θεοῦ παραχθεὶς, καὶ ἀρχὴν ἐσχηκὼς ἐν αὐτῷ· ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Νῶς, μετὰ τὸν κατακλυσμόν, ἀρχὴ πάλιν κόσμου· ἐν αὐτῷ πάλιν ἐξ Αἰγύπτου ελευθερία τῶν Ἰσραηλιτῶν· ἐν αὐτῷ πάλιν καὶ ἡ σύλληψις τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα ἐκ τῆς Παρθένου γεγένηται, τοῦ δευτέ του Αδάμ, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς δευτέρας καταστάσεως· καὶ ἐν αὐτῷ ἡ ἀνάστασις ἡ ἀπὸ νεκρῶν γενομένη του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα. Φασὶ δὲ καὶ τὴν καθολικὴν ἀνάστασιν ἐν αὐτῷ πάλιν γενέ- σθαι. Μαρτυροῦσι δὲ τῷ καιρῷ καὶ οἱ ἔξωθεν, κλέ πται ὑπάρχοντες, ἰδίαν δόξαν ἡγούμενοι, καὶ ἀρχὴν κύκλου ζωδιακοῦ τὸν Κριὸν ὑποτιθέμενοι· ἐν ᾧπερ δ πρώτος μήν, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ὑπάρχει, σα φῆς ἔλεγχος αὐτῶν καὶ ἐν τούτῳ γινόμενος· μάλιστα καὶ ἀρχὴν κύκλου παρέχοντες ὅπερ γελοῖον κατ' αὐτ τοὺς ὑπάρχει. Οὐδὲν δὲ αὐτοῖς ἀγαθὸν ἐνυπάρχει, δ μὴ ἔκλεψαν ἐκ τῆς θείας Γραφῆς· τύφῳ δὲ κατεχό- μενοι, καὶ ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους θέλοντες εἶναι, ὡς ἰδίοις τοῖς ἀλλοτρίοις κέχρηνται. Ὅτι δὲ σκιᾶς τάξιν ἐπέχει ὁ νόμος μελλόντων τι νῶν, μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος βοῶν· Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εικόνα των πραγμάτων· σκιὰν φήσας, ὡς ἂν ἔτε τις σκιαγραφήσει άνθρωπον, μὴ ποιήσει δὲ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, τουτέστιν δίψεις καὶ μέλη πάντα, ἵνα γνωρισθῇ ὁποῖος τυγχάνει παλαιός, ἢ νέος, ἢ εὐπρεπής, η ἀπρεπής, ἀλλὰ μόνον τὸ μέγεθος τοῦ σώματος σκια- γραφήσει· οὕτω καὶ εἰκόνα λέγει αὐτὰς τὰς ἔψεις καὶ τοὺς χαρακτῆρας, τουτέστι τὰ δι᾿ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἐκτελούμενα μυστήρια, ἀναγέννησίν τε λέγω τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ μετάληψιν μυ- στηρίων. Αὐτὰ δὲ πάλιν τὰ πράγματα καλεῖ αὐτὴν τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, τὴν μεταστοιχείωσιν τῶν σωμάτων ἡμῶν, τὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν μεταβολὴν, τὴν τῆς ψυχῆς ἀντὶ τροπῆς ἀτρεπτότητα, καὶ τελείαν γνῶσιν ἀντὶ μερικῆς, τὸ οἰκητήριον, καὶ τὴν κατάπαυσιν, καὶ τὴν εἴσοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀντὶ τῶν ἐπιγείων οὐράνια, ἀντὶ προσκαίρων αἰώνια. Ταῦτα δὲ πάντα διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ κατωρθώθη τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. Σκιὰν οὖν τούτων τὸν νόμον καλεῖ· εἰκόνα δὲ καὶ χαρακτῆρας, τὰ διὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπιτελούμενα μυστήρια· οἷόν τι λέγω, τὸν ἀμνὸν τὸν θυόμενον, ἀντὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καθάπερ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγει• TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A rumn ex Ægypto orsus est, quando primogenita Hebr. x, 1. 18+ B c D . Ægyptiorum mortua sunt, quæ postrema plaga fuit a Moyse inducta: quando item Israelitæ, post oblatum sacrificium, Pascha comederunt, stantes, succincti lumbos, et virgas præ manibus tenentes, parati ad exitum ex Ægypto ; idque primna prini mensis a vespera, et quarta decima luna currente. Quæ unbra et figura erant eorum quæ sub Dog mino Christo futura erant, scilicet liberationis a tyrannica servitute, renovationis mundi, quae ex resurrectione a mortuis obvenit, ac requiei homi- num æternæ. Nam co ipso tempore mundus a Deo creatus, videtur initium exsistendi cepisse ; similiterque sub Noe post diluvium eodem ctiam tempore recurrente secundum mundi principium fuisse ; eodem etiam tempore Israelitarum litera- tio et egressus ex Ægypto; itemque eodem recur- rente conceptio Domini Christi secundum carnem ex Virgine facta est, qui secundus Adam, et sc- cundi status princeps est ; in eodem quoque resur- rectio Domini nostri Jesu Christi secundum car- nem. Aiunt item resurrectionem generalem codem anni tempore futuram. Huic porro tempori testi- monium item afferunt exteri illi plagiarii, qui ta- men illam sententiam sibi propriam arbitrantur, et ab Ariete initium circuli zodiaci ducunt. In quo etiam secundum divinam Scripturam primus meusis exsistit, quo illorum plagii manifestum indiciumı etiam secundum ipsos, perridicula. Nihilque penes affertur, cum maxime initium cycli ducant a re, ipsos adest boni, quod non es divina Scriptura suffurati sint; inflati vero, ac præ aliis hominibus sese efferentes, alienis quasi propriis utuntur. Quod autem umbræ locum lex pro quibusdam futuris habeat, id testificatur Apostolus ita cla- mans, Umbram enim habens lex futurorum bono- rum, non ipsam imaginem rerum s : umbram di- cens, ac si quis, exempli causa, hominem adum- bret, nec imaginem cjus depingal, scilicet faciem et membra omnia, ita ut cognoscatur senex - ne an juvenis, formosusne an deformis sit, sed staturam solum figurate delineat; sic ille imagi- nem vocat ipsum figurarum conspectum, nempe mysteria a nobis Christianis celebrata, videlicet regenerationem per baptismum, et mysteriorum participationem. Res autem vocat, ipsam ex mortuis resurrectionem, transformationem corpo- rum nostrorum, mutationem a corruptione in in- curruptionem, anima loco mutabilitatis immula- bilitatem, perfectam cognitionem pro ea quæ ex parte est, habitaculum, requiem et ingressum in cœlum; pro terrenis cœlestia, pro temporaneis æterna. Hæc porro omnia per Dominum nostrum Jesum Christum humano generi conciliata sulit, llorum itaque umbram vocat legem; imaginem autem et characteres, mysteria per Christianos celebrata, cxeinpli gratia, agnum immolatum, pro passione Christi, nemadmodum apostolus Pake

μένου ἀπὸ τῆς ἐξόδου αὐτῶν τῆς ἐξ Αἰγύπτου, ἡνίκα τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων ἐτελεύτων, τὴν ὑστέ ραν πληγὴν δεξάμενα διὰ Μωσέως, ὅτε καὶ τὸ Πάσχα ἔφαγον θύσαντες οἱ Ἰσραηλῖται όρθιοι, περιεζωσμέ- να τὰς ὀσφύας, καὶ τὰς ῥάβδους ἐν ταῖς χερσὶ κατ· έχοντες, έτοιμοι πρὸς ἔξοδον, τῇ πρώτῃ τοῦ πρώτου μηνὸς ἀφ' ἑσπέρας, τεσσαρεσκαιδεκάτην ἤδη ἐχούσης τῆς σελήνης. Ὅπερ σκιὰν καὶ τύπον ἐτέλουν τῶν μελ. λόντων γίνεσθαι ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἀφέσεως λέγω δουλείας τυραννικῆς, καὶ ἀνακτίσεως κόσμου ἐξ ἀναστάσεως νεκρών εκτελουμένης, καὶ καταπαύ σεως ἀνθρώπων αἰωνίας. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ φαίνεται καὶ ὁ κόσμος παρὰ Θεοῦ παραχθεὶς, καὶ ἀρχὴν ἐσχηκὼς ἐν αὐτῷ· ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Νῶς, μετὰ τὸν κατακλυσμόν, ἀρχὴ πάλιν κόσμου· ἐν αὐτῷ πάλιν ἐξ Αἰγύπτου ελευθερία τῶν Ἰσραηλιτῶν· ἐν αὐτῷ πάλιν καὶ ἡ σύλληψις τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα ἐκ τῆς Παρθένου γεγένηται, τοῦ δευτέ του Αδάμ, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς δευτέρας καταστάσεως· καὶ ἐν αὐτῷ ἡ ἀνάστασις ἡ ἀπὸ νεκρῶν γενομένη του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα. Φασὶ δὲ καὶ τὴν καθολικὴν ἀνάστασιν ἐν αὐτῷ πάλιν γενέ- σθαι. Μαρτυροῦσι δὲ τῷ καιρῷ καὶ οἱ ἔξωθεν, κλέ πται ὑπάρχοντες, ἰδίαν δόξαν ἡγούμενοι, καὶ ἀρχὴν κύκλου ζωδιακοῦ τὸν Κριὸν ὑποτιθέμενοι· ἐν ᾧπερ δ πρώτος μήν, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ὑπάρχει, σα φῆς ἔλεγχος αὐτῶν καὶ ἐν τούτῳ γινόμενος· μάλιστα καὶ ἀρχὴν κύκλου παρέχοντες ὅπερ γελοῖον κατ' αὐτ τοὺς ὑπάρχει. Οὐδὲν δὲ αὐτοῖς ἀγαθὸν ἐνυπάρχει, δ μὴ ἔκλεψαν ἐκ τῆς θείας Γραφῆς· τύφῳ δὲ κατεχό- μενοι, καὶ ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους θέλοντες εἶναι, ὡς ἰδίοις τοῖς ἀλλοτρίοις κέχρηνται. Ὅτι δὲ σκιᾶς τάξιν ἐπέχει ὁ νόμος μελλόντων τι νῶν, μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος βοῶν· Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εικόνα των πραγμάτων· σκιὰν φήσας, ὡς ἂν ἔτε τις σκιαγραφήσει άνθρωπον, μὴ ποιήσει δὲ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, τουτέστιν δίψεις καὶ μέλη πάντα, ἵνα γνωρισθῇ ὁποῖος τυγχάνει παλαιός, ἢ νέος, ἢ εὐπρεπής, η ἀπρεπής, ἀλλὰ μόνον τὸ μέγεθος τοῦ σώματος σκια- γραφήσει· οὕτω καὶ εἰκόνα λέγει αὐτὰς τὰς ἔψεις καὶ τοὺς χαρακτῆρας, τουτέστι τὰ δι᾿ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἐκτελούμενα μυστήρια, ἀναγέννησίν τε λέγω τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ μετάληψιν μυ- στηρίων. Αὐτὰ δὲ πάλιν τὰ πράγματα καλεῖ αὐτὴν τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, τὴν μεταστοιχείωσιν τῶν σωμάτων ἡμῶν, τὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν μεταβολὴν, τὴν τῆς ψυχῆς ἀντὶ τροπῆς ἀτρεπτότητα, καὶ τελείαν γνῶσιν ἀντὶ μερικῆς, τὸ οἰκητήριον, καὶ τὴν κατάπαυσιν, καὶ τὴν εἴσοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀντὶ τῶν ἐπιγείων οὐράνια, ἀντὶ προσκαίρων αἰώνια. Ταῦτα δὲ πάντα διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ κατωρθώθη τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. Σκιὰν οὖν τούτων τὸν νόμον καλεῖ· εἰκόνα δὲ καὶ χαρακτῆρας, τὰ διὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπιτελούμενα μυστήρια· οἷόν τι λέγω, τὸν ἀμνὸν τὸν θυόμενον, ἀντὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καθάπερ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγει• TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A rumn ex Ægypto orsus est, quando primogenita Hebr. x, 1. 18+ B c D . Ægyptiorum mortua sunt, quæ postrema plaga fuit a Moyse inducta: quando item Israelitæ, post oblatum sacrificium, Pascha comederunt, stantes, succincti lumbos, et virgas præ manibus tenentes, parati ad exitum ex Ægypto ; idque primna prini mensis a vespera, et quarta decima luna currente. Quæ unbra et figura erant eorum quæ sub Dog mino Christo futura erant, scilicet liberationis a tyrannica servitute, renovationis mundi, quae ex resurrectione a mortuis obvenit, ac requiei homi- num æternæ. Nam co ipso tempore mundus a Deo creatus, videtur initium exsistendi cepisse ; similiterque sub Noe post diluvium eodem ctiam tempore recurrente secundum mundi principium fuisse ; eodem etiam tempore Israelitarum litera- tio et egressus ex Ægypto; itemque eodem recur- rente conceptio Domini Christi secundum carnem ex Virgine facta est, qui secundus Adam, et sc- cundi status princeps est ; in eodem quoque resur- rectio Domini nostri Jesu Christi secundum car- nem. Aiunt item resurrectionem generalem codem anni tempore futuram. Huic porro tempori testi- monium item afferunt exteri illi plagiarii, qui ta- men illam sententiam sibi propriam arbitrantur, et ab Ariete initium circuli zodiaci ducunt. In quo etiam secundum divinam Scripturam primus meusis exsistit, quo illorum plagii manifestum indiciumı etiam secundum ipsos, perridicula. Nihilque penes affertur, cum maxime initium cycli ducant a re, ipsos adest boni, quod non es divina Scriptura suffurati sint; inflati vero, ac præ aliis hominibus sese efferentes, alienis quasi propriis utuntur. Quod autem umbræ locum lex pro quibusdam futuris habeat, id testificatur Apostolus ita cla- mans, Umbram enim habens lex futurorum bono- rum, non ipsam imaginem rerum s : umbram di- cens, ac si quis, exempli causa, hominem adum- bret, nec imaginem cjus depingal, scilicet faciem et membra omnia, ita ut cognoscatur senex - ne an juvenis, formosusne an deformis sit, sed staturam solum figurate delineat; sic ille imagi- nem vocat ipsum figurarum conspectum, nempe mysteria a nobis Christianis celebrata, videlicet regenerationem per baptismum, et mysteriorum participationem. Res autem vocat, ipsam ex mortuis resurrectionem, transformationem corpo- rum nostrorum, mutationem a corruptione in in- curruptionem, anima loco mutabilitatis immula- bilitatem, perfectam cognitionem pro ea quæ ex parte est, habitaculum, requiem et ingressum in cœlum; pro terrenis cœlestia, pro temporaneis æterna. Hæc porro omnia per Dominum nostrum Jesum Christum humano generi conciliata sulit, llorum itaque umbram vocat legem; imaginem autem et characteres, mysteria per Christianos celebrata, cxeinpli gratia, agnum immolatum, pro passione Christi, nemadmodum apostolus Pake

μένου ἀπὸ τῆς ἐξόδου αὐτῶν τῆς ἐξ Αἰγύπτου, ἡνίκα τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων ἐτελεύτων, τὴν ὑστέ ραν πληγὴν δεξάμενα διὰ Μωσέως, ὅτε καὶ τὸ Πάσχα ἔφαγον θύσαντες οἱ Ἰσραηλῖται όρθιοι, περιεζωσμέ- να τὰς ὀσφύας, καὶ τὰς ῥάβδους ἐν ταῖς χερσὶ κατ· έχοντες, έτοιμοι πρὸς ἔξοδον, τῇ πρώτῃ τοῦ πρώτου μηνὸς ἀφ' ἑσπέρας, τεσσαρεσκαιδεκάτην ἤδη ἐχούσης τῆς σελήνης. Ὅπερ σκιὰν καὶ τύπον ἐτέλουν τῶν μελ. λόντων γίνεσθαι ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἀφέσεως λέγω δουλείας τυραννικῆς, καὶ ἀνακτίσεως κόσμου ἐξ ἀναστάσεως νεκρών εκτελουμένης, καὶ καταπαύ σεως ἀνθρώπων αἰωνίας. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ φαίνεται καὶ ὁ κόσμος παρὰ Θεοῦ παραχθεὶς, καὶ ἀρχὴν ἐσχηκὼς ἐν αὐτῷ· ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Νῶς, μετὰ τὸν κατακλυσμόν, ἀρχὴ πάλιν κόσμου· ἐν αὐτῷ πάλιν ἐξ Αἰγύπτου ελευθερία τῶν Ἰσραηλιτῶν· ἐν αὐτῷ πάλιν καὶ ἡ σύλληψις τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα ἐκ τῆς Παρθένου γεγένηται, τοῦ δευτέ του Αδάμ, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς δευτέρας καταστάσεως· καὶ ἐν αὐτῷ ἡ ἀνάστασις ἡ ἀπὸ νεκρῶν γενομένη του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα. Φασὶ δὲ καὶ τὴν καθολικὴν ἀνάστασιν ἐν αὐτῷ πάλιν γενέ- σθαι. Μαρτυροῦσι δὲ τῷ καιρῷ καὶ οἱ ἔξωθεν, κλέ πται ὑπάρχοντες, ἰδίαν δόξαν ἡγούμενοι, καὶ ἀρχὴν κύκλου ζωδιακοῦ τὸν Κριὸν ὑποτιθέμενοι· ἐν ᾧπερ δ πρώτος μήν, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ὑπάρχει, σα φῆς ἔλεγχος αὐτῶν καὶ ἐν τούτῳ γινόμενος· μάλιστα καὶ ἀρχὴν κύκλου παρέχοντες ὅπερ γελοῖον κατ' αὐτ τοὺς ὑπάρχει. Οὐδὲν δὲ αὐτοῖς ἀγαθὸν ἐνυπάρχει, δ μὴ ἔκλεψαν ἐκ τῆς θείας Γραφῆς· τύφῳ δὲ κατεχό- μενοι, καὶ ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους θέλοντες εἶναι, ὡς ἰδίοις τοῖς ἀλλοτρίοις κέχρηνται. Ὅτι δὲ σκιᾶς τάξιν ἐπέχει ὁ νόμος μελλόντων τι νῶν, μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος βοῶν· Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εικόνα των πραγμάτων· σκιὰν φήσας, ὡς ἂν ἔτε τις σκιαγραφήσει άνθρωπον, μὴ ποιήσει δὲ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, τουτέστιν δίψεις καὶ μέλη πάντα, ἵνα γνωρισθῇ ὁποῖος τυγχάνει παλαιός, ἢ νέος, ἢ εὐπρεπής, η ἀπρεπής, ἀλλὰ μόνον τὸ μέγεθος τοῦ σώματος σκια- γραφήσει· οὕτω καὶ εἰκόνα λέγει αὐτὰς τὰς ἔψεις καὶ τοὺς χαρακτῆρας, τουτέστι τὰ δι᾿ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἐκτελούμενα μυστήρια, ἀναγέννησίν τε λέγω τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ μετάληψιν μυ- στηρίων. Αὐτὰ δὲ πάλιν τὰ πράγματα καλεῖ αὐτὴν τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, τὴν μεταστοιχείωσιν τῶν σωμάτων ἡμῶν, τὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν μεταβολὴν, τὴν τῆς ψυχῆς ἀντὶ τροπῆς ἀτρεπτότητα, καὶ τελείαν γνῶσιν ἀντὶ μερικῆς, τὸ οἰκητήριον, καὶ τὴν κατάπαυσιν, καὶ τὴν εἴσοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀντὶ τῶν ἐπιγείων οὐράνια, ἀντὶ προσκαίρων αἰώνια. Ταῦτα δὲ πάντα διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ κατωρθώθη τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. Σκιὰν οὖν τούτων τὸν νόμον καλεῖ· εἰκόνα δὲ καὶ χαρακτῆρας, τὰ διὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπιτελούμενα μυστήρια· οἷόν τι λέγω, τὸν ἀμνὸν τὸν θυόμενον, ἀντὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καθάπερ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγει• TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A rumn ex Ægypto orsus est, quando primogenita Hebr. x, 1. 18+ B c D . Ægyptiorum mortua sunt, quæ postrema plaga fuit a Moyse inducta: quando item Israelitæ, post oblatum sacrificium, Pascha comederunt, stantes, succincti lumbos, et virgas præ manibus tenentes, parati ad exitum ex Ægypto ; idque primna prini mensis a vespera, et quarta decima luna currente. Quæ unbra et figura erant eorum quæ sub Dog mino Christo futura erant, scilicet liberationis a tyrannica servitute, renovationis mundi, quae ex resurrectione a mortuis obvenit, ac requiei homi- num æternæ. Nam co ipso tempore mundus a Deo creatus, videtur initium exsistendi cepisse ; similiterque sub Noe post diluvium eodem ctiam tempore recurrente secundum mundi principium fuisse ; eodem etiam tempore Israelitarum litera- tio et egressus ex Ægypto; itemque eodem recur- rente conceptio Domini Christi secundum carnem ex Virgine facta est, qui secundus Adam, et sc- cundi status princeps est ; in eodem quoque resur- rectio Domini nostri Jesu Christi secundum car- nem. Aiunt item resurrectionem generalem codem anni tempore futuram. Huic porro tempori testi- monium item afferunt exteri illi plagiarii, qui ta- men illam sententiam sibi propriam arbitrantur, et ab Ariete initium circuli zodiaci ducunt. In quo etiam secundum divinam Scripturam primus meusis exsistit, quo illorum plagii manifestum indiciumı etiam secundum ipsos, perridicula. Nihilque penes affertur, cum maxime initium cycli ducant a re, ipsos adest boni, quod non es divina Scriptura suffurati sint; inflati vero, ac præ aliis hominibus sese efferentes, alienis quasi propriis utuntur. Quod autem umbræ locum lex pro quibusdam futuris habeat, id testificatur Apostolus ita cla- mans, Umbram enim habens lex futurorum bono- rum, non ipsam imaginem rerum s : umbram di- cens, ac si quis, exempli causa, hominem adum- bret, nec imaginem cjus depingal, scilicet faciem et membra omnia, ita ut cognoscatur senex - ne an juvenis, formosusne an deformis sit, sed staturam solum figurate delineat; sic ille imagi- nem vocat ipsum figurarum conspectum, nempe mysteria a nobis Christianis celebrata, videlicet regenerationem per baptismum, et mysteriorum participationem. Res autem vocat, ipsam ex mortuis resurrectionem, transformationem corpo- rum nostrorum, mutationem a corruptione in in- curruptionem, anima loco mutabilitatis immula- bilitatem, perfectam cognitionem pro ea quæ ex parte est, habitaculum, requiem et ingressum in cœlum; pro terrenis cœlestia, pro temporaneis æterna. Hæc porro omnia per Dominum nostrum Jesum Christum humano generi conciliata sulit, llorum itaque umbram vocat legem; imaginem autem et characteres, mysteria per Christianos celebrata, cxeinpli gratia, agnum immolatum, pro passione Christi, nemadmodum apostolus Pake

μένου ἀπὸ τῆς ἐξόδου αὐτῶν τῆς ἐξ Αἰγύπτου, ἡνίκα τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων ἐτελεύτων, τὴν ὑστέ ραν πληγὴν δεξάμενα διὰ Μωσέως, ὅτε καὶ τὸ Πάσχα ἔφαγον θύσαντες οἱ Ἰσραηλῖται όρθιοι, περιεζωσμέ- να τὰς ὀσφύας, καὶ τὰς ῥάβδους ἐν ταῖς χερσὶ κατ· έχοντες, έτοιμοι πρὸς ἔξοδον, τῇ πρώτῃ τοῦ πρώτου μηνὸς ἀφ' ἑσπέρας, τεσσαρεσκαιδεκάτην ἤδη ἐχούσης τῆς σελήνης. Ὅπερ σκιὰν καὶ τύπον ἐτέλουν τῶν μελ. λόντων γίνεσθαι ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἀφέσεως λέγω δουλείας τυραννικῆς, καὶ ἀνακτίσεως κόσμου ἐξ ἀναστάσεως νεκρών εκτελουμένης, καὶ καταπαύ σεως ἀνθρώπων αἰωνίας. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ καιρῷ φαίνεται καὶ ὁ κόσμος παρὰ Θεοῦ παραχθεὶς, καὶ ἀρχὴν ἐσχηκὼς ἐν αὐτῷ· ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ Νῶς, μετὰ τὸν κατακλυσμόν, ἀρχὴ πάλιν κόσμου· ἐν αὐτῷ πάλιν ἐξ Αἰγύπτου ελευθερία τῶν Ἰσραηλιτῶν· ἐν αὐτῷ πάλιν καὶ ἡ σύλληψις τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα ἐκ τῆς Παρθένου γεγένηται, τοῦ δευτέ του Αδάμ, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς δευτέρας καταστάσεως· καὶ ἐν αὐτῷ ἡ ἀνάστασις ἡ ἀπὸ νεκρῶν γενομένη του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα. Φασὶ δὲ καὶ τὴν καθολικὴν ἀνάστασιν ἐν αὐτῷ πάλιν γενέ- σθαι. Μαρτυροῦσι δὲ τῷ καιρῷ καὶ οἱ ἔξωθεν, κλέ πται ὑπάρχοντες, ἰδίαν δόξαν ἡγούμενοι, καὶ ἀρχὴν κύκλου ζωδιακοῦ τὸν Κριὸν ὑποτιθέμενοι· ἐν ᾧπερ δ πρώτος μήν, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, ὑπάρχει, σα φῆς ἔλεγχος αὐτῶν καὶ ἐν τούτῳ γινόμενος· μάλιστα καὶ ἀρχὴν κύκλου παρέχοντες ὅπερ γελοῖον κατ' αὐτ τοὺς ὑπάρχει. Οὐδὲν δὲ αὐτοῖς ἀγαθὸν ἐνυπάρχει, δ μὴ ἔκλεψαν ἐκ τῆς θείας Γραφῆς· τύφῳ δὲ κατεχό- μενοι, καὶ ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους θέλοντες εἶναι, ὡς ἰδίοις τοῖς ἀλλοτρίοις κέχρηνται. Ὅτι δὲ σκιᾶς τάξιν ἐπέχει ὁ νόμος μελλόντων τι νῶν, μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος βοῶν· Σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, οὐκ αὐτὴν τὴν εικόνα των πραγμάτων· σκιὰν φήσας, ὡς ἂν ἔτε τις σκιαγραφήσει άνθρωπον, μὴ ποιήσει δὲ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, τουτέστιν δίψεις καὶ μέλη πάντα, ἵνα γνωρισθῇ ὁποῖος τυγχάνει παλαιός, ἢ νέος, ἢ εὐπρεπής, η ἀπρεπής, ἀλλὰ μόνον τὸ μέγεθος τοῦ σώματος σκια- γραφήσει· οὕτω καὶ εἰκόνα λέγει αὐτὰς τὰς ἔψεις καὶ τοὺς χαρακτῆρας, τουτέστι τὰ δι᾿ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἐκτελούμενα μυστήρια, ἀναγέννησίν τε λέγω τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ μετάληψιν μυ- στηρίων. Αὐτὰ δὲ πάλιν τὰ πράγματα καλεῖ αὐτὴν τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, τὴν μεταστοιχείωσιν τῶν σωμάτων ἡμῶν, τὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν μεταβολὴν, τὴν τῆς ψυχῆς ἀντὶ τροπῆς ἀτρεπτότητα, καὶ τελείαν γνῶσιν ἀντὶ μερικῆς, τὸ οἰκητήριον, καὶ τὴν κατάπαυσιν, καὶ τὴν εἴσοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀντὶ τῶν ἐπιγείων οὐράνια, ἀντὶ προσκαίρων αἰώνια. Ταῦτα δὲ πάντα διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ κατωρθώθη τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων. Σκιὰν οὖν τούτων τὸν νόμον καλεῖ· εἰκόνα δὲ καὶ χαρακτῆρας, τὰ διὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπιτελούμενα μυστήρια· οἷόν τι λέγω, τὸν ἀμνὸν τὸν θυόμενον, ἀντὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καθάπερ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγει• TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A rumn ex Ægypto orsus est, quando primogenita Hebr. x, 1. 18+ B c D . Ægyptiorum mortua sunt, quæ postrema plaga fuit a Moyse inducta: quando item Israelitæ, post oblatum sacrificium, Pascha comederunt, stantes, succincti lumbos, et virgas præ manibus tenentes, parati ad exitum ex Ægypto ; idque primna prini mensis a vespera, et quarta decima luna currente. Quæ unbra et figura erant eorum quæ sub Dog mino Christo futura erant, scilicet liberationis a tyrannica servitute, renovationis mundi, quae ex resurrectione a mortuis obvenit, ac requiei homi- num æternæ. Nam co ipso tempore mundus a Deo creatus, videtur initium exsistendi cepisse ; similiterque sub Noe post diluvium eodem ctiam tempore recurrente secundum mundi principium fuisse ; eodem etiam tempore Israelitarum litera- tio et egressus ex Ægypto; itemque eodem recur- rente conceptio Domini Christi secundum carnem ex Virgine facta est, qui secundus Adam, et sc- cundi status princeps est ; in eodem quoque resur- rectio Domini nostri Jesu Christi secundum car- nem. Aiunt item resurrectionem generalem codem anni tempore futuram. Huic porro tempori testi- monium item afferunt exteri illi plagiarii, qui ta- men illam sententiam sibi propriam arbitrantur, et ab Ariete initium circuli zodiaci ducunt. In quo etiam secundum divinam Scripturam primus meusis exsistit, quo illorum plagii manifestum indiciumı etiam secundum ipsos, perridicula. Nihilque penes affertur, cum maxime initium cycli ducant a re, ipsos adest boni, quod non es divina Scriptura suffurati sint; inflati vero, ac præ aliis hominibus sese efferentes, alienis quasi propriis utuntur. Quod autem umbræ locum lex pro quibusdam futuris habeat, id testificatur Apostolus ita cla- mans, Umbram enim habens lex futurorum bono- rum, non ipsam imaginem rerum s : umbram di- cens, ac si quis, exempli causa, hominem adum- bret, nec imaginem cjus depingal, scilicet faciem et membra omnia, ita ut cognoscatur senex - ne an juvenis, formosusne an deformis sit, sed staturam solum figurate delineat; sic ille imagi- nem vocat ipsum figurarum conspectum, nempe mysteria a nobis Christianis celebrata, videlicet regenerationem per baptismum, et mysteriorum participationem. Res autem vocat, ipsam ex mortuis resurrectionem, transformationem corpo- rum nostrorum, mutationem a corruptione in in- curruptionem, anima loco mutabilitatis immula- bilitatem, perfectam cognitionem pro ea quæ ex parte est, habitaculum, requiem et ingressum in cœlum; pro terrenis cœlestia, pro temporaneis æterna. Hæc porro omnia per Dominum nostrum Jesum Christum humano generi conciliata sulit, llorum itaque umbram vocat legem; imaginem autem et characteres, mysteria per Christianos celebrata, cxeinpli gratia, agnum immolatum, pro passione Christi, nemadmodum apostolus Pake

Α Καὶ γὰρ καὶ τὸ Πάσχα ἡμῶν ἐβύθη Αγιστές· καὶ Ιωάννης δὲ ὁ Βαπτιστής οὕτως λέγε:· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Είτε τὴν ἐκ τούτου γινομένην ἐπ' ἐκείνοις μὲν τοῖς Ἰσραη· λίταις τότε φυγὴν ἀπὸ τοῦ ὀλοθρευτοῦ, καὶ τῆς δου λείας τοῦ Φαραώ, ἡμῖν δὲ ἀπὸ τοῦ διαβόλου καὶ τῆς δουλείας τοῦ βαρυτάτου νόμου· ἐκείνοις διάβασις θαλάσσης καὶ ἐρήμου διαγωγή, καὶ νόμου δόσις, καὶ σκηνοπηγία, ἡμῖν διάβασις βαπτίσματος, καὶ δια γωγὴ Ἐκκλησίας καὶ Πνεύματος ἁγίου δωρεά· ἐκε!- νοις ἐκ πέτρας ἄφθονον εἰς ζωὴν ὕδωρ, ἡμῖν μυστή μια ζωοποιά· ἐκείνοις ἡ τῆς ἐπαγγελίας γῆ κατά παυσις, ἡμῖν οὐρανὸς ἀχειροποίητος κατάπαυσις· ἐκείνοις πρόσκαιρος ζωή, ἡμῖν αἰωνία ζωή, δικαιο σύνη τε, καὶ ἁγιασμός, καὶ ἀπολύτρωσις, καὶ μακα- ριότης. Ἐκεῖνα τοίνυν ὡς ἐν τάξει σκιαγραφίας υπο ἄρχουσι, τὰ ἡμέτερα δὲ αὐτῶν τῶν πραγμάτων εἰ κόνες καὶ χαρακτῆρες· αὐτῶν δὲ τῶν πραγμάτων ἐντὸς οὔπω ἐγενόμεθα, μέλλομεν δὲ ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνίστασθαι. Εἰ μὴ γὰρ ὁ Δεσπότης Χριστός μόνος κατά σάρκα, Ετερός τε οῦ, ἐντὸς τῶν πραγμάτων οὐκ ἐγένετο, πρώτος πάντων αὐτὸς ἀναστὰς ἀπὸ τῶν νε κρῶν. Κατασπευδόντων οὖν τῶν Αἰγυπτίων τους Ισραη λίτας, ἐξελθεῖν ἐκ τῆς Αἰγύπτου, αὐτὸ τὸ σταὶς, αὐτῶν χερσὶ ὁ ἐφύρασαν εἰς ἀζύμους, μὴ καταλαβόντες όπτῆσαι, ἐπ᾽ ὤμων ἔλαβον. Εξελθόντων οὖν αὐτῶν, καὶ τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ προσεγγιζόντων, ὁ Αἰγύ πτιος Φαραώ μεταμεληθεὶς καὶ στρατοπεδεύσας, κατεδίωξεν όπισθεν, φθάσας αὐτοὺς πλησίον τῆς θα λάσσης ἀπέναντι τῆς ἐπαύλεως, ἀναμέσον Μαγδαλού, καὶ ἐξ ἐναντίας Βεελσεφών. Καὶ λοιπὸν ἤδη ἑσπέρας καταλαβούσης, τὴν νύκτα ἐκείνην ο στύλος της νεφέ λης, ἤτοι τοῦ πυρὸς, ὁ διαπαντός προάγων καὶ καθε οδηγῶν αὐτοὺς, ἐλθὼν ὄπισθεν αὐτῶν, ἐκώλυσε τοὺς Αίγυπτίους συμμίξας τοῖς Ἰσραηλίταις. Εἶτα λοιπόν ἡμέρας μελλούσης γίνεσθαι, βοησάντων πρὸς θεὸν τῶν Ἰσραηλιτῶν, κελεύει ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσῃ τύψει τῇ ράβδῳ τὴν θάλασσαν καὶ διαρρήξει αὐτήν. Ποιή σας οὖν τὸ προσταχθὲν καὶ τύψας διαιρεῖ τὸ ὕδωρ, ἔνθεν καὶ ἔνθεν τεῖχος γενόμενον· καὶ διαπερῶσιν οἱ Ἰσραηλῖται· οἱ Αἰγύπτιοι δὲ μετὰ τῶν ἁρμάτων πάντες, ότε κατά μέσον ἐγένοντο τῆς θαλάσσης, διώ κοντες τοὺς Ἰσραηλίτας, τοῦ ὕδατος ἐπαναστρέψαν τος ἐπ' αὐτοὺς θεηλάτῳ ὀργῇ, ἀπώλοντο καταποντα θέντες. Ἔστι δὲ αὐτὸς ὁ τόπος ἐν τῷ λεγομένῳ Κλύ- σματι, ἀπερχομένων δεξιᾷ ἐπὶ τὸ ὄρος. Ενθα καὶ τὰ ἴχνη τῶν τροχῶν τῶν ἁρμάτων αὐτῶν φαίνονται, ἕως θαλάσσης ἀπὸ ἱκανοῦ τόπου φαινομενα, καὶ εἰς ἔτι καὶ νῦν σωζόμενα, εἰς σημεῖον τοῖς ἀπίστοις, οὐ τοῖς πιστεῖς. Παραγραφὴ εἰς τὴν σύλληψιν του Κυρίου. Του Ζαχαρίου δεκάτῃ τοῦ ἑβδόμου μηνὸς εἰσελ θόντος εἰς τὸν ναὸν, κατὰ τὴν τοῦ νόμου παράδοσιν, καὶ εὐαγγελισθέντος ποιῆσαι τὸν Ἰωάννην ἐκ τῆς Ελισάβετ, τῷ ἔκτῳ μηνὶ αὐτῆς καὶ ἡ Παρθένος εὐηγγελίσθη, ὡς εἶναι τῷ πρώτῳ μηνὶ ἀρχήν. Δεκάτη γὰρ τοῦ ἑβδόμου μηνός εὐαγγελισθεὶς ὁ Ζαχαρίας, COSME INDICOPLEUSTE lus ait, Etenim Pascha nostrum immolatus est Chri- stus ; et Joannes Baptist: sic loquitur, fece egnus Dei, qui tollit peccatum mundi ". Deinde Israelitarum liberatio ab exterminatore angelo et a servitute Pharaonis, significat nostram a diabolo et a servitute gravissime legis liberationen. Quod ipsis est transitus maris, conversatio in deserto, legislatio el tabernaculi constructio, id nobis est transitus per baptismuin, conversatio in Ecclesia, donum sancti Spiritus ; illis aqua ex peira copiose ad vitam subministratur, nobis vero vivifica mysteria; illis terra promissionis ad requiem conceditur, nobis vero cœlum, non manufacta requies; illis temporanea vita, nobis æterna vita, justitia item, sanctificatio, redemptio, beatitudo. lila itaque um- bra partes occupant ; nostra vero sunt quasi ipsa. rum rerum imagines et characteres : nam intra res ipsas nondum ingressi sumnus, sed futurum est ut a mortnis resurgamus. Nullus quippe præ- ter Dominum Christum secundum carnem intra res ipsas fuit, cum ipse primus a mortuis resur- rexerit. Cum itaque sollicite instarent Ægyptii Israelitis ut egrederentur ex Ægypto, farinam illi aqua com- pactam, fermento recipiendo paratam, necdum co- clan, humeris abstulerunt. Egressis igitur illis et ad mare Rubrum appropinquantibus, Egyptius Pharao mutata sententia et collecto exercitu, inse- cuius ipeos est, et attigit prope mare, e regione caula, inter Magdolum, et ex opposito Beelsephon. Tunc demum vespere facto, nocte illa columna mubis sive ignis, quæ semper ipsos præcedebat et ducebat, pone illos accedens, Egyptios coercebat, ne in Israelitas impressionem facerent. Hinc primo diluculo, Israelitis ad Deum clamantibus, ju- bet Deus Moysen virga percutere mare, et dividere ipsum. ille, jussa exseculus, pereussoque mari, divisit aquas : quæ hinc et inde quasi murus sta- bant : tum Israelitæ transeunt, et postea Ægyptii cum curribus suis : quicum in medio mari essent et insequerentur Israelitas, aquis ingruente ira Dei reductis, demersi omnes perierunt. Est autern lo- eus ille in Clysmate, ut vocant, in dextera abeun- tium ad montem. Ubi etiam vestigia rotarum cur• ruum visuntur et usque ad mare longo tractu ap- parent, ad hoc usque tempus servata ad signum infidelibus, non vero fidelibus. B " C Paragrapha in conceptionem Domini. Cum Zacharias decima septimi mensis ingressus esset in templum, secundum legis traditionein, ac nuntium accepisset de Joanne sibi ex Elisabet 112- scituro, sexto illius mense Virgo quoque nun- tium accepit, ita ut tunc primi mensis initium es- set. Nam cum decima septimi mensis Zacharias || Cor. v, 7. *7 Joan. 1, 29.

καὶ ἐν αὐτῷ τῷ μηνὶ καὶ ἡ Ἐλισάβετ συλλαβούσα, δῆλον ὅτι ἐξ ἦσαν μήνες παρελθόντες τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ ἐξ ἔτι λοιπαζόμενοι παρὰ τὰς δέκα ἡμέρας εκεί. νας, ἢ καὶ ἄλλας δύο, ἢ τρεῖς, ἢ ἑπτά, ἕως ὅτε ἀπὸ ἦλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ὁ Ζαχαρία;, ὡς εἶναι ἡμέ ρας ρξης ή ρέζ ή ρέγ'. Ἡ ἀρχὴ οὖν τῆς συλλήψεως τοῦ Κυρίου, τουτέστιν ἡ ἀρχὴ τοῦ πρώτου μηνός, Εκτος μὲν ἦν πάντως τῇ Ελισάβετ, κατὰ τὴν τῶν Εὐαγγε λίων παράδοσιν· ἀεὶ γὰρ ὁ Θεὸς ταύτην τὴν τάξιν ἐφύλαξεν καὶ φυλάττει. Ενεστι δε γνῶναι, ἐπειδὴ καὶ πάντες αὐτὴν τὴν γένναν τοῦ Χριστοῦ, πληρουμένου τοῦ ἐννάτου μηνός, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώτου μηνός ποιοῦμεν, τουτέστι Χοιὰκ κη'. Οἱ δὲ Ἱεροσολυμίται, ὡς ἐκ τοῦ μακαρίου Λουκά λέγοντος περὶ τοῦ βαπτι σθῆναι τὸν Χριστὸν ἀρχόμενον ἐτῶν Χ, τοῖς Ἐπι φαγίοις ποιοῦσι τὴν γένναν. Καὶ ἀληθεύει μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ οἱ Ἱεροσολυμίται· οὐχ ἡ ἀκρίβεια • οὕτως ἔχει, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τῇ γέννᾳ ἐγένετο καὶ τὸ βάπτισμα, ὡς φασι καὶ ὁ Λουκᾶς καὶ οἱ Ἱεροσολυμί- ται. Ἐξ ἀρχαιόθεν δὲ ἡ Ἐκκλησία, ἵνα μὴ τὰς δύο ἑορτὰς ὁμοῦ τοιοῦσα λήθην ποιήσῃ μιᾶς ἐξ αὐτῶν, ἐνομοθέτησε μεσάζειν δώδεκα ἡμέρας κατὰ τὸν ἀρι- θμὸν τῶν ἀποστόλων, καὶ οὕτως γίνεσθαι τὴν ἑορτὴν τῶν Επιφανίων, ὥσπερ ἐνομοθέτησε καὶ τὴν τεσσα ρακονθήμερον νηστείαν τοῦ Κυρίου, ἣν πρὸς τὸν διά- βολον μέλλων ἀγωνίζεσθαι ἐνήστευσε, συντελεῖσθαι ἐν τῇ τοῦ Κυρίου ἀναστάσει· ἵνα καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸν τύπον, ὅσον ἐκδέχεται, ἀγωνιζόμενοι καὶ μιμούμενοι, παραλάβωμεν τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυ- ρίου, οὐ μέντοι ταῖς αὐταῖς ἡμέραις ἐγένετο. Οὕτως οὖν καὶ τὰ Ἐπιφάνια τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ ἐνομοθέτησε γίνεσθαι μετὰ διωκαίδεκα ἡμέρας τῆς γεννήσεως αὐτοῦ. Μόνος δὲ οἱ Ἱεροσολυμίται ἐκ στοχα σμοῦ πιθανοῦ, οὐκ ἀκριβῶς δὲ, ποιοῦσι τοῖς Ἐπι- φανίας· τῇ δὲ γέννα μνήμην ἐπιτελοῦσι τοῦ Δαυΐδ καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου· οὐ πάντως καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῶν δύο τελευτησάντων· ἀλλ' ὡς γε οἶμαι, ἵνα καὶ αὐτοὶ μὴ ἔξωθεν τῆς ἑορτῆς μείνωσι τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν τοῦ Χριστοῦ, ἐκτελοῦσι μνήμην πάντες, τὸν Θεὸν διὰ πάντων δοξάζοντες. Αμήν. Μετὰ τὴν ἔξοδον ἐν ἐρήμῳ τῶν Ἰσραηλιτών διάβασις. Παρελθόντων οὖν τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰς τὸ πέραν εἰς τὸν λεγόμενον Φοινικῶνα, ήρξαντο βαδίζειν τὴν ἔρη- μον Σούρ· τοῦ Θεοῦ ἡμέρας νεφέλην αὐτοῖς εἰς σκέ την διαπεταννύντος ἀπὸ τοῦ καύσωνος τοῦ ἡλίου, καὶ ὁδηγοῦντος αὐτοὺς ἐν αὐτῇ, καὶ νυκτὸς ἐν στύλῳ πυρὸς φαίνοντος, καὶ καθοδηγοῦντος αὐτοὺς πᾶσαν τὴν ἔρημον, καθὼς γέγραπται· Διεπέτασε νεφέλην εἰς σκέπην αὐτοῖς, καὶ πῦρ τοῦ φωτίσαι αὐτοῖς τὴν νύκτα. Εστιν οὖν καταγράψαι καὶ τοῦτο τοιώσδε · Εἶτα πάλιν ὁδεύσαντες ἀπὸ τῆς Μεῤῥᾶς, ἦλθον εἰς Ελεεὶμ, εν νῦν καλοῦμεν 'Ραϊθοῦ· ἔνθα ἦσαν δυωκαί δεκα πηγαί, αἱ εἰσέτι καὶ νῦν σώζονται. Οἱ δὲ φοίνι- . Β η ίρεοs TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A muntiam acceperit, et codem mense Elisaliel con- Luc. 1, 23. » Psal. ci, 39. C ceperit, palam sane est sex anni menses tunc præ:- ac teriisse, ue sex reliquos fuisse, exceptis decem il- lis diebus; vel fortasse duobus aliis aut tribus aut septem, donec Zacharias abiret domini, ita ut dies superessent aut aut 163. Initium itaque conceptionis Domini, id est, initium primi mensis, sextus mensis Elisabetæ erat, secundum Evange- liorum traditionem : nam hunc ordinem Deus sem- per servavit et servat. Hinc vero liquet, quod on- nes ortuin Christi nono decurso mense a primi mcusis initio celebremus, id est Choiac 28. Jero- solymitani vero quasi ex beati Lucz auctoritate, qui ait Christum baptizatum fuisse incipientem quasi annorum triginta ", in die Epiphaniæ Natalem celebrant. Et vere quidem tam Lucas quam Jero- sołymitaui supputant: at accurata ratio non sic habet; sed in ipso ortus die baptisma contigit, ut aiunt Lucas et Jerosolymitani. Verum Ecclesia st antiquis temporibus, ne duas illas solemnitates co ipso dio celebrans, alterutrius oblivionem induce ret, præcepit ut secundum numerum apostolorum duodecim dies intercederent, atque tunc Epiphaniz solemnitas celebraretur: quemadmodum etiam qua- draginta dierum jejunium Domini, quod ante pn- gnam cum diabolo initam persolvit, Resurrectione Domini claudi jussit, ut etians nos secundum exemplar pro facultate pugnantes et Christum ini Lantes, excipiamus passionem et resurrectio- Rem Domini, etiamsi non lisdem dicbus conuge- rit. Simili itaque modo Epiphania Domini nostri Jesu jussit post duodecim a Natali ejus dies cele- brari. Soli autem Jerosolymitani ex conjectura probabili, nec tamen ex accurata ratione, in Epi- phaniis Natale agunt : in die autem Natali memo- rian celebrant Davidis et Jacobi apostoli: non quod ambo eadem ipsa die mortui sint, sed, ut arbitror, ne ipsi extra festum cognatorum Christi neglecti manerent, corum memoriam omnes co- lunt, Deum per omnia gloria celobrantes. Amen. Post exitum ex Egypto Israelitarum transitus in desertum. Cum itaque Israelitæ trajecissent ad locum Phœ- niconem dictum, in deserto Sur progredi coeperunt, Deo ipsis per diem nubem expandente, ne ab a:stu solis laborarent, et per eam ductum iis praebente poctu vero in columna nubis apparente, ac ducente per totam solitudinem, quemadmodum scriptum est : Expandit nubem in tegumentum eorum, et ignem ul luceret eis per noctem ", Illud autem hoc modo de- pingi potest (40). . Hinc ex Merra profecti, venerunt in Elim, quam nunc Raithu vocamus, ubi erant duodecim 'ontes, qui hactenus servantur. Palmose vero multo plures et alioquin inutiles erant, consulto omisimus. (44) Hanc cum sequentibus figuris, quia vel omnisse ab amanuensibus, vel inconcinne delineata,

καὶ ἐν αὐτῷ τῷ μηνὶ καὶ ἡ Ἐλισάβετ συλλαβούσα, δῆλον ὅτι ἐξ ἦσαν μήνες παρελθόντες τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ ἐξ ἔτι λοιπαζόμενοι παρὰ τὰς δέκα ἡμέρας εκεί. νας, ἢ καὶ ἄλλας δύο, ἢ τρεῖς, ἢ ἑπτά, ἕως ὅτε ἀπὸ ἦλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ὁ Ζαχαρία;, ὡς εἶναι ἡμέ ρας ρξης ή ρέζ ή ρέγ'. Ἡ ἀρχὴ οὖν τῆς συλλήψεως τοῦ Κυρίου, τουτέστιν ἡ ἀρχὴ τοῦ πρώτου μηνός, Εκτος μὲν ἦν πάντως τῇ Ελισάβετ, κατὰ τὴν τῶν Εὐαγγε λίων παράδοσιν· ἀεὶ γὰρ ὁ Θεὸς ταύτην τὴν τάξιν ἐφύλαξεν καὶ φυλάττει. Ενεστι δε γνῶναι, ἐπειδὴ καὶ πάντες αὐτὴν τὴν γένναν τοῦ Χριστοῦ, πληρουμένου τοῦ ἐννάτου μηνός, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώτου μηνός ποιοῦμεν, τουτέστι Χοιὰκ κη'. Οἱ δὲ Ἱεροσολυμίται, ὡς ἐκ τοῦ μακαρίου Λουκά λέγοντος περὶ τοῦ βαπτι σθῆναι τὸν Χριστὸν ἀρχόμενον ἐτῶν Χ, τοῖς Ἐπι φαγίοις ποιοῦσι τὴν γένναν. Καὶ ἀληθεύει μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ οἱ Ἱεροσολυμίται· οὐχ ἡ ἀκρίβεια • οὕτως ἔχει, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τῇ γέννᾳ ἐγένετο καὶ τὸ βάπτισμα, ὡς φασι καὶ ὁ Λουκᾶς καὶ οἱ Ἱεροσολυμί- ται. Ἐξ ἀρχαιόθεν δὲ ἡ Ἐκκλησία, ἵνα μὴ τὰς δύο ἑορτὰς ὁμοῦ τοιοῦσα λήθην ποιήσῃ μιᾶς ἐξ αὐτῶν, ἐνομοθέτησε μεσάζειν δώδεκα ἡμέρας κατὰ τὸν ἀρι- θμὸν τῶν ἀποστόλων, καὶ οὕτως γίνεσθαι τὴν ἑορτὴν τῶν Επιφανίων, ὥσπερ ἐνομοθέτησε καὶ τὴν τεσσα ρακονθήμερον νηστείαν τοῦ Κυρίου, ἣν πρὸς τὸν διά- βολον μέλλων ἀγωνίζεσθαι ἐνήστευσε, συντελεῖσθαι ἐν τῇ τοῦ Κυρίου ἀναστάσει· ἵνα καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸν τύπον, ὅσον ἐκδέχεται, ἀγωνιζόμενοι καὶ μιμούμενοι, παραλάβωμεν τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυ- ρίου, οὐ μέντοι ταῖς αὐταῖς ἡμέραις ἐγένετο. Οὕτως οὖν καὶ τὰ Ἐπιφάνια τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ ἐνομοθέτησε γίνεσθαι μετὰ διωκαίδεκα ἡμέρας τῆς γεννήσεως αὐτοῦ. Μόνος δὲ οἱ Ἱεροσολυμίται ἐκ στοχα σμοῦ πιθανοῦ, οὐκ ἀκριβῶς δὲ, ποιοῦσι τοῖς Ἐπι- φανίας· τῇ δὲ γέννα μνήμην ἐπιτελοῦσι τοῦ Δαυΐδ καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου· οὐ πάντως καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῶν δύο τελευτησάντων· ἀλλ' ὡς γε οἶμαι, ἵνα καὶ αὐτοὶ μὴ ἔξωθεν τῆς ἑορτῆς μείνωσι τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν τοῦ Χριστοῦ, ἐκτελοῦσι μνήμην πάντες, τὸν Θεὸν διὰ πάντων δοξάζοντες. Αμήν. Μετὰ τὴν ἔξοδον ἐν ἐρήμῳ τῶν Ἰσραηλιτών διάβασις. Παρελθόντων οὖν τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰς τὸ πέραν εἰς τὸν λεγόμενον Φοινικῶνα, ήρξαντο βαδίζειν τὴν ἔρη- μον Σούρ· τοῦ Θεοῦ ἡμέρας νεφέλην αὐτοῖς εἰς σκέ την διαπεταννύντος ἀπὸ τοῦ καύσωνος τοῦ ἡλίου, καὶ ὁδηγοῦντος αὐτοὺς ἐν αὐτῇ, καὶ νυκτὸς ἐν στύλῳ πυρὸς φαίνοντος, καὶ καθοδηγοῦντος αὐτοὺς πᾶσαν τὴν ἔρημον, καθὼς γέγραπται· Διεπέτασε νεφέλην εἰς σκέπην αὐτοῖς, καὶ πῦρ τοῦ φωτίσαι αὐτοῖς τὴν νύκτα. Εστιν οὖν καταγράψαι καὶ τοῦτο τοιώσδε · Εἶτα πάλιν ὁδεύσαντες ἀπὸ τῆς Μεῤῥᾶς, ἦλθον εἰς Ελεεὶμ, εν νῦν καλοῦμεν 'Ραϊθοῦ· ἔνθα ἦσαν δυωκαί δεκα πηγαί, αἱ εἰσέτι καὶ νῦν σώζονται. Οἱ δὲ φοίνι- . Β η ίρεοs TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A muntiam acceperit, et codem mense Elisaliel con- Luc. 1, 23. » Psal. ci, 39. C ceperit, palam sane est sex anni menses tunc præ:- ac teriisse, ue sex reliquos fuisse, exceptis decem il- lis diebus; vel fortasse duobus aliis aut tribus aut septem, donec Zacharias abiret domini, ita ut dies superessent aut aut 163. Initium itaque conceptionis Domini, id est, initium primi mensis, sextus mensis Elisabetæ erat, secundum Evange- liorum traditionem : nam hunc ordinem Deus sem- per servavit et servat. Hinc vero liquet, quod on- nes ortuin Christi nono decurso mense a primi mcusis initio celebremus, id est Choiac 28. Jero- solymitani vero quasi ex beati Lucz auctoritate, qui ait Christum baptizatum fuisse incipientem quasi annorum triginta ", in die Epiphaniæ Natalem celebrant. Et vere quidem tam Lucas quam Jero- sołymitaui supputant: at accurata ratio non sic habet; sed in ipso ortus die baptisma contigit, ut aiunt Lucas et Jerosolymitani. Verum Ecclesia st antiquis temporibus, ne duas illas solemnitates co ipso dio celebrans, alterutrius oblivionem induce ret, præcepit ut secundum numerum apostolorum duodecim dies intercederent, atque tunc Epiphaniz solemnitas celebraretur: quemadmodum etiam qua- draginta dierum jejunium Domini, quod ante pn- gnam cum diabolo initam persolvit, Resurrectione Domini claudi jussit, ut etians nos secundum exemplar pro facultate pugnantes et Christum ini Lantes, excipiamus passionem et resurrectio- Rem Domini, etiamsi non lisdem dicbus conuge- rit. Simili itaque modo Epiphania Domini nostri Jesu jussit post duodecim a Natali ejus dies cele- brari. Soli autem Jerosolymitani ex conjectura probabili, nec tamen ex accurata ratione, in Epi- phaniis Natale agunt : in die autem Natali memo- rian celebrant Davidis et Jacobi apostoli: non quod ambo eadem ipsa die mortui sint, sed, ut arbitror, ne ipsi extra festum cognatorum Christi neglecti manerent, corum memoriam omnes co- lunt, Deum per omnia gloria celobrantes. Amen. Post exitum ex Egypto Israelitarum transitus in desertum. Cum itaque Israelitæ trajecissent ad locum Phœ- niconem dictum, in deserto Sur progredi coeperunt, Deo ipsis per diem nubem expandente, ne ab a:stu solis laborarent, et per eam ductum iis praebente poctu vero in columna nubis apparente, ac ducente per totam solitudinem, quemadmodum scriptum est : Expandit nubem in tegumentum eorum, et ignem ul luceret eis per noctem ", Illud autem hoc modo de- pingi potest (40). . Hinc ex Merra profecti, venerunt in Elim, quam nunc Raithu vocamus, ubi erant duodecim 'ontes, qui hactenus servantur. Palmose vero multo plures et alioquin inutiles erant, consulto omisimus. (44) Hanc cum sequentibus figuris, quia vel omnisse ab amanuensibus, vel inconcinne delineata,

καὶ ἐν αὐτῷ τῷ μηνὶ καὶ ἡ Ἐλισάβετ συλλαβούσα, δῆλον ὅτι ἐξ ἦσαν μήνες παρελθόντες τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ ἐξ ἔτι λοιπαζόμενοι παρὰ τὰς δέκα ἡμέρας εκεί. νας, ἢ καὶ ἄλλας δύο, ἢ τρεῖς, ἢ ἑπτά, ἕως ὅτε ἀπὸ ἦλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ὁ Ζαχαρία;, ὡς εἶναι ἡμέ ρας ρξης ή ρέζ ή ρέγ'. Ἡ ἀρχὴ οὖν τῆς συλλήψεως τοῦ Κυρίου, τουτέστιν ἡ ἀρχὴ τοῦ πρώτου μηνός, Εκτος μὲν ἦν πάντως τῇ Ελισάβετ, κατὰ τὴν τῶν Εὐαγγε λίων παράδοσιν· ἀεὶ γὰρ ὁ Θεὸς ταύτην τὴν τάξιν ἐφύλαξεν καὶ φυλάττει. Ενεστι δε γνῶναι, ἐπειδὴ καὶ πάντες αὐτὴν τὴν γένναν τοῦ Χριστοῦ, πληρουμένου τοῦ ἐννάτου μηνός, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώτου μηνός ποιοῦμεν, τουτέστι Χοιὰκ κη'. Οἱ δὲ Ἱεροσολυμίται, ὡς ἐκ τοῦ μακαρίου Λουκά λέγοντος περὶ τοῦ βαπτι σθῆναι τὸν Χριστὸν ἀρχόμενον ἐτῶν Χ, τοῖς Ἐπι φαγίοις ποιοῦσι τὴν γένναν. Καὶ ἀληθεύει μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ οἱ Ἱεροσολυμίται· οὐχ ἡ ἀκρίβεια • οὕτως ἔχει, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τῇ γέννᾳ ἐγένετο καὶ τὸ βάπτισμα, ὡς φασι καὶ ὁ Λουκᾶς καὶ οἱ Ἱεροσολυμί- ται. Ἐξ ἀρχαιόθεν δὲ ἡ Ἐκκλησία, ἵνα μὴ τὰς δύο ἑορτὰς ὁμοῦ τοιοῦσα λήθην ποιήσῃ μιᾶς ἐξ αὐτῶν, ἐνομοθέτησε μεσάζειν δώδεκα ἡμέρας κατὰ τὸν ἀρι- θμὸν τῶν ἀποστόλων, καὶ οὕτως γίνεσθαι τὴν ἑορτὴν τῶν Επιφανίων, ὥσπερ ἐνομοθέτησε καὶ τὴν τεσσα ρακονθήμερον νηστείαν τοῦ Κυρίου, ἣν πρὸς τὸν διά- βολον μέλλων ἀγωνίζεσθαι ἐνήστευσε, συντελεῖσθαι ἐν τῇ τοῦ Κυρίου ἀναστάσει· ἵνα καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸν τύπον, ὅσον ἐκδέχεται, ἀγωνιζόμενοι καὶ μιμούμενοι, παραλάβωμεν τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυ- ρίου, οὐ μέντοι ταῖς αὐταῖς ἡμέραις ἐγένετο. Οὕτως οὖν καὶ τὰ Ἐπιφάνια τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ ἐνομοθέτησε γίνεσθαι μετὰ διωκαίδεκα ἡμέρας τῆς γεννήσεως αὐτοῦ. Μόνος δὲ οἱ Ἱεροσολυμίται ἐκ στοχα σμοῦ πιθανοῦ, οὐκ ἀκριβῶς δὲ, ποιοῦσι τοῖς Ἐπι- φανίας· τῇ δὲ γέννα μνήμην ἐπιτελοῦσι τοῦ Δαυΐδ καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου· οὐ πάντως καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῶν δύο τελευτησάντων· ἀλλ' ὡς γε οἶμαι, ἵνα καὶ αὐτοὶ μὴ ἔξωθεν τῆς ἑορτῆς μείνωσι τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν τοῦ Χριστοῦ, ἐκτελοῦσι μνήμην πάντες, τὸν Θεὸν διὰ πάντων δοξάζοντες. Αμήν. Μετὰ τὴν ἔξοδον ἐν ἐρήμῳ τῶν Ἰσραηλιτών διάβασις. Παρελθόντων οὖν τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰς τὸ πέραν εἰς τὸν λεγόμενον Φοινικῶνα, ήρξαντο βαδίζειν τὴν ἔρη- μον Σούρ· τοῦ Θεοῦ ἡμέρας νεφέλην αὐτοῖς εἰς σκέ την διαπεταννύντος ἀπὸ τοῦ καύσωνος τοῦ ἡλίου, καὶ ὁδηγοῦντος αὐτοὺς ἐν αὐτῇ, καὶ νυκτὸς ἐν στύλῳ πυρὸς φαίνοντος, καὶ καθοδηγοῦντος αὐτοὺς πᾶσαν τὴν ἔρημον, καθὼς γέγραπται· Διεπέτασε νεφέλην εἰς σκέπην αὐτοῖς, καὶ πῦρ τοῦ φωτίσαι αὐτοῖς τὴν νύκτα. Εστιν οὖν καταγράψαι καὶ τοῦτο τοιώσδε · Εἶτα πάλιν ὁδεύσαντες ἀπὸ τῆς Μεῤῥᾶς, ἦλθον εἰς Ελεεὶμ, εν νῦν καλοῦμεν 'Ραϊθοῦ· ἔνθα ἦσαν δυωκαί δεκα πηγαί, αἱ εἰσέτι καὶ νῦν σώζονται. Οἱ δὲ φοίνι- . Β η ίρεοs TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A muntiam acceperit, et codem mense Elisaliel con- Luc. 1, 23. » Psal. ci, 39. C ceperit, palam sane est sex anni menses tunc præ:- ac teriisse, ue sex reliquos fuisse, exceptis decem il- lis diebus; vel fortasse duobus aliis aut tribus aut septem, donec Zacharias abiret domini, ita ut dies superessent aut aut 163. Initium itaque conceptionis Domini, id est, initium primi mensis, sextus mensis Elisabetæ erat, secundum Evange- liorum traditionem : nam hunc ordinem Deus sem- per servavit et servat. Hinc vero liquet, quod on- nes ortuin Christi nono decurso mense a primi mcusis initio celebremus, id est Choiac 28. Jero- solymitani vero quasi ex beati Lucz auctoritate, qui ait Christum baptizatum fuisse incipientem quasi annorum triginta ", in die Epiphaniæ Natalem celebrant. Et vere quidem tam Lucas quam Jero- sołymitaui supputant: at accurata ratio non sic habet; sed in ipso ortus die baptisma contigit, ut aiunt Lucas et Jerosolymitani. Verum Ecclesia st antiquis temporibus, ne duas illas solemnitates co ipso dio celebrans, alterutrius oblivionem induce ret, præcepit ut secundum numerum apostolorum duodecim dies intercederent, atque tunc Epiphaniz solemnitas celebraretur: quemadmodum etiam qua- draginta dierum jejunium Domini, quod ante pn- gnam cum diabolo initam persolvit, Resurrectione Domini claudi jussit, ut etians nos secundum exemplar pro facultate pugnantes et Christum ini Lantes, excipiamus passionem et resurrectio- Rem Domini, etiamsi non lisdem dicbus conuge- rit. Simili itaque modo Epiphania Domini nostri Jesu jussit post duodecim a Natali ejus dies cele- brari. Soli autem Jerosolymitani ex conjectura probabili, nec tamen ex accurata ratione, in Epi- phaniis Natale agunt : in die autem Natali memo- rian celebrant Davidis et Jacobi apostoli: non quod ambo eadem ipsa die mortui sint, sed, ut arbitror, ne ipsi extra festum cognatorum Christi neglecti manerent, corum memoriam omnes co- lunt, Deum per omnia gloria celobrantes. Amen. Post exitum ex Egypto Israelitarum transitus in desertum. Cum itaque Israelitæ trajecissent ad locum Phœ- niconem dictum, in deserto Sur progredi coeperunt, Deo ipsis per diem nubem expandente, ne ab a:stu solis laborarent, et per eam ductum iis praebente poctu vero in columna nubis apparente, ac ducente per totam solitudinem, quemadmodum scriptum est : Expandit nubem in tegumentum eorum, et ignem ul luceret eis per noctem ", Illud autem hoc modo de- pingi potest (40). . Hinc ex Merra profecti, venerunt in Elim, quam nunc Raithu vocamus, ubi erant duodecim 'ontes, qui hactenus servantur. Palmose vero multo plures et alioquin inutiles erant, consulto omisimus. (44) Hanc cum sequentibus figuris, quia vel omnisse ab amanuensibus, vel inconcinne delineata,

καὶ ἐν αὐτῷ τῷ μηνὶ καὶ ἡ Ἐλισάβετ συλλαβούσα, δῆλον ὅτι ἐξ ἦσαν μήνες παρελθόντες τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ ἐξ ἔτι λοιπαζόμενοι παρὰ τὰς δέκα ἡμέρας εκεί. νας, ἢ καὶ ἄλλας δύο, ἢ τρεῖς, ἢ ἑπτά, ἕως ὅτε ἀπὸ ἦλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ὁ Ζαχαρία;, ὡς εἶναι ἡμέ ρας ρξης ή ρέζ ή ρέγ'. Ἡ ἀρχὴ οὖν τῆς συλλήψεως τοῦ Κυρίου, τουτέστιν ἡ ἀρχὴ τοῦ πρώτου μηνός, Εκτος μὲν ἦν πάντως τῇ Ελισάβετ, κατὰ τὴν τῶν Εὐαγγε λίων παράδοσιν· ἀεὶ γὰρ ὁ Θεὸς ταύτην τὴν τάξιν ἐφύλαξεν καὶ φυλάττει. Ενεστι δε γνῶναι, ἐπειδὴ καὶ πάντες αὐτὴν τὴν γένναν τοῦ Χριστοῦ, πληρουμένου τοῦ ἐννάτου μηνός, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώτου μηνός ποιοῦμεν, τουτέστι Χοιὰκ κη'. Οἱ δὲ Ἱεροσολυμίται, ὡς ἐκ τοῦ μακαρίου Λουκά λέγοντος περὶ τοῦ βαπτι σθῆναι τὸν Χριστὸν ἀρχόμενον ἐτῶν Χ, τοῖς Ἐπι φαγίοις ποιοῦσι τὴν γένναν. Καὶ ἀληθεύει μὲν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ οἱ Ἱεροσολυμίται· οὐχ ἡ ἀκρίβεια • οὕτως ἔχει, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τῇ γέννᾳ ἐγένετο καὶ τὸ βάπτισμα, ὡς φασι καὶ ὁ Λουκᾶς καὶ οἱ Ἱεροσολυμί- ται. Ἐξ ἀρχαιόθεν δὲ ἡ Ἐκκλησία, ἵνα μὴ τὰς δύο ἑορτὰς ὁμοῦ τοιοῦσα λήθην ποιήσῃ μιᾶς ἐξ αὐτῶν, ἐνομοθέτησε μεσάζειν δώδεκα ἡμέρας κατὰ τὸν ἀρι- θμὸν τῶν ἀποστόλων, καὶ οὕτως γίνεσθαι τὴν ἑορτὴν τῶν Επιφανίων, ὥσπερ ἐνομοθέτησε καὶ τὴν τεσσα ρακονθήμερον νηστείαν τοῦ Κυρίου, ἣν πρὸς τὸν διά- βολον μέλλων ἀγωνίζεσθαι ἐνήστευσε, συντελεῖσθαι ἐν τῇ τοῦ Κυρίου ἀναστάσει· ἵνα καὶ ἡμεῖς κατὰ τὸν τύπον, ὅσον ἐκδέχεται, ἀγωνιζόμενοι καὶ μιμούμενοι, παραλάβωμεν τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυ- ρίου, οὐ μέντοι ταῖς αὐταῖς ἡμέραις ἐγένετο. Οὕτως οὖν καὶ τὰ Ἐπιφάνια τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ ἐνομοθέτησε γίνεσθαι μετὰ διωκαίδεκα ἡμέρας τῆς γεννήσεως αὐτοῦ. Μόνος δὲ οἱ Ἱεροσολυμίται ἐκ στοχα σμοῦ πιθανοῦ, οὐκ ἀκριβῶς δὲ, ποιοῦσι τοῖς Ἐπι- φανίας· τῇ δὲ γέννα μνήμην ἐπιτελοῦσι τοῦ Δαυΐδ καὶ Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου· οὐ πάντως καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῶν δύο τελευτησάντων· ἀλλ' ὡς γε οἶμαι, ἵνα καὶ αὐτοὶ μὴ ἔξωθεν τῆς ἑορτῆς μείνωσι τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν τοῦ Χριστοῦ, ἐκτελοῦσι μνήμην πάντες, τὸν Θεὸν διὰ πάντων δοξάζοντες. Αμήν. Μετὰ τὴν ἔξοδον ἐν ἐρήμῳ τῶν Ἰσραηλιτών διάβασις. Παρελθόντων οὖν τῶν Ἰσραηλιτῶν εἰς τὸ πέραν εἰς τὸν λεγόμενον Φοινικῶνα, ήρξαντο βαδίζειν τὴν ἔρη- μον Σούρ· τοῦ Θεοῦ ἡμέρας νεφέλην αὐτοῖς εἰς σκέ την διαπεταννύντος ἀπὸ τοῦ καύσωνος τοῦ ἡλίου, καὶ ὁδηγοῦντος αὐτοὺς ἐν αὐτῇ, καὶ νυκτὸς ἐν στύλῳ πυρὸς φαίνοντος, καὶ καθοδηγοῦντος αὐτοὺς πᾶσαν τὴν ἔρημον, καθὼς γέγραπται· Διεπέτασε νεφέλην εἰς σκέπην αὐτοῖς, καὶ πῦρ τοῦ φωτίσαι αὐτοῖς τὴν νύκτα. Εστιν οὖν καταγράψαι καὶ τοῦτο τοιώσδε · Εἶτα πάλιν ὁδεύσαντες ἀπὸ τῆς Μεῤῥᾶς, ἦλθον εἰς Ελεεὶμ, εν νῦν καλοῦμεν 'Ραϊθοῦ· ἔνθα ἦσαν δυωκαί δεκα πηγαί, αἱ εἰσέτι καὶ νῦν σώζονται. Οἱ δὲ φοίνι- . Β η ίρεοs TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A muntiam acceperit, et codem mense Elisaliel con- Luc. 1, 23. » Psal. ci, 39. C ceperit, palam sane est sex anni menses tunc præ:- ac teriisse, ue sex reliquos fuisse, exceptis decem il- lis diebus; vel fortasse duobus aliis aut tribus aut septem, donec Zacharias abiret domini, ita ut dies superessent aut aut 163. Initium itaque conceptionis Domini, id est, initium primi mensis, sextus mensis Elisabetæ erat, secundum Evange- liorum traditionem : nam hunc ordinem Deus sem- per servavit et servat. Hinc vero liquet, quod on- nes ortuin Christi nono decurso mense a primi mcusis initio celebremus, id est Choiac 28. Jero- solymitani vero quasi ex beati Lucz auctoritate, qui ait Christum baptizatum fuisse incipientem quasi annorum triginta ", in die Epiphaniæ Natalem celebrant. Et vere quidem tam Lucas quam Jero- sołymitaui supputant: at accurata ratio non sic habet; sed in ipso ortus die baptisma contigit, ut aiunt Lucas et Jerosolymitani. Verum Ecclesia st antiquis temporibus, ne duas illas solemnitates co ipso dio celebrans, alterutrius oblivionem induce ret, præcepit ut secundum numerum apostolorum duodecim dies intercederent, atque tunc Epiphaniz solemnitas celebraretur: quemadmodum etiam qua- draginta dierum jejunium Domini, quod ante pn- gnam cum diabolo initam persolvit, Resurrectione Domini claudi jussit, ut etians nos secundum exemplar pro facultate pugnantes et Christum ini Lantes, excipiamus passionem et resurrectio- Rem Domini, etiamsi non lisdem dicbus conuge- rit. Simili itaque modo Epiphania Domini nostri Jesu jussit post duodecim a Natali ejus dies cele- brari. Soli autem Jerosolymitani ex conjectura probabili, nec tamen ex accurata ratione, in Epi- phaniis Natale agunt : in die autem Natali memo- rian celebrant Davidis et Jacobi apostoli: non quod ambo eadem ipsa die mortui sint, sed, ut arbitror, ne ipsi extra festum cognatorum Christi neglecti manerent, corum memoriam omnes co- lunt, Deum per omnia gloria celobrantes. Amen. Post exitum ex Egypto Israelitarum transitus in desertum. Cum itaque Israelitæ trajecissent ad locum Phœ- niconem dictum, in deserto Sur progredi coeperunt, Deo ipsis per diem nubem expandente, ne ab a:stu solis laborarent, et per eam ductum iis praebente poctu vero in columna nubis apparente, ac ducente per totam solitudinem, quemadmodum scriptum est : Expandit nubem in tegumentum eorum, et ignem ul luceret eis per noctem ", Illud autem hoc modo de- pingi potest (40). . Hinc ex Merra profecti, venerunt in Elim, quam nunc Raithu vocamus, ubi erant duodecim 'ontes, qui hactenus servantur. Palmose vero multo plures et alioquin inutiles erant, consulto omisimus. (44) Hanc cum sequentibus figuris, quia vel omnisse ab amanuensibus, vel inconcinne delineata,

κες πολύ πλείους ἐγένοντο. Ἕως δὲ τῶν ἐνταῦτα, δεξιᾷ τὴν θάλασσαν εἶχον, καὶ ἐξ ευωνύμων τὴν ἔφη· μον· ἀπὸ δὲ τῶν ἐνταῦθα τὴν ἄνω ἐπὶ τοῦ ὄρους βασ δίζουσιν, ἐπίσω λοιπὸν τὴν θάλασσαν εάσαντες, τὰ πρόσω δὲ τὴν ἔρημον βαδίζοντες. "Ενθα γενομένων ἀνὰ μέσον Ελεὶμ καὶ τοῦ Σιναίου όρους, ἐκεῖ κατο ελήλυθεν ἐπ' αὐτοὺς τὸ μάννα· ἔνθα καὶ πρώτως ἐσαββάτισαν κατὰ τὰς ἐντολὰς, ἃς δέδωκεν ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσῃ ἀγράφως ἐν Μεῤῥᾷ. Εστιν οὖν καὶ ταῦτα διαγράψαι οὕτως · Καταντήσαντες ἐνταῦθα εἰς Ἐλεὶμ ἀπὸ τῆς Μερ- ῥᾶς, καὶ πάλιν ὁδεύσαντες ἀνὰ μέσον Ελεὶμ καὶ τοῦ Σιναίου ὅρους εἰς τὴν ἔρημον εἰς τὴν ἐκεῖ, καὶ ορτυγομήτρα κατῆλθεν ἐπ' αὐτοὺς εἰς ἑσπέραν, καὶ εἰς τὸ πρωΐ τὸ μάννα. Ἐκεῖ πάλιν ήρξαντο πρῶτον σαββατίζειν, τοῦ μάννα διατηρουμένου ἀπὸ τῆς ἔκτης καὶ τοῦ σαββάτου· ἐν ἄλλῃ δὲ ἡμέρᾳ μὴ δυναμένου μεἶναι, ἀλλ' ἐπόζοντος καὶ ἀφανιζομένου· καὶ διὰ τοῦτο διδασκόμενοι σαββατίζειν· ἠθέλησαν γάρ τινες καὶ τῷ σαββάτῳ συλλέξαι, καὶ οὐχ εὗρον, καθὰ γέγραπται. Εἶτα πάλιν παρενέβαλον εἰς Ραφιδίν, εἰς τὴν νῦν λεγομένην Φαράν. Καὶ διψευσάντων αὐτῶν, πορεύεται κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ ὁ Μωϋσῆς μετὰ τῶν πρεσβυτέ- ρων (καὶ ἡ ῥάβδος ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ εἰς Χωρὴς τὸ δρος, τουτέστιν ἐν τῷ Σιναίῳ, ἐγγὺς ὄντι τῆς Φαράν ὡς ἀπὸ μιλίων ἕξ. Καὶ ἐκεῖ κατάξαντος τὴν πέτραν, ἐῤῥύησαν ὕδατα πολλὰ, καὶ ἔπιεν ὁ λαὸς, καθάπερ καὶ ὁ Δαυὶδ ἐν Ψαλμοῖς βοι· Διέρρηξε πέτραν ἐν ἐρήμῳ, καὶ ἐπότισεν αὐτοὺς ὡς ἐν ἀβύσσῳ πολλῇ· καὶ πάλιν, Διέρρηξε πέτραν, καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα, επορεύθησαν ἐν ἀνύδροις ποταμοί· καὶ πάλιν. Καὶ ἐξήγαγεν ὕδωρ ἐκ πέτρας, καὶ κατ ήγαγεν ὡς ποταμούς ὕδατα. Ὁ δὲ 'Απόστολός φησιν· Επινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πά τρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός· ἵνα εἴπῃ, Ὥσπερ ἐκείνους ἐκ τῆς πέτρας δαψιλές ὕδωρ ἀκολουθοῦν ἀφθόνως ἐπότισεν, οὕτως ἡμῖν ζωοποιὰ νάματα παρ- έχεται ὁ Χριστὸς διὰ τῶν μυστηρίων, οὗ τύπος ἦν ἡ πέτρα. Κἀκεῖ δὲ πάλιν καταπολεμήσαντες τὸν ᾿Αμα λὴν ἐτρωτώσαντο · ἐκεῖ πάλιν ὑπαντῇ Ἰοθώρ τῷ γαμβρῷ αὐτοῦ τῷ Μωϋσῃ, μετὰ δύο παίδων αὐτοῦ καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ· ἦν γὰρ ὁ Μωϋσῆς ἀποστρέ ψας τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὰ τέκνα.... Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὅστις ἐξήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οίκου δουλείας. Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ἔσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Οὐ προσκυνή σεις αὐτοῖς, οὐδ' οὐ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς. Οὐ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίω οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαβόντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. Μνήσθητι τὴν ἡμέραν των Σαββάτων, ἁγιάζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας ἐργᾷ καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου· τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ζ Σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πῶν ἔργον, σὺ καὶ ὁ υἱός σου, καὶ ἡ θυγάτηρ σου, * COSME INDICOPLEUSTE tunc erant. Iactenus autem mare ad dextram, ad A sinistram vero desertum habuerant: deinde vero, mari retro relicto, intra desertum iter agentes, superiora petebant ad montem. Cum autem perve- nissent inter Elim et montem Sinai, manna descen- dit super cos; ibique primo Sabbatum celebrarunt secundum præceptum a Deo Moysi siue scripto datum in Merra. Hæc porro sic depingi pos- sunt : Ex Merra in Elim profecti, ac rursus dum inter Elim et montem Sinai iter agerent, in deserto illo descendit super eos coturnix vespere, mane vero manna. Istic autem rursus Sabbatum agere cœpe- runt, cum mauna incorruptum a sexta die ad usque Sabbatum servaretur, etsi aliis diebus con- servari non posset, sed feteret et corrumperetur . quod illis Sabbatum celebrandi documentum fuit ; nam cum eorum nonnulli Sabbato vellent manna colligere, non repererunt, ut scriptum est. Postea castrametati sunt iu Raphidin, in loco qui nunc vocatur Pharan. Cumque siti premerentur, jussu Dei, Mayses, virgam manu tenens, cum senioribus in montein Choreb procedit, id est, in Sina, qui sex milliaribus circiter a Pharan distat. Ac cum ibi percussisset petram, fluxerunt aquæ multae, ac populo potum præbuerunt, quemadmo- dum David in Psalmis vociferatur: Dirupit petram in eremo, et adaquavit eos velut in abysso multa'; ac rursum : Dirupit petram et fuzerunt aqua, abierunt in sicco Rumina '; iterumque: Eduxit aquam de petra, el deduxit tanquam flumina aquas ³. Apostolus autem Paulus ait: Bibebani au- tum ex spirituali consequente eos petra : potra on- temeral Christus'; ac si diceret, Sicut illos aqua de petra large manans potavit, ita et nobis vivifi- cas aquas per mysteria præbet Chrisus, cujus typus erat petra. Illic iterum postquam Amalec bello fu- derant, Jothor, cum duobus Aliis suis et uxore ejus, generum suum Moysen convenit: nam Moyses uxorem et filios suos remiserat.... Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Ægypti, de domo servitutis. Non erunt tibi dii atieni prater me. Non facies tibi idolum, nec ullam simi- litudinem eorum quæ sunt in cœlo supra, nec eorum quæ sunt in terra deorsum, nec eorum quæ sunt in aquis sub terra. Non adorabis ea, neque coles illa. Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum ; ne- que euim insontem habebit Dominus eum qui assuM- pserit nomen suum in vanum. Memento ut diem Sub- batorum sanctifices. Sex diebus operare, et facies omnia opera tua; septima autem die Sabbata Domino Deo tuo sunt; nullum opus facies in ea, tu, et filius tuus, et filia tua, servus tuus, el ancilla tua, bos tuus, jumentum tuum, et advena qui habitat tecum. Ho- B D Cor. x, 4. • Psal. Lxxvii, 15. • Psal. civ, 41. • Psal. Lxxvi, 16.

κες πολύ πλείους ἐγένοντο. Ἕως δὲ τῶν ἐνταῦτα, δεξιᾷ τὴν θάλασσαν εἶχον, καὶ ἐξ ευωνύμων τὴν ἔφη· μον· ἀπὸ δὲ τῶν ἐνταῦθα τὴν ἄνω ἐπὶ τοῦ ὄρους βασ δίζουσιν, ἐπίσω λοιπὸν τὴν θάλασσαν εάσαντες, τὰ πρόσω δὲ τὴν ἔρημον βαδίζοντες. "Ενθα γενομένων ἀνὰ μέσον Ελεὶμ καὶ τοῦ Σιναίου όρους, ἐκεῖ κατο ελήλυθεν ἐπ' αὐτοὺς τὸ μάννα· ἔνθα καὶ πρώτως ἐσαββάτισαν κατὰ τὰς ἐντολὰς, ἃς δέδωκεν ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσῃ ἀγράφως ἐν Μεῤῥᾷ. Εστιν οὖν καὶ ταῦτα διαγράψαι οὕτως · Καταντήσαντες ἐνταῦθα εἰς Ἐλεὶμ ἀπὸ τῆς Μερ- ῥᾶς, καὶ πάλιν ὁδεύσαντες ἀνὰ μέσον Ελεὶμ καὶ τοῦ Σιναίου ὅρους εἰς τὴν ἔρημον εἰς τὴν ἐκεῖ, καὶ ορτυγομήτρα κατῆλθεν ἐπ' αὐτοὺς εἰς ἑσπέραν, καὶ εἰς τὸ πρωΐ τὸ μάννα. Ἐκεῖ πάλιν ήρξαντο πρῶτον σαββατίζειν, τοῦ μάννα διατηρουμένου ἀπὸ τῆς ἔκτης καὶ τοῦ σαββάτου· ἐν ἄλλῃ δὲ ἡμέρᾳ μὴ δυναμένου μεἶναι, ἀλλ' ἐπόζοντος καὶ ἀφανιζομένου· καὶ διὰ τοῦτο διδασκόμενοι σαββατίζειν· ἠθέλησαν γάρ τινες καὶ τῷ σαββάτῳ συλλέξαι, καὶ οὐχ εὗρον, καθὰ γέγραπται. Εἶτα πάλιν παρενέβαλον εἰς Ραφιδίν, εἰς τὴν νῦν λεγομένην Φαράν. Καὶ διψευσάντων αὐτῶν, πορεύεται κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ ὁ Μωϋσῆς μετὰ τῶν πρεσβυτέ- ρων (καὶ ἡ ῥάβδος ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ εἰς Χωρὴς τὸ δρος, τουτέστιν ἐν τῷ Σιναίῳ, ἐγγὺς ὄντι τῆς Φαράν ὡς ἀπὸ μιλίων ἕξ. Καὶ ἐκεῖ κατάξαντος τὴν πέτραν, ἐῤῥύησαν ὕδατα πολλὰ, καὶ ἔπιεν ὁ λαὸς, καθάπερ καὶ ὁ Δαυὶδ ἐν Ψαλμοῖς βοι· Διέρρηξε πέτραν ἐν ἐρήμῳ, καὶ ἐπότισεν αὐτοὺς ὡς ἐν ἀβύσσῳ πολλῇ· καὶ πάλιν, Διέρρηξε πέτραν, καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα, επορεύθησαν ἐν ἀνύδροις ποταμοί· καὶ πάλιν. Καὶ ἐξήγαγεν ὕδωρ ἐκ πέτρας, καὶ κατ ήγαγεν ὡς ποταμούς ὕδατα. Ὁ δὲ 'Απόστολός φησιν· Επινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πά τρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός· ἵνα εἴπῃ, Ὥσπερ ἐκείνους ἐκ τῆς πέτρας δαψιλές ὕδωρ ἀκολουθοῦν ἀφθόνως ἐπότισεν, οὕτως ἡμῖν ζωοποιὰ νάματα παρ- έχεται ὁ Χριστὸς διὰ τῶν μυστηρίων, οὗ τύπος ἦν ἡ πέτρα. Κἀκεῖ δὲ πάλιν καταπολεμήσαντες τὸν ᾿Αμα λὴν ἐτρωτώσαντο · ἐκεῖ πάλιν ὑπαντῇ Ἰοθώρ τῷ γαμβρῷ αὐτοῦ τῷ Μωϋσῃ, μετὰ δύο παίδων αὐτοῦ καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ· ἦν γὰρ ὁ Μωϋσῆς ἀποστρέ ψας τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὰ τέκνα.... Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὅστις ἐξήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οίκου δουλείας. Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ἔσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Οὐ προσκυνή σεις αὐτοῖς, οὐδ' οὐ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς. Οὐ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίω οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαβόντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. Μνήσθητι τὴν ἡμέραν των Σαββάτων, ἁγιάζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας ἐργᾷ καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου· τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ζ Σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πῶν ἔργον, σὺ καὶ ὁ υἱός σου, καὶ ἡ θυγάτηρ σου, * COSME INDICOPLEUSTE tunc erant. Iactenus autem mare ad dextram, ad A sinistram vero desertum habuerant: deinde vero, mari retro relicto, intra desertum iter agentes, superiora petebant ad montem. Cum autem perve- nissent inter Elim et montem Sinai, manna descen- dit super cos; ibique primo Sabbatum celebrarunt secundum præceptum a Deo Moysi siue scripto datum in Merra. Hæc porro sic depingi pos- sunt : Ex Merra in Elim profecti, ac rursus dum inter Elim et montem Sinai iter agerent, in deserto illo descendit super eos coturnix vespere, mane vero manna. Istic autem rursus Sabbatum agere cœpe- runt, cum mauna incorruptum a sexta die ad usque Sabbatum servaretur, etsi aliis diebus con- servari non posset, sed feteret et corrumperetur . quod illis Sabbatum celebrandi documentum fuit ; nam cum eorum nonnulli Sabbato vellent manna colligere, non repererunt, ut scriptum est. Postea castrametati sunt iu Raphidin, in loco qui nunc vocatur Pharan. Cumque siti premerentur, jussu Dei, Mayses, virgam manu tenens, cum senioribus in montein Choreb procedit, id est, in Sina, qui sex milliaribus circiter a Pharan distat. Ac cum ibi percussisset petram, fluxerunt aquæ multae, ac populo potum præbuerunt, quemadmo- dum David in Psalmis vociferatur: Dirupit petram in eremo, et adaquavit eos velut in abysso multa'; ac rursum : Dirupit petram et fuzerunt aqua, abierunt in sicco Rumina '; iterumque: Eduxit aquam de petra, el deduxit tanquam flumina aquas ³. Apostolus autem Paulus ait: Bibebani au- tum ex spirituali consequente eos petra : potra on- temeral Christus'; ac si diceret, Sicut illos aqua de petra large manans potavit, ita et nobis vivifi- cas aquas per mysteria præbet Chrisus, cujus typus erat petra. Illic iterum postquam Amalec bello fu- derant, Jothor, cum duobus Aliis suis et uxore ejus, generum suum Moysen convenit: nam Moyses uxorem et filios suos remiserat.... Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Ægypti, de domo servitutis. Non erunt tibi dii atieni prater me. Non facies tibi idolum, nec ullam simi- litudinem eorum quæ sunt in cœlo supra, nec eorum quæ sunt in terra deorsum, nec eorum quæ sunt in aquis sub terra. Non adorabis ea, neque coles illa. Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum ; ne- que euim insontem habebit Dominus eum qui assuM- pserit nomen suum in vanum. Memento ut diem Sub- batorum sanctifices. Sex diebus operare, et facies omnia opera tua; septima autem die Sabbata Domino Deo tuo sunt; nullum opus facies in ea, tu, et filius tuus, et filia tua, servus tuus, el ancilla tua, bos tuus, jumentum tuum, et advena qui habitat tecum. Ho- B D Cor. x, 4. • Psal. Lxxvii, 15. • Psal. civ, 41. • Psal. Lxxvi, 16.

κες πολύ πλείους ἐγένοντο. Ἕως δὲ τῶν ἐνταῦτα, δεξιᾷ τὴν θάλασσαν εἶχον, καὶ ἐξ ευωνύμων τὴν ἔφη· μον· ἀπὸ δὲ τῶν ἐνταῦθα τὴν ἄνω ἐπὶ τοῦ ὄρους βασ δίζουσιν, ἐπίσω λοιπὸν τὴν θάλασσαν εάσαντες, τὰ πρόσω δὲ τὴν ἔρημον βαδίζοντες. "Ενθα γενομένων ἀνὰ μέσον Ελεὶμ καὶ τοῦ Σιναίου όρους, ἐκεῖ κατο ελήλυθεν ἐπ' αὐτοὺς τὸ μάννα· ἔνθα καὶ πρώτως ἐσαββάτισαν κατὰ τὰς ἐντολὰς, ἃς δέδωκεν ὁ Θεὸς τῷ Μωϋσῃ ἀγράφως ἐν Μεῤῥᾷ. Εστιν οὖν καὶ ταῦτα διαγράψαι οὕτως · Καταντήσαντες ἐνταῦθα εἰς Ἐλεὶμ ἀπὸ τῆς Μερ- ῥᾶς, καὶ πάλιν ὁδεύσαντες ἀνὰ μέσον Ελεὶμ καὶ τοῦ Σιναίου ὅρους εἰς τὴν ἔρημον εἰς τὴν ἐκεῖ, καὶ ορτυγομήτρα κατῆλθεν ἐπ' αὐτοὺς εἰς ἑσπέραν, καὶ εἰς τὸ πρωΐ τὸ μάννα. Ἐκεῖ πάλιν ήρξαντο πρῶτον σαββατίζειν, τοῦ μάννα διατηρουμένου ἀπὸ τῆς ἔκτης καὶ τοῦ σαββάτου· ἐν ἄλλῃ δὲ ἡμέρᾳ μὴ δυναμένου μεἶναι, ἀλλ' ἐπόζοντος καὶ ἀφανιζομένου· καὶ διὰ τοῦτο διδασκόμενοι σαββατίζειν· ἠθέλησαν γάρ τινες καὶ τῷ σαββάτῳ συλλέξαι, καὶ οὐχ εὗρον, καθὰ γέγραπται. Εἶτα πάλιν παρενέβαλον εἰς Ραφιδίν, εἰς τὴν νῦν λεγομένην Φαράν. Καὶ διψευσάντων αὐτῶν, πορεύεται κατὰ πρόσταξιν Θεοῦ ὁ Μωϋσῆς μετὰ τῶν πρεσβυτέ- ρων (καὶ ἡ ῥάβδος ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ εἰς Χωρὴς τὸ δρος, τουτέστιν ἐν τῷ Σιναίῳ, ἐγγὺς ὄντι τῆς Φαράν ὡς ἀπὸ μιλίων ἕξ. Καὶ ἐκεῖ κατάξαντος τὴν πέτραν, ἐῤῥύησαν ὕδατα πολλὰ, καὶ ἔπιεν ὁ λαὸς, καθάπερ καὶ ὁ Δαυὶδ ἐν Ψαλμοῖς βοι· Διέρρηξε πέτραν ἐν ἐρήμῳ, καὶ ἐπότισεν αὐτοὺς ὡς ἐν ἀβύσσῳ πολλῇ· καὶ πάλιν, Διέρρηξε πέτραν, καὶ ἐῤῥύησαν ὕδατα, επορεύθησαν ἐν ἀνύδροις ποταμοί· καὶ πάλιν. Καὶ ἐξήγαγεν ὕδωρ ἐκ πέτρας, καὶ κατ ήγαγεν ὡς ποταμούς ὕδατα. Ὁ δὲ 'Απόστολός φησιν· Επινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πά τρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός· ἵνα εἴπῃ, Ὥσπερ ἐκείνους ἐκ τῆς πέτρας δαψιλές ὕδωρ ἀκολουθοῦν ἀφθόνως ἐπότισεν, οὕτως ἡμῖν ζωοποιὰ νάματα παρ- έχεται ὁ Χριστὸς διὰ τῶν μυστηρίων, οὗ τύπος ἦν ἡ πέτρα. Κἀκεῖ δὲ πάλιν καταπολεμήσαντες τὸν ᾿Αμα λὴν ἐτρωτώσαντο · ἐκεῖ πάλιν ὑπαντῇ Ἰοθώρ τῷ γαμβρῷ αὐτοῦ τῷ Μωϋσῃ, μετὰ δύο παίδων αὐτοῦ καὶ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ· ἦν γὰρ ὁ Μωϋσῆς ἀποστρέ ψας τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὰ τέκνα.... Εγώ είμι Κύριος ὁ Θεός σου, ὅστις ἐξήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐξ οίκου δουλείας. Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ. Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω, καὶ ἔσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς. Οὐ προσκυνή σεις αὐτοῖς, οὐδ' οὐ μὴ λατρεύσεις αὐτοῖς. Οὐ λήψῃ τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐπὶ ματαίω οὐ γὰρ μὴ καθαρίσῃ Κύριος τὸν λαβόντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ. Μνήσθητι τὴν ἡμέραν των Σαββάτων, ἁγιάζειν αὐτήν. Εξ ἡμέρας ἐργᾷ καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου· τῇ δὲ ἡμέρᾳ τῇ ζ Σάββατα Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου· οὐ ποιήσεις ἐν αὐτῇ πῶν ἔργον, σὺ καὶ ὁ υἱός σου, καὶ ἡ θυγάτηρ σου, * COSME INDICOPLEUSTE tunc erant. Iactenus autem mare ad dextram, ad A sinistram vero desertum habuerant: deinde vero, mari retro relicto, intra desertum iter agentes, superiora petebant ad montem. Cum autem perve- nissent inter Elim et montem Sinai, manna descen- dit super cos; ibique primo Sabbatum celebrarunt secundum præceptum a Deo Moysi siue scripto datum in Merra. Hæc porro sic depingi pos- sunt : Ex Merra in Elim profecti, ac rursus dum inter Elim et montem Sinai iter agerent, in deserto illo descendit super eos coturnix vespere, mane vero manna. Istic autem rursus Sabbatum agere cœpe- runt, cum mauna incorruptum a sexta die ad usque Sabbatum servaretur, etsi aliis diebus con- servari non posset, sed feteret et corrumperetur . quod illis Sabbatum celebrandi documentum fuit ; nam cum eorum nonnulli Sabbato vellent manna colligere, non repererunt, ut scriptum est. Postea castrametati sunt iu Raphidin, in loco qui nunc vocatur Pharan. Cumque siti premerentur, jussu Dei, Mayses, virgam manu tenens, cum senioribus in montein Choreb procedit, id est, in Sina, qui sex milliaribus circiter a Pharan distat. Ac cum ibi percussisset petram, fluxerunt aquæ multae, ac populo potum præbuerunt, quemadmo- dum David in Psalmis vociferatur: Dirupit petram in eremo, et adaquavit eos velut in abysso multa'; ac rursum : Dirupit petram et fuzerunt aqua, abierunt in sicco Rumina '; iterumque: Eduxit aquam de petra, el deduxit tanquam flumina aquas ³. Apostolus autem Paulus ait: Bibebani au- tum ex spirituali consequente eos petra : potra on- temeral Christus'; ac si diceret, Sicut illos aqua de petra large manans potavit, ita et nobis vivifi- cas aquas per mysteria præbet Chrisus, cujus typus erat petra. Illic iterum postquam Amalec bello fu- derant, Jothor, cum duobus Aliis suis et uxore ejus, generum suum Moysen convenit: nam Moyses uxorem et filios suos remiserat.... Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Ægypti, de domo servitutis. Non erunt tibi dii atieni prater me. Non facies tibi idolum, nec ullam simi- litudinem eorum quæ sunt in cœlo supra, nec eorum quæ sunt in terra deorsum, nec eorum quæ sunt in aquis sub terra. Non adorabis ea, neque coles illa. Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum ; ne- que euim insontem habebit Dominus eum qui assuM- pserit nomen suum in vanum. Memento ut diem Sub- batorum sanctifices. Sex diebus operare, et facies omnia opera tua; septima autem die Sabbata Domino Deo tuo sunt; nullum opus facies in ea, tu, et filius tuus, et filia tua, servus tuus, el ancilla tua, bos tuus, jumentum tuum, et advena qui habitat tecum. Ho- B D Cor. x, 4. • Psal. Lxxvii, 15. • Psal. civ, 41. • Psal. Lxxvi, 16.

ὁ παῖς σου, καὶ ἡ παιδίσκη σου, ὁ βοῦς σου, καὶ τὸ ὑποζύγιόν σου, καὶ ὁ προσήλυτος ὁ παροικών ἐν σεί. Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται, καὶ ἵνα μακροχρόνιος γένῃ ἐπὶ τῆς γῆς. Οὐ φονεύσεις. Οὐ μοιχεύσεις. Οὐ κλέψεις. Οὐ ψευδομαρτυρήσεις κατὰ τοῦ πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδῆ. Οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου, οὐδὲ τὸν ἀγρὸν αὐτοῦ, οὐδὲ τὸν παῖδα αὐτοῦ, οὐδὲ τὴν παιδίσκην αὐτοῦ, οὐδὲ πᾶν κτῆτος αὐτοῦ, οὐδὲ ὅσα τῷ πλησίον σου ἐστί. Το κείμενον. αὐτοῦ, οὐδὲ τοὺς βίας αὐτοῦ, οὐδὲ τὸ ὑποζύγιον Λοιπόν κατεληλυθότος αὐτοῦ ἐκ τοῦ ὄρους προσ- τάττεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ποιεῖν τὴν σκηνήν, ή τύπος ἦν ὧν ἐωράκει ἐν τῷ ὄρει, λέγω δή, τοῦ παντὸς κόσμου τὸ ἐκμαγείον· Ορα γὰρ ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Ο δὲ μακά. ριος Παῦλος ὁ ἀπόστολος τὴν μὲν πρώτην σκηνὴν τύ τον τοῦ κόσμου τούτου ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολή εἶπεν εἶναι· φησί γάρ· Εἶχε μὲν γὰρ καὶ ἡ πρώτη δικαιώματα λατρείας, τό τε ἅγιον κοσμικόν. Σκηνή γὰρ κατεσκευάσθη ἡ πρώτη, ἐν ᾗ ἡ τε λυχνία και ἡ τράπεζα καὶ ἡ πρόθεσις ἄρτων, ήτις λέγεται Αγια. Εἰπὼν αὐτὴν κοσμικόν, ὡσανεὶ τύπον τοῦ κόσ σμου τούτου, ἐπήνεγκεν· 'Εν ᾗ ή τε λυχνία, ἵνα εἴπῃ, τοὺς φωστῆρας· καὶ ἡ τράπεζα, τουτέστιν ή γῆν καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἵνα εἴπῃ τοὺς ἐνιαυσίους καρποὺς αὐτῆς· ήτις, φησί, λέγεται Αγια, ἵνα εἴπῃ, τὴν πρώτην σκηνήν. Εἶτα καὶ περὶ τῆς δευτέρας φησί, Τοιοῦτον ἔχομεν ἀρχιερέα, ὃς ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τῶν ἁγίων λειτουργὸς, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος και οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ πάλιν, Χριστὸς παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μεί- ζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν, οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἷμα τος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ἅγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὐράμενος· καὶ πάλιν, Οὐ γὰρ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσῆλθεν ὁ Χριστὸς ἀντίτυπα τῶν ἀληθινῶν, ἀλλ' εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανὸν νῦν ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ· ἀληθινὴν μὲν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν εἰπών· ἀντίτυπα δὲ διὰ τοῦ Μωσέως κατα- σκευασθέντα. "Οθεν τὰ Μωϋσέως χειροποίητα καλεί, τὰ δὲ ἀληθινὰ ἀχειροποίητα. Προσταχθεί; οὖν ποιή- σαι, ποιεῖ καθὼς ἐδείχθη αὐτῷ τὸ παράδειγμα της σκηνῆς, καὶ τὸ παράδειγμα πάντων τῶν σκευῶν αὐτ τῆς, καὶ τὴν κιβωτὸν τοῦ μαρτυρίου, καὶ τὸ ἱλαστή- ριον τὸ ἐπάνω, καὶ τὰ δύο χερουβὶμ ἐκτείνοντα τὰς πτέρυγας, καὶ συσκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον ἐπάνωθεν ὁμοίως καὶ τὸ καταπέτασμα καὶ τὴν τράπεζαν καὶ τὴν λυχνίαν, καὶ τὰς αὐλὰς τῆς σκηνῆς, ἵνα εἴπῃ τὰ σκεπάσματα τὰ πρῶτα, καὶ τὰς δέρρεις τὰς τριχίνας τὰς ἀπὸ ἐρίων αἰγῶν· ἵνα εἴπῃ στυπτά πάλιν, καὶ TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB V. et ut sis longævus super terram. Non orcides. Non machaberis. Non furaberis. Non feres contra proti- A nora patrem tuum et matrem tuam, ut sit tibi bene, tuum falsum testimonium. Non concupisces uxorem proximi tui, neque ugrum ejus, neque ser- vum ejus, neque ancillam ejus, neque boves ejus, neque subjugalem ejus, neque omne jumentum ejus, neque alia quæcunque proximi tui sunt ". C B D Exod. xx, 2-17. • Exod. xv, 30. ** ibid. 24. Textus. Denique cum descendisset de monte, jussus est a Deo tabernaculum construere, quod figura eral en- rum quæ in monte viderat, videlicet expressa mundi totius imago : nam vide, inquit, ut facias secundum exemplar quod tibi ostensum est in monte. Bealus autem Paulus apostolus, primum illud tabernacu- lum figurama hujus mundi esse ait in Epistola ad Hebreos his verbis : Mabuit enim et primum justi- fcationes cultus, et sanctum seculare. Taber- naculum enim factum est primum, in quo eral cun- delabrum, et mensa, et propositio panum : quod di- citur Sancta'. Cum dixisset illud, seculare, ceu Gi- guram bojus mundi esse, intulit : In quo et cande- labrum, ac si dicat, luminaria; et mensa, id est, terra; el propositio panum, videlicet annuos fructus ejus : quod, ait, dicitur Sancta ; id est, primum tabernaculum. Postea de secundo ait : Talem habe- mus pontificem, qui consedit in dextera throni ma- gnitudinis in calis, sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fait Dominus, et non homo; iterumque, Christus assistens pontifex futurorum bonorum per amplius et perfectius tabernaculum non manufactum, id est, non hujus creationis; neque per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in Sancta,alerna redemptione inventas. Et rursum : Non enim in manufacta Sancta Christus introiuit, exemplaria verorum : sed in ipsum calum, ut appareal nunc vultui Dei ". Ubi verum quidem tabernaculum ait esse cœlum ; exemplaria vero ea, quæ per Moysen parata sunt. Quare illa quæ Moysis sunt, manufacta vocal; vera autem, non manufacta dicit. Jussus itaque, tabernaculi exem- plar, prout ipsi ostensum fuerat, excitavit, necnon exemplar omnium vasorum ejus, arcain testimonii, propitiatorium supra positum, duo cherubim alas extendentia, et propitiatorium superne tegentia : similiterque velum, mensam, candelabrum, atria tabernaculi, scilicet velainenta prima, pelles pilosas ex pilis caprarum, id est, ex tela : et liæc iterum se- cunda velamenta tabernaculi erant. Tertia item ex pellibus rubricatis et aeriis, quas vocant saga pel- licea: omnia varia et mirabilia. Est autem taberna- culi delineatio hujusmodi (44). • Hebr. 1x, 1, 2. • Mebr. viii, 4, 2. • Hebr. ix, 11, 12. (41, Tabernaculi, amictuum sacerdotalium, propitiatorii, et alia hic memorata schemata habes in Tabula III. PATROL. GR. LXXXVIII.

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

αὐτὰ δεύτερα σκεπάσματα της σκηνής· ὁμοίως καὶ τὰ τρίτα ἐκ δερμάτων πυρών, καὶ ἀερινῶν, ὃς ἐκε λουν διφθέρας, καὶ ποικίλα πάντα θαυμαστά. Εστι δὲ ἡ διαγραφή τῆς σκηνῆς οὕτως· Α Παραγραφή. Επισημαντέον ἐνταῦθα πάλιν, ὅτι πεπηγυίαν σκη- νὴν παρὰ τοῦ Θεοῦ λέγει τὴν ἀληθινὴν, τουτέστι τὸν εὐρανόν. Ετι καὶ πάλιν ἀχειροποίητον καλεῖ αὐτὴν καὶ τελείαν σκηνὴν τὸν οὐρανὸν ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ γενομένην. Χειροποίητον γὰρ καλεῖ τὴν σκηνήν, εν Μωϋσῆς κατεσκεύασεν. Ἔτι κατὰ ἀντιδιαστολὴν δὲ τῆς σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης ἀληθινὴν ταύτην καλεῖ, ὡς ἀεὶ αὐτῆς διαμενούσης, ἐκείνης δὲ καταλυομένης. Ετι αὐλαίας καλεῖ τὰς κορτίνας, οὕτως δὲ καλοῦσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἔξωθεν Αττικοί λέγοντες αὐλαία τὸ μέγα καὶ ποικίλον παραπέτασμα. Υπερίδης ο ρήτωρ ἐν τῷ κατὰ Πατροκλέους λόγῳ. Οἱ δὲ ἐννέα ἄρχοντες εἰστιών το ἐν τῇ στοᾷ, φραξάμενοι τὸ μέρος αὐτῆς αὐλείᾳ· ὁμοίως καὶ Μένανδρος, Στυπτείον, ἐλέ φαντα, μύρον, οἶνον, αὐλαίαν. Οἱ εἴκοσι στύλοι, εἴκοσι σανίδες εἰσὶν ἱστάμεναι, ἀπὸ πήχεως μιᾶς ἡμισυ τὸ πλάτος ἑκάστης σανίδας γίνον ται οὖν τῶν εἴκοσι στύλων πήχεις λ'· τοῦτο τὸ μῆκος τῆς σκηνῆς. Αἱ βάσεις δὲ αὐτῶν διπλαί ἦσαν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν περιστάσαι τὴν σανίδα· ἀργυραί δὲ ἦσαν αἱ βάσεις. Δἱ δὲ κεφαλίδες ἦσαν ἁπλαί, χρυσαῖ δὲ, ὁμοίως καὶ αἱ σανίδες καὶ οἱ μοχλοὶ καὶ οἱ ἀγκωνί σκοι· οἱ δὲ ἀγκωνίσκοι εἰσὶ δύο ξύλα χρυσέμπαστα, καὶ καθηλωμένα εἰς ἑκάστην σανίδα, στρεφόμενα καὶ ἀντιπίπτοντα ἀλλήλοις, ἵνα συνδεσμεύωσι πάσας τάς σανίδας· αὐτοὶ οἱ ἀγκωνίσκοι καὶ οἱ μοχλοὶ διὰ τῶν δακτυλίων, ἤτοι τῶν ψαλίδων, δεικνούμενος ἐδέσμενον ἀσφαλῶς πᾶσαν τὴν σκηνήν· ὁ δὲ πέμπτος μοχλός ὁ μέσος, οὐ διὰ τῶν δακτυλίων ᾕρετο, ἀλλὰ διὰ μέσου τῶν σανίδων πρὸς πλείονα ἀσφάλειαν τῆς σκηνῆς. Τὸ δὲ ὕψος ἑκάστης σανίδας πηχέων δέκα ἐν, καὶ τὸ πλάτος τῆς σκηνής πηχέων δέκα ἐν, καὶ ὁ ἄλλος του χος ὅμοιος ἦν τούτῳ τῷ τοίχῳ. Ὅτε τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη ἐπὶ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου εἰς δύο, ἐν ταυτῷ τρία ἐσήμανεν· πρῶτον τὴν τέλμαν τῶν Ἰουδαίων διέλεγχε τὴν κατὰ τοῦ Κυρίου γενομένην, ὡς πενθοῦντος τοῦ θείου ναοῦ καὶ περισχιζομένου δεύτερον, ότι καταλυθήσονται τὰ Ἰουδαϊκά, καὶ συγ χυθήσονται ἀναιρουμένης της πρώτης σκηνής τρί τον, ὅτι ἡ ἐσωτέρα σκηνὴ ἡ ἀφανὴς, καὶ ἄβατος πᾶσι, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν οὖσα, καταφανής καὶ βατὴ τοῖς ἀν θρώποις γέγονε. Δόξα διὰ πάντα τῷ βασιλεῖ τῶν Ο αἰώνων Χριστῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Τὸ κείμενον. Αὕτη ἡ διαγραφὴ τῆς σκηνῆς γυμνῆς. Τὰ δὲ πρῶτα σκεπάσματα αὐτῆς ἦν ὑφαντὰ ποικίλα ἐξ υακίνθων καὶ πορφύρας καὶ κεκλωσμένης βύσσου, καὶ κοκκί- νου, ὥσπερ καὶ τὸ καταπέτασμα, & καὶ αὐλαίας και λεῖ ἡ Γραφή. Ησαν δὲ ὡς κορτίναι επιμήκεις· είκοσι τ' πηχέων ἦν τὸ μῆκος τῆς μιᾶς, καὶ δ' πήχει; τὸ πλάτος· εἰ δὲ αὐλαίας ὁμοῦ κεκολλῆσθαι λέγει, καὶ πάλιν ὁμοίως σ' [λοιπὰς] λοιπῶν, συμβολὴ τῶν κ' καὶ ε' καταμέσοθεν εἰς τὸ χεῖλος τῆς μιᾶς, κρίκοι· καὶ εἰς τὸ χεῖνος τῆς ἑτέρας, ἀγκύλας. Καὶ ἦρον τάς 20:3 COSME INDICOPLEU STE Paragrapla. Observandum est iterum, verum tabernaculum a Deo fixum hic significari, videlicet calum : in- superque, perfectum illud tabernaculum, uon ma- nufactum, a Paule cœlum vocari, utpote a Deo conditum : manufactum quippe vocat tabernaculum a Moyse constructum. Hoc porro verum nuncupat, utpote æternum perseverans, cum illud e contra- rio dissolvatur. Aulæa dicit, cortinas : nam sic illa nuncupant exteri illi Attici, aukea dicentes magnum variatunque velum. Hyperides certe rhetor in Oratione contra Patroclem : Novem, inquit, prin- cipes in porticu cpulabantur, partem ejus 193oble- gente aulaa. Similiterque Menander: Telam, etur, unguentum, rinum, aulæum. B Viginti columnæ, sunt totidem asseres stantes, quorum singuli erant latitudine unius ac dimidii eubiti ; ita ut viginti columnæ triginta cubitos ha- beant : hæc longitudo labernaculi. Bases earum du- plices erant tam intra, quam extra, asseri circum- positæ, illæque argenteæ. Capitella simplicia es aurea erant, similiterque asseres, recles et incastra turæ : incastraturæ vero erant duo ligna commissa, auro obducta, clavis affixa unicuique asseri, obversa mutuo ac unum alteri incidentia, ut incastraturæ omnes asseres una colligarent : ac vectes per annul- los sive per armillas immissi totum tabernaculum Grmiter jungebant. Quiutus autem vectis medius - non per annulos immissus ferebatur, sed per inedios asseres ad majorem tabernaculi firmitatem. Alti- tudo cujusque asseris erat cubitorum undecim, et latitudo tabernaculi erat item cubitorum undecim : marusque oppositus huic muro par crat. Quando velum tenipli in passione Christi scissum est in duo, tria nobis per hanc unam ram indicabantur : primo, Judæorum audacia contra Dominum binc argachatur, quasi lugente templo discissis vestibus; secumlo, significabatur Judaicos ritus, sublato priore tabernaculo, solvendos et confundendos esse ; tertio, interius tabernaculum, hactenus occultum et inac- cessum omnibus, etiam sacerdotibus, jam apertum et aditu facile hominibus esse. Gloria per omnia regi sæculorum Christo in sæcula. Amen. Textus. Hæc tabernaculi nudi delineatio. Prima autem velamenta et tentoria ejus texta erant et variata byacinthis, purpura, bysso retorta, et coccino, quemadmodum et velum, quæ divina Scriptura aulzea nuncupat. Eraut porro eadem qua corting Longitudine : singularumque longitudo erat viginti octo cubitorum, et latitudo quatuor cubitorum. Dicit autem aulaa quinque una conjuncta fuisse, xc similiter quinque reliqua, juncturæ vero qui- Lorum aulæorum in medio ad oram unius, erant C

απλώσαντι. Οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι, σωματικώτερον περὶ Θεοῦ φρονοῦντες, τὴν προσκύνησιν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυ- μα, ἔνθα ὁ ναὸς ᾠκοδόμηται, ἐποιοῦντο. Ενεστι δὲ μαθεῖν περὶ τούτου ἐκ τῆς κατὰ τὸν Δανιήλ Ιστορίας, ὃς ἀνοίξας τὰς θυρίδας, τὰς κατὰ Ἱεροσόλυμα βλε πούσας, ἐπὶ τὸν ναὸν προσέχων, τὴν προσκύνησιν ἐποιεῖτο. Αμέλει οὖν ὁ ἀνατολικώτερος τῶν Ἱεροπο- λύμων εὑρισκόμενος, ἐπὶ τὴν δύσιν τὴν προσκύνησιν ποιεῖται· καὶ ὁ δυτικώτερος, ἐπὶ τὴν ἀνατολὴν, καὶ ὁ βορειότερος, ἐπὶ τὸν νότον, καὶ ὁ νοτιώτερος ἐπὶ τὸν βοράν τρόπον τινὰ οἱ τέσσαρες ἀλλήλοις δεικνύμε νοι προσκυνοῦντες. Οἱ δὲ Χριστιανοὶ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ μονότροπον μίαν προσκύνησιν πνευματικήν, ὡς ἀπεριγράφου όντος τοῦ Θεοῦ, ἐπὶ ἀνατολάς ποιοῦνται, τῷ ἐξ ἀρχῆς ἐξ ἀνατολῶν αὐτοῖς ἐπιφανέντι καὶ πλη- ρώσαντι αὐτοὺς ἕως δυσμῶν· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Επτά λύχνοι, λάβρος [Λαβίδες], παρυστρίδες. Αὕτη ἡ λυχνία, ἑπτὰ λύχνους ἔχουσα, εἰς νότον κειμένη τῆς σκηνῆς, τύπος ἦν τῶν φωστήρων· ἐπει δήπερ κατὰ τὸν σοφὸν Σολομώντα, ἀνατέλλοντες οι φωστῆρες, καὶ εἰς νότον διατρέχοντες, ἐπὶ τὸν βορ ῥᾶν τῇ γῇ φαίνουσι. Καὶ πάλιν ἑπτά εἰσι διὰ τὴν ἑβδομάδα τῶν ἡμερῶν· ἐπειδὴ πᾶς ὁ χρόνος ἀπὸ Εβδομάδων ἀρχόμενος, καὶ μῆνας ἀποτελεῖ καὶ ἐνιαυ- τούς. Ἐκ τοῦ δὲ ἑνὸς μέρους κελεύει ἀνάπτειν αὐτ τοὺς, ἐπειδήπερ ἔκειτο κατὰ τὸν βορράν ή τράπεζα ἵνα ἀπὸ τοῦ νότου ἐπὶ τὸν βοῤῥᾶν φαίνωσιν, οὕτως γὰρ καὶ περὶ τῶν φωστήρων ὁ Σολομών λέγει, Ανα- τέλλων αὐτὸς ἐκπορεύεται πρὸς νότον, καὶ κυ κλοῖ πρὸς βοῤῥῶν· κυκλοῖ κυκλῶν, καὶ ἐπὶ κύ- κλους αὐτοῦ ἐπιστρέφει τὸ πνεῦμα. ᾿Απὸ τῶν οὖν καθολικωτέρων καὶ ὡς Σολομῶν καὶ ὁ Μωϋσῆς ἐξεῖ τον περὶ τῶν φωστήρων. Παραγραφή. Αύτη δὲ ἡ τράπεζα τύπος ἐστὶ τῆς γῆς· οἱ δὲ ἄρτ τοι, οἱ καρποὶ αὐτῆς εἰσι· δώδεκα δὲ σύμβολον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυσιαίου κύκλου· αἱ τέσσαρες οὖν γωνίαι, τέσσαρες εἰσι τροπαὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἀπὸ μηνῶν τριῶν· τὸ δὲ κυμάτιον τὸ στρεπτὸν τῷ κύκλῳ, τὴν θάλασσαν πᾶσαν σημαίνει, τὸν λεγόμενον παρὰ τοῖς ἔξω Ὠκεανόν· ἡ δὲ στεφανὴ ἡ πέριξ, τὴν πέραν γῆν τοῦ Ὠκεανοῦ σημαίνει, ἔνθα καὶ ὁ παράδεισός ἐστιν. Το κείμενον. Πάλιν τὸ καταπέτασμα ἐξ ὑακίνθου καὶ πορφύρας, καὶ βύσσου, καὶ κοκκίνου, κελεύει γίνεσθαι, ποικίλου κατὰ τὰ τέσσαρα στοιχεία, ήτοι καὶ πρὸς εὐπρέπειαν. Φανερὰ γὰρ καὶ εἰς τύπον ἐγένοντο, φανερὰ γὰρ καὶ εἰς εὐπρέπειαν καὶ εἰς λειτουργίαν. Καὶ τίθησι διά μέσου τῆς σκηνής, διαιρῶν αὐτὴν εἰς δύο χώρους. Εἰς τὸν δὲ ἐσώτερον χώρον, ἡ κιβωτός τοῦ ἱλαστης ρίου ἦν κειμένη, καὶ καλυπτομένη ὑπὸ τοῦ καταπε- τάσματος, καὶ μὴ ὁρωμένη υπό τινος. Τύπος δὲ ἦν τὸ Ελαστήριον τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα, καθά φησιν ὁ 'Απόστολος, Ον προέθετο ὁ Θεὸς ἱλαστή- ριον ἐν τῷ αὐτοῦ αἵματι· καὶ πάλιν, ὁ ἀρχιερεύς TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. 2:0 A Nam Judaei corporeo more de Deo sentientes, Jero- B · solymis, ubi constructum erat templum, cultum persolvehant. Ex Danielis porro historia ediscere licet ipsum, apertis fenestris Jerosolymam spectan tibus, ad templum conversum adorationis cultum praestitisse. Sane qui ad orientem Jerosolymorum exsistit, is versus occidentem adorationem persolvit; qui vero ad occidentem, versus orientem id agit; qui ad septentrionem, versus meridiem; qui ad meridiem, versus septentrionem : ita ut quo«lam- inodo quatuor illi sese mutuo adorare demonstren- tur. Christiani vero non ita; sed uno ritu, unam versus orientem spiritualem adorationem Deo, ut- pote incircumscripto, præbeut : qui ipsis a principio in oriente apparuit, eosdemque vsque ad occidentem multiplicavit : ipsi gloria in excula. Amen. Septem lucerna, emunctoria, vasa infusoria. Hoc candelabrum, lucernis septeru instructum, ad tabernaculi meridiem positum, luminarium ty- pus erat, quoniam, secundum sapientern Salomo - nem, orientia luminaria, et ad meridiem discurren- tia, a septentrione terræ apparent. itemque septem numero sunt, ob septenarium dierum numerum : siquidem tempus oinne ab hebdomadibus orsum, et meuses et aunos conficit. Ab una vero parte ju- bet accendi lucernas, quia ad septentrionem mensa posita erat, ut a meridie ad septentrionem lucem emitterent: nam ita de luminaribus Salomon loqui- tur: Oriens sol pergit ad meridiem, et circuit ad C eplentrionem : circuit circumeundo, et in circulos Eccle. 1, 6. Rom. 61, 15. D suos revertitur spiritus ". Ab universalioribus itaque Salomon et Moyses de luminaribus similiter locuti sunt. Paragrapha. Hæc mensa, terræ typus est; panes vero, fructus ejus significant; duodecim autem panes sunt, in si- gnum duodecim mensium annui cycli: quatuor anguli, totidem anni tropas sive conversiones adumbrant,ternorum mensium singulas ; cymatium circumvolutum, universum mare significat, quod exteri vocant Oceanum ; corona circuinposita, terram ultra Oceanum sitam indicat, ubi paradisus erstal. Textus. Velum item ex byacintho, purpura, bysso et coc- cino fieri jubet, ipsumque variatum secundum qua- tuor elementa, ad ornamentum videlicet. Palam enim est in figuram confectum esse: nec minus manifestum est adornatum etiam et ministerium fuisse concinnatum. Ipsumque in medio posuit, tabernaculum in duo loca dividens. In interiori loco arca propitiatorii jacebat, operta velo, nec ullius oculis patens. Propitiatorium porro typus erat Chri- sti Domini secundum carnem accepti, quemadino- dum ait Apostolus: Quem proposuit Deus propi- tintorium in sanguine suo. Itemque pontifex Do-

Δ τύπος ἦν καὶ αὐτὸς τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· Ὥσπερ Β γάρ, φησίν, ὁ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰσέρ χεται εἰς τὴν ἐσωτέραν σκηνήν· οὕτως καὶ δ Χριστός παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόν των ἀγαθῶν, διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος εἰσῆλθεν ἀρ ἀπαξ εἰς τὰ Ἅγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος ταῦτα δὲ μέμνημαι πολλάκις εἰρηκώς. Εστὶ δὲ ἡ διαγραφὴ τῆς κιβωτού τοῦ ἱλαστηρίου οὕτως· Παραγραφή. Ζαχαρίας τοίνυν καὶ ᾿Αβιὰ ἱερεῖς ἦσαν ἀμφότεροι, εἷς παρὰ εἰς κατ' ἐνιαυτὸν εἰσερχόμενοι τὴν ἄφεσιν ποιήσασθαι. Ελαχεν οὖν κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ συλ- ληφθῆναι τὸν Κύριον, ἱερατεύειν τῷ Ζαχαρίᾳ· καὶ εἰσελθών, καθὰ γράφει ὁ Λουκᾶς, Εἶδεν ὀπτασίαν ἀγγέλου, ὃς καὶ εἶπεν αὐτῷ, Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία, διότι εισηκούσθη ἡ δέησίς σου· καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι· τοῦτο αὐτὸ αἰνιττό μενος, ὅτι εἰσῆλθες μὲν ἐνταῦθα παρακαλῶν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν τὸν λαὸν, ἰδοὺ οὖν εὐαγγελίζομαί σοι, ὅτι πληροῦνται τὰ τῆς σῆς προσευχῆς· γεννᾶται γάρ σου υἱὸς ἐκ τῆς Ἐλισάβετ, ὅστις πρόδρομος τυγχάνει τοῦ την παντελῆ ἄφεσιν τῷ κόσμῳ χαριζομένου. Αμέλες αὐτὸς ὁ Ἰωάννης δακτυλοδεικτῶν τὸν Δεσπότην Χρισ στὸν ἐβόα· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ἵνα εἴπῃ, Ο τὴν θνητότητα καὶ τὴν φθορὰν καὶ τὴν τροπὴν ἀναιρῶν καὶ ἐξαφα νίζων, καὶ ποιῶν ἡμᾶς ἀθανάτους καὶ ἀφθάρτους καὶ ἀτρέπτους, μὴ ἐπιδεχομένους ἔτι ἀμαστεῖν. Τὸ κείμενον. 'Η δὲ αὐλὴ τῆς σκηνής, μήκος πηχών ρ', στύλους ἔχουσα κ'· καὶ πλάτος πηχῶν ν, ἔχουσα στύλους ιδ'. Καὶ τὸ πλάτος τὸ πρὸς ἀνατολὰς τῆς σκηνής, τρεῖς καὶ τρεῖς στύλους ἔνθεν κἀκεῖθεν προστάττει γενέ σθαι· καὶ τὰ ἱστία ὡσανεὶ τὰ ἱμάτια ἐκ βύσσου μό- της πρός με' πηχῶν ἐκτεινόμενα ἐπὶ τοὺς τρεῖς στύ λους· καὶ τοὺς ἄλλους τέσσαρας στύλους εἰς πύλην γίνεσθαι εἰσόδου τῆς αὐλῆς, καὶ τὰ ἱστία ἐκ τῶν τεσ σάρων χρωμάτων προστάττει ἔπεσθαι ποικίλα. Όλα δὲ τὰ ἱστία τῆς αὐλῆς ἐκ βύσσου καὶ μόνης. Τὸ δὲ ὕψος αὐτῶν πήχεις πέντε, κρίκους δὲ καὶ πασσάλους καὶ σχοινία ἐν οἷς ἀπετείνοντο ἥ τε σκέπη τῆς σκη- νῆς καὶ τὰ ἱστία τῆς αὐλῆς· καὶ ἦν φοβερὸν καὶ ἐνά ρετόν το ἅμα τάσης τῆς σκηνῆς. Ἔστιν οὖν διαγρά ψαι κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον καὶ ταῦτα, οὕτως ὡς ἐν τάξει τῶν λεγομένων παπωλεώνων. Περὶ τῆς στολῆς τοῦ ἱερέως. • Η δὲ στολὴ τοῦ ἱερέως ἐστὶν οὕτως· Χιτών κοσύμ- βρωτος, καὶ ἐπωμὶς, καὶ ποδῆρες, καὶ κίδαρις, καὶ ζώνη, καὶ μίτρα, καὶ πέταλον, δύο ἐπωμίδες ἐπὶ τοὺς δύο ώμους τοῦ ἱερέως συνέχουσαι αὐτῷ ἑτέρα τὴν ἑτέραν, καὶ ἀνακλώμεναι ἐξ ἀριστερῶν ἐπὶ τὰ δεξιά, καὶ ἀπὸ δεξιῶν ἐπὶ τὰ ἀριστερά, περικαλύ πτουσαι τὴν γύμνωσιν τοῦ τραχήλου αὐτοῦ, ἐκ χρυ συνήματος καὶ ἀληθινῆς πορφύρας, καὶ κυάνου χρώ ματος, καὶ βύσσου, καὶ κοκκίνου καθυφασμένοι ήσαν το COSME INDICOPLEUSTE mini Christi typus erat, secundum Apostoli dictum; nam ait: Quemadmodum pontifex semel in anno ingreditur in interius tabernaculum; ita Christus assi- siens pontifex futurorum bonorum, per proprium sanguinem introivit semel in Sancta, æterna redem- prione inventa 18; quæ jam frequenter commemoravi. Est auten arcae propitiatorii delineatio hujusmodi: Paragraphe. Zacharias ergo et Abia sacerdotes ambo erant, qui alternatim per annum ingrediebantur ad remissio- nem faciendam. Accidit igitur ut, quo tempore com- ceptus est Dominus, Zacharias sacerdotium obiret, qui ingressus, quemadmodum narrat Lucas, Vidit visienem angeli, qui et dixit ei : Ne limeas, Zacharis, quia exaudita est oratio tua: et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium”; ac si diceret, quia : Huc ingressus es ad postulandam pro populo peccatorum remissio- sem : ecce evangelizo tibi quia oratio tua implebi- tur: giguetur euim tibi flius ex Elisabeth, præcur- sor ejus qui omnimodam peccatorum remissionem mando largitur. Revera ipse Joannes Dominum Christum digito commonstrans clamabat : Ecce agnus Dei qui tullit peccatum mundi", ac si diceret, Qui mortalitatem, corruptionem et mutabilitatem aufert et exterminat, ac immortales nos et incorru- ptos, immutabiles ac non ultra peccatis obnoxios efficit. Terius. C Tabernaculi porro atrium longitudine erat centum cubitorum viginti columnis instructum; latitudine vero quinquaginta cubitorum, columnas habens duo- decim. Cujus latitudinem ad orientem tabernaculi tribus hinc et tribus inde columnis instrui præcepit; et vela quasi vestimenta ex bysso sola, quindecim cubitis, extensa ad tres columnas : ac quatuor alias columnas jussit ad portam ingressus atrii feri ; vela autem quatuor coloribus variegata esse mandavit. Omnia vero vela atrii ex bysso tantum confici jussit. Altitudo porro illorum erat cubitorum quinque. Circulos autem habebat, ve- ctes item et funiculos, quibus extendebantur tum tabernaculi tectumn, tum vela atrii: eratque una terribile ac virtute plenum tabernaculi adificium. D Quod hoc modo pro facultate delincare liceat, qua figura sunt vulgo dicti papyliones. De amictu sacerdotis. Amictus sacerdotis ita se babet: Tunica fimbriata, superhumerale, poderes, tiara, zona, mitra, lamina, duo superbuneralia, humeris sacerdotis imposita, mutuo conjuncta ac revoluta a sinistris ad dex- tera, et a dextris ad sinistra, colli ejus nuditatem operientia, ex aureis filis contexta, el ex vera pur- pura ac ex cæruleo colore, bysso et coccino clabo- rata et variata erant. Superhuneralibus duo lapides smaragdi ad humeros connexi erant, insculpti uo- Hebr. 1x, 11, 12. Luc. 1, 13. at Jean 1, 20.

Δ τύπος ἦν καὶ αὐτὸς τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· Ὥσπερ Β γάρ, φησίν, ὁ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰσέρ χεται εἰς τὴν ἐσωτέραν σκηνήν· οὕτως καὶ δ Χριστός παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόν των ἀγαθῶν, διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος εἰσῆλθεν ἀρ ἀπαξ εἰς τὰ Ἅγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος ταῦτα δὲ μέμνημαι πολλάκις εἰρηκώς. Εστὶ δὲ ἡ διαγραφὴ τῆς κιβωτού τοῦ ἱλαστηρίου οὕτως· Παραγραφή. Ζαχαρίας τοίνυν καὶ ᾿Αβιὰ ἱερεῖς ἦσαν ἀμφότεροι, εἷς παρὰ εἰς κατ' ἐνιαυτὸν εἰσερχόμενοι τὴν ἄφεσιν ποιήσασθαι. Ελαχεν οὖν κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ συλ- ληφθῆναι τὸν Κύριον, ἱερατεύειν τῷ Ζαχαρίᾳ· καὶ εἰσελθών, καθὰ γράφει ὁ Λουκᾶς, Εἶδεν ὀπτασίαν ἀγγέλου, ὃς καὶ εἶπεν αὐτῷ, Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία, διότι εισηκούσθη ἡ δέησίς σου· καὶ ἡ γυνή σου Ελισάβετ γεννήσει υἱόν σοι· τοῦτο αὐτὸ αἰνιττό μενος, ὅτι εἰσῆλθες μὲν ἐνταῦθα παρακαλῶν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν τὸν λαὸν, ἰδοὺ οὖν εὐαγγελίζομαί σοι, ὅτι πληροῦνται τὰ τῆς σῆς προσευχῆς· γεννᾶται γάρ σου υἱὸς ἐκ τῆς Ἐλισάβετ, ὅστις πρόδρομος τυγχάνει τοῦ την παντελῆ ἄφεσιν τῷ κόσμῳ χαριζομένου. Αμέλες αὐτὸς ὁ Ἰωάννης δακτυλοδεικτῶν τὸν Δεσπότην Χρισ στὸν ἐβόα· Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ἵνα εἴπῃ, Ο τὴν θνητότητα καὶ τὴν φθορὰν καὶ τὴν τροπὴν ἀναιρῶν καὶ ἐξαφα νίζων, καὶ ποιῶν ἡμᾶς ἀθανάτους καὶ ἀφθάρτους καὶ ἀτρέπτους, μὴ ἐπιδεχομένους ἔτι ἀμαστεῖν. Τὸ κείμενον. 'Η δὲ αὐλὴ τῆς σκηνής, μήκος πηχών ρ', στύλους ἔχουσα κ'· καὶ πλάτος πηχῶν ν, ἔχουσα στύλους ιδ'. Καὶ τὸ πλάτος τὸ πρὸς ἀνατολὰς τῆς σκηνής, τρεῖς καὶ τρεῖς στύλους ἔνθεν κἀκεῖθεν προστάττει γενέ σθαι· καὶ τὰ ἱστία ὡσανεὶ τὰ ἱμάτια ἐκ βύσσου μό- της πρός με' πηχῶν ἐκτεινόμενα ἐπὶ τοὺς τρεῖς στύ λους· καὶ τοὺς ἄλλους τέσσαρας στύλους εἰς πύλην γίνεσθαι εἰσόδου τῆς αὐλῆς, καὶ τὰ ἱστία ἐκ τῶν τεσ σάρων χρωμάτων προστάττει ἔπεσθαι ποικίλα. Όλα δὲ τὰ ἱστία τῆς αὐλῆς ἐκ βύσσου καὶ μόνης. Τὸ δὲ ὕψος αὐτῶν πήχεις πέντε, κρίκους δὲ καὶ πασσάλους καὶ σχοινία ἐν οἷς ἀπετείνοντο ἥ τε σκέπη τῆς σκη- νῆς καὶ τὰ ἱστία τῆς αὐλῆς· καὶ ἦν φοβερὸν καὶ ἐνά ρετόν το ἅμα τάσης τῆς σκηνῆς. Ἔστιν οὖν διαγρά ψαι κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον καὶ ταῦτα, οὕτως ὡς ἐν τάξει τῶν λεγομένων παπωλεώνων. Περὶ τῆς στολῆς τοῦ ἱερέως. • Η δὲ στολὴ τοῦ ἱερέως ἐστὶν οὕτως· Χιτών κοσύμ- βρωτος, καὶ ἐπωμὶς, καὶ ποδῆρες, καὶ κίδαρις, καὶ ζώνη, καὶ μίτρα, καὶ πέταλον, δύο ἐπωμίδες ἐπὶ τοὺς δύο ώμους τοῦ ἱερέως συνέχουσαι αὐτῷ ἑτέρα τὴν ἑτέραν, καὶ ἀνακλώμεναι ἐξ ἀριστερῶν ἐπὶ τὰ δεξιά, καὶ ἀπὸ δεξιῶν ἐπὶ τὰ ἀριστερά, περικαλύ πτουσαι τὴν γύμνωσιν τοῦ τραχήλου αὐτοῦ, ἐκ χρυ συνήματος καὶ ἀληθινῆς πορφύρας, καὶ κυάνου χρώ ματος, καὶ βύσσου, καὶ κοκκίνου καθυφασμένοι ήσαν το COSME INDICOPLEUSTE mini Christi typus erat, secundum Apostoli dictum; nam ait: Quemadmodum pontifex semel in anno ingreditur in interius tabernaculum; ita Christus assi- siens pontifex futurorum bonorum, per proprium sanguinem introivit semel in Sancta, æterna redem- prione inventa 18; quæ jam frequenter commemoravi. Est auten arcae propitiatorii delineatio hujusmodi: Paragraphe. Zacharias ergo et Abia sacerdotes ambo erant, qui alternatim per annum ingrediebantur ad remissio- nem faciendam. Accidit igitur ut, quo tempore com- ceptus est Dominus, Zacharias sacerdotium obiret, qui ingressus, quemadmodum narrat Lucas, Vidit visienem angeli, qui et dixit ei : Ne limeas, Zacharis, quia exaudita est oratio tua: et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium”; ac si diceret, quia : Huc ingressus es ad postulandam pro populo peccatorum remissio- sem : ecce evangelizo tibi quia oratio tua implebi- tur: giguetur euim tibi flius ex Elisabeth, præcur- sor ejus qui omnimodam peccatorum remissionem mando largitur. Revera ipse Joannes Dominum Christum digito commonstrans clamabat : Ecce agnus Dei qui tullit peccatum mundi", ac si diceret, Qui mortalitatem, corruptionem et mutabilitatem aufert et exterminat, ac immortales nos et incorru- ptos, immutabiles ac non ultra peccatis obnoxios efficit. Terius. C Tabernaculi porro atrium longitudine erat centum cubitorum viginti columnis instructum; latitudine vero quinquaginta cubitorum, columnas habens duo- decim. Cujus latitudinem ad orientem tabernaculi tribus hinc et tribus inde columnis instrui præcepit; et vela quasi vestimenta ex bysso sola, quindecim cubitis, extensa ad tres columnas : ac quatuor alias columnas jussit ad portam ingressus atrii feri ; vela autem quatuor coloribus variegata esse mandavit. Omnia vero vela atrii ex bysso tantum confici jussit. Altitudo porro illorum erat cubitorum quinque. Circulos autem habebat, ve- ctes item et funiculos, quibus extendebantur tum tabernaculi tectumn, tum vela atrii: eratque una terribile ac virtute plenum tabernaculi adificium. D Quod hoc modo pro facultate delincare liceat, qua figura sunt vulgo dicti papyliones. De amictu sacerdotis. Amictus sacerdotis ita se babet: Tunica fimbriata, superhumerale, poderes, tiara, zona, mitra, lamina, duo superbuneralia, humeris sacerdotis imposita, mutuo conjuncta ac revoluta a sinistris ad dex- tera, et a dextris ad sinistra, colli ejus nuditatem operientia, ex aureis filis contexta, el ex vera pur- pura ac ex cæruleo colore, bysso et coccino clabo- rata et variata erant. Superhuneralibus duo lapides smaragdi ad humeros connexi erant, insculpti uo- Hebr. 1x, 11, 12. Luc. 1, 13. at Jean 1, 20.

Σουλι αἰ ἱπωμίδες ποικίλαι. Καὶ δύο λίθοι σμαράγδου ἐπὶ τοὺς δύο ὤμους αὐτοῦ εἰς τὰς ἐπωμίδας, γεγλυμμέ και τὰ ὀνόματα τῶν δεκαδύο φυλῶν, ἐξ εἰς τὸν ἕνα λίθον, καὶ ἐξ εἰς τὸν ἕνα λίθον. Τὸ δὲ λογεῖον τῆς κρίσεως (ραντόν, ἦν ράκος σπιθαμῆς τὸ πλάτος τε τράγωνον, διπλοῦν ἐκ χρυσονήματος, πάλιν καὶ τῶν τεσσάρων χρωμάτων καθυφασμένον, ποικίλον, ἔχον καὶ λίθους τετράστιχον· ἀπὸ λίθων τριῶν γίνονται εξ' περικεκαλυμμένα (42) χρυσίῳ, κεκολλημένα τῷ λο- γείῳ· ἕκαστος λίθος όνομα μιας φυλῆς γεγλυμμέ- νον ἔχων ἐν ἑαυτῷ. 'Ασπιδίσκας δὲ δύο χρυσᾶς κε- λεύει γενέσθαι ἐπὶ τῶν δύο ὤμων, κατὰ τὸ ἔμπρο- σθεν μέρος, καὶ ἐξ αὐτῶν κροσσωτά πεπληγμένα ἐκ χρυσοῦ καὶ χρωμάτων, καὶ ἀποκρέμασθαι τὸ λογεῖον ἐπὶ τὸ στῆθος· καὶ πάλιν ἀλύσεσι δυσὶν ἐκ χρυσίου ἐκ τῶν δύο πλευρῶν τοῦ λογείου ἀνακλώμενα κάτω- " δεν, καὶ ἐξόπισθεν συνδεσμούμενα, ἐναλλάξ ἐπὶ τὰ δύο πτερύγια τῶν δύο επωμίδων τῶν οὐσῶν κατὰ νώτου τοῦ ἱερέως, ἵνα ὦσιν αἱ ἀλύσεις εἰς τὸν νῶτον τοῦ ἱερέως, ὡς ἐν τάξει χιάτης, συνδεσμεύονται τὸ λογεῖον ταῖς ἐπωμίσιν ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν. Καὶ ὑποδύτης δίος κυάνεος τὸ χρῶμα ἀπὸ τοῦ στήθους καὶ ἕως τῶν σκελῶν κάτω, τὸ περιστόμιον αὐτοῦ συνεξυφαίνετο. Ἡ δὲ κάτω ὠία ὡς ἐπὶ λώματος πλατεία ἐκ χρωμάτων ποικίλων, καὶ κώδωνας χρυ σους, καὶ ῥοίκους χρυσούς καὶ ἀνθείνους ἕνα παρ' Ένα εἶχεν ἀποκρεμαμένους ἐν τῷ λώματι· καὶ κίδα- δεν βυσσινὴν, καὶ ζώνην ποικίλην, περιζώννυεν ἄνωθεν ὑπὸ τὸ στῆθος τὸν ὑποδύτην. Μίτραν δὲ ἐπὶ μετώπου ἐφόρει, καὶ ὑπεράνω τῆς μίτρας κα- νον, ὡς ἐπὶ λώματος έχον πέταλον χρυσοῦν, ἐν ᾧ ἦν σφραγὶς ἁγιάσματος Κυρίου, ίνα εἴπῃ, τὸ λεγόμενον τετραγραμμον, καὶ οὕτως εἰσῄει εἰς τὰ ῾Αγια. Περι σκελῆ δὲ, τουτέστι βομβωνάρια λινὰ ἐφέρει ἀπὸ όσο φύος έως μηρῶν διὰ τὴν ἀσχημοσύνην. Εστιν οὖν καὶ αὐτὸ τὸ σχῆμα τοῦ ἱερέως καταγράψει τοιόνδε. Εἰσὶν οὖν φανερὰ τὰ τοῦ σχήματος, τύποι τινῶν πραγμάτων, καὶ φανερὰ πρὸς εὐπρέπειαν καὶ πρὸς φόβον· οἷον οἱ δύο λίθος τοῦ σμαράγδου, οἱ ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ βασταζόμενοι ἐν οἷς ἦσαν τὰ ὀνόματα τῶν δεκαδύο φυλών, σημαίνουσι τὰς δεκαδύο φυλάς, ἐξ ἑνὸς προπάτορος τοῦ ᾽Αβραὰμ καταγομένας. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ εἶναι λίθον σμαράγδου τὸν ἐπ' ἀμφοτέ- ρων τῶν ὤμων αὐτοῦ εἰς δύο γεγονότα. Επ' ώμων δὲ τοῦ ἱερέως προσέταξεν ἵνα ἡ τὸ βάρος τῶν δεκαδύο φυλῶν, ἐπὶ τὸν βαστάζοντα καὶ προσερχόμενον περί αὐτῶν τῷ θεῷ. Τὸ δὲ λογεῖον τὸ ἐπὶ τοῦ στήθους, τὸ διπλοῦν, ψυχὴν καὶ σῶμα σημαίνει· διὰ τοῦτο καὶ διπλοῦν καὶ ἐπὶ τῆς καρδίας τιθέμενον. Οἱ δεκαδύο διάφοροι λίθοι· ἐπειδήπερ διαφόρους γνώμας εἶχον ἕκαστος τῶν ἀνθρώπων, καὶ διάφοροι φυλαὶ ἦσαν· ἐκεῖ μὲν ἐπὶ τῶν ὤμων ὡς ἑνὸς προπάτορος σμάρα γδον ένα λίθον ἐκέλευσεν· ἐνταῦθα δὲ ἐπειδὴ καὶ αἱ φυλαὶ καὶ αἱ γνῶμαι διάφοροι, διαφόρους λίθους καὶ ἐπὶ τοῦ στήθους κελεύει τεθῆναι· ἐπὶ δὲ τοῦ μετώπου το πέταλον ἁγιάσματος σφραγίδος Κυρίου, γράμματα λίγει αποτετυπωμένα, ἐν οἷς ἐγέγραπτο Θεός· TOPOGRAPHIE CHRISTIAN LIB. V. B et totidem in altero. Rationale autem judicii con- textum pannus erat quadrus unius palmi quaqua- versum : idque duplex et ex aureis filis confectum, quatuor item coloribus distinctum, quatuor lapi- dum ordinibus instructum : qui ordines, ternorum lapidum singuli, duodecim simul lapillos conficie- bant, qui auro circumornali ac rationali colligati erant, quorum singuli singularum tribuum nomi- nibus insculpa sunt. Sculula item aurea duo duo- bus bumeris jussit imponi ad anteriorem partem, ab iisque complicatas ex auro et coloribus fimbrias, ut annexum rationale a pectore penderet ; ac rursus catenulas duas aureas, a duobus rationalis lateribus ab inferiori parte reductas atque retro alternatim colligatas ad oras duorum superhumeralium, qua a tergo sacerdotis erant, ut catenulæ a tergo sacer- dotis decussatæ, rationale a fronte et a tergo su- perlumeralibus colligarent. Vestis interior lol: cærulea erat, a pectore usque ad imas tibias, capitium connectebatur; ora vero, quasi limbriis dilatata, variis coloribus contexta, que aurea Lin- tiunabula, et mala punica aurea et floribus distin- cta circumferebat; cidariu byssinam, et variatam habebat, quæ sub pectore vestem interio- rem constringeret. Mitram autem in fronte A mina duodecim tribuum ; sex comina in uno lapide (sic) C D cui estabat, et supra mitram quasi vittam fubriatam auream laminam habentem, in qua erat signacu- lum'sanctificationis Domini, videlicet tetragrammon, ut vocant : atque ita in Sancta ingrediebatur. Fe- moralia autem, id est, bombonaria linea gestabat, a lumbis usque ad femora, ad operiendam tur- pitudinem. Sacerdotis porro Aigura sic delineari potest. Manifestum igitur est, vestimenti partes rerum. aliquarum figuras esse, ad decorern et timorem re- verentianɩque palam adornatas. Exempli causa, duo lapides smaragdini supra humeros sacerdotis positi, in quibus ‘duodecim tribuum nomina erant, duo- decim tribus significant, cx uno alavo Abraliamo oriundas. Id euim signifcat smaragdi lapis, qui iu utroque humero ejus ad duo colliganda usurpatur. Humeris autem sacerdotis duodecim tribuum po- dus imponi jussit, utpote qui pro illis omnia gesta- ret et ad Deum accederet. Rationale vero duplex, pectori hærens, animam et corpus significat; i‹teo- que duplex est et cordi applicatur. Duodecim varii lapides erant, quia siuguli hominum sententia va- riaut, et quia variæ tribus erant: hinc quoniam wuus alavus erat, unum lapidem smaragdum esse jussit; quia vero tribus atque sententiæ vari:e eraut, varios lapides in pectore gestari præcepit, in fronte vero laminam sanctificationis sigilli Do- mini litteris exaratam dicit, nomen Deus refe- rentibus, quod febraicis litteris tetragrammon 10- (12) Nie generum grammaticalis ratio non servatur,

Σουλι αἰ ἱπωμίδες ποικίλαι. Καὶ δύο λίθοι σμαράγδου ἐπὶ τοὺς δύο ὤμους αὐτοῦ εἰς τὰς ἐπωμίδας, γεγλυμμέ και τὰ ὀνόματα τῶν δεκαδύο φυλῶν, ἐξ εἰς τὸν ἕνα λίθον, καὶ ἐξ εἰς τὸν ἕνα λίθον. Τὸ δὲ λογεῖον τῆς κρίσεως (ραντόν, ἦν ράκος σπιθαμῆς τὸ πλάτος τε τράγωνον, διπλοῦν ἐκ χρυσονήματος, πάλιν καὶ τῶν τεσσάρων χρωμάτων καθυφασμένον, ποικίλον, ἔχον καὶ λίθους τετράστιχον· ἀπὸ λίθων τριῶν γίνονται εξ' περικεκαλυμμένα (42) χρυσίῳ, κεκολλημένα τῷ λο- γείῳ· ἕκαστος λίθος όνομα μιας φυλῆς γεγλυμμέ- νον ἔχων ἐν ἑαυτῷ. 'Ασπιδίσκας δὲ δύο χρυσᾶς κε- λεύει γενέσθαι ἐπὶ τῶν δύο ὤμων, κατὰ τὸ ἔμπρο- σθεν μέρος, καὶ ἐξ αὐτῶν κροσσωτά πεπληγμένα ἐκ χρυσοῦ καὶ χρωμάτων, καὶ ἀποκρέμασθαι τὸ λογεῖον ἐπὶ τὸ στῆθος· καὶ πάλιν ἀλύσεσι δυσὶν ἐκ χρυσίου ἐκ τῶν δύο πλευρῶν τοῦ λογείου ἀνακλώμενα κάτω- " δεν, καὶ ἐξόπισθεν συνδεσμούμενα, ἐναλλάξ ἐπὶ τὰ δύο πτερύγια τῶν δύο επωμίδων τῶν οὐσῶν κατὰ νώτου τοῦ ἱερέως, ἵνα ὦσιν αἱ ἀλύσεις εἰς τὸν νῶτον τοῦ ἱερέως, ὡς ἐν τάξει χιάτης, συνδεσμεύονται τὸ λογεῖον ταῖς ἐπωμίσιν ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν. Καὶ ὑποδύτης δίος κυάνεος τὸ χρῶμα ἀπὸ τοῦ στήθους καὶ ἕως τῶν σκελῶν κάτω, τὸ περιστόμιον αὐτοῦ συνεξυφαίνετο. Ἡ δὲ κάτω ὠία ὡς ἐπὶ λώματος πλατεία ἐκ χρωμάτων ποικίλων, καὶ κώδωνας χρυ σους, καὶ ῥοίκους χρυσούς καὶ ἀνθείνους ἕνα παρ' Ένα εἶχεν ἀποκρεμαμένους ἐν τῷ λώματι· καὶ κίδα- δεν βυσσινὴν, καὶ ζώνην ποικίλην, περιζώννυεν ἄνωθεν ὑπὸ τὸ στῆθος τὸν ὑποδύτην. Μίτραν δὲ ἐπὶ μετώπου ἐφόρει, καὶ ὑπεράνω τῆς μίτρας κα- νον, ὡς ἐπὶ λώματος έχον πέταλον χρυσοῦν, ἐν ᾧ ἦν σφραγὶς ἁγιάσματος Κυρίου, ίνα εἴπῃ, τὸ λεγόμενον τετραγραμμον, καὶ οὕτως εἰσῄει εἰς τὰ ῾Αγια. Περι σκελῆ δὲ, τουτέστι βομβωνάρια λινὰ ἐφέρει ἀπὸ όσο φύος έως μηρῶν διὰ τὴν ἀσχημοσύνην. Εστιν οὖν καὶ αὐτὸ τὸ σχῆμα τοῦ ἱερέως καταγράψει τοιόνδε. Εἰσὶν οὖν φανερὰ τὰ τοῦ σχήματος, τύποι τινῶν πραγμάτων, καὶ φανερὰ πρὸς εὐπρέπειαν καὶ πρὸς φόβον· οἷον οἱ δύο λίθος τοῦ σμαράγδου, οἱ ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ βασταζόμενοι ἐν οἷς ἦσαν τὰ ὀνόματα τῶν δεκαδύο φυλών, σημαίνουσι τὰς δεκαδύο φυλάς, ἐξ ἑνὸς προπάτορος τοῦ ᾽Αβραὰμ καταγομένας. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ εἶναι λίθον σμαράγδου τὸν ἐπ' ἀμφοτέ- ρων τῶν ὤμων αὐτοῦ εἰς δύο γεγονότα. Επ' ώμων δὲ τοῦ ἱερέως προσέταξεν ἵνα ἡ τὸ βάρος τῶν δεκαδύο φυλῶν, ἐπὶ τὸν βαστάζοντα καὶ προσερχόμενον περί αὐτῶν τῷ θεῷ. Τὸ δὲ λογεῖον τὸ ἐπὶ τοῦ στήθους, τὸ διπλοῦν, ψυχὴν καὶ σῶμα σημαίνει· διὰ τοῦτο καὶ διπλοῦν καὶ ἐπὶ τῆς καρδίας τιθέμενον. Οἱ δεκαδύο διάφοροι λίθοι· ἐπειδήπερ διαφόρους γνώμας εἶχον ἕκαστος τῶν ἀνθρώπων, καὶ διάφοροι φυλαὶ ἦσαν· ἐκεῖ μὲν ἐπὶ τῶν ὤμων ὡς ἑνὸς προπάτορος σμάρα γδον ένα λίθον ἐκέλευσεν· ἐνταῦθα δὲ ἐπειδὴ καὶ αἱ φυλαὶ καὶ αἱ γνῶμαι διάφοροι, διαφόρους λίθους καὶ ἐπὶ τοῦ στήθους κελεύει τεθῆναι· ἐπὶ δὲ τοῦ μετώπου το πέταλον ἁγιάσματος σφραγίδος Κυρίου, γράμματα λίγει αποτετυπωμένα, ἐν οἷς ἐγέγραπτο Θεός· TOPOGRAPHIE CHRISTIAN LIB. V. B et totidem in altero. Rationale autem judicii con- textum pannus erat quadrus unius palmi quaqua- versum : idque duplex et ex aureis filis confectum, quatuor item coloribus distinctum, quatuor lapi- dum ordinibus instructum : qui ordines, ternorum lapidum singuli, duodecim simul lapillos conficie- bant, qui auro circumornali ac rationali colligati erant, quorum singuli singularum tribuum nomi- nibus insculpa sunt. Sculula item aurea duo duo- bus bumeris jussit imponi ad anteriorem partem, ab iisque complicatas ex auro et coloribus fimbrias, ut annexum rationale a pectore penderet ; ac rursus catenulas duas aureas, a duobus rationalis lateribus ab inferiori parte reductas atque retro alternatim colligatas ad oras duorum superhumeralium, qua a tergo sacerdotis erant, ut catenulæ a tergo sacer- dotis decussatæ, rationale a fronte et a tergo su- perlumeralibus colligarent. Vestis interior lol: cærulea erat, a pectore usque ad imas tibias, capitium connectebatur; ora vero, quasi limbriis dilatata, variis coloribus contexta, que aurea Lin- tiunabula, et mala punica aurea et floribus distin- cta circumferebat; cidariu byssinam, et variatam habebat, quæ sub pectore vestem interio- rem constringeret. Mitram autem in fronte A mina duodecim tribuum ; sex comina in uno lapide (sic) C D cui estabat, et supra mitram quasi vittam fubriatam auream laminam habentem, in qua erat signacu- lum'sanctificationis Domini, videlicet tetragrammon, ut vocant : atque ita in Sancta ingrediebatur. Fe- moralia autem, id est, bombonaria linea gestabat, a lumbis usque ad femora, ad operiendam tur- pitudinem. Sacerdotis porro Aigura sic delineari potest. Manifestum igitur est, vestimenti partes rerum. aliquarum figuras esse, ad decorern et timorem re- verentianɩque palam adornatas. Exempli causa, duo lapides smaragdini supra humeros sacerdotis positi, in quibus ‘duodecim tribuum nomina erant, duo- decim tribus significant, cx uno alavo Abraliamo oriundas. Id euim signifcat smaragdi lapis, qui iu utroque humero ejus ad duo colliganda usurpatur. Humeris autem sacerdotis duodecim tribuum po- dus imponi jussit, utpote qui pro illis omnia gesta- ret et ad Deum accederet. Rationale vero duplex, pectori hærens, animam et corpus significat; i‹teo- que duplex est et cordi applicatur. Duodecim varii lapides erant, quia siuguli hominum sententia va- riaut, et quia variæ tribus erant: hinc quoniam wuus alavus erat, unum lapidem smaragdum esse jussit; quia vero tribus atque sententiæ vari:e eraut, varios lapides in pectore gestari præcepit, in fronte vero laminam sanctificationis sigilli Do- mini litteris exaratam dicit, nomen Deus refe- rentibus, quod febraicis litteris tetragrammon 10- (12) Nie generum grammaticalis ratio non servatur,

Α φασι δι' Εβραϊκῶν τὸ τετραγραμμον· λοιπὸν τὰ ἄλλα δι' εὐπρέπειαν. Οἱ δὲ κώδωνες οἱ χρυσοί καὶ οἱ ροι σχοι, ἵνα ἐκτελῶσιν ἦχον· ἐδιδάσκετο δὲ διὰ τοῦ συμ- βόλου, μή κατατολμῶν εἰσιέναι εἰς τὰ ῾Αγια, πρὶν ἐξακουστόν ποιήσῃ τὴν φωνήν. Ὥσπερ γάρ τις παρά ἀνθρώποις μεγάλοις εἰσιέναι μέλλων, ἐὰν μὴ εὕρῃ τὸν μηνύοντα, ἄρχεται κρούειν, μὴ τολμῶν ὡς ἔτυ χεν εἰσελθεῖν· οὕτως κἀνταῦθα προστάττεται διὰ τῶν κωδώνων βαδίζειν καὶ κτύπον ἀποτελεῖν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς σκηνῆς καὶ τοῦ ἱερέως κατεγρά ψαμεν. Νεφέλη δὲ ἦν ἡμέρας ἐπ' αὐτὴν, καὶ πῦρ τὴν νύ κτα, ἐναντίον παντὸς Ἰσραὴλ ἐν πάσαις ταῖς ἀναζυ- γαῖς αὐτῶν, καθὰ γέγραπται. Συνεχῶς δὲ βασταγαί ἐμπόρων, μάλιστα Ισμαηλιτῶν καὶ Μαδιανιτῶν πρὸς αὐτοὺς συνερχόντων ὡς ἀφθόνως αὐτοῖς πάντα χορηγεῖσθαι τοῦ Θεοῦ τὰ κατ' αὐτοὺς προνοουμένου, καθά γέγραπται ἐν τῷ Δευτερονομία, οὕτως· Διά γνωθι πῶς διῆλθες τὴν ἔρημον την μεγάλην καὶ φοβερὰν ἐκείνην· ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ· οὐκ ἐπεδεήθης ῥήματος καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ ἑτέρως λέγει, τὰ ἱμάτιά σου οὐ κατετρίβη ἀπὸ σοῦ, οἱ πόδες οὐκ ἐτυλώθησαν, ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη. Καὶ γνώσῃ τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὡς εἴ τις ἄνθρωπος παιδεύσῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, οὕτω Κύριος ὁ Θεός σου παιδεύσει σε καὶ πάλιν ὁμοίως, "Ηγαγεν ὑμᾶς μ' ἔτη ἐν τῇ ἐρή μῳ, οὐκ ἐπαλαιώθη τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπο- δήματα ὑμῶν οὐ κατετρίβη ἀπὸ τῶν ποδῶν ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὡς τινες τερατολόγοι, μάλιστα οἱ τῆς κατα- τομῆς, ὑπενόησαν, μὴ παλαιωθῆναι όλως αυτόχρημα τὰ ἱμάτια αὐτῶν καὶ τὰ ὑποδήματα, τὸ οὕτως εἰπεῖν τὸν Μωσέα· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς, φησίν, ἔλειψεν ἐν τῇ ἐρήμῳ, τῶν ἐμπόρων συνεχῶς τὰ ἐπιτήδεια προσ- κομιζόντων. Η γὰρ ἂν κατ' αὐτοὺς τὰ γεννώμενα ἐν τῇ ἐρήμῳ παιδία πῶς ἐνῆν τοῖς πατρικοῖς ἱματίοις καὶ ὑποδήμασι χρῆσθαι, τελείων ὄντων, αὐτῶν δὲ σμικροτάτων; Πῶς δὲ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προβ σεως καθ' ἡμέραν νεαρούς κεκελευσμένοι ποιεῖν, μὴ τῶν ἐμπόρων αὐτοῖς κομιζόντων τὸν σίτον; Ιστε γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἐγόγγυζον λέγοντες, Μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ἡ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτοῦ; "Η πόθεν αὐτοῖς σεμίδαλις, ἵνα τὰ λάγανα ποιῶσιν, ἢ λαγχηρὰ δέρματα καὶ κυανὰ εἰς τὰς δια φθέρας τῆς σκηνῆς, εἰ μὴ ἐκ τῶν ἐμπόρων ἡγόρα ζον ; Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι ἐχορήγουν οἱ ἔμποροι προνοία τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τοῦ Μωϋσέως, εἶχον δὲ καὶ τὸν πλοῦτον τῶν Αἰγυ- πτίων, ὡς ἀχαρίστοις λοιπὸν καὶ ἀπίστοις, παράδοξα ἐποίει, ποτὲ μὲν ὕδωρ ἄφθονον ἐκ πέτρας, ποτὲ δὲ μάννα ἐξ οὐρανοῦ, ποτὲ δὲ ὁρτυγομήτραν ἐκ θαλάτε της ἐπὶ λ' ἡμέρας χορηγήσας, αὖθις σωφρονίζων ἐπαίδευε πληγαῖς, ποτὲ μὲν πυρί καταναλίσκων μέσ ρος τῆς παρεμβολῆς, ποτὲ δὲ θανάτῳ θραύων κδ' χιλιάδας, ποτὲ δὲ δι᾿ ὄψεων, ποτὲ δὲ καὶ τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών και Κορέ θεηλάτῳ ὀργῇ ἡ γῆ ζώντας πανοικεὶ καὶ κτήνεσι κατέπις· διδάσκων μὴ Η COSME INDICOPLEUSTÆ 2:6 catur : reliqua demum ad decorem concinnata sunt. Tintinnabula autem aurea et mala punica, ut so- nitum ederent : quo signo vetitum erat, ne quis in Sancta ingredi presumeret, donec ille vocem emi- sisset. Quemadmodum enim si quis optimates adire velit, nisi quempiam indicantem sibi reperiat, primo pulsat, nec ita facile ingredi audet; ita ju- betur hic sacerdos cum tintinnabulis incedere ac sonitum emittere. Et hæc quidem de tabernaculo et de sacerdote descripsimus. $3 , B (sic), Nubes autem ipsi tabernaculo interdiu immine- bat, noctu vero ignis; idque in conspectu totius Israelis, quandocunque proficisci vellent, ut scri- ptum est. Cum porro mercatores, maxime Ismaelitæ et Madianitz, commeatum ipsis frequenter advehe- rent, abunde omnia, Deo ipsis prospiciente, suppe- ditahantur, ut scriptum est in Deuteronomio: Agro- sce quomodo pertransieris solitudinem hanc magnam et terribilem; ecce quadraginta annis Dominus Deus luus tecum, el nihil tibi defuit "; idipsum alibi dicit : Vestimenta tua non delrila sunt, pedes iui non otcalluerunt, ecce quadraginta annis. Et recogi- tabis in corde tuo, quia sicut erudiet homo filium suum, sic Dominus Deus erudiet te ac similiter iterum : Deduxit vos quadraginta annis in deserto : vestimenta vestra non velustate consumpta sunt, et calceamenta vestra non detrita sunt a pedibus ve- siris ". Neque enim, ut quidam portentorum fabu- latores, maximeque qui ex circumcisione sunt, arbi- C trantur, vestimenta et calceamenta eorum non de- trita sunt, etiamsi Moyses ita loqui videtur; sed ait, nibil ipsis in solitudine defuisse, quia mercatores frequenter ipsis necessaria subministrabant. Alias enim dicant, quæso, qui potuissent infantes in de- serto nati, paternis vestimentis et calceamentis uti, in tauto staturæ discrimine? Qui panes proposi- tionis quotidie recentes conficere jussi fuissent nisi ipsis mercatores frumentum advexissent? Scitis eos illa de causa murinurasse ac dixisse : Nunquid et panem potest dare, aut parare mensam populo suo "? Aut unde ipsis simila, ut placentas facerent, et hyacinthinæ cæruleæque pelles ad ta- bernaculi tentoria, nisi a mercatoribus emissent? Quia enim ea mercalores, Dei providentia, submi- nistrabant, et tamen illi murmurabant contra Deum el contra Moysen, etsi Ægyptiorum divitias possi- derent; ideo ipsis ut ingratis et incredulis mirabi- lia patrabat: ac modo aquam ex petra large emit- tebat, modo manna de cœlo, modo coturnicem ex mari per triginta dies suppeditans; rursus eos pla- fis castigabat, aliquando partem castrorum igne consumens, aliquando viginti duo millia morte af- ficiens, mox serpentes immittens, mox Dathan, Abi- ron et Core cue) sociis ira divinitus immissa cum tota domo ac jumentis viventes hiatu terræ devo- rans ; docensque ne increduli neque ingrati Deo es- ps feut. 13, 7. .. D » Deut. vin, 3. Deut. xxix, 4. Psal. LXXVII, 29.

Α φασι δι' Εβραϊκῶν τὸ τετραγραμμον· λοιπὸν τὰ ἄλλα δι' εὐπρέπειαν. Οἱ δὲ κώδωνες οἱ χρυσοί καὶ οἱ ροι σχοι, ἵνα ἐκτελῶσιν ἦχον· ἐδιδάσκετο δὲ διὰ τοῦ συμ- βόλου, μή κατατολμῶν εἰσιέναι εἰς τὰ ῾Αγια, πρὶν ἐξακουστόν ποιήσῃ τὴν φωνήν. Ὥσπερ γάρ τις παρά ἀνθρώποις μεγάλοις εἰσιέναι μέλλων, ἐὰν μὴ εὕρῃ τὸν μηνύοντα, ἄρχεται κρούειν, μὴ τολμῶν ὡς ἔτυ χεν εἰσελθεῖν· οὕτως κἀνταῦθα προστάττεται διὰ τῶν κωδώνων βαδίζειν καὶ κτύπον ἀποτελεῖν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς σκηνῆς καὶ τοῦ ἱερέως κατεγρά ψαμεν. Νεφέλη δὲ ἦν ἡμέρας ἐπ' αὐτὴν, καὶ πῦρ τὴν νύ κτα, ἐναντίον παντὸς Ἰσραὴλ ἐν πάσαις ταῖς ἀναζυ- γαῖς αὐτῶν, καθὰ γέγραπται. Συνεχῶς δὲ βασταγαί ἐμπόρων, μάλιστα Ισμαηλιτῶν καὶ Μαδιανιτῶν πρὸς αὐτοὺς συνερχόντων ὡς ἀφθόνως αὐτοῖς πάντα χορηγεῖσθαι τοῦ Θεοῦ τὰ κατ' αὐτοὺς προνοουμένου, καθά γέγραπται ἐν τῷ Δευτερονομία, οὕτως· Διά γνωθι πῶς διῆλθες τὴν ἔρημον την μεγάλην καὶ φοβερὰν ἐκείνην· ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ· οὐκ ἐπεδεήθης ῥήματος καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ ἑτέρως λέγει, τὰ ἱμάτιά σου οὐ κατετρίβη ἀπὸ σοῦ, οἱ πόδες οὐκ ἐτυλώθησαν, ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη. Καὶ γνώσῃ τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὡς εἴ τις ἄνθρωπος παιδεύσῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, οὕτω Κύριος ὁ Θεός σου παιδεύσει σε καὶ πάλιν ὁμοίως, "Ηγαγεν ὑμᾶς μ' ἔτη ἐν τῇ ἐρή μῳ, οὐκ ἐπαλαιώθη τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπο- δήματα ὑμῶν οὐ κατετρίβη ἀπὸ τῶν ποδῶν ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὡς τινες τερατολόγοι, μάλιστα οἱ τῆς κατα- τομῆς, ὑπενόησαν, μὴ παλαιωθῆναι όλως αυτόχρημα τὰ ἱμάτια αὐτῶν καὶ τὰ ὑποδήματα, τὸ οὕτως εἰπεῖν τὸν Μωσέα· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς, φησίν, ἔλειψεν ἐν τῇ ἐρήμῳ, τῶν ἐμπόρων συνεχῶς τὰ ἐπιτήδεια προσ- κομιζόντων. Η γὰρ ἂν κατ' αὐτοὺς τὰ γεννώμενα ἐν τῇ ἐρήμῳ παιδία πῶς ἐνῆν τοῖς πατρικοῖς ἱματίοις καὶ ὑποδήμασι χρῆσθαι, τελείων ὄντων, αὐτῶν δὲ σμικροτάτων; Πῶς δὲ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προβ σεως καθ' ἡμέραν νεαρούς κεκελευσμένοι ποιεῖν, μὴ τῶν ἐμπόρων αὐτοῖς κομιζόντων τὸν σίτον; Ιστε γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἐγόγγυζον λέγοντες, Μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ἡ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτοῦ; "Η πόθεν αὐτοῖς σεμίδαλις, ἵνα τὰ λάγανα ποιῶσιν, ἢ λαγχηρὰ δέρματα καὶ κυανὰ εἰς τὰς δια φθέρας τῆς σκηνῆς, εἰ μὴ ἐκ τῶν ἐμπόρων ἡγόρα ζον ; Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι ἐχορήγουν οἱ ἔμποροι προνοία τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τοῦ Μωϋσέως, εἶχον δὲ καὶ τὸν πλοῦτον τῶν Αἰγυ- πτίων, ὡς ἀχαρίστοις λοιπὸν καὶ ἀπίστοις, παράδοξα ἐποίει, ποτὲ μὲν ὕδωρ ἄφθονον ἐκ πέτρας, ποτὲ δὲ μάννα ἐξ οὐρανοῦ, ποτὲ δὲ ὁρτυγομήτραν ἐκ θαλάτε της ἐπὶ λ' ἡμέρας χορηγήσας, αὖθις σωφρονίζων ἐπαίδευε πληγαῖς, ποτὲ μὲν πυρί καταναλίσκων μέσ ρος τῆς παρεμβολῆς, ποτὲ δὲ θανάτῳ θραύων κδ' χιλιάδας, ποτὲ δὲ δι᾿ ὄψεων, ποτὲ δὲ καὶ τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών και Κορέ θεηλάτῳ ὀργῇ ἡ γῆ ζώντας πανοικεὶ καὶ κτήνεσι κατέπις· διδάσκων μὴ Η COSME INDICOPLEUSTÆ 2:6 catur : reliqua demum ad decorem concinnata sunt. Tintinnabula autem aurea et mala punica, ut so- nitum ederent : quo signo vetitum erat, ne quis in Sancta ingredi presumeret, donec ille vocem emi- sisset. Quemadmodum enim si quis optimates adire velit, nisi quempiam indicantem sibi reperiat, primo pulsat, nec ita facile ingredi audet; ita ju- betur hic sacerdos cum tintinnabulis incedere ac sonitum emittere. Et hæc quidem de tabernaculo et de sacerdote descripsimus. $3 , B (sic), Nubes autem ipsi tabernaculo interdiu immine- bat, noctu vero ignis; idque in conspectu totius Israelis, quandocunque proficisci vellent, ut scri- ptum est. Cum porro mercatores, maxime Ismaelitæ et Madianitz, commeatum ipsis frequenter advehe- rent, abunde omnia, Deo ipsis prospiciente, suppe- ditahantur, ut scriptum est in Deuteronomio: Agro- sce quomodo pertransieris solitudinem hanc magnam et terribilem; ecce quadraginta annis Dominus Deus luus tecum, el nihil tibi defuit "; idipsum alibi dicit : Vestimenta tua non delrila sunt, pedes iui non otcalluerunt, ecce quadraginta annis. Et recogi- tabis in corde tuo, quia sicut erudiet homo filium suum, sic Dominus Deus erudiet te ac similiter iterum : Deduxit vos quadraginta annis in deserto : vestimenta vestra non velustate consumpta sunt, et calceamenta vestra non detrita sunt a pedibus ve- siris ". Neque enim, ut quidam portentorum fabu- latores, maximeque qui ex circumcisione sunt, arbi- C trantur, vestimenta et calceamenta eorum non de- trita sunt, etiamsi Moyses ita loqui videtur; sed ait, nibil ipsis in solitudine defuisse, quia mercatores frequenter ipsis necessaria subministrabant. Alias enim dicant, quæso, qui potuissent infantes in de- serto nati, paternis vestimentis et calceamentis uti, in tauto staturæ discrimine? Qui panes proposi- tionis quotidie recentes conficere jussi fuissent nisi ipsis mercatores frumentum advexissent? Scitis eos illa de causa murinurasse ac dixisse : Nunquid et panem potest dare, aut parare mensam populo suo "? Aut unde ipsis simila, ut placentas facerent, et hyacinthinæ cæruleæque pelles ad ta- bernaculi tentoria, nisi a mercatoribus emissent? Quia enim ea mercalores, Dei providentia, submi- nistrabant, et tamen illi murmurabant contra Deum el contra Moysen, etsi Ægyptiorum divitias possi- derent; ideo ipsis ut ingratis et incredulis mirabi- lia patrabat: ac modo aquam ex petra large emit- tebat, modo manna de cœlo, modo coturnicem ex mari per triginta dies suppeditans; rursus eos pla- fis castigabat, aliquando partem castrorum igne consumens, aliquando viginti duo millia morte af- ficiens, mox serpentes immittens, mox Dathan, Abi- ron et Core cue) sociis ira divinitus immissa cum tota domo ac jumentis viventes hiatu terræ devo- rans ; docensque ne increduli neque ingrati Deo es- ps feut. 13, 7. .. D » Deut. vin, 3. Deut. xxix, 4. Psal. LXXVII, 29.

Α φασι δι' Εβραϊκῶν τὸ τετραγραμμον· λοιπὸν τὰ ἄλλα δι' εὐπρέπειαν. Οἱ δὲ κώδωνες οἱ χρυσοί καὶ οἱ ροι σχοι, ἵνα ἐκτελῶσιν ἦχον· ἐδιδάσκετο δὲ διὰ τοῦ συμ- βόλου, μή κατατολμῶν εἰσιέναι εἰς τὰ ῾Αγια, πρὶν ἐξακουστόν ποιήσῃ τὴν φωνήν. Ὥσπερ γάρ τις παρά ἀνθρώποις μεγάλοις εἰσιέναι μέλλων, ἐὰν μὴ εὕρῃ τὸν μηνύοντα, ἄρχεται κρούειν, μὴ τολμῶν ὡς ἔτυ χεν εἰσελθεῖν· οὕτως κἀνταῦθα προστάττεται διὰ τῶν κωδώνων βαδίζειν καὶ κτύπον ἀποτελεῖν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς σκηνῆς καὶ τοῦ ἱερέως κατεγρά ψαμεν. Νεφέλη δὲ ἦν ἡμέρας ἐπ' αὐτὴν, καὶ πῦρ τὴν νύ κτα, ἐναντίον παντὸς Ἰσραὴλ ἐν πάσαις ταῖς ἀναζυ- γαῖς αὐτῶν, καθὰ γέγραπται. Συνεχῶς δὲ βασταγαί ἐμπόρων, μάλιστα Ισμαηλιτῶν καὶ Μαδιανιτῶν πρὸς αὐτοὺς συνερχόντων ὡς ἀφθόνως αὐτοῖς πάντα χορηγεῖσθαι τοῦ Θεοῦ τὰ κατ' αὐτοὺς προνοουμένου, καθά γέγραπται ἐν τῷ Δευτερονομία, οὕτως· Διά γνωθι πῶς διῆλθες τὴν ἔρημον την μεγάλην καὶ φοβερὰν ἐκείνην· ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ· οὐκ ἐπεδεήθης ῥήματος καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ ἑτέρως λέγει, τὰ ἱμάτιά σου οὐ κατετρίβη ἀπὸ σοῦ, οἱ πόδες οὐκ ἐτυλώθησαν, ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη. Καὶ γνώσῃ τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὡς εἴ τις ἄνθρωπος παιδεύσῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, οὕτω Κύριος ὁ Θεός σου παιδεύσει σε καὶ πάλιν ὁμοίως, "Ηγαγεν ὑμᾶς μ' ἔτη ἐν τῇ ἐρή μῳ, οὐκ ἐπαλαιώθη τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπο- δήματα ὑμῶν οὐ κατετρίβη ἀπὸ τῶν ποδῶν ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὡς τινες τερατολόγοι, μάλιστα οἱ τῆς κατα- τομῆς, ὑπενόησαν, μὴ παλαιωθῆναι όλως αυτόχρημα τὰ ἱμάτια αὐτῶν καὶ τὰ ὑποδήματα, τὸ οὕτως εἰπεῖν τὸν Μωσέα· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς, φησίν, ἔλειψεν ἐν τῇ ἐρήμῳ, τῶν ἐμπόρων συνεχῶς τὰ ἐπιτήδεια προσ- κομιζόντων. Η γὰρ ἂν κατ' αὐτοὺς τὰ γεννώμενα ἐν τῇ ἐρήμῳ παιδία πῶς ἐνῆν τοῖς πατρικοῖς ἱματίοις καὶ ὑποδήμασι χρῆσθαι, τελείων ὄντων, αὐτῶν δὲ σμικροτάτων; Πῶς δὲ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προβ σεως καθ' ἡμέραν νεαρούς κεκελευσμένοι ποιεῖν, μὴ τῶν ἐμπόρων αὐτοῖς κομιζόντων τὸν σίτον; Ιστε γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἐγόγγυζον λέγοντες, Μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ἡ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτοῦ; "Η πόθεν αὐτοῖς σεμίδαλις, ἵνα τὰ λάγανα ποιῶσιν, ἢ λαγχηρὰ δέρματα καὶ κυανὰ εἰς τὰς δια φθέρας τῆς σκηνῆς, εἰ μὴ ἐκ τῶν ἐμπόρων ἡγόρα ζον ; Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι ἐχορήγουν οἱ ἔμποροι προνοία τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τοῦ Μωϋσέως, εἶχον δὲ καὶ τὸν πλοῦτον τῶν Αἰγυ- πτίων, ὡς ἀχαρίστοις λοιπὸν καὶ ἀπίστοις, παράδοξα ἐποίει, ποτὲ μὲν ὕδωρ ἄφθονον ἐκ πέτρας, ποτὲ δὲ μάννα ἐξ οὐρανοῦ, ποτὲ δὲ ὁρτυγομήτραν ἐκ θαλάτε της ἐπὶ λ' ἡμέρας χορηγήσας, αὖθις σωφρονίζων ἐπαίδευε πληγαῖς, ποτὲ μὲν πυρί καταναλίσκων μέσ ρος τῆς παρεμβολῆς, ποτὲ δὲ θανάτῳ θραύων κδ' χιλιάδας, ποτὲ δὲ δι᾿ ὄψεων, ποτὲ δὲ καὶ τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών και Κορέ θεηλάτῳ ὀργῇ ἡ γῆ ζώντας πανοικεὶ καὶ κτήνεσι κατέπις· διδάσκων μὴ Η COSME INDICOPLEUSTÆ 2:6 catur : reliqua demum ad decorem concinnata sunt. Tintinnabula autem aurea et mala punica, ut so- nitum ederent : quo signo vetitum erat, ne quis in Sancta ingredi presumeret, donec ille vocem emi- sisset. Quemadmodum enim si quis optimates adire velit, nisi quempiam indicantem sibi reperiat, primo pulsat, nec ita facile ingredi audet; ita ju- betur hic sacerdos cum tintinnabulis incedere ac sonitum emittere. Et hæc quidem de tabernaculo et de sacerdote descripsimus. $3 , B (sic), Nubes autem ipsi tabernaculo interdiu immine- bat, noctu vero ignis; idque in conspectu totius Israelis, quandocunque proficisci vellent, ut scri- ptum est. Cum porro mercatores, maxime Ismaelitæ et Madianitz, commeatum ipsis frequenter advehe- rent, abunde omnia, Deo ipsis prospiciente, suppe- ditahantur, ut scriptum est in Deuteronomio: Agro- sce quomodo pertransieris solitudinem hanc magnam et terribilem; ecce quadraginta annis Dominus Deus luus tecum, el nihil tibi defuit "; idipsum alibi dicit : Vestimenta tua non delrila sunt, pedes iui non otcalluerunt, ecce quadraginta annis. Et recogi- tabis in corde tuo, quia sicut erudiet homo filium suum, sic Dominus Deus erudiet te ac similiter iterum : Deduxit vos quadraginta annis in deserto : vestimenta vestra non velustate consumpta sunt, et calceamenta vestra non detrita sunt a pedibus ve- siris ". Neque enim, ut quidam portentorum fabu- latores, maximeque qui ex circumcisione sunt, arbi- C trantur, vestimenta et calceamenta eorum non de- trita sunt, etiamsi Moyses ita loqui videtur; sed ait, nibil ipsis in solitudine defuisse, quia mercatores frequenter ipsis necessaria subministrabant. Alias enim dicant, quæso, qui potuissent infantes in de- serto nati, paternis vestimentis et calceamentis uti, in tauto staturæ discrimine? Qui panes proposi- tionis quotidie recentes conficere jussi fuissent nisi ipsis mercatores frumentum advexissent? Scitis eos illa de causa murinurasse ac dixisse : Nunquid et panem potest dare, aut parare mensam populo suo "? Aut unde ipsis simila, ut placentas facerent, et hyacinthinæ cæruleæque pelles ad ta- bernaculi tentoria, nisi a mercatoribus emissent? Quia enim ea mercalores, Dei providentia, submi- nistrabant, et tamen illi murmurabant contra Deum el contra Moysen, etsi Ægyptiorum divitias possi- derent; ideo ipsis ut ingratis et incredulis mirabi- lia patrabat: ac modo aquam ex petra large emit- tebat, modo manna de cœlo, modo coturnicem ex mari per triginta dies suppeditans; rursus eos pla- fis castigabat, aliquando partem castrorum igne consumens, aliquando viginti duo millia morte af- ficiens, mox serpentes immittens, mox Dathan, Abi- ron et Core cue) sociis ira divinitus immissa cum tota domo ac jumentis viventes hiatu terræ devo- rans ; docensque ne increduli neque ingrati Deo es- ps feut. 13, 7. .. D » Deut. vin, 3. Deut. xxix, 4. Psal. LXXVII, 29.

Α φασι δι' Εβραϊκῶν τὸ τετραγραμμον· λοιπὸν τὰ ἄλλα δι' εὐπρέπειαν. Οἱ δὲ κώδωνες οἱ χρυσοί καὶ οἱ ροι σχοι, ἵνα ἐκτελῶσιν ἦχον· ἐδιδάσκετο δὲ διὰ τοῦ συμ- βόλου, μή κατατολμῶν εἰσιέναι εἰς τὰ ῾Αγια, πρὶν ἐξακουστόν ποιήσῃ τὴν φωνήν. Ὥσπερ γάρ τις παρά ἀνθρώποις μεγάλοις εἰσιέναι μέλλων, ἐὰν μὴ εὕρῃ τὸν μηνύοντα, ἄρχεται κρούειν, μὴ τολμῶν ὡς ἔτυ χεν εἰσελθεῖν· οὕτως κἀνταῦθα προστάττεται διὰ τῶν κωδώνων βαδίζειν καὶ κτύπον ἀποτελεῖν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς σκηνῆς καὶ τοῦ ἱερέως κατεγρά ψαμεν. Νεφέλη δὲ ἦν ἡμέρας ἐπ' αὐτὴν, καὶ πῦρ τὴν νύ κτα, ἐναντίον παντὸς Ἰσραὴλ ἐν πάσαις ταῖς ἀναζυ- γαῖς αὐτῶν, καθὰ γέγραπται. Συνεχῶς δὲ βασταγαί ἐμπόρων, μάλιστα Ισμαηλιτῶν καὶ Μαδιανιτῶν πρὸς αὐτοὺς συνερχόντων ὡς ἀφθόνως αὐτοῖς πάντα χορηγεῖσθαι τοῦ Θεοῦ τὰ κατ' αὐτοὺς προνοουμένου, καθά γέγραπται ἐν τῷ Δευτερονομία, οὕτως· Διά γνωθι πῶς διῆλθες τὴν ἔρημον την μεγάλην καὶ φοβερὰν ἐκείνην· ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ· οὐκ ἐπεδεήθης ῥήματος καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ ἑτέρως λέγει, τὰ ἱμάτιά σου οὐ κατετρίβη ἀπὸ σοῦ, οἱ πόδες οὐκ ἐτυλώθησαν, ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη. Καὶ γνώσῃ τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὡς εἴ τις ἄνθρωπος παιδεύσῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, οὕτω Κύριος ὁ Θεός σου παιδεύσει σε καὶ πάλιν ὁμοίως, "Ηγαγεν ὑμᾶς μ' ἔτη ἐν τῇ ἐρή μῳ, οὐκ ἐπαλαιώθη τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπο- δήματα ὑμῶν οὐ κατετρίβη ἀπὸ τῶν ποδῶν ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὡς τινες τερατολόγοι, μάλιστα οἱ τῆς κατα- τομῆς, ὑπενόησαν, μὴ παλαιωθῆναι όλως αυτόχρημα τὰ ἱμάτια αὐτῶν καὶ τὰ ὑποδήματα, τὸ οὕτως εἰπεῖν τὸν Μωσέα· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς, φησίν, ἔλειψεν ἐν τῇ ἐρήμῳ, τῶν ἐμπόρων συνεχῶς τὰ ἐπιτήδεια προσ- κομιζόντων. Η γὰρ ἂν κατ' αὐτοὺς τὰ γεννώμενα ἐν τῇ ἐρήμῳ παιδία πῶς ἐνῆν τοῖς πατρικοῖς ἱματίοις καὶ ὑποδήμασι χρῆσθαι, τελείων ὄντων, αὐτῶν δὲ σμικροτάτων; Πῶς δὲ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προβ σεως καθ' ἡμέραν νεαρούς κεκελευσμένοι ποιεῖν, μὴ τῶν ἐμπόρων αὐτοῖς κομιζόντων τὸν σίτον; Ιστε γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἐγόγγυζον λέγοντες, Μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ἡ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτοῦ; "Η πόθεν αὐτοῖς σεμίδαλις, ἵνα τὰ λάγανα ποιῶσιν, ἢ λαγχηρὰ δέρματα καὶ κυανὰ εἰς τὰς δια φθέρας τῆς σκηνῆς, εἰ μὴ ἐκ τῶν ἐμπόρων ἡγόρα ζον ; Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι ἐχορήγουν οἱ ἔμποροι προνοία τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τοῦ Μωϋσέως, εἶχον δὲ καὶ τὸν πλοῦτον τῶν Αἰγυ- πτίων, ὡς ἀχαρίστοις λοιπὸν καὶ ἀπίστοις, παράδοξα ἐποίει, ποτὲ μὲν ὕδωρ ἄφθονον ἐκ πέτρας, ποτὲ δὲ μάννα ἐξ οὐρανοῦ, ποτὲ δὲ ὁρτυγομήτραν ἐκ θαλάτε της ἐπὶ λ' ἡμέρας χορηγήσας, αὖθις σωφρονίζων ἐπαίδευε πληγαῖς, ποτὲ μὲν πυρί καταναλίσκων μέσ ρος τῆς παρεμβολῆς, ποτὲ δὲ θανάτῳ θραύων κδ' χιλιάδας, ποτὲ δὲ δι᾿ ὄψεων, ποτὲ δὲ καὶ τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών και Κορέ θεηλάτῳ ὀργῇ ἡ γῆ ζώντας πανοικεὶ καὶ κτήνεσι κατέπις· διδάσκων μὴ Η COSME INDICOPLEUSTÆ 2:6 catur : reliqua demum ad decorem concinnata sunt. Tintinnabula autem aurea et mala punica, ut so- nitum ederent : quo signo vetitum erat, ne quis in Sancta ingredi presumeret, donec ille vocem emi- sisset. Quemadmodum enim si quis optimates adire velit, nisi quempiam indicantem sibi reperiat, primo pulsat, nec ita facile ingredi audet; ita ju- betur hic sacerdos cum tintinnabulis incedere ac sonitum emittere. Et hæc quidem de tabernaculo et de sacerdote descripsimus. $3 , B (sic), Nubes autem ipsi tabernaculo interdiu immine- bat, noctu vero ignis; idque in conspectu totius Israelis, quandocunque proficisci vellent, ut scri- ptum est. Cum porro mercatores, maxime Ismaelitæ et Madianitz, commeatum ipsis frequenter advehe- rent, abunde omnia, Deo ipsis prospiciente, suppe- ditahantur, ut scriptum est in Deuteronomio: Agro- sce quomodo pertransieris solitudinem hanc magnam et terribilem; ecce quadraginta annis Dominus Deus luus tecum, el nihil tibi defuit "; idipsum alibi dicit : Vestimenta tua non delrila sunt, pedes iui non otcalluerunt, ecce quadraginta annis. Et recogi- tabis in corde tuo, quia sicut erudiet homo filium suum, sic Dominus Deus erudiet te ac similiter iterum : Deduxit vos quadraginta annis in deserto : vestimenta vestra non velustate consumpta sunt, et calceamenta vestra non detrita sunt a pedibus ve- siris ". Neque enim, ut quidam portentorum fabu- latores, maximeque qui ex circumcisione sunt, arbi- C trantur, vestimenta et calceamenta eorum non de- trita sunt, etiamsi Moyses ita loqui videtur; sed ait, nibil ipsis in solitudine defuisse, quia mercatores frequenter ipsis necessaria subministrabant. Alias enim dicant, quæso, qui potuissent infantes in de- serto nati, paternis vestimentis et calceamentis uti, in tauto staturæ discrimine? Qui panes proposi- tionis quotidie recentes conficere jussi fuissent nisi ipsis mercatores frumentum advexissent? Scitis eos illa de causa murinurasse ac dixisse : Nunquid et panem potest dare, aut parare mensam populo suo "? Aut unde ipsis simila, ut placentas facerent, et hyacinthinæ cæruleæque pelles ad ta- bernaculi tentoria, nisi a mercatoribus emissent? Quia enim ea mercalores, Dei providentia, submi- nistrabant, et tamen illi murmurabant contra Deum el contra Moysen, etsi Ægyptiorum divitias possi- derent; ideo ipsis ut ingratis et incredulis mirabi- lia patrabat: ac modo aquam ex petra large emit- tebat, modo manna de cœlo, modo coturnicem ex mari per triginta dies suppeditans; rursus eos pla- fis castigabat, aliquando partem castrorum igne consumens, aliquando viginti duo millia morte af- ficiens, mox serpentes immittens, mox Dathan, Abi- ron et Core cue) sociis ira divinitus immissa cum tota domo ac jumentis viventes hiatu terræ devo- rans ; docensque ne increduli neque ingrati Deo es- ps feut. 13, 7. .. D » Deut. vin, 3. Deut. xxix, 4. Psal. LXXVII, 29.

Α φασι δι' Εβραϊκῶν τὸ τετραγραμμον· λοιπὸν τὰ ἄλλα δι' εὐπρέπειαν. Οἱ δὲ κώδωνες οἱ χρυσοί καὶ οἱ ροι σχοι, ἵνα ἐκτελῶσιν ἦχον· ἐδιδάσκετο δὲ διὰ τοῦ συμ- βόλου, μή κατατολμῶν εἰσιέναι εἰς τὰ ῾Αγια, πρὶν ἐξακουστόν ποιήσῃ τὴν φωνήν. Ὥσπερ γάρ τις παρά ἀνθρώποις μεγάλοις εἰσιέναι μέλλων, ἐὰν μὴ εὕρῃ τὸν μηνύοντα, ἄρχεται κρούειν, μὴ τολμῶν ὡς ἔτυ χεν εἰσελθεῖν· οὕτως κἀνταῦθα προστάττεται διὰ τῶν κωδώνων βαδίζειν καὶ κτύπον ἀποτελεῖν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς σκηνῆς καὶ τοῦ ἱερέως κατεγρά ψαμεν. Νεφέλη δὲ ἦν ἡμέρας ἐπ' αὐτὴν, καὶ πῦρ τὴν νύ κτα, ἐναντίον παντὸς Ἰσραὴλ ἐν πάσαις ταῖς ἀναζυ- γαῖς αὐτῶν, καθὰ γέγραπται. Συνεχῶς δὲ βασταγαί ἐμπόρων, μάλιστα Ισμαηλιτῶν καὶ Μαδιανιτῶν πρὸς αὐτοὺς συνερχόντων ὡς ἀφθόνως αὐτοῖς πάντα χορηγεῖσθαι τοῦ Θεοῦ τὰ κατ' αὐτοὺς προνοουμένου, καθά γέγραπται ἐν τῷ Δευτερονομία, οὕτως· Διά γνωθι πῶς διῆλθες τὴν ἔρημον την μεγάλην καὶ φοβερὰν ἐκείνην· ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη Κύριος ὁ Θεός σου μετὰ σοῦ· οὐκ ἐπεδεήθης ῥήματος καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ ἑτέρως λέγει, τὰ ἱμάτιά σου οὐ κατετρίβη ἀπὸ σοῦ, οἱ πόδες οὐκ ἐτυλώθησαν, ἰδοὺ τεσσαράκοντα έτη. Καὶ γνώσῃ τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὡς εἴ τις ἄνθρωπος παιδεύσῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, οὕτω Κύριος ὁ Θεός σου παιδεύσει σε καὶ πάλιν ὁμοίως, "Ηγαγεν ὑμᾶς μ' ἔτη ἐν τῇ ἐρή μῳ, οὐκ ἐπαλαιώθη τὰ ἱμάτια ὑμῶν, καὶ τὰ ὑπο- δήματα ὑμῶν οὐ κατετρίβη ἀπὸ τῶν ποδῶν ὑμῶν. Οὐ γὰρ ὡς τινες τερατολόγοι, μάλιστα οἱ τῆς κατα- τομῆς, ὑπενόησαν, μὴ παλαιωθῆναι όλως αυτόχρημα τὰ ἱμάτια αὐτῶν καὶ τὰ ὑποδήματα, τὸ οὕτως εἰπεῖν τὸν Μωσέα· ἀλλ' ὅτι οὐδὲν αὐτοῖς, φησίν, ἔλειψεν ἐν τῇ ἐρήμῳ, τῶν ἐμπόρων συνεχῶς τὰ ἐπιτήδεια προσ- κομιζόντων. Η γὰρ ἂν κατ' αὐτοὺς τὰ γεννώμενα ἐν τῇ ἐρήμῳ παιδία πῶς ἐνῆν τοῖς πατρικοῖς ἱματίοις καὶ ὑποδήμασι χρῆσθαι, τελείων ὄντων, αὐτῶν δὲ σμικροτάτων; Πῶς δὲ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προβ σεως καθ' ἡμέραν νεαρούς κεκελευσμένοι ποιεῖν, μὴ τῶν ἐμπόρων αὐτοῖς κομιζόντων τὸν σίτον; Ιστε γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἐγόγγυζον λέγοντες, Μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ἡ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτοῦ; "Η πόθεν αὐτοῖς σεμίδαλις, ἵνα τὰ λάγανα ποιῶσιν, ἢ λαγχηρὰ δέρματα καὶ κυανὰ εἰς τὰς δια φθέρας τῆς σκηνῆς, εἰ μὴ ἐκ τῶν ἐμπόρων ἡγόρα ζον ; Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι ἐχορήγουν οἱ ἔμποροι προνοία τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τοῦ Μωϋσέως, εἶχον δὲ καὶ τὸν πλοῦτον τῶν Αἰγυ- πτίων, ὡς ἀχαρίστοις λοιπὸν καὶ ἀπίστοις, παράδοξα ἐποίει, ποτὲ μὲν ὕδωρ ἄφθονον ἐκ πέτρας, ποτὲ δὲ μάννα ἐξ οὐρανοῦ, ποτὲ δὲ ὁρτυγομήτραν ἐκ θαλάτε της ἐπὶ λ' ἡμέρας χορηγήσας, αὖθις σωφρονίζων ἐπαίδευε πληγαῖς, ποτὲ μὲν πυρί καταναλίσκων μέσ ρος τῆς παρεμβολῆς, ποτὲ δὲ θανάτῳ θραύων κδ' χιλιάδας, ποτὲ δὲ δι᾿ ὄψεων, ποτὲ δὲ καὶ τοὺς περὶ Δαθαν καὶ ᾿Αβειρών και Κορέ θεηλάτῳ ὀργῇ ἡ γῆ ζώντας πανοικεὶ καὶ κτήνεσι κατέπις· διδάσκων μὴ Η COSME INDICOPLEUSTÆ 2:6 catur : reliqua demum ad decorem concinnata sunt. Tintinnabula autem aurea et mala punica, ut so- nitum ederent : quo signo vetitum erat, ne quis in Sancta ingredi presumeret, donec ille vocem emi- sisset. Quemadmodum enim si quis optimates adire velit, nisi quempiam indicantem sibi reperiat, primo pulsat, nec ita facile ingredi audet; ita ju- betur hic sacerdos cum tintinnabulis incedere ac sonitum emittere. Et hæc quidem de tabernaculo et de sacerdote descripsimus. $3 , B (sic), Nubes autem ipsi tabernaculo interdiu immine- bat, noctu vero ignis; idque in conspectu totius Israelis, quandocunque proficisci vellent, ut scri- ptum est. Cum porro mercatores, maxime Ismaelitæ et Madianitz, commeatum ipsis frequenter advehe- rent, abunde omnia, Deo ipsis prospiciente, suppe- ditahantur, ut scriptum est in Deuteronomio: Agro- sce quomodo pertransieris solitudinem hanc magnam et terribilem; ecce quadraginta annis Dominus Deus luus tecum, el nihil tibi defuit "; idipsum alibi dicit : Vestimenta tua non delrila sunt, pedes iui non otcalluerunt, ecce quadraginta annis. Et recogi- tabis in corde tuo, quia sicut erudiet homo filium suum, sic Dominus Deus erudiet te ac similiter iterum : Deduxit vos quadraginta annis in deserto : vestimenta vestra non velustate consumpta sunt, et calceamenta vestra non detrita sunt a pedibus ve- siris ". Neque enim, ut quidam portentorum fabu- latores, maximeque qui ex circumcisione sunt, arbi- C trantur, vestimenta et calceamenta eorum non de- trita sunt, etiamsi Moyses ita loqui videtur; sed ait, nibil ipsis in solitudine defuisse, quia mercatores frequenter ipsis necessaria subministrabant. Alias enim dicant, quæso, qui potuissent infantes in de- serto nati, paternis vestimentis et calceamentis uti, in tauto staturæ discrimine? Qui panes proposi- tionis quotidie recentes conficere jussi fuissent nisi ipsis mercatores frumentum advexissent? Scitis eos illa de causa murinurasse ac dixisse : Nunquid et panem potest dare, aut parare mensam populo suo "? Aut unde ipsis simila, ut placentas facerent, et hyacinthinæ cæruleæque pelles ad ta- bernaculi tentoria, nisi a mercatoribus emissent? Quia enim ea mercalores, Dei providentia, submi- nistrabant, et tamen illi murmurabant contra Deum el contra Moysen, etsi Ægyptiorum divitias possi- derent; ideo ipsis ut ingratis et incredulis mirabi- lia patrabat: ac modo aquam ex petra large emit- tebat, modo manna de cœlo, modo coturnicem ex mari per triginta dies suppeditans; rursus eos pla- fis castigabat, aliquando partem castrorum igne consumens, aliquando viginti duo millia morte af- ficiens, mox serpentes immittens, mox Dathan, Abi- ron et Core cue) sociis ira divinitus immissa cum tota domo ac jumentis viventes hiatu terræ devo- rans ; docensque ne increduli neque ingrati Deo es- ps feut. 13, 7. .. D » Deut. vin, 3. Deut. xxix, 4. Psal. LXXVII, 29.

Α σπέρμα ὃ ἐπήγγελται, διαταγεὶς δι' ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Διὰ τοῦτο ὁ νόμος προσετέθη, ἵνα φυλαχθῇ δι' αὐτοῦ καὶ τῆς ἱερατείας φρουρούμενον τὸ ἔθνος τὸ τὰς ἐπαγγελίας λαβόν, τουτέστι τὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ μὴ μίξις τις γένηται αὐτοῦ μετὰ ἑτέρου έθνους· ὅπως ὁ προκηρυττόμενος ἐξ αὐτοῦ γνώριμος τοῖς πᾶσιν ὑπάρχῃ, δι' οὗ κόσμος ἀνακαινίζεται, καὶ ὁ σκοπὸς καὶ ἡ ἄνωθεν οἰκονομία τοῦ Θεοῦ πληροῦται. Σκοπός γὰρ ἦν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τῷ Θεῷ ἑτέροις μεταδούναι τοῦ εἶναι καὶ μετ τασχεῖν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, λόγου τε καὶ γνώσεως καὶ ἀθανασίας καὶ μακαριότητος καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ὅσον ἐνδέχεται μετασχεῖν τὸν μετέχοντα. Καὶ ἐπειδή- περ τὸ θεῖον μόνον ἀδίδακτον, καὶ αὐτόχρημα αληθής γνωσίς ἐστι, τῶν δὲ ἀλόγων ἴδιον φυσικαῖς ὁρμαῖς κινεῖσθαι ἄνευ λόγου καὶ ἀληθοῦς γνώσεως· ὁμοίως καὶ τῶν ἀψύχων ἀμοιρούντων τὸ παράπαν κινήσεώς τε καὶ ὁρμῆς φυσικῆς καὶ γνώσεως, μέσους τινάς, ὡς ἐνεδέχετο, εἶναι τοὺς λογικοὺς ποιήσας ὁ φιλάν- θρωπος Θεός, δεκτικοὺς ἐπιστήμης διὰ μαθήσεως καὶ πείρας, ἐδοκίμασε, καὶ ἐποίησε κατὰ τὴν ἄνωθεν αὐτοῦ σκοπὸν, τὴν μέλλουσαν κατάστασιν, τουτέστι τὸν ἄνω χῶρον. Πρῶτον δὲ ὁρίσας ταύτην την κατάστασιν, ἐν {περ καὶ παιδευτηρίῳ χρησίμῳ χρησάμενος πρὸς τὸ ἡμῖν συμβαλλόμενον, θνητὴν δὲ καὶ τρεπτὴν ἀπειρο γάσατο, πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς διακριτική και λο γικῇ ἕξει τῶν καλῶν τὴν μετουσίαν κτάσθαι, τῶν δὲ κακῶν ἀποστρέφεσθαι. Διὸ καὶ ἡδέα καὶ λυπηρά έχει ή νῦν κατάστασις· ἵνα καθ᾿ ἑκάστην ἐν αὐτοῖς αναστρεφόμενοι, τὰ μὲν φεύγωμεν, τῶν δὲ ἀντεχώ μεθα. Διὰ τοῦτο καὶ νόμοι, καὶ ἀπειλαὶ, καὶ κολα- στήρια, τοῦ κακοῦ τὴν ὁρμὴν ἡμῶν ἀνακόπτοντα. Τελευταῖον δὲ καὶ ὁ δοκῶν μὲν κατ' ὀργὴν εἶναι θά νατος, κατὰ δὲ τὸ ἀληθὲς παῦλαν παρέχων τῇ μοχ θηρα ταύτῃ ζωῇ καὶ τῷ παιδευτηρίῳ, καθὰ καὶ τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ ὁ Θεὸς κατ' οἰκονομίαν ἐπήνεγκε, μισητὴν αὐτῷ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενος, καὶ που θητὴν ποιῶν τὴν δικαιοσύνην· προτρεπόμενος αυτόν τε καὶ πάντας δι' αὐτοῦ, εἰς τὴν προητοιμασμένην ἡμῖν κατάστασιν, βασιλείαν τε αἰώνιον καὶ δικαιοσύ νην καὶ ἁγιασμὸν καὶ ἀπολύτρωσιν και μακαριότη- τα, ἅπερ καὶ ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ ἐξ ἀρχῆς ἠβούλετο. Επιρρίπτει τοίνυν ὁ Θεὸς σοφῶς, καὶ πάνυ σοφῶς, τῇ ἁμαρτία τοῦ πρωτοπλάστου ἀνθρώπου τὸν θάνα- τον, ὡς κατ' ὀργὴν, ἵνα μισητὴν αὐτῷ ταύτην ἀπερ γάζηται· εἶτα λοιπὸν πάλιν, ἵνα μὴ ἐκ κακῶν ἄνθρωπος ἀπελπιστίαν νοσήσῃ, ἐπιμελεῖται αὐτοῦ ὡς πατήρ τέκνον, καὶ ποιεῖ αὐτῷ χιτῶνας· εἶτα ἐκδικεῖ τὸ αἷμα τοῦ ᾿Αβελ, τὸν Ενώχ μετατίθησιν, ὥστε καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου μὴ κρατεῖν ἐπ' αὐτοῦ· τὸν Νῶς διασώζει ἐκ τοῦ κοσμικού ναυαγίου, τὸν Ἀβραὰμ ἐκλέγεται, ἀφ' οὗ καὶ διὰ τοῦ σπέρ ματος ἐργάζεται τὴν ἀνάκτισιν τοῦ κόσμου, τὸν Ἰσαὰκ, τὸν Ἰακὼς, τοὺς πατριάρχας, καὶ τούτων τὰ τέκνα καὶ τὰς ἐκ τούτων δώδεκα φυλάς, ἅπερ καὶ μετά βραχίονος υψηλού λυτροῦται τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, καθοδηγήσας τὴν ἔρημον, θαυμαστώς COSME INDICOPLEUSTÆ mama mediatoris; ac si diceret : Idro lex addita est, ut per illam et per sacerdotium, gens illa cu- stodiretur, quæ promissa acceperat, scilicet genus Abraham; ac me illius commistio ulla cum alia gente fieret, ut hinc is, qui prænuntiatus fuerat, omnibus notus esset : per quem mundus renovatur, as scopus ille pristinus economiaque Dei impletur. Jam olim quippe et a principio scopus et proposi- tum Dei erat aliis etiam exsistentiam ac bonitatis suæ participationem tradere, itemque rationem, co- gnitionem, immortalitatem, beatitnlinem, ac omnis boni, pro facultate et captu, participationem. At quandoquidem Numen soluin doceri nequit, ac sola per se vera cognitio est, brutorum vero pro- prium est, ut naturæ impetu ferantur sine ulla ra- tione ac vera cognitione, ac cum similiter inanimata omni prorsus motu et impetu atqque cognitione ca- reaut, ceu medios quosdam rationabiles constituit clemens ille Deus, scientiæ per disciplinam et expe- rientiam capaces probationi tradidit: et secundum pristinum illud propoșitum, futurum statum, id est, Supremium locum, efecit. Cum autem primo præsentem statum et vitam esse definivisset, qua ceu schola nobis consentanea uteretur, hanc vitam mortalem et mutabilem effe- cit, ut nos, internoscendi et ratiocinandi vi præeliti, bonorum participatione frui et a malis declinare possemus. Quamobrem præsens vita jucundis et tristibus peruista est, ut, quotidie in illis versantes, alia fugeremus, alia assequi niteremur. Ideo leges dantur, comminationes et supplicia, quæ appetitum nostrum a malo absterreant. Denique mors ipsa, que ab ejus ira profecta videtur, revera quies et Lujus calamitosæ vitæ et scholæ cessatio reputanda est : qua ratione illam primo homini Deus ex pro- videntia intulit, ut peccatum illi perosum, justitiam vero desiderabilem redderet, insitans illum, ac ejus opera universos, ad futuram nobis paratam vitam, alernunque regnum, justitiam, sanctificationem, roulemptionem et beatitudinem : quod erat pristinum ab initio Dei consilium. Deus igitur sapienter, imo sapientissime peccato primi hominis, ceu ira per- mous, mortem injicit, ut ipsi perosum illud red- deret. Deinde ne malis obrutus homo in desperatio- nem iret, ejus, tanquan filii pater, curam gerit, ipsique tunicas consuit : hinc Abelis sanguinem ul- ciscitur, Enochum transfert, ita ut mortis decretum in eum non obtineret, Noe ex mundi naufragio ser- vat, Abrahamum eligit, ex enjus semine mundi ve- novationem efli; it; necnon Isaneum, Jacobum, pa- triarchas egrumque filios, duodecimque tribus ex illis ortas : quas cum brachio excelso ab Ægyptio- rum servitute redimit, in deserto mirabiliter dedu- cit, descriptam ipsis legem tradit : ac populo in co- hortes distribut: Palæstinam in sortes divisam tra- dit possidemdam. Prophetas ipsis excitavit Davidem primum regem corum, Samuelem, Eliam tantum B C D

Α σπέρμα ὃ ἐπήγγελται, διαταγεὶς δι' ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Διὰ τοῦτο ὁ νόμος προσετέθη, ἵνα φυλαχθῇ δι' αὐτοῦ καὶ τῆς ἱερατείας φρουρούμενον τὸ ἔθνος τὸ τὰς ἐπαγγελίας λαβόν, τουτέστι τὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ μὴ μίξις τις γένηται αὐτοῦ μετὰ ἑτέρου έθνους· ὅπως ὁ προκηρυττόμενος ἐξ αὐτοῦ γνώριμος τοῖς πᾶσιν ὑπάρχῃ, δι' οὗ κόσμος ἀνακαινίζεται, καὶ ὁ σκοπὸς καὶ ἡ ἄνωθεν οἰκονομία τοῦ Θεοῦ πληροῦται. Σκοπός γὰρ ἦν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τῷ Θεῷ ἑτέροις μεταδούναι τοῦ εἶναι καὶ μετ τασχεῖν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, λόγου τε καὶ γνώσεως καὶ ἀθανασίας καὶ μακαριότητος καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ὅσον ἐνδέχεται μετασχεῖν τὸν μετέχοντα. Καὶ ἐπειδή- περ τὸ θεῖον μόνον ἀδίδακτον, καὶ αὐτόχρημα αληθής γνωσίς ἐστι, τῶν δὲ ἀλόγων ἴδιον φυσικαῖς ὁρμαῖς κινεῖσθαι ἄνευ λόγου καὶ ἀληθοῦς γνώσεως· ὁμοίως καὶ τῶν ἀψύχων ἀμοιρούντων τὸ παράπαν κινήσεώς τε καὶ ὁρμῆς φυσικῆς καὶ γνώσεως, μέσους τινάς, ὡς ἐνεδέχετο, εἶναι τοὺς λογικοὺς ποιήσας ὁ φιλάν- θρωπος Θεός, δεκτικοὺς ἐπιστήμης διὰ μαθήσεως καὶ πείρας, ἐδοκίμασε, καὶ ἐποίησε κατὰ τὴν ἄνωθεν αὐτοῦ σκοπὸν, τὴν μέλλουσαν κατάστασιν, τουτέστι τὸν ἄνω χῶρον. Πρῶτον δὲ ὁρίσας ταύτην την κατάστασιν, ἐν {περ καὶ παιδευτηρίῳ χρησίμῳ χρησάμενος πρὸς τὸ ἡμῖν συμβαλλόμενον, θνητὴν δὲ καὶ τρεπτὴν ἀπειρο γάσατο, πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς διακριτική και λο γικῇ ἕξει τῶν καλῶν τὴν μετουσίαν κτάσθαι, τῶν δὲ κακῶν ἀποστρέφεσθαι. Διὸ καὶ ἡδέα καὶ λυπηρά έχει ή νῦν κατάστασις· ἵνα καθ᾿ ἑκάστην ἐν αὐτοῖς αναστρεφόμενοι, τὰ μὲν φεύγωμεν, τῶν δὲ ἀντεχώ μεθα. Διὰ τοῦτο καὶ νόμοι, καὶ ἀπειλαὶ, καὶ κολα- στήρια, τοῦ κακοῦ τὴν ὁρμὴν ἡμῶν ἀνακόπτοντα. Τελευταῖον δὲ καὶ ὁ δοκῶν μὲν κατ' ὀργὴν εἶναι θά νατος, κατὰ δὲ τὸ ἀληθὲς παῦλαν παρέχων τῇ μοχ θηρα ταύτῃ ζωῇ καὶ τῷ παιδευτηρίῳ, καθὰ καὶ τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ ὁ Θεὸς κατ' οἰκονομίαν ἐπήνεγκε, μισητὴν αὐτῷ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενος, καὶ που θητὴν ποιῶν τὴν δικαιοσύνην· προτρεπόμενος αυτόν τε καὶ πάντας δι' αὐτοῦ, εἰς τὴν προητοιμασμένην ἡμῖν κατάστασιν, βασιλείαν τε αἰώνιον καὶ δικαιοσύ νην καὶ ἁγιασμὸν καὶ ἀπολύτρωσιν και μακαριότη- τα, ἅπερ καὶ ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ ἐξ ἀρχῆς ἠβούλετο. Επιρρίπτει τοίνυν ὁ Θεὸς σοφῶς, καὶ πάνυ σοφῶς, τῇ ἁμαρτία τοῦ πρωτοπλάστου ἀνθρώπου τὸν θάνα- τον, ὡς κατ' ὀργὴν, ἵνα μισητὴν αὐτῷ ταύτην ἀπερ γάζηται· εἶτα λοιπὸν πάλιν, ἵνα μὴ ἐκ κακῶν ἄνθρωπος ἀπελπιστίαν νοσήσῃ, ἐπιμελεῖται αὐτοῦ ὡς πατήρ τέκνον, καὶ ποιεῖ αὐτῷ χιτῶνας· εἶτα ἐκδικεῖ τὸ αἷμα τοῦ ᾿Αβελ, τὸν Ενώχ μετατίθησιν, ὥστε καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου μὴ κρατεῖν ἐπ' αὐτοῦ· τὸν Νῶς διασώζει ἐκ τοῦ κοσμικού ναυαγίου, τὸν Ἀβραὰμ ἐκλέγεται, ἀφ' οὗ καὶ διὰ τοῦ σπέρ ματος ἐργάζεται τὴν ἀνάκτισιν τοῦ κόσμου, τὸν Ἰσαὰκ, τὸν Ἰακὼς, τοὺς πατριάρχας, καὶ τούτων τὰ τέκνα καὶ τὰς ἐκ τούτων δώδεκα φυλάς, ἅπερ καὶ μετά βραχίονος υψηλού λυτροῦται τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, καθοδηγήσας τὴν ἔρημον, θαυμαστώς COSME INDICOPLEUSTÆ mama mediatoris; ac si diceret : Idro lex addita est, ut per illam et per sacerdotium, gens illa cu- stodiretur, quæ promissa acceperat, scilicet genus Abraham; ac me illius commistio ulla cum alia gente fieret, ut hinc is, qui prænuntiatus fuerat, omnibus notus esset : per quem mundus renovatur, as scopus ille pristinus economiaque Dei impletur. Jam olim quippe et a principio scopus et proposi- tum Dei erat aliis etiam exsistentiam ac bonitatis suæ participationem tradere, itemque rationem, co- gnitionem, immortalitatem, beatitnlinem, ac omnis boni, pro facultate et captu, participationem. At quandoquidem Numen soluin doceri nequit, ac sola per se vera cognitio est, brutorum vero pro- prium est, ut naturæ impetu ferantur sine ulla ra- tione ac vera cognitione, ac cum similiter inanimata omni prorsus motu et impetu atqque cognitione ca- reaut, ceu medios quosdam rationabiles constituit clemens ille Deus, scientiæ per disciplinam et expe- rientiam capaces probationi tradidit: et secundum pristinum illud propoșitum, futurum statum, id est, Supremium locum, efecit. Cum autem primo præsentem statum et vitam esse definivisset, qua ceu schola nobis consentanea uteretur, hanc vitam mortalem et mutabilem effe- cit, ut nos, internoscendi et ratiocinandi vi præeliti, bonorum participatione frui et a malis declinare possemus. Quamobrem præsens vita jucundis et tristibus peruista est, ut, quotidie in illis versantes, alia fugeremus, alia assequi niteremur. Ideo leges dantur, comminationes et supplicia, quæ appetitum nostrum a malo absterreant. Denique mors ipsa, que ab ejus ira profecta videtur, revera quies et Lujus calamitosæ vitæ et scholæ cessatio reputanda est : qua ratione illam primo homini Deus ex pro- videntia intulit, ut peccatum illi perosum, justitiam vero desiderabilem redderet, insitans illum, ac ejus opera universos, ad futuram nobis paratam vitam, alernunque regnum, justitiam, sanctificationem, roulemptionem et beatitudinem : quod erat pristinum ab initio Dei consilium. Deus igitur sapienter, imo sapientissime peccato primi hominis, ceu ira per- mous, mortem injicit, ut ipsi perosum illud red- deret. Deinde ne malis obrutus homo in desperatio- nem iret, ejus, tanquan filii pater, curam gerit, ipsique tunicas consuit : hinc Abelis sanguinem ul- ciscitur, Enochum transfert, ita ut mortis decretum in eum non obtineret, Noe ex mundi naufragio ser- vat, Abrahamum eligit, ex enjus semine mundi ve- novationem efli; it; necnon Isaneum, Jacobum, pa- triarchas egrumque filios, duodecimque tribus ex illis ortas : quas cum brachio excelso ab Ægyptio- rum servitute redimit, in deserto mirabiliter dedu- cit, descriptam ipsis legem tradit : ac populo in co- hortes distribut: Palæstinam in sortes divisam tra- dit possidemdam. Prophetas ipsis excitavit Davidem primum regem corum, Samuelem, Eliam tantum B C D

Α σπέρμα ὃ ἐπήγγελται, διαταγεὶς δι' ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Διὰ τοῦτο ὁ νόμος προσετέθη, ἵνα φυλαχθῇ δι' αὐτοῦ καὶ τῆς ἱερατείας φρουρούμενον τὸ ἔθνος τὸ τὰς ἐπαγγελίας λαβόν, τουτέστι τὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ μὴ μίξις τις γένηται αὐτοῦ μετὰ ἑτέρου έθνους· ὅπως ὁ προκηρυττόμενος ἐξ αὐτοῦ γνώριμος τοῖς πᾶσιν ὑπάρχῃ, δι' οὗ κόσμος ἀνακαινίζεται, καὶ ὁ σκοπὸς καὶ ἡ ἄνωθεν οἰκονομία τοῦ Θεοῦ πληροῦται. Σκοπός γὰρ ἦν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τῷ Θεῷ ἑτέροις μεταδούναι τοῦ εἶναι καὶ μετ τασχεῖν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, λόγου τε καὶ γνώσεως καὶ ἀθανασίας καὶ μακαριότητος καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ὅσον ἐνδέχεται μετασχεῖν τὸν μετέχοντα. Καὶ ἐπειδή- περ τὸ θεῖον μόνον ἀδίδακτον, καὶ αὐτόχρημα αληθής γνωσίς ἐστι, τῶν δὲ ἀλόγων ἴδιον φυσικαῖς ὁρμαῖς κινεῖσθαι ἄνευ λόγου καὶ ἀληθοῦς γνώσεως· ὁμοίως καὶ τῶν ἀψύχων ἀμοιρούντων τὸ παράπαν κινήσεώς τε καὶ ὁρμῆς φυσικῆς καὶ γνώσεως, μέσους τινάς, ὡς ἐνεδέχετο, εἶναι τοὺς λογικοὺς ποιήσας ὁ φιλάν- θρωπος Θεός, δεκτικοὺς ἐπιστήμης διὰ μαθήσεως καὶ πείρας, ἐδοκίμασε, καὶ ἐποίησε κατὰ τὴν ἄνωθεν αὐτοῦ σκοπὸν, τὴν μέλλουσαν κατάστασιν, τουτέστι τὸν ἄνω χῶρον. Πρῶτον δὲ ὁρίσας ταύτην την κατάστασιν, ἐν {περ καὶ παιδευτηρίῳ χρησίμῳ χρησάμενος πρὸς τὸ ἡμῖν συμβαλλόμενον, θνητὴν δὲ καὶ τρεπτὴν ἀπειρο γάσατο, πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς διακριτική και λο γικῇ ἕξει τῶν καλῶν τὴν μετουσίαν κτάσθαι, τῶν δὲ κακῶν ἀποστρέφεσθαι. Διὸ καὶ ἡδέα καὶ λυπηρά έχει ή νῦν κατάστασις· ἵνα καθ᾿ ἑκάστην ἐν αὐτοῖς αναστρεφόμενοι, τὰ μὲν φεύγωμεν, τῶν δὲ ἀντεχώ μεθα. Διὰ τοῦτο καὶ νόμοι, καὶ ἀπειλαὶ, καὶ κολα- στήρια, τοῦ κακοῦ τὴν ὁρμὴν ἡμῶν ἀνακόπτοντα. Τελευταῖον δὲ καὶ ὁ δοκῶν μὲν κατ' ὀργὴν εἶναι θά νατος, κατὰ δὲ τὸ ἀληθὲς παῦλαν παρέχων τῇ μοχ θηρα ταύτῃ ζωῇ καὶ τῷ παιδευτηρίῳ, καθὰ καὶ τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ ὁ Θεὸς κατ' οἰκονομίαν ἐπήνεγκε, μισητὴν αὐτῷ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενος, καὶ που θητὴν ποιῶν τὴν δικαιοσύνην· προτρεπόμενος αυτόν τε καὶ πάντας δι' αὐτοῦ, εἰς τὴν προητοιμασμένην ἡμῖν κατάστασιν, βασιλείαν τε αἰώνιον καὶ δικαιοσύ νην καὶ ἁγιασμὸν καὶ ἀπολύτρωσιν και μακαριότη- τα, ἅπερ καὶ ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ ἐξ ἀρχῆς ἠβούλετο. Επιρρίπτει τοίνυν ὁ Θεὸς σοφῶς, καὶ πάνυ σοφῶς, τῇ ἁμαρτία τοῦ πρωτοπλάστου ἀνθρώπου τὸν θάνα- τον, ὡς κατ' ὀργὴν, ἵνα μισητὴν αὐτῷ ταύτην ἀπερ γάζηται· εἶτα λοιπὸν πάλιν, ἵνα μὴ ἐκ κακῶν ἄνθρωπος ἀπελπιστίαν νοσήσῃ, ἐπιμελεῖται αὐτοῦ ὡς πατήρ τέκνον, καὶ ποιεῖ αὐτῷ χιτῶνας· εἶτα ἐκδικεῖ τὸ αἷμα τοῦ ᾿Αβελ, τὸν Ενώχ μετατίθησιν, ὥστε καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου μὴ κρατεῖν ἐπ' αὐτοῦ· τὸν Νῶς διασώζει ἐκ τοῦ κοσμικού ναυαγίου, τὸν Ἀβραὰμ ἐκλέγεται, ἀφ' οὗ καὶ διὰ τοῦ σπέρ ματος ἐργάζεται τὴν ἀνάκτισιν τοῦ κόσμου, τὸν Ἰσαὰκ, τὸν Ἰακὼς, τοὺς πατριάρχας, καὶ τούτων τὰ τέκνα καὶ τὰς ἐκ τούτων δώδεκα φυλάς, ἅπερ καὶ μετά βραχίονος υψηλού λυτροῦται τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, καθοδηγήσας τὴν ἔρημον, θαυμαστώς COSME INDICOPLEUSTÆ mama mediatoris; ac si diceret : Idro lex addita est, ut per illam et per sacerdotium, gens illa cu- stodiretur, quæ promissa acceperat, scilicet genus Abraham; ac me illius commistio ulla cum alia gente fieret, ut hinc is, qui prænuntiatus fuerat, omnibus notus esset : per quem mundus renovatur, as scopus ille pristinus economiaque Dei impletur. Jam olim quippe et a principio scopus et proposi- tum Dei erat aliis etiam exsistentiam ac bonitatis suæ participationem tradere, itemque rationem, co- gnitionem, immortalitatem, beatitnlinem, ac omnis boni, pro facultate et captu, participationem. At quandoquidem Numen soluin doceri nequit, ac sola per se vera cognitio est, brutorum vero pro- prium est, ut naturæ impetu ferantur sine ulla ra- tione ac vera cognitione, ac cum similiter inanimata omni prorsus motu et impetu atqque cognitione ca- reaut, ceu medios quosdam rationabiles constituit clemens ille Deus, scientiæ per disciplinam et expe- rientiam capaces probationi tradidit: et secundum pristinum illud propoșitum, futurum statum, id est, Supremium locum, efecit. Cum autem primo præsentem statum et vitam esse definivisset, qua ceu schola nobis consentanea uteretur, hanc vitam mortalem et mutabilem effe- cit, ut nos, internoscendi et ratiocinandi vi præeliti, bonorum participatione frui et a malis declinare possemus. Quamobrem præsens vita jucundis et tristibus peruista est, ut, quotidie in illis versantes, alia fugeremus, alia assequi niteremur. Ideo leges dantur, comminationes et supplicia, quæ appetitum nostrum a malo absterreant. Denique mors ipsa, que ab ejus ira profecta videtur, revera quies et Lujus calamitosæ vitæ et scholæ cessatio reputanda est : qua ratione illam primo homini Deus ex pro- videntia intulit, ut peccatum illi perosum, justitiam vero desiderabilem redderet, insitans illum, ac ejus opera universos, ad futuram nobis paratam vitam, alernunque regnum, justitiam, sanctificationem, roulemptionem et beatitudinem : quod erat pristinum ab initio Dei consilium. Deus igitur sapienter, imo sapientissime peccato primi hominis, ceu ira per- mous, mortem injicit, ut ipsi perosum illud red- deret. Deinde ne malis obrutus homo in desperatio- nem iret, ejus, tanquan filii pater, curam gerit, ipsique tunicas consuit : hinc Abelis sanguinem ul- ciscitur, Enochum transfert, ita ut mortis decretum in eum non obtineret, Noe ex mundi naufragio ser- vat, Abrahamum eligit, ex enjus semine mundi ve- novationem efli; it; necnon Isaneum, Jacobum, pa- triarchas egrumque filios, duodecimque tribus ex illis ortas : quas cum brachio excelso ab Ægyptio- rum servitute redimit, in deserto mirabiliter dedu- cit, descriptam ipsis legem tradit : ac populo in co- hortes distribut: Palæstinam in sortes divisam tra- dit possidemdam. Prophetas ipsis excitavit Davidem primum regem corum, Samuelem, Eliam tantum B C D

Α σπέρμα ὃ ἐπήγγελται, διαταγεὶς δι' ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου· ἵνα εἴπῃ, ὅτι Διὰ τοῦτο ὁ νόμος προσετέθη, ἵνα φυλαχθῇ δι' αὐτοῦ καὶ τῆς ἱερατείας φρουρούμενον τὸ ἔθνος τὸ τὰς ἐπαγγελίας λαβόν, τουτέστι τὸ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ μὴ μίξις τις γένηται αὐτοῦ μετὰ ἑτέρου έθνους· ὅπως ὁ προκηρυττόμενος ἐξ αὐτοῦ γνώριμος τοῖς πᾶσιν ὑπάρχῃ, δι' οὗ κόσμος ἀνακαινίζεται, καὶ ὁ σκοπὸς καὶ ἡ ἄνωθεν οἰκονομία τοῦ Θεοῦ πληροῦται. Σκοπός γὰρ ἦν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς τῷ Θεῷ ἑτέροις μεταδούναι τοῦ εἶναι καὶ μετ τασχεῖν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, λόγου τε καὶ γνώσεως καὶ ἀθανασίας καὶ μακαριότητος καὶ παντὸς ἀγαθοῦ ὅσον ἐνδέχεται μετασχεῖν τὸν μετέχοντα. Καὶ ἐπειδή- περ τὸ θεῖον μόνον ἀδίδακτον, καὶ αὐτόχρημα αληθής γνωσίς ἐστι, τῶν δὲ ἀλόγων ἴδιον φυσικαῖς ὁρμαῖς κινεῖσθαι ἄνευ λόγου καὶ ἀληθοῦς γνώσεως· ὁμοίως καὶ τῶν ἀψύχων ἀμοιρούντων τὸ παράπαν κινήσεώς τε καὶ ὁρμῆς φυσικῆς καὶ γνώσεως, μέσους τινάς, ὡς ἐνεδέχετο, εἶναι τοὺς λογικοὺς ποιήσας ὁ φιλάν- θρωπος Θεός, δεκτικοὺς ἐπιστήμης διὰ μαθήσεως καὶ πείρας, ἐδοκίμασε, καὶ ἐποίησε κατὰ τὴν ἄνωθεν αὐτοῦ σκοπὸν, τὴν μέλλουσαν κατάστασιν, τουτέστι τὸν ἄνω χῶρον. Πρῶτον δὲ ὁρίσας ταύτην την κατάστασιν, ἐν {περ καὶ παιδευτηρίῳ χρησίμῳ χρησάμενος πρὸς τὸ ἡμῖν συμβαλλόμενον, θνητὴν δὲ καὶ τρεπτὴν ἀπειρο γάσατο, πρὸς τὸ δύνασθαι ἡμᾶς διακριτική και λο γικῇ ἕξει τῶν καλῶν τὴν μετουσίαν κτάσθαι, τῶν δὲ κακῶν ἀποστρέφεσθαι. Διὸ καὶ ἡδέα καὶ λυπηρά έχει ή νῦν κατάστασις· ἵνα καθ᾿ ἑκάστην ἐν αὐτοῖς αναστρεφόμενοι, τὰ μὲν φεύγωμεν, τῶν δὲ ἀντεχώ μεθα. Διὰ τοῦτο καὶ νόμοι, καὶ ἀπειλαὶ, καὶ κολα- στήρια, τοῦ κακοῦ τὴν ὁρμὴν ἡμῶν ἀνακόπτοντα. Τελευταῖον δὲ καὶ ὁ δοκῶν μὲν κατ' ὀργὴν εἶναι θά νατος, κατὰ δὲ τὸ ἀληθὲς παῦλαν παρέχων τῇ μοχ θηρα ταύτῃ ζωῇ καὶ τῷ παιδευτηρίῳ, καθὰ καὶ τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ ὁ Θεὸς κατ' οἰκονομίαν ἐπήνεγκε, μισητὴν αὐτῷ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενος, καὶ που θητὴν ποιῶν τὴν δικαιοσύνην· προτρεπόμενος αυτόν τε καὶ πάντας δι' αὐτοῦ, εἰς τὴν προητοιμασμένην ἡμῖν κατάστασιν, βασιλείαν τε αἰώνιον καὶ δικαιοσύ νην καὶ ἁγιασμὸν καὶ ἀπολύτρωσιν και μακαριότη- τα, ἅπερ καὶ ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ ἐξ ἀρχῆς ἠβούλετο. Επιρρίπτει τοίνυν ὁ Θεὸς σοφῶς, καὶ πάνυ σοφῶς, τῇ ἁμαρτία τοῦ πρωτοπλάστου ἀνθρώπου τὸν θάνα- τον, ὡς κατ' ὀργὴν, ἵνα μισητὴν αὐτῷ ταύτην ἀπερ γάζηται· εἶτα λοιπὸν πάλιν, ἵνα μὴ ἐκ κακῶν ἄνθρωπος ἀπελπιστίαν νοσήσῃ, ἐπιμελεῖται αὐτοῦ ὡς πατήρ τέκνον, καὶ ποιεῖ αὐτῷ χιτῶνας· εἶτα ἐκδικεῖ τὸ αἷμα τοῦ ᾿Αβελ, τὸν Ενώχ μετατίθησιν, ὥστε καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου μὴ κρατεῖν ἐπ' αὐτοῦ· τὸν Νῶς διασώζει ἐκ τοῦ κοσμικού ναυαγίου, τὸν Ἀβραὰμ ἐκλέγεται, ἀφ' οὗ καὶ διὰ τοῦ σπέρ ματος ἐργάζεται τὴν ἀνάκτισιν τοῦ κόσμου, τὸν Ἰσαὰκ, τὸν Ἰακὼς, τοὺς πατριάρχας, καὶ τούτων τὰ τέκνα καὶ τὰς ἐκ τούτων δώδεκα φυλάς, ἅπερ καὶ μετά βραχίονος υψηλού λυτροῦται τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, καθοδηγήσας τὴν ἔρημον, θαυμαστώς COSME INDICOPLEUSTÆ mama mediatoris; ac si diceret : Idro lex addita est, ut per illam et per sacerdotium, gens illa cu- stodiretur, quæ promissa acceperat, scilicet genus Abraham; ac me illius commistio ulla cum alia gente fieret, ut hinc is, qui prænuntiatus fuerat, omnibus notus esset : per quem mundus renovatur, as scopus ille pristinus economiaque Dei impletur. Jam olim quippe et a principio scopus et proposi- tum Dei erat aliis etiam exsistentiam ac bonitatis suæ participationem tradere, itemque rationem, co- gnitionem, immortalitatem, beatitnlinem, ac omnis boni, pro facultate et captu, participationem. At quandoquidem Numen soluin doceri nequit, ac sola per se vera cognitio est, brutorum vero pro- prium est, ut naturæ impetu ferantur sine ulla ra- tione ac vera cognitione, ac cum similiter inanimata omni prorsus motu et impetu atqque cognitione ca- reaut, ceu medios quosdam rationabiles constituit clemens ille Deus, scientiæ per disciplinam et expe- rientiam capaces probationi tradidit: et secundum pristinum illud propoșitum, futurum statum, id est, Supremium locum, efecit. Cum autem primo præsentem statum et vitam esse definivisset, qua ceu schola nobis consentanea uteretur, hanc vitam mortalem et mutabilem effe- cit, ut nos, internoscendi et ratiocinandi vi præeliti, bonorum participatione frui et a malis declinare possemus. Quamobrem præsens vita jucundis et tristibus peruista est, ut, quotidie in illis versantes, alia fugeremus, alia assequi niteremur. Ideo leges dantur, comminationes et supplicia, quæ appetitum nostrum a malo absterreant. Denique mors ipsa, que ab ejus ira profecta videtur, revera quies et Lujus calamitosæ vitæ et scholæ cessatio reputanda est : qua ratione illam primo homini Deus ex pro- videntia intulit, ut peccatum illi perosum, justitiam vero desiderabilem redderet, insitans illum, ac ejus opera universos, ad futuram nobis paratam vitam, alernunque regnum, justitiam, sanctificationem, roulemptionem et beatitudinem : quod erat pristinum ab initio Dei consilium. Deus igitur sapienter, imo sapientissime peccato primi hominis, ceu ira per- mous, mortem injicit, ut ipsi perosum illud red- deret. Deinde ne malis obrutus homo in desperatio- nem iret, ejus, tanquan filii pater, curam gerit, ipsique tunicas consuit : hinc Abelis sanguinem ul- ciscitur, Enochum transfert, ita ut mortis decretum in eum non obtineret, Noe ex mundi naufragio ser- vat, Abrahamum eligit, ex enjus semine mundi ve- novationem efli; it; necnon Isaneum, Jacobum, pa- triarchas egrumque filios, duodecimque tribus ex illis ortas : quas cum brachio excelso ab Ægyptio- rum servitute redimit, in deserto mirabiliter dedu- cit, descriptam ipsis legem tradit : ac populo in co- hortes distribut: Palæstinam in sortes divisam tra- dit possidemdam. Prophetas ipsis excitavit Davidem primum regem corum, Samuelem, Eliam tantum B C D

καὶ δεὺς νόμον ἐγγράφως· καὶ ταξιαρχήσας τὸ ἔθνος, Α κατεκληροδότησεν αὐτοῖς τὴν γῆν Παλαιστίνης· καὶ ήγειρεν αὐτοῖς προφήτας, τὸν Δαυίδ τὸν πρῶτον αὐτῶν βασιλέα, Σαμουήλ, Ηλίαν των τηλικοῦτον, τὸν τούτου μαθητήν Ελισσαίον, τοὺς δώδεκα καὶ τοὺς τέσσαρας τους μεγάλους προφητεύσαντας τὴν ἔλευσιν τοῦ ἐξ αὐτῶν ἐγειρομένου κατὰ σάρκα Δε- σπότου Χριστοῦ, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ γίνεται καὶ πλη- ρονται ὁ ἐξ ἀρχῆς σκοπὸς καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ ἡ μεγάλη καὶ σωτηριώδης. Ὥσπερ γὰρ ᾠκονόμησε διὰ τῆς ἁμαρτίας τοῦ πρωτοπλάστου ανθρώπου παρο εισαγαγεῖν τὸν θάνατον, οὕτω καὶ διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα, τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ἀνάκτισιν καὶ τὴν ἀνακεφαλαίωσιν πάσης τῆς κτίσεως. "Ωσπερ γάρ φησιν ὁ Παῦλος, Δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος καὶ δι' ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρών εἰσήχθη ἐν τῇ γῇ. Αὕτη ἡ μεγάλη σωτηρία καὶ οἱ κονομία καὶ σοφία τοῦ τὰ πάντα παραγαγόντος και πάλιν ἀναχτίζοντος Θεοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ τὰς δύο και ταστάσεις ἐξ ἀρχῆς πεποίηκε, καὶ εἰς τὴν μέλλου σαν μετὰ τὴν ἐνθένδε ζωὴν ἀφορᾶ πᾶς ὁ σκοπός τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα, καὶ ἡ ἐλπὶς τῶν Χριστιανῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῷ βαπτί ζεσθαι, εἰ μὴ πρῶτον ὁμολογήσειέ τις τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος ὁμολογίαν, καὶ τῆς ἡμετέρας σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν πιστεύειν, οὐ βαπτίζεται, καὶ συγκαταλέ - γεται μετά Χριστιανῶν, καὶ πιστὸς ἀναγορεύε ται. Οὗτος ὁ σκοπός πάσης τῆς θεοπνεύστου Γρα φῆς. Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης· καὶ ὅτι και τὰ τύπον τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ ὑπὸ Μωϋ- σέως κατασκευασθείσης, δύο χώρους πεποίηκεν ὁ Θεὸς τὸν σύμπαντα κόσμον· λέγω δὴ τοῦτον τὸν κό- σμον· ἐν ᾧ θνητούς καὶ τρεπτοὺς ὡς ἐν παιδευτης ρίῳ ἐδοκίμασε πρῶτον ἡμᾶς διάγειν, καὶ πεπει- βᾶσθαι λυπηρῶν τε καὶ ἡδέων· χωρὶς γὰρ παιδείας μάθησιν γενέσθαι ἀμήχανον. Πᾶσα γὰρ παιδεία, φησί, πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης. Εἰς ὕστερον οὖν πεπειραμένοις λογικῶς ἐδοκίμασε παρα σχεῖν τὰ αἰώνια αὐτοῦ ἀγαθὰ ἐν τῇ μελλούσῃ κατα- στάσει, καὶ κληρώσει τὴν ἑαυτοῦ ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς σκοπόν, οἰκονομήσας ὡς Θεὸς τὰ καθ' ἡμᾶς, ὡς αὐτῷ ἔπρεπε, καὶ ἡμῖν συνέφερε. Διαγράφομεν τοίνυν καὶ τὴν στρατοπεδαρχίαν αὐτῶν τῶν Ἰσραηλιτῶν τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὴν διάβασιν τὴν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἅμα τῷ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Μωσέως, καὶ τὴν κατάπαυσιν αὐτῶν τὴν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ ὅπως ἐκληρονόμησαν τὴν γῆν, καὶ κατέσχον αὐτήν. Ἐν ταύτῃ τῇ γῇ κατοικοῦσιν, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς Ο κατά καιρὸν προφήτας, τὴν ἔλευσιν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα διαγορεύειν, δι' οὗ ήμελλεν ἀναδείκνυσθαι ἡ μέλλουσα κατάστασις, υπομιμνή σκοντας αὐτοὺς τῶν ἐπαγγελιών ὧν προς ᾿Αβραάμ ἐποιήσατο. Διαγράφωμεν τοίνυν ἕκαστον τῶν πρεσ Ευτέρων καὶ προφητῶν, ὅπως ἀνακηρύττῃ ἀξιωθεὶς μὲν εἰπεῖν τι περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χρι- στοῦ, εἴτε διὰ λόγων, εἴτε δι' ἔργων ἐπιγράφοντες, καὶ ἀξιωθεὶς εἰπεῖν ἢ ποιῆσαι περὶ αὐτοῦ· συμβάλο λεται γὰρ καὶ τοῦτο τῷ ἡμετέρῳ λόγῳ, ὅπως καὶ ἐν τούτι, δείξωμεν ἀπ' ἀρχῆς ἕως τέλους εἰς ἐν σκοπών ἀγορὰ πᾶσα ἡ θεία Γραφή. | TOPOGRAPHIE CIIRISTIANÆ LIB. V. B illum virum, ejus discipulum Eliseum, duodecim prophetas, quatuor item magnos illos, qui Domini Christi, ab illis secundum carnem prodituri, adven tum vaticinarentur: in quo Christo, et per quem scopus ille Dei pristinus et œconomia magna el sa- lutaris impletur. Quemadmodum cnim per primi hominis peccatum mortem inducere dispen- savit; sic per obsequentiam Domini Christi, secun dum carnem, resurrectionem, renovationem restau- rationemque totius rerum natura fieri prorilit. Nam quemadmodum ait Paulus: Per hominem mors, et per kominem resurrectio mortuorum "T in terram inducta est. Hæc est magna salus, 2000- nomia et sapientia Dei, qui omnia produxit, et omnia iterum restauravit. Quapropter duos illos sta- tus ab initio disposuit, totusque divinæ Scripturæ scopus ad futuram vitam post præsentem respicit, necnon Christiana prædicatio et spes Christiano- rum. Quocirca nemo baptizatur, quiu priub sanctəm Trinitatem et nostre carnis resurrectionem se cre dere confiteatur : alias nec cum Christianis annu- meratur, nec Gdelis esse prædicatur. llic totius di- vinæ Scripturæ. scopus tam Veteris quam Novi Te- Mamenti : qui eo spectat etiam, quod, ad exemplum tabernaculi in deserto a Moyse constructi, in due loca totum mundum Deus distribuerit, hune scili- cet mundum, in quo nos mortales et mutabiles ceu in schola primum degere decrevit, ut tristia simul et jucunda experiamur : nain sine institutiona C doctrina accedere nunquam potest. Omnis quippe disciplina, inquit, in praesenti non videtur gaulio esse, sed dolori '': demum rationabili modo exercis Cor. 13, 21. * Hebr. 1, 11, tatis, sempiterna bona in futura vita conferre de- crevit, et sic suum a principio scopum perficere; cum utpote Deus, nostra uti se decebat, nobisque consentaneum erat, providerit. Castra itaque Israe- litarum in deserto delineamus, necuon transitum Jordanis, qui sub Jesu filio Nave post Moysis obi- tum contigit, itemque ipsorum in terra promissio- nis partam requiem, Hierosolymam quoque, et quo- modo terram sorte acceperint et obtinuerint. Dum in ista terra habitarent, Deus illis prophetas variis temporibus excitavit, qui Domini Christi se- cundum carnem adventum prænuntiarent, a quo fu- tura illa vita commonstranda erat; qui prophetæ in memoriam ipsis revocarent promissiones, quas ad Abrahamum dederat. Singulos itaque seniores et prophetas delineemus, declaremusque quo pacto digni hab.ti fuerint, qui Domini Christi adventum praedicerent, ac seu verbis seu operibus praenuntia - rent ac scriberent ; nam id ad hunc librum nostrum respicit, ut ab initio ad calcem usque demonstre- mus, ad quem scopuin ei finem tot; divina Scriptura collimet.

καὶ δεὺς νόμον ἐγγράφως· καὶ ταξιαρχήσας τὸ ἔθνος, Α κατεκληροδότησεν αὐτοῖς τὴν γῆν Παλαιστίνης· καὶ ήγειρεν αὐτοῖς προφήτας, τὸν Δαυίδ τὸν πρῶτον αὐτῶν βασιλέα, Σαμουήλ, Ηλίαν των τηλικοῦτον, τὸν τούτου μαθητήν Ελισσαίον, τοὺς δώδεκα καὶ τοὺς τέσσαρας τους μεγάλους προφητεύσαντας τὴν ἔλευσιν τοῦ ἐξ αὐτῶν ἐγειρομένου κατὰ σάρκα Δε- σπότου Χριστοῦ, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ γίνεται καὶ πλη- ρονται ὁ ἐξ ἀρχῆς σκοπὸς καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ ἡ μεγάλη καὶ σωτηριώδης. Ὥσπερ γὰρ ᾠκονόμησε διὰ τῆς ἁμαρτίας τοῦ πρωτοπλάστου ανθρώπου παρο εισαγαγεῖν τὸν θάνατον, οὕτω καὶ διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα, τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ἀνάκτισιν καὶ τὴν ἀνακεφαλαίωσιν πάσης τῆς κτίσεως. "Ωσπερ γάρ φησιν ὁ Παῦλος, Δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος καὶ δι' ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρών εἰσήχθη ἐν τῇ γῇ. Αὕτη ἡ μεγάλη σωτηρία καὶ οἱ κονομία καὶ σοφία τοῦ τὰ πάντα παραγαγόντος και πάλιν ἀναχτίζοντος Θεοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ τὰς δύο και ταστάσεις ἐξ ἀρχῆς πεποίηκε, καὶ εἰς τὴν μέλλου σαν μετὰ τὴν ἐνθένδε ζωὴν ἀφορᾶ πᾶς ὁ σκοπός τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα, καὶ ἡ ἐλπὶς τῶν Χριστιανῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῷ βαπτί ζεσθαι, εἰ μὴ πρῶτον ὁμολογήσειέ τις τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος ὁμολογίαν, καὶ τῆς ἡμετέρας σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν πιστεύειν, οὐ βαπτίζεται, καὶ συγκαταλέ - γεται μετά Χριστιανῶν, καὶ πιστὸς ἀναγορεύε ται. Οὗτος ὁ σκοπός πάσης τῆς θεοπνεύστου Γρα φῆς. Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης· καὶ ὅτι και τὰ τύπον τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ ὑπὸ Μωϋ- σέως κατασκευασθείσης, δύο χώρους πεποίηκεν ὁ Θεὸς τὸν σύμπαντα κόσμον· λέγω δὴ τοῦτον τὸν κό- σμον· ἐν ᾧ θνητούς καὶ τρεπτοὺς ὡς ἐν παιδευτης ρίῳ ἐδοκίμασε πρῶτον ἡμᾶς διάγειν, καὶ πεπει- βᾶσθαι λυπηρῶν τε καὶ ἡδέων· χωρὶς γὰρ παιδείας μάθησιν γενέσθαι ἀμήχανον. Πᾶσα γὰρ παιδεία, φησί, πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης. Εἰς ὕστερον οὖν πεπειραμένοις λογικῶς ἐδοκίμασε παρα σχεῖν τὰ αἰώνια αὐτοῦ ἀγαθὰ ἐν τῇ μελλούσῃ κατα- στάσει, καὶ κληρώσει τὴν ἑαυτοῦ ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς σκοπόν, οἰκονομήσας ὡς Θεὸς τὰ καθ' ἡμᾶς, ὡς αὐτῷ ἔπρεπε, καὶ ἡμῖν συνέφερε. Διαγράφομεν τοίνυν καὶ τὴν στρατοπεδαρχίαν αὐτῶν τῶν Ἰσραηλιτῶν τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὴν διάβασιν τὴν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἅμα τῷ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Μωσέως, καὶ τὴν κατάπαυσιν αὐτῶν τὴν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ ὅπως ἐκληρονόμησαν τὴν γῆν, καὶ κατέσχον αὐτήν. Ἐν ταύτῃ τῇ γῇ κατοικοῦσιν, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς Ο κατά καιρὸν προφήτας, τὴν ἔλευσιν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα διαγορεύειν, δι' οὗ ήμελλεν ἀναδείκνυσθαι ἡ μέλλουσα κατάστασις, υπομιμνή σκοντας αὐτοὺς τῶν ἐπαγγελιών ὧν προς ᾿Αβραάμ ἐποιήσατο. Διαγράφωμεν τοίνυν ἕκαστον τῶν πρεσ Ευτέρων καὶ προφητῶν, ὅπως ἀνακηρύττῃ ἀξιωθεὶς μὲν εἰπεῖν τι περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χρι- στοῦ, εἴτε διὰ λόγων, εἴτε δι' ἔργων ἐπιγράφοντες, καὶ ἀξιωθεὶς εἰπεῖν ἢ ποιῆσαι περὶ αὐτοῦ· συμβάλο λεται γὰρ καὶ τοῦτο τῷ ἡμετέρῳ λόγῳ, ὅπως καὶ ἐν τούτι, δείξωμεν ἀπ' ἀρχῆς ἕως τέλους εἰς ἐν σκοπών ἀγορὰ πᾶσα ἡ θεία Γραφή. | TOPOGRAPHIE CIIRISTIANÆ LIB. V. B illum virum, ejus discipulum Eliseum, duodecim prophetas, quatuor item magnos illos, qui Domini Christi, ab illis secundum carnem prodituri, adven tum vaticinarentur: in quo Christo, et per quem scopus ille Dei pristinus et œconomia magna el sa- lutaris impletur. Quemadmodum cnim per primi hominis peccatum mortem inducere dispen- savit; sic per obsequentiam Domini Christi, secun dum carnem, resurrectionem, renovationem restau- rationemque totius rerum natura fieri prorilit. Nam quemadmodum ait Paulus: Per hominem mors, et per kominem resurrectio mortuorum "T in terram inducta est. Hæc est magna salus, 2000- nomia et sapientia Dei, qui omnia produxit, et omnia iterum restauravit. Quapropter duos illos sta- tus ab initio disposuit, totusque divinæ Scripturæ scopus ad futuram vitam post præsentem respicit, necnon Christiana prædicatio et spes Christiano- rum. Quocirca nemo baptizatur, quiu priub sanctəm Trinitatem et nostre carnis resurrectionem se cre dere confiteatur : alias nec cum Christianis annu- meratur, nec Gdelis esse prædicatur. llic totius di- vinæ Scripturæ. scopus tam Veteris quam Novi Te- Mamenti : qui eo spectat etiam, quod, ad exemplum tabernaculi in deserto a Moyse constructi, in due loca totum mundum Deus distribuerit, hune scili- cet mundum, in quo nos mortales et mutabiles ceu in schola primum degere decrevit, ut tristia simul et jucunda experiamur : nain sine institutiona C doctrina accedere nunquam potest. Omnis quippe disciplina, inquit, in praesenti non videtur gaulio esse, sed dolori '': demum rationabili modo exercis Cor. 13, 21. * Hebr. 1, 11, tatis, sempiterna bona in futura vita conferre de- crevit, et sic suum a principio scopum perficere; cum utpote Deus, nostra uti se decebat, nobisque consentaneum erat, providerit. Castra itaque Israe- litarum in deserto delineamus, necuon transitum Jordanis, qui sub Jesu filio Nave post Moysis obi- tum contigit, itemque ipsorum in terra promissio- nis partam requiem, Hierosolymam quoque, et quo- modo terram sorte acceperint et obtinuerint. Dum in ista terra habitarent, Deus illis prophetas variis temporibus excitavit, qui Domini Christi se- cundum carnem adventum prænuntiarent, a quo fu- tura illa vita commonstranda erat; qui prophetæ in memoriam ipsis revocarent promissiones, quas ad Abrahamum dederat. Singulos itaque seniores et prophetas delineemus, declaremusque quo pacto digni hab.ti fuerint, qui Domini Christi adventum praedicerent, ac seu verbis seu operibus praenuntia - rent ac scriberent ; nam id ad hunc librum nostrum respicit, ut ab initio ad calcem usque demonstre- mus, ad quem scopuin ei finem tot; divina Scriptura collimet.

καὶ δεὺς νόμον ἐγγράφως· καὶ ταξιαρχήσας τὸ ἔθνος, Α κατεκληροδότησεν αὐτοῖς τὴν γῆν Παλαιστίνης· καὶ ήγειρεν αὐτοῖς προφήτας, τὸν Δαυίδ τὸν πρῶτον αὐτῶν βασιλέα, Σαμουήλ, Ηλίαν των τηλικοῦτον, τὸν τούτου μαθητήν Ελισσαίον, τοὺς δώδεκα καὶ τοὺς τέσσαρας τους μεγάλους προφητεύσαντας τὴν ἔλευσιν τοῦ ἐξ αὐτῶν ἐγειρομένου κατὰ σάρκα Δε- σπότου Χριστοῦ, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ γίνεται καὶ πλη- ρονται ὁ ἐξ ἀρχῆς σκοπὸς καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ ἡ μεγάλη καὶ σωτηριώδης. Ὥσπερ γὰρ ᾠκονόμησε διὰ τῆς ἁμαρτίας τοῦ πρωτοπλάστου ανθρώπου παρο εισαγαγεῖν τὸν θάνατον, οὕτω καὶ διὰ τῆς ὑπακοῆς τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα, τὴν ἀνάστασιν καὶ τὴν ἀνάκτισιν καὶ τὴν ἀνακεφαλαίωσιν πάσης τῆς κτίσεως. "Ωσπερ γάρ φησιν ὁ Παῦλος, Δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος καὶ δι' ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρών εἰσήχθη ἐν τῇ γῇ. Αὕτη ἡ μεγάλη σωτηρία καὶ οἱ κονομία καὶ σοφία τοῦ τὰ πάντα παραγαγόντος και πάλιν ἀναχτίζοντος Θεοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ τὰς δύο και ταστάσεις ἐξ ἀρχῆς πεποίηκε, καὶ εἰς τὴν μέλλου σαν μετὰ τὴν ἐνθένδε ζωὴν ἀφορᾶ πᾶς ὁ σκοπός τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τὸ Χριστιανικὸν κήρυγμα, καὶ ἡ ἐλπὶς τῶν Χριστιανῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῷ βαπτί ζεσθαι, εἰ μὴ πρῶτον ὁμολογήσειέ τις τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος ὁμολογίαν, καὶ τῆς ἡμετέρας σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν πιστεύειν, οὐ βαπτίζεται, καὶ συγκαταλέ - γεται μετά Χριστιανῶν, καὶ πιστὸς ἀναγορεύε ται. Οὗτος ὁ σκοπός πάσης τῆς θεοπνεύστου Γρα φῆς. Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης· καὶ ὅτι και τὰ τύπον τῆς σκηνῆς τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ ὑπὸ Μωϋ- σέως κατασκευασθείσης, δύο χώρους πεποίηκεν ὁ Θεὸς τὸν σύμπαντα κόσμον· λέγω δὴ τοῦτον τὸν κό- σμον· ἐν ᾧ θνητούς καὶ τρεπτοὺς ὡς ἐν παιδευτης ρίῳ ἐδοκίμασε πρῶτον ἡμᾶς διάγειν, καὶ πεπει- βᾶσθαι λυπηρῶν τε καὶ ἡδέων· χωρὶς γὰρ παιδείας μάθησιν γενέσθαι ἀμήχανον. Πᾶσα γὰρ παιδεία, φησί, πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης. Εἰς ὕστερον οὖν πεπειραμένοις λογικῶς ἐδοκίμασε παρα σχεῖν τὰ αἰώνια αὐτοῦ ἀγαθὰ ἐν τῇ μελλούσῃ κατα- στάσει, καὶ κληρώσει τὴν ἑαυτοῦ ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς σκοπόν, οἰκονομήσας ὡς Θεὸς τὰ καθ' ἡμᾶς, ὡς αὐτῷ ἔπρεπε, καὶ ἡμῖν συνέφερε. Διαγράφομεν τοίνυν καὶ τὴν στρατοπεδαρχίαν αὐτῶν τῶν Ἰσραηλιτῶν τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὴν διάβασιν τὴν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἅμα τῷ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Μωσέως, καὶ τὴν κατάπαυσιν αὐτῶν τὴν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ ὅπως ἐκληρονόμησαν τὴν γῆν, καὶ κατέσχον αὐτήν. Ἐν ταύτῃ τῇ γῇ κατοικοῦσιν, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς Ο κατά καιρὸν προφήτας, τὴν ἔλευσιν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα διαγορεύειν, δι' οὗ ήμελλεν ἀναδείκνυσθαι ἡ μέλλουσα κατάστασις, υπομιμνή σκοντας αὐτοὺς τῶν ἐπαγγελιών ὧν προς ᾿Αβραάμ ἐποιήσατο. Διαγράφωμεν τοίνυν ἕκαστον τῶν πρεσ Ευτέρων καὶ προφητῶν, ὅπως ἀνακηρύττῃ ἀξιωθεὶς μὲν εἰπεῖν τι περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χρι- στοῦ, εἴτε διὰ λόγων, εἴτε δι' ἔργων ἐπιγράφοντες, καὶ ἀξιωθεὶς εἰπεῖν ἢ ποιῆσαι περὶ αὐτοῦ· συμβάλο λεται γὰρ καὶ τοῦτο τῷ ἡμετέρῳ λόγῳ, ὅπως καὶ ἐν τούτι, δείξωμεν ἀπ' ἀρχῆς ἕως τέλους εἰς ἐν σκοπών ἀγορὰ πᾶσα ἡ θεία Γραφή. | TOPOGRAPHIE CIIRISTIANÆ LIB. V. B illum virum, ejus discipulum Eliseum, duodecim prophetas, quatuor item magnos illos, qui Domini Christi, ab illis secundum carnem prodituri, adven tum vaticinarentur: in quo Christo, et per quem scopus ille Dei pristinus et œconomia magna el sa- lutaris impletur. Quemadmodum cnim per primi hominis peccatum mortem inducere dispen- savit; sic per obsequentiam Domini Christi, secun dum carnem, resurrectionem, renovationem restau- rationemque totius rerum natura fieri prorilit. Nam quemadmodum ait Paulus: Per hominem mors, et per kominem resurrectio mortuorum "T in terram inducta est. Hæc est magna salus, 2000- nomia et sapientia Dei, qui omnia produxit, et omnia iterum restauravit. Quapropter duos illos sta- tus ab initio disposuit, totusque divinæ Scripturæ scopus ad futuram vitam post præsentem respicit, necnon Christiana prædicatio et spes Christiano- rum. Quocirca nemo baptizatur, quiu priub sanctəm Trinitatem et nostre carnis resurrectionem se cre dere confiteatur : alias nec cum Christianis annu- meratur, nec Gdelis esse prædicatur. llic totius di- vinæ Scripturæ. scopus tam Veteris quam Novi Te- Mamenti : qui eo spectat etiam, quod, ad exemplum tabernaculi in deserto a Moyse constructi, in due loca totum mundum Deus distribuerit, hune scili- cet mundum, in quo nos mortales et mutabiles ceu in schola primum degere decrevit, ut tristia simul et jucunda experiamur : nain sine institutiona C doctrina accedere nunquam potest. Omnis quippe disciplina, inquit, in praesenti non videtur gaulio esse, sed dolori '': demum rationabili modo exercis Cor. 13, 21. * Hebr. 1, 11, tatis, sempiterna bona in futura vita conferre de- crevit, et sic suum a principio scopum perficere; cum utpote Deus, nostra uti se decebat, nobisque consentaneum erat, providerit. Castra itaque Israe- litarum in deserto delineamus, necuon transitum Jordanis, qui sub Jesu filio Nave post Moysis obi- tum contigit, itemque ipsorum in terra promissio- nis partam requiem, Hierosolymam quoque, et quo- modo terram sorte acceperint et obtinuerint. Dum in ista terra habitarent, Deus illis prophetas variis temporibus excitavit, qui Domini Christi se- cundum carnem adventum prænuntiarent, a quo fu- tura illa vita commonstranda erat; qui prophetæ in memoriam ipsis revocarent promissiones, quas ad Abrahamum dederat. Singulos itaque seniores et prophetas delineemus, declaremusque quo pacto digni hab.ti fuerint, qui Domini Christi adventum praedicerent, ac seu verbis seu operibus praenuntia - rent ac scriberent ; nam id ad hunc librum nostrum respicit, ut ab initio ad calcem usque demonstre- mus, ad quem scopuin ei finem tot; divina Scriptura collimet.

αὐτοῦ δυνάμεως προιδεῖν, ὅτι ποιήσει κόσμον ἀ- θρώπων ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, εἰ μὴ θεία δύναμις καὶ χάρις αὐτῷ ἐνεπνεύσθη. Πάλιν φονεύσαντος τοῦ Κάϊν τὸν ᾿Αβελ, μήπω ποιήσαντα τέκνα, ἀλλὰ νέον καὶ ἄωρον · περιόντος δὲ τοῦ Κάϊν, προβλέπων τά λιν ὡς καὶ Κάϊν, καὶ τὸ τούτου σπέρμα, ἀπολέσθαι ἔχει ἐν κατακλυσμῷ, ἐν ἐγέννησε τρίτον, Σήθ προσ- ηγόρευσεν, ώσανεί θεμέλιος τῶν ἀνθρώπων· οὕτως γὰρ ἑρμηνεύεται ὁ Σήθ · ἐν ταυτῷ δύο προφητείας εἰπὼν, ὅτι καὶ τὸ σπέρμα τοῦ Κάϊν ἀπολέσθαι ἔχει, καὶ οὗτος ὁ γεννηθείς, ὥσπερ τις ἀρχὴ καὶ θεμέλιος καινὸς τῶν ἀνθρώπων ἐστίν. Οὐ μόνον δὲ αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, τούτοις καὶ αὐτὴ λέγουσα προσηγόρευσεν αὐτόν· φησὶ γὰρ περὶ αὐτῆς, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκεν υἱὸν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνο μα αὐτοῦ Σήθ, λέγουσα· Εξανέστησε γάρ μοι ὁ Θεὸς σπέρμα ἕτερον ἀντὶ ᾿Αβελ, ὃν ἀπέκτεινε Κάιν. Τοῦτο καὶ αὐτὴ λέγουσα, ὅτι ᾿Αβελ άπαις τελευτῇ, τὸ δὲ τοῦ Κάϊν σπέρμα ἀπολεῖται· τοῦτόν μοι δέδωκεν ὁ Θεὸς καινόν θεμέλιον πάντων ἀνθρώ των. Καὶ ταῦτα μὲν ἡ Εύα. Ο δὲ 'Αδάμ, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν συγγραφέα τὴν γέννησιν τοῦ Σήθ, καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ Ἑνὸς, ἀνα- λαμβάνων πάλιν τὰ κατὰ τὸν ᾿Αδάμ, φησὶν οὕτως · Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως ἀνθρώπων· "Η ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Ἀδάμ, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐ τούς. Καὶ εὐλόγησεν αὐτοὺς, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ 'Αδάμ, ᾗ ἡμέρᾳ ἐποίησεν αὐτούς. Έζησε δὲ 'Αδάμ τριάκοντα καὶ διακόσια έτη, καὶ ἐγέννησε κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὴν αἰ μόνα αὐτοῦ, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ. Ἐνταῦθα καὶ αὐτὸς ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ, ὡς θεμέλιον όντα πάντων ἀνθρώπων, καὶ φέροντα τους ἰδίους χαρακτήρας καὶ τὰ ἴδια ἀξιώματα. Επιση- μαντέον δὲ ἐνταῦθα ὅτι τὸν Θεὸν λέγει τεθεικέναι όνομα τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ, καὶ τὸν ἄνθρωπον τῇ γυναικὶ, καὶ ἀμφοτέρους τῷ τέκνῳ. Ἐκ τῶν δὲ κατὰ τὸν ἄνθρωπον οίκονομουμένων, καὶ αἱ ἀόρατοι δυνά- μεις λογικαί τυγχάνουσαι διδάσκονται τὰ περὶ Θεοῦ. Τοῦ γὰρ ἀνθρώπου συνδέσμου ὄντος πάσης κτίσεως, καὶ εἰκόνος δὲ Θεοῦ, παιδευτήριον τυγχάνει τὰ περὶ αὐτὸν οἰκονομούμενα καὶ αὐτοῦ καὶ πάντων τῶν λογικῶν. 'Αμαρτήσαντος γὰρ αὐτοῦ καὶ λαβόν- τας τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου, οὗτοι ἐθρήνουν, καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ παντὸς ἀπελπιστίαν λογιζόμενοι ὁρῶντες δὲ πάλιν τὸν Θεὸν αὐτοῦ ἐπιμελούμενον, εὐελπιστίαν τινὰ προσελάμβανον περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ αὐτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος δηλοί λέγων, ὅτι χαρὰ ἐν οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι, ὡς δῆλον καὶ λύπη, ὅταν τις τὸ ἐναντίον αὐτοῦ ἁμάρτη. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Ἀπό στολος λέγει, ὅτι καὶ οἱ ἄγγελοι ὑπετάγησαν μὲν δουλεύειν τῇ ματαιότητι διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἐλπίδι τιν: ᾗ δέδωκεν ὁ Θεὸς, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἐλευθεροῦνται, ἦταν οἱ ἄνθρωποι τὴν ἐλπίδα τὴν αὐτοῖς ἀποκειμέ νην ἀπολαμβάνωσιν, υἱοὶ Θεοῦ ἐν δόξῃ καθιστάμενοι. 1-3. » TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A que enim ex natura et vi propria prævidere pote- B ral, se ex uxore universos mundi homines produ- cturum esse, nisi divina virtos et gratia ipsum af. fasset. Rursum ubi Cain occidisset Abelem, pro- lem nondum habentem, juvenem et immaturuın; cam prævideret Adain Cainum superstitem, sive semen ejus, diluvio periturum, quem tertium ge- nuit, Seth nuncupavit, ac si dicas, fundamentum generis Lumani : nam Seth id signifcat. Uno au- tem dicto prophetias duas complexus est, nempe semen Cain periturum esse; et hunc, nuper editunt, quasi principium et fundamentum porum hominum fore. Nec modo ipse, sed etiam uxor ejus, de Glio suo loquens, illi nomen imposuit: de illa eniın hæc narrantur : Et cum concepisset, peperit filium, el rocaril nomen ejus Seth, dicens : Excitavit enior. mihi Deus aliud semen pro Abel, quem occidit Cain *. Hæc et ipsa significans: Quoniam Abel sine li- beris mortuus, seinen autem Cain periturum est, hune dedit mihi Deus in novum omnium hominum fundamentum. Et hæc quidem Eva. D quispiano peccaverit. Imo et Apostolus ait, ange Luc. xv, 7. De Adam vero, postquam sacer scriptor ortum Sethi et Enos filii ejus narraveral, resumpto ser- Qua die fecit Deus Adam, ad imaginem Dei fecit il- mone sic habet : Hic est liber generationis kominum : lum : masculum et ferninam fecit eos. Et benedixit eis, el vocavil nomen ejus Adam, qua die fecit eos. Vixit autem Adam ducentos triginta annos, et yenuit ad ideam et imaginem suam, et vocavit nomen ejus C Seth ". Hoc autem loco ipse quoque A‹lam voca- vil nomen ejus Setb, utpote qui fundamentum hominum esset, ac proprios ferret characteres et dignitates. Notandum hoc loco in Scriptura dicÌ, Deum primo homini nomen indidisse, virum uxori, ambos filio. Ex iis vero quæ circa hominem dis- pensata et provisa fuerunt, invisibiles virtutes, ul- pote ratione præditæ, quæ ad Deum spectant edi- scunt. "Nam cum homo sit vinculum totius rerum naturæ, et imago Dei, quæ circa illum dispensan- tur, et ipsi, et omnibus ratione præditis disciplina et schola sunt. Etenim cum ille peccasset, ar ven- tentiam mortis accepisset, lugebant illi, et sui et universi spem sublatam suspicantes : cum autem rursus viderent Deum ipsius curam gerere, in spem ipse Domniuus in Evangeliis declarat his verbis : bonam pro illo et pro seipsis reducti suut. Id porro ** Gen. iv, 25. » Gen. V, Gandium est in cœlis super uno peccature pœ- nitentiam agente “, ut e converso dolor, cum los subactos fuisse ut servirent vanitati propter ho- minem, ex spe quadam, quam Deus dederat, ipsos quoque liberandos esse, quando homines repositam ibi spem acciperent, filii Dei in gloria constituti ***。 Testificatur itemn Apostolus, angelos ex œconomia et providentia Dei erga homines, edoceri ea quæ ad Deum pertinent; ait enim : Ut innotescat nunc principatibus et poleslalibus calestibus per Luile- 8. Rom. vni, 20, 21.

αὐτοῦ δυνάμεως προιδεῖν, ὅτι ποιήσει κόσμον ἀ- θρώπων ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, εἰ μὴ θεία δύναμις καὶ χάρις αὐτῷ ἐνεπνεύσθη. Πάλιν φονεύσαντος τοῦ Κάϊν τὸν ᾿Αβελ, μήπω ποιήσαντα τέκνα, ἀλλὰ νέον καὶ ἄωρον · περιόντος δὲ τοῦ Κάϊν, προβλέπων τά λιν ὡς καὶ Κάϊν, καὶ τὸ τούτου σπέρμα, ἀπολέσθαι ἔχει ἐν κατακλυσμῷ, ἐν ἐγέννησε τρίτον, Σήθ προσ- ηγόρευσεν, ώσανεί θεμέλιος τῶν ἀνθρώπων· οὕτως γὰρ ἑρμηνεύεται ὁ Σήθ · ἐν ταυτῷ δύο προφητείας εἰπὼν, ὅτι καὶ τὸ σπέρμα τοῦ Κάϊν ἀπολέσθαι ἔχει, καὶ οὗτος ὁ γεννηθείς, ὥσπερ τις ἀρχὴ καὶ θεμέλιος καινὸς τῶν ἀνθρώπων ἐστίν. Οὐ μόνον δὲ αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, τούτοις καὶ αὐτὴ λέγουσα προσηγόρευσεν αὐτόν· φησὶ γὰρ περὶ αὐτῆς, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκεν υἱὸν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνο μα αὐτοῦ Σήθ, λέγουσα· Εξανέστησε γάρ μοι ὁ Θεὸς σπέρμα ἕτερον ἀντὶ ᾿Αβελ, ὃν ἀπέκτεινε Κάιν. Τοῦτο καὶ αὐτὴ λέγουσα, ὅτι ᾿Αβελ άπαις τελευτῇ, τὸ δὲ τοῦ Κάϊν σπέρμα ἀπολεῖται· τοῦτόν μοι δέδωκεν ὁ Θεὸς καινόν θεμέλιον πάντων ἀνθρώ των. Καὶ ταῦτα μὲν ἡ Εύα. Ο δὲ 'Αδάμ, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν συγγραφέα τὴν γέννησιν τοῦ Σήθ, καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ Ἑνὸς, ἀνα- λαμβάνων πάλιν τὰ κατὰ τὸν ᾿Αδάμ, φησὶν οὕτως · Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως ἀνθρώπων· "Η ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Ἀδάμ, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐ τούς. Καὶ εὐλόγησεν αὐτοὺς, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ 'Αδάμ, ᾗ ἡμέρᾳ ἐποίησεν αὐτούς. Έζησε δὲ 'Αδάμ τριάκοντα καὶ διακόσια έτη, καὶ ἐγέννησε κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὴν αἰ μόνα αὐτοῦ, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ. Ἐνταῦθα καὶ αὐτὸς ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ, ὡς θεμέλιον όντα πάντων ἀνθρώπων, καὶ φέροντα τους ἰδίους χαρακτήρας καὶ τὰ ἴδια ἀξιώματα. Επιση- μαντέον δὲ ἐνταῦθα ὅτι τὸν Θεὸν λέγει τεθεικέναι όνομα τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ, καὶ τὸν ἄνθρωπον τῇ γυναικὶ, καὶ ἀμφοτέρους τῷ τέκνῳ. Ἐκ τῶν δὲ κατὰ τὸν ἄνθρωπον οίκονομουμένων, καὶ αἱ ἀόρατοι δυνά- μεις λογικαί τυγχάνουσαι διδάσκονται τὰ περὶ Θεοῦ. Τοῦ γὰρ ἀνθρώπου συνδέσμου ὄντος πάσης κτίσεως, καὶ εἰκόνος δὲ Θεοῦ, παιδευτήριον τυγχάνει τὰ περὶ αὐτὸν οἰκονομούμενα καὶ αὐτοῦ καὶ πάντων τῶν λογικῶν. 'Αμαρτήσαντος γὰρ αὐτοῦ καὶ λαβόν- τας τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου, οὗτοι ἐθρήνουν, καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ παντὸς ἀπελπιστίαν λογιζόμενοι ὁρῶντες δὲ πάλιν τὸν Θεὸν αὐτοῦ ἐπιμελούμενον, εὐελπιστίαν τινὰ προσελάμβανον περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ αὐτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος δηλοί λέγων, ὅτι χαρὰ ἐν οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι, ὡς δῆλον καὶ λύπη, ὅταν τις τὸ ἐναντίον αὐτοῦ ἁμάρτη. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Ἀπό στολος λέγει, ὅτι καὶ οἱ ἄγγελοι ὑπετάγησαν μὲν δουλεύειν τῇ ματαιότητι διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἐλπίδι τιν: ᾗ δέδωκεν ὁ Θεὸς, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἐλευθεροῦνται, ἦταν οἱ ἄνθρωποι τὴν ἐλπίδα τὴν αὐτοῖς ἀποκειμέ νην ἀπολαμβάνωσιν, υἱοὶ Θεοῦ ἐν δόξῃ καθιστάμενοι. 1-3. » TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A que enim ex natura et vi propria prævidere pote- B ral, se ex uxore universos mundi homines produ- cturum esse, nisi divina virtos et gratia ipsum af. fasset. Rursum ubi Cain occidisset Abelem, pro- lem nondum habentem, juvenem et immaturuın; cam prævideret Adain Cainum superstitem, sive semen ejus, diluvio periturum, quem tertium ge- nuit, Seth nuncupavit, ac si dicas, fundamentum generis Lumani : nam Seth id signifcat. Uno au- tem dicto prophetias duas complexus est, nempe semen Cain periturum esse; et hunc, nuper editunt, quasi principium et fundamentum porum hominum fore. Nec modo ipse, sed etiam uxor ejus, de Glio suo loquens, illi nomen imposuit: de illa eniın hæc narrantur : Et cum concepisset, peperit filium, el rocaril nomen ejus Seth, dicens : Excitavit enior. mihi Deus aliud semen pro Abel, quem occidit Cain *. Hæc et ipsa significans: Quoniam Abel sine li- beris mortuus, seinen autem Cain periturum est, hune dedit mihi Deus in novum omnium hominum fundamentum. Et hæc quidem Eva. D quispiano peccaverit. Imo et Apostolus ait, ange Luc. xv, 7. De Adam vero, postquam sacer scriptor ortum Sethi et Enos filii ejus narraveral, resumpto ser- Qua die fecit Deus Adam, ad imaginem Dei fecit il- mone sic habet : Hic est liber generationis kominum : lum : masculum et ferninam fecit eos. Et benedixit eis, el vocavil nomen ejus Adam, qua die fecit eos. Vixit autem Adam ducentos triginta annos, et yenuit ad ideam et imaginem suam, et vocavit nomen ejus C Seth ". Hoc autem loco ipse quoque A‹lam voca- vil nomen ejus Setb, utpote qui fundamentum hominum esset, ac proprios ferret characteres et dignitates. Notandum hoc loco in Scriptura dicÌ, Deum primo homini nomen indidisse, virum uxori, ambos filio. Ex iis vero quæ circa hominem dis- pensata et provisa fuerunt, invisibiles virtutes, ul- pote ratione præditæ, quæ ad Deum spectant edi- scunt. "Nam cum homo sit vinculum totius rerum naturæ, et imago Dei, quæ circa illum dispensan- tur, et ipsi, et omnibus ratione præditis disciplina et schola sunt. Etenim cum ille peccasset, ar ven- tentiam mortis accepisset, lugebant illi, et sui et universi spem sublatam suspicantes : cum autem rursus viderent Deum ipsius curam gerere, in spem ipse Domniuus in Evangeliis declarat his verbis : bonam pro illo et pro seipsis reducti suut. Id porro ** Gen. iv, 25. » Gen. V, Gandium est in cœlis super uno peccature pœ- nitentiam agente “, ut e converso dolor, cum los subactos fuisse ut servirent vanitati propter ho- minem, ex spe quadam, quam Deus dederat, ipsos quoque liberandos esse, quando homines repositam ibi spem acciperent, filii Dei in gloria constituti ***。 Testificatur itemn Apostolus, angelos ex œconomia et providentia Dei erga homines, edoceri ea quæ ad Deum pertinent; ait enim : Ut innotescat nunc principatibus et poleslalibus calestibus per Luile- 8. Rom. vni, 20, 21.

αὐτοῦ δυνάμεως προιδεῖν, ὅτι ποιήσει κόσμον ἀ- θρώπων ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, εἰ μὴ θεία δύναμις καὶ χάρις αὐτῷ ἐνεπνεύσθη. Πάλιν φονεύσαντος τοῦ Κάϊν τὸν ᾿Αβελ, μήπω ποιήσαντα τέκνα, ἀλλὰ νέον καὶ ἄωρον · περιόντος δὲ τοῦ Κάϊν, προβλέπων τά λιν ὡς καὶ Κάϊν, καὶ τὸ τούτου σπέρμα, ἀπολέσθαι ἔχει ἐν κατακλυσμῷ, ἐν ἐγέννησε τρίτον, Σήθ προσ- ηγόρευσεν, ώσανεί θεμέλιος τῶν ἀνθρώπων· οὕτως γὰρ ἑρμηνεύεται ὁ Σήθ · ἐν ταυτῷ δύο προφητείας εἰπὼν, ὅτι καὶ τὸ σπέρμα τοῦ Κάϊν ἀπολέσθαι ἔχει, καὶ οὗτος ὁ γεννηθείς, ὥσπερ τις ἀρχὴ καὶ θεμέλιος καινὸς τῶν ἀνθρώπων ἐστίν. Οὐ μόνον δὲ αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, τούτοις καὶ αὐτὴ λέγουσα προσηγόρευσεν αὐτόν· φησὶ γὰρ περὶ αὐτῆς, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκεν υἱὸν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνο μα αὐτοῦ Σήθ, λέγουσα· Εξανέστησε γάρ μοι ὁ Θεὸς σπέρμα ἕτερον ἀντὶ ᾿Αβελ, ὃν ἀπέκτεινε Κάιν. Τοῦτο καὶ αὐτὴ λέγουσα, ὅτι ᾿Αβελ άπαις τελευτῇ, τὸ δὲ τοῦ Κάϊν σπέρμα ἀπολεῖται· τοῦτόν μοι δέδωκεν ὁ Θεὸς καινόν θεμέλιον πάντων ἀνθρώ των. Καὶ ταῦτα μὲν ἡ Εύα. Ο δὲ 'Αδάμ, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν συγγραφέα τὴν γέννησιν τοῦ Σήθ, καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ Ἑνὸς, ἀνα- λαμβάνων πάλιν τὰ κατὰ τὸν ᾿Αδάμ, φησὶν οὕτως · Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως ἀνθρώπων· "Η ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν Ἀδάμ, κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐ τούς. Καὶ εὐλόγησεν αὐτοὺς, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ 'Αδάμ, ᾗ ἡμέρᾳ ἐποίησεν αὐτούς. Έζησε δὲ 'Αδάμ τριάκοντα καὶ διακόσια έτη, καὶ ἐγέννησε κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὴν αἰ μόνα αὐτοῦ, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ. Ἐνταῦθα καὶ αὐτὸς ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ, ὡς θεμέλιον όντα πάντων ἀνθρώπων, καὶ φέροντα τους ἰδίους χαρακτήρας καὶ τὰ ἴδια ἀξιώματα. Επιση- μαντέον δὲ ἐνταῦθα ὅτι τὸν Θεὸν λέγει τεθεικέναι όνομα τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ, καὶ τὸν ἄνθρωπον τῇ γυναικὶ, καὶ ἀμφοτέρους τῷ τέκνῳ. Ἐκ τῶν δὲ κατὰ τὸν ἄνθρωπον οίκονομουμένων, καὶ αἱ ἀόρατοι δυνά- μεις λογικαί τυγχάνουσαι διδάσκονται τὰ περὶ Θεοῦ. Τοῦ γὰρ ἀνθρώπου συνδέσμου ὄντος πάσης κτίσεως, καὶ εἰκόνος δὲ Θεοῦ, παιδευτήριον τυγχάνει τὰ περὶ αὐτὸν οἰκονομούμενα καὶ αὐτοῦ καὶ πάντων τῶν λογικῶν. 'Αμαρτήσαντος γὰρ αὐτοῦ καὶ λαβόν- τας τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου, οὗτοι ἐθρήνουν, καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ παντὸς ἀπελπιστίαν λογιζόμενοι ὁρῶντες δὲ πάλιν τὸν Θεὸν αὐτοῦ ἐπιμελούμενον, εὐελπιστίαν τινὰ προσελάμβανον περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ αὐτῶν. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος δηλοί λέγων, ὅτι χαρὰ ἐν οὐρανῷ γίνεται ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι, ὡς δῆλον καὶ λύπη, ὅταν τις τὸ ἐναντίον αὐτοῦ ἁμάρτη. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Ἀπό στολος λέγει, ὅτι καὶ οἱ ἄγγελοι ὑπετάγησαν μὲν δουλεύειν τῇ ματαιότητι διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἐλπίδι τιν: ᾗ δέδωκεν ὁ Θεὸς, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἐλευθεροῦνται, ἦταν οἱ ἄνθρωποι τὴν ἐλπίδα τὴν αὐτοῖς ἀποκειμέ νην ἀπολαμβάνωσιν, υἱοὶ Θεοῦ ἐν δόξῃ καθιστάμενοι. 1-3. » TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A que enim ex natura et vi propria prævidere pote- B ral, se ex uxore universos mundi homines produ- cturum esse, nisi divina virtos et gratia ipsum af. fasset. Rursum ubi Cain occidisset Abelem, pro- lem nondum habentem, juvenem et immaturuın; cam prævideret Adain Cainum superstitem, sive semen ejus, diluvio periturum, quem tertium ge- nuit, Seth nuncupavit, ac si dicas, fundamentum generis Lumani : nam Seth id signifcat. Uno au- tem dicto prophetias duas complexus est, nempe semen Cain periturum esse; et hunc, nuper editunt, quasi principium et fundamentum porum hominum fore. Nec modo ipse, sed etiam uxor ejus, de Glio suo loquens, illi nomen imposuit: de illa eniın hæc narrantur : Et cum concepisset, peperit filium, el rocaril nomen ejus Seth, dicens : Excitavit enior. mihi Deus aliud semen pro Abel, quem occidit Cain *. Hæc et ipsa significans: Quoniam Abel sine li- beris mortuus, seinen autem Cain periturum est, hune dedit mihi Deus in novum omnium hominum fundamentum. Et hæc quidem Eva. D quispiano peccaverit. Imo et Apostolus ait, ange Luc. xv, 7. De Adam vero, postquam sacer scriptor ortum Sethi et Enos filii ejus narraveral, resumpto ser- Qua die fecit Deus Adam, ad imaginem Dei fecit il- mone sic habet : Hic est liber generationis kominum : lum : masculum et ferninam fecit eos. Et benedixit eis, el vocavil nomen ejus Adam, qua die fecit eos. Vixit autem Adam ducentos triginta annos, et yenuit ad ideam et imaginem suam, et vocavit nomen ejus C Seth ". Hoc autem loco ipse quoque A‹lam voca- vil nomen ejus Setb, utpote qui fundamentum hominum esset, ac proprios ferret characteres et dignitates. Notandum hoc loco in Scriptura dicÌ, Deum primo homini nomen indidisse, virum uxori, ambos filio. Ex iis vero quæ circa hominem dis- pensata et provisa fuerunt, invisibiles virtutes, ul- pote ratione præditæ, quæ ad Deum spectant edi- scunt. "Nam cum homo sit vinculum totius rerum naturæ, et imago Dei, quæ circa illum dispensan- tur, et ipsi, et omnibus ratione præditis disciplina et schola sunt. Etenim cum ille peccasset, ar ven- tentiam mortis accepisset, lugebant illi, et sui et universi spem sublatam suspicantes : cum autem rursus viderent Deum ipsius curam gerere, in spem ipse Domniuus in Evangeliis declarat his verbis : bonam pro illo et pro seipsis reducti suut. Id porro ** Gen. iv, 25. » Gen. V, Gandium est in cœlis super uno peccature pœ- nitentiam agente “, ut e converso dolor, cum los subactos fuisse ut servirent vanitati propter ho- minem, ex spe quadam, quam Deus dederat, ipsos quoque liberandos esse, quando homines repositam ibi spem acciperent, filii Dei in gloria constituti ***。 Testificatur itemn Apostolus, angelos ex œconomia et providentia Dei erga homines, edoceri ea quæ ad Deum pertinent; ait enim : Ut innotescat nunc principatibus et poleslalibus calestibus per Luile- 8. Rom. vni, 20, 21.

ελενα πουλιάζοντας Α Μαρτυρεί δε πάλιν ὁ Ἀπόστολος ὡς οἱ ἄγγελοι ἐκ τῶν περὶ τὸν ἄνθρωπον οικονομουμένων διδάσκονται τὰ περὶ Θεοῦ καί φησιν' να γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ή πολυποίκιλος τοῦ Θεοῦ σοφία· σαρῶς διὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰπὼν αὐτοὺς διδάσκεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν. Οὗτος ὁ ᾿Αβελ ὁ δίκαιος ὡς ἀδίκως ἀποθανών, πρῶτος πάντων ἀνθρώπων ἔδειξε σαθρὰ εἶναι τοῦ θανάτου τα θεμέλια. Διὰ τοῦτο καὶ ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖ προμηνύων τὴν τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν, ἣν ὁ Δεσπότης Χριστός πρῶτος πάντων ἐν ἑαυτῷ δείξας, κατέλυσε τοῦ θανάτου τὸ δοκοῦν κράτος. Οὗτός ἐστιν ὁ ᾿Αβελ 8; ὡς ἐν αἰνίγματι μιμητής του πάθους τοῦ Χριστοῦ ὑπάρχει, ὡς διὰ φθόνον ἀγαθῶν ἔργων ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ ἀδίκως ἀπεκτάνθη, περὶ οὗ καὶ ὁ ᾿Απ' στολος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολή της σιν· Ἀλλὰ προσεληλύθατε Σιών ὄρει, καὶ πόλει Β Θεοῦ ζώντος Ιερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριά αερετεiοnis σιν ἀγγέλων πανηγύρει, καὶ Εκκλησίᾳ πρωτο- τόχων ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, καὶ κριτῇ Θεῷ πάντων, καὶ πνεύμασι δικαίων τετελειωμέ των, καὶ διαθήκης νέας μεσίτης Ἰησοῦ, καὶ αἱ- ματι ραντισμού, κρείττονα λαλοῦντι παρὰ τὸν Αβελ, Παραγραφή. Ενταῦθα δείκνυται σαφέστερον τοῦ δικαίου ᾿Αβελ τελευτήσαντος, ὡς οὐ κατ᾿ ὀργὴν ὁ θάνατος τῷ ἀνω θρώπῳ ἐπενήνεκται, ὅτι ὁ μὴ ἁμαρτήσεις πρὸ τοῦ άμαρτήσαντος ἔθανε. Διὰ τοῦτο καὶ ζήτησις παρὰ τοῦ Θεοῦ γίνεται τῆς ζωῆς τοῦ ᾿Αβελ, καὶ ἐκδίκησις τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Καὶ ἔτι μετά θάνατον βοᾷ, δῆλον διὰ τοῦτο, ὡς παλινδρομήσει εἰς ζωήν. Καὶ πάλιν ὁ θάν νατος μή συγχωρηθεὶς ἐπὶ τὸν ἁμαρτήσαντα πρώτον ἐπελθεῖν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν μὴ ἁμαρτήσαντα, δείκνυται καταλυόμενος, ὡς τὴν πρώτην έφοδον ἀδίκως ἐπελ- θών, καὶ οὐ δικαίως· ἐπὶ δίκαιον γὰρ τέθεικε θεμέ λια, καὶ οὐχὶ ἐπὶ ἁμαρτωλόν· ὅθεν ἔνεστι μαθεῖν, ὅτι σαθρά θεμέλια τέθεικεν ὁ θάνατος. Διὰ τοῦτο τάχιστα καταλυθήσεται, ὁ καὶ γέγονεν ἐπὶ τοῦ Δε σπότου Χριστοῦ καταλυθὲν αὐτοῦ τὸ δοκοῦν κράτος. Δόξα τῷ ἐξ ἀρχῆς ἕως τέλους οἰκονομήσαντι τὰ κατά τὸν ἄνθρωπον. Ἐκ τούτου δείκνυται πάλιν, μή κατ' ὀργὴν εἶναι τὸν θάνατον· ὅτι καὶ οἱ μαρτυρούμενοι δίκαιοι εἶναι δωροι καὶ τελευτῶσιν· οἱ δὲ μαρτυρού μενοι ἁμαρτωλοί, πληρώσαντες τὰς ἡμέρας ἑαυτῶν, ἐν μακρῷ γήρει ἐτελεύτησαν. Απαξ γὰρ ἀπόκειται παρά Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἀποθανεῖν, καθά φησιν ὁ Απόστολος, ἐκ τοῦ πλείονος αὐτῶν προειπών· οὔτε γὰρ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὔτε Λάζαρος καὶ ούς ήγειρεν ὁ Κύριος ἄλλοι ἅπαξ μόνον ἀπέθανον· ένα εἴπῃ ὅτι πάντες ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ όντες οι άνθρωποι καὶ θνητοί ὑπάρχοντες, οὕτω κτισθέντες ὑπὸ Θεοῦ. Μετὰ τοῦτο ἑτέρα τις κατάστασις έπεισ άγεται κρείττων, διακρίνουσα δικαίους καὶ ἀδίκους. εὐσεβεῖς καὶ ἀσεβεῖς· ἐν ᾗ θάνατος οὐκέτι κρατεί. Ετι τινὲς ἔφησαν, ότι άμαρτήσαντος τοῦ πρώτου άνθρώπου, καὶ λαβόντας τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου, Μ Η 2:27 COSME IND.COPLEUSTE sapientia Den clare signifi- cans ipsos Ecclesiam sapientiam Dei edoceri. ABEL, ABEA. Hiç Abel justus, utpote qui injuste mortem obie- rit, primus φuium hominum infirmia esse mortis fundamenta commonstravit. Quamobrem vel mor- tuus adhue loquitur, rosurrectionem mortuorum preslicens, quam Dominus Christus primus omnium in seipso exhibens, mortis illud in opinione positum imperium evertit. Hic est Abel ille, qui quasi in ænigmate, passionis Christi imitator exsistit, qui ob bous operibus excitatam invidiam a fratre injuste peremptus est. De quo Abele Apostolus in Epistola ad Hebræos ita loquitur : Sed accessistis ad Sion moniem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem celestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et Eccle. siam primitivorum, qui couscripti sunt in cœlis, es judicem omnium deum, et spiritus justorum perfe- clorum, et testamenti navi mediatorem Jesum, et sanguinem Meline loquentem quama Abel 3, Paragrapha. Hie apertius demonstratur, mortuo scilicet juste Abele, mortem non ex ira homini illatam esse, quando is qui non peccaverat, ante vecentorem opiit. Quamobrem et vite Abelis a Deo perquisitio habetur, et mortis vide infertur. Quod vero post Merten clamet, hine manifeste consequitur, ipsum in vitam revocandum esse, llursux cum morti con- cessum non fuerit ut pocentorem primum invaderet, sed poecal expertem, line comprobatur illam de- Atruendam esse : quia primam irruptionam non juste, sed inique fecerit : in justum quippe, non iu peccatorem fundamenta jecit; unde ediscas licet mortem infirma fundamenta posuisse. Ideo celerrime destruenda erat, quod in Christo Domino accidit, a quo solutum est ejus, quod apparebat, imperium. Gloria ei, qui ab initio ad finem horai- num res curavit. Inde etiam ostenditur non ex ira immitti mortem : quod ii qui justi esse declarantur immatura morte et vi illata intereant; contra qui peccatores fuisse narrantur, decursa ætale, in se- nectute longa mortui sint. Nam statutum a Deo C D hominibus est, ut semel moriantur, quemadmodum p ait Apostolus, de re ut solet accidere loquens : neque enim omnes omnino moriuntur, neque Laza- rus et alii, quos suscitavit Dominus, semel tantum mortui sunt; sed indicat omnes, qui in line statu et conditione rerum versantur homines, et mortales a Deo creati sunt. Post' hæc vero alius longe præ- stantior status inducitur, qui justos ab injustis, pios ab impiis discernit, in que mors non ultra do- minabitur. Quidam itcm dixere, quod cum primus homo percasset, et sententia martis acoepisset, Ephes. 111, 40, Mehr. xu, 22-24. Hchr. ix, 27.

ελενα πουλιάζοντας Α Μαρτυρεί δε πάλιν ὁ Ἀπόστολος ὡς οἱ ἄγγελοι ἐκ τῶν περὶ τὸν ἄνθρωπον οικονομουμένων διδάσκονται τὰ περὶ Θεοῦ καί φησιν' να γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ή πολυποίκιλος τοῦ Θεοῦ σοφία· σαρῶς διὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰπὼν αὐτοὺς διδάσκεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν. Οὗτος ὁ ᾿Αβελ ὁ δίκαιος ὡς ἀδίκως ἀποθανών, πρῶτος πάντων ἀνθρώπων ἔδειξε σαθρὰ εἶναι τοῦ θανάτου τα θεμέλια. Διὰ τοῦτο καὶ ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖ προμηνύων τὴν τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν, ἣν ὁ Δεσπότης Χριστός πρῶτος πάντων ἐν ἑαυτῷ δείξας, κατέλυσε τοῦ θανάτου τὸ δοκοῦν κράτος. Οὗτός ἐστιν ὁ ᾿Αβελ 8; ὡς ἐν αἰνίγματι μιμητής του πάθους τοῦ Χριστοῦ ὑπάρχει, ὡς διὰ φθόνον ἀγαθῶν ἔργων ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ ἀδίκως ἀπεκτάνθη, περὶ οὗ καὶ ὁ ᾿Απ' στολος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολή της σιν· Ἀλλὰ προσεληλύθατε Σιών ὄρει, καὶ πόλει Β Θεοῦ ζώντος Ιερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριά αερετεiοnis σιν ἀγγέλων πανηγύρει, καὶ Εκκλησίᾳ πρωτο- τόχων ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, καὶ κριτῇ Θεῷ πάντων, καὶ πνεύμασι δικαίων τετελειωμέ των, καὶ διαθήκης νέας μεσίτης Ἰησοῦ, καὶ αἱ- ματι ραντισμού, κρείττονα λαλοῦντι παρὰ τὸν Αβελ, Παραγραφή. Ενταῦθα δείκνυται σαφέστερον τοῦ δικαίου ᾿Αβελ τελευτήσαντος, ὡς οὐ κατ᾿ ὀργὴν ὁ θάνατος τῷ ἀνω θρώπῳ ἐπενήνεκται, ὅτι ὁ μὴ ἁμαρτήσεις πρὸ τοῦ άμαρτήσαντος ἔθανε. Διὰ τοῦτο καὶ ζήτησις παρὰ τοῦ Θεοῦ γίνεται τῆς ζωῆς τοῦ ᾿Αβελ, καὶ ἐκδίκησις τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Καὶ ἔτι μετά θάνατον βοᾷ, δῆλον διὰ τοῦτο, ὡς παλινδρομήσει εἰς ζωήν. Καὶ πάλιν ὁ θάν νατος μή συγχωρηθεὶς ἐπὶ τὸν ἁμαρτήσαντα πρώτον ἐπελθεῖν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν μὴ ἁμαρτήσαντα, δείκνυται καταλυόμενος, ὡς τὴν πρώτην έφοδον ἀδίκως ἐπελ- θών, καὶ οὐ δικαίως· ἐπὶ δίκαιον γὰρ τέθεικε θεμέ λια, καὶ οὐχὶ ἐπὶ ἁμαρτωλόν· ὅθεν ἔνεστι μαθεῖν, ὅτι σαθρά θεμέλια τέθεικεν ὁ θάνατος. Διὰ τοῦτο τάχιστα καταλυθήσεται, ὁ καὶ γέγονεν ἐπὶ τοῦ Δε σπότου Χριστοῦ καταλυθὲν αὐτοῦ τὸ δοκοῦν κράτος. Δόξα τῷ ἐξ ἀρχῆς ἕως τέλους οἰκονομήσαντι τὰ κατά τὸν ἄνθρωπον. Ἐκ τούτου δείκνυται πάλιν, μή κατ' ὀργὴν εἶναι τὸν θάνατον· ὅτι καὶ οἱ μαρτυρούμενοι δίκαιοι εἶναι δωροι καὶ τελευτῶσιν· οἱ δὲ μαρτυρού μενοι ἁμαρτωλοί, πληρώσαντες τὰς ἡμέρας ἑαυτῶν, ἐν μακρῷ γήρει ἐτελεύτησαν. Απαξ γὰρ ἀπόκειται παρά Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἀποθανεῖν, καθά φησιν ὁ Απόστολος, ἐκ τοῦ πλείονος αὐτῶν προειπών· οὔτε γὰρ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὔτε Λάζαρος καὶ ούς ήγειρεν ὁ Κύριος ἄλλοι ἅπαξ μόνον ἀπέθανον· ένα εἴπῃ ὅτι πάντες ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ όντες οι άνθρωποι καὶ θνητοί ὑπάρχοντες, οὕτω κτισθέντες ὑπὸ Θεοῦ. Μετὰ τοῦτο ἑτέρα τις κατάστασις έπεισ άγεται κρείττων, διακρίνουσα δικαίους καὶ ἀδίκους. εὐσεβεῖς καὶ ἀσεβεῖς· ἐν ᾗ θάνατος οὐκέτι κρατεί. Ετι τινὲς ἔφησαν, ότι άμαρτήσαντος τοῦ πρώτου άνθρώπου, καὶ λαβόντας τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου, Μ Η 2:27 COSME IND.COPLEUSTE sapientia Den clare signifi- cans ipsos Ecclesiam sapientiam Dei edoceri. ABEL, ABEA. Hiç Abel justus, utpote qui injuste mortem obie- rit, primus φuium hominum infirmia esse mortis fundamenta commonstravit. Quamobrem vel mor- tuus adhue loquitur, rosurrectionem mortuorum preslicens, quam Dominus Christus primus omnium in seipso exhibens, mortis illud in opinione positum imperium evertit. Hic est Abel ille, qui quasi in ænigmate, passionis Christi imitator exsistit, qui ob bous operibus excitatam invidiam a fratre injuste peremptus est. De quo Abele Apostolus in Epistola ad Hebræos ita loquitur : Sed accessistis ad Sion moniem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem celestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et Eccle. siam primitivorum, qui couscripti sunt in cœlis, es judicem omnium deum, et spiritus justorum perfe- clorum, et testamenti navi mediatorem Jesum, et sanguinem Meline loquentem quama Abel 3, Paragrapha. Hie apertius demonstratur, mortuo scilicet juste Abele, mortem non ex ira homini illatam esse, quando is qui non peccaverat, ante vecentorem opiit. Quamobrem et vite Abelis a Deo perquisitio habetur, et mortis vide infertur. Quod vero post Merten clamet, hine manifeste consequitur, ipsum in vitam revocandum esse, llursux cum morti con- cessum non fuerit ut pocentorem primum invaderet, sed poecal expertem, line comprobatur illam de- Atruendam esse : quia primam irruptionam non juste, sed inique fecerit : in justum quippe, non iu peccatorem fundamenta jecit; unde ediscas licet mortem infirma fundamenta posuisse. Ideo celerrime destruenda erat, quod in Christo Domino accidit, a quo solutum est ejus, quod apparebat, imperium. Gloria ei, qui ab initio ad finem horai- num res curavit. Inde etiam ostenditur non ex ira immitti mortem : quod ii qui justi esse declarantur immatura morte et vi illata intereant; contra qui peccatores fuisse narrantur, decursa ætale, in se- nectute longa mortui sint. Nam statutum a Deo C D hominibus est, ut semel moriantur, quemadmodum p ait Apostolus, de re ut solet accidere loquens : neque enim omnes omnino moriuntur, neque Laza- rus et alii, quos suscitavit Dominus, semel tantum mortui sunt; sed indicat omnes, qui in line statu et conditione rerum versantur homines, et mortales a Deo creati sunt. Post' hæc vero alius longe præ- stantior status inducitur, qui justos ab injustis, pios ab impiis discernit, in que mors non ultra do- minabitur. Quidam itcm dixere, quod cum primus homo percasset, et sententia martis acoepisset, Ephes. 111, 40, Mehr. xu, 22-24. Hchr. ix, 27.

ελενα πουλιάζοντας Α Μαρτυρεί δε πάλιν ὁ Ἀπόστολος ὡς οἱ ἄγγελοι ἐκ τῶν περὶ τὸν ἄνθρωπον οικονομουμένων διδάσκονται τὰ περὶ Θεοῦ καί φησιν' να γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ή πολυποίκιλος τοῦ Θεοῦ σοφία· σαρῶς διὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰπὼν αὐτοὺς διδάσκεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ σοφίαν. Οὗτος ὁ ᾿Αβελ ὁ δίκαιος ὡς ἀδίκως ἀποθανών, πρῶτος πάντων ἀνθρώπων ἔδειξε σαθρὰ εἶναι τοῦ θανάτου τα θεμέλια. Διὰ τοῦτο καὶ ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖ προμηνύων τὴν τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν, ἣν ὁ Δεσπότης Χριστός πρῶτος πάντων ἐν ἑαυτῷ δείξας, κατέλυσε τοῦ θανάτου τὸ δοκοῦν κράτος. Οὗτός ἐστιν ὁ ᾿Αβελ 8; ὡς ἐν αἰνίγματι μιμητής του πάθους τοῦ Χριστοῦ ὑπάρχει, ὡς διὰ φθόνον ἀγαθῶν ἔργων ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ ἀδίκως ἀπεκτάνθη, περὶ οὗ καὶ ὁ ᾿Απ' στολος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολή της σιν· Ἀλλὰ προσεληλύθατε Σιών ὄρει, καὶ πόλει Β Θεοῦ ζώντος Ιερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, καὶ μυριά αερετεiοnis σιν ἀγγέλων πανηγύρει, καὶ Εκκλησίᾳ πρωτο- τόχων ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, καὶ κριτῇ Θεῷ πάντων, καὶ πνεύμασι δικαίων τετελειωμέ των, καὶ διαθήκης νέας μεσίτης Ἰησοῦ, καὶ αἱ- ματι ραντισμού, κρείττονα λαλοῦντι παρὰ τὸν Αβελ, Παραγραφή. Ενταῦθα δείκνυται σαφέστερον τοῦ δικαίου ᾿Αβελ τελευτήσαντος, ὡς οὐ κατ᾿ ὀργὴν ὁ θάνατος τῷ ἀνω θρώπῳ ἐπενήνεκται, ὅτι ὁ μὴ ἁμαρτήσεις πρὸ τοῦ άμαρτήσαντος ἔθανε. Διὰ τοῦτο καὶ ζήτησις παρὰ τοῦ Θεοῦ γίνεται τῆς ζωῆς τοῦ ᾿Αβελ, καὶ ἐκδίκησις τοῦ θανάτου αὐτοῦ. Καὶ ἔτι μετά θάνατον βοᾷ, δῆλον διὰ τοῦτο, ὡς παλινδρομήσει εἰς ζωήν. Καὶ πάλιν ὁ θάν νατος μή συγχωρηθεὶς ἐπὶ τὸν ἁμαρτήσαντα πρώτον ἐπελθεῖν, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸν μὴ ἁμαρτήσαντα, δείκνυται καταλυόμενος, ὡς τὴν πρώτην έφοδον ἀδίκως ἐπελ- θών, καὶ οὐ δικαίως· ἐπὶ δίκαιον γὰρ τέθεικε θεμέ λια, καὶ οὐχὶ ἐπὶ ἁμαρτωλόν· ὅθεν ἔνεστι μαθεῖν, ὅτι σαθρά θεμέλια τέθεικεν ὁ θάνατος. Διὰ τοῦτο τάχιστα καταλυθήσεται, ὁ καὶ γέγονεν ἐπὶ τοῦ Δε σπότου Χριστοῦ καταλυθὲν αὐτοῦ τὸ δοκοῦν κράτος. Δόξα τῷ ἐξ ἀρχῆς ἕως τέλους οἰκονομήσαντι τὰ κατά τὸν ἄνθρωπον. Ἐκ τούτου δείκνυται πάλιν, μή κατ' ὀργὴν εἶναι τὸν θάνατον· ὅτι καὶ οἱ μαρτυρούμενοι δίκαιοι εἶναι δωροι καὶ τελευτῶσιν· οἱ δὲ μαρτυρού μενοι ἁμαρτωλοί, πληρώσαντες τὰς ἡμέρας ἑαυτῶν, ἐν μακρῷ γήρει ἐτελεύτησαν. Απαξ γὰρ ἀπόκειται παρά Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἀποθανεῖν, καθά φησιν ὁ Απόστολος, ἐκ τοῦ πλείονος αὐτῶν προειπών· οὔτε γὰρ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὔτε Λάζαρος καὶ ούς ήγειρεν ὁ Κύριος ἄλλοι ἅπαξ μόνον ἀπέθανον· ένα εἴπῃ ὅτι πάντες ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ όντες οι άνθρωποι καὶ θνητοί ὑπάρχοντες, οὕτω κτισθέντες ὑπὸ Θεοῦ. Μετὰ τοῦτο ἑτέρα τις κατάστασις έπεισ άγεται κρείττων, διακρίνουσα δικαίους καὶ ἀδίκους. εὐσεβεῖς καὶ ἀσεβεῖς· ἐν ᾗ θάνατος οὐκέτι κρατεί. Ετι τινὲς ἔφησαν, ότι άμαρτήσαντος τοῦ πρώτου άνθρώπου, καὶ λαβόντας τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου, Μ Η 2:27 COSME IND.COPLEUSTE sapientia Den clare signifi- cans ipsos Ecclesiam sapientiam Dei edoceri. ABEL, ABEA. Hiç Abel justus, utpote qui injuste mortem obie- rit, primus φuium hominum infirmia esse mortis fundamenta commonstravit. Quamobrem vel mor- tuus adhue loquitur, rosurrectionem mortuorum preslicens, quam Dominus Christus primus omnium in seipso exhibens, mortis illud in opinione positum imperium evertit. Hic est Abel ille, qui quasi in ænigmate, passionis Christi imitator exsistit, qui ob bous operibus excitatam invidiam a fratre injuste peremptus est. De quo Abele Apostolus in Epistola ad Hebræos ita loquitur : Sed accessistis ad Sion moniem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem celestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et Eccle. siam primitivorum, qui couscripti sunt in cœlis, es judicem omnium deum, et spiritus justorum perfe- clorum, et testamenti navi mediatorem Jesum, et sanguinem Meline loquentem quama Abel 3, Paragrapha. Hie apertius demonstratur, mortuo scilicet juste Abele, mortem non ex ira homini illatam esse, quando is qui non peccaverat, ante vecentorem opiit. Quamobrem et vite Abelis a Deo perquisitio habetur, et mortis vide infertur. Quod vero post Merten clamet, hine manifeste consequitur, ipsum in vitam revocandum esse, llursux cum morti con- cessum non fuerit ut pocentorem primum invaderet, sed poecal expertem, line comprobatur illam de- Atruendam esse : quia primam irruptionam non juste, sed inique fecerit : in justum quippe, non iu peccatorem fundamenta jecit; unde ediscas licet mortem infirma fundamenta posuisse. Ideo celerrime destruenda erat, quod in Christo Domino accidit, a quo solutum est ejus, quod apparebat, imperium. Gloria ei, qui ab initio ad finem horai- num res curavit. Inde etiam ostenditur non ex ira immitti mortem : quod ii qui justi esse declarantur immatura morte et vi illata intereant; contra qui peccatores fuisse narrantur, decursa ætale, in se- nectute longa mortui sint. Nam statutum a Deo C D hominibus est, ut semel moriantur, quemadmodum p ait Apostolus, de re ut solet accidere loquens : neque enim omnes omnino moriuntur, neque Laza- rus et alii, quos suscitavit Dominus, semel tantum mortui sunt; sed indicat omnes, qui in line statu et conditione rerum versantur homines, et mortales a Deo creati sunt. Post' hæc vero alius longe præ- stantior status inducitur, qui justos ab injustis, pios ab impiis discernit, in que mors non ultra do- minabitur. Quidam itcm dixere, quod cum primus homo percasset, et sententia martis acoepisset, Ephes. 111, 40, Mehr. xu, 22-24. Hchr. ix, 27.

ἐκτὸς προσούσης αὐτῶ ἀθανασίας, εἰς θνητότητα & μετεβλήθη· καὶ δῆθεν ἐρμηνεύοντες λέγουσιν, ὅτι Τὸ εἰπεῖν τὸν Θεὸν, ῇ δ' ἂν ἡμέρᾳ μάγῃ ἀπὸ τοῦ ξύλου, θανάτῳ ἀποθανῇ, θνητὸν αὐτὴν γενέσθαι ἔφησεν· ὁρῶμεν γὰρ αὐτὸν μὴ εὐθέως κατὰ τὴν ἀπειλὴν ἀποθανόντα, ὡς δῆλον ὅτι τοῦτο αινίττεται, ὅτι ᾿Αθάνατος ὢν γενήσῃ θνητός, ἵνα ἀληθεύσεις, φησίν, ἡ ἀπόφασις τοῦ Θεοῦ. Ὅθεν καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ γεννώμενοι, τῇ πατρικῇ ἀποφάσει υποπίπτοντες, θνητοί γεννῶνται. Καὶ εἰ τοῦτο ἀληθὲς, πῶς ὑπου πεσὼν κατ' αὐτοὺς ὁ ᾿Αβελ τῇ ἀποφάσει, καὶ θνητὸς γεννηθείς, δίκαιο; δὲ ἀναφανείς καὶ παρθένος, οὐκ ἀρκετὴ ἐγένετο ἡ ἀπόφασις ἐπ' αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἑτέρᾳ πάλιν τιμωρία υποπέπτωκε, λέγω δὴ τῇ ἀωρία ; Πόθεν αὐτῷ τοῦτο προσετέθη, δικαίου ὄντος καὶ παρ- θένου, άλλως τε δὲ καὶ τῆς, ὡς λέγεται, πατρικῆς Β ἀποφάσεως ἤδη ἐντὸς γεγονός, τουτέστι θνητοῦ· δυναμένων καὶ θνητῶν δικαίων διατηρεῖσθαι, μή θανεῖν· ὥσπερ ὁρῶμεν καὶ ἐπὶ τοῦ Ενώχ ὑποπο σόντος μὲν καὶ αὐτοῦ τῇ πατρικῇ ἀποφάσει, ως φατε, καὶ γυναῖκα ἐσχηκότος καὶ τέκνα, πεῖραν δὲ θανάτου μὴ εἰληφότος, τοῦ δὲ ᾿Αβελ μήτε γυναῖκα μήτε τέκνα ἐσχηκότο; ; Πῶς καὶ τοῦ Κάϊν αίτησαμένου θάνατον διὰ τὴν ἀδελφοκτονίαν, ὁ Θεὸς οὐ δίδωσιν· ἀλλὰ μαλ. τον βαρυτέρα τιμωρία παραδίδωσι, τὸ στένειν και τρέμειν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀπαλλαγὴν τούτου του κακοῦ τὸν θάνατον εἶναι λέγει; Φησὶν οὖν, Πᾶς ὁ ἀποκτείνας ἑπτὰ ἐκδικούμενα παραλύει ένα εἴπῃ. Πολλὰς τιμωρίας ἀφαιρεῖται ἀπ' αὐτοῦ, καὶ παραλύει αὐτοῦ τὴν κόλασιν πᾶς ὁ ἀποκτείνων αύτ τόν. Εστιν οὖν καὶ ἐκ τούτου ἰδεῖν, ὡς τοῦ δικαίου, καὶ παρθένου συγχωρηθέντος ἀποκτανθῆναι, ὡς οὐ κατ' ὀργὴν ὁ θάνατος τῷ ἀνθρώπῳ ἐπενήνεκται, καθὰ οἱ τερατολόγοι ἀποφαίνονται, ἀλλὰ μᾶλλον φι λανθρωπίᾳ καὶ σοφίᾳ τῇ παρὰ τοῦ οἰκτίρμονος Θεοῦ, πρὸς παιδείαν ἡμετέραν, καθὰ καὶ πρώην εἰρήκα μεν. Ετι πῶς δὲ κατ' αὐτοὺς τοῦ πρώτου ἀνθρώπου ἁμαρτήσαντος ἐπὶ βρώσεως ἑνὸς φυτοῦ, καὶ αὐτὸν καὶ πάντας τοὺς ἐφεξῆς θνητότητι κατεδίκασε, τὸν δὲ πρῶτον φονέα στένειν καὶ τρέμειν καταδικάσας, οὐ πάντας τοὺς ἐφεξῆς φονέας τῇ αὐτῇ τιμωρία και ταδικάζει, ἀλλ᾽ ἑτέρα, ᾗ καὶ ὁ πρῶτος ποτε παρο εκάλει καταδικασθῆναι, καὶ παρακαλῶν οὐκ ἔτυ χεν ; ΕΝΩΝ, . Οὗτός ἐστιν Ενώχ πρὸς ἐν οὔτε ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου ἐκράτησε μετετέθη γὰρ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, καθὰ τῇ θείᾳ Γραφή δοκεί, όπως καὶ διὰ τούτου προμηνυθῇ ἡμῖν ὡς οἱ κρατήσει ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον ὁ θάνατος, ἀλλὰ λύσιν δέξεται τὰ κατ' αὐτὸν, ὥσπερ καὶ γέγονεν ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστού, καταλυθέντος αὐτοῦ τοῦ κράτους. Οὗτός ἐστιν Ενας μετατεθεὶς εἰς ζωήν, εἰς δείγμα τῆς τοῦ Θεοῦ δεν νάμεως ταῖς μετὰ ταῦτα γενεαίς, τῆς δυναμένης διατηρῆσαι τοὺς θνητούς μη θανεῖν, ἀλλὰ ζώντας τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένειν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἅμα τῷ Ηλίᾳ ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἀντικαθιστάς μενος της Αντιχρίστων, καὶ ἐλέγχων την πλάνην * εμμίνιμία : και ΠΟΛe TOPOGRAPHLE CHRISTIANÆ LIB. V. 9:0 nondum nactus immortalitatem, in mortalitatem translatus est. Quod sane ita explicant illi : Cum dicit Deus : In quacunque die comederis de ligno, murie morieris ", marialem ipsum factum esse declarat ↓ nam vidonius eum non station post comminationem oblisse, quo palam fit hoc subindicari: Iminorialis cum sis, Diortalis evades ; idque, ait, ut Dei sen tentia vera deprehendatur. Quaro qui ex Adamo gi- gnuntur, in paternam damnationem incidentes, mortales nascuntur. Quod si verum sit, cur, cum Abel sccundum ipsos in hanc damnationem incide- rit, et mortalis natus, justus declaratus sit et vir- go, non illa sola damnatione plexus est, sed aliam pœnam subiit, immaturain nempe mortem ? Quare illi, licet justo et virgini, hoc superadditum fuit, cum maxime, ut dictum est, etsi in paterna damna- tione comprehenderetur ac mortalis esset, mortales justi possent morte immunes esse, ut videmus in Znoch, qui itidem in patris damnationem lapsus, etiam uxores liberosque habens, mortem tamen expertus non est, cum contra Abel nec uxorem du- xerit, nec fillos susceperit? Quare Caino, ex fratri- cidil borrore mortem efflagitanti, id non concessit Deus ; imo graviori illum supplicie tradit, ut scilicet lugaret et remeret super terram : cujus tanti mali effugium mortem esse dicebat? Ideo ait : Quisquis Gen. 11, 17. » Gen, iv, 45. occiderit Gain sepiem ultiones solvit**, ac si diceret, Multa supplicia ab eo aufert, ac ejus supplicium solvit quisquis ceciderit eum. Hinc itaque vio C dere est, quod scilleet justus et virgo, Deo permit- tente, necatus sit, non ex ira mortem homini illatamı fuisse, ut illi portentorum fabulatores decernunt; P sed potius ex clementia et sapientia miseratoris Del, ad disciplinam nostram, ut superius diximus. Ad haec, cum, secundum illos, primum hominem, in comestione fructus unius ligni peccantem, cum posteris suis morti damnaverit, cur cum priınum homicidam ad luctum et tremorem damnasset, nou omnes homicidas ad par supplicium damnavit, sed ad aliud, quod cum primusille inferri sibi rogassel, id non impetravit ? ENOCII. lic est Enoch, in quem mortis damnatio non nam a D:o translatus est, ut non side- mortem, prout in divina Scriptura fertur, ut hine declaretur, nortem non imperium in homines ohlen!!!@! esse, sed vim ejus solvendam fore, Quemadmodum accidit in Domina Christo, qui imperium ejus evertit. Hic est Enoch, qui trans- latus eat ad vitam, in argumentum divinæ vir- tulis, ad posteras generationes pervasurum : quod scilicet possit illa mortales a morte eripere, atque viventes ad meliorem statum transferre. Hic est qui eam Elia in novissimis diebus, Autichristo opponet, ac secundum ecclesiasticam tradi

Α αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ διὰ πίστεως ἐκφυγὼν τὴν ὁδὸν τοῦ θανά του. Παραγραφή. Καὶ ἐπὶ τούτου σαφέστερον δείκνυται, ὡς οὐ κατ' ὀργὴν ἐπενήνεκται τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος, οὔτε ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου· ἀλλ᾽ ἵνα, καθὰ εἰρήκαμεν, μισητὴν αὐτῷ ποιήσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ποθεινὴν τὴν δικαιοσύνην. Ὅθεν ἐπὶ τούτου οὔτε ἡ ἀπόφασις, οὔτε αὐτὸς ὁ θάνατος ἐκράτησεν οὔτε κρατήσει. Πε- στει γὰρ ὁ Ενώχ μετετέθη, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον· σαφῶς δηλώσας ὅτι οὐχ ὁρᾷ θάνατον, ἀλλὰ ζῶν τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένει, κατά πάντων τῶν περιλειπομένων ζώντων ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ φθανόντων ἐκ τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ζωῆς τῆς γινομένης, ἀπο θανεῖν. Ετι εἰπάτωσαν ἡμῖν οἱ τερατολόγοι, οι κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὸν θάνατον προσγενέσθαι ἡμῖν λέγοντος, καὶ οὐ κατ' οἰκονομίαν καὶ σοφίαν, πῶς χρεωστούντων πάντων τῶν ἀνθρώπων ἐκ τῆς πα τρικῆς ἀποφάσεως ἅπαξ ἀποθανεῖν, οὗτος τῷ ἐπιτι- μίῳ τούτῳ οὐχ ὑποπίπτει ; Ἔστι δὲ πηχῶν τ', τὸ δὲ πλάτος, ὡς εἴρηται, ἔστι μὲν κάτωθεν πηχῶν ν, ἄνωθεν δὲ πήχεως μιᾶς· ἐπισυνάγων γάρ, φησί, ποιήσεις αὐτὴν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις. Τὸ δὲ ὕψος πηχών γ' διείλεν οὖν εἰς τρεῖς σηκοὺς τοὺς ν' πήχεις, ἀπὸ πηχῶν '', τὸ ὕψος ἑκάστου σηκοῦ· Διώροφα γὰρ καὶ τριώ τάξον ἔσωθεν, καὶ τρίτην τὴν ἄνω στέγην, ἵνα γέ ροφα ποιήσεις αὐτήν· ώσανεί. Δύο μεν στέγας νωνται σηκοὶ τρεῖς. Καὶ εἰς μὲν τὸν κατώτερον σηκὸν τὰ θηρία καὶ τὰ ἰοβόλα ἑρπετὰ ἔταξεν εἶναι, ὡς ἐμφωλεύοντα διαπαντὸς ὑπὸ τὴν γῆν· τὰ δὲ του τράποδα καὶ τὰ ἐξαλλόμενα ἐπὶ τὰ ὄρη, εἰς τὸν δεύ τερον σηκὸν ἔταξεν εἶναι· ὡς ἐπάνω τῆς γῆς καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι διαιτώμενα· τὰ δὲ πετεινὰ καὶ τὸν ἄνθρω πον εἰς τὸν τρίτον σηκὸν ἔταξεν εἶναι, ὡς τὰ μὲν ἀεροποροῦντα, τὸν δὲ οὐράνιον μέλλοντα εἶναι. Οὗτός ἐστι Νῶς ὁ τέλειος καὶ δίκαιος ὢν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτ τοῦ· ὁ ἀκούσιον μέθην ὑπομείνας, καὶ θεωρήσας ἐν αὐτῇ μυστήρια. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφή, Ἐξένησε δὲ Νῶς ἀπὸ τοῦ οἶνου, καὶ ἔγνω ὅσα ἐποίησεν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ νεώτερος. Καὶ μετὰ τὸ αὐτὰ προει πεῖν, ὡς ἐν τάξει κατάρας τὰ μέλλοντα λέγει, καὶ τοῖς ἄλλοις ὡς ἐν τάξει εὐλογίας τὰ ἐσόμεναι καὶ φησιν, Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς Κύριος τοῦ Σήμ· καὶ πάλιν, Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφετ, καὶ κατοικη- σάτω ἐν τοῖς οἶκοις τοῦ Σήμ. Τρόπον γάρ τινα οὔτε τῷ πρώτῳ κατηράσατο, ούτε τούτους εὐλόγη σεν· ἀλλὰ πρόβῥησιν ἐξεῖτε μυστηρίων διὰ τοῦ Δε σπότου Χριστοῦ ἐκτελουμένων. Ούτε γάρ ποτε ἐδού λευσαν οἱ τοῦ Χαναάν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκεῖνοι τούτοις ἐδούλευσαν ἐν Αἰγύπτῳ. 'Αλλ' οὔτε οἱ Γαβαωνῖται, ὡς τινες ὑπενόησαν, ἐδού- λευσαν αὐτοῖς, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐδούλευον · ζυγοφόρους γὰρ καὶ ὑδροφόρους τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ αὐτοὺς κατ εστήσαντο, οὐ γὰρ' ἑαυτοῖς. Τί οὖν ἐστιν, ἢ πάντως COSME INDICOPLEUSTE tionem errorem ejus coarguet. Hic est qui per fi- dem viam mortis effugit. Paragrapha. ' In hoc item clarius demonstratur, non ex ira homini mortem ac decretum mortis illatum a Deo esse; sed ut, quemadmodum diximus, peccatumi ipsi perosum et justitiam amabilem redderet. Quare in illum nec damnatio, nec mors, vim obtinuit aut obtinebit. Fide nanique Enoch trans- latus est, ait Apostolus, ut non videret mortem ↳ clare commonstrans ipsum non videre mortem, sed vivum mutationem in melius subire, perinde atque eos omnes qui vivi residui erunt in adventu Domini : quibus ob celeritatem resurrectionis et futuræ vitæ advenientis, m:oriendi spatium non erit. Hic item dicant portentorum fabulatores, qui ex ita Dei, non vero ex ejus providentia et sa- pientia, immissam nobis mortem esse dicunt, cur, cum ex paterna damnatione omnes homines se- mel mori debeant, hic in hujusmodi pœnam non deciderit. Est autem arca longitudine trecentorum cubi - torum, latitudo autem ejus, ut dictum est, inferne quidem cubitorum quinquaginta, superne vero cubiti unius ; nam in summa repetens ait : Facies illam, et in cubitum perficies ". Altitudo autem ejus, cubitorum quinquaginta: illos quinquaginta cubitos in tria tabulata divisit, quorum singula B C altitudine decem cubitorum erant. Nam, duplicem, inquit, et triplicem contignationem facies ; ac sl diceret Duas contabulationes intus facito, ac pro tertia tectum superius, ita ut tabulata tria sint. Atque in inferiore quidem tabulato, feras et venenata reptilia posuit, utpote quæ latibula sem- per et foveas sub terra frequenteut; quadrupedes vero et in montibus subsultantia animalia, in se- cundo tabulato collocavit, utpote quæ supra ter- ram et in montibus versentur; volatilia et homi- nem, in tertio tabulato constituit: quia illa aeria sunt, hic celestis futurus est. Hic ille est Nue, per- fectus et justus in generatione sua, qui involun- tariam ebrietatem passus, mysteria quædamı in illa contemplatus est. Ait enim Scriptura : Etigi. D lavit Noe a vino, et cognovit omnia qua fecerat flius suus junior s. Et postquam hæc præniserat, quasi maledictionem proferens, futura prænuntiat, aliisque filiis quasi benedictionem impertiens, ven- tura prædicit et ait : Benedictus Dominus Deus Sem; ac rursum: Dilutet Deus Japhet, et habitet in domibus Sem". Nam quodammodo neque primo maledixit, neque his benedixit, sed prædictionem mysterioruin per Dominum Christum perficiendo- ruin, enuntiavit. Neque enim filii Chanaan fra- tribus suis unquam servierunt, imo potius hi sub- jecti ipsis fuerunt in Ægypto. Sed neque Gabao- nitæ, ut quidam existimarunt, servierunt ipsis, • Hebr. x1, 5. * Gen. vi, 16. . ibid. fic textus defcil. “Gen, ix, 24. ibid. 25, 26.

Α αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ διὰ πίστεως ἐκφυγὼν τὴν ὁδὸν τοῦ θανά του. Παραγραφή. Καὶ ἐπὶ τούτου σαφέστερον δείκνυται, ὡς οὐ κατ' ὀργὴν ἐπενήνεκται τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος, οὔτε ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου· ἀλλ᾽ ἵνα, καθὰ εἰρήκαμεν, μισητὴν αὐτῷ ποιήσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ποθεινὴν τὴν δικαιοσύνην. Ὅθεν ἐπὶ τούτου οὔτε ἡ ἀπόφασις, οὔτε αὐτὸς ὁ θάνατος ἐκράτησεν οὔτε κρατήσει. Πε- στει γὰρ ὁ Ενώχ μετετέθη, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον· σαφῶς δηλώσας ὅτι οὐχ ὁρᾷ θάνατον, ἀλλὰ ζῶν τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένει, κατά πάντων τῶν περιλειπομένων ζώντων ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ φθανόντων ἐκ τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ζωῆς τῆς γινομένης, ἀπο θανεῖν. Ετι εἰπάτωσαν ἡμῖν οἱ τερατολόγοι, οι κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὸν θάνατον προσγενέσθαι ἡμῖν λέγοντος, καὶ οὐ κατ' οἰκονομίαν καὶ σοφίαν, πῶς χρεωστούντων πάντων τῶν ἀνθρώπων ἐκ τῆς πα τρικῆς ἀποφάσεως ἅπαξ ἀποθανεῖν, οὗτος τῷ ἐπιτι- μίῳ τούτῳ οὐχ ὑποπίπτει ; Ἔστι δὲ πηχῶν τ', τὸ δὲ πλάτος, ὡς εἴρηται, ἔστι μὲν κάτωθεν πηχῶν ν, ἄνωθεν δὲ πήχεως μιᾶς· ἐπισυνάγων γάρ, φησί, ποιήσεις αὐτὴν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις. Τὸ δὲ ὕψος πηχών γ' διείλεν οὖν εἰς τρεῖς σηκοὺς τοὺς ν' πήχεις, ἀπὸ πηχῶν '', τὸ ὕψος ἑκάστου σηκοῦ· Διώροφα γὰρ καὶ τριώ τάξον ἔσωθεν, καὶ τρίτην τὴν ἄνω στέγην, ἵνα γέ ροφα ποιήσεις αὐτήν· ώσανεί. Δύο μεν στέγας νωνται σηκοὶ τρεῖς. Καὶ εἰς μὲν τὸν κατώτερον σηκὸν τὰ θηρία καὶ τὰ ἰοβόλα ἑρπετὰ ἔταξεν εἶναι, ὡς ἐμφωλεύοντα διαπαντὸς ὑπὸ τὴν γῆν· τὰ δὲ του τράποδα καὶ τὰ ἐξαλλόμενα ἐπὶ τὰ ὄρη, εἰς τὸν δεύ τερον σηκὸν ἔταξεν εἶναι· ὡς ἐπάνω τῆς γῆς καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι διαιτώμενα· τὰ δὲ πετεινὰ καὶ τὸν ἄνθρω πον εἰς τὸν τρίτον σηκὸν ἔταξεν εἶναι, ὡς τὰ μὲν ἀεροποροῦντα, τὸν δὲ οὐράνιον μέλλοντα εἶναι. Οὗτός ἐστι Νῶς ὁ τέλειος καὶ δίκαιος ὢν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτ τοῦ· ὁ ἀκούσιον μέθην ὑπομείνας, καὶ θεωρήσας ἐν αὐτῇ μυστήρια. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφή, Ἐξένησε δὲ Νῶς ἀπὸ τοῦ οἶνου, καὶ ἔγνω ὅσα ἐποίησεν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ νεώτερος. Καὶ μετὰ τὸ αὐτὰ προει πεῖν, ὡς ἐν τάξει κατάρας τὰ μέλλοντα λέγει, καὶ τοῖς ἄλλοις ὡς ἐν τάξει εὐλογίας τὰ ἐσόμεναι καὶ φησιν, Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς Κύριος τοῦ Σήμ· καὶ πάλιν, Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφετ, καὶ κατοικη- σάτω ἐν τοῖς οἶκοις τοῦ Σήμ. Τρόπον γάρ τινα οὔτε τῷ πρώτῳ κατηράσατο, ούτε τούτους εὐλόγη σεν· ἀλλὰ πρόβῥησιν ἐξεῖτε μυστηρίων διὰ τοῦ Δε σπότου Χριστοῦ ἐκτελουμένων. Ούτε γάρ ποτε ἐδού λευσαν οἱ τοῦ Χαναάν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκεῖνοι τούτοις ἐδούλευσαν ἐν Αἰγύπτῳ. 'Αλλ' οὔτε οἱ Γαβαωνῖται, ὡς τινες ὑπενόησαν, ἐδού- λευσαν αὐτοῖς, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐδούλευον · ζυγοφόρους γὰρ καὶ ὑδροφόρους τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ αὐτοὺς κατ εστήσαντο, οὐ γὰρ' ἑαυτοῖς. Τί οὖν ἐστιν, ἢ πάντως COSME INDICOPLEUSTE tionem errorem ejus coarguet. Hic est qui per fi- dem viam mortis effugit. Paragrapha. ' In hoc item clarius demonstratur, non ex ira homini mortem ac decretum mortis illatum a Deo esse; sed ut, quemadmodum diximus, peccatumi ipsi perosum et justitiam amabilem redderet. Quare in illum nec damnatio, nec mors, vim obtinuit aut obtinebit. Fide nanique Enoch trans- latus est, ait Apostolus, ut non videret mortem ↳ clare commonstrans ipsum non videre mortem, sed vivum mutationem in melius subire, perinde atque eos omnes qui vivi residui erunt in adventu Domini : quibus ob celeritatem resurrectionis et futuræ vitæ advenientis, m:oriendi spatium non erit. Hic item dicant portentorum fabulatores, qui ex ita Dei, non vero ex ejus providentia et sa- pientia, immissam nobis mortem esse dicunt, cur, cum ex paterna damnatione omnes homines se- mel mori debeant, hic in hujusmodi pœnam non deciderit. Est autem arca longitudine trecentorum cubi - torum, latitudo autem ejus, ut dictum est, inferne quidem cubitorum quinquaginta, superne vero cubiti unius ; nam in summa repetens ait : Facies illam, et in cubitum perficies ". Altitudo autem ejus, cubitorum quinquaginta: illos quinquaginta cubitos in tria tabulata divisit, quorum singula B C altitudine decem cubitorum erant. Nam, duplicem, inquit, et triplicem contignationem facies ; ac sl diceret Duas contabulationes intus facito, ac pro tertia tectum superius, ita ut tabulata tria sint. Atque in inferiore quidem tabulato, feras et venenata reptilia posuit, utpote quæ latibula sem- per et foveas sub terra frequenteut; quadrupedes vero et in montibus subsultantia animalia, in se- cundo tabulato collocavit, utpote quæ supra ter- ram et in montibus versentur; volatilia et homi- nem, in tertio tabulato constituit: quia illa aeria sunt, hic celestis futurus est. Hic ille est Nue, per- fectus et justus in generatione sua, qui involun- tariam ebrietatem passus, mysteria quædamı in illa contemplatus est. Ait enim Scriptura : Etigi. D lavit Noe a vino, et cognovit omnia qua fecerat flius suus junior s. Et postquam hæc præniserat, quasi maledictionem proferens, futura prænuntiat, aliisque filiis quasi benedictionem impertiens, ven- tura prædicit et ait : Benedictus Dominus Deus Sem; ac rursum: Dilutet Deus Japhet, et habitet in domibus Sem". Nam quodammodo neque primo maledixit, neque his benedixit, sed prædictionem mysterioruin per Dominum Christum perficiendo- ruin, enuntiavit. Neque enim filii Chanaan fra- tribus suis unquam servierunt, imo potius hi sub- jecti ipsis fuerunt in Ægypto. Sed neque Gabao- nitæ, ut quidam existimarunt, servierunt ipsis, • Hebr. x1, 5. * Gen. vi, 16. . ibid. fic textus defcil. “Gen, ix, 24. ibid. 25, 26.

Α αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ διὰ πίστεως ἐκφυγὼν τὴν ὁδὸν τοῦ θανά του. Παραγραφή. Καὶ ἐπὶ τούτου σαφέστερον δείκνυται, ὡς οὐ κατ' ὀργὴν ἐπενήνεκται τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος, οὔτε ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου· ἀλλ᾽ ἵνα, καθὰ εἰρήκαμεν, μισητὴν αὐτῷ ποιήσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ποθεινὴν τὴν δικαιοσύνην. Ὅθεν ἐπὶ τούτου οὔτε ἡ ἀπόφασις, οὔτε αὐτὸς ὁ θάνατος ἐκράτησεν οὔτε κρατήσει. Πε- στει γὰρ ὁ Ενώχ μετετέθη, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον· σαφῶς δηλώσας ὅτι οὐχ ὁρᾷ θάνατον, ἀλλὰ ζῶν τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένει, κατά πάντων τῶν περιλειπομένων ζώντων ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ φθανόντων ἐκ τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ζωῆς τῆς γινομένης, ἀπο θανεῖν. Ετι εἰπάτωσαν ἡμῖν οἱ τερατολόγοι, οι κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὸν θάνατον προσγενέσθαι ἡμῖν λέγοντος, καὶ οὐ κατ' οἰκονομίαν καὶ σοφίαν, πῶς χρεωστούντων πάντων τῶν ἀνθρώπων ἐκ τῆς πα τρικῆς ἀποφάσεως ἅπαξ ἀποθανεῖν, οὗτος τῷ ἐπιτι- μίῳ τούτῳ οὐχ ὑποπίπτει ; Ἔστι δὲ πηχῶν τ', τὸ δὲ πλάτος, ὡς εἴρηται, ἔστι μὲν κάτωθεν πηχῶν ν, ἄνωθεν δὲ πήχεως μιᾶς· ἐπισυνάγων γάρ, φησί, ποιήσεις αὐτὴν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις. Τὸ δὲ ὕψος πηχών γ' διείλεν οὖν εἰς τρεῖς σηκοὺς τοὺς ν' πήχεις, ἀπὸ πηχῶν '', τὸ ὕψος ἑκάστου σηκοῦ· Διώροφα γὰρ καὶ τριώ τάξον ἔσωθεν, καὶ τρίτην τὴν ἄνω στέγην, ἵνα γέ ροφα ποιήσεις αὐτήν· ώσανεί. Δύο μεν στέγας νωνται σηκοὶ τρεῖς. Καὶ εἰς μὲν τὸν κατώτερον σηκὸν τὰ θηρία καὶ τὰ ἰοβόλα ἑρπετὰ ἔταξεν εἶναι, ὡς ἐμφωλεύοντα διαπαντὸς ὑπὸ τὴν γῆν· τὰ δὲ του τράποδα καὶ τὰ ἐξαλλόμενα ἐπὶ τὰ ὄρη, εἰς τὸν δεύ τερον σηκὸν ἔταξεν εἶναι· ὡς ἐπάνω τῆς γῆς καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι διαιτώμενα· τὰ δὲ πετεινὰ καὶ τὸν ἄνθρω πον εἰς τὸν τρίτον σηκὸν ἔταξεν εἶναι, ὡς τὰ μὲν ἀεροποροῦντα, τὸν δὲ οὐράνιον μέλλοντα εἶναι. Οὗτός ἐστι Νῶς ὁ τέλειος καὶ δίκαιος ὢν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτ τοῦ· ὁ ἀκούσιον μέθην ὑπομείνας, καὶ θεωρήσας ἐν αὐτῇ μυστήρια. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφή, Ἐξένησε δὲ Νῶς ἀπὸ τοῦ οἶνου, καὶ ἔγνω ὅσα ἐποίησεν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ νεώτερος. Καὶ μετὰ τὸ αὐτὰ προει πεῖν, ὡς ἐν τάξει κατάρας τὰ μέλλοντα λέγει, καὶ τοῖς ἄλλοις ὡς ἐν τάξει εὐλογίας τὰ ἐσόμεναι καὶ φησιν, Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς Κύριος τοῦ Σήμ· καὶ πάλιν, Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφετ, καὶ κατοικη- σάτω ἐν τοῖς οἶκοις τοῦ Σήμ. Τρόπον γάρ τινα οὔτε τῷ πρώτῳ κατηράσατο, ούτε τούτους εὐλόγη σεν· ἀλλὰ πρόβῥησιν ἐξεῖτε μυστηρίων διὰ τοῦ Δε σπότου Χριστοῦ ἐκτελουμένων. Ούτε γάρ ποτε ἐδού λευσαν οἱ τοῦ Χαναάν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκεῖνοι τούτοις ἐδούλευσαν ἐν Αἰγύπτῳ. 'Αλλ' οὔτε οἱ Γαβαωνῖται, ὡς τινες ὑπενόησαν, ἐδού- λευσαν αὐτοῖς, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐδούλευον · ζυγοφόρους γὰρ καὶ ὑδροφόρους τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ αὐτοὺς κατ εστήσαντο, οὐ γὰρ' ἑαυτοῖς. Τί οὖν ἐστιν, ἢ πάντως COSME INDICOPLEUSTE tionem errorem ejus coarguet. Hic est qui per fi- dem viam mortis effugit. Paragrapha. ' In hoc item clarius demonstratur, non ex ira homini mortem ac decretum mortis illatum a Deo esse; sed ut, quemadmodum diximus, peccatumi ipsi perosum et justitiam amabilem redderet. Quare in illum nec damnatio, nec mors, vim obtinuit aut obtinebit. Fide nanique Enoch trans- latus est, ait Apostolus, ut non videret mortem ↳ clare commonstrans ipsum non videre mortem, sed vivum mutationem in melius subire, perinde atque eos omnes qui vivi residui erunt in adventu Domini : quibus ob celeritatem resurrectionis et futuræ vitæ advenientis, m:oriendi spatium non erit. Hic item dicant portentorum fabulatores, qui ex ita Dei, non vero ex ejus providentia et sa- pientia, immissam nobis mortem esse dicunt, cur, cum ex paterna damnatione omnes homines se- mel mori debeant, hic in hujusmodi pœnam non deciderit. Est autem arca longitudine trecentorum cubi - torum, latitudo autem ejus, ut dictum est, inferne quidem cubitorum quinquaginta, superne vero cubiti unius ; nam in summa repetens ait : Facies illam, et in cubitum perficies ". Altitudo autem ejus, cubitorum quinquaginta: illos quinquaginta cubitos in tria tabulata divisit, quorum singula B C altitudine decem cubitorum erant. Nam, duplicem, inquit, et triplicem contignationem facies ; ac sl diceret Duas contabulationes intus facito, ac pro tertia tectum superius, ita ut tabulata tria sint. Atque in inferiore quidem tabulato, feras et venenata reptilia posuit, utpote quæ latibula sem- per et foveas sub terra frequenteut; quadrupedes vero et in montibus subsultantia animalia, in se- cundo tabulato collocavit, utpote quæ supra ter- ram et in montibus versentur; volatilia et homi- nem, in tertio tabulato constituit: quia illa aeria sunt, hic celestis futurus est. Hic ille est Nue, per- fectus et justus in generatione sua, qui involun- tariam ebrietatem passus, mysteria quædamı in illa contemplatus est. Ait enim Scriptura : Etigi. D lavit Noe a vino, et cognovit omnia qua fecerat flius suus junior s. Et postquam hæc præniserat, quasi maledictionem proferens, futura prænuntiat, aliisque filiis quasi benedictionem impertiens, ven- tura prædicit et ait : Benedictus Dominus Deus Sem; ac rursum: Dilutet Deus Japhet, et habitet in domibus Sem". Nam quodammodo neque primo maledixit, neque his benedixit, sed prædictionem mysterioruin per Dominum Christum perficiendo- ruin, enuntiavit. Neque enim filii Chanaan fra- tribus suis unquam servierunt, imo potius hi sub- jecti ipsis fuerunt in Ægypto. Sed neque Gabao- nitæ, ut quidam existimarunt, servierunt ipsis, • Hebr. x1, 5. * Gen. vi, 16. . ibid. fic textus defcil. “Gen, ix, 24. ibid. 25, 26.

Α αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ διὰ πίστεως ἐκφυγὼν τὴν ὁδὸν τοῦ θανά του. Παραγραφή. Καὶ ἐπὶ τούτου σαφέστερον δείκνυται, ὡς οὐ κατ' ὀργὴν ἐπενήνεκται τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος, οὔτε ἡ ἀπόφασις τοῦ θανάτου· ἀλλ᾽ ἵνα, καθὰ εἰρήκαμεν, μισητὴν αὐτῷ ποιήσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ποθεινὴν τὴν δικαιοσύνην. Ὅθεν ἐπὶ τούτου οὔτε ἡ ἀπόφασις, οὔτε αὐτὸς ὁ θάνατος ἐκράτησεν οὔτε κρατήσει. Πε- στει γὰρ ὁ Ενώχ μετετέθη, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον· σαφῶς δηλώσας ὅτι οὐχ ὁρᾷ θάνατον, ἀλλὰ ζῶν τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένει, κατά πάντων τῶν περιλειπομένων ζώντων ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου, καὶ μὴ φθανόντων ἐκ τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς ζωῆς τῆς γινομένης, ἀπο θανεῖν. Ετι εἰπάτωσαν ἡμῖν οἱ τερατολόγοι, οι κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὸν θάνατον προσγενέσθαι ἡμῖν λέγοντος, καὶ οὐ κατ' οἰκονομίαν καὶ σοφίαν, πῶς χρεωστούντων πάντων τῶν ἀνθρώπων ἐκ τῆς πα τρικῆς ἀποφάσεως ἅπαξ ἀποθανεῖν, οὗτος τῷ ἐπιτι- μίῳ τούτῳ οὐχ ὑποπίπτει ; Ἔστι δὲ πηχῶν τ', τὸ δὲ πλάτος, ὡς εἴρηται, ἔστι μὲν κάτωθεν πηχῶν ν, ἄνωθεν δὲ πήχεως μιᾶς· ἐπισυνάγων γάρ, φησί, ποιήσεις αὐτὴν, καὶ εἰς πήχυν συντελέσεις. Τὸ δὲ ὕψος πηχών γ' διείλεν οὖν εἰς τρεῖς σηκοὺς τοὺς ν' πήχεις, ἀπὸ πηχῶν '', τὸ ὕψος ἑκάστου σηκοῦ· Διώροφα γὰρ καὶ τριώ τάξον ἔσωθεν, καὶ τρίτην τὴν ἄνω στέγην, ἵνα γέ ροφα ποιήσεις αὐτήν· ώσανεί. Δύο μεν στέγας νωνται σηκοὶ τρεῖς. Καὶ εἰς μὲν τὸν κατώτερον σηκὸν τὰ θηρία καὶ τὰ ἰοβόλα ἑρπετὰ ἔταξεν εἶναι, ὡς ἐμφωλεύοντα διαπαντὸς ὑπὸ τὴν γῆν· τὰ δὲ του τράποδα καὶ τὰ ἐξαλλόμενα ἐπὶ τὰ ὄρη, εἰς τὸν δεύ τερον σηκὸν ἔταξεν εἶναι· ὡς ἐπάνω τῆς γῆς καὶ ἐν τοῖς ὄρεσι διαιτώμενα· τὰ δὲ πετεινὰ καὶ τὸν ἄνθρω πον εἰς τὸν τρίτον σηκὸν ἔταξεν εἶναι, ὡς τὰ μὲν ἀεροποροῦντα, τὸν δὲ οὐράνιον μέλλοντα εἶναι. Οὗτός ἐστι Νῶς ὁ τέλειος καὶ δίκαιος ὢν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτ τοῦ· ὁ ἀκούσιον μέθην ὑπομείνας, καὶ θεωρήσας ἐν αὐτῇ μυστήρια. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφή, Ἐξένησε δὲ Νῶς ἀπὸ τοῦ οἶνου, καὶ ἔγνω ὅσα ἐποίησεν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ νεώτερος. Καὶ μετὰ τὸ αὐτὰ προει πεῖν, ὡς ἐν τάξει κατάρας τὰ μέλλοντα λέγει, καὶ τοῖς ἄλλοις ὡς ἐν τάξει εὐλογίας τὰ ἐσόμεναι καὶ φησιν, Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς Κύριος τοῦ Σήμ· καὶ πάλιν, Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφετ, καὶ κατοικη- σάτω ἐν τοῖς οἶκοις τοῦ Σήμ. Τρόπον γάρ τινα οὔτε τῷ πρώτῳ κατηράσατο, ούτε τούτους εὐλόγη σεν· ἀλλὰ πρόβῥησιν ἐξεῖτε μυστηρίων διὰ τοῦ Δε σπότου Χριστοῦ ἐκτελουμένων. Ούτε γάρ ποτε ἐδού λευσαν οἱ τοῦ Χαναάν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκεῖνοι τούτοις ἐδούλευσαν ἐν Αἰγύπτῳ. 'Αλλ' οὔτε οἱ Γαβαωνῖται, ὡς τινες ὑπενόησαν, ἐδού- λευσαν αὐτοῖς, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐδούλευον · ζυγοφόρους γὰρ καὶ ὑδροφόρους τῷ ναῷ τοῦ Θεοῦ αὐτοὺς κατ εστήσαντο, οὐ γὰρ' ἑαυτοῖς. Τί οὖν ἐστιν, ἢ πάντως COSME INDICOPLEUSTE tionem errorem ejus coarguet. Hic est qui per fi- dem viam mortis effugit. Paragrapha. ' In hoc item clarius demonstratur, non ex ira homini mortem ac decretum mortis illatum a Deo esse; sed ut, quemadmodum diximus, peccatumi ipsi perosum et justitiam amabilem redderet. Quare in illum nec damnatio, nec mors, vim obtinuit aut obtinebit. Fide nanique Enoch trans- latus est, ait Apostolus, ut non videret mortem ↳ clare commonstrans ipsum non videre mortem, sed vivum mutationem in melius subire, perinde atque eos omnes qui vivi residui erunt in adventu Domini : quibus ob celeritatem resurrectionis et futuræ vitæ advenientis, m:oriendi spatium non erit. Hic item dicant portentorum fabulatores, qui ex ita Dei, non vero ex ejus providentia et sa- pientia, immissam nobis mortem esse dicunt, cur, cum ex paterna damnatione omnes homines se- mel mori debeant, hic in hujusmodi pœnam non deciderit. Est autem arca longitudine trecentorum cubi - torum, latitudo autem ejus, ut dictum est, inferne quidem cubitorum quinquaginta, superne vero cubiti unius ; nam in summa repetens ait : Facies illam, et in cubitum perficies ". Altitudo autem ejus, cubitorum quinquaginta: illos quinquaginta cubitos in tria tabulata divisit, quorum singula B C altitudine decem cubitorum erant. Nam, duplicem, inquit, et triplicem contignationem facies ; ac sl diceret Duas contabulationes intus facito, ac pro tertia tectum superius, ita ut tabulata tria sint. Atque in inferiore quidem tabulato, feras et venenata reptilia posuit, utpote quæ latibula sem- per et foveas sub terra frequenteut; quadrupedes vero et in montibus subsultantia animalia, in se- cundo tabulato collocavit, utpote quæ supra ter- ram et in montibus versentur; volatilia et homi- nem, in tertio tabulato constituit: quia illa aeria sunt, hic celestis futurus est. Hic ille est Nue, per- fectus et justus in generatione sua, qui involun- tariam ebrietatem passus, mysteria quædamı in illa contemplatus est. Ait enim Scriptura : Etigi. D lavit Noe a vino, et cognovit omnia qua fecerat flius suus junior s. Et postquam hæc præniserat, quasi maledictionem proferens, futura prænuntiat, aliisque filiis quasi benedictionem impertiens, ven- tura prædicit et ait : Benedictus Dominus Deus Sem; ac rursum: Dilutet Deus Japhet, et habitet in domibus Sem". Nam quodammodo neque primo maledixit, neque his benedixit, sed prædictionem mysterioruin per Dominum Christum perficiendo- ruin, enuntiavit. Neque enim filii Chanaan fra- tribus suis unquam servierunt, imo potius hi sub- jecti ipsis fuerunt in Ægypto. Sed neque Gabao- nitæ, ut quidam existimarunt, servierunt ipsis, • Hebr. x1, 5. * Gen. vi, 16. . ibid. fic textus defcil. “Gen, ix, 24. ibid. 25, 26.

TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. V. πρόβλησίς ἐστιν, ὡς τῷ Χριστῷ δουλεύσουσι καὶ αὐτοῦ, τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι κατὰ σάρκα; τὸ δὲ, Εὐλογητός Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ· εἰ ὁ Θεὸς αὐτοῦ εὐλογητός ἐστιν; ἀλλ᾽ ἐπιφέρει · Πλατύναι δ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ, καὶ κατοικησάτω, ὡσανεὶ ὁ Θεὸς, ἐν τοῖς σκηνώμασι τοῦ Σήμ· ὑπερβατόν αὐτῷ εἰρηκώς, ἵνα ᾗ οὕτως· Εὐλογητὸς Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ, καὶ κατοικησάτω ἐν τοῖς σκηνώμασι τοῦ Σήμ· λοιπόν, Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἰάφεθ καὶ τὸν Χαναὰν ἐπλάτυνε καὶ πάλιν ἀμφότεροι τῷ Χριστῷ δουλεύουσι, τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι. Πάσας γὰρ τὰς κατοικίας ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς, ἂς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐποιήσατο, μερικῶς μὲν ἐν τοῖς προφήταις, ὁλοτελῶς δὲ καὶ ἀδιασπάστως καὶ καθολικῶς ἐν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κατὰ σάρκα πεποίηται τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι· Β καθάπερ ἐκ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ γέγραπται κατὰ σάρκα· Ἐν ᾧ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα της θεό- τητος σωματικώς. Τούτων οὖν τῶν ὀπτασιῶν καὶ αὐτὸς ἠξιώθη προειπεῖν, τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐκτελουμένων. Παραγραφή. Καὶ ἐπὶ τούτου σαφέστερον δείκνυται ὡς οὐ κατ' ὀργὴν τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος προσενήνεκται. Οσον γὰρ κατὰ τὸ προσεχὲς μὲν κατ' ὀργὴν Θεοῦ πάντων ἀνθρώπων διαφθαρέντων ἐν τῷ κατακλυσμῷ· κατά δὲ τὰ ἀληθὲς, διὰ τῆς ἀωρίας τῶν ἁμαρτιῶν ὧν εἶχον ποιήσει κουφισθέντων, τούτου δὲ ὡς κειμηλίου έξαι ρέτου όντος, διαφυλαττομένου καὶ οὕτως προνοουμέν νου· ἀληθὲς τὸ πρὸς ἡμῶν λεγόμενον, ὅτι οὐ κατ' ὀργὴν ἐπενήνεκται τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος, ἀλλὰ πρὸς ὠφέλειαν καὶ παιδείαν καὶ παύλαν τῆς ἐνταῦθα μοχθηράς ζωῆς. Καὶ γὰρ ὁ Νῶς τοσοῦτον διαφυλα χθεὶς καὶ προνοηθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὴν ὁδὸν τοῦ θα νάτου οὐκ ἐξέφυγε. Κἀκεῖνοι οἱ ἀπολλόμενοι ἂν εἶχον ὑπομεῖναι μετ' ὀλίγον θάνατον ὡς θνητοί, ὡς κατ' ὀργὴν διὰ τῆς ἀωρίας ὑπέμενον· ὠφεληθέντες μάλλον καὶ ἐπικουφισθέντες τῶν πολλῶν ἁμαρτιῶν ὧν ἤμελ- τον προστιθέναι ζῶντες. Τὴν αὐτὴν δὲ τιμὴν καὶ εὐλογίαν καὶ ἐπαγγελίαν καὶ τούτῳ ὡς τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ, καὶ ἔτι πλέον ἀνανεοῖ ὁ Θεὸς λέγων· Καὶ εὐλόγησε Κύριος τὸν Νῶς, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Αυξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν, καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς. Καὶ ὁ τρόμος καὶ ὁ φόβος ὑμῶν ἔσται ἐπὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς, ἐπὶ πάντα τὰ πετει νὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ κινούμενα ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσ- σης· ὑπὸ χεῖρας ὑμῖν δέδωκα· καὶ πᾶν ἐρπετόν, δ έστι ζῶν, ὑμῖν ἔσται εἰς βρῶσιν· ὡς λάχανα χόρτου δέδωκα ὑμῖν τὰ πάντα. Πλὴν κρέας ἐν αἵματι οὐ φάγεσθε· καὶ μετ' ὀλίγα· Ὁ ἐκχέων αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐκχυθή σεται, ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. Ἰδοὺ δηλόν ἐστιν ὅτι πρὸ τῆς παραβάσεως καὶ μετὰ τοσοῦτον χρόνον τῆς παραβάσεως, τὴν αὐτὴν τιμὴν • aquatores templo Dei, non sibi, constituerunt. Quid igitur illud est, nisi prædictio quod Christo servituri sint, qui secundum carnem ex Semi pro- genie est? Illud autem, Benedictus Dominus Deus Sem: num Deus illius tantum benedictus? Veruni infert : Dilalet Deus Japhet, et habitet, scilicet Deus, in tabernaculis Sem; quod per hyperbaton dicitur, ut hic sit sensus: Benedictus Dominus A sed Deo ministrabant: siquidem ipsos bajulos Deus Sem, et habitel in tabernaculis Sem; ac D Coloss. 11, 9. " Gen. ix, 1-4. *7 st ibid. 6. PATROL. GR. LXXXVIII. deinceps, Dilatet Deus Japhet; siquidem et Ja- phet et Chanaan dilatavit ille: itemque ambo Christo serviunt, ex Sem oriundo. Nam Deus ba- bitationes et commorationes suas apud homines ex parte solum in prophetis habuit, integre au- tem et plene universimque in Domino Christo, qui secundum carnem ex Sem oriundus est, ut de illo secundum caruem accepto scriptum est : lu quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporali- ter “. His igitur visionibus Noe quoque dignatus est, ut prædiceret ea, quæ per œconomiam Du mini Christi peracta sunt. Paragrapha. In hoc item viro clarius commonstratur, von ex ira homini mortem illatam esse. Nam cum secun- dum opinionis quidem illius seriem et sequelam, ex ira Dei omnes homines diluvio perierint; se- cundam rei veritatem autem, ut immatura morte peccatorum, quae admissuri erant, pondus minue retur; cumque hic vir ut pretiosum cimelium cum C tanta providentia servatus sit, planum est quod dixi- mus, mortem non ex ira homini illataın esse, sed ad utilitatem et cessationem hujus miseræ vitæ. El- enim ipse Noe, qui tanta providentia a Deo servatus est, mortem non effugit. Illi vero qui periere, quam brevi postea subiwri erant mortem, quia mortales orant, quasi ex ira immature perpessi sunt; imo potius hinc utilitatem et peccatorum multorum, qua: viri patraturi erant, immunitatem acceperunt. Huic porro Noe idem honor, et promissio eadem et benedictio quæ primo homini, imo major a Deo collata est, his verbis : Benedixitque Dominus Noe ct Milia suis, et dixit illis : Crescile et multiplicamini, filiis el replete terram, et dominamini illius. Et tremor vesler et timor erit super cunctas feras terra, su- per omnia volatilia cœli, el super omnia quæ mo- venlur super lerram, et super omnes pisces maris : sub manus vestras dedi. Et omne reptile, quod vi- vit, erit vobis in cibum; quasi olera herbarum dedi vobis omnia. Caterum carnem in sanguine non comedetis “; et paulo post : Qui effuderit san- guinem hominis, pro sanguine ejus efundetur, quia ad imaginem Dei feci hominem s. Manifestun hinc plane est, Deum et ante transgressionen, et tanto post transgressionem elapso tempore, eum- dem honorem, eamdem potestatem et dominatio- nem dedisse bomini; imo vero jam quid amplas

TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. V. πρόβλησίς ἐστιν, ὡς τῷ Χριστῷ δουλεύσουσι καὶ αὐτοῦ, τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι κατὰ σάρκα; τὸ δὲ, Εὐλογητός Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ· εἰ ὁ Θεὸς αὐτοῦ εὐλογητός ἐστιν; ἀλλ᾽ ἐπιφέρει · Πλατύναι δ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ, καὶ κατοικησάτω, ὡσανεὶ ὁ Θεὸς, ἐν τοῖς σκηνώμασι τοῦ Σήμ· ὑπερβατόν αὐτῷ εἰρηκώς, ἵνα ᾗ οὕτως· Εὐλογητὸς Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ, καὶ κατοικησάτω ἐν τοῖς σκηνώμασι τοῦ Σήμ· λοιπόν, Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἰάφεθ καὶ τὸν Χαναὰν ἐπλάτυνε καὶ πάλιν ἀμφότεροι τῷ Χριστῷ δουλεύουσι, τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι. Πάσας γὰρ τὰς κατοικίας ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς, ἂς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐποιήσατο, μερικῶς μὲν ἐν τοῖς προφήταις, ὁλοτελῶς δὲ καὶ ἀδιασπάστως καὶ καθολικῶς ἐν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κατὰ σάρκα πεποίηται τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι· Β καθάπερ ἐκ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ γέγραπται κατὰ σάρκα· Ἐν ᾧ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα της θεό- τητος σωματικώς. Τούτων οὖν τῶν ὀπτασιῶν καὶ αὐτὸς ἠξιώθη προειπεῖν, τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐκτελουμένων. Παραγραφή. Καὶ ἐπὶ τούτου σαφέστερον δείκνυται ὡς οὐ κατ' ὀργὴν τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος προσενήνεκται. Οσον γὰρ κατὰ τὸ προσεχὲς μὲν κατ' ὀργὴν Θεοῦ πάντων ἀνθρώπων διαφθαρέντων ἐν τῷ κατακλυσμῷ· κατά δὲ τὰ ἀληθὲς, διὰ τῆς ἀωρίας τῶν ἁμαρτιῶν ὧν εἶχον ποιήσει κουφισθέντων, τούτου δὲ ὡς κειμηλίου έξαι ρέτου όντος, διαφυλαττομένου καὶ οὕτως προνοουμέν νου· ἀληθὲς τὸ πρὸς ἡμῶν λεγόμενον, ὅτι οὐ κατ' ὀργὴν ἐπενήνεκται τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος, ἀλλὰ πρὸς ὠφέλειαν καὶ παιδείαν καὶ παύλαν τῆς ἐνταῦθα μοχθηράς ζωῆς. Καὶ γὰρ ὁ Νῶς τοσοῦτον διαφυλα χθεὶς καὶ προνοηθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὴν ὁδὸν τοῦ θα νάτου οὐκ ἐξέφυγε. Κἀκεῖνοι οἱ ἀπολλόμενοι ἂν εἶχον ὑπομεῖναι μετ' ὀλίγον θάνατον ὡς θνητοί, ὡς κατ' ὀργὴν διὰ τῆς ἀωρίας ὑπέμενον· ὠφεληθέντες μάλλον καὶ ἐπικουφισθέντες τῶν πολλῶν ἁμαρτιῶν ὧν ἤμελ- τον προστιθέναι ζῶντες. Τὴν αὐτὴν δὲ τιμὴν καὶ εὐλογίαν καὶ ἐπαγγελίαν καὶ τούτῳ ὡς τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ, καὶ ἔτι πλέον ἀνανεοῖ ὁ Θεὸς λέγων· Καὶ εὐλόγησε Κύριος τὸν Νῶς, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Αυξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν, καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς. Καὶ ὁ τρόμος καὶ ὁ φόβος ὑμῶν ἔσται ἐπὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς, ἐπὶ πάντα τὰ πετει νὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ κινούμενα ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσ- σης· ὑπὸ χεῖρας ὑμῖν δέδωκα· καὶ πᾶν ἐρπετόν, δ έστι ζῶν, ὑμῖν ἔσται εἰς βρῶσιν· ὡς λάχανα χόρτου δέδωκα ὑμῖν τὰ πάντα. Πλὴν κρέας ἐν αἵματι οὐ φάγεσθε· καὶ μετ' ὀλίγα· Ὁ ἐκχέων αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐκχυθή σεται, ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. Ἰδοὺ δηλόν ἐστιν ὅτι πρὸ τῆς παραβάσεως καὶ μετὰ τοσοῦτον χρόνον τῆς παραβάσεως, τὴν αὐτὴν τιμὴν • aquatores templo Dei, non sibi, constituerunt. Quid igitur illud est, nisi prædictio quod Christo servituri sint, qui secundum carnem ex Semi pro- genie est? Illud autem, Benedictus Dominus Deus Sem: num Deus illius tantum benedictus? Veruni infert : Dilalet Deus Japhet, et habitet, scilicet Deus, in tabernaculis Sem; quod per hyperbaton dicitur, ut hic sit sensus: Benedictus Dominus A sed Deo ministrabant: siquidem ipsos bajulos Deus Sem, et habitel in tabernaculis Sem; ac D Coloss. 11, 9. " Gen. ix, 1-4. *7 st ibid. 6. PATROL. GR. LXXXVIII. deinceps, Dilatet Deus Japhet; siquidem et Ja- phet et Chanaan dilatavit ille: itemque ambo Christo serviunt, ex Sem oriundo. Nam Deus ba- bitationes et commorationes suas apud homines ex parte solum in prophetis habuit, integre au- tem et plene universimque in Domino Christo, qui secundum carnem ex Sem oriundus est, ut de illo secundum caruem accepto scriptum est : lu quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporali- ter “. His igitur visionibus Noe quoque dignatus est, ut prædiceret ea, quæ per œconomiam Du mini Christi peracta sunt. Paragrapha. In hoc item viro clarius commonstratur, von ex ira homini mortem illatam esse. Nam cum secun- dum opinionis quidem illius seriem et sequelam, ex ira Dei omnes homines diluvio perierint; se- cundam rei veritatem autem, ut immatura morte peccatorum, quae admissuri erant, pondus minue retur; cumque hic vir ut pretiosum cimelium cum C tanta providentia servatus sit, planum est quod dixi- mus, mortem non ex ira homini illataın esse, sed ad utilitatem et cessationem hujus miseræ vitæ. El- enim ipse Noe, qui tanta providentia a Deo servatus est, mortem non effugit. Illi vero qui periere, quam brevi postea subiwri erant mortem, quia mortales orant, quasi ex ira immature perpessi sunt; imo potius hinc utilitatem et peccatorum multorum, qua: viri patraturi erant, immunitatem acceperunt. Huic porro Noe idem honor, et promissio eadem et benedictio quæ primo homini, imo major a Deo collata est, his verbis : Benedixitque Dominus Noe ct Milia suis, et dixit illis : Crescile et multiplicamini, filiis el replete terram, et dominamini illius. Et tremor vesler et timor erit super cunctas feras terra, su- per omnia volatilia cœli, el super omnia quæ mo- venlur super lerram, et super omnes pisces maris : sub manus vestras dedi. Et omne reptile, quod vi- vit, erit vobis in cibum; quasi olera herbarum dedi vobis omnia. Caterum carnem in sanguine non comedetis “; et paulo post : Qui effuderit san- guinem hominis, pro sanguine ejus efundetur, quia ad imaginem Dei feci hominem s. Manifestun hinc plane est, Deum et ante transgressionen, et tanto post transgressionem elapso tempore, eum- dem honorem, eamdem potestatem et dominatio- nem dedisse bomini; imo vero jam quid amplas

TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. V. πρόβλησίς ἐστιν, ὡς τῷ Χριστῷ δουλεύσουσι καὶ αὐτοῦ, τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι κατὰ σάρκα; τὸ δὲ, Εὐλογητός Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ· εἰ ὁ Θεὸς αὐτοῦ εὐλογητός ἐστιν; ἀλλ᾽ ἐπιφέρει · Πλατύναι δ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ, καὶ κατοικησάτω, ὡσανεὶ ὁ Θεὸς, ἐν τοῖς σκηνώμασι τοῦ Σήμ· ὑπερβατόν αὐτῷ εἰρηκώς, ἵνα ᾗ οὕτως· Εὐλογητὸς Κύριος ὁ Θεὸς τοῦ Σήμ, καὶ κατοικησάτω ἐν τοῖς σκηνώμασι τοῦ Σήμ· λοιπόν, Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ καὶ γὰρ καὶ τὸν Ἰάφεθ καὶ τὸν Χαναὰν ἐπλάτυνε καὶ πάλιν ἀμφότεροι τῷ Χριστῷ δουλεύουσι, τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι. Πάσας γὰρ τὰς κατοικίας ἑαυτοῦ ὁ Θεὸς, ἂς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐποιήσατο, μερικῶς μὲν ἐν τοῖς προφήταις, ὁλοτελῶς δὲ καὶ ἀδιασπάστως καὶ καθολικῶς ἐν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ κατὰ σάρκα πεποίηται τῷ ἐκ τοῦ Σὴμ ὑπάρχοντι· Β καθάπερ ἐκ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ γέγραπται κατὰ σάρκα· Ἐν ᾧ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα της θεό- τητος σωματικώς. Τούτων οὖν τῶν ὀπτασιῶν καὶ αὐτὸς ἠξιώθη προειπεῖν, τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐκτελουμένων. Παραγραφή. Καὶ ἐπὶ τούτου σαφέστερον δείκνυται ὡς οὐ κατ' ὀργὴν τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος προσενήνεκται. Οσον γὰρ κατὰ τὸ προσεχὲς μὲν κατ' ὀργὴν Θεοῦ πάντων ἀνθρώπων διαφθαρέντων ἐν τῷ κατακλυσμῷ· κατά δὲ τὰ ἀληθὲς, διὰ τῆς ἀωρίας τῶν ἁμαρτιῶν ὧν εἶχον ποιήσει κουφισθέντων, τούτου δὲ ὡς κειμηλίου έξαι ρέτου όντος, διαφυλαττομένου καὶ οὕτως προνοουμέν νου· ἀληθὲς τὸ πρὸς ἡμῶν λεγόμενον, ὅτι οὐ κατ' ὀργὴν ἐπενήνεκται τῷ ἀνθρώπῳ ὁ θάνατος, ἀλλὰ πρὸς ὠφέλειαν καὶ παιδείαν καὶ παύλαν τῆς ἐνταῦθα μοχθηράς ζωῆς. Καὶ γὰρ ὁ Νῶς τοσοῦτον διαφυλα χθεὶς καὶ προνοηθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὴν ὁδὸν τοῦ θα νάτου οὐκ ἐξέφυγε. Κἀκεῖνοι οἱ ἀπολλόμενοι ἂν εἶχον ὑπομεῖναι μετ' ὀλίγον θάνατον ὡς θνητοί, ὡς κατ' ὀργὴν διὰ τῆς ἀωρίας ὑπέμενον· ὠφεληθέντες μάλλον καὶ ἐπικουφισθέντες τῶν πολλῶν ἁμαρτιῶν ὧν ἤμελ- τον προστιθέναι ζῶντες. Τὴν αὐτὴν δὲ τιμὴν καὶ εὐλογίαν καὶ ἐπαγγελίαν καὶ τούτῳ ὡς τῷ πρώτῳ ἀνθρώπῳ, καὶ ἔτι πλέον ἀνανεοῖ ὁ Θεὸς λέγων· Καὶ εὐλόγησε Κύριος τὸν Νῶς, καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς. Αυξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν, καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς. Καὶ ὁ τρόμος καὶ ὁ φόβος ὑμῶν ἔσται ἐπὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς, ἐπὶ πάντα τὰ πετει νὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ κινούμενα ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς ἰχθύας τῆς θαλάσ- σης· ὑπὸ χεῖρας ὑμῖν δέδωκα· καὶ πᾶν ἐρπετόν, δ έστι ζῶν, ὑμῖν ἔσται εἰς βρῶσιν· ὡς λάχανα χόρτου δέδωκα ὑμῖν τὰ πάντα. Πλὴν κρέας ἐν αἵματι οὐ φάγεσθε· καὶ μετ' ὀλίγα· Ὁ ἐκχέων αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐκχυθή σεται, ὅτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. Ἰδοὺ δηλόν ἐστιν ὅτι πρὸ τῆς παραβάσεως καὶ μετὰ τοσοῦτον χρόνον τῆς παραβάσεως, τὴν αὐτὴν τιμὴν • aquatores templo Dei, non sibi, constituerunt. Quid igitur illud est, nisi prædictio quod Christo servituri sint, qui secundum carnem ex Semi pro- genie est? Illud autem, Benedictus Dominus Deus Sem: num Deus illius tantum benedictus? Veruni infert : Dilalet Deus Japhet, et habitet, scilicet Deus, in tabernaculis Sem; quod per hyperbaton dicitur, ut hic sit sensus: Benedictus Dominus A sed Deo ministrabant: siquidem ipsos bajulos Deus Sem, et habitel in tabernaculis Sem; ac D Coloss. 11, 9. " Gen. ix, 1-4. *7 st ibid. 6. PATROL. GR. LXXXVIII. deinceps, Dilatet Deus Japhet; siquidem et Ja- phet et Chanaan dilatavit ille: itemque ambo Christo serviunt, ex Sem oriundo. Nam Deus ba- bitationes et commorationes suas apud homines ex parte solum in prophetis habuit, integre au- tem et plene universimque in Domino Christo, qui secundum carnem ex Sem oriundus est, ut de illo secundum caruem accepto scriptum est : lu quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporali- ter “. His igitur visionibus Noe quoque dignatus est, ut prædiceret ea, quæ per œconomiam Du mini Christi peracta sunt. Paragrapha. In hoc item viro clarius commonstratur, von ex ira homini mortem illatam esse. Nam cum secun- dum opinionis quidem illius seriem et sequelam, ex ira Dei omnes homines diluvio perierint; se- cundam rei veritatem autem, ut immatura morte peccatorum, quae admissuri erant, pondus minue retur; cumque hic vir ut pretiosum cimelium cum C tanta providentia servatus sit, planum est quod dixi- mus, mortem non ex ira homini illataın esse, sed ad utilitatem et cessationem hujus miseræ vitæ. El- enim ipse Noe, qui tanta providentia a Deo servatus est, mortem non effugit. Illi vero qui periere, quam brevi postea subiwri erant mortem, quia mortales orant, quasi ex ira immature perpessi sunt; imo potius hinc utilitatem et peccatorum multorum, qua: viri patraturi erant, immunitatem acceperunt. Huic porro Noe idem honor, et promissio eadem et benedictio quæ primo homini, imo major a Deo collata est, his verbis : Benedixitque Dominus Noe ct Milia suis, et dixit illis : Crescile et multiplicamini, filiis el replete terram, et dominamini illius. Et tremor vesler et timor erit super cunctas feras terra, su- per omnia volatilia cœli, el super omnia quæ mo- venlur super lerram, et super omnes pisces maris : sub manus vestras dedi. Et omne reptile, quod vi- vit, erit vobis in cibum; quasi olera herbarum dedi vobis omnia. Caterum carnem in sanguine non comedetis “; et paulo post : Qui effuderit san- guinem hominis, pro sanguine ejus efundetur, quia ad imaginem Dei feci hominem s. Manifestun hinc plane est, Deum et ante transgressionen, et tanto post transgressionem elapso tempore, eum- dem honorem, eamdem potestatem et dominatio- nem dedisse bomini; imo vero jam quid amplas

καὶ ἐξουσίαν καὶ κυρείαν δέδωκε τῷ ἀνθρώπω· νυνί δὲ καὶ πλέον, ὅτι πρὸ μὲν τῆς παραβάσεως ἐν τῷ παραδείσῳ ἀπὸ παντὸς ξύλου ἐκέλευσεν ἐσθίειν τὸν ἄνθρωπον, πλὴν ἑνός · μετὰ δὲ τὴν ἐκβολὴν τοῦ πα- ραδείσου, οὐκ ἔτι ἀπὸ ξύλου ἐκέλευσεν ἐσθίειν, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν σπερμάτων τῆς γῆς. Παιδεύσας οὖν τὰς δέκα γενεὰς ἐκείνας ὁ Θεὸς ἐν τῇ πέραν γῇ τῇ ἀκανθώδει, διὰ ξηρᾶς πάνυ καὶ μοχθηρᾶς ζωῆς, τοὺς μετὰ ταῦ τα διὰ τοῦ Νῶς ἐν τῇ γῇ ταύτῃ διαπέρασε, καὶ ἔτε. ξεν εἶναι, κρείττονι τυγχανούσῃ, καὶ σχεδὸν ἴσῃ τοῦ παραδείσου · κελεύσας πάντων ἀπογεύεσθαι καὶ ξύ λων καρπίμων καὶ σπερμάτων ὁμοῦ, ἔτι τε πλέον καὶ κρεωφαγεῖν. Τις ὁρῶν τοσαύτην τὴν πρόνοιαν καὶ ἐπιμέλειαν τοῦ σοφοῦ καὶ εὐσπλάγχνου Θεοῦ οὐ δυσπετήσεις λέ- γων κατ' ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὸν θάνατον τῷ ἀνθρώπους προσγενέσθαι, καὶ οὐχὶ μᾶλλον σοφῶς καὶ εὐχαρί στως νοήσειεν ; Οτιπερ παιδεῦσαι βουλόμενος ὁ Θεὸς τὸ ἀνθρώπειον γένος, σοφῶς τὸν θάνατον τῇ ἁμαρ τίᾳ τοῦ πρωτοπλάστου επέβριψεν, ἵνα μισητὴν αὐτῷ τὴν ἁμαρτίαν ἀπεργάσηται, διὰ δὲ τῆς φυλακῆς τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ἐκβαλὼν αὐτὸν, καὶ εἰς πόθον πάλιν παιδεύων αὐτὸν τῆς ἀθανασίας· τῷ γὰρ εἰπεῖν τὸν Θεόν, Μήποτε ἐκτείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ λά 6ῃ ἀπὸ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, καὶ φάγῃ, καὶ ζήσε ται εἰς τὸν αἰῶνα, πόθον τινὰ καὶ ἔρωτα καὶ ἐλπί δε χρηστὴν τῷ ἀνθρώπιν ἀθανασίας προκατεβάλετο διὰ τοῦ ἀνθρώπου δὲ καὶ πάσαις ταῖς ἀοράτοις δυνά- μεσιν. Οὐδὲ γάρ τι τῶν ἐπαγγελιῶν τῶν πρὸ τῆς παι ραβάσεως εκώλυσεν ἢ ἐστέρησε τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ παιδεύσας πλέον δέδωκε, καὶ τῆς ἐπωνυμίας τῆς εἰκόνος τῆς ἑαυτοῦ τὴν ἀξίαν, διὰ τοῦ Νῶς ἐπέτεινεν *Οτι ἐν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησα τὸν ἄνθρωπον. Ἐπὶ τοῦτο οὖν ὁ Θεὸς ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον, ὥστε ἐν τῇ παρούσῃ ζωή θνητὸν καὶ τρεπτον διάγειν, καὶ μετά τὴν ἐντεῦθεν παιδείαν, ἀθάνατον ἀπεργάσηται. Φανε ρώτερον δὲ πάλιν ἐστὶ περὶ τούτου ἰδεῖν, ὅτι ἐξ ἀρο χῆς ἕως τέλους κατ᾽ ὀλίγον ἐπὶ τὸ κρεῖττον διὰ παι δεύσεως καὶ μαθήσεως ήγαγε καὶ ἄγει τὸν ἄνθρω πον ὁ Θεὸς, καὶ τοῦτο πάλιν χάρισμα προφητείας δ Θεὸς τοῖς πρώτοις ἀνθρώποις μετέδωκεν. Εχει δὲ καί τινα ὁμοίωσιν ὁ Νῶς πρὸς τὸν Δεσπότην Χριστὸν κατὰ σάρκα. Ωσπερ γὰρ ἐκ τοῦ φυράματος τῶν πρώτων ἀνθρώπων, διεφυλάχθη καὶ μετηνέχθη εἰς κρείττονα γῆν πρὸς τὸ μὴ ὑπονοῆσαι τοὺς ἀνθρώ πους, ὡς μεταμελείᾳ τινὶ καταγινώσκων τοῦ ἑαυτοῦ πλάσματος ὁ Δεσπότης Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους κατα κλυσμῷ διέφθειρεν· οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα μόνος ἐκ τοῦ φυράματος τῶν ἀνθρώπων ἐλήφθη προς σωτηρίαν τοῦ παντὸς κόσ σμου, καὶ εἰς κρείττονα καὶ οὐράνιον πολιτείαν και διαγωγήν μετέστη. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ. Οὗτός ἐστιν ὁ Μελχισεδέκ, ὁ πηλίκος ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, ὁ τοὺς κατά νόμον Μωϋσέως 1:- ρεῖς ἀποδεκατῶν. Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς εἰρή νης καὶ τῆς δικαιοσύνης, ἅμα καὶ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, ὁ ἀφωμοιωμένος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, ὁ COSM.E. INDICOPLEUST.E concedit : siquidem ante transgressionem jussit A hominem ex omni ligno, uno tantum excepto, comedere ; prst ejectum vero hominem ex paradiso non jam ex ligno comedere præcepit, sed ex se- minibus terræ. Com itaque Deus decem illas gene- rationes in ulteriori illa terra, spinis consita, as- pero et sicco victu castigasset: eos qui super- erant Noæ opera in hanc terram transtulit, et ibi habitare jussit, quæ terra melior, et paradiso par pene fuerit præcepitque ut ex omnibus victita- rent, cum lignis fructiferis, tum leguminibus: imo, quod majus est, carnium esum concessit. B C Quis tantam sapientis et miseratoris Dei provi- dentiam et curam conspicatus, non ægre dicat, ex ira homini mortem a Deo immissam esse; ac non potius sapienter institutus ad gratiarum actiones vertátur? Quoniam cum Deus hominum genus castigare et erudire vellet, ob peccatum primo bo- mini mortem immisit, ut illi perosum peccatum exhiberet, ob ligni vero vitæ custodiam ejectum, ad immortalitatis desiderium instituit; nam eum ait Deus: Ne forte extendat manum suam, et acci- piat de ligno vitæ, et comedat, et vivat in æternum *, desiderium quoddam, amorem et spem immorta- litatis homini indidit, ac per hominem omnibus invisibilibus virtutibus. Neque enim hominem a promissis ante transgressionem datis exclusit, aut jis privavit, imo vero ipsi ab se castigato plura concessit, ac imaginis sus nomen et dignitatem Now opera ampliavit, cum ait, Quia ad imaginem Dei'feci hominem ". Ad hoc igitur Deus hominem fecit, ut in præsenti vita mortalis et mutabilis de- geret, ac post praesentem castigationem immor talis efficeretur. Quod inde liquidius agnoscas, quía ab initio ad finem usque hominem paulatim ad meliora per castigationem et disciplinam de- duxit et agit semper, ita ut etiam prophetiæ do- num priscis hominibus indiderit. Quamdam porro Noe similitudinem cum Domino Christo, secundum carnem accepto, gerit. Quemadmodum enim ex massa priscorum ho:minum servatus ille, et in meliorem terram translatus fuit, ne homines su- spicarentur Doininum Deum quadam pœnitentia du- ctum, atque opificium suum improbantem, ho- D mines diluvio corrupisse; ita et Dominus Christus secundum carnem acceptus, sulus ex massa Io- minum sumptus est, ad salutem totius mundi, et ad meliorein cœlesteinque vitam translatus est. Gloria Deo. Amen. KELCHISEDEC. Ilic est Melchisedec, tantus ille sacerdos Dei al- tissimi, qui ex sacerdotibus secundum legem Moysis decimas accepit. Hic est rex pacis et justitiar, simulque sacerdos Dei altissimi, qui si- milis fuit Filio Dei, qui sacerdotium non ex suc- ** Gen. m, 9. * Gen. 1, 27. .

τὴν ἱερωσύνην μήτε ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἱερέων πα- Α ραλαβών, μήτε ἑτέροις ἱερεῦσι παραπεμψάμενος Οὗτός ἐστιν ὁ μὴ κατά νόμον Μωϋσέως τὰς λατρείας ἐπιτελῶν, ἀλλ᾽ ἑτέροις κρείττοσι συμβόλοις ἱερουρ γῶν. Οὗτός ἐστιν ὁ τὸν πατριάρχην 'Αβραάμ εύλο γήσας· ὁ ἀπάτωρ, καὶ ἀμήτωρ, καὶ μὴ γενεαλογού– μενος ἐξ αὐτῶν· ὁ μόνος ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς, ὁ ἀφο ωμοιωμένος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς τοσούτων ἀγαθῶν μηνυτής γίνεσθαι. Παραγραφή. Μετὰ τὸν κατακλυσμόν, τῶν ἀνθρώπων λοιπὸν πληθυνθέντων, οὗτος μόνος ἐξ αὐτῶν ἐκ προαιρέσεως ἰδίας ἀνεδείχθη ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, καὶ βασιλεὺς τῆς Ἱερουσαλήμ, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ τὰ κάλλιστα πάντων τῶν κτισμάτων, Β ἐν οἷς ἀεὶ τὸ ἀνθρώπειον γένος στηρίζεται τε καὶ εὐφραίνεται, κατὰ τὴν Γραφήν, προσέφερεν ἱερὰ τῷ Θεῷ. Οὗτος ὁ βασιλεὺς πάντως καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ διοικούμενον λαόν, ἐν τούτοις ἀναστρέφεσθαι νουθετών, διετέλει, αὐτῇ τῇ τάξει ἱερουργῶν καὶ ἐξιλεούμενος περὶ τοῦ ἰδίου λαοῦ· Χαναναίος μέντοι ὑπάρχων καὶ τῶν Χαναναίων βασιλεὺς, μὴ ὧν ἐκ γένους τῶν προ πατόρων, ἀλλὰ γνωστὸς ὢν τῆς γενεαλογίας τῶν προπατόρων Αβραμιαίων, τοιοῦτος παρὰ τοῖς ἀνθρώ- τοις ἀνεδείχθη δίκαιος, καὶ βασιλεύς, καὶ ἱερεύς. Ού- τοῦ πρῶτος ὡς ἱερεὺς τὸν ᾿Αβραὰμ εὐλογήσας, καὶ τῷ Θεῷ εὐχαριστήσας, δεκάτας ελάμβανεν ἀπὸ πάντων ὖν εἶχεν Αβραάμ· οἶμαι δὲ τάχα, καὶ ἀληθὲς ἐρῶ, καὶ ἡ Ρεβέκα διὰ τούτου πορευθεῖσα, καθὰ γέγρα- πται, πυθέσθαι τότε παρὰ τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἶχεν " ἐν γαστρὶ διδύμων, ήκουσεν, ότι ο μείζων δου- λεύσει τῷ ἐλάσσονι· ὡς ἱερεῖ γὰρ τοῦ Θεοῦ ἐκ συνηθείας κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον προσήρχετο πυ θέσθαι παρὰ Κυρίου. Απάτορα δὲ καὶ ἀμήτορα καὶ ἀγενεαλόγητον αὐτὸν ἐξεῖπε, καὶ μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν μήτε ζωῆς τέλος ἔχοντα, ὡς μὴ ὄντα μὲν τῶν γενεα- λογουμένων ἐκ τῶν ᾿Αβραμιαίων ἀνθρώπων έχοντα δὲ καὶ ὁμοίωσιν ἐν τούτῳ πρὸς τὸν Δεσπότην Χριστόν, ὅτι ἀπάτωρ μέν ἐστι κατὰ σάρκα, αμήτωρ δὲ κατὰ την θεότητα, μήτε νὰ ζωῆς τέλος ἔχων πάλιν κατ' αὐτήν, ὁμοίως καὶ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ὡς ἀθά να τος γενόμενος καὶ ἄτρεπτος. Ἑκάστοτε τοίνυν ὁ Θεός υπομιμνήσκει τοὺς ἀνθρώπους εἴτε διὰ λόγων είτε διὰ τύπων, ως δευτέρα τις κατάστασις μετὰ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν τοῖς ἀνθρώποις ἀπόκειται. Οὗτος ὁ πατριάρχης Αβραὰμ ὁ πρῶτος ἀνθρώπων καταλείψεις πατρίδα τε καὶ γένος καὶ ἔθνος, καὶ πιο στεύσεις Θεῷ, καὶ δικαιωθεὶς διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὰς Επαγγελίας τοῦ Θεοῦ ἂς πρὸς αὐτὸν ἐποιήσατο ὁ Θεός· ὁ ἐκ νενεκρωμένου σώματος καὶ νενεκρωμένης μή- τρας μυριάδας συστησάμενος· ὁ τὸν εὐλογημένον καρπὸν ὡς ἀπὸ ρίζης φύσας τῷ κόσμῳ, δι' οὗ ὁ κό σμος εὐλογεῖται καὶ ἀνακτίζεται· ὁ δι' ἔργων καὶ &' επαγγελιών μηνύων τῷ κόσμῳ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν· δ' ἐπαγγελιών μέν, ὡς τό· Ενευλογηθή • 2:1 TOPOGRAPHLE CHRISTIANÆ LIB. V. sacerdotibus missus est. Hic est, qui non secundum Moysis legem cultum persolvit, sed aliis praestantio- ribus symbolis sacra obiit. Hic est qui patriarchæ Abraham benedixit, sine patre, sine matre, sinu genealogia, quæ ex illis hominibus ducatur; colus sacerdos et rex, Filio Dei similis effectus, qui tot bonorum prænuutiator esse meruit. cessione aliorum sacerdotum accepit, neque ab aliis Paragraphia. Post diluvium, multiplicatis rursum hominibus, hic solus ex ipsis, proprio delectu, sacerdos Dei altissimi declaratus est, ac rex Jerosolymæ, ad similitudinem Filii Dei ; ac præstantissima rerumi omnium creatarum, qucis hominum genus fulcitur D repositam esse. ABPAAM. . Gen. xxv, 23. C et exhilaratur, secundum Scripturam, sacra Deo obtulit. Hic est rex qui populum sibi subditum, ut in his pietatis officiis versaretur erudiebat, eadein- que opera sacra faciens, populo suo Deum placa- bat: Chananæus quidem genere, et Chananæorum rex, non ex illo quidem Abrahamicorum avorum genere ortus, sed ipsorum generi notus : talis hominibus commonstratus est justus, rex et sa- cerdos. Ilic primus, utpote sacerdos, cum Abra- bamo benedixisset, ac Deo gratias egisset, ex om- nibus quæ Abraham habebat decinas accepit. Arbitror autem ac vere dici posse æstimo hunc esse, quem Rebecca adiit, ut scriptum est, ut Domino responsum de gemellis, quos utero gestabat, acci- peret, audivitque, Major serviet minori s : ad eunu namque, utpote Dei sacerdotem, accedere solebat ut de contingentibus rebus Dominum consuleret. Sine patre autem, siue matre et sine gencalogia fuisse illum dicit Apostolus, qui nec initium nec Gnem dierum haberet, quia non ex numero eo- rum erat, qui in Abrahami genealogia feruntur. In hoc porro Domnino Christo similis fuit, quod hic secundum carnem sine patre sit; secundumı deitatem vero sine matre, ac secundum hanc finem non habeat; imo etiam secundum humanitatem, utpote qui immortalis et immutabilis factus sit. Semper itaque feus seu verbis, seu figuris adm net, post hanc vitam, secundam aliam hominibus ABRAHAM. Hic est Abraham patriarcha, primus inter ho- mines, qui patriam, genus et gentem suam reli- qucrit, ac Deo crediderit ; ideoque justus declaratus est, necnon ob promissiones quas dedit illi Deus. Qui ex corpore jam mortuo, et ex vulva jam ex stincta, innumera hominum millia produxit. Qui benedictum fructum quasi ex radice mundo emi- sit, quo mundus benedicitur et restauratur: qui operibus et promissis mundum de resurrectione mortuorum certiorem fecit : promissis qui-

τὴν ἱερωσύνην μήτε ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἱερέων πα- Α ραλαβών, μήτε ἑτέροις ἱερεῦσι παραπεμψάμενος Οὗτός ἐστιν ὁ μὴ κατά νόμον Μωϋσέως τὰς λατρείας ἐπιτελῶν, ἀλλ᾽ ἑτέροις κρείττοσι συμβόλοις ἱερουρ γῶν. Οὗτός ἐστιν ὁ τὸν πατριάρχην 'Αβραάμ εύλο γήσας· ὁ ἀπάτωρ, καὶ ἀμήτωρ, καὶ μὴ γενεαλογού– μενος ἐξ αὐτῶν· ὁ μόνος ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς, ὁ ἀφο ωμοιωμένος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς τοσούτων ἀγαθῶν μηνυτής γίνεσθαι. Παραγραφή. Μετὰ τὸν κατακλυσμόν, τῶν ἀνθρώπων λοιπὸν πληθυνθέντων, οὗτος μόνος ἐξ αὐτῶν ἐκ προαιρέσεως ἰδίας ἀνεδείχθη ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, καὶ βασιλεὺς τῆς Ἱερουσαλήμ, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ τὰ κάλλιστα πάντων τῶν κτισμάτων, Β ἐν οἷς ἀεὶ τὸ ἀνθρώπειον γένος στηρίζεται τε καὶ εὐφραίνεται, κατὰ τὴν Γραφήν, προσέφερεν ἱερὰ τῷ Θεῷ. Οὗτος ὁ βασιλεὺς πάντως καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ διοικούμενον λαόν, ἐν τούτοις ἀναστρέφεσθαι νουθετών, διετέλει, αὐτῇ τῇ τάξει ἱερουργῶν καὶ ἐξιλεούμενος περὶ τοῦ ἰδίου λαοῦ· Χαναναίος μέντοι ὑπάρχων καὶ τῶν Χαναναίων βασιλεὺς, μὴ ὧν ἐκ γένους τῶν προ πατόρων, ἀλλὰ γνωστὸς ὢν τῆς γενεαλογίας τῶν προπατόρων Αβραμιαίων, τοιοῦτος παρὰ τοῖς ἀνθρώ- τοις ἀνεδείχθη δίκαιος, καὶ βασιλεύς, καὶ ἱερεύς. Ού- τοῦ πρῶτος ὡς ἱερεὺς τὸν ᾿Αβραὰμ εὐλογήσας, καὶ τῷ Θεῷ εὐχαριστήσας, δεκάτας ελάμβανεν ἀπὸ πάντων ὖν εἶχεν Αβραάμ· οἶμαι δὲ τάχα, καὶ ἀληθὲς ἐρῶ, καὶ ἡ Ρεβέκα διὰ τούτου πορευθεῖσα, καθὰ γέγρα- πται, πυθέσθαι τότε παρὰ τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἶχεν " ἐν γαστρὶ διδύμων, ήκουσεν, ότι ο μείζων δου- λεύσει τῷ ἐλάσσονι· ὡς ἱερεῖ γὰρ τοῦ Θεοῦ ἐκ συνηθείας κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον προσήρχετο πυ θέσθαι παρὰ Κυρίου. Απάτορα δὲ καὶ ἀμήτορα καὶ ἀγενεαλόγητον αὐτὸν ἐξεῖπε, καὶ μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν μήτε ζωῆς τέλος ἔχοντα, ὡς μὴ ὄντα μὲν τῶν γενεα- λογουμένων ἐκ τῶν ᾿Αβραμιαίων ἀνθρώπων έχοντα δὲ καὶ ὁμοίωσιν ἐν τούτῳ πρὸς τὸν Δεσπότην Χριστόν, ὅτι ἀπάτωρ μέν ἐστι κατὰ σάρκα, αμήτωρ δὲ κατὰ την θεότητα, μήτε νὰ ζωῆς τέλος ἔχων πάλιν κατ' αὐτήν, ὁμοίως καὶ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ὡς ἀθά να τος γενόμενος καὶ ἄτρεπτος. Ἑκάστοτε τοίνυν ὁ Θεός υπομιμνήσκει τοὺς ἀνθρώπους εἴτε διὰ λόγων είτε διὰ τύπων, ως δευτέρα τις κατάστασις μετὰ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν τοῖς ἀνθρώποις ἀπόκειται. Οὗτος ὁ πατριάρχης Αβραὰμ ὁ πρῶτος ἀνθρώπων καταλείψεις πατρίδα τε καὶ γένος καὶ ἔθνος, καὶ πιο στεύσεις Θεῷ, καὶ δικαιωθεὶς διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὰς Επαγγελίας τοῦ Θεοῦ ἂς πρὸς αὐτὸν ἐποιήσατο ὁ Θεός· ὁ ἐκ νενεκρωμένου σώματος καὶ νενεκρωμένης μή- τρας μυριάδας συστησάμενος· ὁ τὸν εὐλογημένον καρπὸν ὡς ἀπὸ ρίζης φύσας τῷ κόσμῳ, δι' οὗ ὁ κό σμος εὐλογεῖται καὶ ἀνακτίζεται· ὁ δι' ἔργων καὶ &' επαγγελιών μηνύων τῷ κόσμῳ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν· δ' ἐπαγγελιών μέν, ὡς τό· Ενευλογηθή • 2:1 TOPOGRAPHLE CHRISTIANÆ LIB. V. sacerdotibus missus est. Hic est, qui non secundum Moysis legem cultum persolvit, sed aliis praestantio- ribus symbolis sacra obiit. Hic est qui patriarchæ Abraham benedixit, sine patre, sine matre, sinu genealogia, quæ ex illis hominibus ducatur; colus sacerdos et rex, Filio Dei similis effectus, qui tot bonorum prænuutiator esse meruit. cessione aliorum sacerdotum accepit, neque ab aliis Paragraphia. Post diluvium, multiplicatis rursum hominibus, hic solus ex ipsis, proprio delectu, sacerdos Dei altissimi declaratus est, ac rex Jerosolymæ, ad similitudinem Filii Dei ; ac præstantissima rerumi omnium creatarum, qucis hominum genus fulcitur D repositam esse. ABPAAM. . Gen. xxv, 23. C et exhilaratur, secundum Scripturam, sacra Deo obtulit. Hic est rex qui populum sibi subditum, ut in his pietatis officiis versaretur erudiebat, eadein- que opera sacra faciens, populo suo Deum placa- bat: Chananæus quidem genere, et Chananæorum rex, non ex illo quidem Abrahamicorum avorum genere ortus, sed ipsorum generi notus : talis hominibus commonstratus est justus, rex et sa- cerdos. Ilic primus, utpote sacerdos, cum Abra- bamo benedixisset, ac Deo gratias egisset, ex om- nibus quæ Abraham habebat decinas accepit. Arbitror autem ac vere dici posse æstimo hunc esse, quem Rebecca adiit, ut scriptum est, ut Domino responsum de gemellis, quos utero gestabat, acci- peret, audivitque, Major serviet minori s : ad eunu namque, utpote Dei sacerdotem, accedere solebat ut de contingentibus rebus Dominum consuleret. Sine patre autem, siue matre et sine gencalogia fuisse illum dicit Apostolus, qui nec initium nec Gnem dierum haberet, quia non ex numero eo- rum erat, qui in Abrahami genealogia feruntur. In hoc porro Domnino Christo similis fuit, quod hic secundum carnem sine patre sit; secundumı deitatem vero sine matre, ac secundum hanc finem non habeat; imo etiam secundum humanitatem, utpote qui immortalis et immutabilis factus sit. Semper itaque feus seu verbis, seu figuris adm net, post hanc vitam, secundam aliam hominibus ABRAHAM. Hic est Abraham patriarcha, primus inter ho- mines, qui patriam, genus et gentem suam reli- qucrit, ac Deo crediderit ; ideoque justus declaratus est, necnon ob promissiones quas dedit illi Deus. Qui ex corpore jam mortuo, et ex vulva jam ex stincta, innumera hominum millia produxit. Qui benedictum fructum quasi ex radice mundo emi- sit, quo mundus benedicitur et restauratur: qui operibus et promissis mundum de resurrectione mortuorum certiorem fecit : promissis qui-

τὴν ἱερωσύνην μήτε ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἱερέων πα- Α ραλαβών, μήτε ἑτέροις ἱερεῦσι παραπεμψάμενος Οὗτός ἐστιν ὁ μὴ κατά νόμον Μωϋσέως τὰς λατρείας ἐπιτελῶν, ἀλλ᾽ ἑτέροις κρείττοσι συμβόλοις ἱερουρ γῶν. Οὗτός ἐστιν ὁ τὸν πατριάρχην 'Αβραάμ εύλο γήσας· ὁ ἀπάτωρ, καὶ ἀμήτωρ, καὶ μὴ γενεαλογού– μενος ἐξ αὐτῶν· ὁ μόνος ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς, ὁ ἀφο ωμοιωμένος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς τοσούτων ἀγαθῶν μηνυτής γίνεσθαι. Παραγραφή. Μετὰ τὸν κατακλυσμόν, τῶν ἀνθρώπων λοιπὸν πληθυνθέντων, οὗτος μόνος ἐξ αὐτῶν ἐκ προαιρέσεως ἰδίας ἀνεδείχθη ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, καὶ βασιλεὺς τῆς Ἱερουσαλήμ, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ τὰ κάλλιστα πάντων τῶν κτισμάτων, Β ἐν οἷς ἀεὶ τὸ ἀνθρώπειον γένος στηρίζεται τε καὶ εὐφραίνεται, κατὰ τὴν Γραφήν, προσέφερεν ἱερὰ τῷ Θεῷ. Οὗτος ὁ βασιλεὺς πάντως καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ διοικούμενον λαόν, ἐν τούτοις ἀναστρέφεσθαι νουθετών, διετέλει, αὐτῇ τῇ τάξει ἱερουργῶν καὶ ἐξιλεούμενος περὶ τοῦ ἰδίου λαοῦ· Χαναναίος μέντοι ὑπάρχων καὶ τῶν Χαναναίων βασιλεὺς, μὴ ὧν ἐκ γένους τῶν προ πατόρων, ἀλλὰ γνωστὸς ὢν τῆς γενεαλογίας τῶν προπατόρων Αβραμιαίων, τοιοῦτος παρὰ τοῖς ἀνθρώ- τοις ἀνεδείχθη δίκαιος, καὶ βασιλεύς, καὶ ἱερεύς. Ού- τοῦ πρῶτος ὡς ἱερεὺς τὸν ᾿Αβραὰμ εὐλογήσας, καὶ τῷ Θεῷ εὐχαριστήσας, δεκάτας ελάμβανεν ἀπὸ πάντων ὖν εἶχεν Αβραάμ· οἶμαι δὲ τάχα, καὶ ἀληθὲς ἐρῶ, καὶ ἡ Ρεβέκα διὰ τούτου πορευθεῖσα, καθὰ γέγρα- πται, πυθέσθαι τότε παρὰ τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἶχεν " ἐν γαστρὶ διδύμων, ήκουσεν, ότι ο μείζων δου- λεύσει τῷ ἐλάσσονι· ὡς ἱερεῖ γὰρ τοῦ Θεοῦ ἐκ συνηθείας κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον προσήρχετο πυ θέσθαι παρὰ Κυρίου. Απάτορα δὲ καὶ ἀμήτορα καὶ ἀγενεαλόγητον αὐτὸν ἐξεῖπε, καὶ μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν μήτε ζωῆς τέλος ἔχοντα, ὡς μὴ ὄντα μὲν τῶν γενεα- λογουμένων ἐκ τῶν ᾿Αβραμιαίων ἀνθρώπων έχοντα δὲ καὶ ὁμοίωσιν ἐν τούτῳ πρὸς τὸν Δεσπότην Χριστόν, ὅτι ἀπάτωρ μέν ἐστι κατὰ σάρκα, αμήτωρ δὲ κατὰ την θεότητα, μήτε νὰ ζωῆς τέλος ἔχων πάλιν κατ' αὐτήν, ὁμοίως καὶ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ὡς ἀθά να τος γενόμενος καὶ ἄτρεπτος. Ἑκάστοτε τοίνυν ὁ Θεός υπομιμνήσκει τοὺς ἀνθρώπους εἴτε διὰ λόγων είτε διὰ τύπων, ως δευτέρα τις κατάστασις μετὰ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν τοῖς ἀνθρώποις ἀπόκειται. Οὗτος ὁ πατριάρχης Αβραὰμ ὁ πρῶτος ἀνθρώπων καταλείψεις πατρίδα τε καὶ γένος καὶ ἔθνος, καὶ πιο στεύσεις Θεῷ, καὶ δικαιωθεὶς διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὰς Επαγγελίας τοῦ Θεοῦ ἂς πρὸς αὐτὸν ἐποιήσατο ὁ Θεός· ὁ ἐκ νενεκρωμένου σώματος καὶ νενεκρωμένης μή- τρας μυριάδας συστησάμενος· ὁ τὸν εὐλογημένον καρπὸν ὡς ἀπὸ ρίζης φύσας τῷ κόσμῳ, δι' οὗ ὁ κό σμος εὐλογεῖται καὶ ἀνακτίζεται· ὁ δι' ἔργων καὶ &' επαγγελιών μηνύων τῷ κόσμῳ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν· δ' ἐπαγγελιών μέν, ὡς τό· Ενευλογηθή • 2:1 TOPOGRAPHLE CHRISTIANÆ LIB. V. sacerdotibus missus est. Hic est, qui non secundum Moysis legem cultum persolvit, sed aliis praestantio- ribus symbolis sacra obiit. Hic est qui patriarchæ Abraham benedixit, sine patre, sine matre, sinu genealogia, quæ ex illis hominibus ducatur; colus sacerdos et rex, Filio Dei similis effectus, qui tot bonorum prænuutiator esse meruit. cessione aliorum sacerdotum accepit, neque ab aliis Paragraphia. Post diluvium, multiplicatis rursum hominibus, hic solus ex ipsis, proprio delectu, sacerdos Dei altissimi declaratus est, ac rex Jerosolymæ, ad similitudinem Filii Dei ; ac præstantissima rerumi omnium creatarum, qucis hominum genus fulcitur D repositam esse. ABPAAM. . Gen. xxv, 23. C et exhilaratur, secundum Scripturam, sacra Deo obtulit. Hic est rex qui populum sibi subditum, ut in his pietatis officiis versaretur erudiebat, eadein- que opera sacra faciens, populo suo Deum placa- bat: Chananæus quidem genere, et Chananæorum rex, non ex illo quidem Abrahamicorum avorum genere ortus, sed ipsorum generi notus : talis hominibus commonstratus est justus, rex et sa- cerdos. Ilic primus, utpote sacerdos, cum Abra- bamo benedixisset, ac Deo gratias egisset, ex om- nibus quæ Abraham habebat decinas accepit. Arbitror autem ac vere dici posse æstimo hunc esse, quem Rebecca adiit, ut scriptum est, ut Domino responsum de gemellis, quos utero gestabat, acci- peret, audivitque, Major serviet minori s : ad eunu namque, utpote Dei sacerdotem, accedere solebat ut de contingentibus rebus Dominum consuleret. Sine patre autem, siue matre et sine gencalogia fuisse illum dicit Apostolus, qui nec initium nec Gnem dierum haberet, quia non ex numero eo- rum erat, qui in Abrahami genealogia feruntur. In hoc porro Domnino Christo similis fuit, quod hic secundum carnem sine patre sit; secundumı deitatem vero sine matre, ac secundum hanc finem non habeat; imo etiam secundum humanitatem, utpote qui immortalis et immutabilis factus sit. Semper itaque feus seu verbis, seu figuris adm net, post hanc vitam, secundam aliam hominibus ABRAHAM. Hic est Abraham patriarcha, primus inter ho- mines, qui patriam, genus et gentem suam reli- qucrit, ac Deo crediderit ; ideoque justus declaratus est, necnon ob promissiones quas dedit illi Deus. Qui ex corpore jam mortuo, et ex vulva jam ex stincta, innumera hominum millia produxit. Qui benedictum fructum quasi ex radice mundo emi- sit, quo mundus benedicitur et restauratur: qui operibus et promissis mundum de resurrectione mortuorum certiorem fecit : promissis qui-

τὴν ἱερωσύνην μήτε ἐκ διαδοχῆς ἑτέρων ἱερέων πα- Α ραλαβών, μήτε ἑτέροις ἱερεῦσι παραπεμψάμενος Οὗτός ἐστιν ὁ μὴ κατά νόμον Μωϋσέως τὰς λατρείας ἐπιτελῶν, ἀλλ᾽ ἑτέροις κρείττοσι συμβόλοις ἱερουρ γῶν. Οὗτός ἐστιν ὁ τὸν πατριάρχην 'Αβραάμ εύλο γήσας· ὁ ἀπάτωρ, καὶ ἀμήτωρ, καὶ μὴ γενεαλογού– μενος ἐξ αὐτῶν· ὁ μόνος ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς, ὁ ἀφο ωμοιωμένος τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς τοσούτων ἀγαθῶν μηνυτής γίνεσθαι. Παραγραφή. Μετὰ τὸν κατακλυσμόν, τῶν ἀνθρώπων λοιπὸν πληθυνθέντων, οὗτος μόνος ἐξ αὐτῶν ἐκ προαιρέσεως ἰδίας ἀνεδείχθη ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, καὶ βασιλεὺς τῆς Ἱερουσαλήμ, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ τὰ κάλλιστα πάντων τῶν κτισμάτων, Β ἐν οἷς ἀεὶ τὸ ἀνθρώπειον γένος στηρίζεται τε καὶ εὐφραίνεται, κατὰ τὴν Γραφήν, προσέφερεν ἱερὰ τῷ Θεῷ. Οὗτος ὁ βασιλεὺς πάντως καὶ τὸν ὑπ' αὐτοῦ διοικούμενον λαόν, ἐν τούτοις ἀναστρέφεσθαι νουθετών, διετέλει, αὐτῇ τῇ τάξει ἱερουργῶν καὶ ἐξιλεούμενος περὶ τοῦ ἰδίου λαοῦ· Χαναναίος μέντοι ὑπάρχων καὶ τῶν Χαναναίων βασιλεὺς, μὴ ὧν ἐκ γένους τῶν προ πατόρων, ἀλλὰ γνωστὸς ὢν τῆς γενεαλογίας τῶν προπατόρων Αβραμιαίων, τοιοῦτος παρὰ τοῖς ἀνθρώ- τοις ἀνεδείχθη δίκαιος, καὶ βασιλεύς, καὶ ἱερεύς. Ού- τοῦ πρῶτος ὡς ἱερεὺς τὸν ᾿Αβραὰμ εὐλογήσας, καὶ τῷ Θεῷ εὐχαριστήσας, δεκάτας ελάμβανεν ἀπὸ πάντων ὖν εἶχεν Αβραάμ· οἶμαι δὲ τάχα, καὶ ἀληθὲς ἐρῶ, καὶ ἡ Ρεβέκα διὰ τούτου πορευθεῖσα, καθὰ γέγρα- πται, πυθέσθαι τότε παρὰ τοῦ Κυρίου, περὶ ὧν εἶχεν " ἐν γαστρὶ διδύμων, ήκουσεν, ότι ο μείζων δου- λεύσει τῷ ἐλάσσονι· ὡς ἱερεῖ γὰρ τοῦ Θεοῦ ἐκ συνηθείας κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον προσήρχετο πυ θέσθαι παρὰ Κυρίου. Απάτορα δὲ καὶ ἀμήτορα καὶ ἀγενεαλόγητον αὐτὸν ἐξεῖπε, καὶ μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν μήτε ζωῆς τέλος ἔχοντα, ὡς μὴ ὄντα μὲν τῶν γενεα- λογουμένων ἐκ τῶν ᾿Αβραμιαίων ἀνθρώπων έχοντα δὲ καὶ ὁμοίωσιν ἐν τούτῳ πρὸς τὸν Δεσπότην Χριστόν, ὅτι ἀπάτωρ μέν ἐστι κατὰ σάρκα, αμήτωρ δὲ κατὰ την θεότητα, μήτε νὰ ζωῆς τέλος ἔχων πάλιν κατ' αὐτήν, ὁμοίως καὶ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ὡς ἀθά να τος γενόμενος καὶ ἄτρεπτος. Ἑκάστοτε τοίνυν ὁ Θεός υπομιμνήσκει τοὺς ἀνθρώπους εἴτε διὰ λόγων είτε διὰ τύπων, ως δευτέρα τις κατάστασις μετὰ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν τοῖς ἀνθρώποις ἀπόκειται. Οὗτος ὁ πατριάρχης Αβραὰμ ὁ πρῶτος ἀνθρώπων καταλείψεις πατρίδα τε καὶ γένος καὶ ἔθνος, καὶ πιο στεύσεις Θεῷ, καὶ δικαιωθεὶς διὰ τοῦτο, καὶ διὰ τὰς Επαγγελίας τοῦ Θεοῦ ἂς πρὸς αὐτὸν ἐποιήσατο ὁ Θεός· ὁ ἐκ νενεκρωμένου σώματος καὶ νενεκρωμένης μή- τρας μυριάδας συστησάμενος· ὁ τὸν εὐλογημένον καρπὸν ὡς ἀπὸ ρίζης φύσας τῷ κόσμῳ, δι' οὗ ὁ κό σμος εὐλογεῖται καὶ ἀνακτίζεται· ὁ δι' ἔργων καὶ &' επαγγελιών μηνύων τῷ κόσμῳ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνά- στασιν· δ' ἐπαγγελιών μέν, ὡς τό· Ενευλογηθή • 2:1 TOPOGRAPHLE CHRISTIANÆ LIB. V. sacerdotibus missus est. Hic est, qui non secundum Moysis legem cultum persolvit, sed aliis praestantio- ribus symbolis sacra obiit. Hic est qui patriarchæ Abraham benedixit, sine patre, sine matre, sinu genealogia, quæ ex illis hominibus ducatur; colus sacerdos et rex, Filio Dei similis effectus, qui tot bonorum prænuutiator esse meruit. cessione aliorum sacerdotum accepit, neque ab aliis Paragraphia. Post diluvium, multiplicatis rursum hominibus, hic solus ex ipsis, proprio delectu, sacerdos Dei altissimi declaratus est, ac rex Jerosolymæ, ad similitudinem Filii Dei ; ac præstantissima rerumi omnium creatarum, qucis hominum genus fulcitur D repositam esse. ABPAAM. . Gen. xxv, 23. C et exhilaratur, secundum Scripturam, sacra Deo obtulit. Hic est rex qui populum sibi subditum, ut in his pietatis officiis versaretur erudiebat, eadein- que opera sacra faciens, populo suo Deum placa- bat: Chananæus quidem genere, et Chananæorum rex, non ex illo quidem Abrahamicorum avorum genere ortus, sed ipsorum generi notus : talis hominibus commonstratus est justus, rex et sa- cerdos. Ilic primus, utpote sacerdos, cum Abra- bamo benedixisset, ac Deo gratias egisset, ex om- nibus quæ Abraham habebat decinas accepit. Arbitror autem ac vere dici posse æstimo hunc esse, quem Rebecca adiit, ut scriptum est, ut Domino responsum de gemellis, quos utero gestabat, acci- peret, audivitque, Major serviet minori s : ad eunu namque, utpote Dei sacerdotem, accedere solebat ut de contingentibus rebus Dominum consuleret. Sine patre autem, siue matre et sine gencalogia fuisse illum dicit Apostolus, qui nec initium nec Gnem dierum haberet, quia non ex numero eo- rum erat, qui in Abrahami genealogia feruntur. In hoc porro Domnino Christo similis fuit, quod hic secundum carnem sine patre sit; secundumı deitatem vero sine matre, ac secundum hanc finem non habeat; imo etiam secundum humanitatem, utpote qui immortalis et immutabilis factus sit. Semper itaque feus seu verbis, seu figuris adm net, post hanc vitam, secundam aliam hominibus ABRAHAM. Hic est Abraham patriarcha, primus inter ho- mines, qui patriam, genus et gentem suam reli- qucrit, ac Deo crediderit ; ideoque justus declaratus est, necnon ob promissiones quas dedit illi Deus. Qui ex corpore jam mortuo, et ex vulva jam ex stincta, innumera hominum millia produxit. Qui benedictum fructum quasi ex radice mundo emi- sit, quo mundus benedicitur et restauratur: qui operibus et promissis mundum de resurrectione mortuorum certiorem fecit : promissis qui-

Α σονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, καθάπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βοᾷ· Τῷ δὲ ᾽Αβραμ ἐῤῥήθησαν αἱ ἐπαγγελίαι, καὶ τῷ σπέρματι αὐτ τοῦ. Οὐ λέγει, καὶ τοῖς σπέρμασι, ὡς ἐπὶ πολλῶν ἀλλ' ὡς ἐπὶ ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὃς ἐστι Χριστός· δι' ἔργων δὲ, ὅτι τὸν μονογενῆ υἱὸν εἰς θυ· σίαν προσήνεγκεν· οὕτως γὰρ λέγει ὁ Κύριος, Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος βολ, Πίστει προσήνεγκεν Αβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος, καὶ τὸν μονογενῆ προσέφερεν, ο τὰς ἐπαγγελίας ἀναδεξάμενος· πρὸς ἐν ἐλαλήθη, ὅτι Ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται σοι σπέρμα λογισά μενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δυνατὸς ὁ Θεός, ὅθεν αὐτὸν καὶ ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο· πάλιν γὰρ καὶ ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους βοᾷ, Καθώς γέγραπται, Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε θεοῦ, τοῦ ζωοποιοῦντος τους νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα· καὶ παρ' ἐλπίδα ἐν ἐλπίδι ἐπίστευσεν, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸν πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, κατὰ τὸ εἰρημένον Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. Καὶ μὴ ἀσθενήσας τῇ πίστει, οὐ κατενόησε τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ήδη νενεκρωμένον, ἑκατονταέτης που υπάρχων, καὶ τὴν νέκρωσιν τῆς μήτρας Σάββας. Εἰς δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστία, ἀλλ' ἐνεδυναμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ θεῷ· καὶ πληροφορηθεὶς ὅτι ὁ ἐπήγγελται, δυνατός ἐστι καὶ ποιῆσαι. Διὸ καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Οὐκ ἔγραψε δὲ δι' αὐτὸν μόνον, ὅτι ἐλογίσθη αὐτῷ· ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς, οἷς μέλλει λογίζεσθαι τοῖς πιστεύουσιν ἐπὶ τὸν ἐγείραντα Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν, ὃς παρ- εδόθη διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, καὶ ἠγέρθη διὰ τὴν δικαίωσιν ἡμῶν. Τὸ δὲ πορευθῆναι τρεῖς ἡμέ ρας, ἕως οὗ φθάσῃ τὸν τόπον δν ἔδειξεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἵνα ἀνενέγκῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς θυσίαν ἐφ᾽ ἐν τῶν ορέων, καθώς γέγραπται, καὶ τὸ ἀντὶ τοῦ γνησίου καὶ φυσικοῦ υἱοῦ δεῖξαι αὐτῷ κριὸν ἵνα προσενέγκῃ· πάντα σύμβολα ἦσαν καὶ τύποι τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως· πάτα γὰρ ἡ Γραφὴ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀφορᾷ. Παραγραφή. Ἐκ τούτου πρώτῳ τῷ ᾽Αβραὰμ ἄρχεται ὁ Θεὸς ἀπο καλύπτειν καὶ διὰ λόγων, καὶ διὰ τύπων τὴν μέλλουσαν κατάστασιν· ελογίσατο γὰρ ὁ μέγας Αβραάμ, τοῦ Θεοῦ αὐτῷ εἰπόντος, ἀνενεγκεῖν εἰς θυσίαν τὸν υἱὸν τὸν ἀγα πητόν· ὡς δύναται πάλιν ὁ Θεὸς ἐκ νεκρῶν ἀναστῆσαι αὐτὸν, καὶ παρασχεῖν αὐτῷ καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ. Ὅθεν καὶ ἐν Εὐαγγελίοις μέμνηται ὁ Κύριος τοῦ τύ που τῆς θυσίας τοῦ ᾿Αβραάμ, ἡμέραν τὴν ἑαυτοῦ και λέσας τὸν τύπον. Καὶ δι' ἐπαγγελιῶν δὲ ἐδήλου αὐτῷ λέγων, ὅτι 'Ενευλογηθήσονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, ὅπερ τὴν κατὰ Χρι- στὸν οἰκονομίαν αὐτῷ ἐδήλου. Ετι προγνώστης ἂν ὁ Θεὸς καὶ εἰδὼς, ὅτι ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ μέλλει προέρχε.. σθα: δ: οὗ τὴν ἀνάστασιν καὶ τὸν ἀνακαινισμὸν τοῦ *** σε . COSME INDICOPLEUSTE • dem, in ille, Benedicentur in te et in semine tuo om- nes gentes *** ; quemadmodum et Apostolus vocife- ratur: Abrahæ autem dictæ sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in mullis; sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus " ; eperibus vero, quia unigenitum Glium in sacrife cium obtulit; sic enim dicit Dominus: Abraham pater vester exsultavit, ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est us. Apostolus autem clamat : Fide obtulit Abraham Isaac, cum tentaretur, et uni- genitum oferebat, qui susceperat repromissiones; ad quem dictum est, quia In Isaac vocabitur tibi se- men: arbitrans quia a mortuis suscitare polens est Deus: unde eum et in parabola accepit *; rursum item in Epistola ad Romanos sic habet : Sicut scri- plum cst, Patrem multarum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ed qua non sunt, ac si essent : qui contra spem in spem credidit, se fore patrem multarum gentium, secundum quod dictum est: Sic erit semen tuum. Et non infirmatus est fide, nec consideravit corpus su- um emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Suræ. Iu repromissione etiam Dei non hesitavit difidentia, sed confortatus est jde, dans gloriam Deo: plenissime sciens quia quæcun- que promisit, potens est el facere. Ideo et reputa- fun est illi ad justitiam. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi ad justitiam : sed propter nos, quibus reputabitur, cre- dentibus in eum, qui suscitavit Jesum Christum Do- minum nostrum a mortuis, qui traditus est propter delicia nostra, et resurrexit propter justificationem nostram *. Quod autem tribus diebus processerit, donec perveniret ad locum, quem ostenderat ipsi Deus, ut ibi offerret filium suum in sacriâcium, în uno montium, ut scriptum est ; et quod loco veri et naturalis filii, ostensus illi fuerit aries ad immo- laudum ; haec, inquam, omnia symbola erant et fi- gura mysterii passionis et resurrectionis Christi. Omnis quippe Scriptura ad hunc scopum col- Jimal. Paragrapha. B C Hinc Abrahamo primum cum verbis, tum figuris incipit Deus futuram vitamn revelare. Magnus quippe D Abraham, Deo jubente, dilectum filium in sacriti- ciuin offerre cogitabat, credens posse Deum illum denuo suscitare, atque ea ipsi dona conferre quæ in Scriptura feruntur. Quamobremn in Evangeliis Dominus Abrahamici sacrificii figuram memorat, diem suum vocans figuram illius. Atque ipsi per promissa Deus declarabat dicens, In te et in semine tuo benedicentur omnes gentes, quod ipsi cam, quæ, secundum Christum est, œconomiam de- rrabat. Insuperque cum prospiceret Deus et nosset, ex Abrahami senine proditurum eum, per quem resurrectio et universi restauratio perficien- Gen. xgyin. 14, *¹ Gal. 11, 16. Juan. vi, 55. Hcbr. u, 17, 18, 19. * Rom. 1, 17-23.

Α σονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, καθάπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βοᾷ· Τῷ δὲ ᾽Αβραμ ἐῤῥήθησαν αἱ ἐπαγγελίαι, καὶ τῷ σπέρματι αὐτ τοῦ. Οὐ λέγει, καὶ τοῖς σπέρμασι, ὡς ἐπὶ πολλῶν ἀλλ' ὡς ἐπὶ ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὃς ἐστι Χριστός· δι' ἔργων δὲ, ὅτι τὸν μονογενῆ υἱὸν εἰς θυ· σίαν προσήνεγκεν· οὕτως γὰρ λέγει ὁ Κύριος, Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος βολ, Πίστει προσήνεγκεν Αβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος, καὶ τὸν μονογενῆ προσέφερεν, ο τὰς ἐπαγγελίας ἀναδεξάμενος· πρὸς ἐν ἐλαλήθη, ὅτι Ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται σοι σπέρμα λογισά μενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δυνατὸς ὁ Θεός, ὅθεν αὐτὸν καὶ ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο· πάλιν γὰρ καὶ ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους βοᾷ, Καθώς γέγραπται, Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε θεοῦ, τοῦ ζωοποιοῦντος τους νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα· καὶ παρ' ἐλπίδα ἐν ἐλπίδι ἐπίστευσεν, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸν πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, κατὰ τὸ εἰρημένον Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. Καὶ μὴ ἀσθενήσας τῇ πίστει, οὐ κατενόησε τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ήδη νενεκρωμένον, ἑκατονταέτης που υπάρχων, καὶ τὴν νέκρωσιν τῆς μήτρας Σάββας. Εἰς δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστία, ἀλλ' ἐνεδυναμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ θεῷ· καὶ πληροφορηθεὶς ὅτι ὁ ἐπήγγελται, δυνατός ἐστι καὶ ποιῆσαι. Διὸ καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Οὐκ ἔγραψε δὲ δι' αὐτὸν μόνον, ὅτι ἐλογίσθη αὐτῷ· ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς, οἷς μέλλει λογίζεσθαι τοῖς πιστεύουσιν ἐπὶ τὸν ἐγείραντα Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν, ὃς παρ- εδόθη διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, καὶ ἠγέρθη διὰ τὴν δικαίωσιν ἡμῶν. Τὸ δὲ πορευθῆναι τρεῖς ἡμέ ρας, ἕως οὗ φθάσῃ τὸν τόπον δν ἔδειξεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἵνα ἀνενέγκῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς θυσίαν ἐφ᾽ ἐν τῶν ορέων, καθώς γέγραπται, καὶ τὸ ἀντὶ τοῦ γνησίου καὶ φυσικοῦ υἱοῦ δεῖξαι αὐτῷ κριὸν ἵνα προσενέγκῃ· πάντα σύμβολα ἦσαν καὶ τύποι τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως· πάτα γὰρ ἡ Γραφὴ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀφορᾷ. Παραγραφή. Ἐκ τούτου πρώτῳ τῷ ᾽Αβραὰμ ἄρχεται ὁ Θεὸς ἀπο καλύπτειν καὶ διὰ λόγων, καὶ διὰ τύπων τὴν μέλλουσαν κατάστασιν· ελογίσατο γὰρ ὁ μέγας Αβραάμ, τοῦ Θεοῦ αὐτῷ εἰπόντος, ἀνενεγκεῖν εἰς θυσίαν τὸν υἱὸν τὸν ἀγα πητόν· ὡς δύναται πάλιν ὁ Θεὸς ἐκ νεκρῶν ἀναστῆσαι αὐτὸν, καὶ παρασχεῖν αὐτῷ καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ. Ὅθεν καὶ ἐν Εὐαγγελίοις μέμνηται ὁ Κύριος τοῦ τύ που τῆς θυσίας τοῦ ᾿Αβραάμ, ἡμέραν τὴν ἑαυτοῦ και λέσας τὸν τύπον. Καὶ δι' ἐπαγγελιῶν δὲ ἐδήλου αὐτῷ λέγων, ὅτι 'Ενευλογηθήσονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, ὅπερ τὴν κατὰ Χρι- στὸν οἰκονομίαν αὐτῷ ἐδήλου. Ετι προγνώστης ἂν ὁ Θεὸς καὶ εἰδὼς, ὅτι ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ μέλλει προέρχε.. σθα: δ: οὗ τὴν ἀνάστασιν καὶ τὸν ἀνακαινισμὸν τοῦ *** σε . COSME INDICOPLEUSTE • dem, in ille, Benedicentur in te et in semine tuo om- nes gentes *** ; quemadmodum et Apostolus vocife- ratur: Abrahæ autem dictæ sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in mullis; sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus " ; eperibus vero, quia unigenitum Glium in sacrife cium obtulit; sic enim dicit Dominus: Abraham pater vester exsultavit, ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est us. Apostolus autem clamat : Fide obtulit Abraham Isaac, cum tentaretur, et uni- genitum oferebat, qui susceperat repromissiones; ad quem dictum est, quia In Isaac vocabitur tibi se- men: arbitrans quia a mortuis suscitare polens est Deus: unde eum et in parabola accepit *; rursum item in Epistola ad Romanos sic habet : Sicut scri- plum cst, Patrem multarum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ed qua non sunt, ac si essent : qui contra spem in spem credidit, se fore patrem multarum gentium, secundum quod dictum est: Sic erit semen tuum. Et non infirmatus est fide, nec consideravit corpus su- um emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Suræ. Iu repromissione etiam Dei non hesitavit difidentia, sed confortatus est jde, dans gloriam Deo: plenissime sciens quia quæcun- que promisit, potens est el facere. Ideo et reputa- fun est illi ad justitiam. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi ad justitiam : sed propter nos, quibus reputabitur, cre- dentibus in eum, qui suscitavit Jesum Christum Do- minum nostrum a mortuis, qui traditus est propter delicia nostra, et resurrexit propter justificationem nostram *. Quod autem tribus diebus processerit, donec perveniret ad locum, quem ostenderat ipsi Deus, ut ibi offerret filium suum in sacriâcium, în uno montium, ut scriptum est ; et quod loco veri et naturalis filii, ostensus illi fuerit aries ad immo- laudum ; haec, inquam, omnia symbola erant et fi- gura mysterii passionis et resurrectionis Christi. Omnis quippe Scriptura ad hunc scopum col- Jimal. Paragrapha. B C Hinc Abrahamo primum cum verbis, tum figuris incipit Deus futuram vitamn revelare. Magnus quippe D Abraham, Deo jubente, dilectum filium in sacriti- ciuin offerre cogitabat, credens posse Deum illum denuo suscitare, atque ea ipsi dona conferre quæ in Scriptura feruntur. Quamobremn in Evangeliis Dominus Abrahamici sacrificii figuram memorat, diem suum vocans figuram illius. Atque ipsi per promissa Deus declarabat dicens, In te et in semine tuo benedicentur omnes gentes, quod ipsi cam, quæ, secundum Christum est, œconomiam de- rrabat. Insuperque cum prospiceret Deus et nosset, ex Abrahami senine proditurum eum, per quem resurrectio et universi restauratio perficien- Gen. xgyin. 14, *¹ Gal. 11, 16. Juan. vi, 55. Hcbr. u, 17, 18, 19. * Rom. 1, 17-23.

Α σονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, καθάπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βοᾷ· Τῷ δὲ ᾽Αβραμ ἐῤῥήθησαν αἱ ἐπαγγελίαι, καὶ τῷ σπέρματι αὐτ τοῦ. Οὐ λέγει, καὶ τοῖς σπέρμασι, ὡς ἐπὶ πολλῶν ἀλλ' ὡς ἐπὶ ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὃς ἐστι Χριστός· δι' ἔργων δὲ, ὅτι τὸν μονογενῆ υἱὸν εἰς θυ· σίαν προσήνεγκεν· οὕτως γὰρ λέγει ὁ Κύριος, Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος βολ, Πίστει προσήνεγκεν Αβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος, καὶ τὸν μονογενῆ προσέφερεν, ο τὰς ἐπαγγελίας ἀναδεξάμενος· πρὸς ἐν ἐλαλήθη, ὅτι Ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται σοι σπέρμα λογισά μενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δυνατὸς ὁ Θεός, ὅθεν αὐτὸν καὶ ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο· πάλιν γὰρ καὶ ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους βοᾷ, Καθώς γέγραπται, Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε θεοῦ, τοῦ ζωοποιοῦντος τους νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα· καὶ παρ' ἐλπίδα ἐν ἐλπίδι ἐπίστευσεν, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸν πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, κατὰ τὸ εἰρημένον Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. Καὶ μὴ ἀσθενήσας τῇ πίστει, οὐ κατενόησε τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ήδη νενεκρωμένον, ἑκατονταέτης που υπάρχων, καὶ τὴν νέκρωσιν τῆς μήτρας Σάββας. Εἰς δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστία, ἀλλ' ἐνεδυναμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ θεῷ· καὶ πληροφορηθεὶς ὅτι ὁ ἐπήγγελται, δυνατός ἐστι καὶ ποιῆσαι. Διὸ καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Οὐκ ἔγραψε δὲ δι' αὐτὸν μόνον, ὅτι ἐλογίσθη αὐτῷ· ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς, οἷς μέλλει λογίζεσθαι τοῖς πιστεύουσιν ἐπὶ τὸν ἐγείραντα Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν, ὃς παρ- εδόθη διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, καὶ ἠγέρθη διὰ τὴν δικαίωσιν ἡμῶν. Τὸ δὲ πορευθῆναι τρεῖς ἡμέ ρας, ἕως οὗ φθάσῃ τὸν τόπον δν ἔδειξεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἵνα ἀνενέγκῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς θυσίαν ἐφ᾽ ἐν τῶν ορέων, καθώς γέγραπται, καὶ τὸ ἀντὶ τοῦ γνησίου καὶ φυσικοῦ υἱοῦ δεῖξαι αὐτῷ κριὸν ἵνα προσενέγκῃ· πάντα σύμβολα ἦσαν καὶ τύποι τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως· πάτα γὰρ ἡ Γραφὴ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀφορᾷ. Παραγραφή. Ἐκ τούτου πρώτῳ τῷ ᾽Αβραὰμ ἄρχεται ὁ Θεὸς ἀπο καλύπτειν καὶ διὰ λόγων, καὶ διὰ τύπων τὴν μέλλουσαν κατάστασιν· ελογίσατο γὰρ ὁ μέγας Αβραάμ, τοῦ Θεοῦ αὐτῷ εἰπόντος, ἀνενεγκεῖν εἰς θυσίαν τὸν υἱὸν τὸν ἀγα πητόν· ὡς δύναται πάλιν ὁ Θεὸς ἐκ νεκρῶν ἀναστῆσαι αὐτὸν, καὶ παρασχεῖν αὐτῷ καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ. Ὅθεν καὶ ἐν Εὐαγγελίοις μέμνηται ὁ Κύριος τοῦ τύ που τῆς θυσίας τοῦ ᾿Αβραάμ, ἡμέραν τὴν ἑαυτοῦ και λέσας τὸν τύπον. Καὶ δι' ἐπαγγελιῶν δὲ ἐδήλου αὐτῷ λέγων, ὅτι 'Ενευλογηθήσονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, ὅπερ τὴν κατὰ Χρι- στὸν οἰκονομίαν αὐτῷ ἐδήλου. Ετι προγνώστης ἂν ὁ Θεὸς καὶ εἰδὼς, ὅτι ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ μέλλει προέρχε.. σθα: δ: οὗ τὴν ἀνάστασιν καὶ τὸν ἀνακαινισμὸν τοῦ *** σε . COSME INDICOPLEUSTE • dem, in ille, Benedicentur in te et in semine tuo om- nes gentes *** ; quemadmodum et Apostolus vocife- ratur: Abrahæ autem dictæ sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in mullis; sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus " ; eperibus vero, quia unigenitum Glium in sacrife cium obtulit; sic enim dicit Dominus: Abraham pater vester exsultavit, ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est us. Apostolus autem clamat : Fide obtulit Abraham Isaac, cum tentaretur, et uni- genitum oferebat, qui susceperat repromissiones; ad quem dictum est, quia In Isaac vocabitur tibi se- men: arbitrans quia a mortuis suscitare polens est Deus: unde eum et in parabola accepit *; rursum item in Epistola ad Romanos sic habet : Sicut scri- plum cst, Patrem multarum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ed qua non sunt, ac si essent : qui contra spem in spem credidit, se fore patrem multarum gentium, secundum quod dictum est: Sic erit semen tuum. Et non infirmatus est fide, nec consideravit corpus su- um emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Suræ. Iu repromissione etiam Dei non hesitavit difidentia, sed confortatus est jde, dans gloriam Deo: plenissime sciens quia quæcun- que promisit, potens est el facere. Ideo et reputa- fun est illi ad justitiam. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi ad justitiam : sed propter nos, quibus reputabitur, cre- dentibus in eum, qui suscitavit Jesum Christum Do- minum nostrum a mortuis, qui traditus est propter delicia nostra, et resurrexit propter justificationem nostram *. Quod autem tribus diebus processerit, donec perveniret ad locum, quem ostenderat ipsi Deus, ut ibi offerret filium suum in sacriâcium, în uno montium, ut scriptum est ; et quod loco veri et naturalis filii, ostensus illi fuerit aries ad immo- laudum ; haec, inquam, omnia symbola erant et fi- gura mysterii passionis et resurrectionis Christi. Omnis quippe Scriptura ad hunc scopum col- Jimal. Paragrapha. B C Hinc Abrahamo primum cum verbis, tum figuris incipit Deus futuram vitamn revelare. Magnus quippe D Abraham, Deo jubente, dilectum filium in sacriti- ciuin offerre cogitabat, credens posse Deum illum denuo suscitare, atque ea ipsi dona conferre quæ in Scriptura feruntur. Quamobremn in Evangeliis Dominus Abrahamici sacrificii figuram memorat, diem suum vocans figuram illius. Atque ipsi per promissa Deus declarabat dicens, In te et in semine tuo benedicentur omnes gentes, quod ipsi cam, quæ, secundum Christum est, œconomiam de- rrabat. Insuperque cum prospiceret Deus et nosset, ex Abrahami senine proditurum eum, per quem resurrectio et universi restauratio perficien- Gen. xgyin. 14, *¹ Gal. 11, 16. Juan. vi, 55. Hcbr. u, 17, 18, 19. * Rom. 1, 17-23.

Α σονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, καθάπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βοᾷ· Τῷ δὲ ᾽Αβραμ ἐῤῥήθησαν αἱ ἐπαγγελίαι, καὶ τῷ σπέρματι αὐτ τοῦ. Οὐ λέγει, καὶ τοῖς σπέρμασι, ὡς ἐπὶ πολλῶν ἀλλ' ὡς ἐπὶ ἑνὸς, καὶ τῷ σπέρματί σου, ὃς ἐστι Χριστός· δι' ἔργων δὲ, ὅτι τὸν μονογενῆ υἱὸν εἰς θυ· σίαν προσήνεγκεν· οὕτως γὰρ λέγει ὁ Κύριος, Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη. Ὁ δὲ ᾿Απόστολος βολ, Πίστει προσήνεγκεν Αβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος, καὶ τὸν μονογενῆ προσέφερεν, ο τὰς ἐπαγγελίας ἀναδεξάμενος· πρὸς ἐν ἐλαλήθη, ὅτι Ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεται σοι σπέρμα λογισά μενος ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δυνατὸς ὁ Θεός, ὅθεν αὐτὸν καὶ ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο· πάλιν γὰρ καὶ ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους βοᾷ, Καθώς γέγραπται, Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε θεοῦ, τοῦ ζωοποιοῦντος τους νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα· καὶ παρ' ἐλπίδα ἐν ἐλπίδι ἐπίστευσεν, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸν πατέρα πολλῶν ἐθνῶν, κατὰ τὸ εἰρημένον Οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. Καὶ μὴ ἀσθενήσας τῇ πίστει, οὐ κατενόησε τὸ ἑαυτοῦ σῶμα ήδη νενεκρωμένον, ἑκατονταέτης που υπάρχων, καὶ τὴν νέκρωσιν τῆς μήτρας Σάββας. Εἰς δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστία, ἀλλ' ἐνεδυναμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ θεῷ· καὶ πληροφορηθεὶς ὅτι ὁ ἐπήγγελται, δυνατός ἐστι καὶ ποιῆσαι. Διὸ καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Οὐκ ἔγραψε δὲ δι' αὐτὸν μόνον, ὅτι ἐλογίσθη αὐτῷ· ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς, οἷς μέλλει λογίζεσθαι τοῖς πιστεύουσιν ἐπὶ τὸν ἐγείραντα Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐκ νεκρῶν, ὃς παρ- εδόθη διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, καὶ ἠγέρθη διὰ τὴν δικαίωσιν ἡμῶν. Τὸ δὲ πορευθῆναι τρεῖς ἡμέ ρας, ἕως οὗ φθάσῃ τὸν τόπον δν ἔδειξεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ἵνα ἀνενέγκῃ τὸν υἱὸν αὐτοῦ εἰς θυσίαν ἐφ᾽ ἐν τῶν ορέων, καθώς γέγραπται, καὶ τὸ ἀντὶ τοῦ γνησίου καὶ φυσικοῦ υἱοῦ δεῖξαι αὐτῷ κριὸν ἵνα προσενέγκῃ· πάντα σύμβολα ἦσαν καὶ τύποι τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως· πάτα γὰρ ἡ Γραφὴ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀφορᾷ. Παραγραφή. Ἐκ τούτου πρώτῳ τῷ ᾽Αβραὰμ ἄρχεται ὁ Θεὸς ἀπο καλύπτειν καὶ διὰ λόγων, καὶ διὰ τύπων τὴν μέλλουσαν κατάστασιν· ελογίσατο γὰρ ὁ μέγας Αβραάμ, τοῦ Θεοῦ αὐτῷ εἰπόντος, ἀνενεγκεῖν εἰς θυσίαν τὸν υἱὸν τὸν ἀγα πητόν· ὡς δύναται πάλιν ὁ Θεὸς ἐκ νεκρῶν ἀναστῆσαι αὐτὸν, καὶ παρασχεῖν αὐτῷ καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ. Ὅθεν καὶ ἐν Εὐαγγελίοις μέμνηται ὁ Κύριος τοῦ τύ που τῆς θυσίας τοῦ ᾿Αβραάμ, ἡμέραν τὴν ἑαυτοῦ και λέσας τὸν τύπον. Καὶ δι' ἐπαγγελιῶν δὲ ἐδήλου αὐτῷ λέγων, ὅτι 'Ενευλογηθήσονται ἐν σοὶ καὶ ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη, ὅπερ τὴν κατὰ Χρι- στὸν οἰκονομίαν αὐτῷ ἐδήλου. Ετι προγνώστης ἂν ὁ Θεὸς καὶ εἰδὼς, ὅτι ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ μέλλει προέρχε.. σθα: δ: οὗ τὴν ἀνάστασιν καὶ τὸν ἀνακαινισμὸν τοῦ *** σε . COSME INDICOPLEUSTE • dem, in ille, Benedicentur in te et in semine tuo om- nes gentes *** ; quemadmodum et Apostolus vocife- ratur: Abrahæ autem dictæ sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in mullis; sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus " ; eperibus vero, quia unigenitum Glium in sacrife cium obtulit; sic enim dicit Dominus: Abraham pater vester exsultavit, ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est us. Apostolus autem clamat : Fide obtulit Abraham Isaac, cum tentaretur, et uni- genitum oferebat, qui susceperat repromissiones; ad quem dictum est, quia In Isaac vocabitur tibi se- men: arbitrans quia a mortuis suscitare polens est Deus: unde eum et in parabola accepit *; rursum item in Epistola ad Romanos sic habet : Sicut scri- plum cst, Patrem multarum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ed qua non sunt, ac si essent : qui contra spem in spem credidit, se fore patrem multarum gentium, secundum quod dictum est: Sic erit semen tuum. Et non infirmatus est fide, nec consideravit corpus su- um emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Suræ. Iu repromissione etiam Dei non hesitavit difidentia, sed confortatus est jde, dans gloriam Deo: plenissime sciens quia quæcun- que promisit, potens est el facere. Ideo et reputa- fun est illi ad justitiam. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi ad justitiam : sed propter nos, quibus reputabitur, cre- dentibus in eum, qui suscitavit Jesum Christum Do- minum nostrum a mortuis, qui traditus est propter delicia nostra, et resurrexit propter justificationem nostram *. Quod autem tribus diebus processerit, donec perveniret ad locum, quem ostenderat ipsi Deus, ut ibi offerret filium suum in sacriâcium, în uno montium, ut scriptum est ; et quod loco veri et naturalis filii, ostensus illi fuerit aries ad immo- laudum ; haec, inquam, omnia symbola erant et fi- gura mysterii passionis et resurrectionis Christi. Omnis quippe Scriptura ad hunc scopum col- Jimal. Paragrapha. B C Hinc Abrahamo primum cum verbis, tum figuris incipit Deus futuram vitamn revelare. Magnus quippe D Abraham, Deo jubente, dilectum filium in sacriti- ciuin offerre cogitabat, credens posse Deum illum denuo suscitare, atque ea ipsi dona conferre quæ in Scriptura feruntur. Quamobremn in Evangeliis Dominus Abrahamici sacrificii figuram memorat, diem suum vocans figuram illius. Atque ipsi per promissa Deus declarabat dicens, In te et in semine tuo benedicentur omnes gentes, quod ipsi cam, quæ, secundum Christum est, œconomiam de- rrabat. Insuperque cum prospiceret Deus et nosset, ex Abrahami senine proditurum eum, per quem resurrectio et universi restauratio perficien- Gen. xgyin. 14, *¹ Gal. 11, 16. Juan. vi, 55. Hcbr. u, 17, 18, 19. * Rom. 1, 17-23.

Καὶ οὗτος συγκληρονόμος τῶν τοῦ Χριστοῦ το ρεῶν καὶ ἐπαγγελιών γενόμενος, καὶ τύπος τοῦ Δεσ σπότου Χριστοῦ, ὅς καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς παραλαβὼν τὴν εὐλογίαν, οὐχ ᾧ ἐβούλετο υἱῷ παρ ἔδωκεν, ἀλλ' ᾧ ὁ Θεὸς ᾠκονόμησε δοθῆναι. Δόξα τῷ κατὰ πάντα σοφῶς οἰκονομοῦντι τὰ κατὰ τὸν ἄνθρω τον Θεῷ ἡμῶν. Αμήν. ΙΑΚΩΒ. Οὗτος ὁ Ἰακώβ, καὶ αὐτὸς συγκληρονόμος τῶν ἐπ αγγελιῶν τοῦ Θεοῦ, ἐκδεχόμενος καὶ αὐτὸς τὴν τοὺς θεμελίους έχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουρ γὸς ὁ Θεὸς, τουτέστι τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ ε ἔνθα πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός, εἰς ἦν κατάστασιν ἀφορᾶ πᾶσα ἡ τῶν Χριστιανών θρησκεία ἣν πρῶτος πάντων ἀνεκαίνισεν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν ὁ Δεσπότης Χριστός, ἣν καὶ προλέγει δ μέγας Ἰακώβ παραπέμπων τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ υἱῷ Ἰού &χ, εὐλογῶν αὐτόν· ἐξ οὗ καὶ ὁ τῶν ἐπαγγελιών ἀνεφαίνετο Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, φάσκων οὕτως ο Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου, αἱ χεῖρες σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσκυνήσουσι σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα, ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ἀναπεσών ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος, εἰς ἐγερεῖ αὐτόν ; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγού μενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀπο- κείμενα αὐτῷ· καὶ αὐτὸς ἡ προσδοκία ἐθνῶν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πώλον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πώλον τῆς ὅπου αὐτοῦ. Πλυνεῖ ἐ οίνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αίματι σταφυλῆς την περιβολὴν αὐτοῦ. Χαροποιοι οἱ ὀφθαλμοί αὐτοῦ ὑπὲρ οἶνον, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ, ἢ γείλα. Καὶ τοῦτον οὐ προσεκύνησαν οἱ υἱοὶ τοῦ πα τρὸς αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον αὐτὸς προσεκύνησε τῷ Ἰωσὴφ καὶ μετὰ θάνατον τοῦ πατρός. Εύδηλον ούν ὅτι πᾶσα ἡ προφητεία αὕτη εἰς τὸν ἐξ αὐτοῦ τε χθέντα Δεσπότην Χριστὸν κατὰ σάρκα ἔσχε τὸ πέτ ρας, τό τα δυνατὸν καὶ βασιλικὸν αὐτοῦ παριστῶτα, καὶ τὸ πάθος καὶ τὴν ἐκ τοῦ πάθους μακαρίαν ἀνά στασιν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος Ἰακὼβ ὁ συναριθμούμενος τοῖς δύο τρίτ της πατριάρχης· οὐχ οἷαν μὲν καὶ αὐτὸς ἤθελεν ἐξ ἀρχῆς γῆμαι γυναῖκα γήμας· λέγω δὴ τὴν Λίαν, τῷ ἐξ αὐτῆς τετάρτῳ τεχθέντι, τουτέστι τῷ Ἰούδα, τὰς εὐλογίας καὶ τὰς ἐπαγγελίας κατεβάλετο ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐχ ὡς ἔτυχεν οἰῳδήποτε ἡ εὐλογία διέτρεχεν, ἀλλ' ἐξ ὧν ἀνεφαίνετο ὁ Δεσπότης Χριστὸς κατὰ σάρκα, ὁ τῆς δευτέρας καταστάσεως ἀρχηγός. Ενεστι δὲ μαθεῖν καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ἰούδα, ὡς οὐκ ἐκ τῆς ἰδίας γυναικός, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς νύμφης Θάμαρ γενεαλογεῖσθαι τὸ τούτου σπέρμα, ἐξ οὗ καὶ ὁ τῶν εὐ- λογιῶν ἀνεφαίνετο Κύριος. Ετι φανερώτατα οι πα τριάρχαι τηλικαύτας επαγγελίας λαβόντες παρὰ Θεοῦ ἐνευλογεῖσθαι ἐν αὐτοῖς καὶ ἐν τῷ σπέρματι αὐτῶν πάντα τὰ ἔθνη· ὁμοίως καὶ, Υμεῖν δώσω τὴν γῆν ταύτην καὶ τῷ σπέρματι ὑμῶν· καὶ μηδὲ βῆμα ποὺς αὐτοὶ λαβόντες, ἀλλ' ἐν σκηναίς κατοικούντες, :43 COSM.E INDICOPI.EUST.B lic etiam cohæres fuit donorum et promissionum, A que ex Christo prodeunt, atque ipsius Domini Cliri- sti typus, qui et ipse benedictionem a patre suo acceptam, non cui voluerat e diliis tradidit, sed cui Deus illam dandam providerat. Gloria Deo nostro qui res hominum sapienter dispensat. Amen. JACOB. Ilic est Jacob, et ipse quoque cohæres promisso- runi Dei, exspectans civitatem fundamenta haben- tem, cujus artifex et creator Deus est ; id est, Je rusalem cœlestem, quo præcursor pro nobis in- gressus est Christus: quam vitam respicit totus Christianorum cultus; quam primus omnium viam nobis innovavit, recentem et viventem, Do- minus Christus : quam item prædicit magnus ille Jacob, eam filio suo Judæ transmittens, dum bene- dicit ei, unde etiam promissorum ille Dominus, Jesus Christus, declaratur his verbis: Juda, te laudent fratres tui, munus tuæ supra dorsum ini- micorum tuorum: adorent te filii patris tui. Catu- lus Leonis Juda: ex germine, fili mi, ascendisti ; recumbens dormivisti ut leo, et ut catulus leonis. Quis suscitabit eum ? Non defciel princeps ex Ju- da, et dux ex femoribus ejus, donec veniant que re- posita sunt ei : et ipse exspectatio gentium. Ligans ad rineam pullum suum, et ad vitem pullum asinæ suæ. Lavubit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ amictum suum. Hilariores sunt oculi ejus vine, dentes ejus lacte candidiores ". At banc non ad oraverunt alii patris sui; imo e contrario ipse so- sephum adoravit, etiam post mortem patris sui. Ma- nifestum itaque est in Domino Christo, ex Juda se- cundum carnem nato, nem et exitum habuisse totam hanc prophetiam, quæ regiam ejus potentiam, passionem, ac beatam post cruciatus resurrectionem declarat. et B c Paragrapha. Hic item Jacob cum duobus illis connumeratus, tertius patriarcha est, qui non eam, quam ab initio̟ destinarat, uxorem duxit, scilicet Liam, ac quarto D quem ex ea suscepit filio, nempe Judæ, benedi- ctiones et promissa contulit; ut hine palam est, quod hæc benedictio non vulgaris, nec cuivis data sit, sed ei ex quo prodiit Dominus Christus secun- dum carnem, secundæ vitæ princeps. Idipsum edi- scere licet ex ipso Juda, cujus seminis non ex pro- pria uxore, sed ex nuru Thamar, genealogia duci- tur, ex quo semine benedictionum Dominus prodiit. Ad haec vero, cum patriarcha tot tantaque promissa a Deo acciperent, futurum scilicet esse ut in ipsis et in semine eorum benedicerentur oinnes gentes, similiterque audirent illud : Et vobis daho terram hanc, et semini restro ", nec tamen vel vestigium pedis ipsi possiderent, sed in tabernaculis habita- ** Gen. xlix, 8-12. ** Gen. xxviii, 15.

Καὶ οὗτος συγκληρονόμος τῶν τοῦ Χριστοῦ το ρεῶν καὶ ἐπαγγελιών γενόμενος, καὶ τύπος τοῦ Δεσ σπότου Χριστοῦ, ὅς καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς παραλαβὼν τὴν εὐλογίαν, οὐχ ᾧ ἐβούλετο υἱῷ παρ ἔδωκεν, ἀλλ' ᾧ ὁ Θεὸς ᾠκονόμησε δοθῆναι. Δόξα τῷ κατὰ πάντα σοφῶς οἰκονομοῦντι τὰ κατὰ τὸν ἄνθρω τον Θεῷ ἡμῶν. Αμήν. ΙΑΚΩΒ. Οὗτος ὁ Ἰακώβ, καὶ αὐτὸς συγκληρονόμος τῶν ἐπ αγγελιῶν τοῦ Θεοῦ, ἐκδεχόμενος καὶ αὐτὸς τὴν τοὺς θεμελίους έχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουρ γὸς ὁ Θεὸς, τουτέστι τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ ε ἔνθα πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός, εἰς ἦν κατάστασιν ἀφορᾶ πᾶσα ἡ τῶν Χριστιανών θρησκεία ἣν πρῶτος πάντων ἀνεκαίνισεν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν ὁ Δεσπότης Χριστός, ἣν καὶ προλέγει δ μέγας Ἰακώβ παραπέμπων τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ υἱῷ Ἰού &χ, εὐλογῶν αὐτόν· ἐξ οὗ καὶ ὁ τῶν ἐπαγγελιών ἀνεφαίνετο Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, φάσκων οὕτως ο Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου, αἱ χεῖρες σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσκυνήσουσι σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα, ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ἀναπεσών ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος, εἰς ἐγερεῖ αὐτόν ; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγού μενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀπο- κείμενα αὐτῷ· καὶ αὐτὸς ἡ προσδοκία ἐθνῶν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πώλον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πώλον τῆς ὅπου αὐτοῦ. Πλυνεῖ ἐ οίνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αίματι σταφυλῆς την περιβολὴν αὐτοῦ. Χαροποιοι οἱ ὀφθαλμοί αὐτοῦ ὑπὲρ οἶνον, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ, ἢ γείλα. Καὶ τοῦτον οὐ προσεκύνησαν οἱ υἱοὶ τοῦ πα τρὸς αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον αὐτὸς προσεκύνησε τῷ Ἰωσὴφ καὶ μετὰ θάνατον τοῦ πατρός. Εύδηλον ούν ὅτι πᾶσα ἡ προφητεία αὕτη εἰς τὸν ἐξ αὐτοῦ τε χθέντα Δεσπότην Χριστὸν κατὰ σάρκα ἔσχε τὸ πέτ ρας, τό τα δυνατὸν καὶ βασιλικὸν αὐτοῦ παριστῶτα, καὶ τὸ πάθος καὶ τὴν ἐκ τοῦ πάθους μακαρίαν ἀνά στασιν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος Ἰακὼβ ὁ συναριθμούμενος τοῖς δύο τρίτ της πατριάρχης· οὐχ οἷαν μὲν καὶ αὐτὸς ἤθελεν ἐξ ἀρχῆς γῆμαι γυναῖκα γήμας· λέγω δὴ τὴν Λίαν, τῷ ἐξ αὐτῆς τετάρτῳ τεχθέντι, τουτέστι τῷ Ἰούδα, τὰς εὐλογίας καὶ τὰς ἐπαγγελίας κατεβάλετο ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐχ ὡς ἔτυχεν οἰῳδήποτε ἡ εὐλογία διέτρεχεν, ἀλλ' ἐξ ὧν ἀνεφαίνετο ὁ Δεσπότης Χριστὸς κατὰ σάρκα, ὁ τῆς δευτέρας καταστάσεως ἀρχηγός. Ενεστι δὲ μαθεῖν καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ἰούδα, ὡς οὐκ ἐκ τῆς ἰδίας γυναικός, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς νύμφης Θάμαρ γενεαλογεῖσθαι τὸ τούτου σπέρμα, ἐξ οὗ καὶ ὁ τῶν εὐ- λογιῶν ἀνεφαίνετο Κύριος. Ετι φανερώτατα οι πα τριάρχαι τηλικαύτας επαγγελίας λαβόντες παρὰ Θεοῦ ἐνευλογεῖσθαι ἐν αὐτοῖς καὶ ἐν τῷ σπέρματι αὐτῶν πάντα τὰ ἔθνη· ὁμοίως καὶ, Υμεῖν δώσω τὴν γῆν ταύτην καὶ τῷ σπέρματι ὑμῶν· καὶ μηδὲ βῆμα ποὺς αὐτοὶ λαβόντες, ἀλλ' ἐν σκηναίς κατοικούντες, :43 COSM.E INDICOPI.EUST.B lic etiam cohæres fuit donorum et promissionum, A que ex Christo prodeunt, atque ipsius Domini Cliri- sti typus, qui et ipse benedictionem a patre suo acceptam, non cui voluerat e diliis tradidit, sed cui Deus illam dandam providerat. Gloria Deo nostro qui res hominum sapienter dispensat. Amen. JACOB. Ilic est Jacob, et ipse quoque cohæres promisso- runi Dei, exspectans civitatem fundamenta haben- tem, cujus artifex et creator Deus est ; id est, Je rusalem cœlestem, quo præcursor pro nobis in- gressus est Christus: quam vitam respicit totus Christianorum cultus; quam primus omnium viam nobis innovavit, recentem et viventem, Do- minus Christus : quam item prædicit magnus ille Jacob, eam filio suo Judæ transmittens, dum bene- dicit ei, unde etiam promissorum ille Dominus, Jesus Christus, declaratur his verbis: Juda, te laudent fratres tui, munus tuæ supra dorsum ini- micorum tuorum: adorent te filii patris tui. Catu- lus Leonis Juda: ex germine, fili mi, ascendisti ; recumbens dormivisti ut leo, et ut catulus leonis. Quis suscitabit eum ? Non defciel princeps ex Ju- da, et dux ex femoribus ejus, donec veniant que re- posita sunt ei : et ipse exspectatio gentium. Ligans ad rineam pullum suum, et ad vitem pullum asinæ suæ. Lavubit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ amictum suum. Hilariores sunt oculi ejus vine, dentes ejus lacte candidiores ". At banc non ad oraverunt alii patris sui; imo e contrario ipse so- sephum adoravit, etiam post mortem patris sui. Ma- nifestum itaque est in Domino Christo, ex Juda se- cundum carnem nato, nem et exitum habuisse totam hanc prophetiam, quæ regiam ejus potentiam, passionem, ac beatam post cruciatus resurrectionem declarat. et B c Paragrapha. Hic item Jacob cum duobus illis connumeratus, tertius patriarcha est, qui non eam, quam ab initio̟ destinarat, uxorem duxit, scilicet Liam, ac quarto D quem ex ea suscepit filio, nempe Judæ, benedi- ctiones et promissa contulit; ut hine palam est, quod hæc benedictio non vulgaris, nec cuivis data sit, sed ei ex quo prodiit Dominus Christus secun- dum carnem, secundæ vitæ princeps. Idipsum edi- scere licet ex ipso Juda, cujus seminis non ex pro- pria uxore, sed ex nuru Thamar, genealogia duci- tur, ex quo semine benedictionum Dominus prodiit. Ad haec vero, cum patriarcha tot tantaque promissa a Deo acciperent, futurum scilicet esse ut in ipsis et in semine eorum benedicerentur oinnes gentes, similiterque audirent illud : Et vobis daho terram hanc, et semini restro ", nec tamen vel vestigium pedis ipsi possiderent, sed in tabernaculis habita- ** Gen. xlix, 8-12. ** Gen. xxviii, 15.

Καὶ οὗτος συγκληρονόμος τῶν τοῦ Χριστοῦ το ρεῶν καὶ ἐπαγγελιών γενόμενος, καὶ τύπος τοῦ Δεσ σπότου Χριστοῦ, ὅς καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς παραλαβὼν τὴν εὐλογίαν, οὐχ ᾧ ἐβούλετο υἱῷ παρ ἔδωκεν, ἀλλ' ᾧ ὁ Θεὸς ᾠκονόμησε δοθῆναι. Δόξα τῷ κατὰ πάντα σοφῶς οἰκονομοῦντι τὰ κατὰ τὸν ἄνθρω τον Θεῷ ἡμῶν. Αμήν. ΙΑΚΩΒ. Οὗτος ὁ Ἰακώβ, καὶ αὐτὸς συγκληρονόμος τῶν ἐπ αγγελιῶν τοῦ Θεοῦ, ἐκδεχόμενος καὶ αὐτὸς τὴν τοὺς θεμελίους έχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουρ γὸς ὁ Θεὸς, τουτέστι τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ ε ἔνθα πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός, εἰς ἦν κατάστασιν ἀφορᾶ πᾶσα ἡ τῶν Χριστιανών θρησκεία ἣν πρῶτος πάντων ἀνεκαίνισεν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν ὁ Δεσπότης Χριστός, ἣν καὶ προλέγει δ μέγας Ἰακώβ παραπέμπων τῷ ἰδίῳ αὐτοῦ υἱῷ Ἰού &χ, εὐλογῶν αὐτόν· ἐξ οὗ καὶ ὁ τῶν ἐπαγγελιών ἀνεφαίνετο Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, φάσκων οὕτως ο Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου, αἱ χεῖρες σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου· προσκυνήσουσι σοι οἱ υἱοὶ τοῦ πατρός σου. Σκύμνος λέοντος Ἰούδα, ἐκ βλαστοῦ, υἱέ μου, ἀνέβης, ἀναπεσών ἐκοιμήθης ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος, εἰς ἐγερεῖ αὐτόν ; Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγού μενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ τὰ ἀπο- κείμενα αὐτῷ· καὶ αὐτὸς ἡ προσδοκία ἐθνῶν. Δεσμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πώλον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πώλον τῆς ὅπου αὐτοῦ. Πλυνεῖ ἐ οίνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αίματι σταφυλῆς την περιβολὴν αὐτοῦ. Χαροποιοι οἱ ὀφθαλμοί αὐτοῦ ὑπὲρ οἶνον, καὶ λευκοὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ, ἢ γείλα. Καὶ τοῦτον οὐ προσεκύνησαν οἱ υἱοὶ τοῦ πα τρὸς αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον αὐτὸς προσεκύνησε τῷ Ἰωσὴφ καὶ μετὰ θάνατον τοῦ πατρός. Εύδηλον ούν ὅτι πᾶσα ἡ προφητεία αὕτη εἰς τὸν ἐξ αὐτοῦ τε χθέντα Δεσπότην Χριστὸν κατὰ σάρκα ἔσχε τὸ πέτ ρας, τό τα δυνατὸν καὶ βασιλικὸν αὐτοῦ παριστῶτα, καὶ τὸ πάθος καὶ τὴν ἐκ τοῦ πάθους μακαρίαν ἀνά στασιν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος Ἰακὼβ ὁ συναριθμούμενος τοῖς δύο τρίτ της πατριάρχης· οὐχ οἷαν μὲν καὶ αὐτὸς ἤθελεν ἐξ ἀρχῆς γῆμαι γυναῖκα γήμας· λέγω δὴ τὴν Λίαν, τῷ ἐξ αὐτῆς τετάρτῳ τεχθέντι, τουτέστι τῷ Ἰούδα, τὰς εὐλογίας καὶ τὰς ἐπαγγελίας κατεβάλετο ὡς δῆλον ἐκ τούτου, ὅτι οὐχ ὡς ἔτυχεν οἰῳδήποτε ἡ εὐλογία διέτρεχεν, ἀλλ' ἐξ ὧν ἀνεφαίνετο ὁ Δεσπότης Χριστὸς κατὰ σάρκα, ὁ τῆς δευτέρας καταστάσεως ἀρχηγός. Ενεστι δὲ μαθεῖν καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ἰούδα, ὡς οὐκ ἐκ τῆς ἰδίας γυναικός, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς νύμφης Θάμαρ γενεαλογεῖσθαι τὸ τούτου σπέρμα, ἐξ οὗ καὶ ὁ τῶν εὐ- λογιῶν ἀνεφαίνετο Κύριος. Ετι φανερώτατα οι πα τριάρχαι τηλικαύτας επαγγελίας λαβόντες παρὰ Θεοῦ ἐνευλογεῖσθαι ἐν αὐτοῖς καὶ ἐν τῷ σπέρματι αὐτῶν πάντα τὰ ἔθνη· ὁμοίως καὶ, Υμεῖν δώσω τὴν γῆν ταύτην καὶ τῷ σπέρματι ὑμῶν· καὶ μηδὲ βῆμα ποὺς αὐτοὶ λαβόντες, ἀλλ' ἐν σκηναίς κατοικούντες, :43 COSM.E INDICOPI.EUST.B lic etiam cohæres fuit donorum et promissionum, A que ex Christo prodeunt, atque ipsius Domini Cliri- sti typus, qui et ipse benedictionem a patre suo acceptam, non cui voluerat e diliis tradidit, sed cui Deus illam dandam providerat. Gloria Deo nostro qui res hominum sapienter dispensat. Amen. JACOB. Ilic est Jacob, et ipse quoque cohæres promisso- runi Dei, exspectans civitatem fundamenta haben- tem, cujus artifex et creator Deus est ; id est, Je rusalem cœlestem, quo præcursor pro nobis in- gressus est Christus: quam vitam respicit totus Christianorum cultus; quam primus omnium viam nobis innovavit, recentem et viventem, Do- minus Christus : quam item prædicit magnus ille Jacob, eam filio suo Judæ transmittens, dum bene- dicit ei, unde etiam promissorum ille Dominus, Jesus Christus, declaratur his verbis: Juda, te laudent fratres tui, munus tuæ supra dorsum ini- micorum tuorum: adorent te filii patris tui. Catu- lus Leonis Juda: ex germine, fili mi, ascendisti ; recumbens dormivisti ut leo, et ut catulus leonis. Quis suscitabit eum ? Non defciel princeps ex Ju- da, et dux ex femoribus ejus, donec veniant que re- posita sunt ei : et ipse exspectatio gentium. Ligans ad rineam pullum suum, et ad vitem pullum asinæ suæ. Lavubit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ amictum suum. Hilariores sunt oculi ejus vine, dentes ejus lacte candidiores ". At banc non ad oraverunt alii patris sui; imo e contrario ipse so- sephum adoravit, etiam post mortem patris sui. Ma- nifestum itaque est in Domino Christo, ex Juda se- cundum carnem nato, nem et exitum habuisse totam hanc prophetiam, quæ regiam ejus potentiam, passionem, ac beatam post cruciatus resurrectionem declarat. et B c Paragrapha. Hic item Jacob cum duobus illis connumeratus, tertius patriarcha est, qui non eam, quam ab initio̟ destinarat, uxorem duxit, scilicet Liam, ac quarto D quem ex ea suscepit filio, nempe Judæ, benedi- ctiones et promissa contulit; ut hine palam est, quod hæc benedictio non vulgaris, nec cuivis data sit, sed ei ex quo prodiit Dominus Christus secun- dum carnem, secundæ vitæ princeps. Idipsum edi- scere licet ex ipso Juda, cujus seminis non ex pro- pria uxore, sed ex nuru Thamar, genealogia duci- tur, ex quo semine benedictionum Dominus prodiit. Ad haec vero, cum patriarcha tot tantaque promissa a Deo acciperent, futurum scilicet esse ut in ipsis et in semine eorum benedicerentur oinnes gentes, similiterque audirent illud : Et vobis daho terram hanc, et semini restro ", nec tamen vel vestigium pedis ipsi possiderent, sed in tabernaculis habita- ** Gen. xlix, 8-12. ** Gen. xxviii, 15.

δήλοι ἦσαν οἱ πιστότατοι, εκδεχόμενοι καὶ ἐλπίζοντες ἑτέραν τινὰ κατάστασιν, δι' ἧς ἀπολήψονται τὰς ἐπι αγγελίας. Όθεν καὶ ἐν καιρῷ τοῦ θνήσκειν, παρεδί δου ἕκαστος αὐτῶν τὴν εὐλογίαν ᾧπερ ὁ Θεὸς ᾠκονό- μησεν. Οθεν καὶ πάλιν ἡ Γραφὴ ὡς θησαυρίζοντα τοὺς πατέρας, ἰδέα περὶ ἑκάστου λέγουσα, καὶ προσετέθη προς τους πατέρας αὐτοῦ· ὡτανε, Πάντες ὁμοῦ τοτε ἀπολήψονται θησαυριζόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν κατάστασιν. ΜΩΣΗΣ. Ο Εt Οὗτός ἐστιν ὁ μέγας Μωσῆς, ὁ τῶν παραδόξων σημείων καὶ τεράτων ποιητής, ὁ τῆς κτίσεως κόσμο γράφος· ὁ σκιεῖς τοῦ ἀληθινοῦ ἡμῶν ποιμένος Χρι- στοῦ τετιμημένος· ὁ λόγοις καὶ ἔργοις προμηνύων τὰ τῆς οἰκονομίας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἔργοις μὲν ὡς τὸν Ἰσραὴλ ἐκ δουλείας Αιγυπτίων λυτρώσασθαι, τὸ πάσχα καὶ τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος, ποιησάμε- νος τὴν διάβασιν τῆς θαλάσσης ὡς ἐπὶ βαπτίσματος· διὰ τῆς νεφέλης προμηνύων την δύσιν τοῦ νόμου, καὶ τὴν τῆς ἐρήμου διαγωγὴν ὡς ἐπὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ τῆς Ἐκκλησίας προτυπούμενος· τὸν ἄριν τὸν χαλκοῦν ἐφ' ὑψηλοῦ στήσας, τὸ πάθος τὸ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ προκατήγγειλε τὴν εἴσοδον τῆς γῆς ἐπαγγελίας διὰ Ἰησοῦ παραπέμ ψας, τὸ κατοικητήριον τὸ ἐν τοῖς οὐρανοῖς προεγρά φετο. Ο τάξις Μεσίτου ὑπερφυής, διὰ πλειόνων θα μάτων ἱστορευμένη! Τί δὲ δεῖ λέγειν καὶ περὶ τῆς σκηνῆς τῆς οὔσης ἐκμαγείον παντὸς τοῦ κόσμου, ἐν ᾗ καὶ τὸ ἱλαστήριον ἔθετο, τάξιν ἐπέχον τοῦ Δεσπό του Χριστού; Αλλ᾿ ἵνα μὴ μηκύνωμεν τὸν λόγον, πολλάκις αὐτὰ προειρηκότες, ἐπὶ τὴν προφητείαν αὐ- τοῦ τὴν διὰ τῶν λόγων Ελθωμεν λέγει τοίνυν οὕτως Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Καὶ ὁ ἄνθρωπος (44) ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ ὅσα ἄν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐκεῖνος ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ αὐτὴ ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτῆς. Καὶ πάλιν αὐτὸς συγγράφει ὡς ἀπὸ τοῦ Βαλαάμ εἰρημένον· Ἀνατελεῖ ἄστρον· ἐξ Ἰακώβ, ἀναστήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ· καὶ θραύσει τοὺς ἀρχηγούς Μωάβ, καὶ προνομεύσει πάντας υἱοὺς Σηθ. υἱοὶ δὲ Στθ, ὅλος ὁ κόσμος ἐστί. Καὶ οὐχ ἁρμόζει τοῦτο εἰ μὴ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χρι- στοῦ ὁ γὰρ Σηθ θεμέλιος ερμηνεύεται. Ἐπειδὴ οὖν ὁ Κάϊν καὶ τὸ τούτου σπέρμα ἐν τῷ κατακλυσμῷ όλον ἀπώλετο, Αβελ δὲ νεώτερος ἅπαις ἐτελεύτησε, τούτων ὁ Σὴν μεταγενέστερος ἐγένετο, ἐξ οὗ καὶ ὁ Νῶς καὶ πᾶς ὁ κόσμος κατάγεται, ὥσπερ τις θεμέλιος ῶν τῶν ἀνθρώπων. Διὰ τοῦτο ἐκ τῆς αἰτίας ἐνθουσια σθεὶς αὐτὸν ὁ Ἀδὰμ ἐπωνόμασε Σὴν αὐτὸν προς αγορεύσας, τουτέστι θεμέλιος· διὰ τοῦτο εἶπε· Καὶ υποτάξει πάντας τοὺς υἱοὺς Σήθ' ἵνα εἴπῃ, ὅλον τὸν κόσμον. Τοῦτο δὲ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ μόνου ἁρμόσει, πρὸς ἐν πᾶσα ἡ θεία Γραφή ἀφορα. Παραγραφή. Καὶ οὗτος ἀστεῖος, τῷ Θεῷ γεννηθείς, ανεστρέφετο μὲν εἰς τὰ βασίλεια τῆς Αἰγύπτου, παιδευόμενος πα σαν σοφίαν Αἰγυπτίων· καὶ μετέπειτα, παραληφθεί; *** • 2:5 TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A rent, manifestissime indicabant, utpote telelissimi, g B C sc alium statum exspectare, in quo promissa nacturi essent. Quapropter dum mors instaret, singuli be- nedictionem filio, quem destinarat Deus, impertie lant. Quare Scriptura, quasi patres illos ceu in the sauro recondat, ad singulos dicit : Et appositus est ad patres suos; ac si diceret : Onies simul quasi in thesauro reconditi, in futura vita recipientur. MOYSES. Hic est magnus ille Moyses, mirabilium signorum et prodigiorum artifex, rerum creationis descri- ptor : qui veri pastoris nostri Christi umbris et Aguris ornatus est, qui verbis et operibus œcono- minm Domini Christi prænuntiavit : operibus qui- dem, ut verbi gratia cum Israelem ex servitute Egyptiorum redenit, per pascha scilicet et eiu- sionem sanguinis; transitum maris fecit, quasi in baptismate; per nubem legis occasum præsiguid- cavit; commemorationem in deserto quasi in Spi ritu sancto et in Ecclesia præfiguravit ; erecto in sublime serpente æneo, mortem crucis a Domino Christo susceptam prænuntiavit ; per ingressun in terram promissionis duce Jesu a Moyse procura- tam, habitaculum illud coeleste præscripsit. super- naturalis ordo Mediatoris, qui per multa miracula enarratur ! Quid opus est loqui de tabernaculo, quod est imago totius mundi, in quo repositum erat propitiatorium, Christi locum et ordinem adim- plens ? Sed ue longius sermonem protrahamus, cun maxime eadem saepe dixerimus, ad cius pro- phetiam verbis expressam veniamus ; sic igitur ait : Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vesler: ipsum audietis. homo qui non audierit quæcun- que locutus fuerit propheta ille in nomine meo, per- ibil anima illa de populo suo 4. Ac rursum ex per- sona Balaam hæc scribit: Orietur stella ex Jacob, consurget vir ex Israel; et percutiet principes Moab, et vastabit omnes filios Seth ". Filios Seth dicit mundum universum. id vero nonnisi Domino Christo competere potest: nain Seth, fundamentum significat. Quandoquidem igitur Cain et semen ejus diluvio funditus periit, Abel autem junior sine li- G D beris obiis, his posterior fuit Seth, ex quo Noo et Deut. xxiit, 45, 18. * Num. xxiv, 17. totus mundus ortum ducit : et proinde quasi fun- damentum hominum est. Ea porro de causa Numino allatus Adam ipsum Setlnuncupavit, id est, fun- damentum : idcoque ait ille : Et subjiciet omnes filios Seth, ac si diceret, totum mundum. Id vero soli Christo convenit, ad quem tota diviua Seri- ptura collimat. Paragrapha. Et hic quoque vir urbanus, Deo natus, in regia Ægypti educatus est, atque institutus in omni sa- pientia Ægyptiorum : ac postea assumptus in monte (14) Textum lacerum sic restituimus : nam a Græco LXX absimilis in codice est.

δήλοι ἦσαν οἱ πιστότατοι, εκδεχόμενοι καὶ ἐλπίζοντες ἑτέραν τινὰ κατάστασιν, δι' ἧς ἀπολήψονται τὰς ἐπι αγγελίας. Όθεν καὶ ἐν καιρῷ τοῦ θνήσκειν, παρεδί δου ἕκαστος αὐτῶν τὴν εὐλογίαν ᾧπερ ὁ Θεὸς ᾠκονό- μησεν. Οθεν καὶ πάλιν ἡ Γραφὴ ὡς θησαυρίζοντα τοὺς πατέρας, ἰδέα περὶ ἑκάστου λέγουσα, καὶ προσετέθη προς τους πατέρας αὐτοῦ· ὡτανε, Πάντες ὁμοῦ τοτε ἀπολήψονται θησαυριζόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν κατάστασιν. ΜΩΣΗΣ. Ο Εt Οὗτός ἐστιν ὁ μέγας Μωσῆς, ὁ τῶν παραδόξων σημείων καὶ τεράτων ποιητής, ὁ τῆς κτίσεως κόσμο γράφος· ὁ σκιεῖς τοῦ ἀληθινοῦ ἡμῶν ποιμένος Χρι- στοῦ τετιμημένος· ὁ λόγοις καὶ ἔργοις προμηνύων τὰ τῆς οἰκονομίας τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἔργοις μὲν ὡς τὸν Ἰσραὴλ ἐκ δουλείας Αιγυπτίων λυτρώσασθαι, τὸ πάσχα καὶ τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος, ποιησάμε- νος τὴν διάβασιν τῆς θαλάσσης ὡς ἐπὶ βαπτίσματος· διὰ τῆς νεφέλης προμηνύων την δύσιν τοῦ νόμου, καὶ τὴν τῆς ἐρήμου διαγωγὴν ὡς ἐπὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ τῆς Ἐκκλησίας προτυπούμενος· τὸν ἄριν τὸν χαλκοῦν ἐφ' ὑψηλοῦ στήσας, τὸ πάθος τὸ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ προκατήγγειλε τὴν εἴσοδον τῆς γῆς ἐπαγγελίας διὰ Ἰησοῦ παραπέμ ψας, τὸ κατοικητήριον τὸ ἐν τοῖς οὐρανοῖς προεγρά φετο. Ο τάξις Μεσίτου ὑπερφυής, διὰ πλειόνων θα μάτων ἱστορευμένη! Τί δὲ δεῖ λέγειν καὶ περὶ τῆς σκηνῆς τῆς οὔσης ἐκμαγείον παντὸς τοῦ κόσμου, ἐν ᾗ καὶ τὸ ἱλαστήριον ἔθετο, τάξιν ἐπέχον τοῦ Δεσπό του Χριστού; Αλλ᾿ ἵνα μὴ μηκύνωμεν τὸν λόγον, πολλάκις αὐτὰ προειρηκότες, ἐπὶ τὴν προφητείαν αὐ- τοῦ τὴν διὰ τῶν λόγων Ελθωμεν λέγει τοίνυν οὕτως Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν· αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Καὶ ὁ ἄνθρωπος (44) ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ ὅσα ἄν λαλήσῃ ὁ προφήτης ἐκεῖνος ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ αὐτὴ ἐκ τοῦ λαοῦ αὐτῆς. Καὶ πάλιν αὐτὸς συγγράφει ὡς ἀπὸ τοῦ Βαλαάμ εἰρημένον· Ἀνατελεῖ ἄστρον· ἐξ Ἰακώβ, ἀναστήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ισραήλ· καὶ θραύσει τοὺς ἀρχηγούς Μωάβ, καὶ προνομεύσει πάντας υἱοὺς Σηθ. υἱοὶ δὲ Στθ, ὅλος ὁ κόσμος ἐστί. Καὶ οὐχ ἁρμόζει τοῦτο εἰ μὴ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χρι- στοῦ ὁ γὰρ Σηθ θεμέλιος ερμηνεύεται. Ἐπειδὴ οὖν ὁ Κάϊν καὶ τὸ τούτου σπέρμα ἐν τῷ κατακλυσμῷ όλον ἀπώλετο, Αβελ δὲ νεώτερος ἅπαις ἐτελεύτησε, τούτων ὁ Σὴν μεταγενέστερος ἐγένετο, ἐξ οὗ καὶ ὁ Νῶς καὶ πᾶς ὁ κόσμος κατάγεται, ὥσπερ τις θεμέλιος ῶν τῶν ἀνθρώπων. Διὰ τοῦτο ἐκ τῆς αἰτίας ἐνθουσια σθεὶς αὐτὸν ὁ Ἀδὰμ ἐπωνόμασε Σὴν αὐτὸν προς αγορεύσας, τουτέστι θεμέλιος· διὰ τοῦτο εἶπε· Καὶ υποτάξει πάντας τοὺς υἱοὺς Σήθ' ἵνα εἴπῃ, ὅλον τὸν κόσμον. Τοῦτο δὲ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ μόνου ἁρμόσει, πρὸς ἐν πᾶσα ἡ θεία Γραφή ἀφορα. Παραγραφή. Καὶ οὗτος ἀστεῖος, τῷ Θεῷ γεννηθείς, ανεστρέφετο μὲν εἰς τὰ βασίλεια τῆς Αἰγύπτου, παιδευόμενος πα σαν σοφίαν Αἰγυπτίων· καὶ μετέπειτα, παραληφθεί; *** • 2:5 TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A rent, manifestissime indicabant, utpote telelissimi, g B C sc alium statum exspectare, in quo promissa nacturi essent. Quapropter dum mors instaret, singuli be- nedictionem filio, quem destinarat Deus, impertie lant. Quare Scriptura, quasi patres illos ceu in the sauro recondat, ad singulos dicit : Et appositus est ad patres suos; ac si diceret : Onies simul quasi in thesauro reconditi, in futura vita recipientur. MOYSES. Hic est magnus ille Moyses, mirabilium signorum et prodigiorum artifex, rerum creationis descri- ptor : qui veri pastoris nostri Christi umbris et Aguris ornatus est, qui verbis et operibus œcono- minm Domini Christi prænuntiavit : operibus qui- dem, ut verbi gratia cum Israelem ex servitute Egyptiorum redenit, per pascha scilicet et eiu- sionem sanguinis; transitum maris fecit, quasi in baptismate; per nubem legis occasum præsiguid- cavit; commemorationem in deserto quasi in Spi ritu sancto et in Ecclesia præfiguravit ; erecto in sublime serpente æneo, mortem crucis a Domino Christo susceptam prænuntiavit ; per ingressun in terram promissionis duce Jesu a Moyse procura- tam, habitaculum illud coeleste præscripsit. super- naturalis ordo Mediatoris, qui per multa miracula enarratur ! Quid opus est loqui de tabernaculo, quod est imago totius mundi, in quo repositum erat propitiatorium, Christi locum et ordinem adim- plens ? Sed ue longius sermonem protrahamus, cun maxime eadem saepe dixerimus, ad cius pro- phetiam verbis expressam veniamus ; sic igitur ait : Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vesler: ipsum audietis. homo qui non audierit quæcun- que locutus fuerit propheta ille in nomine meo, per- ibil anima illa de populo suo 4. Ac rursum ex per- sona Balaam hæc scribit: Orietur stella ex Jacob, consurget vir ex Israel; et percutiet principes Moab, et vastabit omnes filios Seth ". Filios Seth dicit mundum universum. id vero nonnisi Domino Christo competere potest: nain Seth, fundamentum significat. Quandoquidem igitur Cain et semen ejus diluvio funditus periit, Abel autem junior sine li- G D beris obiis, his posterior fuit Seth, ex quo Noo et Deut. xxiit, 45, 18. * Num. xxiv, 17. totus mundus ortum ducit : et proinde quasi fun- damentum hominum est. Ea porro de causa Numino allatus Adam ipsum Setlnuncupavit, id est, fun- damentum : idcoque ait ille : Et subjiciet omnes filios Seth, ac si diceret, totum mundum. Id vero soli Christo convenit, ad quem tota diviua Seri- ptura collimat. Paragrapha. Et hic quoque vir urbanus, Deo natus, in regia Ægypti educatus est, atque institutus in omni sa- pientia Ægyptiorum : ac postea assumptus in monte (14) Textum lacerum sic restituimus : nam a Græco LXX absimilis in codice est.

Δ ἐν τῷ ὄρει Σινά, διδάσκεται καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν σοφίαν, καὶ ἀποστέλλεται πάλιν ἐν Αἰγύπτῳ, τύπον ἐπιφε ρόμενος τοῦ λυτρουμένου τὸν κόσμον ἐκ δουλείας, καὶ ἐλευθερίαν καὶ υἱοθεσίαν χαριζομένου. Αυτροῦται γὰρ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος καὶ τὸ πάσχα προδιαγρα ψάμενος· τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν διαβιβάσας, τὸ βάπτισμα προδιετύπου· τὴν δόσιν τοῦ νόμου, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν κάθοδον προμηνύει· τὴν διαγω γὴν τῆς ἐρήμου, τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν προ σημαίνει· τὴν εἴσοδον τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον, διὰ τοῦ διαδόχου ἑαυτοῦ, προεμήνυσε τὸ πρόσωπον ὑπὸ Θεοῦ δοξασθεὶς, τὰς μετὰ ταῦτα δόξας μερικῶς προδιεγράφετο. Οὐ μόνον δὲ διὰ τύπων, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγων προεφήτευσε περί τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου. Καὶ πάλιν τῶν γραμ μάτων τὴν πεῖραν ἐν τῷδε τῷ βίῳ αὐτὸς πρώτος τῷ κόσμῳ ὑπέδειξε. Τοῦ παντὸς κόσμου τὴν ποίησιν, καὶ τὴν διαγραφὴν ἐν μυστηρίοις θεωρήσας ἀνεγρά ματος τῆς πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τύπους ὑπέδειξε. Δόξα τῷ σοφῶς διὰ τῶν ἑαυτοῦ τροφίμων οικονομοῦντι τὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπειον γένος. Τὸ κείμενον. [45] Μετὰ τὸν Μωϋσέα καὶ τὸν τούτου διάδοχον τη σοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ, καὶ μετὰ τοὺς γενομένους Κριτὰς ἐν τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιλαβομένου λοιπόν τῆς βασιλείας τοῦ Σαούλ καὶ ἀποδοκιμασθέντος, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς βασιλέα ἐνάρετον, δίκαιόν τε καὶ προφήτην τὸν Δαυΐδ, &ς συνέταξε βίβλον ψαλμῶν ρν', ἐκ Πνεύματος ἁγίου κινούμενος, ἐμμέτρως κατὰ τὸ μέτρον τὸ ἴδιον τῆς Εβραϊκῆς γλώττης· καὶ ἐμμελῶς μετὰ ρυθμοῦ, καὶ ὀργάνων διαφόρων, καὶ ὀρχήσεων, καὶ ᾠδῶν αὐτοὺς ᾄδων. Ην γὰρ αὐτὸς κατέχων κιθάραν· εἶχε δὲ καὶ χορούς ὑφ᾽ ἑαυτὸν διαφόρους μικρῶν προφητῶν· οὕτω γὰρ ἐκάλουν τους παραμένοντας τοῖς προφή ταις, πολλάκις δὲ καὶ υἱοὺς προφητῶν αὐτοὺς ὠνόμα ζον· ἐχόντων διάφορα όργανα, τοῦ μὲν κύμβαλα, τοῦ δὲ αὐτοὺς, τοῦ δὲ τύμπανα, τοῦ δὲ σάλπιγγας, τοῦ δὲ ψαλτήριον καὶ κιθάραν, τοῦ δὲ ᾠδοὺς τοὺς λεγομένους βουκολίους. Εκαστος δὲ χορὸς ἔξαρχον εἶχον, ὁ μὲν ἐλέγετο Ασάφ, ἄλλος Ιδιθούμ, ἕτερος υἱοὶ Κορέ, άλ- 2ος Αἰθαμ Ισραηλίτης, ἕτερος Μωϋσῆς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. Ἡνίκα τοίνυν ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ Πνεύματος, προείπέν τι ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστού. Συν- ετίθει ἐμμέτρως τὸν ψαλμὸν ἕκαστον, εἰς μίαν ὑποβ θεσιν συντείνοντα· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μικροί ψαλμοί, καὶ μεγάλο:· καὶ παρεδίδου ἑνὶ χορῷ ᾧ ἐδοκίμασεν, ἢ ήρμοζε παραδίδοσθαι· καὶ ᾗδον αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πρῶτ τον τῷ χορῷ. Εἰ δὲ πάλιν ἐδοκίμασε κατά μέσον τοῦ ψαλμοῦ, καὶ ἄλλῳ χορῷ παραδούναι τὸ λοιπὸν τοῦ ψαλμοῦ, τότε αὐτὴ ἡ διαδοχὴ τοῦ ρυθμοῦ ἐκαλεῖτο διάψαλμα. Ωστε καὶ ἦταν τοῖς λεγομένοις ᾠδοῖ; ήτοι βουκολίοις καταμεσόθεν ψαλμοῦ ἤθελε παραδού ναι, τότε ἐκαλεῖτο ᾠδὴ διαψάλματος· ἐπειδήπερ οἱ τυπι. COSME INDICOPLEUSTE Sina, Dei sapientiam edocctur, rursumque in Agyptum mittitur, typum gerens illius, qui mun- dumn a servitute redlimit, ac libertatem adoptionem- que largitur. Is quippe redemit Israelitas a servi- tate Ægyptiorum, postquam elusionem sanguinis et Pascha præscripsisset: ac cum mare Rubrum trajecit, baptisma præfigurabat : per legislationem, sancti Spiritus descensum præsignificat : per mo- ras in deserto, Ecclesiæ traditionem prænuntiat : per ingressum in terram promissionis cœlorum domicilium, idque successoris sui ministerio, præ- dicit; cum vultus ejus gloria et splendore a Deo illustratus est, gloriam postea distributam per par- tes prænuntius adumbrabat. Neque modo typis et tiguris, sed etiam verbis, Christi mysterium vati- cinatus est. Itemque liucrarum peritia ipse pri- mum mundo et hominum generi auctor et com- monstrator fuit. Universi mundi opificium et de- scriptionem in mysteriis speculatus, id scripto tra- didit: primi ac secundi status figuras common- stravit. Gloria ei, qui per alumnos suos rebus hu- manis sapienter prospicit. Textus. B Post Moysen ejusque successorem Jesum filium Nave, et post Judices in Israel constitutos, postquam accepto regno Saul reprobatus est, excitavit illis Deus regem virtute ornatum, justum et prophetam, scilicet Davidem, qui librum concinnavit centum quinquaginta psalmorum, a Spiritu sancto motus, C ut metrice secundum Hebraicæ Imguæ idioma car- men ederet, ac cum melodia et rbythmo, instru- mentis variis, saltatione et canticis, ipsos modula- retur. Nam citharam ille tractabat, multos sub se choros minorum prophetarum nactus : sic quippe D vocabant eos qui prophetis astabant; sæpe item il- los prophetarum Glios nuncupabant, qui variis erant organis instructi : alius cymbala tenebat, alius ti- lias, alius tympana, alius tubas, alius psalterium et citharam, alius odos, qui vocantur bucəlii. Sin- guli chori principem obtinebant : quorum alius Asaph vocabatur, alius Idithurn, alii Glii Core, alius Ætham Israelites, alius Moyses homo Dei. Cum ita- que [princeps ille] a Spiritu saucto movebatur, tum aliquid prænuntiabat, aut de captivitate populi, aut de reditu ejus, sive de disciplina morum, sive de Providentia, vel de Domino Christo. Metrice psal- mum quemlibet adornabat, qui ad unum argumen- tum respiciebat; ideoque modo breves, modo pro- lixi psalmi sunt. Psalmum porro alicui ex choris tradebat, cujus experimentum ceperat, et cui illum tradere par erat, ac primum in illo choro caneba- tur. Quod si in medio psalmo alteri choro resi- duum psalmi Iradendum putaret, tunc illa rhythmi successio diapsalma vocabatur; ita ut cum in me- dio psalmi, quod residuum erat odis illis sive bu- r. (45) Hæc in Vaticano codice num. 342 ct in aliis quoque codicibus iustar prologi in Psalmos fe

Δ ἐν τῷ ὄρει Σινά, διδάσκεται καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν σοφίαν, καὶ ἀποστέλλεται πάλιν ἐν Αἰγύπτῳ, τύπον ἐπιφε ρόμενος τοῦ λυτρουμένου τὸν κόσμον ἐκ δουλείας, καὶ ἐλευθερίαν καὶ υἱοθεσίαν χαριζομένου. Αυτροῦται γὰρ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος καὶ τὸ πάσχα προδιαγρα ψάμενος· τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν διαβιβάσας, τὸ βάπτισμα προδιετύπου· τὴν δόσιν τοῦ νόμου, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν κάθοδον προμηνύει· τὴν διαγω γὴν τῆς ἐρήμου, τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν προ σημαίνει· τὴν εἴσοδον τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον, διὰ τοῦ διαδόχου ἑαυτοῦ, προεμήνυσε τὸ πρόσωπον ὑπὸ Θεοῦ δοξασθεὶς, τὰς μετὰ ταῦτα δόξας μερικῶς προδιεγράφετο. Οὐ μόνον δὲ διὰ τύπων, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγων προεφήτευσε περί τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου. Καὶ πάλιν τῶν γραμ μάτων τὴν πεῖραν ἐν τῷδε τῷ βίῳ αὐτὸς πρώτος τῷ κόσμῳ ὑπέδειξε. Τοῦ παντὸς κόσμου τὴν ποίησιν, καὶ τὴν διαγραφὴν ἐν μυστηρίοις θεωρήσας ἀνεγρά ματος τῆς πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τύπους ὑπέδειξε. Δόξα τῷ σοφῶς διὰ τῶν ἑαυτοῦ τροφίμων οικονομοῦντι τὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπειον γένος. Τὸ κείμενον. [45] Μετὰ τὸν Μωϋσέα καὶ τὸν τούτου διάδοχον τη σοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ, καὶ μετὰ τοὺς γενομένους Κριτὰς ἐν τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιλαβομένου λοιπόν τῆς βασιλείας τοῦ Σαούλ καὶ ἀποδοκιμασθέντος, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς βασιλέα ἐνάρετον, δίκαιόν τε καὶ προφήτην τὸν Δαυΐδ, &ς συνέταξε βίβλον ψαλμῶν ρν', ἐκ Πνεύματος ἁγίου κινούμενος, ἐμμέτρως κατὰ τὸ μέτρον τὸ ἴδιον τῆς Εβραϊκῆς γλώττης· καὶ ἐμμελῶς μετὰ ρυθμοῦ, καὶ ὀργάνων διαφόρων, καὶ ὀρχήσεων, καὶ ᾠδῶν αὐτοὺς ᾄδων. Ην γὰρ αὐτὸς κατέχων κιθάραν· εἶχε δὲ καὶ χορούς ὑφ᾽ ἑαυτὸν διαφόρους μικρῶν προφητῶν· οὕτω γὰρ ἐκάλουν τους παραμένοντας τοῖς προφή ταις, πολλάκις δὲ καὶ υἱοὺς προφητῶν αὐτοὺς ὠνόμα ζον· ἐχόντων διάφορα όργανα, τοῦ μὲν κύμβαλα, τοῦ δὲ αὐτοὺς, τοῦ δὲ τύμπανα, τοῦ δὲ σάλπιγγας, τοῦ δὲ ψαλτήριον καὶ κιθάραν, τοῦ δὲ ᾠδοὺς τοὺς λεγομένους βουκολίους. Εκαστος δὲ χορὸς ἔξαρχον εἶχον, ὁ μὲν ἐλέγετο Ασάφ, ἄλλος Ιδιθούμ, ἕτερος υἱοὶ Κορέ, άλ- 2ος Αἰθαμ Ισραηλίτης, ἕτερος Μωϋσῆς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. Ἡνίκα τοίνυν ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ Πνεύματος, προείπέν τι ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστού. Συν- ετίθει ἐμμέτρως τὸν ψαλμὸν ἕκαστον, εἰς μίαν ὑποβ θεσιν συντείνοντα· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μικροί ψαλμοί, καὶ μεγάλο:· καὶ παρεδίδου ἑνὶ χορῷ ᾧ ἐδοκίμασεν, ἢ ήρμοζε παραδίδοσθαι· καὶ ᾗδον αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πρῶτ τον τῷ χορῷ. Εἰ δὲ πάλιν ἐδοκίμασε κατά μέσον τοῦ ψαλμοῦ, καὶ ἄλλῳ χορῷ παραδούναι τὸ λοιπὸν τοῦ ψαλμοῦ, τότε αὐτὴ ἡ διαδοχὴ τοῦ ρυθμοῦ ἐκαλεῖτο διάψαλμα. Ωστε καὶ ἦταν τοῖς λεγομένοις ᾠδοῖ; ήτοι βουκολίοις καταμεσόθεν ψαλμοῦ ἤθελε παραδού ναι, τότε ἐκαλεῖτο ᾠδὴ διαψάλματος· ἐπειδήπερ οἱ τυπι. COSME INDICOPLEUSTE Sina, Dei sapientiam edocctur, rursumque in Agyptum mittitur, typum gerens illius, qui mun- dumn a servitute redlimit, ac libertatem adoptionem- que largitur. Is quippe redemit Israelitas a servi- tate Ægyptiorum, postquam elusionem sanguinis et Pascha præscripsisset: ac cum mare Rubrum trajecit, baptisma præfigurabat : per legislationem, sancti Spiritus descensum præsignificat : per mo- ras in deserto, Ecclesiæ traditionem prænuntiat : per ingressum in terram promissionis cœlorum domicilium, idque successoris sui ministerio, præ- dicit; cum vultus ejus gloria et splendore a Deo illustratus est, gloriam postea distributam per par- tes prænuntius adumbrabat. Neque modo typis et tiguris, sed etiam verbis, Christi mysterium vati- cinatus est. Itemque liucrarum peritia ipse pri- mum mundo et hominum generi auctor et com- monstrator fuit. Universi mundi opificium et de- scriptionem in mysteriis speculatus, id scripto tra- didit: primi ac secundi status figuras common- stravit. Gloria ei, qui per alumnos suos rebus hu- manis sapienter prospicit. Textus. B Post Moysen ejusque successorem Jesum filium Nave, et post Judices in Israel constitutos, postquam accepto regno Saul reprobatus est, excitavit illis Deus regem virtute ornatum, justum et prophetam, scilicet Davidem, qui librum concinnavit centum quinquaginta psalmorum, a Spiritu sancto motus, C ut metrice secundum Hebraicæ Imguæ idioma car- men ederet, ac cum melodia et rbythmo, instru- mentis variis, saltatione et canticis, ipsos modula- retur. Nam citharam ille tractabat, multos sub se choros minorum prophetarum nactus : sic quippe D vocabant eos qui prophetis astabant; sæpe item il- los prophetarum Glios nuncupabant, qui variis erant organis instructi : alius cymbala tenebat, alius ti- lias, alius tympana, alius tubas, alius psalterium et citharam, alius odos, qui vocantur bucəlii. Sin- guli chori principem obtinebant : quorum alius Asaph vocabatur, alius Idithurn, alii Glii Core, alius Ætham Israelites, alius Moyses homo Dei. Cum ita- que [princeps ille] a Spiritu saucto movebatur, tum aliquid prænuntiabat, aut de captivitate populi, aut de reditu ejus, sive de disciplina morum, sive de Providentia, vel de Domino Christo. Metrice psal- mum quemlibet adornabat, qui ad unum argumen- tum respiciebat; ideoque modo breves, modo pro- lixi psalmi sunt. Psalmum porro alicui ex choris tradebat, cujus experimentum ceperat, et cui illum tradere par erat, ac primum in illo choro caneba- tur. Quod si in medio psalmo alteri choro resi- duum psalmi Iradendum putaret, tunc illa rhythmi successio diapsalma vocabatur; ita ut cum in me- dio psalmi, quod residuum erat odis illis sive bu- r. (45) Hæc in Vaticano codice num. 342 ct in aliis quoque codicibus iustar prologi in Psalmos fe

Δ ἐν τῷ ὄρει Σινά, διδάσκεται καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν σοφίαν, καὶ ἀποστέλλεται πάλιν ἐν Αἰγύπτῳ, τύπον ἐπιφε ρόμενος τοῦ λυτρουμένου τὸν κόσμον ἐκ δουλείας, καὶ ἐλευθερίαν καὶ υἱοθεσίαν χαριζομένου. Αυτροῦται γὰρ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος καὶ τὸ πάσχα προδιαγρα ψάμενος· τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν διαβιβάσας, τὸ βάπτισμα προδιετύπου· τὴν δόσιν τοῦ νόμου, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν κάθοδον προμηνύει· τὴν διαγω γὴν τῆς ἐρήμου, τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν προ σημαίνει· τὴν εἴσοδον τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον, διὰ τοῦ διαδόχου ἑαυτοῦ, προεμήνυσε τὸ πρόσωπον ὑπὸ Θεοῦ δοξασθεὶς, τὰς μετὰ ταῦτα δόξας μερικῶς προδιεγράφετο. Οὐ μόνον δὲ διὰ τύπων, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγων προεφήτευσε περί τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου. Καὶ πάλιν τῶν γραμ μάτων τὴν πεῖραν ἐν τῷδε τῷ βίῳ αὐτὸς πρώτος τῷ κόσμῳ ὑπέδειξε. Τοῦ παντὸς κόσμου τὴν ποίησιν, καὶ τὴν διαγραφὴν ἐν μυστηρίοις θεωρήσας ἀνεγρά ματος τῆς πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τύπους ὑπέδειξε. Δόξα τῷ σοφῶς διὰ τῶν ἑαυτοῦ τροφίμων οικονομοῦντι τὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπειον γένος. Τὸ κείμενον. [45] Μετὰ τὸν Μωϋσέα καὶ τὸν τούτου διάδοχον τη σοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ, καὶ μετὰ τοὺς γενομένους Κριτὰς ἐν τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιλαβομένου λοιπόν τῆς βασιλείας τοῦ Σαούλ καὶ ἀποδοκιμασθέντος, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς βασιλέα ἐνάρετον, δίκαιόν τε καὶ προφήτην τὸν Δαυΐδ, &ς συνέταξε βίβλον ψαλμῶν ρν', ἐκ Πνεύματος ἁγίου κινούμενος, ἐμμέτρως κατὰ τὸ μέτρον τὸ ἴδιον τῆς Εβραϊκῆς γλώττης· καὶ ἐμμελῶς μετὰ ρυθμοῦ, καὶ ὀργάνων διαφόρων, καὶ ὀρχήσεων, καὶ ᾠδῶν αὐτοὺς ᾄδων. Ην γὰρ αὐτὸς κατέχων κιθάραν· εἶχε δὲ καὶ χορούς ὑφ᾽ ἑαυτὸν διαφόρους μικρῶν προφητῶν· οὕτω γὰρ ἐκάλουν τους παραμένοντας τοῖς προφή ταις, πολλάκις δὲ καὶ υἱοὺς προφητῶν αὐτοὺς ὠνόμα ζον· ἐχόντων διάφορα όργανα, τοῦ μὲν κύμβαλα, τοῦ δὲ αὐτοὺς, τοῦ δὲ τύμπανα, τοῦ δὲ σάλπιγγας, τοῦ δὲ ψαλτήριον καὶ κιθάραν, τοῦ δὲ ᾠδοὺς τοὺς λεγομένους βουκολίους. Εκαστος δὲ χορὸς ἔξαρχον εἶχον, ὁ μὲν ἐλέγετο Ασάφ, ἄλλος Ιδιθούμ, ἕτερος υἱοὶ Κορέ, άλ- 2ος Αἰθαμ Ισραηλίτης, ἕτερος Μωϋσῆς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. Ἡνίκα τοίνυν ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ Πνεύματος, προείπέν τι ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστού. Συν- ετίθει ἐμμέτρως τὸν ψαλμὸν ἕκαστον, εἰς μίαν ὑποβ θεσιν συντείνοντα· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μικροί ψαλμοί, καὶ μεγάλο:· καὶ παρεδίδου ἑνὶ χορῷ ᾧ ἐδοκίμασεν, ἢ ήρμοζε παραδίδοσθαι· καὶ ᾗδον αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πρῶτ τον τῷ χορῷ. Εἰ δὲ πάλιν ἐδοκίμασε κατά μέσον τοῦ ψαλμοῦ, καὶ ἄλλῳ χορῷ παραδούναι τὸ λοιπὸν τοῦ ψαλμοῦ, τότε αὐτὴ ἡ διαδοχὴ τοῦ ρυθμοῦ ἐκαλεῖτο διάψαλμα. Ωστε καὶ ἦταν τοῖς λεγομένοις ᾠδοῖ; ήτοι βουκολίοις καταμεσόθεν ψαλμοῦ ἤθελε παραδού ναι, τότε ἐκαλεῖτο ᾠδὴ διαψάλματος· ἐπειδήπερ οἱ τυπι. COSME INDICOPLEUSTE Sina, Dei sapientiam edocctur, rursumque in Agyptum mittitur, typum gerens illius, qui mun- dumn a servitute redlimit, ac libertatem adoptionem- que largitur. Is quippe redemit Israelitas a servi- tate Ægyptiorum, postquam elusionem sanguinis et Pascha præscripsisset: ac cum mare Rubrum trajecit, baptisma præfigurabat : per legislationem, sancti Spiritus descensum præsignificat : per mo- ras in deserto, Ecclesiæ traditionem prænuntiat : per ingressum in terram promissionis cœlorum domicilium, idque successoris sui ministerio, præ- dicit; cum vultus ejus gloria et splendore a Deo illustratus est, gloriam postea distributam per par- tes prænuntius adumbrabat. Neque modo typis et tiguris, sed etiam verbis, Christi mysterium vati- cinatus est. Itemque liucrarum peritia ipse pri- mum mundo et hominum generi auctor et com- monstrator fuit. Universi mundi opificium et de- scriptionem in mysteriis speculatus, id scripto tra- didit: primi ac secundi status figuras common- stravit. Gloria ei, qui per alumnos suos rebus hu- manis sapienter prospicit. Textus. B Post Moysen ejusque successorem Jesum filium Nave, et post Judices in Israel constitutos, postquam accepto regno Saul reprobatus est, excitavit illis Deus regem virtute ornatum, justum et prophetam, scilicet Davidem, qui librum concinnavit centum quinquaginta psalmorum, a Spiritu sancto motus, C ut metrice secundum Hebraicæ Imguæ idioma car- men ederet, ac cum melodia et rbythmo, instru- mentis variis, saltatione et canticis, ipsos modula- retur. Nam citharam ille tractabat, multos sub se choros minorum prophetarum nactus : sic quippe D vocabant eos qui prophetis astabant; sæpe item il- los prophetarum Glios nuncupabant, qui variis erant organis instructi : alius cymbala tenebat, alius ti- lias, alius tympana, alius tubas, alius psalterium et citharam, alius odos, qui vocantur bucəlii. Sin- guli chori principem obtinebant : quorum alius Asaph vocabatur, alius Idithurn, alii Glii Core, alius Ætham Israelites, alius Moyses homo Dei. Cum ita- que [princeps ille] a Spiritu saucto movebatur, tum aliquid prænuntiabat, aut de captivitate populi, aut de reditu ejus, sive de disciplina morum, sive de Providentia, vel de Domino Christo. Metrice psal- mum quemlibet adornabat, qui ad unum argumen- tum respiciebat; ideoque modo breves, modo pro- lixi psalmi sunt. Psalmum porro alicui ex choris tradebat, cujus experimentum ceperat, et cui illum tradere par erat, ac primum in illo choro caneba- tur. Quod si in medio psalmo alteri choro resi- duum psalmi Iradendum putaret, tunc illa rhythmi successio diapsalma vocabatur; ita ut cum in me- dio psalmi, quod residuum erat odis illis sive bu- r. (45) Hæc in Vaticano codice num. 342 ct in aliis quoque codicibus iustar prologi in Psalmos fe

Δ ἐν τῷ ὄρει Σινά, διδάσκεται καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν σοφίαν, καὶ ἀποστέλλεται πάλιν ἐν Αἰγύπτῳ, τύπον ἐπιφε ρόμενος τοῦ λυτρουμένου τὸν κόσμον ἐκ δουλείας, καὶ ἐλευθερίαν καὶ υἱοθεσίαν χαριζομένου. Αυτροῦται γὰρ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος καὶ τὸ πάσχα προδιαγρα ψάμενος· τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν διαβιβάσας, τὸ βάπτισμα προδιετύπου· τὴν δόσιν τοῦ νόμου, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν κάθοδον προμηνύει· τὴν διαγω γὴν τῆς ἐρήμου, τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν προ σημαίνει· τὴν εἴσοδον τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον, διὰ τοῦ διαδόχου ἑαυτοῦ, προεμήνυσε τὸ πρόσωπον ὑπὸ Θεοῦ δοξασθεὶς, τὰς μετὰ ταῦτα δόξας μερικῶς προδιεγράφετο. Οὐ μόνον δὲ διὰ τύπων, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγων προεφήτευσε περί τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου. Καὶ πάλιν τῶν γραμ μάτων τὴν πεῖραν ἐν τῷδε τῷ βίῳ αὐτὸς πρώτος τῷ κόσμῳ ὑπέδειξε. Τοῦ παντὸς κόσμου τὴν ποίησιν, καὶ τὴν διαγραφὴν ἐν μυστηρίοις θεωρήσας ἀνεγρά ματος τῆς πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τύπους ὑπέδειξε. Δόξα τῷ σοφῶς διὰ τῶν ἑαυτοῦ τροφίμων οικονομοῦντι τὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπειον γένος. Τὸ κείμενον. [45] Μετὰ τὸν Μωϋσέα καὶ τὸν τούτου διάδοχον τη σοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ, καὶ μετὰ τοὺς γενομένους Κριτὰς ἐν τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιλαβομένου λοιπόν τῆς βασιλείας τοῦ Σαούλ καὶ ἀποδοκιμασθέντος, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς βασιλέα ἐνάρετον, δίκαιόν τε καὶ προφήτην τὸν Δαυΐδ, &ς συνέταξε βίβλον ψαλμῶν ρν', ἐκ Πνεύματος ἁγίου κινούμενος, ἐμμέτρως κατὰ τὸ μέτρον τὸ ἴδιον τῆς Εβραϊκῆς γλώττης· καὶ ἐμμελῶς μετὰ ρυθμοῦ, καὶ ὀργάνων διαφόρων, καὶ ὀρχήσεων, καὶ ᾠδῶν αὐτοὺς ᾄδων. Ην γὰρ αὐτὸς κατέχων κιθάραν· εἶχε δὲ καὶ χορούς ὑφ᾽ ἑαυτὸν διαφόρους μικρῶν προφητῶν· οὕτω γὰρ ἐκάλουν τους παραμένοντας τοῖς προφή ταις, πολλάκις δὲ καὶ υἱοὺς προφητῶν αὐτοὺς ὠνόμα ζον· ἐχόντων διάφορα όργανα, τοῦ μὲν κύμβαλα, τοῦ δὲ αὐτοὺς, τοῦ δὲ τύμπανα, τοῦ δὲ σάλπιγγας, τοῦ δὲ ψαλτήριον καὶ κιθάραν, τοῦ δὲ ᾠδοὺς τοὺς λεγομένους βουκολίους. Εκαστος δὲ χορὸς ἔξαρχον εἶχον, ὁ μὲν ἐλέγετο Ασάφ, ἄλλος Ιδιθούμ, ἕτερος υἱοὶ Κορέ, άλ- 2ος Αἰθαμ Ισραηλίτης, ἕτερος Μωϋσῆς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. Ἡνίκα τοίνυν ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ Πνεύματος, προείπέν τι ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστού. Συν- ετίθει ἐμμέτρως τὸν ψαλμὸν ἕκαστον, εἰς μίαν ὑποβ θεσιν συντείνοντα· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μικροί ψαλμοί, καὶ μεγάλο:· καὶ παρεδίδου ἑνὶ χορῷ ᾧ ἐδοκίμασεν, ἢ ήρμοζε παραδίδοσθαι· καὶ ᾗδον αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πρῶτ τον τῷ χορῷ. Εἰ δὲ πάλιν ἐδοκίμασε κατά μέσον τοῦ ψαλμοῦ, καὶ ἄλλῳ χορῷ παραδούναι τὸ λοιπὸν τοῦ ψαλμοῦ, τότε αὐτὴ ἡ διαδοχὴ τοῦ ρυθμοῦ ἐκαλεῖτο διάψαλμα. Ωστε καὶ ἦταν τοῖς λεγομένοις ᾠδοῖ; ήτοι βουκολίοις καταμεσόθεν ψαλμοῦ ἤθελε παραδού ναι, τότε ἐκαλεῖτο ᾠδὴ διαψάλματος· ἐπειδήπερ οἱ τυπι. COSME INDICOPLEUSTE Sina, Dei sapientiam edocctur, rursumque in Agyptum mittitur, typum gerens illius, qui mun- dumn a servitute redlimit, ac libertatem adoptionem- que largitur. Is quippe redemit Israelitas a servi- tate Ægyptiorum, postquam elusionem sanguinis et Pascha præscripsisset: ac cum mare Rubrum trajecit, baptisma præfigurabat : per legislationem, sancti Spiritus descensum præsignificat : per mo- ras in deserto, Ecclesiæ traditionem prænuntiat : per ingressum in terram promissionis cœlorum domicilium, idque successoris sui ministerio, præ- dicit; cum vultus ejus gloria et splendore a Deo illustratus est, gloriam postea distributam per par- tes prænuntius adumbrabat. Neque modo typis et tiguris, sed etiam verbis, Christi mysterium vati- cinatus est. Itemque liucrarum peritia ipse pri- mum mundo et hominum generi auctor et com- monstrator fuit. Universi mundi opificium et de- scriptionem in mysteriis speculatus, id scripto tra- didit: primi ac secundi status figuras common- stravit. Gloria ei, qui per alumnos suos rebus hu- manis sapienter prospicit. Textus. B Post Moysen ejusque successorem Jesum filium Nave, et post Judices in Israel constitutos, postquam accepto regno Saul reprobatus est, excitavit illis Deus regem virtute ornatum, justum et prophetam, scilicet Davidem, qui librum concinnavit centum quinquaginta psalmorum, a Spiritu sancto motus, C ut metrice secundum Hebraicæ Imguæ idioma car- men ederet, ac cum melodia et rbythmo, instru- mentis variis, saltatione et canticis, ipsos modula- retur. Nam citharam ille tractabat, multos sub se choros minorum prophetarum nactus : sic quippe D vocabant eos qui prophetis astabant; sæpe item il- los prophetarum Glios nuncupabant, qui variis erant organis instructi : alius cymbala tenebat, alius ti- lias, alius tympana, alius tubas, alius psalterium et citharam, alius odos, qui vocantur bucəlii. Sin- guli chori principem obtinebant : quorum alius Asaph vocabatur, alius Idithurn, alii Glii Core, alius Ætham Israelites, alius Moyses homo Dei. Cum ita- que [princeps ille] a Spiritu saucto movebatur, tum aliquid prænuntiabat, aut de captivitate populi, aut de reditu ejus, sive de disciplina morum, sive de Providentia, vel de Domino Christo. Metrice psal- mum quemlibet adornabat, qui ad unum argumen- tum respiciebat; ideoque modo breves, modo pro- lixi psalmi sunt. Psalmum porro alicui ex choris tradebat, cujus experimentum ceperat, et cui illum tradere par erat, ac primum in illo choro caneba- tur. Quod si in medio psalmo alteri choro resi- duum psalmi Iradendum putaret, tunc illa rhythmi successio diapsalma vocabatur; ita ut cum in me- dio psalmi, quod residuum erat odis illis sive bu- r. (45) Hæc in Vaticano codice num. 342 ct in aliis quoque codicibus iustar prologi in Psalmos fe

Δ ἐν τῷ ὄρει Σινά, διδάσκεται καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν σοφίαν, καὶ ἀποστέλλεται πάλιν ἐν Αἰγύπτῳ, τύπον ἐπιφε ρόμενος τοῦ λυτρουμένου τὸν κόσμον ἐκ δουλείας, καὶ ἐλευθερίαν καὶ υἱοθεσίαν χαριζομένου. Αυτροῦται γὰρ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος καὶ τὸ πάσχα προδιαγρα ψάμενος· τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν διαβιβάσας, τὸ βάπτισμα προδιετύπου· τὴν δόσιν τοῦ νόμου, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν κάθοδον προμηνύει· τὴν διαγω γὴν τῆς ἐρήμου, τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν προ σημαίνει· τὴν εἴσοδον τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον, διὰ τοῦ διαδόχου ἑαυτοῦ, προεμήνυσε τὸ πρόσωπον ὑπὸ Θεοῦ δοξασθεὶς, τὰς μετὰ ταῦτα δόξας μερικῶς προδιεγράφετο. Οὐ μόνον δὲ διὰ τύπων, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγων προεφήτευσε περί τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου. Καὶ πάλιν τῶν γραμ μάτων τὴν πεῖραν ἐν τῷδε τῷ βίῳ αὐτὸς πρώτος τῷ κόσμῳ ὑπέδειξε. Τοῦ παντὸς κόσμου τὴν ποίησιν, καὶ τὴν διαγραφὴν ἐν μυστηρίοις θεωρήσας ἀνεγρά ματος τῆς πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τύπους ὑπέδειξε. Δόξα τῷ σοφῶς διὰ τῶν ἑαυτοῦ τροφίμων οικονομοῦντι τὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπειον γένος. Τὸ κείμενον. [45] Μετὰ τὸν Μωϋσέα καὶ τὸν τούτου διάδοχον τη σοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ, καὶ μετὰ τοὺς γενομένους Κριτὰς ἐν τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιλαβομένου λοιπόν τῆς βασιλείας τοῦ Σαούλ καὶ ἀποδοκιμασθέντος, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς βασιλέα ἐνάρετον, δίκαιόν τε καὶ προφήτην τὸν Δαυΐδ, &ς συνέταξε βίβλον ψαλμῶν ρν', ἐκ Πνεύματος ἁγίου κινούμενος, ἐμμέτρως κατὰ τὸ μέτρον τὸ ἴδιον τῆς Εβραϊκῆς γλώττης· καὶ ἐμμελῶς μετὰ ρυθμοῦ, καὶ ὀργάνων διαφόρων, καὶ ὀρχήσεων, καὶ ᾠδῶν αὐτοὺς ᾄδων. Ην γὰρ αὐτὸς κατέχων κιθάραν· εἶχε δὲ καὶ χορούς ὑφ᾽ ἑαυτὸν διαφόρους μικρῶν προφητῶν· οὕτω γὰρ ἐκάλουν τους παραμένοντας τοῖς προφή ταις, πολλάκις δὲ καὶ υἱοὺς προφητῶν αὐτοὺς ὠνόμα ζον· ἐχόντων διάφορα όργανα, τοῦ μὲν κύμβαλα, τοῦ δὲ αὐτοὺς, τοῦ δὲ τύμπανα, τοῦ δὲ σάλπιγγας, τοῦ δὲ ψαλτήριον καὶ κιθάραν, τοῦ δὲ ᾠδοὺς τοὺς λεγομένους βουκολίους. Εκαστος δὲ χορὸς ἔξαρχον εἶχον, ὁ μὲν ἐλέγετο Ασάφ, ἄλλος Ιδιθούμ, ἕτερος υἱοὶ Κορέ, άλ- 2ος Αἰθαμ Ισραηλίτης, ἕτερος Μωϋσῆς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. Ἡνίκα τοίνυν ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ Πνεύματος, προείπέν τι ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστού. Συν- ετίθει ἐμμέτρως τὸν ψαλμὸν ἕκαστον, εἰς μίαν ὑποβ θεσιν συντείνοντα· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μικροί ψαλμοί, καὶ μεγάλο:· καὶ παρεδίδου ἑνὶ χορῷ ᾧ ἐδοκίμασεν, ἢ ήρμοζε παραδίδοσθαι· καὶ ᾗδον αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πρῶτ τον τῷ χορῷ. Εἰ δὲ πάλιν ἐδοκίμασε κατά μέσον τοῦ ψαλμοῦ, καὶ ἄλλῳ χορῷ παραδούναι τὸ λοιπὸν τοῦ ψαλμοῦ, τότε αὐτὴ ἡ διαδοχὴ τοῦ ρυθμοῦ ἐκαλεῖτο διάψαλμα. Ωστε καὶ ἦταν τοῖς λεγομένοις ᾠδοῖ; ήτοι βουκολίοις καταμεσόθεν ψαλμοῦ ἤθελε παραδού ναι, τότε ἐκαλεῖτο ᾠδὴ διαψάλματος· ἐπειδήπερ οἱ τυπι. COSME INDICOPLEUSTE Sina, Dei sapientiam edocctur, rursumque in Agyptum mittitur, typum gerens illius, qui mun- dumn a servitute redlimit, ac libertatem adoptionem- que largitur. Is quippe redemit Israelitas a servi- tate Ægyptiorum, postquam elusionem sanguinis et Pascha præscripsisset: ac cum mare Rubrum trajecit, baptisma præfigurabat : per legislationem, sancti Spiritus descensum præsignificat : per mo- ras in deserto, Ecclesiæ traditionem prænuntiat : per ingressum in terram promissionis cœlorum domicilium, idque successoris sui ministerio, præ- dicit; cum vultus ejus gloria et splendore a Deo illustratus est, gloriam postea distributam per par- tes prænuntius adumbrabat. Neque modo typis et tiguris, sed etiam verbis, Christi mysterium vati- cinatus est. Itemque liucrarum peritia ipse pri- mum mundo et hominum generi auctor et com- monstrator fuit. Universi mundi opificium et de- scriptionem in mysteriis speculatus, id scripto tra- didit: primi ac secundi status figuras common- stravit. Gloria ei, qui per alumnos suos rebus hu- manis sapienter prospicit. Textus. B Post Moysen ejusque successorem Jesum filium Nave, et post Judices in Israel constitutos, postquam accepto regno Saul reprobatus est, excitavit illis Deus regem virtute ornatum, justum et prophetam, scilicet Davidem, qui librum concinnavit centum quinquaginta psalmorum, a Spiritu sancto motus, C ut metrice secundum Hebraicæ Imguæ idioma car- men ederet, ac cum melodia et rbythmo, instru- mentis variis, saltatione et canticis, ipsos modula- retur. Nam citharam ille tractabat, multos sub se choros minorum prophetarum nactus : sic quippe D vocabant eos qui prophetis astabant; sæpe item il- los prophetarum Glios nuncupabant, qui variis erant organis instructi : alius cymbala tenebat, alius ti- lias, alius tympana, alius tubas, alius psalterium et citharam, alius odos, qui vocantur bucəlii. Sin- guli chori principem obtinebant : quorum alius Asaph vocabatur, alius Idithurn, alii Glii Core, alius Ætham Israelites, alius Moyses homo Dei. Cum ita- que [princeps ille] a Spiritu saucto movebatur, tum aliquid prænuntiabat, aut de captivitate populi, aut de reditu ejus, sive de disciplina morum, sive de Providentia, vel de Domino Christo. Metrice psal- mum quemlibet adornabat, qui ad unum argumen- tum respiciebat; ideoque modo breves, modo pro- lixi psalmi sunt. Psalmum porro alicui ex choris tradebat, cujus experimentum ceperat, et cui illum tradere par erat, ac primum in illo choro caneba- tur. Quod si in medio psalmo alteri choro resi- duum psalmi Iradendum putaret, tunc illa rhythmi successio diapsalma vocabatur; ita ut cum in me- dio psalmi, quod residuum erat odis illis sive bu- r. (45) Hæc in Vaticano codice num. 342 ct in aliis quoque codicibus iustar prologi in Psalmos fe

Δ ἐν τῷ ὄρει Σινά, διδάσκεται καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν σοφίαν, καὶ ἀποστέλλεται πάλιν ἐν Αἰγύπτῳ, τύπον ἐπιφε ρόμενος τοῦ λυτρουμένου τὸν κόσμον ἐκ δουλείας, καὶ ἐλευθερίαν καὶ υἱοθεσίαν χαριζομένου. Αυτροῦται γὰρ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, τὴν πρόχυσιν τοῦ αἵματος καὶ τὸ πάσχα προδιαγρα ψάμενος· τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν διαβιβάσας, τὸ βάπτισμα προδιετύπου· τὴν δόσιν τοῦ νόμου, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν κάθοδον προμηνύει· τὴν διαγω γὴν τῆς ἐρήμου, τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν προ σημαίνει· τὴν εἴσοδον τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον, διὰ τοῦ διαδόχου ἑαυτοῦ, προεμήνυσε τὸ πρόσωπον ὑπὸ Θεοῦ δοξασθεὶς, τὰς μετὰ ταῦτα δόξας μερικῶς προδιεγράφετο. Οὐ μόνον δὲ διὰ τύπων, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγων προεφήτευσε περί τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου. Καὶ πάλιν τῶν γραμ μάτων τὴν πεῖραν ἐν τῷδε τῷ βίῳ αὐτὸς πρώτος τῷ κόσμῳ ὑπέδειξε. Τοῦ παντὸς κόσμου τὴν ποίησιν, καὶ τὴν διαγραφὴν ἐν μυστηρίοις θεωρήσας ἀνεγρά ματος τῆς πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τύπους ὑπέδειξε. Δόξα τῷ σοφῶς διὰ τῶν ἑαυτοῦ τροφίμων οικονομοῦντι τὰ κατὰ τὸ ἀνθρώπειον γένος. Τὸ κείμενον. [45] Μετὰ τὸν Μωϋσέα καὶ τὸν τούτου διάδοχον τη σοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ, καὶ μετὰ τοὺς γενομένους Κριτὰς ἐν τῷ Ἰσραὴλ, ἐπιλαβομένου λοιπόν τῆς βασιλείας τοῦ Σαούλ καὶ ἀποδοκιμασθέντος, ήγειρεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς βασιλέα ἐνάρετον, δίκαιόν τε καὶ προφήτην τὸν Δαυΐδ, &ς συνέταξε βίβλον ψαλμῶν ρν', ἐκ Πνεύματος ἁγίου κινούμενος, ἐμμέτρως κατὰ τὸ μέτρον τὸ ἴδιον τῆς Εβραϊκῆς γλώττης· καὶ ἐμμελῶς μετὰ ρυθμοῦ, καὶ ὀργάνων διαφόρων, καὶ ὀρχήσεων, καὶ ᾠδῶν αὐτοὺς ᾄδων. Ην γὰρ αὐτὸς κατέχων κιθάραν· εἶχε δὲ καὶ χορούς ὑφ᾽ ἑαυτὸν διαφόρους μικρῶν προφητῶν· οὕτω γὰρ ἐκάλουν τους παραμένοντας τοῖς προφή ταις, πολλάκις δὲ καὶ υἱοὺς προφητῶν αὐτοὺς ὠνόμα ζον· ἐχόντων διάφορα όργανα, τοῦ μὲν κύμβαλα, τοῦ δὲ αὐτοὺς, τοῦ δὲ τύμπανα, τοῦ δὲ σάλπιγγας, τοῦ δὲ ψαλτήριον καὶ κιθάραν, τοῦ δὲ ᾠδοὺς τοὺς λεγομένους βουκολίους. Εκαστος δὲ χορὸς ἔξαρχον εἶχον, ὁ μὲν ἐλέγετο Ασάφ, ἄλλος Ιδιθούμ, ἕτερος υἱοὶ Κορέ, άλ- 2ος Αἰθαμ Ισραηλίτης, ἕτερος Μωϋσῆς ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. Ἡνίκα τοίνυν ἐκινεῖτο ἐκ τοῦ Πνεύματος, προείπέν τι ἢ περὶ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ, περὶ τῆς ἐπανόδου αὐτῶν, ἢ περὶ ἠθῶν διδασκαλικά, ἢ περὶ προνοίας, ἢ περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστού. Συν- ετίθει ἐμμέτρως τὸν ψαλμὸν ἕκαστον, εἰς μίαν ὑποβ θεσιν συντείνοντα· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μικροί ψαλμοί, καὶ μεγάλο:· καὶ παρεδίδου ἑνὶ χορῷ ᾧ ἐδοκίμασεν, ἢ ήρμοζε παραδίδοσθαι· καὶ ᾗδον αὐτὸν ἐν ἐκείνῳ πρῶτ τον τῷ χορῷ. Εἰ δὲ πάλιν ἐδοκίμασε κατά μέσον τοῦ ψαλμοῦ, καὶ ἄλλῳ χορῷ παραδούναι τὸ λοιπὸν τοῦ ψαλμοῦ, τότε αὐτὴ ἡ διαδοχὴ τοῦ ρυθμοῦ ἐκαλεῖτο διάψαλμα. Ωστε καὶ ἦταν τοῖς λεγομένοις ᾠδοῖ; ήτοι βουκολίοις καταμεσόθεν ψαλμοῦ ἤθελε παραδού ναι, τότε ἐκαλεῖτο ᾠδὴ διαψάλματος· ἐπειδήπερ οἱ τυπι. COSME INDICOPLEUSTE Sina, Dei sapientiam edocctur, rursumque in Agyptum mittitur, typum gerens illius, qui mun- dumn a servitute redlimit, ac libertatem adoptionem- que largitur. Is quippe redemit Israelitas a servi- tate Ægyptiorum, postquam elusionem sanguinis et Pascha præscripsisset: ac cum mare Rubrum trajecit, baptisma præfigurabat : per legislationem, sancti Spiritus descensum præsignificat : per mo- ras in deserto, Ecclesiæ traditionem prænuntiat : per ingressum in terram promissionis cœlorum domicilium, idque successoris sui ministerio, præ- dicit; cum vultus ejus gloria et splendore a Deo illustratus est, gloriam postea distributam per par- tes prænuntius adumbrabat. Neque modo typis et tiguris, sed etiam verbis, Christi mysterium vati- cinatus est. Itemque liucrarum peritia ipse pri- mum mundo et hominum generi auctor et com- monstrator fuit. Universi mundi opificium et de- scriptionem in mysteriis speculatus, id scripto tra- didit: primi ac secundi status figuras common- stravit. Gloria ei, qui per alumnos suos rebus hu- manis sapienter prospicit. Textus. B Post Moysen ejusque successorem Jesum filium Nave, et post Judices in Israel constitutos, postquam accepto regno Saul reprobatus est, excitavit illis Deus regem virtute ornatum, justum et prophetam, scilicet Davidem, qui librum concinnavit centum quinquaginta psalmorum, a Spiritu sancto motus, C ut metrice secundum Hebraicæ Imguæ idioma car- men ederet, ac cum melodia et rbythmo, instru- mentis variis, saltatione et canticis, ipsos modula- retur. Nam citharam ille tractabat, multos sub se choros minorum prophetarum nactus : sic quippe D vocabant eos qui prophetis astabant; sæpe item il- los prophetarum Glios nuncupabant, qui variis erant organis instructi : alius cymbala tenebat, alius ti- lias, alius tympana, alius tubas, alius psalterium et citharam, alius odos, qui vocantur bucəlii. Sin- guli chori principem obtinebant : quorum alius Asaph vocabatur, alius Idithurn, alii Glii Core, alius Ætham Israelites, alius Moyses homo Dei. Cum ita- que [princeps ille] a Spiritu saucto movebatur, tum aliquid prænuntiabat, aut de captivitate populi, aut de reditu ejus, sive de disciplina morum, sive de Providentia, vel de Domino Christo. Metrice psal- mum quemlibet adornabat, qui ad unum argumen- tum respiciebat; ideoque modo breves, modo pro- lixi psalmi sunt. Psalmum porro alicui ex choris tradebat, cujus experimentum ceperat, et cui illum tradere par erat, ac primum in illo choro caneba- tur. Quod si in medio psalmo alteri choro resi- duum psalmi Iradendum putaret, tunc illa rhythmi successio diapsalma vocabatur; ita ut cum in me- dio psalmi, quod residuum erat odis illis sive bu- r. (45) Hæc in Vaticano codice num. 342 ct in aliis quoque codicibus iustar prologi in Psalmos fe

νησιν ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως ἐκλαβών, καὶ κυρώσας καὶ αὐτὸς ὡς ὁ β' ψαλμὸς εἰς ταυτόν εἴρηται, καθὰ καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι εἶπον. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· τὸ γὰρ περὶ τῆς θεότητος ἐν τούτῳ τῷ ψαλμῷ εἰρημένον ἐστὶ τὸν Ποιμανεῖς αὐτ τοὺς ἐν ράβδω σιδηρᾷ, ὡς σκεῦος κεραμέως συντρίψεις αὐτούς· ὡσανεὶ τὸ ἰσχυρὸν καὶ δυνατὸν τῆς θεότητος γνωρίσας ἐν ταυτῷ, καὶ τὸν ἀνακαινισμόν, ἤτοι τὴν ἀναπλασμὴν τῶν ἀνθρώπων σημάνας. Τὸ γὰρ σκεῦος του κεραμέως συντριβόμενον, μήπω προσομιλήσαν πυρί, δέχεται αναπλασμόν. Ομοίως καὶ τὸν η' εἰς αὐτὸν πάλιν εἴρηκεν, εἰς τὴν αὐτοῦ θεότητα εἰπὼν τὰ πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ, καθά καὶ αὐτὸς ὁ Δεσπότης Χριστός μαρτυρεί περὶ τούτου ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅταν μετὰ τῶν κλάδων ἐπευφήμουν λέγοντες, Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Καὶ ἐπειδὴ μὴ ισχύοντες οἱ Ἰουδαῖοι ἐπιτιμᾷν τοῖς ὄχλοις καὶ τοῖς νηπίοις (ἦν γὰρ παράδοξα τὰ δρώμενα, παῖδες καὶ θηλάζοντα καὶ νήπια, καὶ μαθηταὶ καὶ ὄχλοι ἐπει φημοῦντες, καὶ τὸν ὕμνον ἀνακράζοντες αὐτῷ, ἐπε εχείρουν τὴν πεῦσιν ἐπιρρίπτειν, καί φασι πρὸς αὐτ τὸν, Οὐκ ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν ; Ὁ δὲ ἕτερος εὐαγγελιστής φησι, Τινὲς ἐκ τοῦ ὄχλου ἔλεγον αὐτῷ, Επιτίμησον τοῖς μαθηταῖς σου· ὡσανεί, Τί δυσφημεῖς καταδεχόμενος ὕμνον, ὃς τῷ Θεῷ μόνιμ ἁρμόζει ; ἑκάτεροι τὸν αὐτὸν νοῦν ἔχοντες· πρὸς οὓς ὁ Κύριός φησι, τοῖς μὲν, Ναί, οὐδέποτε ἀνέγνωτε, ὅτι Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρε τίσω αἶνον ; διαρρήδην φήσας τον η' εἰς αὐτὸν εἰρή σθαι ψαλμόν· ἐν ταυτῷ καὶ αἰνιττόμενος ὅτι οὐχ άρ- πάζω τὰ τῷ Θεῷ προσόντα· τοῦτο γάρ εἰμι· καθὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βου· Οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών· τοῖς δὲ πάλιν εἰπών, Τί θαυμάζετε περὶ τῶν νηπίων καὶ τῶν μαθητῶν; Οὗτοι ἐὰν σιωπήσωσιν, οι λίθοι κεκράξονται. Οἱ δὲ εἰδότες ὅτι γέγραπται, θεωροῦντες δὲ καὶ αὐτοῖς τοῖς ἔργοις τα νήπια καὶ θηλάζοντα παραδόξως κράζοντα τὸν ὕμνον· ἀναλογιζόμενο: δὲ ὡς δυνατὸν τῷ ποιήσαντι τὰ νήπια ὑπὲρ φύσιν ἀνακράξαι τὸν ὕμνον, δυνατόν αὐτῷ καὶ τὰ ἄψυχα ποιῆσαι κράξαι, ἐφιμοῦντο αξ σχυνόμενοι. Βαβαί, δύναμις τοῦ Δεσπότου Χριστού βαβαὶ φιλανθρωπία! βαβαι, συγκατάβασις ευσπλαγχ νος! Πῶς διὰ τῆς διδασκαλίας ἧς ἀνέλαβε δούλου μορφῆς, ηξίωσε πραέως τὴν ἑαυτοῦ θεότητα ὑποδεί ξαι, δέχεσθαί τε ἐναγωγὰς ὑπὸ τῶν ἰδίων κτισμάτ των, καὶ ἀποκρίνεσθαι, οὐ μετ' ὀργῆς, ἀλλὰ πραέως καὶ ἀνεξικάκως ; Ἢ μακροθυμίας ὑπερβολή! ὡς καὶ τοῦ Δαυΐδ τοιαῦτα ἀξιωθέντος προειπεῖν· ἔτι γάρ λέγει καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῶν, ἀπὸ τοῦ, Τί ἐστιν άνθρωπος, ὅτι μιμνή- σκῃ αὐτοῦ, ἕως τέλους· οἷς μαρτυρεῖ ὁ θεῖος ἀπό στολος Παῦλος λέγων οὕτως, Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμέ γεν· καὶ πάλιν, Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἱ κουμένην τὴν μέλλουσαν, περὶ ἧς λαλοῦμεν το COSME INDICOPLEUSTE • dem de humanitate ejus ; nam de deitate in psalmo A dictum illud est : Pasces eos in virga ferrea: lan- quam vas figuli confringes eos “; hic vini et poten - liam deitatis ceu repræsentans, atque renovationem sive reformationem hominum significans. Nam vas figuli confractum, quod nondum ignem expertum sit, reformationem accipit. Octavum pariter psalmum de Christo lo- B D quens protulit, primi vero psalmi versus de ejus deitate verba faciunt, quemadmodum ipse Christus in Evangelio testificatur. Cum enim ramos gestan- tes ipsum laudibus exciperent dicentes : Hosanna & filio David : benedictus qui venit in nomine Domi- mi ", Judzi, quandoquidem non poterant turbas et pueros increpare (nam stupendum spectaculum il- lud erat, scilicet pueros videre, lactentes, infantes, discipulos et turbas cum laudibus acclamantes, et hymnos vociferantes), in ipsum interrogatio- nem verteruut, atque hoc pacto compellarunt : Num audis qua isti dicunt “? Alius autem evange lista dicit: Quidam ex turba dicebant illi : Increpα discipulos tuos ; ac si dicerent : Cur blaspheme agis hymnum excipiens, qui soli Deo competit? ea- dem videlicet ambo sententia: quos sic Dominus alloquitur : Etiam, nunquam legistis illud : Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem”? aperte significans psalmum octavum de Christo dictum C esse; eademque opera subindicans, se non rapere quæ Dei sunt, cum Deus sit; quemadmodum et Apostolus clamat : Non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo; sed semetivsum exinanivit formam servi accipiens". Aliis item dicebat : Quid miramini de pueris et discipulis? Si illi sileant, lapides cla- mabunt”. Illi vero scientes hoc scriptum esse, ipsaque re conspicati infantes et lactentes stupendo more clamare hymnumque proferre: ac secum re- putantes posse illum, qui infantes bymnum supra naturam proferre fecit, etiam inanimatis vocem et clamorem indere, pudore suffusi frenabantur. Pa- pe, quæ virtus Domini Christi! Papa, quæ huma- nitas! Papæ, quæ adtemperatio misericordiæ plena ! Quomodo ex doctrina illa de servi forma, quam ac- cepit, dignatus est etiam deitatis suæ argunicntum clementer exhibere, objectiones item propriarum creaturarum accipere, ipsisque respondere: neque id irascentis more, sed mansuete et patienter? O tolerantiæ exsuperantia ! Quia scilicet David dignus habitus fuerat, qui hæc prænuntiaret : in codem quippe psalmo de humanitate ejus item loquitur ab his verbis : Quid est homo, quod memor es cjus *3? usque in finem: quibus etiam testimonium addit divinus apostolus l'aulus his verbis: Eum autem qui modico quam angeli minoratus est, videmus Je- sum, propter passionem mortis, gloria et honore co- ** Psal. 11, ?. 6. . * Luc. XIX, 10. «7 Matth. xxi, 9. en ibid. 16. Psal. vult, 5. . c Luc. ais, 39. Matth. ssy, 46. ** Philipp. 11,

νησιν ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως ἐκλαβών, καὶ κυρώσας καὶ αὐτὸς ὡς ὁ β' ψαλμὸς εἰς ταυτόν εἴρηται, καθὰ καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι εἶπον. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· τὸ γὰρ περὶ τῆς θεότητος ἐν τούτῳ τῷ ψαλμῷ εἰρημένον ἐστὶ τὸν Ποιμανεῖς αὐτ τοὺς ἐν ράβδω σιδηρᾷ, ὡς σκεῦος κεραμέως συντρίψεις αὐτούς· ὡσανεὶ τὸ ἰσχυρὸν καὶ δυνατὸν τῆς θεότητος γνωρίσας ἐν ταυτῷ, καὶ τὸν ἀνακαινισμόν, ἤτοι τὴν ἀναπλασμὴν τῶν ἀνθρώπων σημάνας. Τὸ γὰρ σκεῦος του κεραμέως συντριβόμενον, μήπω προσομιλήσαν πυρί, δέχεται αναπλασμόν. Ομοίως καὶ τὸν η' εἰς αὐτὸν πάλιν εἴρηκεν, εἰς τὴν αὐτοῦ θεότητα εἰπὼν τὰ πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ, καθά καὶ αὐτὸς ὁ Δεσπότης Χριστός μαρτυρεί περὶ τούτου ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅταν μετὰ τῶν κλάδων ἐπευφήμουν λέγοντες, Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Καὶ ἐπειδὴ μὴ ισχύοντες οἱ Ἰουδαῖοι ἐπιτιμᾷν τοῖς ὄχλοις καὶ τοῖς νηπίοις (ἦν γὰρ παράδοξα τὰ δρώμενα, παῖδες καὶ θηλάζοντα καὶ νήπια, καὶ μαθηταὶ καὶ ὄχλοι ἐπει φημοῦντες, καὶ τὸν ὕμνον ἀνακράζοντες αὐτῷ, ἐπε εχείρουν τὴν πεῦσιν ἐπιρρίπτειν, καί φασι πρὸς αὐτ τὸν, Οὐκ ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν ; Ὁ δὲ ἕτερος εὐαγγελιστής φησι, Τινὲς ἐκ τοῦ ὄχλου ἔλεγον αὐτῷ, Επιτίμησον τοῖς μαθηταῖς σου· ὡσανεί, Τί δυσφημεῖς καταδεχόμενος ὕμνον, ὃς τῷ Θεῷ μόνιμ ἁρμόζει ; ἑκάτεροι τὸν αὐτὸν νοῦν ἔχοντες· πρὸς οὓς ὁ Κύριός φησι, τοῖς μὲν, Ναί, οὐδέποτε ἀνέγνωτε, ὅτι Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρε τίσω αἶνον ; διαρρήδην φήσας τον η' εἰς αὐτὸν εἰρή σθαι ψαλμόν· ἐν ταυτῷ καὶ αἰνιττόμενος ὅτι οὐχ άρ- πάζω τὰ τῷ Θεῷ προσόντα· τοῦτο γάρ εἰμι· καθὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βου· Οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών· τοῖς δὲ πάλιν εἰπών, Τί θαυμάζετε περὶ τῶν νηπίων καὶ τῶν μαθητῶν; Οὗτοι ἐὰν σιωπήσωσιν, οι λίθοι κεκράξονται. Οἱ δὲ εἰδότες ὅτι γέγραπται, θεωροῦντες δὲ καὶ αὐτοῖς τοῖς ἔργοις τα νήπια καὶ θηλάζοντα παραδόξως κράζοντα τὸν ὕμνον· ἀναλογιζόμενο: δὲ ὡς δυνατὸν τῷ ποιήσαντι τὰ νήπια ὑπὲρ φύσιν ἀνακράξαι τὸν ὕμνον, δυνατόν αὐτῷ καὶ τὰ ἄψυχα ποιῆσαι κράξαι, ἐφιμοῦντο αξ σχυνόμενοι. Βαβαί, δύναμις τοῦ Δεσπότου Χριστού βαβαὶ φιλανθρωπία! βαβαι, συγκατάβασις ευσπλαγχ νος! Πῶς διὰ τῆς διδασκαλίας ἧς ἀνέλαβε δούλου μορφῆς, ηξίωσε πραέως τὴν ἑαυτοῦ θεότητα ὑποδεί ξαι, δέχεσθαί τε ἐναγωγὰς ὑπὸ τῶν ἰδίων κτισμάτ των, καὶ ἀποκρίνεσθαι, οὐ μετ' ὀργῆς, ἀλλὰ πραέως καὶ ἀνεξικάκως ; Ἢ μακροθυμίας ὑπερβολή! ὡς καὶ τοῦ Δαυΐδ τοιαῦτα ἀξιωθέντος προειπεῖν· ἔτι γάρ λέγει καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῶν, ἀπὸ τοῦ, Τί ἐστιν άνθρωπος, ὅτι μιμνή- σκῃ αὐτοῦ, ἕως τέλους· οἷς μαρτυρεῖ ὁ θεῖος ἀπό στολος Παῦλος λέγων οὕτως, Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμέ γεν· καὶ πάλιν, Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἱ κουμένην τὴν μέλλουσαν, περὶ ἧς λαλοῦμεν το COSME INDICOPLEUSTE • dem de humanitate ejus ; nam de deitate in psalmo A dictum illud est : Pasces eos in virga ferrea: lan- quam vas figuli confringes eos “; hic vini et poten - liam deitatis ceu repræsentans, atque renovationem sive reformationem hominum significans. Nam vas figuli confractum, quod nondum ignem expertum sit, reformationem accipit. Octavum pariter psalmum de Christo lo- B D quens protulit, primi vero psalmi versus de ejus deitate verba faciunt, quemadmodum ipse Christus in Evangelio testificatur. Cum enim ramos gestan- tes ipsum laudibus exciperent dicentes : Hosanna & filio David : benedictus qui venit in nomine Domi- mi ", Judzi, quandoquidem non poterant turbas et pueros increpare (nam stupendum spectaculum il- lud erat, scilicet pueros videre, lactentes, infantes, discipulos et turbas cum laudibus acclamantes, et hymnos vociferantes), in ipsum interrogatio- nem verteruut, atque hoc pacto compellarunt : Num audis qua isti dicunt “? Alius autem evange lista dicit: Quidam ex turba dicebant illi : Increpα discipulos tuos ; ac si dicerent : Cur blaspheme agis hymnum excipiens, qui soli Deo competit? ea- dem videlicet ambo sententia: quos sic Dominus alloquitur : Etiam, nunquam legistis illud : Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem”? aperte significans psalmum octavum de Christo dictum C esse; eademque opera subindicans, se non rapere quæ Dei sunt, cum Deus sit; quemadmodum et Apostolus clamat : Non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo; sed semetivsum exinanivit formam servi accipiens". Aliis item dicebat : Quid miramini de pueris et discipulis? Si illi sileant, lapides cla- mabunt”. Illi vero scientes hoc scriptum esse, ipsaque re conspicati infantes et lactentes stupendo more clamare hymnumque proferre: ac secum re- putantes posse illum, qui infantes bymnum supra naturam proferre fecit, etiam inanimatis vocem et clamorem indere, pudore suffusi frenabantur. Pa- pe, quæ virtus Domini Christi! Papa, quæ huma- nitas! Papæ, quæ adtemperatio misericordiæ plena ! Quomodo ex doctrina illa de servi forma, quam ac- cepit, dignatus est etiam deitatis suæ argunicntum clementer exhibere, objectiones item propriarum creaturarum accipere, ipsisque respondere: neque id irascentis more, sed mansuete et patienter? O tolerantiæ exsuperantia ! Quia scilicet David dignus habitus fuerat, qui hæc prænuntiaret : in codem quippe psalmo de humanitate ejus item loquitur ab his verbis : Quid est homo, quod memor es cjus *3? usque in finem: quibus etiam testimonium addit divinus apostolus l'aulus his verbis: Eum autem qui modico quam angeli minoratus est, videmus Je- sum, propter passionem mortis, gloria et honore co- ** Psal. 11, ?. 6. . * Luc. XIX, 10. «7 Matth. xxi, 9. en ibid. 16. Psal. vult, 5. . c Luc. ais, 39. Matth. ssy, 46. ** Philipp. 11,

νησιν ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως ἐκλαβών, καὶ κυρώσας καὶ αὐτὸς ὡς ὁ β' ψαλμὸς εἰς ταυτόν εἴρηται, καθὰ καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι εἶπον. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· τὸ γὰρ περὶ τῆς θεότητος ἐν τούτῳ τῷ ψαλμῷ εἰρημένον ἐστὶ τὸν Ποιμανεῖς αὐτ τοὺς ἐν ράβδω σιδηρᾷ, ὡς σκεῦος κεραμέως συντρίψεις αὐτούς· ὡσανεὶ τὸ ἰσχυρὸν καὶ δυνατὸν τῆς θεότητος γνωρίσας ἐν ταυτῷ, καὶ τὸν ἀνακαινισμόν, ἤτοι τὴν ἀναπλασμὴν τῶν ἀνθρώπων σημάνας. Τὸ γὰρ σκεῦος του κεραμέως συντριβόμενον, μήπω προσομιλήσαν πυρί, δέχεται αναπλασμόν. Ομοίως καὶ τὸν η' εἰς αὐτὸν πάλιν εἴρηκεν, εἰς τὴν αὐτοῦ θεότητα εἰπὼν τὰ πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ, καθά καὶ αὐτὸς ὁ Δεσπότης Χριστός μαρτυρεί περὶ τούτου ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὅταν μετὰ τῶν κλάδων ἐπευφήμουν λέγοντες, Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Καὶ ἐπειδὴ μὴ ισχύοντες οἱ Ἰουδαῖοι ἐπιτιμᾷν τοῖς ὄχλοις καὶ τοῖς νηπίοις (ἦν γὰρ παράδοξα τὰ δρώμενα, παῖδες καὶ θηλάζοντα καὶ νήπια, καὶ μαθηταὶ καὶ ὄχλοι ἐπει φημοῦντες, καὶ τὸν ὕμνον ἀνακράζοντες αὐτῷ, ἐπε εχείρουν τὴν πεῦσιν ἐπιρρίπτειν, καί φασι πρὸς αὐτ τὸν, Οὐκ ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν ; Ὁ δὲ ἕτερος εὐαγγελιστής φησι, Τινὲς ἐκ τοῦ ὄχλου ἔλεγον αὐτῷ, Επιτίμησον τοῖς μαθηταῖς σου· ὡσανεί, Τί δυσφημεῖς καταδεχόμενος ὕμνον, ὃς τῷ Θεῷ μόνιμ ἁρμόζει ; ἑκάτεροι τὸν αὐτὸν νοῦν ἔχοντες· πρὸς οὓς ὁ Κύριός φησι, τοῖς μὲν, Ναί, οὐδέποτε ἀνέγνωτε, ὅτι Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρε τίσω αἶνον ; διαρρήδην φήσας τον η' εἰς αὐτὸν εἰρή σθαι ψαλμόν· ἐν ταυτῷ καὶ αἰνιττόμενος ὅτι οὐχ άρ- πάζω τὰ τῷ Θεῷ προσόντα· τοῦτο γάρ εἰμι· καθὰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος βου· Οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών· τοῖς δὲ πάλιν εἰπών, Τί θαυμάζετε περὶ τῶν νηπίων καὶ τῶν μαθητῶν; Οὗτοι ἐὰν σιωπήσωσιν, οι λίθοι κεκράξονται. Οἱ δὲ εἰδότες ὅτι γέγραπται, θεωροῦντες δὲ καὶ αὐτοῖς τοῖς ἔργοις τα νήπια καὶ θηλάζοντα παραδόξως κράζοντα τὸν ὕμνον· ἀναλογιζόμενο: δὲ ὡς δυνατὸν τῷ ποιήσαντι τὰ νήπια ὑπὲρ φύσιν ἀνακράξαι τὸν ὕμνον, δυνατόν αὐτῷ καὶ τὰ ἄψυχα ποιῆσαι κράξαι, ἐφιμοῦντο αξ σχυνόμενοι. Βαβαί, δύναμις τοῦ Δεσπότου Χριστού βαβαὶ φιλανθρωπία! βαβαι, συγκατάβασις ευσπλαγχ νος! Πῶς διὰ τῆς διδασκαλίας ἧς ἀνέλαβε δούλου μορφῆς, ηξίωσε πραέως τὴν ἑαυτοῦ θεότητα ὑποδεί ξαι, δέχεσθαί τε ἐναγωγὰς ὑπὸ τῶν ἰδίων κτισμάτ των, καὶ ἀποκρίνεσθαι, οὐ μετ' ὀργῆς, ἀλλὰ πραέως καὶ ἀνεξικάκως ; Ἢ μακροθυμίας ὑπερβολή! ὡς καὶ τοῦ Δαυΐδ τοιαῦτα ἀξιωθέντος προειπεῖν· ἔτι γάρ λέγει καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῶν, ἀπὸ τοῦ, Τί ἐστιν άνθρωπος, ὅτι μιμνή- σκῃ αὐτοῦ, ἕως τέλους· οἷς μαρτυρεῖ ὁ θεῖος ἀπό στολος Παῦλος λέγων οὕτως, Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμέ γεν· καὶ πάλιν, Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἱ κουμένην τὴν μέλλουσαν, περὶ ἧς λαλοῦμεν το COSME INDICOPLEUSTE • dem de humanitate ejus ; nam de deitate in psalmo A dictum illud est : Pasces eos in virga ferrea: lan- quam vas figuli confringes eos “; hic vini et poten - liam deitatis ceu repræsentans, atque renovationem sive reformationem hominum significans. Nam vas figuli confractum, quod nondum ignem expertum sit, reformationem accipit. Octavum pariter psalmum de Christo lo- B D quens protulit, primi vero psalmi versus de ejus deitate verba faciunt, quemadmodum ipse Christus in Evangelio testificatur. Cum enim ramos gestan- tes ipsum laudibus exciperent dicentes : Hosanna & filio David : benedictus qui venit in nomine Domi- mi ", Judzi, quandoquidem non poterant turbas et pueros increpare (nam stupendum spectaculum il- lud erat, scilicet pueros videre, lactentes, infantes, discipulos et turbas cum laudibus acclamantes, et hymnos vociferantes), in ipsum interrogatio- nem verteruut, atque hoc pacto compellarunt : Num audis qua isti dicunt “? Alius autem evange lista dicit: Quidam ex turba dicebant illi : Increpα discipulos tuos ; ac si dicerent : Cur blaspheme agis hymnum excipiens, qui soli Deo competit? ea- dem videlicet ambo sententia: quos sic Dominus alloquitur : Etiam, nunquam legistis illud : Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem”? aperte significans psalmum octavum de Christo dictum C esse; eademque opera subindicans, se non rapere quæ Dei sunt, cum Deus sit; quemadmodum et Apostolus clamat : Non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo; sed semetivsum exinanivit formam servi accipiens". Aliis item dicebat : Quid miramini de pueris et discipulis? Si illi sileant, lapides cla- mabunt”. Illi vero scientes hoc scriptum esse, ipsaque re conspicati infantes et lactentes stupendo more clamare hymnumque proferre: ac secum re- putantes posse illum, qui infantes bymnum supra naturam proferre fecit, etiam inanimatis vocem et clamorem indere, pudore suffusi frenabantur. Pa- pe, quæ virtus Domini Christi! Papa, quæ huma- nitas! Papæ, quæ adtemperatio misericordiæ plena ! Quomodo ex doctrina illa de servi forma, quam ac- cepit, dignatus est etiam deitatis suæ argunicntum clementer exhibere, objectiones item propriarum creaturarum accipere, ipsisque respondere: neque id irascentis more, sed mansuete et patienter? O tolerantiæ exsuperantia ! Quia scilicet David dignus habitus fuerat, qui hæc prænuntiaret : in codem quippe psalmo de humanitate ejus item loquitur ab his verbis : Quid est homo, quod memor es cjus *3? usque in finem: quibus etiam testimonium addit divinus apostolus l'aulus his verbis: Eum autem qui modico quam angeli minoratus est, videmus Je- sum, propter passionem mortis, gloria et honore co- ** Psal. 11, ?. 6. . * Luc. XIX, 10. «7 Matth. xxi, 9. en ibid. 16. Psal. vult, 5. . c Luc. ais, 39. Matth. ssy, 46. ** Philipp. 11,

ἀλλὰ τίνε αὐτὴν ὑπέταξεν ; εἰπὲ, Παύλο. Φησί, Διο Δ εμαρτύρετο δέ που τις λέγων· Τί έστιν άνθρωπος, ότι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισ σκέπτῃ αὐτόν; Πλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτ τὸν, καὶ κατέστησες αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χει- ρῶν σου· πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Οὕτως τοῖς Εβραίοις πιστοῖς εἰρηκὼς, τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς Ἕλλησι λέγει καί φησι, Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώ- τοις πάσι πανταχού μετανοεῖν· διότι ἔστησαν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πάσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ομοίως καὶ Πέτρος, "Οτι αὐτός ἐστιν ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν. Ε Ομοίως πάλιν εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Δαυΐδ καὶ τὸν μὲν ψαλμὸν, ἐν ᾧ πάλιν καὶ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ φαί. νεται λέγων, καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ᾧ μαρτυ- ρεῖ πάλιν ὁ μακαρίτης Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ, λέγων οὕτως, Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν, ὁ θρό- νος σου ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· βα- βδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Τοῦτο περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρηκώς, λέγει εύκ θέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος, καί φησιν· πγά- πησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλ. διάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Οὐ γὰρ ἡ θεό- της διὰ τὸ ἀγαπήσαι δικαιοσύνην, καὶ μισῆσαι ἀνο μίαν χρίεται, οὔτε ὅλως χρίεται, οὔτε Θεὸν ἔχει· αὐ- τόχρημα γὰρ Θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ἵνα εἴπῃ, τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς. Ἡ γάρ θεότης μετόχους άλ- λους οὐκ ἔχει· εἷς γάρ ἐστι Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ἀνθρωπότης τοῦ Χρι- στοῦ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τους Χριστούς, Έχει μετόχους. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι παρὰ πάντας ἐχρί- σθη ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὅπερ οὐδενὶ τῶν ἄλλων χριστῶν ὑπῆρξεν, οὕτως ἐξεἶπε· Παρὰ πάντας τους μετόχους σου. Ὅλον δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτὸν τὸν ψαλμὸν, ὡς ἐπὶ βασιλέως νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπών, ἐτέλεσεν. Ομοίως δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους, Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπό- διον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Τὸ μὲν, Κύριος αὐτοῦ, ὡς Θεός σαφῶς προειπών· τὸ δὲ καθέζον ἐκ δεξιών μου, σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ, κάθου, τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει· ἡ δὲ θεότης Γρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα, τιμήν τε καὶ "ο Εo TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. ronatum; ac rursum, Non enim angelia subjects Deus orbem terra futurum, de quo loquimur te; sod cuinam illum subjecerit, dic, Paule. Sic ille respon- det : Testificatus est autem quispiam dicens : Quid est homo quod mémor es ejus, aut filius kominis, quoniam visitas eum? Minnieli eum paulo minus ab angelis : gloria et honore coronasli eum, et constituisti cum super opere manuui (uarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei v. Cam hæc fidelibus Hebraeis dixerit, similia Græcis pro tulit his verbis : Et lempora quidem hujus ignoran tiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœnitentiam agant, eo quod statuit dicm, in quo judicaturus est terram in justitia, tu viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscılans eum a mortuis”. Similiter et Petrus : Quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum”. B p loquens, protulit et absolvit. Quadragesimum secundum perinde psalmum Da - vid de illo protulit, in quo etiam de deitate et de humanitate ejus loqui deprehenditur. Cui testimo- uium item addit lieatus Paulus in Epistola ad He braeos sic habens : Ad Filium, thronus tuus, Deus, in suculum seculi : virga aquitatis virga regni tui Cum de illius deitate hoc dixisset, statim de huma- nitate infit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquita- tem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsule tationis præ participibus tuis. Neque enim deitas propter justitia amorem et iniquitatis odium ungi- tur, neque plane ungitur, neque Deum alium agno- scit, per se nauque Deus est; verum humanitas ejus est, quae ungitur oleo exsultationis; ac si di- cat, Spiritu sancto, præe consortibus suis, id est, præ omnibus aliis inunctis. Nam deitas consortes alios non babet : unus quippe Deus est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : humanitas vero Christi omnes homines, maximeque unctos, consortes ha- bet. autem quod humanitas Christi pre oui- bus unçta fuerit, et uncta quidem Spiritu sancto et virtute, quod nulli alii es unctis concessum est; ea de causa dixit, Præ omnibus consortitus tuis. Totum porro psalmum de Christo et de Ecclesia ejus, quasi de Rege sponso et de Regina sponsa Centesimum nonum item psalmum de illo pro- nuntiavit, ut testificatur ipse Dominus, Judæos sic alloquens Quomodo ergo David in Spiritu vocal eum Dominum dicens : Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Si ergo David vocut euin Dominum, quomodo filius ejus est"? Et illud qui- dem, Dominus ejus, Deum esse iudicat; illud vero, Sede a dextris mris, clare humanitati competit : Damn illud, sede, ci dicit, qui antea non sedebat ; at deitas in propria beatitudine, honore et gloria con- Hehr. 11, * Matth. xx11, 43, 44. 9. *s ibil. 5. το ibid. 6-8. ” Act. xvii, 30, 31. 78 Act. x, 42. 7 Hebr. 1, 8. * ibid. §.

ἀλλὰ τίνε αὐτὴν ὑπέταξεν ; εἰπὲ, Παύλο. Φησί, Διο Δ εμαρτύρετο δέ που τις λέγων· Τί έστιν άνθρωπος, ότι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισ σκέπτῃ αὐτόν; Πλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτ τὸν, καὶ κατέστησες αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χει- ρῶν σου· πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Οὕτως τοῖς Εβραίοις πιστοῖς εἰρηκὼς, τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς Ἕλλησι λέγει καί φησι, Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώ- τοις πάσι πανταχού μετανοεῖν· διότι ἔστησαν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πάσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ομοίως καὶ Πέτρος, "Οτι αὐτός ἐστιν ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν. Ε Ομοίως πάλιν εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Δαυΐδ καὶ τὸν μὲν ψαλμὸν, ἐν ᾧ πάλιν καὶ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ φαί. νεται λέγων, καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ᾧ μαρτυ- ρεῖ πάλιν ὁ μακαρίτης Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ, λέγων οὕτως, Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν, ὁ θρό- νος σου ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· βα- βδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Τοῦτο περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρηκώς, λέγει εύκ θέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος, καί φησιν· πγά- πησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλ. διάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Οὐ γὰρ ἡ θεό- της διὰ τὸ ἀγαπήσαι δικαιοσύνην, καὶ μισῆσαι ἀνο μίαν χρίεται, οὔτε ὅλως χρίεται, οὔτε Θεὸν ἔχει· αὐ- τόχρημα γὰρ Θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ἵνα εἴπῃ, τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς. Ἡ γάρ θεότης μετόχους άλ- λους οὐκ ἔχει· εἷς γάρ ἐστι Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ἀνθρωπότης τοῦ Χρι- στοῦ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τους Χριστούς, Έχει μετόχους. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι παρὰ πάντας ἐχρί- σθη ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὅπερ οὐδενὶ τῶν ἄλλων χριστῶν ὑπῆρξεν, οὕτως ἐξεἶπε· Παρὰ πάντας τους μετόχους σου. Ὅλον δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτὸν τὸν ψαλμὸν, ὡς ἐπὶ βασιλέως νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπών, ἐτέλεσεν. Ομοίως δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους, Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπό- διον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Τὸ μὲν, Κύριος αὐτοῦ, ὡς Θεός σαφῶς προειπών· τὸ δὲ καθέζον ἐκ δεξιών μου, σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ, κάθου, τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει· ἡ δὲ θεότης Γρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα, τιμήν τε καὶ "ο Εo TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. ronatum; ac rursum, Non enim angelia subjects Deus orbem terra futurum, de quo loquimur te; sod cuinam illum subjecerit, dic, Paule. Sic ille respon- det : Testificatus est autem quispiam dicens : Quid est homo quod mémor es ejus, aut filius kominis, quoniam visitas eum? Minnieli eum paulo minus ab angelis : gloria et honore coronasli eum, et constituisti cum super opere manuui (uarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei v. Cam hæc fidelibus Hebraeis dixerit, similia Græcis pro tulit his verbis : Et lempora quidem hujus ignoran tiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœnitentiam agant, eo quod statuit dicm, in quo judicaturus est terram in justitia, tu viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscılans eum a mortuis”. Similiter et Petrus : Quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum”. B p loquens, protulit et absolvit. Quadragesimum secundum perinde psalmum Da - vid de illo protulit, in quo etiam de deitate et de humanitate ejus loqui deprehenditur. Cui testimo- uium item addit lieatus Paulus in Epistola ad He braeos sic habens : Ad Filium, thronus tuus, Deus, in suculum seculi : virga aquitatis virga regni tui Cum de illius deitate hoc dixisset, statim de huma- nitate infit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquita- tem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsule tationis præ participibus tuis. Neque enim deitas propter justitia amorem et iniquitatis odium ungi- tur, neque plane ungitur, neque Deum alium agno- scit, per se nauque Deus est; verum humanitas ejus est, quae ungitur oleo exsultationis; ac si di- cat, Spiritu sancto, præe consortibus suis, id est, præ omnibus aliis inunctis. Nam deitas consortes alios non babet : unus quippe Deus est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : humanitas vero Christi omnes homines, maximeque unctos, consortes ha- bet. autem quod humanitas Christi pre oui- bus unçta fuerit, et uncta quidem Spiritu sancto et virtute, quod nulli alii es unctis concessum est; ea de causa dixit, Præ omnibus consortitus tuis. Totum porro psalmum de Christo et de Ecclesia ejus, quasi de Rege sponso et de Regina sponsa Centesimum nonum item psalmum de illo pro- nuntiavit, ut testificatur ipse Dominus, Judæos sic alloquens Quomodo ergo David in Spiritu vocal eum Dominum dicens : Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Si ergo David vocut euin Dominum, quomodo filius ejus est"? Et illud qui- dem, Dominus ejus, Deum esse iudicat; illud vero, Sede a dextris mris, clare humanitati competit : Damn illud, sede, ci dicit, qui antea non sedebat ; at deitas in propria beatitudine, honore et gloria con- Hehr. 11, * Matth. xx11, 43, 44. 9. *s ibil. 5. το ibid. 6-8. ” Act. xvii, 30, 31. 78 Act. x, 42. 7 Hebr. 1, 8. * ibid. §.

ἀλλὰ τίνε αὐτὴν ὑπέταξεν ; εἰπὲ, Παύλο. Φησί, Διο Δ εμαρτύρετο δέ που τις λέγων· Τί έστιν άνθρωπος, ότι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισ σκέπτῃ αὐτόν; Πλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτ τὸν, καὶ κατέστησες αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χει- ρῶν σου· πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Οὕτως τοῖς Εβραίοις πιστοῖς εἰρηκὼς, τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς Ἕλλησι λέγει καί φησι, Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώ- τοις πάσι πανταχού μετανοεῖν· διότι ἔστησαν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πάσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ομοίως καὶ Πέτρος, "Οτι αὐτός ἐστιν ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν. Ε Ομοίως πάλιν εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Δαυΐδ καὶ τὸν μὲν ψαλμὸν, ἐν ᾧ πάλιν καὶ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ φαί. νεται λέγων, καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ᾧ μαρτυ- ρεῖ πάλιν ὁ μακαρίτης Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ, λέγων οὕτως, Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν, ὁ θρό- νος σου ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· βα- βδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Τοῦτο περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρηκώς, λέγει εύκ θέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος, καί φησιν· πγά- πησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλ. διάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Οὐ γὰρ ἡ θεό- της διὰ τὸ ἀγαπήσαι δικαιοσύνην, καὶ μισῆσαι ἀνο μίαν χρίεται, οὔτε ὅλως χρίεται, οὔτε Θεὸν ἔχει· αὐ- τόχρημα γὰρ Θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ἵνα εἴπῃ, τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς. Ἡ γάρ θεότης μετόχους άλ- λους οὐκ ἔχει· εἷς γάρ ἐστι Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ἀνθρωπότης τοῦ Χρι- στοῦ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τους Χριστούς, Έχει μετόχους. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι παρὰ πάντας ἐχρί- σθη ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὅπερ οὐδενὶ τῶν ἄλλων χριστῶν ὑπῆρξεν, οὕτως ἐξεἶπε· Παρὰ πάντας τους μετόχους σου. Ὅλον δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτὸν τὸν ψαλμὸν, ὡς ἐπὶ βασιλέως νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπών, ἐτέλεσεν. Ομοίως δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους, Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπό- διον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Τὸ μὲν, Κύριος αὐτοῦ, ὡς Θεός σαφῶς προειπών· τὸ δὲ καθέζον ἐκ δεξιών μου, σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ, κάθου, τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει· ἡ δὲ θεότης Γρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα, τιμήν τε καὶ "ο Εo TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. ronatum; ac rursum, Non enim angelia subjects Deus orbem terra futurum, de quo loquimur te; sod cuinam illum subjecerit, dic, Paule. Sic ille respon- det : Testificatus est autem quispiam dicens : Quid est homo quod mémor es ejus, aut filius kominis, quoniam visitas eum? Minnieli eum paulo minus ab angelis : gloria et honore coronasli eum, et constituisti cum super opere manuui (uarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei v. Cam hæc fidelibus Hebraeis dixerit, similia Græcis pro tulit his verbis : Et lempora quidem hujus ignoran tiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœnitentiam agant, eo quod statuit dicm, in quo judicaturus est terram in justitia, tu viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscılans eum a mortuis”. Similiter et Petrus : Quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum”. B p loquens, protulit et absolvit. Quadragesimum secundum perinde psalmum Da - vid de illo protulit, in quo etiam de deitate et de humanitate ejus loqui deprehenditur. Cui testimo- uium item addit lieatus Paulus in Epistola ad He braeos sic habens : Ad Filium, thronus tuus, Deus, in suculum seculi : virga aquitatis virga regni tui Cum de illius deitate hoc dixisset, statim de huma- nitate infit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquita- tem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsule tationis præ participibus tuis. Neque enim deitas propter justitia amorem et iniquitatis odium ungi- tur, neque plane ungitur, neque Deum alium agno- scit, per se nauque Deus est; verum humanitas ejus est, quae ungitur oleo exsultationis; ac si di- cat, Spiritu sancto, præe consortibus suis, id est, præ omnibus aliis inunctis. Nam deitas consortes alios non babet : unus quippe Deus est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : humanitas vero Christi omnes homines, maximeque unctos, consortes ha- bet. autem quod humanitas Christi pre oui- bus unçta fuerit, et uncta quidem Spiritu sancto et virtute, quod nulli alii es unctis concessum est; ea de causa dixit, Præ omnibus consortitus tuis. Totum porro psalmum de Christo et de Ecclesia ejus, quasi de Rege sponso et de Regina sponsa Centesimum nonum item psalmum de illo pro- nuntiavit, ut testificatur ipse Dominus, Judæos sic alloquens Quomodo ergo David in Spiritu vocal eum Dominum dicens : Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Si ergo David vocut euin Dominum, quomodo filius ejus est"? Et illud qui- dem, Dominus ejus, Deum esse iudicat; illud vero, Sede a dextris mris, clare humanitati competit : Damn illud, sede, ci dicit, qui antea non sedebat ; at deitas in propria beatitudine, honore et gloria con- Hehr. 11, * Matth. xx11, 43, 44. 9. *s ibil. 5. το ibid. 6-8. ” Act. xvii, 30, 31. 78 Act. x, 42. 7 Hebr. 1, 8. * ibid. §.

ἀλλὰ τίνε αὐτὴν ὑπέταξεν ; εἰπὲ, Παύλο. Φησί, Διο Δ εμαρτύρετο δέ που τις λέγων· Τί έστιν άνθρωπος, ότι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισ σκέπτῃ αὐτόν; Πλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτ τὸν, καὶ κατέστησες αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χει- ρῶν σου· πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Οὕτως τοῖς Εβραίοις πιστοῖς εἰρηκὼς, τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς Ἕλλησι λέγει καί φησι, Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώ- τοις πάσι πανταχού μετανοεῖν· διότι ἔστησαν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πάσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ομοίως καὶ Πέτρος, "Οτι αὐτός ἐστιν ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν. Ε Ομοίως πάλιν εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Δαυΐδ καὶ τὸν μὲν ψαλμὸν, ἐν ᾧ πάλιν καὶ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ φαί. νεται λέγων, καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ᾧ μαρτυ- ρεῖ πάλιν ὁ μακαρίτης Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ, λέγων οὕτως, Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν, ὁ θρό- νος σου ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· βα- βδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Τοῦτο περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρηκώς, λέγει εύκ θέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος, καί φησιν· πγά- πησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλ. διάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Οὐ γὰρ ἡ θεό- της διὰ τὸ ἀγαπήσαι δικαιοσύνην, καὶ μισῆσαι ἀνο μίαν χρίεται, οὔτε ὅλως χρίεται, οὔτε Θεὸν ἔχει· αὐ- τόχρημα γὰρ Θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ἵνα εἴπῃ, τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς. Ἡ γάρ θεότης μετόχους άλ- λους οὐκ ἔχει· εἷς γάρ ἐστι Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ἀνθρωπότης τοῦ Χρι- στοῦ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τους Χριστούς, Έχει μετόχους. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι παρὰ πάντας ἐχρί- σθη ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὅπερ οὐδενὶ τῶν ἄλλων χριστῶν ὑπῆρξεν, οὕτως ἐξεἶπε· Παρὰ πάντας τους μετόχους σου. Ὅλον δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτὸν τὸν ψαλμὸν, ὡς ἐπὶ βασιλέως νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπών, ἐτέλεσεν. Ομοίως δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους, Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπό- διον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Τὸ μὲν, Κύριος αὐτοῦ, ὡς Θεός σαφῶς προειπών· τὸ δὲ καθέζον ἐκ δεξιών μου, σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ, κάθου, τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει· ἡ δὲ θεότης Γρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα, τιμήν τε καὶ "ο Εo TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. ronatum; ac rursum, Non enim angelia subjects Deus orbem terra futurum, de quo loquimur te; sod cuinam illum subjecerit, dic, Paule. Sic ille respon- det : Testificatus est autem quispiam dicens : Quid est homo quod mémor es ejus, aut filius kominis, quoniam visitas eum? Minnieli eum paulo minus ab angelis : gloria et honore coronasli eum, et constituisti cum super opere manuui (uarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei v. Cam hæc fidelibus Hebraeis dixerit, similia Græcis pro tulit his verbis : Et lempora quidem hujus ignoran tiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœnitentiam agant, eo quod statuit dicm, in quo judicaturus est terram in justitia, tu viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscılans eum a mortuis”. Similiter et Petrus : Quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum”. B p loquens, protulit et absolvit. Quadragesimum secundum perinde psalmum Da - vid de illo protulit, in quo etiam de deitate et de humanitate ejus loqui deprehenditur. Cui testimo- uium item addit lieatus Paulus in Epistola ad He braeos sic habens : Ad Filium, thronus tuus, Deus, in suculum seculi : virga aquitatis virga regni tui Cum de illius deitate hoc dixisset, statim de huma- nitate infit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquita- tem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsule tationis præ participibus tuis. Neque enim deitas propter justitia amorem et iniquitatis odium ungi- tur, neque plane ungitur, neque Deum alium agno- scit, per se nauque Deus est; verum humanitas ejus est, quae ungitur oleo exsultationis; ac si di- cat, Spiritu sancto, præe consortibus suis, id est, præ omnibus aliis inunctis. Nam deitas consortes alios non babet : unus quippe Deus est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : humanitas vero Christi omnes homines, maximeque unctos, consortes ha- bet. autem quod humanitas Christi pre oui- bus unçta fuerit, et uncta quidem Spiritu sancto et virtute, quod nulli alii es unctis concessum est; ea de causa dixit, Præ omnibus consortitus tuis. Totum porro psalmum de Christo et de Ecclesia ejus, quasi de Rege sponso et de Regina sponsa Centesimum nonum item psalmum de illo pro- nuntiavit, ut testificatur ipse Dominus, Judæos sic alloquens Quomodo ergo David in Spiritu vocal eum Dominum dicens : Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Si ergo David vocut euin Dominum, quomodo filius ejus est"? Et illud qui- dem, Dominus ejus, Deum esse iudicat; illud vero, Sede a dextris mris, clare humanitati competit : Damn illud, sede, ci dicit, qui antea non sedebat ; at deitas in propria beatitudine, honore et gloria con- Hehr. 11, * Matth. xx11, 43, 44. 9. *s ibil. 5. το ibid. 6-8. ” Act. xvii, 30, 31. 78 Act. x, 42. 7 Hebr. 1, 8. * ibid. §.

ἀλλὰ τίνε αὐτὴν ὑπέταξεν ; εἰπὲ, Παύλο. Φησί, Διο Δ εμαρτύρετο δέ που τις λέγων· Τί έστιν άνθρωπος, ότι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισ σκέπτῃ αὐτόν; Πλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτ τὸν, καὶ κατέστησες αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χει- ρῶν σου· πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Οὕτως τοῖς Εβραίοις πιστοῖς εἰρηκὼς, τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς Ἕλλησι λέγει καί φησι, Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώ- τοις πάσι πανταχού μετανοεῖν· διότι ἔστησαν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πάσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ομοίως καὶ Πέτρος, "Οτι αὐτός ἐστιν ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν. Ε Ομοίως πάλιν εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Δαυΐδ καὶ τὸν μὲν ψαλμὸν, ἐν ᾧ πάλιν καὶ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ φαί. νεται λέγων, καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ᾧ μαρτυ- ρεῖ πάλιν ὁ μακαρίτης Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ, λέγων οὕτως, Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν, ὁ θρό- νος σου ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· βα- βδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Τοῦτο περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρηκώς, λέγει εύκ θέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος, καί φησιν· πγά- πησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλ. διάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Οὐ γὰρ ἡ θεό- της διὰ τὸ ἀγαπήσαι δικαιοσύνην, καὶ μισῆσαι ἀνο μίαν χρίεται, οὔτε ὅλως χρίεται, οὔτε Θεὸν ἔχει· αὐ- τόχρημα γὰρ Θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ἵνα εἴπῃ, τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς. Ἡ γάρ θεότης μετόχους άλ- λους οὐκ ἔχει· εἷς γάρ ἐστι Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ἀνθρωπότης τοῦ Χρι- στοῦ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τους Χριστούς, Έχει μετόχους. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι παρὰ πάντας ἐχρί- σθη ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὅπερ οὐδενὶ τῶν ἄλλων χριστῶν ὑπῆρξεν, οὕτως ἐξεἶπε· Παρὰ πάντας τους μετόχους σου. Ὅλον δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτὸν τὸν ψαλμὸν, ὡς ἐπὶ βασιλέως νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπών, ἐτέλεσεν. Ομοίως δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους, Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπό- διον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Τὸ μὲν, Κύριος αὐτοῦ, ὡς Θεός σαφῶς προειπών· τὸ δὲ καθέζον ἐκ δεξιών μου, σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ, κάθου, τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει· ἡ δὲ θεότης Γρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα, τιμήν τε καὶ "ο Εo TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. ronatum; ac rursum, Non enim angelia subjects Deus orbem terra futurum, de quo loquimur te; sod cuinam illum subjecerit, dic, Paule. Sic ille respon- det : Testificatus est autem quispiam dicens : Quid est homo quod mémor es ejus, aut filius kominis, quoniam visitas eum? Minnieli eum paulo minus ab angelis : gloria et honore coronasli eum, et constituisti cum super opere manuui (uarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei v. Cam hæc fidelibus Hebraeis dixerit, similia Græcis pro tulit his verbis : Et lempora quidem hujus ignoran tiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœnitentiam agant, eo quod statuit dicm, in quo judicaturus est terram in justitia, tu viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscılans eum a mortuis”. Similiter et Petrus : Quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum”. B p loquens, protulit et absolvit. Quadragesimum secundum perinde psalmum Da - vid de illo protulit, in quo etiam de deitate et de humanitate ejus loqui deprehenditur. Cui testimo- uium item addit lieatus Paulus in Epistola ad He braeos sic habens : Ad Filium, thronus tuus, Deus, in suculum seculi : virga aquitatis virga regni tui Cum de illius deitate hoc dixisset, statim de huma- nitate infit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquita- tem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsule tationis præ participibus tuis. Neque enim deitas propter justitia amorem et iniquitatis odium ungi- tur, neque plane ungitur, neque Deum alium agno- scit, per se nauque Deus est; verum humanitas ejus est, quae ungitur oleo exsultationis; ac si di- cat, Spiritu sancto, præe consortibus suis, id est, præ omnibus aliis inunctis. Nam deitas consortes alios non babet : unus quippe Deus est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : humanitas vero Christi omnes homines, maximeque unctos, consortes ha- bet. autem quod humanitas Christi pre oui- bus unçta fuerit, et uncta quidem Spiritu sancto et virtute, quod nulli alii es unctis concessum est; ea de causa dixit, Præ omnibus consortitus tuis. Totum porro psalmum de Christo et de Ecclesia ejus, quasi de Rege sponso et de Regina sponsa Centesimum nonum item psalmum de illo pro- nuntiavit, ut testificatur ipse Dominus, Judæos sic alloquens Quomodo ergo David in Spiritu vocal eum Dominum dicens : Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Si ergo David vocut euin Dominum, quomodo filius ejus est"? Et illud qui- dem, Dominus ejus, Deum esse iudicat; illud vero, Sede a dextris mris, clare humanitati competit : Damn illud, sede, ci dicit, qui antea non sedebat ; at deitas in propria beatitudine, honore et gloria con- Hehr. 11, * Matth. xx11, 43, 44. 9. *s ibil. 5. το ibid. 6-8. ” Act. xvii, 30, 31. 78 Act. x, 42. 7 Hebr. 1, 8. * ibid. §.

ἀλλὰ τίνε αὐτὴν ὑπέταξεν ; εἰπὲ, Παύλο. Φησί, Διο Δ εμαρτύρετο δέ που τις λέγων· Τί έστιν άνθρωπος, ότι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισ σκέπτῃ αὐτόν; Πλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτ τὸν, καὶ κατέστησες αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χει- ρῶν σου· πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Οὕτως τοῖς Εβραίοις πιστοῖς εἰρηκὼς, τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς Ἕλλησι λέγει καί φησι, Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώ- τοις πάσι πανταχού μετανοεῖν· διότι ἔστησαν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πάσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ομοίως καὶ Πέτρος, "Οτι αὐτός ἐστιν ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν. Ε Ομοίως πάλιν εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Δαυΐδ καὶ τὸν μὲν ψαλμὸν, ἐν ᾧ πάλιν καὶ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ φαί. νεται λέγων, καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ᾧ μαρτυ- ρεῖ πάλιν ὁ μακαρίτης Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ, λέγων οὕτως, Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν, ὁ θρό- νος σου ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· βα- βδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Τοῦτο περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρηκώς, λέγει εύκ θέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος, καί φησιν· πγά- πησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλ. διάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Οὐ γὰρ ἡ θεό- της διὰ τὸ ἀγαπήσαι δικαιοσύνην, καὶ μισῆσαι ἀνο μίαν χρίεται, οὔτε ὅλως χρίεται, οὔτε Θεὸν ἔχει· αὐ- τόχρημα γὰρ Θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ἵνα εἴπῃ, τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς. Ἡ γάρ θεότης μετόχους άλ- λους οὐκ ἔχει· εἷς γάρ ἐστι Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ἀνθρωπότης τοῦ Χρι- στοῦ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τους Χριστούς, Έχει μετόχους. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι παρὰ πάντας ἐχρί- σθη ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὅπερ οὐδενὶ τῶν ἄλλων χριστῶν ὑπῆρξεν, οὕτως ἐξεἶπε· Παρὰ πάντας τους μετόχους σου. Ὅλον δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτὸν τὸν ψαλμὸν, ὡς ἐπὶ βασιλέως νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπών, ἐτέλεσεν. Ομοίως δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους, Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπό- διον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Τὸ μὲν, Κύριος αὐτοῦ, ὡς Θεός σαφῶς προειπών· τὸ δὲ καθέζον ἐκ δεξιών μου, σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ, κάθου, τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει· ἡ δὲ θεότης Γρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα, τιμήν τε καὶ "ο Εo TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. ronatum; ac rursum, Non enim angelia subjects Deus orbem terra futurum, de quo loquimur te; sod cuinam illum subjecerit, dic, Paule. Sic ille respon- det : Testificatus est autem quispiam dicens : Quid est homo quod mémor es ejus, aut filius kominis, quoniam visitas eum? Minnieli eum paulo minus ab angelis : gloria et honore coronasli eum, et constituisti cum super opere manuui (uarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei v. Cam hæc fidelibus Hebraeis dixerit, similia Græcis pro tulit his verbis : Et lempora quidem hujus ignoran tiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœnitentiam agant, eo quod statuit dicm, in quo judicaturus est terram in justitia, tu viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscılans eum a mortuis”. Similiter et Petrus : Quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum”. B p loquens, protulit et absolvit. Quadragesimum secundum perinde psalmum Da - vid de illo protulit, in quo etiam de deitate et de humanitate ejus loqui deprehenditur. Cui testimo- uium item addit lieatus Paulus in Epistola ad He braeos sic habens : Ad Filium, thronus tuus, Deus, in suculum seculi : virga aquitatis virga regni tui Cum de illius deitate hoc dixisset, statim de huma- nitate infit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquita- tem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsule tationis præ participibus tuis. Neque enim deitas propter justitia amorem et iniquitatis odium ungi- tur, neque plane ungitur, neque Deum alium agno- scit, per se nauque Deus est; verum humanitas ejus est, quae ungitur oleo exsultationis; ac si di- cat, Spiritu sancto, præe consortibus suis, id est, præ omnibus aliis inunctis. Nam deitas consortes alios non babet : unus quippe Deus est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : humanitas vero Christi omnes homines, maximeque unctos, consortes ha- bet. autem quod humanitas Christi pre oui- bus unçta fuerit, et uncta quidem Spiritu sancto et virtute, quod nulli alii es unctis concessum est; ea de causa dixit, Præ omnibus consortitus tuis. Totum porro psalmum de Christo et de Ecclesia ejus, quasi de Rege sponso et de Regina sponsa Centesimum nonum item psalmum de illo pro- nuntiavit, ut testificatur ipse Dominus, Judæos sic alloquens Quomodo ergo David in Spiritu vocal eum Dominum dicens : Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Si ergo David vocut euin Dominum, quomodo filius ejus est"? Et illud qui- dem, Dominus ejus, Deum esse iudicat; illud vero, Sede a dextris mris, clare humanitati competit : Damn illud, sede, ci dicit, qui antea non sedebat ; at deitas in propria beatitudine, honore et gloria con- Hehr. 11, * Matth. xx11, 43, 44. 9. *s ibil. 5. το ibid. 6-8. ” Act. xvii, 30, 31. 78 Act. x, 42. 7 Hebr. 1, 8. * ibid. §.

ἀλλὰ τίνε αὐτὴν ὑπέταξεν ; εἰπὲ, Παύλο. Φησί, Διο Δ εμαρτύρετο δέ που τις λέγων· Τί έστιν άνθρωπος, ότι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἡ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισ σκέπτῃ αὐτόν; Πλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους· δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτ τὸν, καὶ κατέστησες αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χει- ρῶν σου· πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα, οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. Οὕτως τοῖς Εβραίοις πιστοῖς εἰρηκὼς, τὰ αὐτὰ καὶ τοῖς Ἕλλησι λέγει καί φησι, Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώ- τοις πάσι πανταχού μετανοεῖν· διότι ἔστησαν ἡμέραν ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ, ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχών πάσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Ομοίως καὶ Πέτρος, "Οτι αὐτός ἐστιν ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν. Ε Ομοίως πάλιν εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Δαυΐδ καὶ τὸν μὲν ψαλμὸν, ἐν ᾧ πάλιν καὶ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ φαί. νεται λέγων, καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ᾧ μαρτυ- ρεῖ πάλιν ὁ μακαρίτης Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ, λέγων οὕτως, Πρὸς δὲ τὸν Υἱόν, ὁ θρό- νος σου ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· βα- βδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Τοῦτο περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰρηκώς, λέγει εύκ θέως καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπότητος, καί φησιν· πγά- πησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδικίαν, διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλ. διάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Οὐ γὰρ ἡ θεό- της διὰ τὸ ἀγαπήσαι δικαιοσύνην, καὶ μισῆσαι ἀνο μίαν χρίεται, οὔτε ὅλως χρίεται, οὔτε Θεὸν ἔχει· αὐ- τόχρημα γὰρ Θεός ἐστιν· ἀλλ᾽ ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ χρίεται ἔλαιον ἀγαλλιάσεως· ἵνα εἴπῃ, τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, παρὰ τοὺς μετόχους αὐτῆς, τουτέστι παρὰ πάντας τοὺς Χριστούς. Ἡ γάρ θεότης μετόχους άλ- λους οὐκ ἔχει· εἷς γάρ ἐστι Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἡ δὲ ἀνθρωπότης τοῦ Χρι- στοῦ πάντας τοὺς ἀνθρώπους, μάλιστα τους Χριστούς, Έχει μετόχους. Διὰ τοῦτο γὰρ ὅτι παρὰ πάντας ἐχρί- σθη ἡ ἀνθρωπότης τοῦ Χριστοῦ, χρισθεῖσα Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὅπερ οὐδενὶ τῶν ἄλλων χριστῶν ὑπῆρξεν, οὕτως ἐξεἶπε· Παρὰ πάντας τους μετόχους σου. Ὅλον δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτὸν τὸν ψαλμὸν, ὡς ἐπὶ βασιλέως νυμφίου καὶ νύμφης βασιλίδος ἐξειπών, ἐτέλεσεν. Ομοίως δὲ καὶ τὸν ρθ' ψαλμὸν εἰς αὐτὸν εἴρηκε· καὶ μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγων πρὸς Ἰουδαίους, Πῶς οὖν Δαυΐδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ λέγων, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπό- διον τῶν ποδῶν σου; Εἰ οὖν Δαυίδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον, πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστι; Τὸ μὲν, Κύριος αὐτοῦ, ὡς Θεός σαφῶς προειπών· τὸ δὲ καθέζον ἐκ δεξιών μου, σαφῶς τῇ ἀνθρωπότητι ἁρμόζει· τὸ γὰρ, κάθου, τῷ μὴ καθεζομένῳ λέγει· ἡ δὲ θεότης Γρυται εἰς τὴν οἰκείαν μακαριότητα, τιμήν τε καὶ "ο Εo TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. ronatum; ac rursum, Non enim angelia subjects Deus orbem terra futurum, de quo loquimur te; sod cuinam illum subjecerit, dic, Paule. Sic ille respon- det : Testificatus est autem quispiam dicens : Quid est homo quod mémor es ejus, aut filius kominis, quoniam visitas eum? Minnieli eum paulo minus ab angelis : gloria et honore coronasli eum, et constituisti cum super opere manuui (uarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei subjecit, nihil dimisit non subjectum ei v. Cam hæc fidelibus Hebraeis dixerit, similia Græcis pro tulit his verbis : Et lempora quidem hujus ignoran tiæ despiciens Deus, nunc annuntiat hominibus, ut omnes ubique pœnitentiam agant, eo quod statuit dicm, in quo judicaturus est terram in justitia, tu viro in quo statuit, fidem præbens omnibus, suscılans eum a mortuis”. Similiter et Petrus : Quia ipse est qui constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum”. B p loquens, protulit et absolvit. Quadragesimum secundum perinde psalmum Da - vid de illo protulit, in quo etiam de deitate et de humanitate ejus loqui deprehenditur. Cui testimo- uium item addit lieatus Paulus in Epistola ad He braeos sic habens : Ad Filium, thronus tuus, Deus, in suculum seculi : virga aquitatis virga regni tui Cum de illius deitate hoc dixisset, statim de huma- nitate infit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquita- tem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsule tationis præ participibus tuis. Neque enim deitas propter justitia amorem et iniquitatis odium ungi- tur, neque plane ungitur, neque Deum alium agno- scit, per se nauque Deus est; verum humanitas ejus est, quae ungitur oleo exsultationis; ac si di- cat, Spiritu sancto, præe consortibus suis, id est, præ omnibus aliis inunctis. Nam deitas consortes alios non babet : unus quippe Deus est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : humanitas vero Christi omnes homines, maximeque unctos, consortes ha- bet. autem quod humanitas Christi pre oui- bus unçta fuerit, et uncta quidem Spiritu sancto et virtute, quod nulli alii es unctis concessum est; ea de causa dixit, Præ omnibus consortitus tuis. Totum porro psalmum de Christo et de Ecclesia ejus, quasi de Rege sponso et de Regina sponsa Centesimum nonum item psalmum de illo pro- nuntiavit, ut testificatur ipse Dominus, Judæos sic alloquens Quomodo ergo David in Spiritu vocal eum Dominum dicens : Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Si ergo David vocut euin Dominum, quomodo filius ejus est"? Et illud qui- dem, Dominus ejus, Deum esse iudicat; illud vero, Sede a dextris mris, clare humanitati competit : Damn illud, sede, ci dicit, qui antea non sedebat ; at deitas in propria beatitudine, honore et gloria con- Hehr. 11, * Matth. xx11, 43, 44. 9. *s ibil. 5. το ibid. 6-8. ” Act. xvii, 30, 31. 78 Act. x, 42. 7 Hebr. 1, 8. * ibid. §.

ή συντάξαι· τοὺς δὲ ἄλλους πάντας εἰς ἑτέρων προσ- ώπων, ἡ πραγμάτων, ἢ ἱστοριών, κοινωφελή διδα- σκαλίαν τοῖς πᾶσιν ἐκτιθέμενος· ἵνα εὐκάτοχα καὶ εὐμνημόνευτα τοῖς πᾶσιν ὡς τερπνά γένωνται. Καὶ τοῦτο εὔδηλον, ὡς ἐν πάσαις ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ κα σμου αδόμενα τοῦ Δαυΐδ εὑρήσομεν, καὶ σχεδόν ὑπὸ πάντων τῶν ἀνθρώπων μικρών τε καὶ μεγάλων δια στόματος φερόμενα καὶ μελετώμενα καὶ μνημονευό μενα, πλείω τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ Γραφῶν. ᾿Αλλὰ καὶ τούτῳ πέρας δόντες, ἐπὶ τὸν μέγαν Ηλίαν μετέλθωμεν, εξηγούμενοι καὶ τούτου τὴν ἀξίαν δια γραφήν· ἔστιν οὖν καὶ τούτου τὴν διαγραφήν κατά ιδεῖν οὕτως ΗΛΙΑΣ. Οὗτός ἐστιν Ηλίας ὁ πρῶτος ἀνθρώπων τοῖς ἀν θρώποις ὑποδείξας οὐρανοδραμεῖν· ὁ πρῶτος ἀνθρώ πως υποδείξας ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μίαν οδόν· τὴν γῆν λαχών οικητήριον, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀθρόον διατρέχων· ὁ θνητὸς ὑπάρχων, καὶ τοῖς ἀθανάτοις άμιλλώμενος· ὁ χαμαὶ βαδίζων, καὶ ὡς πνεῦμα μετ' ἀγγέλων οὐρανοπορῶν, ὁ διὰ τῆς μηλωτής τῷ μαθητ τῇ Ελισσαίῳ διπλὰ τὰ χαρίσματα μεταδούς· ὁ μα κροχρόνιος καὶ ἀγήρως ἄνθρωπος, ὁ τῷ Ἀντιχρίστῳ διατηρούμενος στρατηγὸς, ὁ ἀντικαθιστάμενος και διελέγχων τὴν ἀπάτην καὶ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ · · ὁ πάντας ἀνθρώπους ἐκ τῆς πλάνης αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ἐπιστρέφων. Οὗτος ὁ τῆς δευτέρας καὶ ἐπιφανούς παρουσίας τοῦ Δεσπότ του Χριστοῦ αξιούμενος είναι πρόδρομος. Ο μέτρα διακονιῶν τοῖς ἀγγέλοις ἁμιλλώμενα. Δόξα τῷ ταῦτα τοῖς ἀνθρώποις χαριζομένῳ Θεῷ. Αμήν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μέγας Ηλίας, ἀναληφθεὶς ὡς εἰς τὸν αὐτ ρανὸν καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις έδειξεν ὡς τετί- μηται τῶν ἀνθρώπων ή φύσις· καὶ ἐλπίδα χρηστὴν διὰ τούτου πάλιν ὁ Θεὸς προκατεβάλλετο, ὡς δυνατὸν τοῖς ἀνθρώποις, Θεοῦ θέλοντος, οὐρανοβατεῖν. Μέγα γὰρ θαῦμα τὸ τοῦτον ὁρᾶν ἄνθρωπον ἐν ἅρματι πιο ρίνῳ ἡνιοχοῦντα, καὶ τὸν ἀέρα διατρέχοντα. Βαβαί, φιλανθρωπία τοῦ τιμήσαντος ! Αἰσχυνέσθωσαν οἱ μὴ δοξάζοντες τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, ὡς σου φῶς καὶ οὐκ ὀργίλως ὁ Θεὸς ἑκάστοτε καὶ τὰς τιμω ρίας επιφέρει τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τὴν τιμὴν δια φυλάττει τοῦ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ γενομένου ἀνθρώ που. Δόξα καὶ ἔπαινος αὐτῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΩΣΗΕ, Οὗτος ὁ Ὡσηέ, τῶν ιβ' προφητῶν ὁ πρῶτος ἀξιω θεὶς εἰπεῖν περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ οὕτων, Ὅταν θλίβωσιν, ὀρθρίσωσι προς με λέγοντες, Δεῦτε, ἐπιστρέψωμεν πρὸς Κύριος τὸν Θεὸν ἡμῶν, ὅτι αὐτὸς πέπαικς, καὶ ἰάσεται ἡμᾶς, ὁ πλήξας με τώσει ἡμᾶς. Υγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἐξαναστησόμεθα, και ζησε μεθα· ἐκ ταύτης τῆς χρήσεως ὁ ἀπόστολος λέγει Παῦλος τοῖς Κορινθίοις, Παρέδωσαν γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις δ καὶ παρέλαβον, ότι Χριστὸς ἀπέθανεν COSME INDICOPLEUST.E autem omnes de aliis personis, sive rebus, sive historiis, ad utilem doctrinam omnibus exposuit, quo bæc ab omnibus, utpote læta et jucunda, fa- cile memoria retinerentur ac celebrarentur. Id vero hinc patam est, quod in omnibus mundi ecclesiis, Davidis psalmos cantari deprehendatur, ipsique in fere cujuslibet ætatis hominum ore versentur : illos universi meditentur ac memorent, plusquam alios prophetas et reliquam Scripturam. Verum hac de re finem loquendi facientes, ad magnum Eliam transcamus, et dignam ejus delineationem et de- scriptionem faciamus; quæ hoc pacto se habet: ELIAS. & Hic est magnus Elias, qui primus omnium, diri- gendi in coelum cursus hominibus magister fuit: B primusque hominum angelis et hominibus viam unam monstravit : qui cum terram pro domicilia habuisset, in caelum celeri cursu penetravit : qui mortalis eum sit, cum immortalibus concertat : qu! humi incedit, et quasi Spiritus cum angelis coelos peragrat, qui per melotan suam discipulo suo Elisso duplicia dona concessit : longaevus ille ne tene» etulis expers home, qui dux adversus Antichristum reservatur, qui ipsi obsistet, ae fraudem super- biamque ejus convincet qui universos homines in consummatione sæculi ab errore ejus ad Deum re- ducet. Hic est qui secundi ac conspicui Domini Christi adventus præcursor esse dignatus est. O ministeriorum mensura et magnitudo, que cum C angelis concertat! Gloria Deo, qui hæc hominibus elargitus est. Amen. Paragrapha. Hic magnus Elias, quasi in cœlum sublatus, an- gelis hominibusque ostendit, quantum bonoris bu- naua natura nacta sit : cujus opera Deus bonam spem fuudavit et conarmavit, posse scilicet homines Dei natu in coelum ascendere. Mirum enim spectae culum, ejusmodi virum in curru igneo aurigane Lemn, aeraque percurrentem, conspicere. Papa, quanta clementis ejus qui totum honoris concessit! Pu- dore afficiantur ii, qui magnam Dei œconomiam non laudibus celebrant: nec decantant quomodo sapienter, noc ex iracundia Deus vicissim et sup- plicia inferat, et honorem servet et paret homini ad ipsius imaginem facto. Gloria et laus ipsi in secula. Amer. OSEE PROPHETA. Hic est Osce, duodecim prophetarum primus, dignus habitus qui de Domino Christo loqueretur hoc pacto: Cum tribulantur, ad me diluculo cON- surgant, dicentes : Venite, revertamur ad Dominum, Deum nostrum. Quia ipse percussit, et sanabit ros; qui percussit, curabit nos. Sanos faciet nos post duos dies; in die tertia excitabimur, el vivemus ”. Hoc loco utens apostolus Paulus hæc Corinthiis dicit: Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quo- mian Christus mortuus est pro peccatis nostris se- ” Osee. vi, 1-3. D

ή συντάξαι· τοὺς δὲ ἄλλους πάντας εἰς ἑτέρων προσ- ώπων, ἡ πραγμάτων, ἢ ἱστοριών, κοινωφελή διδα- σκαλίαν τοῖς πᾶσιν ἐκτιθέμενος· ἵνα εὐκάτοχα καὶ εὐμνημόνευτα τοῖς πᾶσιν ὡς τερπνά γένωνται. Καὶ τοῦτο εὔδηλον, ὡς ἐν πάσαις ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ κα σμου αδόμενα τοῦ Δαυΐδ εὑρήσομεν, καὶ σχεδόν ὑπὸ πάντων τῶν ἀνθρώπων μικρών τε καὶ μεγάλων δια στόματος φερόμενα καὶ μελετώμενα καὶ μνημονευό μενα, πλείω τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ Γραφῶν. ᾿Αλλὰ καὶ τούτῳ πέρας δόντες, ἐπὶ τὸν μέγαν Ηλίαν μετέλθωμεν, εξηγούμενοι καὶ τούτου τὴν ἀξίαν δια γραφήν· ἔστιν οὖν καὶ τούτου τὴν διαγραφήν κατά ιδεῖν οὕτως ΗΛΙΑΣ. Οὗτός ἐστιν Ηλίας ὁ πρῶτος ἀνθρώπων τοῖς ἀν θρώποις ὑποδείξας οὐρανοδραμεῖν· ὁ πρῶτος ἀνθρώ πως υποδείξας ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μίαν οδόν· τὴν γῆν λαχών οικητήριον, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀθρόον διατρέχων· ὁ θνητὸς ὑπάρχων, καὶ τοῖς ἀθανάτοις άμιλλώμενος· ὁ χαμαὶ βαδίζων, καὶ ὡς πνεῦμα μετ' ἀγγέλων οὐρανοπορῶν, ὁ διὰ τῆς μηλωτής τῷ μαθητ τῇ Ελισσαίῳ διπλὰ τὰ χαρίσματα μεταδούς· ὁ μα κροχρόνιος καὶ ἀγήρως ἄνθρωπος, ὁ τῷ Ἀντιχρίστῳ διατηρούμενος στρατηγὸς, ὁ ἀντικαθιστάμενος και διελέγχων τὴν ἀπάτην καὶ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ · · ὁ πάντας ἀνθρώπους ἐκ τῆς πλάνης αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ἐπιστρέφων. Οὗτος ὁ τῆς δευτέρας καὶ ἐπιφανούς παρουσίας τοῦ Δεσπότ του Χριστοῦ αξιούμενος είναι πρόδρομος. Ο μέτρα διακονιῶν τοῖς ἀγγέλοις ἁμιλλώμενα. Δόξα τῷ ταῦτα τοῖς ἀνθρώποις χαριζομένῳ Θεῷ. Αμήν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μέγας Ηλίας, ἀναληφθεὶς ὡς εἰς τὸν αὐτ ρανὸν καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις έδειξεν ὡς τετί- μηται τῶν ἀνθρώπων ή φύσις· καὶ ἐλπίδα χρηστὴν διὰ τούτου πάλιν ὁ Θεὸς προκατεβάλλετο, ὡς δυνατὸν τοῖς ἀνθρώποις, Θεοῦ θέλοντος, οὐρανοβατεῖν. Μέγα γὰρ θαῦμα τὸ τοῦτον ὁρᾶν ἄνθρωπον ἐν ἅρματι πιο ρίνῳ ἡνιοχοῦντα, καὶ τὸν ἀέρα διατρέχοντα. Βαβαί, φιλανθρωπία τοῦ τιμήσαντος ! Αἰσχυνέσθωσαν οἱ μὴ δοξάζοντες τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, ὡς σου φῶς καὶ οὐκ ὀργίλως ὁ Θεὸς ἑκάστοτε καὶ τὰς τιμω ρίας επιφέρει τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τὴν τιμὴν δια φυλάττει τοῦ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ γενομένου ἀνθρώ που. Δόξα καὶ ἔπαινος αὐτῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΩΣΗΕ, Οὗτος ὁ Ὡσηέ, τῶν ιβ' προφητῶν ὁ πρῶτος ἀξιω θεὶς εἰπεῖν περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ οὕτων, Ὅταν θλίβωσιν, ὀρθρίσωσι προς με λέγοντες, Δεῦτε, ἐπιστρέψωμεν πρὸς Κύριος τὸν Θεὸν ἡμῶν, ὅτι αὐτὸς πέπαικς, καὶ ἰάσεται ἡμᾶς, ὁ πλήξας με τώσει ἡμᾶς. Υγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἐξαναστησόμεθα, και ζησε μεθα· ἐκ ταύτης τῆς χρήσεως ὁ ἀπόστολος λέγει Παῦλος τοῖς Κορινθίοις, Παρέδωσαν γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις δ καὶ παρέλαβον, ότι Χριστὸς ἀπέθανεν COSME INDICOPLEUST.E autem omnes de aliis personis, sive rebus, sive historiis, ad utilem doctrinam omnibus exposuit, quo bæc ab omnibus, utpote læta et jucunda, fa- cile memoria retinerentur ac celebrarentur. Id vero hinc patam est, quod in omnibus mundi ecclesiis, Davidis psalmos cantari deprehendatur, ipsique in fere cujuslibet ætatis hominum ore versentur : illos universi meditentur ac memorent, plusquam alios prophetas et reliquam Scripturam. Verum hac de re finem loquendi facientes, ad magnum Eliam transcamus, et dignam ejus delineationem et de- scriptionem faciamus; quæ hoc pacto se habet: ELIAS. & Hic est magnus Elias, qui primus omnium, diri- gendi in coelum cursus hominibus magister fuit: B primusque hominum angelis et hominibus viam unam monstravit : qui cum terram pro domicilia habuisset, in caelum celeri cursu penetravit : qui mortalis eum sit, cum immortalibus concertat : qu! humi incedit, et quasi Spiritus cum angelis coelos peragrat, qui per melotan suam discipulo suo Elisso duplicia dona concessit : longaevus ille ne tene» etulis expers home, qui dux adversus Antichristum reservatur, qui ipsi obsistet, ae fraudem super- biamque ejus convincet qui universos homines in consummatione sæculi ab errore ejus ad Deum re- ducet. Hic est qui secundi ac conspicui Domini Christi adventus præcursor esse dignatus est. O ministeriorum mensura et magnitudo, que cum C angelis concertat! Gloria Deo, qui hæc hominibus elargitus est. Amen. Paragrapha. Hic magnus Elias, quasi in cœlum sublatus, an- gelis hominibusque ostendit, quantum bonoris bu- naua natura nacta sit : cujus opera Deus bonam spem fuudavit et conarmavit, posse scilicet homines Dei natu in coelum ascendere. Mirum enim spectae culum, ejusmodi virum in curru igneo aurigane Lemn, aeraque percurrentem, conspicere. Papa, quanta clementis ejus qui totum honoris concessit! Pu- dore afficiantur ii, qui magnam Dei œconomiam non laudibus celebrant: nec decantant quomodo sapienter, noc ex iracundia Deus vicissim et sup- plicia inferat, et honorem servet et paret homini ad ipsius imaginem facto. Gloria et laus ipsi in secula. Amer. OSEE PROPHETA. Hic est Osce, duodecim prophetarum primus, dignus habitus qui de Domino Christo loqueretur hoc pacto: Cum tribulantur, ad me diluculo cON- surgant, dicentes : Venite, revertamur ad Dominum, Deum nostrum. Quia ipse percussit, et sanabit ros; qui percussit, curabit nos. Sanos faciet nos post duos dies; in die tertia excitabimur, el vivemus ”. Hoc loco utens apostolus Paulus hæc Corinthiis dicit: Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quo- mian Christus mortuus est pro peccatis nostris se- ” Osee. vi, 1-3. D

ή συντάξαι· τοὺς δὲ ἄλλους πάντας εἰς ἑτέρων προσ- ώπων, ἡ πραγμάτων, ἢ ἱστοριών, κοινωφελή διδα- σκαλίαν τοῖς πᾶσιν ἐκτιθέμενος· ἵνα εὐκάτοχα καὶ εὐμνημόνευτα τοῖς πᾶσιν ὡς τερπνά γένωνται. Καὶ τοῦτο εὔδηλον, ὡς ἐν πάσαις ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ κα σμου αδόμενα τοῦ Δαυΐδ εὑρήσομεν, καὶ σχεδόν ὑπὸ πάντων τῶν ἀνθρώπων μικρών τε καὶ μεγάλων δια στόματος φερόμενα καὶ μελετώμενα καὶ μνημονευό μενα, πλείω τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ Γραφῶν. ᾿Αλλὰ καὶ τούτῳ πέρας δόντες, ἐπὶ τὸν μέγαν Ηλίαν μετέλθωμεν, εξηγούμενοι καὶ τούτου τὴν ἀξίαν δια γραφήν· ἔστιν οὖν καὶ τούτου τὴν διαγραφήν κατά ιδεῖν οὕτως ΗΛΙΑΣ. Οὗτός ἐστιν Ηλίας ὁ πρῶτος ἀνθρώπων τοῖς ἀν θρώποις ὑποδείξας οὐρανοδραμεῖν· ὁ πρῶτος ἀνθρώ πως υποδείξας ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μίαν οδόν· τὴν γῆν λαχών οικητήριον, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀθρόον διατρέχων· ὁ θνητὸς ὑπάρχων, καὶ τοῖς ἀθανάτοις άμιλλώμενος· ὁ χαμαὶ βαδίζων, καὶ ὡς πνεῦμα μετ' ἀγγέλων οὐρανοπορῶν, ὁ διὰ τῆς μηλωτής τῷ μαθητ τῇ Ελισσαίῳ διπλὰ τὰ χαρίσματα μεταδούς· ὁ μα κροχρόνιος καὶ ἀγήρως ἄνθρωπος, ὁ τῷ Ἀντιχρίστῳ διατηρούμενος στρατηγὸς, ὁ ἀντικαθιστάμενος και διελέγχων τὴν ἀπάτην καὶ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ · · ὁ πάντας ἀνθρώπους ἐκ τῆς πλάνης αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ἐπιστρέφων. Οὗτος ὁ τῆς δευτέρας καὶ ἐπιφανούς παρουσίας τοῦ Δεσπότ του Χριστοῦ αξιούμενος είναι πρόδρομος. Ο μέτρα διακονιῶν τοῖς ἀγγέλοις ἁμιλλώμενα. Δόξα τῷ ταῦτα τοῖς ἀνθρώποις χαριζομένῳ Θεῷ. Αμήν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μέγας Ηλίας, ἀναληφθεὶς ὡς εἰς τὸν αὐτ ρανὸν καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις έδειξεν ὡς τετί- μηται τῶν ἀνθρώπων ή φύσις· καὶ ἐλπίδα χρηστὴν διὰ τούτου πάλιν ὁ Θεὸς προκατεβάλλετο, ὡς δυνατὸν τοῖς ἀνθρώποις, Θεοῦ θέλοντος, οὐρανοβατεῖν. Μέγα γὰρ θαῦμα τὸ τοῦτον ὁρᾶν ἄνθρωπον ἐν ἅρματι πιο ρίνῳ ἡνιοχοῦντα, καὶ τὸν ἀέρα διατρέχοντα. Βαβαί, φιλανθρωπία τοῦ τιμήσαντος ! Αἰσχυνέσθωσαν οἱ μὴ δοξάζοντες τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, ὡς σου φῶς καὶ οὐκ ὀργίλως ὁ Θεὸς ἑκάστοτε καὶ τὰς τιμω ρίας επιφέρει τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τὴν τιμὴν δια φυλάττει τοῦ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ γενομένου ἀνθρώ που. Δόξα καὶ ἔπαινος αὐτῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΩΣΗΕ, Οὗτος ὁ Ὡσηέ, τῶν ιβ' προφητῶν ὁ πρῶτος ἀξιω θεὶς εἰπεῖν περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ οὕτων, Ὅταν θλίβωσιν, ὀρθρίσωσι προς με λέγοντες, Δεῦτε, ἐπιστρέψωμεν πρὸς Κύριος τὸν Θεὸν ἡμῶν, ὅτι αὐτὸς πέπαικς, καὶ ἰάσεται ἡμᾶς, ὁ πλήξας με τώσει ἡμᾶς. Υγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἐξαναστησόμεθα, και ζησε μεθα· ἐκ ταύτης τῆς χρήσεως ὁ ἀπόστολος λέγει Παῦλος τοῖς Κορινθίοις, Παρέδωσαν γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις δ καὶ παρέλαβον, ότι Χριστὸς ἀπέθανεν COSME INDICOPLEUST.E autem omnes de aliis personis, sive rebus, sive historiis, ad utilem doctrinam omnibus exposuit, quo bæc ab omnibus, utpote læta et jucunda, fa- cile memoria retinerentur ac celebrarentur. Id vero hinc patam est, quod in omnibus mundi ecclesiis, Davidis psalmos cantari deprehendatur, ipsique in fere cujuslibet ætatis hominum ore versentur : illos universi meditentur ac memorent, plusquam alios prophetas et reliquam Scripturam. Verum hac de re finem loquendi facientes, ad magnum Eliam transcamus, et dignam ejus delineationem et de- scriptionem faciamus; quæ hoc pacto se habet: ELIAS. & Hic est magnus Elias, qui primus omnium, diri- gendi in coelum cursus hominibus magister fuit: B primusque hominum angelis et hominibus viam unam monstravit : qui cum terram pro domicilia habuisset, in caelum celeri cursu penetravit : qui mortalis eum sit, cum immortalibus concertat : qu! humi incedit, et quasi Spiritus cum angelis coelos peragrat, qui per melotan suam discipulo suo Elisso duplicia dona concessit : longaevus ille ne tene» etulis expers home, qui dux adversus Antichristum reservatur, qui ipsi obsistet, ae fraudem super- biamque ejus convincet qui universos homines in consummatione sæculi ab errore ejus ad Deum re- ducet. Hic est qui secundi ac conspicui Domini Christi adventus præcursor esse dignatus est. O ministeriorum mensura et magnitudo, que cum C angelis concertat! Gloria Deo, qui hæc hominibus elargitus est. Amen. Paragrapha. Hic magnus Elias, quasi in cœlum sublatus, an- gelis hominibusque ostendit, quantum bonoris bu- naua natura nacta sit : cujus opera Deus bonam spem fuudavit et conarmavit, posse scilicet homines Dei natu in coelum ascendere. Mirum enim spectae culum, ejusmodi virum in curru igneo aurigane Lemn, aeraque percurrentem, conspicere. Papa, quanta clementis ejus qui totum honoris concessit! Pu- dore afficiantur ii, qui magnam Dei œconomiam non laudibus celebrant: nec decantant quomodo sapienter, noc ex iracundia Deus vicissim et sup- plicia inferat, et honorem servet et paret homini ad ipsius imaginem facto. Gloria et laus ipsi in secula. Amer. OSEE PROPHETA. Hic est Osce, duodecim prophetarum primus, dignus habitus qui de Domino Christo loqueretur hoc pacto: Cum tribulantur, ad me diluculo cON- surgant, dicentes : Venite, revertamur ad Dominum, Deum nostrum. Quia ipse percussit, et sanabit ros; qui percussit, curabit nos. Sanos faciet nos post duos dies; in die tertia excitabimur, el vivemus ”. Hoc loco utens apostolus Paulus hæc Corinthiis dicit: Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quo- mian Christus mortuus est pro peccatis nostris se- ” Osee. vi, 1-3. D

ή συντάξαι· τοὺς δὲ ἄλλους πάντας εἰς ἑτέρων προσ- ώπων, ἡ πραγμάτων, ἢ ἱστοριών, κοινωφελή διδα- σκαλίαν τοῖς πᾶσιν ἐκτιθέμενος· ἵνα εὐκάτοχα καὶ εὐμνημόνευτα τοῖς πᾶσιν ὡς τερπνά γένωνται. Καὶ τοῦτο εὔδηλον, ὡς ἐν πάσαις ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ κα σμου αδόμενα τοῦ Δαυΐδ εὑρήσομεν, καὶ σχεδόν ὑπὸ πάντων τῶν ἀνθρώπων μικρών τε καὶ μεγάλων δια στόματος φερόμενα καὶ μελετώμενα καὶ μνημονευό μενα, πλείω τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ Γραφῶν. ᾿Αλλὰ καὶ τούτῳ πέρας δόντες, ἐπὶ τὸν μέγαν Ηλίαν μετέλθωμεν, εξηγούμενοι καὶ τούτου τὴν ἀξίαν δια γραφήν· ἔστιν οὖν καὶ τούτου τὴν διαγραφήν κατά ιδεῖν οὕτως ΗΛΙΑΣ. Οὗτός ἐστιν Ηλίας ὁ πρῶτος ἀνθρώπων τοῖς ἀν θρώποις ὑποδείξας οὐρανοδραμεῖν· ὁ πρῶτος ἀνθρώ πως υποδείξας ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μίαν οδόν· τὴν γῆν λαχών οικητήριον, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀθρόον διατρέχων· ὁ θνητὸς ὑπάρχων, καὶ τοῖς ἀθανάτοις άμιλλώμενος· ὁ χαμαὶ βαδίζων, καὶ ὡς πνεῦμα μετ' ἀγγέλων οὐρανοπορῶν, ὁ διὰ τῆς μηλωτής τῷ μαθητ τῇ Ελισσαίῳ διπλὰ τὰ χαρίσματα μεταδούς· ὁ μα κροχρόνιος καὶ ἀγήρως ἄνθρωπος, ὁ τῷ Ἀντιχρίστῳ διατηρούμενος στρατηγὸς, ὁ ἀντικαθιστάμενος και διελέγχων τὴν ἀπάτην καὶ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ · · ὁ πάντας ἀνθρώπους ἐκ τῆς πλάνης αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ἐπιστρέφων. Οὗτος ὁ τῆς δευτέρας καὶ ἐπιφανούς παρουσίας τοῦ Δεσπότ του Χριστοῦ αξιούμενος είναι πρόδρομος. Ο μέτρα διακονιῶν τοῖς ἀγγέλοις ἁμιλλώμενα. Δόξα τῷ ταῦτα τοῖς ἀνθρώποις χαριζομένῳ Θεῷ. Αμήν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μέγας Ηλίας, ἀναληφθεὶς ὡς εἰς τὸν αὐτ ρανὸν καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις έδειξεν ὡς τετί- μηται τῶν ἀνθρώπων ή φύσις· καὶ ἐλπίδα χρηστὴν διὰ τούτου πάλιν ὁ Θεὸς προκατεβάλλετο, ὡς δυνατὸν τοῖς ἀνθρώποις, Θεοῦ θέλοντος, οὐρανοβατεῖν. Μέγα γὰρ θαῦμα τὸ τοῦτον ὁρᾶν ἄνθρωπον ἐν ἅρματι πιο ρίνῳ ἡνιοχοῦντα, καὶ τὸν ἀέρα διατρέχοντα. Βαβαί, φιλανθρωπία τοῦ τιμήσαντος ! Αἰσχυνέσθωσαν οἱ μὴ δοξάζοντες τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, ὡς σου φῶς καὶ οὐκ ὀργίλως ὁ Θεὸς ἑκάστοτε καὶ τὰς τιμω ρίας επιφέρει τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τὴν τιμὴν δια φυλάττει τοῦ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ γενομένου ἀνθρώ που. Δόξα καὶ ἔπαινος αὐτῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΩΣΗΕ, Οὗτος ὁ Ὡσηέ, τῶν ιβ' προφητῶν ὁ πρῶτος ἀξιω θεὶς εἰπεῖν περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ οὕτων, Ὅταν θλίβωσιν, ὀρθρίσωσι προς με λέγοντες, Δεῦτε, ἐπιστρέψωμεν πρὸς Κύριος τὸν Θεὸν ἡμῶν, ὅτι αὐτὸς πέπαικς, καὶ ἰάσεται ἡμᾶς, ὁ πλήξας με τώσει ἡμᾶς. Υγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἐξαναστησόμεθα, και ζησε μεθα· ἐκ ταύτης τῆς χρήσεως ὁ ἀπόστολος λέγει Παῦλος τοῖς Κορινθίοις, Παρέδωσαν γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις δ καὶ παρέλαβον, ότι Χριστὸς ἀπέθανεν COSME INDICOPLEUST.E autem omnes de aliis personis, sive rebus, sive historiis, ad utilem doctrinam omnibus exposuit, quo bæc ab omnibus, utpote læta et jucunda, fa- cile memoria retinerentur ac celebrarentur. Id vero hinc patam est, quod in omnibus mundi ecclesiis, Davidis psalmos cantari deprehendatur, ipsique in fere cujuslibet ætatis hominum ore versentur : illos universi meditentur ac memorent, plusquam alios prophetas et reliquam Scripturam. Verum hac de re finem loquendi facientes, ad magnum Eliam transcamus, et dignam ejus delineationem et de- scriptionem faciamus; quæ hoc pacto se habet: ELIAS. & Hic est magnus Elias, qui primus omnium, diri- gendi in coelum cursus hominibus magister fuit: B primusque hominum angelis et hominibus viam unam monstravit : qui cum terram pro domicilia habuisset, in caelum celeri cursu penetravit : qui mortalis eum sit, cum immortalibus concertat : qu! humi incedit, et quasi Spiritus cum angelis coelos peragrat, qui per melotan suam discipulo suo Elisso duplicia dona concessit : longaevus ille ne tene» etulis expers home, qui dux adversus Antichristum reservatur, qui ipsi obsistet, ae fraudem super- biamque ejus convincet qui universos homines in consummatione sæculi ab errore ejus ad Deum re- ducet. Hic est qui secundi ac conspicui Domini Christi adventus præcursor esse dignatus est. O ministeriorum mensura et magnitudo, que cum C angelis concertat! Gloria Deo, qui hæc hominibus elargitus est. Amen. Paragrapha. Hic magnus Elias, quasi in cœlum sublatus, an- gelis hominibusque ostendit, quantum bonoris bu- naua natura nacta sit : cujus opera Deus bonam spem fuudavit et conarmavit, posse scilicet homines Dei natu in coelum ascendere. Mirum enim spectae culum, ejusmodi virum in curru igneo aurigane Lemn, aeraque percurrentem, conspicere. Papa, quanta clementis ejus qui totum honoris concessit! Pu- dore afficiantur ii, qui magnam Dei œconomiam non laudibus celebrant: nec decantant quomodo sapienter, noc ex iracundia Deus vicissim et sup- plicia inferat, et honorem servet et paret homini ad ipsius imaginem facto. Gloria et laus ipsi in secula. Amer. OSEE PROPHETA. Hic est Osce, duodecim prophetarum primus, dignus habitus qui de Domino Christo loqueretur hoc pacto: Cum tribulantur, ad me diluculo cON- surgant, dicentes : Venite, revertamur ad Dominum, Deum nostrum. Quia ipse percussit, et sanabit ros; qui percussit, curabit nos. Sanos faciet nos post duos dies; in die tertia excitabimur, el vivemus ”. Hoc loco utens apostolus Paulus hæc Corinthiis dicit: Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quo- mian Christus mortuus est pro peccatis nostris se- ” Osee. vi, 1-3. D

ή συντάξαι· τοὺς δὲ ἄλλους πάντας εἰς ἑτέρων προσ- ώπων, ἡ πραγμάτων, ἢ ἱστοριών, κοινωφελή διδα- σκαλίαν τοῖς πᾶσιν ἐκτιθέμενος· ἵνα εὐκάτοχα καὶ εὐμνημόνευτα τοῖς πᾶσιν ὡς τερπνά γένωνται. Καὶ τοῦτο εὔδηλον, ὡς ἐν πάσαις ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ κα σμου αδόμενα τοῦ Δαυΐδ εὑρήσομεν, καὶ σχεδόν ὑπὸ πάντων τῶν ἀνθρώπων μικρών τε καὶ μεγάλων δια στόματος φερόμενα καὶ μελετώμενα καὶ μνημονευό μενα, πλείω τῶν ἄλλων προφητῶν καὶ Γραφῶν. ᾿Αλλὰ καὶ τούτῳ πέρας δόντες, ἐπὶ τὸν μέγαν Ηλίαν μετέλθωμεν, εξηγούμενοι καὶ τούτου τὴν ἀξίαν δια γραφήν· ἔστιν οὖν καὶ τούτου τὴν διαγραφήν κατά ιδεῖν οὕτως ΗΛΙΑΣ. Οὗτός ἐστιν Ηλίας ὁ πρῶτος ἀνθρώπων τοῖς ἀν θρώποις ὑποδείξας οὐρανοδραμεῖν· ὁ πρῶτος ἀνθρώ πως υποδείξας ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μίαν οδόν· τὴν γῆν λαχών οικητήριον, καὶ τὸν οὐρανὸν ἀθρόον διατρέχων· ὁ θνητὸς ὑπάρχων, καὶ τοῖς ἀθανάτοις άμιλλώμενος· ὁ χαμαὶ βαδίζων, καὶ ὡς πνεῦμα μετ' ἀγγέλων οὐρανοπορῶν, ὁ διὰ τῆς μηλωτής τῷ μαθητ τῇ Ελισσαίῳ διπλὰ τὰ χαρίσματα μεταδούς· ὁ μα κροχρόνιος καὶ ἀγήρως ἄνθρωπος, ὁ τῷ Ἀντιχρίστῳ διατηρούμενος στρατηγὸς, ὁ ἀντικαθιστάμενος και διελέγχων τὴν ἀπάτην καὶ τὴν ὑπερηφανίαν αὐτοῦ · · ὁ πάντας ἀνθρώπους ἐκ τῆς πλάνης αὐτοῦ ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος ἐπιστρέφων. Οὗτος ὁ τῆς δευτέρας καὶ ἐπιφανούς παρουσίας τοῦ Δεσπότ του Χριστοῦ αξιούμενος είναι πρόδρομος. Ο μέτρα διακονιῶν τοῖς ἀγγέλοις ἁμιλλώμενα. Δόξα τῷ ταῦτα τοῖς ἀνθρώποις χαριζομένῳ Θεῷ. Αμήν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μέγας Ηλίας, ἀναληφθεὶς ὡς εἰς τὸν αὐτ ρανὸν καὶ ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις έδειξεν ὡς τετί- μηται τῶν ἀνθρώπων ή φύσις· καὶ ἐλπίδα χρηστὴν διὰ τούτου πάλιν ὁ Θεὸς προκατεβάλλετο, ὡς δυνατὸν τοῖς ἀνθρώποις, Θεοῦ θέλοντος, οὐρανοβατεῖν. Μέγα γὰρ θαῦμα τὸ τοῦτον ὁρᾶν ἄνθρωπον ἐν ἅρματι πιο ρίνῳ ἡνιοχοῦντα, καὶ τὸν ἀέρα διατρέχοντα. Βαβαί, φιλανθρωπία τοῦ τιμήσαντος ! Αἰσχυνέσθωσαν οἱ μὴ δοξάζοντες τὴν μεγάλην οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, ὡς σου φῶς καὶ οὐκ ὀργίλως ὁ Θεὸς ἑκάστοτε καὶ τὰς τιμω ρίας επιφέρει τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τὴν τιμὴν δια φυλάττει τοῦ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ γενομένου ἀνθρώ που. Δόξα καὶ ἔπαινος αὐτῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΩΣΗΕ, Οὗτος ὁ Ὡσηέ, τῶν ιβ' προφητῶν ὁ πρῶτος ἀξιω θεὶς εἰπεῖν περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ οὕτων, Ὅταν θλίβωσιν, ὀρθρίσωσι προς με λέγοντες, Δεῦτε, ἐπιστρέψωμεν πρὸς Κύριος τὸν Θεὸν ἡμῶν, ὅτι αὐτὸς πέπαικς, καὶ ἰάσεται ἡμᾶς, ὁ πλήξας με τώσει ἡμᾶς. Υγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἐξαναστησόμεθα, και ζησε μεθα· ἐκ ταύτης τῆς χρήσεως ὁ ἀπόστολος λέγει Παῦλος τοῖς Κορινθίοις, Παρέδωσαν γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις δ καὶ παρέλαβον, ότι Χριστὸς ἀπέθανεν COSME INDICOPLEUST.E autem omnes de aliis personis, sive rebus, sive historiis, ad utilem doctrinam omnibus exposuit, quo bæc ab omnibus, utpote læta et jucunda, fa- cile memoria retinerentur ac celebrarentur. Id vero hinc patam est, quod in omnibus mundi ecclesiis, Davidis psalmos cantari deprehendatur, ipsique in fere cujuslibet ætatis hominum ore versentur : illos universi meditentur ac memorent, plusquam alios prophetas et reliquam Scripturam. Verum hac de re finem loquendi facientes, ad magnum Eliam transcamus, et dignam ejus delineationem et de- scriptionem faciamus; quæ hoc pacto se habet: ELIAS. & Hic est magnus Elias, qui primus omnium, diri- gendi in coelum cursus hominibus magister fuit: B primusque hominum angelis et hominibus viam unam monstravit : qui cum terram pro domicilia habuisset, in caelum celeri cursu penetravit : qui mortalis eum sit, cum immortalibus concertat : qu! humi incedit, et quasi Spiritus cum angelis coelos peragrat, qui per melotan suam discipulo suo Elisso duplicia dona concessit : longaevus ille ne tene» etulis expers home, qui dux adversus Antichristum reservatur, qui ipsi obsistet, ae fraudem super- biamque ejus convincet qui universos homines in consummatione sæculi ab errore ejus ad Deum re- ducet. Hic est qui secundi ac conspicui Domini Christi adventus præcursor esse dignatus est. O ministeriorum mensura et magnitudo, que cum C angelis concertat! Gloria Deo, qui hæc hominibus elargitus est. Amen. Paragrapha. Hic magnus Elias, quasi in cœlum sublatus, an- gelis hominibusque ostendit, quantum bonoris bu- naua natura nacta sit : cujus opera Deus bonam spem fuudavit et conarmavit, posse scilicet homines Dei natu in coelum ascendere. Mirum enim spectae culum, ejusmodi virum in curru igneo aurigane Lemn, aeraque percurrentem, conspicere. Papa, quanta clementis ejus qui totum honoris concessit! Pu- dore afficiantur ii, qui magnam Dei œconomiam non laudibus celebrant: nec decantant quomodo sapienter, noc ex iracundia Deus vicissim et sup- plicia inferat, et honorem servet et paret homini ad ipsius imaginem facto. Gloria et laus ipsi in secula. Amer. OSEE PROPHETA. Hic est Osce, duodecim prophetarum primus, dignus habitus qui de Domino Christo loqueretur hoc pacto: Cum tribulantur, ad me diluculo cON- surgant, dicentes : Venite, revertamur ad Dominum, Deum nostrum. Quia ipse percussit, et sanabit ros; qui percussit, curabit nos. Sanos faciet nos post duos dies; in die tertia excitabimur, el vivemus ”. Hoc loco utens apostolus Paulus hæc Corinthiis dicit: Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quo- mian Christus mortuus est pro peccatis nostris se- ” Osee. vi, 1-3. D

πάντων τῶν πιστῶν, ὧν γράφει ὁ ᾿Απόστολος, ο μὲν εκίς *. γὰρ δίδοται λόγος σοφίας, ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ιαμάτων ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνά- μεων, ἄλλῳ δὲ προφητεία, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ γένη γλωσσῶν, ἄλλῳ δὲ ερμηνεία γλωσσῶν. Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεύμα, διαιρούν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. Δόξα τῷ διὰ πάντων τῶν προφητῶν προμηνύοντι ταῦτα Θεῷ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΩΣ. Οὗτος ὁ τρίτος 'Αμώς, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ οὕτως· Ἰδοὺ ἐγὼ στερεών βροντήν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων εἰς ἀνθρώπους τὸν Χριστὸν αὐτ τοῦ· ἔτι λέγει, Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀναστήσω τὴν σκηνὴν Δαυίδ τὴν πεπτωκυίαν, καὶ ἀνοικο- δομήσω τὰ πεπτωκότα αὐτῆς, καὶ τὰ κατεσκαμ μέσα αὐτῆς ἀναστήσω. Καὶ ἀνοικοδομήσω αὐτὴν καθὼς αἱ ἡμέραι τοῦ αἰῶνος, ὅπως ἐκζητήσωσιν οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ πάντα τὰ ἔθνη, ἐφ' οὓς ἐπικέκληται τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτούς, λέγει Κύριος ὁ ποιῶν ταῦτα. Ταύτης τῆς χρήσεως μέμνηται Ἰάκωβος ὁ ἀπόστολος ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τῷ πρώτῳ, τὸν Χριστὸν καταγγέλλει, δι' οὗ γίνεται τοῦ παντὸς κόσμου ἡ σωτηρία· καὶ πάλιν τὴν σκηνὴν Δαυίδ ἀνεγείρειν πεπτωκυίαν, δι' αὐτοῦ ἐπαγγέλλεται ὁ Θεὸς, καὶ πάντα τὰ ἔθνη ὠφελεῖν· ἅπερ τὰ αὐτὰ πάντες ἐξω αγγέλλουσιν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΒΔΙΟΥ. Οὗτος ὁ ᾿Αβδιού τέταρτος, φησί, καὶ αὐτὸς ἄξιω θεὶς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, οὕτως, Διότι ἐγγὺς ἡ ἡμέρα Κυρίου ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη· εἴρηται μὲν κατὰ τὸ πρόχειρον περὶ τῶν Σκυθῶν, τουτέστι τοῦ Γὼν καὶ τοῦ Μαγώγ κυριώ τερον δὲ ἁρμόζει περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπι- φέρει γὰρ μετ' ὀλίγα, Ἐν δὲ τῷ ὄρει Σιὼν ἔσται ή σωτηρία. Παραγραφή. • Καὶ οὗτος πάλιν ἐγγὺς εἶναι ἡμέραν σωτηριώδη ἐν τῇ Σιών, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, διαρρήδην της ρύττει. Δόξα τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν, Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΩΝΑΣ. Οὗτος Ἰωνᾶς πέμπτος, ὃς οὐ διὰ λόγων, ἀλλ' ἔργῳ καὶ τύπῳ προεμήνυσε τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ· φησὶ γὰρ ὁ Κύριος, "Ωσπερ Ἰωνᾶς ἔμεινεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύχτας οὕτως ἔσται ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. Ὥσπερ γὰρ τὸ κῆτος ἀδιάφθορον ἐξήμισε τὸν Ἰωνᾶν, οὗτος καὶ ὁ τάφος τὸν Δεσπότην ἐξήμεσεν εἰς κρείττονα ζωήν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος τὸν τάφον καὶ τὴν παράδοξον ἀνάστασιν καὶ ἀφθαρσίαν τοῦ Χριστοῦ ἐτύπου δι' ἔργων· δ' οὗ • COSM.E INDICOPLEUSTÆ haec scribit : Aiii enim datur sermo sapientia; alii A vero fides in eodem Spiritu, alii gratia curationum in eodem Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophe tia, alii discretiones spirituum, alii genera linguarum, alii interpreta:io linguarum. Hæc autem omnia ope- ratur unus et idem Spiritus, dividens singulis prout Gloria Deo, qui per omnes prophetas hæc prænuntiavit, in sæcula sæculorum. Amen. AMOS PROPHETA. Hic est Amos numero tertius, ipse quoque dignus habitus qui adventum Christi prædiceret his verbis : Ecce ego firmans tonitruum, et creans spiritum, et annuntians hominibus Christum ejus'; item ait : In die illa suscitabo tabernaculum David, quod cecidit : et reedificabo ruinas ejus, et ea quæ destructa fue- rant in eo, instaurabo. Et reodificabo illud sicut dies saculi : ut quærant reliqui homines, et omnes genies super quas invocatum est nomen meum, dicit Domi- mus faciens hæc •. Hunc locum memorat Jacobus apostolus in Actibus apostolorum. B Paragrapha. Hic quoque, quemadmodum et primus, Christum annuntiat, per quem universi mundi salus eſſìcitur : per illum item tabernaculum Davidis collapsum, restaurandum, et gentibus omnibus profuturum esse Deus pollicetur. Quæ ipsa omnes annuntiant. C ABDIU PROPHETA. Hic Abdiu numero quartus, et ipse dignus habitus qui Christi mysterium prænuntiaret, hæc ait : Quia prope est dies Domini in omnes gentes'. Quod obvio quidem sensu, de Scythis, id est, de Gog et lagog dicitur; sed aptius convenit Domino Christo; nam paucis interjectis sic infert: In monte autem Sion erit salus 10. Paragraphia. Hic etiam prope esse diem illam Domini salutarem in Sion, et in omnes gentes clare prædicat. Gloria Deo in sæcula. Amen. JONAS PROPHETA. Hic est Jonas numero quintus, qui non verbis, sed opere et figura resurrectionem Christi prænun- tiavit : ait quippe Dominus : Sicut Jonas mansit in veutre ceti tribus diebus et tribus noctibus; ita erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus el tribus Nocribus s. Quemadmodum enim cetus incorruptum Jonam evomuit, ita et sepulcrum Dominum evomuit að meliorem vitam. Paragrapha. Hic quoque sepulcrum et mirabilem Christi re- surrectionem et incorruptibilitatem operibus subin- D I Cor. x11, 8-11. ' An:os tv, 13. • Amos Ix, 11, XII, 40. 12. • Abd. 1, 15. so ibid. * Matth.

πάντων τῶν πιστῶν, ὧν γράφει ὁ ᾿Απόστολος, ο μὲν εκίς *. γὰρ δίδοται λόγος σοφίας, ἑτέρῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ιαμάτων ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνά- μεων, ἄλλῳ δὲ προφητεία, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ γένη γλωσσῶν, ἄλλῳ δὲ ερμηνεία γλωσσῶν. Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεύμα, διαιρούν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. Δόξα τῷ διὰ πάντων τῶν προφητῶν προμηνύοντι ταῦτα Θεῷ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΩΣ. Οὗτος ὁ τρίτος 'Αμώς, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ οὕτως· Ἰδοὺ ἐγὼ στερεών βροντήν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων εἰς ἀνθρώπους τὸν Χριστὸν αὐτ τοῦ· ἔτι λέγει, Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀναστήσω τὴν σκηνὴν Δαυίδ τὴν πεπτωκυίαν, καὶ ἀνοικο- δομήσω τὰ πεπτωκότα αὐτῆς, καὶ τὰ κατεσκαμ μέσα αὐτῆς ἀναστήσω. Καὶ ἀνοικοδομήσω αὐτὴν καθὼς αἱ ἡμέραι τοῦ αἰῶνος, ὅπως ἐκζητήσωσιν οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ πάντα τὰ ἔθνη, ἐφ' οὓς ἐπικέκληται τὸ ὄνομά μου ἐπ' αὐτούς, λέγει Κύριος ὁ ποιῶν ταῦτα. Ταύτης τῆς χρήσεως μέμνηται Ἰάκωβος ὁ ἀπόστολος ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τῷ πρώτῳ, τὸν Χριστὸν καταγγέλλει, δι' οὗ γίνεται τοῦ παντὸς κόσμου ἡ σωτηρία· καὶ πάλιν τὴν σκηνὴν Δαυίδ ἀνεγείρειν πεπτωκυίαν, δι' αὐτοῦ ἐπαγγέλλεται ὁ Θεὸς, καὶ πάντα τὰ ἔθνη ὠφελεῖν· ἅπερ τὰ αὐτὰ πάντες ἐξω αγγέλλουσιν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΒΔΙΟΥ. Οὗτος ὁ ᾿Αβδιού τέταρτος, φησί, καὶ αὐτὸς ἄξιω θεὶς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, οὕτως, Διότι ἐγγὺς ἡ ἡμέρα Κυρίου ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη· εἴρηται μὲν κατὰ τὸ πρόχειρον περὶ τῶν Σκυθῶν, τουτέστι τοῦ Γὼν καὶ τοῦ Μαγώγ κυριώ τερον δὲ ἁρμόζει περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπι- φέρει γὰρ μετ' ὀλίγα, Ἐν δὲ τῷ ὄρει Σιὼν ἔσται ή σωτηρία. Παραγραφή. • Καὶ οὗτος πάλιν ἐγγὺς εἶναι ἡμέραν σωτηριώδη ἐν τῇ Σιών, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, διαρρήδην της ρύττει. Δόξα τῷ Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν, Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΩΝΑΣ. Οὗτος Ἰωνᾶς πέμπτος, ὃς οὐ διὰ λόγων, ἀλλ' ἔργῳ καὶ τύπῳ προεμήνυσε τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ· φησὶ γὰρ ὁ Κύριος, "Ωσπερ Ἰωνᾶς ἔμεινεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύχτας οὕτως ἔσται ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. Ὥσπερ γὰρ τὸ κῆτος ἀδιάφθορον ἐξήμισε τὸν Ἰωνᾶν, οὗτος καὶ ὁ τάφος τὸν Δεσπότην ἐξήμεσεν εἰς κρείττονα ζωήν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος τὸν τάφον καὶ τὴν παράδοξον ἀνάστασιν καὶ ἀφθαρσίαν τοῦ Χριστοῦ ἐτύπου δι' ἔργων· δ' οὗ • COSM.E INDICOPLEUSTÆ haec scribit : Aiii enim datur sermo sapientia; alii A vero fides in eodem Spiritu, alii gratia curationum in eodem Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophe tia, alii discretiones spirituum, alii genera linguarum, alii interpreta:io linguarum. Hæc autem omnia ope- ratur unus et idem Spiritus, dividens singulis prout Gloria Deo, qui per omnes prophetas hæc prænuntiavit, in sæcula sæculorum. Amen. AMOS PROPHETA. Hic est Amos numero tertius, ipse quoque dignus habitus qui adventum Christi prædiceret his verbis : Ecce ego firmans tonitruum, et creans spiritum, et annuntians hominibus Christum ejus'; item ait : In die illa suscitabo tabernaculum David, quod cecidit : et reedificabo ruinas ejus, et ea quæ destructa fue- rant in eo, instaurabo. Et reodificabo illud sicut dies saculi : ut quærant reliqui homines, et omnes genies super quas invocatum est nomen meum, dicit Domi- mus faciens hæc •. Hunc locum memorat Jacobus apostolus in Actibus apostolorum. B Paragrapha. Hic quoque, quemadmodum et primus, Christum annuntiat, per quem universi mundi salus eſſìcitur : per illum item tabernaculum Davidis collapsum, restaurandum, et gentibus omnibus profuturum esse Deus pollicetur. Quæ ipsa omnes annuntiant. C ABDIU PROPHETA. Hic Abdiu numero quartus, et ipse dignus habitus qui Christi mysterium prænuntiaret, hæc ait : Quia prope est dies Domini in omnes gentes'. Quod obvio quidem sensu, de Scythis, id est, de Gog et lagog dicitur; sed aptius convenit Domino Christo; nam paucis interjectis sic infert: In monte autem Sion erit salus 10. Paragraphia. Hic etiam prope esse diem illam Domini salutarem in Sion, et in omnes gentes clare prædicat. Gloria Deo in sæcula. Amen. JONAS PROPHETA. Hic est Jonas numero quintus, qui non verbis, sed opere et figura resurrectionem Christi prænun- tiavit : ait quippe Dominus : Sicut Jonas mansit in veutre ceti tribus diebus et tribus noctibus; ita erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus el tribus Nocribus s. Quemadmodum enim cetus incorruptum Jonam evomuit, ita et sepulcrum Dominum evomuit að meliorem vitam. Paragrapha. Hic quoque sepulcrum et mirabilem Christi re- surrectionem et incorruptibilitatem operibus subin- D I Cor. x11, 8-11. ' An:os tv, 13. • Amos Ix, 11, XII, 40. 12. • Abd. 1, 15. so ibid. * Matth.

ἡ τῶν ἀνθρώπων ἀνάκτισις καὶ ἀνακεφαλαίωσις οἰκονομεῖται. Δόξα τῷ ταῦτα ποιοῦντι Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΣΑΙΑΣ. Οὗτος ὁ μέγας Ησαΐας υἱὸς τοῦ Αμώς, ὃς τύπ μὲν προεῖς τὰ κατὰ τὸ μυστήριον τοῦ Χριστοῦ, ὅτι εἶδε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλού καὶ ἐπηρμένου, καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐ τοῦ, ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, καὶ ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, ἑαυτὰ κατακαλύπτοντα, καὶ ἔκραζον ἕτερος πρός ἕτερον, καὶ ἐλεγον, Άγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ· πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐπὶ τούτοις ἀπεστάλη ἐν τῶν Σεραφίμ, καὶ ἔλαβε τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἥψατο τῶν χειλέων αὐτοῦ λέγων, Τοῦτο ἀφελεῖ τὰς ἁμαρτίας σου· σαφῶς διὰ τῆς ὄψεως τῆς δειχθείσης, καὶ τοῦ ὕμνου, καὶ τοῦ τύπου, διδαχθείς προμηνύσαι τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον. Ἔτι δὲ πάλιν καὶ λόγῳ οὕτως φησίν· Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, και ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος. Ταύ την τὴν χρήσιν ὁ εὐνοῦχος Αιθίοψ ἀναγνούς, τὸν Φί- λιππον παρεκάλει ἑρμηνευθῆναι αὐτῷ αὐτήν· ὃς τάχι- στα περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ αὐτῷ αὐτὴν ἡρμήνευ- σεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ προφήτου. Εἶτα πάλιν λέγει Άνθρωπος ἐν πληγῇ ἐν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλα κίας· καὶ πάλιν· Οτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησε, οὐδὲ θόλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσει αὐτὸν τῆς πληγῆς. Ἐὰν δοθῇ περὶ αμιρτίας ἡ ψυχὴ ὑμῶν, ὄψεται σπέρμα μακρό- διον, καὶ βούλεται Κύριος αφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόλ του τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς· καὶ πά- λιν· Οὕτως λέγει Κύριος· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς τὰ θεμέλια Σιών λίθον πολυτελή, ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, έντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς. Καὶ ὁ πιστεύων οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ πάλιν Εσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνη ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν τῶν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη Εt ἐπιοῦσι· καὶ πάλιν, Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ. Τοῦτο ἀναγνού; ὁ Κύριος ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Σάβ βασιν, εἶπεν ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, σήμερον ἐπληρώθη ἡ Γραφὴ αὕτη ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μεγαλοφωνότατος Ησαΐας διὰ λόγων καὶ δεν ὀπτασιῶν προεμήνυσε τοῖς ἀνθρώποις καὶ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος, τουτέστιν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ, ὁμολο- γίαν, καὶ τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὴν ἀνάστασιν· ἅπερ νῦν καὶ ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ πρεσβεύει. Δόξα τῷ πάντα σοφῶς οἰκονομοῦντι τῷ ἀνθρωπείῳ γένει. Παραγραφή. ᾿Αλλὰ καὶ οὗτος οὐ ξένα, ἀλλ᾽ ὅμοια τοῖς ἄλλοις προφήταις τὰ διὰ Χριστοῦ ἐσόμενα προεμήνυσε, καὶ τὴν μεγάλην πάλιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμέραν, ἐν ᾗ ἀποπέμπει καὶ τὸν προφήτης Ηλίαν ἔτι περιόντα. Δόξα τῷ τὰ πάντα κτίζοντι Θεῷ καὶ πάλιν ἀνακτ!- ζεντι. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΜΙΧΑΙΑΣ. Οὗτος ὁ Μιχαίας ο έβδομος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, 1ª Ο TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A dicabat : per quem homiuum innovatio et restaura- tio dispensatur. Gloria horum auctori Deo. Amen. ISAIAS PROPHETA. Hic est magnus Isaias filius Amos, qui in figura quidem quæ mysterium Christi spectabant prævidit, quando Dominum contemplatus est sedentem super solium excelsum et elevatum, cum Seraphim sta- bant in circuitu ejus, sex alæ uni et sex alæ alteri, qui sese operiebant, et clamabent alter ad alterum, ac dicebant : Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Sabaoth : plena est omnis terra gloria ejus * ". Inter hæc missus est unus ex Seraphim, et forcipe [carbonem tulit de altari et tetigit labia ejus dicens : Hoc auferet peccata tua s. Per exhibitam visionem, per hymnum et per @guram illam edoctus est Isaias, B ad prænuntiandum Christi mysterium. Iterumque hæc verbo narrat : Sicut ovis ad jugulationem ductus est, et sicut agnus coram tondente sine voce ". Hunc locum eunuchus Æthiops cum legeret, Philippum rogabat, ut hæc sibi interpretaretur : qui statim hac de Domino Christo a propheta dicta fuisse explica- vit ". lerumque ait : Home in plage constituius, et sciens ferre infirmitates ¹º; ac rursum : Quia pecca- tum non fecit, neque dolum in ore suo. Et Dominus vult purgare illum a plage. Si data fuerit pro peccato anima vestra, videbil semen longævum : et vult Domi, nus auferre illi dolorem animæ suæ, ostendere ipsi lucem 17; et : Hæc ait Dominus: Ecce ego injiciam in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, honorabilem in fundamenta ejus. qui crediderit, non confundclure; iterumque : Erk in die illa radis Jesse, et qui exsurgit imperare genti- bus : in ipso gentes sperabunt "; et rursus : Spiritus Domini super me". Hæc cum legisset Dominus in synagoga Sabbatis, dixit : Amen dico vobis, hodie completa est hic Scriptura in auribus vestris ". Isa. vi, 1-3. . ibid. 7. Isa. LIII, 7. ** Isa. xi, 10. ** Isa. LXI, 1. XXVIII, 18. PATROL. GR. LXXXVII. G D Paragraphe. Uic magnus ille præco Isaias, verbis et visionj- bus sanctæ Trinitatis, id est, unius Dei confes- sionem hominibus prænuntiavit, nechon humanæ naturæ resurrectionem : quæ nunc Ecclesia Dei de- prædicat. Gloria ei, qui humano generi sapienter omnia providil. Paragrapha. Hic etiam non extranea et insolentia quædam, sed aliis prophetis similia, per Christum futura, praedixit: in his magnam illam Domini diem, in qua prophetam Eliam, tunc superstitem, missurus est. Gloria ei, qui omnia creavit et rursum insau- ravit, Deo. Amen. MICHÆAS PROPHETA. Hic Michæas numero septimus, et ipse dignns habitus est, qui prænuntiaret de adventu Chri- Act. vill, 33. J.uc. IV, 18. Isa. Lili, 3. Digitized by ibisl. 9.11. Google Isa.

ἡ τῶν ἀνθρώπων ἀνάκτισις καὶ ἀνακεφαλαίωσις οἰκονομεῖται. Δόξα τῷ ταῦτα ποιοῦντι Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΣΑΙΑΣ. Οὗτος ὁ μέγας Ησαΐας υἱὸς τοῦ Αμώς, ὃς τύπ μὲν προεῖς τὰ κατὰ τὸ μυστήριον τοῦ Χριστοῦ, ὅτι εἶδε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλού καὶ ἐπηρμένου, καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐ τοῦ, ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, καὶ ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, ἑαυτὰ κατακαλύπτοντα, καὶ ἔκραζον ἕτερος πρός ἕτερον, καὶ ἐλεγον, Άγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ· πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐπὶ τούτοις ἀπεστάλη ἐν τῶν Σεραφίμ, καὶ ἔλαβε τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἥψατο τῶν χειλέων αὐτοῦ λέγων, Τοῦτο ἀφελεῖ τὰς ἁμαρτίας σου· σαφῶς διὰ τῆς ὄψεως τῆς δειχθείσης, καὶ τοῦ ὕμνου, καὶ τοῦ τύπου, διδαχθείς προμηνύσαι τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον. Ἔτι δὲ πάλιν καὶ λόγῳ οὕτως φησίν· Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, και ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος. Ταύ την τὴν χρήσιν ὁ εὐνοῦχος Αιθίοψ ἀναγνούς, τὸν Φί- λιππον παρεκάλει ἑρμηνευθῆναι αὐτῷ αὐτήν· ὃς τάχι- στα περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ αὐτῷ αὐτὴν ἡρμήνευ- σεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ προφήτου. Εἶτα πάλιν λέγει Άνθρωπος ἐν πληγῇ ἐν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλα κίας· καὶ πάλιν· Οτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησε, οὐδὲ θόλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσει αὐτὸν τῆς πληγῆς. Ἐὰν δοθῇ περὶ αμιρτίας ἡ ψυχὴ ὑμῶν, ὄψεται σπέρμα μακρό- διον, καὶ βούλεται Κύριος αφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόλ του τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς· καὶ πά- λιν· Οὕτως λέγει Κύριος· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς τὰ θεμέλια Σιών λίθον πολυτελή, ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, έντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς. Καὶ ὁ πιστεύων οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ πάλιν Εσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνη ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν τῶν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη Εt ἐπιοῦσι· καὶ πάλιν, Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ. Τοῦτο ἀναγνού; ὁ Κύριος ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Σάβ βασιν, εἶπεν ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, σήμερον ἐπληρώθη ἡ Γραφὴ αὕτη ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μεγαλοφωνότατος Ησαΐας διὰ λόγων καὶ δεν ὀπτασιῶν προεμήνυσε τοῖς ἀνθρώποις καὶ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος, τουτέστιν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ, ὁμολο- γίαν, καὶ τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὴν ἀνάστασιν· ἅπερ νῦν καὶ ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ πρεσβεύει. Δόξα τῷ πάντα σοφῶς οἰκονομοῦντι τῷ ἀνθρωπείῳ γένει. Παραγραφή. ᾿Αλλὰ καὶ οὗτος οὐ ξένα, ἀλλ᾽ ὅμοια τοῖς ἄλλοις προφήταις τὰ διὰ Χριστοῦ ἐσόμενα προεμήνυσε, καὶ τὴν μεγάλην πάλιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμέραν, ἐν ᾗ ἀποπέμπει καὶ τὸν προφήτης Ηλίαν ἔτι περιόντα. Δόξα τῷ τὰ πάντα κτίζοντι Θεῷ καὶ πάλιν ἀνακτ!- ζεντι. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΜΙΧΑΙΑΣ. Οὗτος ὁ Μιχαίας ο έβδομος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, 1ª Ο TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A dicabat : per quem homiuum innovatio et restaura- tio dispensatur. Gloria horum auctori Deo. Amen. ISAIAS PROPHETA. Hic est magnus Isaias filius Amos, qui in figura quidem quæ mysterium Christi spectabant prævidit, quando Dominum contemplatus est sedentem super solium excelsum et elevatum, cum Seraphim sta- bant in circuitu ejus, sex alæ uni et sex alæ alteri, qui sese operiebant, et clamabent alter ad alterum, ac dicebant : Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Sabaoth : plena est omnis terra gloria ejus * ". Inter hæc missus est unus ex Seraphim, et forcipe [carbonem tulit de altari et tetigit labia ejus dicens : Hoc auferet peccata tua s. Per exhibitam visionem, per hymnum et per @guram illam edoctus est Isaias, B ad prænuntiandum Christi mysterium. Iterumque hæc verbo narrat : Sicut ovis ad jugulationem ductus est, et sicut agnus coram tondente sine voce ". Hunc locum eunuchus Æthiops cum legeret, Philippum rogabat, ut hæc sibi interpretaretur : qui statim hac de Domino Christo a propheta dicta fuisse explica- vit ". lerumque ait : Home in plage constituius, et sciens ferre infirmitates ¹º; ac rursum : Quia pecca- tum non fecit, neque dolum in ore suo. Et Dominus vult purgare illum a plage. Si data fuerit pro peccato anima vestra, videbil semen longævum : et vult Domi, nus auferre illi dolorem animæ suæ, ostendere ipsi lucem 17; et : Hæc ait Dominus: Ecce ego injiciam in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, honorabilem in fundamenta ejus. qui crediderit, non confundclure; iterumque : Erk in die illa radis Jesse, et qui exsurgit imperare genti- bus : in ipso gentes sperabunt "; et rursus : Spiritus Domini super me". Hæc cum legisset Dominus in synagoga Sabbatis, dixit : Amen dico vobis, hodie completa est hic Scriptura in auribus vestris ". Isa. vi, 1-3. . ibid. 7. Isa. LIII, 7. ** Isa. xi, 10. ** Isa. LXI, 1. XXVIII, 18. PATROL. GR. LXXXVII. G D Paragraphe. Uic magnus ille præco Isaias, verbis et visionj- bus sanctæ Trinitatis, id est, unius Dei confes- sionem hominibus prænuntiavit, nechon humanæ naturæ resurrectionem : quæ nunc Ecclesia Dei de- prædicat. Gloria ei, qui humano generi sapienter omnia providil. Paragrapha. Hic etiam non extranea et insolentia quædam, sed aliis prophetis similia, per Christum futura, praedixit: in his magnam illam Domini diem, in qua prophetam Eliam, tunc superstitem, missurus est. Gloria ei, qui omnia creavit et rursum insau- ravit, Deo. Amen. MICHÆAS PROPHETA. Hic Michæas numero septimus, et ipse dignns habitus est, qui prænuntiaret de adventu Chri- Act. vill, 33. J.uc. IV, 18. Isa. Lili, 3. Digitized by ibisl. 9.11. Google Isa.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

Α και φησι, καὶ σὺ Βηθλεέμ, εἶκες Συγαθά, έ γιστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα τοῦ Ισραήλ, καὶ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Ταύτην τὴν χρῆσιν λαβόντες οἱ ἀρχιερεῖ; και γραμματεῖς τῶν Ἰουδαίων, Ηρώδου αὐτοὺς ἀπαιτοῦντος τοῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἔφησαν, Εν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ὅθεν καὶ Μάγους ἐπὶ τὴν Βηθλεὲμ τότε ἀπέστειλεν. Ετι λέγει αὐτὸς ὁ προ- φήτης, Αὐτὸς ἐπιστρέψει καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἀδικίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης πᾶσαι αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν· δώσει εἰς ἀλήθειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ Ἀβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Παραγραφή. Καὶ οὗτος συμφώνως τὸν ἐκ Βηθλεέμ καὶ Ἰούδα ἐξ αἰῶνος εἰς ἄρχοντα τῷ Ἰσραὴλ ἐγειρόμενον προ- μηνύει· δι' οὗ γίνεται καταλλαγὴ τῷ κόσμῳ, καθώ αιρῶν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας καὶ εἰς κρείττονα λῆξιν ἡμᾶς ὁδηγῶν. Δόξα τῷ ἑκάστοτε σοφῶς οικονομοῦντε καὶ προλέγοντι Θεῷ τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπον. . Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΝΑΟΥΜ. Οὗτος Ναούμ 3γδοος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ φησιν· Εόρταζε, Ιούδα. τὰς ἱερτάς σου, ἀπόδος τὰς εὐχάς σου, διότι οὐ μὴ προσθήσωσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν διὰ σοῦ εἰς παλαίωσιν· συντετέλεσται, ἐξήρται. Ανέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Παραγραφή. Πῶς καὶ οὗτος χαίρειν παρεγγυᾷ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως, τὸ ἀπαλαίω τον ἡμῶν προσημαίνων, τουτέστι τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀθανασίαν . Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΑΜΒΑΚΟΥΜ. Οὗτος ὁ ᾿Αμβακούμ ὁ ἔνατος, καὶ αὐτὸς ἀξιωθεὶς εἰπεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ οὕτως, "Ιδετε οἱ καταφρονηται, καὶ ἐπιβλέψατε καὶ θαυμάσατε θαυμάσια, καὶ ἀφανίσθητε· διότι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν ὁ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται. Ταύτην τὴν χρῆσιν ἁρμοδίως ὁ Παῦλος ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ο Δεσπότου Χριστοῦ ἐξέλαβεν εν Αντιοχείᾳ τῆς Πισι- δίας. Παραγραφή. Ομοίως καὶ οὗτος παράδοξα καὶ ἄπιστα τοῖς ἀντ θρώποις, μάλιστα τοῖς καταφρονηταῖς, πράγματα, δηλονότι περὶ ἀναστάσεως, επαγγέλλεται προσημαί νειν. Δόξα τῷ Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΙΕΡΕΜΙΑΣ. Οὗτος Ἱερεμίας ὁ δέκατος καὶ αὐτὸς ἀξιωθείς προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, λέγων οὕτως, Καὶ ἔλαβον τὰ Τ' ἀργύρια τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, δν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ισραήλ COSME INDICOPLEUST.E sti; ait enim : Et tu Bethleen domus Ephratha, mi- nima es ut sis in millibus Juda. Ex te mihi egre- dietur, ut sit princeps Israel; et egressus ejus a principio ex dicbus surculi 3. Hunc usur- pantes locum pontifices et scriba Judzorum, He- rode sciscitante ubi Christus nasceretur, dixerunt, In Bethleen Judææ s; quamobrem etiam Magos in Bethleem tune misit. lusuper ait idem propheta, Ipse couvertet et miserebilur nostri, et demerget iniquitates nostras, et projicicntur in profundum maris omnia peccala nostra : dabit in veritatem Ja- cob, misericordiam Abraham, quemadmodum in- rasti patribus nostris, secundum dies pristinos ". Paragrapha. Et hic similiter cum aliis, eum qui ex Bethleem et Juda a sæculo in principem Israelis excitandus erat, praenuntiat, per quem mundi conversio efl- citur, qui tollit peccata nostra et in meliorem nos sortem deducit. Cloria Deo, qui res hominem spectantes semper sapienter dispensat et prædicit. NANUM PROPIIETA. Hic Nabum octavus, dignus babitus item est qui de resurrectione Domini Christi prædiceret, sic quippe ait : Celebra, Juda, solemnitates tuas, redde preces tuas, quia non addens ultra pertransire per te in vetustatem: consummatum est, sublatum est. Ascendit insulans in faciem tuam, eruens te de tri- bulatione 15. Paragrapha. Quomodo et ipse nos gaudere jubet de Christi et nostra resurrectione, nos nunquam vetera- scere futurum præsignificans, nempe incorruptio- nem et immortalitatem nostram praedicens. Gloria Deo. Amen. HAMBACUM PROPHETA. Ilic lambacum numero monus, et ipse dignus fuit qui de resurrectione Christi sic loqueretur : Videte, contemptores, el respicite, et miramini mira- Lilia, et deleamini, quia opus ego faciam in diebus vestris, quod non credetis, si quis enarraverit ”. Hunc locum Paulus de resurrectione Domini Chri- sti congruenter accepit Antiochiæ in Pisidia. Paragraphe. Hic similiter stupenda et incredibilia homini- bus, praesertim contemptoribus, opera, de resur- rectione scilicet pollicendo, prænuntiat. Gloria Dev. Amen. JEREMIAS PROPHETA. Hic Jeremias decimus, dignus item habitus est qui Christi mysterium prænuntiaret his verbis : Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appreliaverunt a filiis Israel: et dederunt eos ss Mich. v, 2. B C 2.3 Matth. 11, 5. * Mich. vn, 19, 20. Nalum 1, 13. ** Halac. 1, :.

ἡ τῶν ἀνθρώπων ἀνάκτισις καὶ ἀνακεφαλαίωσις οἰκονομεῖται. Δόξα τῷ ταῦτα ποιοῦντι Θεῷ. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΣΑΙΑΣ. Οὗτος ὁ μέγας Ησαΐας υἱὸς τοῦ Αμώς, ὃς τύπ μὲν προεῖς τὰ κατὰ τὸ μυστήριον τοῦ Χριστοῦ, ὅτι εἶδε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλού καὶ ἐπηρμένου, καὶ Σεραφὶμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐ τοῦ, ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, καὶ ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, ἑαυτὰ κατακαλύπτοντα, καὶ ἔκραζον ἕτερος πρός ἕτερον, καὶ ἐλεγον, Άγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ· πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐπὶ τούτοις ἀπεστάλη ἐν τῶν Σεραφίμ, καὶ ἔλαβε τῇ λαβίδι ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἥψατο τῶν χειλέων αὐτοῦ λέγων, Τοῦτο ἀφελεῖ τὰς ἁμαρτίας σου· σαφῶς διὰ τῆς ὄψεως τῆς δειχθείσης, καὶ τοῦ ὕμνου, καὶ τοῦ τύπου, διδαχθείς προμηνύσαι τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον. Ἔτι δὲ πάλιν καὶ λόγῳ οὕτως φησίν· Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, και ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος ἄφωνος. Ταύ την τὴν χρήσιν ὁ εὐνοῦχος Αιθίοψ ἀναγνούς, τὸν Φί- λιππον παρεκάλει ἑρμηνευθῆναι αὐτῷ αὐτήν· ὃς τάχι- στα περὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ αὐτῷ αὐτὴν ἡρμήνευ- σεν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ προφήτου. Εἶτα πάλιν λέγει Άνθρωπος ἐν πληγῇ ἐν, καὶ εἰδὼς φέρειν μαλα κίας· καὶ πάλιν· Οτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησε, οὐδὲ θόλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσει αὐτὸν τῆς πληγῆς. Ἐὰν δοθῇ περὶ αμιρτίας ἡ ψυχὴ ὑμῶν, ὄψεται σπέρμα μακρό- διον, καὶ βούλεται Κύριος αφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόλ του τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς· καὶ πά- λιν· Οὕτως λέγει Κύριος· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς τὰ θεμέλια Σιών λίθον πολυτελή, ἐκλεκτὸν, ἀκρογωνιαῖον, έντιμον εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς. Καὶ ὁ πιστεύων οὐ μὴ καταισχυνθῇ· καὶ πάλιν Εσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνη ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν τῶν ἐθνῶν· ἐπ' αὐτῷ ἔθνη Εt ἐπιοῦσι· καὶ πάλιν, Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ. Τοῦτο ἀναγνού; ὁ Κύριος ἐν τῇ συναγωγῇ τοῖς Σάβ βασιν, εἶπεν ᾿Αμήν λέγω ὑμῖν, σήμερον ἐπληρώθη ἡ Γραφὴ αὕτη ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν. Παραγραφή. Οὗτος ὁ μεγαλοφωνότατος Ησαΐας διὰ λόγων καὶ δεν ὀπτασιῶν προεμήνυσε τοῖς ἀνθρώποις καὶ τὴν τῆς ἁγίας Τριάδος, τουτέστιν τοῦ ἑνὸς Θεοῦ, ὁμολο- γίαν, καὶ τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὴν ἀνάστασιν· ἅπερ νῦν καὶ ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ πρεσβεύει. Δόξα τῷ πάντα σοφῶς οἰκονομοῦντι τῷ ἀνθρωπείῳ γένει. Παραγραφή. ᾿Αλλὰ καὶ οὗτος οὐ ξένα, ἀλλ᾽ ὅμοια τοῖς ἄλλοις προφήταις τὰ διὰ Χριστοῦ ἐσόμενα προεμήνυσε, καὶ τὴν μεγάλην πάλιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμέραν, ἐν ᾗ ἀποπέμπει καὶ τὸν προφήτης Ηλίαν ἔτι περιόντα. Δόξα τῷ τὰ πάντα κτίζοντι Θεῷ καὶ πάλιν ἀνακτ!- ζεντι. Αμήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΜΙΧΑΙΑΣ. Οὗτος ὁ Μιχαίας ο έβδομος, ἠξιώθη καὶ αὐτὸς προειπεῖν περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, 1ª Ο TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. A dicabat : per quem homiuum innovatio et restaura- tio dispensatur. Gloria horum auctori Deo. Amen. ISAIAS PROPHETA. Hic est magnus Isaias filius Amos, qui in figura quidem quæ mysterium Christi spectabant prævidit, quando Dominum contemplatus est sedentem super solium excelsum et elevatum, cum Seraphim sta- bant in circuitu ejus, sex alæ uni et sex alæ alteri, qui sese operiebant, et clamabent alter ad alterum, ac dicebant : Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Sabaoth : plena est omnis terra gloria ejus * ". Inter hæc missus est unus ex Seraphim, et forcipe [carbonem tulit de altari et tetigit labia ejus dicens : Hoc auferet peccata tua s. Per exhibitam visionem, per hymnum et per @guram illam edoctus est Isaias, B ad prænuntiandum Christi mysterium. Iterumque hæc verbo narrat : Sicut ovis ad jugulationem ductus est, et sicut agnus coram tondente sine voce ". Hunc locum eunuchus Æthiops cum legeret, Philippum rogabat, ut hæc sibi interpretaretur : qui statim hac de Domino Christo a propheta dicta fuisse explica- vit ". lerumque ait : Home in plage constituius, et sciens ferre infirmitates ¹º; ac rursum : Quia pecca- tum non fecit, neque dolum in ore suo. Et Dominus vult purgare illum a plage. Si data fuerit pro peccato anima vestra, videbil semen longævum : et vult Domi, nus auferre illi dolorem animæ suæ, ostendere ipsi lucem 17; et : Hæc ait Dominus: Ecce ego injiciam in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, honorabilem in fundamenta ejus. qui crediderit, non confundclure; iterumque : Erk in die illa radis Jesse, et qui exsurgit imperare genti- bus : in ipso gentes sperabunt "; et rursus : Spiritus Domini super me". Hæc cum legisset Dominus in synagoga Sabbatis, dixit : Amen dico vobis, hodie completa est hic Scriptura in auribus vestris ". Isa. vi, 1-3. . ibid. 7. Isa. LIII, 7. ** Isa. xi, 10. ** Isa. LXI, 1. XXVIII, 18. PATROL. GR. LXXXVII. G D Paragraphe. Uic magnus ille præco Isaias, verbis et visionj- bus sanctæ Trinitatis, id est, unius Dei confes- sionem hominibus prænuntiavit, nechon humanæ naturæ resurrectionem : quæ nunc Ecclesia Dei de- prædicat. Gloria ei, qui humano generi sapienter omnia providil. Paragrapha. Hic etiam non extranea et insolentia quædam, sed aliis prophetis similia, per Christum futura, praedixit: in his magnam illam Domini diem, in qua prophetam Eliam, tunc superstitem, missurus est. Gloria ei, qui omnia creavit et rursum insau- ravit, Deo. Amen. MICHÆAS PROPHETA. Hic Michæas numero septimus, et ipse dignns habitus est, qui prænuntiaret de adventu Chri- Act. vill, 33. J.uc. IV, 18. Isa. Lili, 3. Digitized by ibisl. 9.11. Google Isa.

χειρῶν σου; καὶ ἐρεῖ· ὃς ἐπλήγην ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἀγαπητῷ μου· καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν· Πατάξω τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρό- βατα τῆς ποίμνης. Ταύτης τῆς χρήσεως μέμνηται καὶ ὁ Κύριος ἐν καιρῷ τοῦ πάθους, ότε ήμελλε πα ραδεδόσθαι, εἰς ἑαυτὸν ταύτην εἰρηκώς. Παραγραφή. Οὐδὲν ξένον καὶ οὗτος τῶν αὐτῶν τοῖς ἄλλοις λέ- γων, καὶ ἑρμηνεύων τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ περὶ τῆς καταστάσεως τὴν ἀρχήν. Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΜΑΛΑΧΙΑΣ. Οὗτος ὁ Μαλαχίας, καὶ αὐτὸς προφητεύειν άξιω- θεὶς, περὶ τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ · λέγει καὶ αὐτὸς οὕτως· Διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι. Καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσ άγεται τῷ ὀνόματί μου, καὶ θυσία καθαρά. Διότι μέγα τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καὶ πάλιν λέγει· Ἰδοὺ ἐξαποστελώ τὸν ἄγγελόν μου καὶ ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσ. ώπου σου. Ταύτην ὁ Κύριος τὴν χρῆσιν εἰς ἑαυτὸν ἐξέλαβε, καὶ εἰς τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην. Ετι λέγει ὁ αὐτὸς προφήτης· Καὶ ἀνατελεῖ ὑμῖν τοῖς φοβου- μένοις τὸ ὄνομά σου ήλιος δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ· καὶ ἐξελεύσεσθε, καὶ σκιρτήσετε ὡς μοσχάρια ἐκ δεσμῶν ἀντι- μένα. Καὶ καταπατήσετε ανέμους, διότι έσονται σποδὸς ὑποκάτω τῶν ποδῶν ὑμῶν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ᾗ ἐγώ ποιώ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ὑμῖν Ηλίαν τὸν Θεσβίτην πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου την μεγάλην καὶ ἐπι φανή. Καθὼς εἶπε Κύριος τοῖς Ἰουδαίοις· ὅτι καὶ ἐὰν θέλητε, δέξασθε περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, Αὐτός ἐστιν Ελίας ό μέλλων ἔρχεσθαι (46). Δο τὸν ἐπὶ τοὺς τέσσαρας τους μεγάλους βαδιούμεν πληρώσαντες σὺν τῷ Θεῷ τοὺς τῇ. Παραγραφή. Ἀλλὰ καὶ οὕτως οὐ ξένα, ἀλλ' ὅμοια τοῖς ἄλλοις ἕνδεκα τὰ διὰ τοῦ Χριστοῦ ἐσόμενα προεμήνυσε, καὶ τὴν μεγάλην πάλιν καὶ ἐπιφανῆ τοῦ Κυρίου ἡμέραν, ἐν ᾗ προπέμψει καὶ τὸν Θεσβίτην Ηλίαν φησὶν ἔτι περιόντα. Δόξα τῷ τὰ πάντα κτίσαντι Θεῷ, καὶ πάλιν ἀναχτίζονται. Αμήν. Τὸ κείμενον. Πάντες μὲν οἱ προφῆται προεφήτευον, καὶ ὑπεμία μνήσκον τοὺς Ἰουδαίους περὶ τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ Θεοῦ, ὧν πρὸς τοὺς πατέρας ἐποιήσατο· ὅπως πάντα τὰ ἔθνη εὐλογῆσαι ὑπέσχετο ἐν τῷ σπέρματι τοῦ Αβραάμ, διὰ τῆς κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὸν οἶκο νομίας, καὶ ὅπως ἐλυτρώσατο αὐτοὺς ὁ Θεὸς πρώην ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων μετά βραχίονος ὑψηλοῦ, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, καὶ ὅπως αἰχμάλωτοι εἰς Βαβυλῶνα ὑπὸ Ναβουχοδο- νόσορ ἀπαχθήσονται, καὶ πάλιν μετὰ δόξη- επαν TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. et dispergentur oves gregis. Hunc locum meminis Dominus in tempore passionis, cum mox traden- des esset ; idque de seipso dixit. A et paucis interjectis denuo: Percutiam pastorem, Paragrapha. Hic alienum nihil ab aliis dixit, et Domini Chri- sti in futuro statu imperium interpretatur. MALACHIAS PROPHETA. Hic item Malachias, prophetiæ dono illustratus, quæ ad œconomiam Christi pertinent prædixit. Sic vero ait: Quia ab oriente usque ad occidentem nomen meum glorificatum est in gentibus. Et in B omni loco incensum offertur nomini meo, et sacri- fcium mundum : quia magnum est nomen meum in gentibus, dixit Dominus omnipotens ts ; iterumque ait : Ecce mittam angelum meum, et respiciet viam ante faciem tuam “. Hunc vero locum de se et de Joanne Baptista interpretatus Dominus est. Ait in- super idem propheta: Et orietur vobis timentibus nomen meum sol justitiæ, et medela in alis ejus. Et egrediemini et salietis sicut vituli ex vinculis di- missi, et conculcabilis ventos, quia erunt pulvis su pedibus vestris in die, in qua ego facio, dicit Dom minus omnipotens. Et ecce ego mittam robis Elam Thesbitem, antequam veniat dies Domini ma- gna et illustris ". Quemadmodum ait Dominus Ju- C &nis, et, si libeat, id de Joanne Baptista accipia- tis, Hic est Ekas qui venturus est “. Demum post- quam Deo opitulante duodecim prophetas absolvi- mus, ad quatuor illos magnos pergamus. D Paragraphe. Hic quoque won aliena, sed similia undecim alio- rum vaticiniis, de agendis per Christum prænun- tiavit, itemque magnum illum et conspicuum Dom mini diem prædixit, in quo ipsum Eliam Thesbitem, qui adhuc superstes est, praemissurum esse dixit. Gloria Deo, qui omnia creavit et iterum restau– ravit. Amen. Textus. Omnes quidem prophetæ vaticinati sunt, Judæos- que monuerunt de promissis Dei,' quæ patribus eorum fecerat; nempe quod per Domini Christi œconomiam in semine Abrabæ benedicendæ forent omnes gentes; et quod antea cum brachio excelso redemerit eos de servitute Ægyptiorum, et dederit eis terram promissionis, et quod a Nabuchodono- sore in Babylonem captivi abducendi sint, iterum cum gloria reversuri ; tum postea ab Antiocho, et a vicinis gentibus ærumnas passuri, quas tamen * Malach. 1, 11. • Malach. 11, 5. * Malach. IV, 2-5. es Matth. xt, 14. sive item Cosmas, sive alius quispiam, magnos cum parvis miscuit, ut supra. (46) Cosmas primo quidem quatuor magnos prophetas duodecim parvis subjunxerat : postea vero

τῶν πέριξ ἐθνῶν, καὶ ὅπως τούτων δυνάμει θείᾳ σπέρματος Αβραὰμ ἥξει ἐπὶ σωτηρίᾳ παντὸς τοῦ περιγενήσονται· καὶ τότε ὁ προσδοκώμενος ἐκ τοῦ κόσμου, κατὰ τὰς ἄνωθεν ἐπαγγελίας. Τοῦτο τὸ ἔργον τῶν προφητῶν. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἑαυ τοῖς συνέγραψαν τὰς ἰδίας βίβλους· οἷον ὁ Δαυΐδ συνθεὶς τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν, καὶ Δανιὴλ ἐν τῇ αἰχμαλωσία κελευσθεὶς γράψαι απερ αὐτῷ δι' δρά σεων ἀπεκαλύφθη· ἢ καὶ ἄλλοι τινές. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ἑαυτοῖς συνέγραφον, ἀλλὰ γραμματεῖς ἦσαν ἐν τῷ ἱερῷ, οἱ ἔγραφον ἑκάστου προφήτου, ὡς ἐπὶ ἡμετ ρολογίου, λόγον. Καὶ ἡνίκα ἀπεστέλλετο ὑπὸ Θεοῦ προφήτης κηρύξαι τι, ἢ περὶ Ἱερουσαλήμ, ότι μέλο λει αἰχμαλωτίζεσθαι, ἢ περὶ Σαμαρείας, ἢ περὶ ἑτέ ρων τόπων, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου, ἢ περὶ ᾿Αντιόχου, ἢ περὶ τῶν πέριξ ἐθνῶν, ἢ περὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπό του Χριστοῦ· καθ' ὧν ἡμέραν προεφήτευεν, ἔγραφον ἐν τῷ λόγῳ τοῦ προφήτου ἐκείνου δ ἐκήρυττε, τους ἐστι περὶ ἑνὸς πράγματος· καὶ πάλιν μετὰ καιρόν, εἰ ἐκήρυξε περὶ ἑτέρου, πράγματος, πάλιν ἔγραφον, ὑποτάσσοντες εἰς αὐτὸν τὸν αὐτοῦ λόγον, ὡς ἀρχὴν κεφαλαίου ποιούμενοι δ ἐκήρυξε, καὶ οὕτως πᾶσαν την βίβλον αὐτοῦ συνετίθεσαν. Οθεν ἔστιν εὑρεῖν ἐν ταῖς αὐτῶν βίβλοις κεφάλαιον ἁρμόζον εἰς τὴν αίχμαλωσίαν Βαβυλῶνος, ἢ εἰς τὴν ἐπάνοδον, καὶ εὐθέως περὶ Χριστοῦ ἕτερον, καὶ αὖθις πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ τῆς ἐπανόδου λέγον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐὰν μὴ παρατετηρημένως τις ἀναγνῷ, Α ήξουσι· καὶ πάλιν πείσονται κακὰ ὑπὸ Ἀντιόχου καὶ συγκεχυμένα τὰ πλεῖστα εὑρήσει. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ αἱ βασιλεῖαι τούτῳ τῷ τρόπῳ ἐν τῷ ἱερῷ ἐγράφη- σαν κατά μέρος· τῷ Σαούλ τὰ τοῦ Σαούλ κατὰ μέρος ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Σαούλ, τὰ ἕως τοῦ Σαούλ· ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Δαυΐδ, τὰ ἕως τοῦ Δαυΐδ, ὁμοίως τὰ ἑκάστου βασιλέως, τὰ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν ἐγρά φοντο. Ομοίως ἔγραφον καὶ ἐν τοῖς σκρηνίοις τῶν Βασιλέων ἃς καλοῦμεν Παραλειπομένας. Τὴν δὲ Πεντάτευχον Μωϋσῆς ἔγραψε, ἱστορίαν προγεγονό των, καὶ γινομένων, καὶ ἐσομένων. Ἰησοῦς πάλιν τὴν ἰδίαν βίβλον· τοὺς Κριτὰς πάλιν ἐν τῷ ἱερῷ, ἔχουν ἐν τῇ σκηνῇ· ὁμοίως καὶ τὴν Ῥούθ· Σίλα μῶν πάλιν τὰ ἴδια ἔγραψε, τάς τε Παροιμίας, καὶ τα Ασματα, καὶ τὴν Ἐκκλησιαστήν. Σοφίας γὰρ νουθετῶν σοφῶς ἀναστρέφεσθαι ἐν τῷδε τῷ βίῳ, χάριν εἰληφὼς παρὰ Θεοῦ, καὶ πάντα ἄνθρωπον προφητεία, χάριν οὐκ εἰλήφει. Οσους οὖν εὕρομεν προφητείας ἀξιωθέντας περὶ τῆς κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὴν οἰκονομίας, ἐτάξαμεν. Ἔτι δὲ γράψομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεσσάρων προφητῶν, ὅσα ἠξιώθη- σαν προειπεῖν· ἐν ᾗ ἀφορᾷ πᾶς ὁ σκοπὸς τῆς θείας Γραφής. Προφέρομεν τοίνυν τὸν μεγαλοφωνότατον Ησαΐα» πρῶτον, ὃς καὶ τύπῳ καὶ λόγῳ ἠξιώθη ἰδεῖν καὶ προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη μίων. ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ. Οὗτος ὁ μείζων πάντων ἀνθρώπων Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, ὁ ἔτι ἐν κοιλίᾳ Πνεύματος ἁγίου τίτ σθε!;, καὶ σκιρτῶν καὶ ἐπειγόμενος προδρομείν του COSME INDICOPLEUST.E B divina virtute superaturi sint : ac denique quod exspectatus iile ex semine Abrahæ, ad salutem totius mundi venturus sit, secundum promissa su- perius data. Hoc prophetarum opus fuit. Quidam autem eorum proprios sibi libros conscripserunt ; qualis David, qui librum Psalmorum composuit, et Daniel, qui in captivitate ea scribere jussus est, quæ ipsi per visiones revelata fuerant ; et si qui slii. Refiqui vero non sibi ipsis scripserunt; sed in templo scribæ quidam aderant, qui singulorum prophetarum verba, quasi in Diurno rescribebant. Et cum a Deo propheta mitteretur ad quidpiam præ- dicandum, sive de Jerusalem, quod scilicet in ca- ptivitatem abducenda esset; sive de Samaria, sive de aliis locis, sive de reditu ex captivitate, sive de Antiocho, aut de reliquis gentibus, aut demum de Domino Christo ; qua die vaticinabatur, ea die seribæ in album referebant illius prophetæ no‐ nine, quæ ille de quadam re peculiari prænuntia- bat : et si clapso tempore de re alia prædiceret, ea rursum scripto consignabant: et quidem or- dine illa reponentes in ejusdem prophetæ dictis, quæ denuo ille prædixerat initio alterius capituli perscri- bentes, et sic totum ejus librum conficiebant. Quam- obrem in eorum libris modo capitulum de capti- vitate Babylonis pertractans, modo aliud de reditu, mox de Christo aliud, rursumque de captivitate, et de reditu invenias. Et, ut in summa dicam, nisi quis caute et considerate legat, pleraque confusa reperiet. Nec illi tantum, sed etiam Regnorum li C bri eadem ratione in templo descripti fuere singu- latim ; nimirum quæ Saulem spectabant minuta- tim tempore Saulis, usque ad finem regni ejus; ct in regno Davidis, quæ sub regno ejus contige rant similiterque singulorum regum gesta ipso- jum tempore describebantur. Pari modo in scriniis Regum, quæ Paralipomena vocamus, festa descri- bebant. Pentateuchum vero Moyses scripsit, præe- teritorum, præsentium et futurorum historiam com- plectentem ; Jesus similiter librum suum; Judi- cum librum in sacro, sive in tabernaculo, scripse- runt; Ruth etiam eodem modo; Salomon item proprios libros descripsit, Proverbia, Cantica, Ec- clesiastem. Nam cum sapientiæ gratiam accepisset a Deo, ad vitam banc sapienter agendam singulos homines instituebat, prophetiæ gratia minime do- natus. Quotquot igitur prophetia de Christi geo- nomia dono ornatos deprehendimus, ordine recen- suimus Jam vero de aliis quatuor prophetis seri- bendum nobis est, ac recensenda ca quæ de illo prænuntiare meruerunt: quo spectat omnis divinæ Scripturæ scopus. Primo itaque magnum illum præconem Isaiam proferimus, qui et figura et ser- mone, Christi mysterium videre et prænuntiare di- gnatus est. JOANNES PRECURSOR. Flic ille est omnium hominum, maximus, Joannes Baptista, qui adbuc in utero Spiritu sancto re- pletus, saliens ac Domino suo præcurvere gesticus D

τῶν πέριξ ἐθνῶν, καὶ ὅπως τούτων δυνάμει θείᾳ σπέρματος Αβραὰμ ἥξει ἐπὶ σωτηρίᾳ παντὸς τοῦ περιγενήσονται· καὶ τότε ὁ προσδοκώμενος ἐκ τοῦ κόσμου, κατὰ τὰς ἄνωθεν ἐπαγγελίας. Τοῦτο τὸ ἔργον τῶν προφητῶν. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἑαυ τοῖς συνέγραψαν τὰς ἰδίας βίβλους· οἷον ὁ Δαυΐδ συνθεὶς τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν, καὶ Δανιὴλ ἐν τῇ αἰχμαλωσία κελευσθεὶς γράψαι απερ αὐτῷ δι' δρά σεων ἀπεκαλύφθη· ἢ καὶ ἄλλοι τινές. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ἑαυτοῖς συνέγραφον, ἀλλὰ γραμματεῖς ἦσαν ἐν τῷ ἱερῷ, οἱ ἔγραφον ἑκάστου προφήτου, ὡς ἐπὶ ἡμετ ρολογίου, λόγον. Καὶ ἡνίκα ἀπεστέλλετο ὑπὸ Θεοῦ προφήτης κηρύξαι τι, ἢ περὶ Ἱερουσαλήμ, ότι μέλο λει αἰχμαλωτίζεσθαι, ἢ περὶ Σαμαρείας, ἢ περὶ ἑτέ ρων τόπων, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου, ἢ περὶ ᾿Αντιόχου, ἢ περὶ τῶν πέριξ ἐθνῶν, ἢ περὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπό του Χριστοῦ· καθ' ὧν ἡμέραν προεφήτευεν, ἔγραφον ἐν τῷ λόγῳ τοῦ προφήτου ἐκείνου δ ἐκήρυττε, τους ἐστι περὶ ἑνὸς πράγματος· καὶ πάλιν μετὰ καιρόν, εἰ ἐκήρυξε περὶ ἑτέρου, πράγματος, πάλιν ἔγραφον, ὑποτάσσοντες εἰς αὐτὸν τὸν αὐτοῦ λόγον, ὡς ἀρχὴν κεφαλαίου ποιούμενοι δ ἐκήρυξε, καὶ οὕτως πᾶσαν την βίβλον αὐτοῦ συνετίθεσαν. Οθεν ἔστιν εὑρεῖν ἐν ταῖς αὐτῶν βίβλοις κεφάλαιον ἁρμόζον εἰς τὴν αίχμαλωσίαν Βαβυλῶνος, ἢ εἰς τὴν ἐπάνοδον, καὶ εὐθέως περὶ Χριστοῦ ἕτερον, καὶ αὖθις πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ τῆς ἐπανόδου λέγον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐὰν μὴ παρατετηρημένως τις ἀναγνῷ, Α ήξουσι· καὶ πάλιν πείσονται κακὰ ὑπὸ Ἀντιόχου καὶ συγκεχυμένα τὰ πλεῖστα εὑρήσει. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ αἱ βασιλεῖαι τούτῳ τῷ τρόπῳ ἐν τῷ ἱερῷ ἐγράφη- σαν κατά μέρος· τῷ Σαούλ τὰ τοῦ Σαούλ κατὰ μέρος ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Σαούλ, τὰ ἕως τοῦ Σαούλ· ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Δαυΐδ, τὰ ἕως τοῦ Δαυΐδ, ὁμοίως τὰ ἑκάστου βασιλέως, τὰ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν ἐγρά φοντο. Ομοίως ἔγραφον καὶ ἐν τοῖς σκρηνίοις τῶν Βασιλέων ἃς καλοῦμεν Παραλειπομένας. Τὴν δὲ Πεντάτευχον Μωϋσῆς ἔγραψε, ἱστορίαν προγεγονό των, καὶ γινομένων, καὶ ἐσομένων. Ἰησοῦς πάλιν τὴν ἰδίαν βίβλον· τοὺς Κριτὰς πάλιν ἐν τῷ ἱερῷ, ἔχουν ἐν τῇ σκηνῇ· ὁμοίως καὶ τὴν Ῥούθ· Σίλα μῶν πάλιν τὰ ἴδια ἔγραψε, τάς τε Παροιμίας, καὶ τα Ασματα, καὶ τὴν Ἐκκλησιαστήν. Σοφίας γὰρ νουθετῶν σοφῶς ἀναστρέφεσθαι ἐν τῷδε τῷ βίῳ, χάριν εἰληφὼς παρὰ Θεοῦ, καὶ πάντα ἄνθρωπον προφητεία, χάριν οὐκ εἰλήφει. Οσους οὖν εὕρομεν προφητείας ἀξιωθέντας περὶ τῆς κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὴν οἰκονομίας, ἐτάξαμεν. Ἔτι δὲ γράψομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεσσάρων προφητῶν, ὅσα ἠξιώθη- σαν προειπεῖν· ἐν ᾗ ἀφορᾷ πᾶς ὁ σκοπὸς τῆς θείας Γραφής. Προφέρομεν τοίνυν τὸν μεγαλοφωνότατον Ησαΐα» πρῶτον, ὃς καὶ τύπῳ καὶ λόγῳ ἠξιώθη ἰδεῖν καὶ προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη μίων. ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ. Οὗτος ὁ μείζων πάντων ἀνθρώπων Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, ὁ ἔτι ἐν κοιλίᾳ Πνεύματος ἁγίου τίτ σθε!;, καὶ σκιρτῶν καὶ ἐπειγόμενος προδρομείν του COSME INDICOPLEUST.E B divina virtute superaturi sint : ac denique quod exspectatus iile ex semine Abrahæ, ad salutem totius mundi venturus sit, secundum promissa su- perius data. Hoc prophetarum opus fuit. Quidam autem eorum proprios sibi libros conscripserunt ; qualis David, qui librum Psalmorum composuit, et Daniel, qui in captivitate ea scribere jussus est, quæ ipsi per visiones revelata fuerant ; et si qui slii. Refiqui vero non sibi ipsis scripserunt; sed in templo scribæ quidam aderant, qui singulorum prophetarum verba, quasi in Diurno rescribebant. Et cum a Deo propheta mitteretur ad quidpiam præ- dicandum, sive de Jerusalem, quod scilicet in ca- ptivitatem abducenda esset; sive de Samaria, sive de aliis locis, sive de reditu ex captivitate, sive de Antiocho, aut de reliquis gentibus, aut demum de Domino Christo ; qua die vaticinabatur, ea die seribæ in album referebant illius prophetæ no‐ nine, quæ ille de quadam re peculiari prænuntia- bat : et si clapso tempore de re alia prædiceret, ea rursum scripto consignabant: et quidem or- dine illa reponentes in ejusdem prophetæ dictis, quæ denuo ille prædixerat initio alterius capituli perscri- bentes, et sic totum ejus librum conficiebant. Quam- obrem in eorum libris modo capitulum de capti- vitate Babylonis pertractans, modo aliud de reditu, mox de Christo aliud, rursumque de captivitate, et de reditu invenias. Et, ut in summa dicam, nisi quis caute et considerate legat, pleraque confusa reperiet. Nec illi tantum, sed etiam Regnorum li C bri eadem ratione in templo descripti fuere singu- latim ; nimirum quæ Saulem spectabant minuta- tim tempore Saulis, usque ad finem regni ejus; ct in regno Davidis, quæ sub regno ejus contige rant similiterque singulorum regum gesta ipso- jum tempore describebantur. Pari modo in scriniis Regum, quæ Paralipomena vocamus, festa descri- bebant. Pentateuchum vero Moyses scripsit, præe- teritorum, præsentium et futurorum historiam com- plectentem ; Jesus similiter librum suum; Judi- cum librum in sacro, sive in tabernaculo, scripse- runt; Ruth etiam eodem modo; Salomon item proprios libros descripsit, Proverbia, Cantica, Ec- clesiastem. Nam cum sapientiæ gratiam accepisset a Deo, ad vitam banc sapienter agendam singulos homines instituebat, prophetiæ gratia minime do- natus. Quotquot igitur prophetia de Christi geo- nomia dono ornatos deprehendimus, ordine recen- suimus Jam vero de aliis quatuor prophetis seri- bendum nobis est, ac recensenda ca quæ de illo prænuntiare meruerunt: quo spectat omnis divinæ Scripturæ scopus. Primo itaque magnum illum præconem Isaiam proferimus, qui et figura et ser- mone, Christi mysterium videre et prænuntiare di- gnatus est. JOANNES PRECURSOR. Flic ille est omnium hominum, maximus, Joannes Baptista, qui adbuc in utero Spiritu sancto re- pletus, saliens ac Domino suo præcurvere gesticus D

τῶν πέριξ ἐθνῶν, καὶ ὅπως τούτων δυνάμει θείᾳ σπέρματος Αβραὰμ ἥξει ἐπὶ σωτηρίᾳ παντὸς τοῦ περιγενήσονται· καὶ τότε ὁ προσδοκώμενος ἐκ τοῦ κόσμου, κατὰ τὰς ἄνωθεν ἐπαγγελίας. Τοῦτο τὸ ἔργον τῶν προφητῶν. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἑαυ τοῖς συνέγραψαν τὰς ἰδίας βίβλους· οἷον ὁ Δαυΐδ συνθεὶς τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν, καὶ Δανιὴλ ἐν τῇ αἰχμαλωσία κελευσθεὶς γράψαι απερ αὐτῷ δι' δρά σεων ἀπεκαλύφθη· ἢ καὶ ἄλλοι τινές. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ἑαυτοῖς συνέγραφον, ἀλλὰ γραμματεῖς ἦσαν ἐν τῷ ἱερῷ, οἱ ἔγραφον ἑκάστου προφήτου, ὡς ἐπὶ ἡμετ ρολογίου, λόγον. Καὶ ἡνίκα ἀπεστέλλετο ὑπὸ Θεοῦ προφήτης κηρύξαι τι, ἢ περὶ Ἱερουσαλήμ, ότι μέλο λει αἰχμαλωτίζεσθαι, ἢ περὶ Σαμαρείας, ἢ περὶ ἑτέ ρων τόπων, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου, ἢ περὶ ᾿Αντιόχου, ἢ περὶ τῶν πέριξ ἐθνῶν, ἢ περὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπό του Χριστοῦ· καθ' ὧν ἡμέραν προεφήτευεν, ἔγραφον ἐν τῷ λόγῳ τοῦ προφήτου ἐκείνου δ ἐκήρυττε, τους ἐστι περὶ ἑνὸς πράγματος· καὶ πάλιν μετὰ καιρόν, εἰ ἐκήρυξε περὶ ἑτέρου, πράγματος, πάλιν ἔγραφον, ὑποτάσσοντες εἰς αὐτὸν τὸν αὐτοῦ λόγον, ὡς ἀρχὴν κεφαλαίου ποιούμενοι δ ἐκήρυξε, καὶ οὕτως πᾶσαν την βίβλον αὐτοῦ συνετίθεσαν. Οθεν ἔστιν εὑρεῖν ἐν ταῖς αὐτῶν βίβλοις κεφάλαιον ἁρμόζον εἰς τὴν αίχμαλωσίαν Βαβυλῶνος, ἢ εἰς τὴν ἐπάνοδον, καὶ εὐθέως περὶ Χριστοῦ ἕτερον, καὶ αὖθις πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ τῆς ἐπανόδου λέγον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐὰν μὴ παρατετηρημένως τις ἀναγνῷ, Α ήξουσι· καὶ πάλιν πείσονται κακὰ ὑπὸ Ἀντιόχου καὶ συγκεχυμένα τὰ πλεῖστα εὑρήσει. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ αἱ βασιλεῖαι τούτῳ τῷ τρόπῳ ἐν τῷ ἱερῷ ἐγράφη- σαν κατά μέρος· τῷ Σαούλ τὰ τοῦ Σαούλ κατὰ μέρος ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Σαούλ, τὰ ἕως τοῦ Σαούλ· ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Δαυΐδ, τὰ ἕως τοῦ Δαυΐδ, ὁμοίως τὰ ἑκάστου βασιλέως, τὰ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν ἐγρά φοντο. Ομοίως ἔγραφον καὶ ἐν τοῖς σκρηνίοις τῶν Βασιλέων ἃς καλοῦμεν Παραλειπομένας. Τὴν δὲ Πεντάτευχον Μωϋσῆς ἔγραψε, ἱστορίαν προγεγονό των, καὶ γινομένων, καὶ ἐσομένων. Ἰησοῦς πάλιν τὴν ἰδίαν βίβλον· τοὺς Κριτὰς πάλιν ἐν τῷ ἱερῷ, ἔχουν ἐν τῇ σκηνῇ· ὁμοίως καὶ τὴν Ῥούθ· Σίλα μῶν πάλιν τὰ ἴδια ἔγραψε, τάς τε Παροιμίας, καὶ τα Ασματα, καὶ τὴν Ἐκκλησιαστήν. Σοφίας γὰρ νουθετῶν σοφῶς ἀναστρέφεσθαι ἐν τῷδε τῷ βίῳ, χάριν εἰληφὼς παρὰ Θεοῦ, καὶ πάντα ἄνθρωπον προφητεία, χάριν οὐκ εἰλήφει. Οσους οὖν εὕρομεν προφητείας ἀξιωθέντας περὶ τῆς κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὴν οἰκονομίας, ἐτάξαμεν. Ἔτι δὲ γράψομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεσσάρων προφητῶν, ὅσα ἠξιώθη- σαν προειπεῖν· ἐν ᾗ ἀφορᾷ πᾶς ὁ σκοπὸς τῆς θείας Γραφής. Προφέρομεν τοίνυν τὸν μεγαλοφωνότατον Ησαΐα» πρῶτον, ὃς καὶ τύπῳ καὶ λόγῳ ἠξιώθη ἰδεῖν καὶ προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη μίων. ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ. Οὗτος ὁ μείζων πάντων ἀνθρώπων Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, ὁ ἔτι ἐν κοιλίᾳ Πνεύματος ἁγίου τίτ σθε!;, καὶ σκιρτῶν καὶ ἐπειγόμενος προδρομείν του COSME INDICOPLEUST.E B divina virtute superaturi sint : ac denique quod exspectatus iile ex semine Abrahæ, ad salutem totius mundi venturus sit, secundum promissa su- perius data. Hoc prophetarum opus fuit. Quidam autem eorum proprios sibi libros conscripserunt ; qualis David, qui librum Psalmorum composuit, et Daniel, qui in captivitate ea scribere jussus est, quæ ipsi per visiones revelata fuerant ; et si qui slii. Refiqui vero non sibi ipsis scripserunt; sed in templo scribæ quidam aderant, qui singulorum prophetarum verba, quasi in Diurno rescribebant. Et cum a Deo propheta mitteretur ad quidpiam præ- dicandum, sive de Jerusalem, quod scilicet in ca- ptivitatem abducenda esset; sive de Samaria, sive de aliis locis, sive de reditu ex captivitate, sive de Antiocho, aut de reliquis gentibus, aut demum de Domino Christo ; qua die vaticinabatur, ea die seribæ in album referebant illius prophetæ no‐ nine, quæ ille de quadam re peculiari prænuntia- bat : et si clapso tempore de re alia prædiceret, ea rursum scripto consignabant: et quidem or- dine illa reponentes in ejusdem prophetæ dictis, quæ denuo ille prædixerat initio alterius capituli perscri- bentes, et sic totum ejus librum conficiebant. Quam- obrem in eorum libris modo capitulum de capti- vitate Babylonis pertractans, modo aliud de reditu, mox de Christo aliud, rursumque de captivitate, et de reditu invenias. Et, ut in summa dicam, nisi quis caute et considerate legat, pleraque confusa reperiet. Nec illi tantum, sed etiam Regnorum li C bri eadem ratione in templo descripti fuere singu- latim ; nimirum quæ Saulem spectabant minuta- tim tempore Saulis, usque ad finem regni ejus; ct in regno Davidis, quæ sub regno ejus contige rant similiterque singulorum regum gesta ipso- jum tempore describebantur. Pari modo in scriniis Regum, quæ Paralipomena vocamus, festa descri- bebant. Pentateuchum vero Moyses scripsit, præe- teritorum, præsentium et futurorum historiam com- plectentem ; Jesus similiter librum suum; Judi- cum librum in sacro, sive in tabernaculo, scripse- runt; Ruth etiam eodem modo; Salomon item proprios libros descripsit, Proverbia, Cantica, Ec- clesiastem. Nam cum sapientiæ gratiam accepisset a Deo, ad vitam banc sapienter agendam singulos homines instituebat, prophetiæ gratia minime do- natus. Quotquot igitur prophetia de Christi geo- nomia dono ornatos deprehendimus, ordine recen- suimus Jam vero de aliis quatuor prophetis seri- bendum nobis est, ac recensenda ca quæ de illo prænuntiare meruerunt: quo spectat omnis divinæ Scripturæ scopus. Primo itaque magnum illum præconem Isaiam proferimus, qui et figura et ser- mone, Christi mysterium videre et prænuntiare di- gnatus est. JOANNES PRECURSOR. Flic ille est omnium hominum, maximus, Joannes Baptista, qui adbuc in utero Spiritu sancto re- pletus, saliens ac Domino suo præcurvere gesticus D

τῶν πέριξ ἐθνῶν, καὶ ὅπως τούτων δυνάμει θείᾳ σπέρματος Αβραὰμ ἥξει ἐπὶ σωτηρίᾳ παντὸς τοῦ περιγενήσονται· καὶ τότε ὁ προσδοκώμενος ἐκ τοῦ κόσμου, κατὰ τὰς ἄνωθεν ἐπαγγελίας. Τοῦτο τὸ ἔργον τῶν προφητῶν. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἑαυ τοῖς συνέγραψαν τὰς ἰδίας βίβλους· οἷον ὁ Δαυΐδ συνθεὶς τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν, καὶ Δανιὴλ ἐν τῇ αἰχμαλωσία κελευσθεὶς γράψαι απερ αὐτῷ δι' δρά σεων ἀπεκαλύφθη· ἢ καὶ ἄλλοι τινές. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ἑαυτοῖς συνέγραφον, ἀλλὰ γραμματεῖς ἦσαν ἐν τῷ ἱερῷ, οἱ ἔγραφον ἑκάστου προφήτου, ὡς ἐπὶ ἡμετ ρολογίου, λόγον. Καὶ ἡνίκα ἀπεστέλλετο ὑπὸ Θεοῦ προφήτης κηρύξαι τι, ἢ περὶ Ἱερουσαλήμ, ότι μέλο λει αἰχμαλωτίζεσθαι, ἢ περὶ Σαμαρείας, ἢ περὶ ἑτέ ρων τόπων, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου, ἢ περὶ ᾿Αντιόχου, ἢ περὶ τῶν πέριξ ἐθνῶν, ἢ περὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπό του Χριστοῦ· καθ' ὧν ἡμέραν προεφήτευεν, ἔγραφον ἐν τῷ λόγῳ τοῦ προφήτου ἐκείνου δ ἐκήρυττε, τους ἐστι περὶ ἑνὸς πράγματος· καὶ πάλιν μετὰ καιρόν, εἰ ἐκήρυξε περὶ ἑτέρου, πράγματος, πάλιν ἔγραφον, ὑποτάσσοντες εἰς αὐτὸν τὸν αὐτοῦ λόγον, ὡς ἀρχὴν κεφαλαίου ποιούμενοι δ ἐκήρυξε, καὶ οὕτως πᾶσαν την βίβλον αὐτοῦ συνετίθεσαν. Οθεν ἔστιν εὑρεῖν ἐν ταῖς αὐτῶν βίβλοις κεφάλαιον ἁρμόζον εἰς τὴν αίχμαλωσίαν Βαβυλῶνος, ἢ εἰς τὴν ἐπάνοδον, καὶ εὐθέως περὶ Χριστοῦ ἕτερον, καὶ αὖθις πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ τῆς ἐπανόδου λέγον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐὰν μὴ παρατετηρημένως τις ἀναγνῷ, Α ήξουσι· καὶ πάλιν πείσονται κακὰ ὑπὸ Ἀντιόχου καὶ συγκεχυμένα τὰ πλεῖστα εὑρήσει. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ αἱ βασιλεῖαι τούτῳ τῷ τρόπῳ ἐν τῷ ἱερῷ ἐγράφη- σαν κατά μέρος· τῷ Σαούλ τὰ τοῦ Σαούλ κατὰ μέρος ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Σαούλ, τὰ ἕως τοῦ Σαούλ· ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Δαυΐδ, τὰ ἕως τοῦ Δαυΐδ, ὁμοίως τὰ ἑκάστου βασιλέως, τὰ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν ἐγρά φοντο. Ομοίως ἔγραφον καὶ ἐν τοῖς σκρηνίοις τῶν Βασιλέων ἃς καλοῦμεν Παραλειπομένας. Τὴν δὲ Πεντάτευχον Μωϋσῆς ἔγραψε, ἱστορίαν προγεγονό των, καὶ γινομένων, καὶ ἐσομένων. Ἰησοῦς πάλιν τὴν ἰδίαν βίβλον· τοὺς Κριτὰς πάλιν ἐν τῷ ἱερῷ, ἔχουν ἐν τῇ σκηνῇ· ὁμοίως καὶ τὴν Ῥούθ· Σίλα μῶν πάλιν τὰ ἴδια ἔγραψε, τάς τε Παροιμίας, καὶ τα Ασματα, καὶ τὴν Ἐκκλησιαστήν. Σοφίας γὰρ νουθετῶν σοφῶς ἀναστρέφεσθαι ἐν τῷδε τῷ βίῳ, χάριν εἰληφὼς παρὰ Θεοῦ, καὶ πάντα ἄνθρωπον προφητεία, χάριν οὐκ εἰλήφει. Οσους οὖν εὕρομεν προφητείας ἀξιωθέντας περὶ τῆς κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὴν οἰκονομίας, ἐτάξαμεν. Ἔτι δὲ γράψομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεσσάρων προφητῶν, ὅσα ἠξιώθη- σαν προειπεῖν· ἐν ᾗ ἀφορᾷ πᾶς ὁ σκοπὸς τῆς θείας Γραφής. Προφέρομεν τοίνυν τὸν μεγαλοφωνότατον Ησαΐα» πρῶτον, ὃς καὶ τύπῳ καὶ λόγῳ ἠξιώθη ἰδεῖν καὶ προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη μίων. ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ. Οὗτος ὁ μείζων πάντων ἀνθρώπων Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, ὁ ἔτι ἐν κοιλίᾳ Πνεύματος ἁγίου τίτ σθε!;, καὶ σκιρτῶν καὶ ἐπειγόμενος προδρομείν του COSME INDICOPLEUST.E B divina virtute superaturi sint : ac denique quod exspectatus iile ex semine Abrahæ, ad salutem totius mundi venturus sit, secundum promissa su- perius data. Hoc prophetarum opus fuit. Quidam autem eorum proprios sibi libros conscripserunt ; qualis David, qui librum Psalmorum composuit, et Daniel, qui in captivitate ea scribere jussus est, quæ ipsi per visiones revelata fuerant ; et si qui slii. Refiqui vero non sibi ipsis scripserunt; sed in templo scribæ quidam aderant, qui singulorum prophetarum verba, quasi in Diurno rescribebant. Et cum a Deo propheta mitteretur ad quidpiam præ- dicandum, sive de Jerusalem, quod scilicet in ca- ptivitatem abducenda esset; sive de Samaria, sive de aliis locis, sive de reditu ex captivitate, sive de Antiocho, aut de reliquis gentibus, aut demum de Domino Christo ; qua die vaticinabatur, ea die seribæ in album referebant illius prophetæ no‐ nine, quæ ille de quadam re peculiari prænuntia- bat : et si clapso tempore de re alia prædiceret, ea rursum scripto consignabant: et quidem or- dine illa reponentes in ejusdem prophetæ dictis, quæ denuo ille prædixerat initio alterius capituli perscri- bentes, et sic totum ejus librum conficiebant. Quam- obrem in eorum libris modo capitulum de capti- vitate Babylonis pertractans, modo aliud de reditu, mox de Christo aliud, rursumque de captivitate, et de reditu invenias. Et, ut in summa dicam, nisi quis caute et considerate legat, pleraque confusa reperiet. Nec illi tantum, sed etiam Regnorum li C bri eadem ratione in templo descripti fuere singu- latim ; nimirum quæ Saulem spectabant minuta- tim tempore Saulis, usque ad finem regni ejus; ct in regno Davidis, quæ sub regno ejus contige rant similiterque singulorum regum gesta ipso- jum tempore describebantur. Pari modo in scriniis Regum, quæ Paralipomena vocamus, festa descri- bebant. Pentateuchum vero Moyses scripsit, præe- teritorum, præsentium et futurorum historiam com- plectentem ; Jesus similiter librum suum; Judi- cum librum in sacro, sive in tabernaculo, scripse- runt; Ruth etiam eodem modo; Salomon item proprios libros descripsit, Proverbia, Cantica, Ec- clesiastem. Nam cum sapientiæ gratiam accepisset a Deo, ad vitam banc sapienter agendam singulos homines instituebat, prophetiæ gratia minime do- natus. Quotquot igitur prophetia de Christi geo- nomia dono ornatos deprehendimus, ordine recen- suimus Jam vero de aliis quatuor prophetis seri- bendum nobis est, ac recensenda ca quæ de illo prænuntiare meruerunt: quo spectat omnis divinæ Scripturæ scopus. Primo itaque magnum illum præconem Isaiam proferimus, qui et figura et ser- mone, Christi mysterium videre et prænuntiare di- gnatus est. JOANNES PRECURSOR. Flic ille est omnium hominum, maximus, Joannes Baptista, qui adbuc in utero Spiritu sancto re- pletus, saliens ac Domino suo præcurvere gesticus D

τῶν πέριξ ἐθνῶν, καὶ ὅπως τούτων δυνάμει θείᾳ σπέρματος Αβραὰμ ἥξει ἐπὶ σωτηρίᾳ παντὸς τοῦ περιγενήσονται· καὶ τότε ὁ προσδοκώμενος ἐκ τοῦ κόσμου, κατὰ τὰς ἄνωθεν ἐπαγγελίας. Τοῦτο τὸ ἔργον τῶν προφητῶν. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἑαυ τοῖς συνέγραψαν τὰς ἰδίας βίβλους· οἷον ὁ Δαυΐδ συνθεὶς τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν, καὶ Δανιὴλ ἐν τῇ αἰχμαλωσία κελευσθεὶς γράψαι απερ αὐτῷ δι' δρά σεων ἀπεκαλύφθη· ἢ καὶ ἄλλοι τινές. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ἑαυτοῖς συνέγραφον, ἀλλὰ γραμματεῖς ἦσαν ἐν τῷ ἱερῷ, οἱ ἔγραφον ἑκάστου προφήτου, ὡς ἐπὶ ἡμετ ρολογίου, λόγον. Καὶ ἡνίκα ἀπεστέλλετο ὑπὸ Θεοῦ προφήτης κηρύξαι τι, ἢ περὶ Ἱερουσαλήμ, ότι μέλο λει αἰχμαλωτίζεσθαι, ἢ περὶ Σαμαρείας, ἢ περὶ ἑτέ ρων τόπων, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου, ἢ περὶ ᾿Αντιόχου, ἢ περὶ τῶν πέριξ ἐθνῶν, ἢ περὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπό του Χριστοῦ· καθ' ὧν ἡμέραν προεφήτευεν, ἔγραφον ἐν τῷ λόγῳ τοῦ προφήτου ἐκείνου δ ἐκήρυττε, τους ἐστι περὶ ἑνὸς πράγματος· καὶ πάλιν μετὰ καιρόν, εἰ ἐκήρυξε περὶ ἑτέρου, πράγματος, πάλιν ἔγραφον, ὑποτάσσοντες εἰς αὐτὸν τὸν αὐτοῦ λόγον, ὡς ἀρχὴν κεφαλαίου ποιούμενοι δ ἐκήρυξε, καὶ οὕτως πᾶσαν την βίβλον αὐτοῦ συνετίθεσαν. Οθεν ἔστιν εὑρεῖν ἐν ταῖς αὐτῶν βίβλοις κεφάλαιον ἁρμόζον εἰς τὴν αίχμαλωσίαν Βαβυλῶνος, ἢ εἰς τὴν ἐπάνοδον, καὶ εὐθέως περὶ Χριστοῦ ἕτερον, καὶ αὖθις πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ τῆς ἐπανόδου λέγον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐὰν μὴ παρατετηρημένως τις ἀναγνῷ, Α ήξουσι· καὶ πάλιν πείσονται κακὰ ὑπὸ Ἀντιόχου καὶ συγκεχυμένα τὰ πλεῖστα εὑρήσει. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ αἱ βασιλεῖαι τούτῳ τῷ τρόπῳ ἐν τῷ ἱερῷ ἐγράφη- σαν κατά μέρος· τῷ Σαούλ τὰ τοῦ Σαούλ κατὰ μέρος ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Σαούλ, τὰ ἕως τοῦ Σαούλ· ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Δαυΐδ, τὰ ἕως τοῦ Δαυΐδ, ὁμοίως τὰ ἑκάστου βασιλέως, τὰ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν ἐγρά φοντο. Ομοίως ἔγραφον καὶ ἐν τοῖς σκρηνίοις τῶν Βασιλέων ἃς καλοῦμεν Παραλειπομένας. Τὴν δὲ Πεντάτευχον Μωϋσῆς ἔγραψε, ἱστορίαν προγεγονό των, καὶ γινομένων, καὶ ἐσομένων. Ἰησοῦς πάλιν τὴν ἰδίαν βίβλον· τοὺς Κριτὰς πάλιν ἐν τῷ ἱερῷ, ἔχουν ἐν τῇ σκηνῇ· ὁμοίως καὶ τὴν Ῥούθ· Σίλα μῶν πάλιν τὰ ἴδια ἔγραψε, τάς τε Παροιμίας, καὶ τα Ασματα, καὶ τὴν Ἐκκλησιαστήν. Σοφίας γὰρ νουθετῶν σοφῶς ἀναστρέφεσθαι ἐν τῷδε τῷ βίῳ, χάριν εἰληφὼς παρὰ Θεοῦ, καὶ πάντα ἄνθρωπον προφητεία, χάριν οὐκ εἰλήφει. Οσους οὖν εὕρομεν προφητείας ἀξιωθέντας περὶ τῆς κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὴν οἰκονομίας, ἐτάξαμεν. Ἔτι δὲ γράψομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεσσάρων προφητῶν, ὅσα ἠξιώθη- σαν προειπεῖν· ἐν ᾗ ἀφορᾷ πᾶς ὁ σκοπὸς τῆς θείας Γραφής. Προφέρομεν τοίνυν τὸν μεγαλοφωνότατον Ησαΐα» πρῶτον, ὃς καὶ τύπῳ καὶ λόγῳ ἠξιώθη ἰδεῖν καὶ προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη μίων. ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ. Οὗτος ὁ μείζων πάντων ἀνθρώπων Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, ὁ ἔτι ἐν κοιλίᾳ Πνεύματος ἁγίου τίτ σθε!;, καὶ σκιρτῶν καὶ ἐπειγόμενος προδρομείν του COSME INDICOPLEUST.E B divina virtute superaturi sint : ac denique quod exspectatus iile ex semine Abrahæ, ad salutem totius mundi venturus sit, secundum promissa su- perius data. Hoc prophetarum opus fuit. Quidam autem eorum proprios sibi libros conscripserunt ; qualis David, qui librum Psalmorum composuit, et Daniel, qui in captivitate ea scribere jussus est, quæ ipsi per visiones revelata fuerant ; et si qui slii. Refiqui vero non sibi ipsis scripserunt; sed in templo scribæ quidam aderant, qui singulorum prophetarum verba, quasi in Diurno rescribebant. Et cum a Deo propheta mitteretur ad quidpiam præ- dicandum, sive de Jerusalem, quod scilicet in ca- ptivitatem abducenda esset; sive de Samaria, sive de aliis locis, sive de reditu ex captivitate, sive de Antiocho, aut de reliquis gentibus, aut demum de Domino Christo ; qua die vaticinabatur, ea die seribæ in album referebant illius prophetæ no‐ nine, quæ ille de quadam re peculiari prænuntia- bat : et si clapso tempore de re alia prædiceret, ea rursum scripto consignabant: et quidem or- dine illa reponentes in ejusdem prophetæ dictis, quæ denuo ille prædixerat initio alterius capituli perscri- bentes, et sic totum ejus librum conficiebant. Quam- obrem in eorum libris modo capitulum de capti- vitate Babylonis pertractans, modo aliud de reditu, mox de Christo aliud, rursumque de captivitate, et de reditu invenias. Et, ut in summa dicam, nisi quis caute et considerate legat, pleraque confusa reperiet. Nec illi tantum, sed etiam Regnorum li C bri eadem ratione in templo descripti fuere singu- latim ; nimirum quæ Saulem spectabant minuta- tim tempore Saulis, usque ad finem regni ejus; ct in regno Davidis, quæ sub regno ejus contige rant similiterque singulorum regum gesta ipso- jum tempore describebantur. Pari modo in scriniis Regum, quæ Paralipomena vocamus, festa descri- bebant. Pentateuchum vero Moyses scripsit, præe- teritorum, præsentium et futurorum historiam com- plectentem ; Jesus similiter librum suum; Judi- cum librum in sacro, sive in tabernaculo, scripse- runt; Ruth etiam eodem modo; Salomon item proprios libros descripsit, Proverbia, Cantica, Ec- clesiastem. Nam cum sapientiæ gratiam accepisset a Deo, ad vitam banc sapienter agendam singulos homines instituebat, prophetiæ gratia minime do- natus. Quotquot igitur prophetia de Christi geo- nomia dono ornatos deprehendimus, ordine recen- suimus Jam vero de aliis quatuor prophetis seri- bendum nobis est, ac recensenda ca quæ de illo prænuntiare meruerunt: quo spectat omnis divinæ Scripturæ scopus. Primo itaque magnum illum præconem Isaiam proferimus, qui et figura et ser- mone, Christi mysterium videre et prænuntiare di- gnatus est. JOANNES PRECURSOR. Flic ille est omnium hominum, maximus, Joannes Baptista, qui adbuc in utero Spiritu sancto re- pletus, saliens ac Domino suo præcurvere gesticus D

τῶν πέριξ ἐθνῶν, καὶ ὅπως τούτων δυνάμει θείᾳ σπέρματος Αβραὰμ ἥξει ἐπὶ σωτηρίᾳ παντὸς τοῦ περιγενήσονται· καὶ τότε ὁ προσδοκώμενος ἐκ τοῦ κόσμου, κατὰ τὰς ἄνωθεν ἐπαγγελίας. Τοῦτο τὸ ἔργον τῶν προφητῶν. Τινὲς μὲν οὖν ἐξ αὐτῶν ἑαυ τοῖς συνέγραψαν τὰς ἰδίας βίβλους· οἷον ὁ Δαυΐδ συνθεὶς τὴν βίβλον τῶν Ψαλμῶν, καὶ Δανιὴλ ἐν τῇ αἰχμαλωσία κελευσθεὶς γράψαι απερ αὐτῷ δι' δρά σεων ἀπεκαλύφθη· ἢ καὶ ἄλλοι τινές. Οἱ δὲ λοιποὶ οὐχ ἑαυτοῖς συνέγραφον, ἀλλὰ γραμματεῖς ἦσαν ἐν τῷ ἱερῷ, οἱ ἔγραφον ἑκάστου προφήτου, ὡς ἐπὶ ἡμετ ρολογίου, λόγον. Καὶ ἡνίκα ἀπεστέλλετο ὑπὸ Θεοῦ προφήτης κηρύξαι τι, ἢ περὶ Ἱερουσαλήμ, ότι μέλο λει αἰχμαλωτίζεσθαι, ἢ περὶ Σαμαρείας, ἢ περὶ ἑτέ ρων τόπων, ἢ περὶ τῆς ἐπανόδου, ἢ περὶ ᾿Αντιόχου, ἢ περὶ τῶν πέριξ ἐθνῶν, ἢ περὶ αὐτοῦ τοῦ Δεσπό του Χριστοῦ· καθ' ὧν ἡμέραν προεφήτευεν, ἔγραφον ἐν τῷ λόγῳ τοῦ προφήτου ἐκείνου δ ἐκήρυττε, τους ἐστι περὶ ἑνὸς πράγματος· καὶ πάλιν μετὰ καιρόν, εἰ ἐκήρυξε περὶ ἑτέρου, πράγματος, πάλιν ἔγραφον, ὑποτάσσοντες εἰς αὐτὸν τὸν αὐτοῦ λόγον, ὡς ἀρχὴν κεφαλαίου ποιούμενοι δ ἐκήρυξε, καὶ οὕτως πᾶσαν την βίβλον αὐτοῦ συνετίθεσαν. Οθεν ἔστιν εὑρεῖν ἐν ταῖς αὐτῶν βίβλοις κεφάλαιον ἁρμόζον εἰς τὴν αίχμαλωσίαν Βαβυλῶνος, ἢ εἰς τὴν ἐπάνοδον, καὶ εὐθέως περὶ Χριστοῦ ἕτερον, καὶ αὖθις πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ τῆς ἐπανόδου λέγον. Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐὰν μὴ παρατετηρημένως τις ἀναγνῷ, Α ήξουσι· καὶ πάλιν πείσονται κακὰ ὑπὸ Ἀντιόχου καὶ συγκεχυμένα τὰ πλεῖστα εὑρήσει. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ αἱ βασιλεῖαι τούτῳ τῷ τρόπῳ ἐν τῷ ἱερῷ ἐγράφη- σαν κατά μέρος· τῷ Σαούλ τὰ τοῦ Σαούλ κατὰ μέρος ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Σαούλ, τὰ ἕως τοῦ Σαούλ· ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Δαυΐδ, τὰ ἕως τοῦ Δαυΐδ, ὁμοίως τὰ ἑκάστου βασιλέως, τὰ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν ἐγρά φοντο. Ομοίως ἔγραφον καὶ ἐν τοῖς σκρηνίοις τῶν Βασιλέων ἃς καλοῦμεν Παραλειπομένας. Τὴν δὲ Πεντάτευχον Μωϋσῆς ἔγραψε, ἱστορίαν προγεγονό των, καὶ γινομένων, καὶ ἐσομένων. Ἰησοῦς πάλιν τὴν ἰδίαν βίβλον· τοὺς Κριτὰς πάλιν ἐν τῷ ἱερῷ, ἔχουν ἐν τῇ σκηνῇ· ὁμοίως καὶ τὴν Ῥούθ· Σίλα μῶν πάλιν τὰ ἴδια ἔγραψε, τάς τε Παροιμίας, καὶ τα Ασματα, καὶ τὴν Ἐκκλησιαστήν. Σοφίας γὰρ νουθετῶν σοφῶς ἀναστρέφεσθαι ἐν τῷδε τῷ βίῳ, χάριν εἰληφὼς παρὰ Θεοῦ, καὶ πάντα ἄνθρωπον προφητεία, χάριν οὐκ εἰλήφει. Οσους οὖν εὕρομεν προφητείας ἀξιωθέντας περὶ τῆς κατὰ τὸν Δεσπότην Χριστὴν οἰκονομίας, ἐτάξαμεν. Ἔτι δὲ γράψομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεσσάρων προφητῶν, ὅσα ἠξιώθη- σαν προειπεῖν· ἐν ᾗ ἀφορᾷ πᾶς ὁ σκοπὸς τῆς θείας Γραφής. Προφέρομεν τοίνυν τὸν μεγαλοφωνότατον Ησαΐα» πρῶτον, ὃς καὶ τύπῳ καὶ λόγῳ ἠξιώθη ἰδεῖν καὶ προειπεῖν περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη μίων. ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ. Οὗτος ὁ μείζων πάντων ἀνθρώπων Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, ὁ ἔτι ἐν κοιλίᾳ Πνεύματος ἁγίου τίτ σθε!;, καὶ σκιρτῶν καὶ ἐπειγόμενος προδρομείν του COSME INDICOPLEUST.E B divina virtute superaturi sint : ac denique quod exspectatus iile ex semine Abrahæ, ad salutem totius mundi venturus sit, secundum promissa su- perius data. Hoc prophetarum opus fuit. Quidam autem eorum proprios sibi libros conscripserunt ; qualis David, qui librum Psalmorum composuit, et Daniel, qui in captivitate ea scribere jussus est, quæ ipsi per visiones revelata fuerant ; et si qui slii. Refiqui vero non sibi ipsis scripserunt; sed in templo scribæ quidam aderant, qui singulorum prophetarum verba, quasi in Diurno rescribebant. Et cum a Deo propheta mitteretur ad quidpiam præ- dicandum, sive de Jerusalem, quod scilicet in ca- ptivitatem abducenda esset; sive de Samaria, sive de aliis locis, sive de reditu ex captivitate, sive de Antiocho, aut de reliquis gentibus, aut demum de Domino Christo ; qua die vaticinabatur, ea die seribæ in album referebant illius prophetæ no‐ nine, quæ ille de quadam re peculiari prænuntia- bat : et si clapso tempore de re alia prædiceret, ea rursum scripto consignabant: et quidem or- dine illa reponentes in ejusdem prophetæ dictis, quæ denuo ille prædixerat initio alterius capituli perscri- bentes, et sic totum ejus librum conficiebant. Quam- obrem in eorum libris modo capitulum de capti- vitate Babylonis pertractans, modo aliud de reditu, mox de Christo aliud, rursumque de captivitate, et de reditu invenias. Et, ut in summa dicam, nisi quis caute et considerate legat, pleraque confusa reperiet. Nec illi tantum, sed etiam Regnorum li C bri eadem ratione in templo descripti fuere singu- latim ; nimirum quæ Saulem spectabant minuta- tim tempore Saulis, usque ad finem regni ejus; ct in regno Davidis, quæ sub regno ejus contige rant similiterque singulorum regum gesta ipso- jum tempore describebantur. Pari modo in scriniis Regum, quæ Paralipomena vocamus, festa descri- bebant. Pentateuchum vero Moyses scripsit, præe- teritorum, præsentium et futurorum historiam com- plectentem ; Jesus similiter librum suum; Judi- cum librum in sacro, sive in tabernaculo, scripse- runt; Ruth etiam eodem modo; Salomon item proprios libros descripsit, Proverbia, Cantica, Ec- clesiastem. Nam cum sapientiæ gratiam accepisset a Deo, ad vitam banc sapienter agendam singulos homines instituebat, prophetiæ gratia minime do- natus. Quotquot igitur prophetia de Christi geo- nomia dono ornatos deprehendimus, ordine recen- suimus Jam vero de aliis quatuor prophetis seri- bendum nobis est, ac recensenda ca quæ de illo prænuntiare meruerunt: quo spectat omnis divinæ Scripturæ scopus. Primo itaque magnum illum præconem Isaiam proferimus, qui et figura et ser- mone, Christi mysterium videre et prænuntiare di- gnatus est. JOANNES PRECURSOR. Flic ille est omnium hominum, maximus, Joannes Baptista, qui adbuc in utero Spiritu sancto re- pletus, saliens ac Domino suo præcurvere gesticus D

κι Δ πατέρας ἡμῶν, τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτ Β τοῦ ἕως αἰῶνος. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Η ΠΡΟΦΗΤΙΣ ΑΝΝΑ ἡ τοῦ Φανουήλ. μένη τῷ Θεῷ περὶ αὐτοῦ ἐν τῷ ἱερῷ, ἡνίκα ἀνήνεγ Αὕτη 'Αννα τοῦ Φανουήλ, καὶ αὐτὴ ἀνθομολογου καν αὐτὸν οἱ πρόγονοι εἰς τὸ ἱερὸν ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ καθαρισμοῦ αὐτῶν, παραστῆσαι αὐτὸν τῷ Κυρίῳ, καθώς γέγραπται. ΣΥΜΕΩΝ. Οὗτος ὁ δίκαιος Συμεών, ὅστις δεξάμενος ἐν ἀγκά- λυθῆναι τῆς ζωῆς, καθὼς ἦν αὐτῷ κεχρηματισμένων λαις τὸν Δεσπότην Χριστὸν παρεκάλει τὸν Θεὸν, ἀπο- ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, λέγων οὕτως· Νῦν ἀπολύεις εἰρήνῃ· ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριον τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν σου, ὁ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν· φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, καὶ δόξαν λαοῦ σου Ισραήλ. Ο ΔΕΣΠΟΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ. Οὗτος ὁ Δεσπότης τῶν ὅλων Χριστός, περὶ οὗ πᾶσα ἀφορᾷ πᾶσα κτίσις, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσε προφητεία τοῖς ἀνθρώποις προεμηνύθη· πρὸς ἐν ται, εἰς δόξαν Θεοῦ κάμπτουσα γόνο. Χριστὸς τὸ πέρας πάσης προφητείας, ο κριτής ζώντων καὶ μετ κρῶν, τὸ φῶς τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ᾧ πᾶσα ἡ κτίσις ὑποτέτακται ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, ὅστις καὶ δι' ἑαυτοῦ ἐβόα, Ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου προσ εκήρυξαν τον Χριστόν. Αὐτῷ ἡ δόξα σὺν Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Πρόλογος περὶ τῶν ἀποστόλων. Καθάπερ οὖν ἐπηγγειλάμεθα τοὺς ἀρχαίους ἀνα θρώπους δεῖξαι, καὶ τοὺς προφήτας πάντας περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου προειρηκότας, καὶ ὅτι πάντ τες ἀπὸ τοῦ πρωτοπλάστου Αδάμ μέχρι; Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἰς τὴν μέλλουσαν κατάστασιν ἀφορῶ σι, τοῦτο πεποιήκαμεν· ὅπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χρι στὸς καὶ οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι διαρρήδην λοιπὸν ἐκήρυξαν· ὡς ἐστί τις μέλλουσα κατάστασις ἡμῖν ἔδειξεν ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἀναστὰς ἐκ τῶν νε κρείττων τῆς ἐνταῦθα πολύ, ἣν ἐν ἑαυτῷ πρῶτος κρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνεληλυθώς· ἦν καὶ οἱ πρῶτ διαγγέλλουσι· καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν πώποτε οὔτε τῶν τοι σκοπῷ τινι ἐμήνυσαν, καὶ οἱ μετὰ ταῦτα σαφῶς νεωτέρων, οὔτε τῶν ἀρχαίων, ετέραν ποτὲ κατάστα σιν, ἢ πρεσβυτέραν, ή μεταγενεστέραν τούτων τῶν δύο, ἐκήρυξαν ἢ ἐφαντάσθησαν· ἀλλ᾽ ὅτι ἀρξάμενος ὁ Θεὸς ποιῆσαι τὴν κτίσιν πᾶσαν, τὰς δύο ταύτας μόνον καταστάσεις ἐποίησε· ταύτην πρῶτον ὁρίσας ρὰ πᾶς ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν προφητῶν αὐτοῦ. πολιτεύεσθαι, εἶθ' οὕτως τὴν μέλλουσαν, εἰς ἦν ἀφο Αἰσχυνέσθωσαν τοίνυν οἱ Ἕλληνες οἱ συναΐδιον τῷ Θεῷ τὸν κόσμον ὑποτιθέμενοι· καὶ προβιοτὴν κατ αγγέλλοντες, καὶ ἀνάστασιν σωμάτων ἀθετοῦντες. Αἰσχυνέσθωσαν καὶ οἱ τούτων ἐπακόλουθοι, οἱ χρι στιανίζειν μὲν δοκοῦντες, τὰ δὲ ἔργα τὰ τῶν Ἑλλή COSME INDICOPLEUST semini ejus usque in saculum ". Ipsi gloria in secula saeculorum. Amen. ANNA; PROPHETISSA filia Phanuel. Hæc item Anna filia Phanuel, Deo confessionem de ipso [Christo ] emisit in templo, quando ipsum parentes in templum in diebus purgationum suarum detulerunt, ut sisterent eum Domino, sicut scriptum est 55. SYMEON. Ilic est justus ille Symeon, qui suscepto in ulnas Domino Christo, Deum rogabat ut jam sibi vitæ finem adduceret, prout sibi a Spiritu revelatum fucrat, haec dicens : Nunc dimillis servum tuum, Domine, secun- dum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare luum, quod parasti ante faciem omnium populorum, lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tua Israel . . DOMINUS CHRISTUS. Hic est Dominus universorum Christus, de quo omnis prophetia hominibus prænuntiata est, ad quem respicit omnis creatura, et cui omnis lingua confitebitur, ad gloriam Dei genua flectens. Christus terminus omnis prophetiæ, judex vivorum et mor- Luorum, lumen de lumine, Filius Dei viri, cui omnis creatura subdita est, coelestium, terrestrium et in- fernorum, qui per seipsum clamabat: Lex el propheta usque ad Joannem prædicaverunt Christum ". Ipsi glo- ria cum Patre et Spiritu sancto in sæcula. Amen. Prologus de apostolis. Ut itaque promiseramus, nos scilicet demon- straturos esse, priscos viros et prophetas omnes mysterium Christi prænuntiavisse, omnesque a primo parente Adamo usque ad Joannem Baptistam, ad futurum statum respicere, ita præstitum a nobis est : quod etiam Dominus Christus et discipuli apostolique ejus clare deinde predicarunt, esse vide- ficet futuram vitam, præsenti multo meliorem, quam in seipso nobis primus exhibuit Dominus Christus, quando a mortuis resurrexit, et in calum ascendit : quam etiam prisci illi aliqua ratione et scopo præ- nuntiarunt, el qui post venerunt clarius depræ- dicant, neminemque eorum unquam, sive ex recen- tibus, sive ex antiquis, alium statum et vitam sive antiquiorem sive posteriorem, præterquam illas duas, prædicasse aut commentos esse demonstravi- mus; imo etiam Deum rerum omnium naturain condere orsum, hos duos solum status constituisse; hunc primum esse, in quo versaremur, definiens : deindeque futurum, quem spectat omnis Dei prophe- tarunique ejus scopus. Pudore itaque suffundantur Græci, qui coæternum Deo mundum esse sup- ponunt, quique vitam priorem constituentes, resur- rectionem corporum negant. Confundantur item ¡¡lorum sequaces, qui Christianismum quidem profi- ་ * Luc. 1, 58. * Luc. 11, 23. *s ibid. 28.52. B C D 2. Luc. xvi, 16.

κι Δ πατέρας ἡμῶν, τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτ Β τοῦ ἕως αἰῶνος. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Η ΠΡΟΦΗΤΙΣ ΑΝΝΑ ἡ τοῦ Φανουήλ. μένη τῷ Θεῷ περὶ αὐτοῦ ἐν τῷ ἱερῷ, ἡνίκα ἀνήνεγ Αὕτη 'Αννα τοῦ Φανουήλ, καὶ αὐτὴ ἀνθομολογου καν αὐτὸν οἱ πρόγονοι εἰς τὸ ἱερὸν ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ καθαρισμοῦ αὐτῶν, παραστῆσαι αὐτὸν τῷ Κυρίῳ, καθώς γέγραπται. ΣΥΜΕΩΝ. Οὗτος ὁ δίκαιος Συμεών, ὅστις δεξάμενος ἐν ἀγκά- λυθῆναι τῆς ζωῆς, καθὼς ἦν αὐτῷ κεχρηματισμένων λαις τὸν Δεσπότην Χριστὸν παρεκάλει τὸν Θεὸν, ἀπο- ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, λέγων οὕτως· Νῦν ἀπολύεις εἰρήνῃ· ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριον τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν σου, ὁ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν· φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, καὶ δόξαν λαοῦ σου Ισραήλ. Ο ΔΕΣΠΟΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ. Οὗτος ὁ Δεσπότης τῶν ὅλων Χριστός, περὶ οὗ πᾶσα ἀφορᾷ πᾶσα κτίσις, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσε προφητεία τοῖς ἀνθρώποις προεμηνύθη· πρὸς ἐν ται, εἰς δόξαν Θεοῦ κάμπτουσα γόνο. Χριστὸς τὸ πέρας πάσης προφητείας, ο κριτής ζώντων καὶ μετ κρῶν, τὸ φῶς τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ᾧ πᾶσα ἡ κτίσις ὑποτέτακται ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, ὅστις καὶ δι' ἑαυτοῦ ἐβόα, Ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου προσ εκήρυξαν τον Χριστόν. Αὐτῷ ἡ δόξα σὺν Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Πρόλογος περὶ τῶν ἀποστόλων. Καθάπερ οὖν ἐπηγγειλάμεθα τοὺς ἀρχαίους ἀνα θρώπους δεῖξαι, καὶ τοὺς προφήτας πάντας περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου προειρηκότας, καὶ ὅτι πάντ τες ἀπὸ τοῦ πρωτοπλάστου Αδάμ μέχρι; Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἰς τὴν μέλλουσαν κατάστασιν ἀφορῶ σι, τοῦτο πεποιήκαμεν· ὅπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χρι στὸς καὶ οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι διαρρήδην λοιπὸν ἐκήρυξαν· ὡς ἐστί τις μέλλουσα κατάστασις ἡμῖν ἔδειξεν ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἀναστὰς ἐκ τῶν νε κρείττων τῆς ἐνταῦθα πολύ, ἣν ἐν ἑαυτῷ πρῶτος κρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνεληλυθώς· ἦν καὶ οἱ πρῶτ διαγγέλλουσι· καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν πώποτε οὔτε τῶν τοι σκοπῷ τινι ἐμήνυσαν, καὶ οἱ μετὰ ταῦτα σαφῶς νεωτέρων, οὔτε τῶν ἀρχαίων, ετέραν ποτὲ κατάστα σιν, ἢ πρεσβυτέραν, ή μεταγενεστέραν τούτων τῶν δύο, ἐκήρυξαν ἢ ἐφαντάσθησαν· ἀλλ᾽ ὅτι ἀρξάμενος ὁ Θεὸς ποιῆσαι τὴν κτίσιν πᾶσαν, τὰς δύο ταύτας μόνον καταστάσεις ἐποίησε· ταύτην πρῶτον ὁρίσας ρὰ πᾶς ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν προφητῶν αὐτοῦ. πολιτεύεσθαι, εἶθ' οὕτως τὴν μέλλουσαν, εἰς ἦν ἀφο Αἰσχυνέσθωσαν τοίνυν οἱ Ἕλληνες οἱ συναΐδιον τῷ Θεῷ τὸν κόσμον ὑποτιθέμενοι· καὶ προβιοτὴν κατ αγγέλλοντες, καὶ ἀνάστασιν σωμάτων ἀθετοῦντες. Αἰσχυνέσθωσαν καὶ οἱ τούτων ἐπακόλουθοι, οἱ χρι στιανίζειν μὲν δοκοῦντες, τὰ δὲ ἔργα τὰ τῶν Ἑλλή COSME INDICOPLEUST semini ejus usque in saculum ". Ipsi gloria in secula saeculorum. Amen. ANNA; PROPHETISSA filia Phanuel. Hæc item Anna filia Phanuel, Deo confessionem de ipso [Christo ] emisit in templo, quando ipsum parentes in templum in diebus purgationum suarum detulerunt, ut sisterent eum Domino, sicut scriptum est 55. SYMEON. Ilic est justus ille Symeon, qui suscepto in ulnas Domino Christo, Deum rogabat ut jam sibi vitæ finem adduceret, prout sibi a Spiritu revelatum fucrat, haec dicens : Nunc dimillis servum tuum, Domine, secun- dum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare luum, quod parasti ante faciem omnium populorum, lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tua Israel . . DOMINUS CHRISTUS. Hic est Dominus universorum Christus, de quo omnis prophetia hominibus prænuntiata est, ad quem respicit omnis creatura, et cui omnis lingua confitebitur, ad gloriam Dei genua flectens. Christus terminus omnis prophetiæ, judex vivorum et mor- Luorum, lumen de lumine, Filius Dei viri, cui omnis creatura subdita est, coelestium, terrestrium et in- fernorum, qui per seipsum clamabat: Lex el propheta usque ad Joannem prædicaverunt Christum ". Ipsi glo- ria cum Patre et Spiritu sancto in sæcula. Amen. Prologus de apostolis. Ut itaque promiseramus, nos scilicet demon- straturos esse, priscos viros et prophetas omnes mysterium Christi prænuntiavisse, omnesque a primo parente Adamo usque ad Joannem Baptistam, ad futurum statum respicere, ita præstitum a nobis est : quod etiam Dominus Christus et discipuli apostolique ejus clare deinde predicarunt, esse vide- ficet futuram vitam, præsenti multo meliorem, quam in seipso nobis primus exhibuit Dominus Christus, quando a mortuis resurrexit, et in calum ascendit : quam etiam prisci illi aliqua ratione et scopo præ- nuntiarunt, el qui post venerunt clarius depræ- dicant, neminemque eorum unquam, sive ex recen- tibus, sive ex antiquis, alium statum et vitam sive antiquiorem sive posteriorem, præterquam illas duas, prædicasse aut commentos esse demonstravi- mus; imo etiam Deum rerum omnium naturain condere orsum, hos duos solum status constituisse; hunc primum esse, in quo versaremur, definiens : deindeque futurum, quem spectat omnis Dei prophe- tarunique ejus scopus. Pudore itaque suffundantur Græci, qui coæternum Deo mundum esse sup- ponunt, quique vitam priorem constituentes, resur- rectionem corporum negant. Confundantur item ¡¡lorum sequaces, qui Christianismum quidem profi- ་ * Luc. 1, 58. * Luc. 11, 23. *s ibid. 28.52. B C D 2. Luc. xvi, 16.

κι Δ πατέρας ἡμῶν, τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτ Β τοῦ ἕως αἰῶνος. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Η ΠΡΟΦΗΤΙΣ ΑΝΝΑ ἡ τοῦ Φανουήλ. μένη τῷ Θεῷ περὶ αὐτοῦ ἐν τῷ ἱερῷ, ἡνίκα ἀνήνεγ Αὕτη 'Αννα τοῦ Φανουήλ, καὶ αὐτὴ ἀνθομολογου καν αὐτὸν οἱ πρόγονοι εἰς τὸ ἱερὸν ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ καθαρισμοῦ αὐτῶν, παραστῆσαι αὐτὸν τῷ Κυρίῳ, καθώς γέγραπται. ΣΥΜΕΩΝ. Οὗτος ὁ δίκαιος Συμεών, ὅστις δεξάμενος ἐν ἀγκά- λυθῆναι τῆς ζωῆς, καθὼς ἦν αὐτῷ κεχρηματισμένων λαις τὸν Δεσπότην Χριστὸν παρεκάλει τὸν Θεὸν, ἀπο- ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, λέγων οὕτως· Νῦν ἀπολύεις εἰρήνῃ· ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριον τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν σου, ὁ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν· φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, καὶ δόξαν λαοῦ σου Ισραήλ. Ο ΔΕΣΠΟΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ. Οὗτος ὁ Δεσπότης τῶν ὅλων Χριστός, περὶ οὗ πᾶσα ἀφορᾷ πᾶσα κτίσις, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσε προφητεία τοῖς ἀνθρώποις προεμηνύθη· πρὸς ἐν ται, εἰς δόξαν Θεοῦ κάμπτουσα γόνο. Χριστὸς τὸ πέρας πάσης προφητείας, ο κριτής ζώντων καὶ μετ κρῶν, τὸ φῶς τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ᾧ πᾶσα ἡ κτίσις ὑποτέτακται ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, ὅστις καὶ δι' ἑαυτοῦ ἐβόα, Ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου προσ εκήρυξαν τον Χριστόν. Αὐτῷ ἡ δόξα σὺν Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Πρόλογος περὶ τῶν ἀποστόλων. Καθάπερ οὖν ἐπηγγειλάμεθα τοὺς ἀρχαίους ἀνα θρώπους δεῖξαι, καὶ τοὺς προφήτας πάντας περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου προειρηκότας, καὶ ὅτι πάντ τες ἀπὸ τοῦ πρωτοπλάστου Αδάμ μέχρι; Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἰς τὴν μέλλουσαν κατάστασιν ἀφορῶ σι, τοῦτο πεποιήκαμεν· ὅπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χρι στὸς καὶ οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι διαρρήδην λοιπὸν ἐκήρυξαν· ὡς ἐστί τις μέλλουσα κατάστασις ἡμῖν ἔδειξεν ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἀναστὰς ἐκ τῶν νε κρείττων τῆς ἐνταῦθα πολύ, ἣν ἐν ἑαυτῷ πρῶτος κρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνεληλυθώς· ἦν καὶ οἱ πρῶτ διαγγέλλουσι· καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν πώποτε οὔτε τῶν τοι σκοπῷ τινι ἐμήνυσαν, καὶ οἱ μετὰ ταῦτα σαφῶς νεωτέρων, οὔτε τῶν ἀρχαίων, ετέραν ποτὲ κατάστα σιν, ἢ πρεσβυτέραν, ή μεταγενεστέραν τούτων τῶν δύο, ἐκήρυξαν ἢ ἐφαντάσθησαν· ἀλλ᾽ ὅτι ἀρξάμενος ὁ Θεὸς ποιῆσαι τὴν κτίσιν πᾶσαν, τὰς δύο ταύτας μόνον καταστάσεις ἐποίησε· ταύτην πρῶτον ὁρίσας ρὰ πᾶς ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν προφητῶν αὐτοῦ. πολιτεύεσθαι, εἶθ' οὕτως τὴν μέλλουσαν, εἰς ἦν ἀφο Αἰσχυνέσθωσαν τοίνυν οἱ Ἕλληνες οἱ συναΐδιον τῷ Θεῷ τὸν κόσμον ὑποτιθέμενοι· καὶ προβιοτὴν κατ αγγέλλοντες, καὶ ἀνάστασιν σωμάτων ἀθετοῦντες. Αἰσχυνέσθωσαν καὶ οἱ τούτων ἐπακόλουθοι, οἱ χρι στιανίζειν μὲν δοκοῦντες, τὰ δὲ ἔργα τὰ τῶν Ἑλλή COSME INDICOPLEUST semini ejus usque in saculum ". Ipsi gloria in secula saeculorum. Amen. ANNA; PROPHETISSA filia Phanuel. Hæc item Anna filia Phanuel, Deo confessionem de ipso [Christo ] emisit in templo, quando ipsum parentes in templum in diebus purgationum suarum detulerunt, ut sisterent eum Domino, sicut scriptum est 55. SYMEON. Ilic est justus ille Symeon, qui suscepto in ulnas Domino Christo, Deum rogabat ut jam sibi vitæ finem adduceret, prout sibi a Spiritu revelatum fucrat, haec dicens : Nunc dimillis servum tuum, Domine, secun- dum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare luum, quod parasti ante faciem omnium populorum, lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tua Israel . . DOMINUS CHRISTUS. Hic est Dominus universorum Christus, de quo omnis prophetia hominibus prænuntiata est, ad quem respicit omnis creatura, et cui omnis lingua confitebitur, ad gloriam Dei genua flectens. Christus terminus omnis prophetiæ, judex vivorum et mor- Luorum, lumen de lumine, Filius Dei viri, cui omnis creatura subdita est, coelestium, terrestrium et in- fernorum, qui per seipsum clamabat: Lex el propheta usque ad Joannem prædicaverunt Christum ". Ipsi glo- ria cum Patre et Spiritu sancto in sæcula. Amen. Prologus de apostolis. Ut itaque promiseramus, nos scilicet demon- straturos esse, priscos viros et prophetas omnes mysterium Christi prænuntiavisse, omnesque a primo parente Adamo usque ad Joannem Baptistam, ad futurum statum respicere, ita præstitum a nobis est : quod etiam Dominus Christus et discipuli apostolique ejus clare deinde predicarunt, esse vide- ficet futuram vitam, præsenti multo meliorem, quam in seipso nobis primus exhibuit Dominus Christus, quando a mortuis resurrexit, et in calum ascendit : quam etiam prisci illi aliqua ratione et scopo præ- nuntiarunt, el qui post venerunt clarius depræ- dicant, neminemque eorum unquam, sive ex recen- tibus, sive ex antiquis, alium statum et vitam sive antiquiorem sive posteriorem, præterquam illas duas, prædicasse aut commentos esse demonstravi- mus; imo etiam Deum rerum omnium naturain condere orsum, hos duos solum status constituisse; hunc primum esse, in quo versaremur, definiens : deindeque futurum, quem spectat omnis Dei prophe- tarunique ejus scopus. Pudore itaque suffundantur Græci, qui coæternum Deo mundum esse sup- ponunt, quique vitam priorem constituentes, resur- rectionem corporum negant. Confundantur item ¡¡lorum sequaces, qui Christianismum quidem profi- ་ * Luc. 1, 58. * Luc. 11, 23. *s ibid. 28.52. B C D 2. Luc. xvi, 16.

κι Δ πατέρας ἡμῶν, τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτ Β τοῦ ἕως αἰῶνος. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Η ΠΡΟΦΗΤΙΣ ΑΝΝΑ ἡ τοῦ Φανουήλ. μένη τῷ Θεῷ περὶ αὐτοῦ ἐν τῷ ἱερῷ, ἡνίκα ἀνήνεγ Αὕτη 'Αννα τοῦ Φανουήλ, καὶ αὐτὴ ἀνθομολογου καν αὐτὸν οἱ πρόγονοι εἰς τὸ ἱερὸν ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ καθαρισμοῦ αὐτῶν, παραστῆσαι αὐτὸν τῷ Κυρίῳ, καθώς γέγραπται. ΣΥΜΕΩΝ. Οὗτος ὁ δίκαιος Συμεών, ὅστις δεξάμενος ἐν ἀγκά- λυθῆναι τῆς ζωῆς, καθὼς ἦν αὐτῷ κεχρηματισμένων λαις τὸν Δεσπότην Χριστὸν παρεκάλει τὸν Θεὸν, ἀπο- ὑπὸ τοῦ Πνεύματος, λέγων οὕτως· Νῦν ἀπολύεις εἰρήνῃ· ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριον τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν σου, ὁ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν· φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν, καὶ δόξαν λαοῦ σου Ισραήλ. Ο ΔΕΣΠΟΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ. Οὗτος ὁ Δεσπότης τῶν ὅλων Χριστός, περὶ οὗ πᾶσα ἀφορᾷ πᾶσα κτίσις, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσε προφητεία τοῖς ἀνθρώποις προεμηνύθη· πρὸς ἐν ται, εἰς δόξαν Θεοῦ κάμπτουσα γόνο. Χριστὸς τὸ πέρας πάσης προφητείας, ο κριτής ζώντων καὶ μετ κρῶν, τὸ φῶς τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ᾧ πᾶσα ἡ κτίσις ὑποτέτακται ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, ὅστις καὶ δι' ἑαυτοῦ ἐβόα, Ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου προσ εκήρυξαν τον Χριστόν. Αὐτῷ ἡ δόξα σὺν Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. 'Αμήν. Πρόλογος περὶ τῶν ἀποστόλων. Καθάπερ οὖν ἐπηγγειλάμεθα τοὺς ἀρχαίους ἀνα θρώπους δεῖξαι, καὶ τοὺς προφήτας πάντας περὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου προειρηκότας, καὶ ὅτι πάντ τες ἀπὸ τοῦ πρωτοπλάστου Αδάμ μέχρι; Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἰς τὴν μέλλουσαν κατάστασιν ἀφορῶ σι, τοῦτο πεποιήκαμεν· ὅπερ καὶ ὁ Δεσπότης Χρι στὸς καὶ οἱ τούτου μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι διαρρήδην λοιπὸν ἐκήρυξαν· ὡς ἐστί τις μέλλουσα κατάστασις ἡμῖν ἔδειξεν ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἀναστὰς ἐκ τῶν νε κρείττων τῆς ἐνταῦθα πολύ, ἣν ἐν ἑαυτῷ πρῶτος κρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνεληλυθώς· ἦν καὶ οἱ πρῶτ διαγγέλλουσι· καὶ ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν πώποτε οὔτε τῶν τοι σκοπῷ τινι ἐμήνυσαν, καὶ οἱ μετὰ ταῦτα σαφῶς νεωτέρων, οὔτε τῶν ἀρχαίων, ετέραν ποτὲ κατάστα σιν, ἢ πρεσβυτέραν, ή μεταγενεστέραν τούτων τῶν δύο, ἐκήρυξαν ἢ ἐφαντάσθησαν· ἀλλ᾽ ὅτι ἀρξάμενος ὁ Θεὸς ποιῆσαι τὴν κτίσιν πᾶσαν, τὰς δύο ταύτας μόνον καταστάσεις ἐποίησε· ταύτην πρῶτον ὁρίσας ρὰ πᾶς ὁ σκοπός τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν προφητῶν αὐτοῦ. πολιτεύεσθαι, εἶθ' οὕτως τὴν μέλλουσαν, εἰς ἦν ἀφο Αἰσχυνέσθωσαν τοίνυν οἱ Ἕλληνες οἱ συναΐδιον τῷ Θεῷ τὸν κόσμον ὑποτιθέμενοι· καὶ προβιοτὴν κατ αγγέλλοντες, καὶ ἀνάστασιν σωμάτων ἀθετοῦντες. Αἰσχυνέσθωσαν καὶ οἱ τούτων ἐπακόλουθοι, οἱ χρι στιανίζειν μὲν δοκοῦντες, τὰ δὲ ἔργα τὰ τῶν Ἑλλή COSME INDICOPLEUST semini ejus usque in saculum ". Ipsi gloria in secula saeculorum. Amen. ANNA; PROPHETISSA filia Phanuel. Hæc item Anna filia Phanuel, Deo confessionem de ipso [Christo ] emisit in templo, quando ipsum parentes in templum in diebus purgationum suarum detulerunt, ut sisterent eum Domino, sicut scriptum est 55. SYMEON. Ilic est justus ille Symeon, qui suscepto in ulnas Domino Christo, Deum rogabat ut jam sibi vitæ finem adduceret, prout sibi a Spiritu revelatum fucrat, haec dicens : Nunc dimillis servum tuum, Domine, secun- dum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare luum, quod parasti ante faciem omnium populorum, lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tua Israel . . DOMINUS CHRISTUS. Hic est Dominus universorum Christus, de quo omnis prophetia hominibus prænuntiata est, ad quem respicit omnis creatura, et cui omnis lingua confitebitur, ad gloriam Dei genua flectens. Christus terminus omnis prophetiæ, judex vivorum et mor- Luorum, lumen de lumine, Filius Dei viri, cui omnis creatura subdita est, coelestium, terrestrium et in- fernorum, qui per seipsum clamabat: Lex el propheta usque ad Joannem prædicaverunt Christum ". Ipsi glo- ria cum Patre et Spiritu sancto in sæcula. Amen. Prologus de apostolis. Ut itaque promiseramus, nos scilicet demon- straturos esse, priscos viros et prophetas omnes mysterium Christi prænuntiavisse, omnesque a primo parente Adamo usque ad Joannem Baptistam, ad futurum statum respicere, ita præstitum a nobis est : quod etiam Dominus Christus et discipuli apostolique ejus clare deinde predicarunt, esse vide- ficet futuram vitam, præsenti multo meliorem, quam in seipso nobis primus exhibuit Dominus Christus, quando a mortuis resurrexit, et in calum ascendit : quam etiam prisci illi aliqua ratione et scopo præ- nuntiarunt, el qui post venerunt clarius depræ- dicant, neminemque eorum unquam, sive ex recen- tibus, sive ex antiquis, alium statum et vitam sive antiquiorem sive posteriorem, præterquam illas duas, prædicasse aut commentos esse demonstravi- mus; imo etiam Deum rerum omnium naturain condere orsum, hos duos solum status constituisse; hunc primum esse, in quo versaremur, definiens : deindeque futurum, quem spectat omnis Dei prophe- tarunique ejus scopus. Pudore itaque suffundantur Græci, qui coæternum Deo mundum esse sup- ponunt, quique vitam priorem constituentes, resur- rectionem corporum negant. Confundantur item ¡¡lorum sequaces, qui Christianismum quidem profi- ་ * Luc. 1, 58. * Luc. 11, 23. *s ibid. 28.52. B C D 2. Luc. xvi, 16.

καὶ Καινῆς Διαθήκης; Τίς ἐξ αὐτῶν διεφώνησε πρὸς τοὺς ἄλλους, σφαιροειδῆ τὸν οὐρανὸν ἐξηγησάμενος, ἢ προϋπαρξιν τούτου τοῦ κόσμου ἐκήρυξεν, ἢ ἀΐδιον εἶναι τὸν κόσμον ἀπεφήνατο, ή ἠθέτησε τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν, ἢ τὴν διὰ τοῦ Χριστοῦ γενο- μένην οἰκονομίαν τοῦ ἀνέρχεσθαι τοὺς δικαίους ἀνα θρώπους εἰς τὸν οὐρανόν; Αλλά πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς Θείου Πνεύματος ποδηγούμενοι, τὰ αὐτὰ διὰ λόγων, καὶ δι' ἔργων, ἢ τύπων προςμήνυσαν, καὶ πάντες εἰς τὴν μέλλουσα κατάστασιν ἀφορῶσι. Καὶ αὐτὸς ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐν Εὐαγγελίοις δηλοῖ, ἐν ᾧ μέλο λουσιν ἀναστρέφεσθαι οἱ τέλειοι δίκαιοι, καὶ οἱ μέσος, καὶ οἱ ἀσεβεῖς· καὶ περὶ μὲν τῶν τελείων δικαίων, ὡς ὅταν προσκαλῆται αὐτοὺς πρὸς ἑαυτὸν λέγων· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονο μήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου· περὶ δὲ τῶν ἀσεβῶν, ὡς ὅταν τοῖς ἐξ ευωνύμων λέγῃ· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοι για σμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· ἵνα εἴπῃ, τοῖς μὲν δικαίοις, ἄνω εἰς τὸν οὐρανὸν ἐοώτε ρον τούτου τοῦ δρωμένου στερεώματος· τοῖς δὲ ἀσε- βέσι, κάτω περὶ τὴν γῆν, ἔνθα καὶ ὁ διάβολος κατ εβξίφη. Λοιπὸν τῶν μέσων ἀνάγκη ζητῆσαι τὸν τό που. Λέγει τοίνυν ἐν τῇ παραβολῇ τῶν τ' παρθένων, ὡς αἱ ε' φρόνιμοι εἰσῆλθον μετὰ τοῦ νυμφίου εἰς τὸν νυμφῶνα, τουτέστιν εἰς τὸν οὐρανόν· ἐπειδήπερ καὶ την παρθενίαν καὶ τὴν ἐλεημοσύνην, ώς φρόνιμοι ἐπελέξαντο· αἱ δὲ μωραί, φησί, τὸ ἐν ἐπιλεξάμεναι, Ο τοῦ δὲ ἑτέρου καταφρονήσασαι, έμειναν ἔξω τοῦ νυμ κατακριθεῖσαι, ἀλλὰ μείνασαι ἔξω τοῦ νυμφώνος. Οὕτως οὖν ἕκαστος ἔχων πίστιν ὀρθὴν ἀνυπόκρι τον καὶ βίον καλόν, μετὰ παρρησίας εἰσέρχεται εἰς τὴν βασιλείαν· οἱ δὲ ἐναντίον, οἱ μηδὲ ἐν τούτων ἔχοντες, μήτε πίστιν ὀρθὴν, μήτε βίον εὐθῆ, μετά τοῦ διαβόλου περὶ τὴν γῆν κατακρίνονται. Οἱ δὲ ἐν μὲν ἔχοντε;, ἂν δὲ μὴ ἔχοντε;, μέσοι τινές εἰσιν, ἔξωθεν μένειν τοῦ νυμφώνος κατακρινόμενοι, τουτ ἐστι τοῦ στερεώματος. Τὸ δὲ εἶδος τῶν ἀγαθῶν, ἡ τῶν τιμωριῶν ἀδύνατον εἰδέναι ἡμᾶς, εἰ μὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων γενώμεθα· ὡς ἐν ὑποδείγμα τι δὲ μόνον τῶν ἐνταῦθα τιμωριῶν καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀγαθῶν, ἐσήμανε τα μέλλοντα. Οὐδὲ γὰρ ἐνὴν ἡμᾶς ἄλλως ἀκοῦσαι, μήπω πεῖραν είληφότας, καινῶν τινων πραγμάτων, ἀλλ' ὅσον ἦν αἰνιγματωδῶς εἰπεῖν, εἶπεν, φώνος, κεκλεισμένην εὑροῦσαι τὴν θύραν, καὶ ἀκούσαται, Ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ, οὐκ οἶδα ὑμᾶς, οὔτε εἰσελθεῖν συγχωρηθεῖσαι, οὔτε μετὰ τῶν ἀσεβῶν ὅτι Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἐποίησε τῷ υἱῷ αὐτοῦ γάμους, τὰ πάντων ἀνώτερα τῶν τοῦ βίου τούτου ἀγαθῶν ἐκλεξά μενος, καὶ ὁμοιώτας τοῖς ἐκεῖσε ἀγαθοῖς· ὁμοίως καὶ τα χείριστα, πῦρ, σκώληκα, τάρταρον, καὶ βρυγμέν ἐδόντων, καὶ σκότος καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια, ἐπειδὴ ταῦτα τῶν ἐνταῦθα τιμωρητικῶν δεινότερα τυγχάνουσι, τούτοις αὐτὰ ἐξωμοίωσεν. Οὔτε δὲ τὰ ἀγαθὰ τῶν ἐκεῖ δυνατὸν ἀναλογίσασθαι, οὔτε τὰ δε:- να, οὔτε τὰ μέσα τούτων· ἀλλ᾽ ἑτέρα τις κατάστα σις ἔτι κρείττων πολύ, καὶ λίαν πολὺ καθόλου ὑπάρ COSME INDICOPLEUSTE sphericumque caliis esse narravit? Quis hujus A mundi præessistentiam prædicavit, aut æternum esse mundum pronuntiavit, aut corporum resurre- ctionem negavit, aut illam Christi economiam, qua justi homines in cœl'im ascendunt? Verum omnes, quasi nuo duce disiuo Spiritu, eadem ipsa verbis, operibus, figuris prænuntiarunt, omnesque futurum statum respiciunt. Ipse vero Dominus Christus in Evangeliis, quo loco versaturi sint, tum justi per- fecti, tum medii, quo item impii, declarat. Et qui- dem de justis perfectis id ostendit, cum ad se evo- cans illos sic alloquitur: Venite, benedicti Patris mei, hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi s: de impiis autem, cum iis qui a sinistris sunt ait : Discedite a me, maledicti, in igncm clernum, paratum diabolo et angelis ejus "; ae si dicat, justis quidem, sursun in caelum iute- rius, positum ultra visibile hoc firmamentum; in- pils vero, deorsum in terram, que diabolus conje cius est. Restat ut eorum qui in medio sunt locum queramus. Aid itaque in parabola decem virginum, quinque prudentes in thalamum, id est in cœlum, cum sponso ingressas esse, quia, utpote prudentes, virginitatem et misericordiam elegerant, faluas vero, quæ unam tantum ex illis elegerant, aliam vero despexerant, extra thalamum mansisse, cum c'ausam januam invenissent, et audivissent : Disce dile a me, nescis vos ", neque ingredi permissas, neque cum impiis condemnatas, sed extra thalamum manentes. 60. B " l'a igitur anusquisque recta nec dissimulata fide et proba vita instructus, in regnum cum fiducia ingreditur : contra vero, qui nihil eorum habent, neque rectam fidem scilicet, neque probamı vitam, ut cum diabolo circa terram degant damnautur. Qui antem aliud quidem habent, alio autem careul, quasi medii sunt, damnati ut extra thalamum, seu extra firmamentum maneant. Species vero sive konorum sive suppliciorum prorsus scire nequi- mus, nisi prius intra res ipsas constituamur; sed quasi in figura tantum et exemp'o suppliciorum et bonorum hujusce vitæ, futura subindicavit. Neque enim poteramus alio modo, novas res illas nondum experti, intelligere; sed quatenus enigma- tice exprimi poteraut, calumus eas espressit ille: D Simile est regnum calorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo **, suprema omnium hujusce vitæ Irma deligens, bouisque illis comparaus ; similiter, pessima quæque, ignem, vermem, tartaının, strido- im dentium, tenebras, et alia il genus, quia inter hujus site supplicii pro gravioribus habentur, illis suppliciis comparavit : cum non possint bona illa, neque supplicia, neque medius inter ea status co- vitatione percip: : sel ille alus slatus praesenti vita image praesta tior sit, multoque if i antecellat • ibid. 41. - ihil. 12. ' ; 6r Matth. XXIU, 2.

καὶ Καινῆς Διαθήκης; Τίς ἐξ αὐτῶν διεφώνησε πρὸς τοὺς ἄλλους, σφαιροειδῆ τὸν οὐρανὸν ἐξηγησάμενος, ἢ προϋπαρξιν τούτου τοῦ κόσμου ἐκήρυξεν, ἢ ἀΐδιον εἶναι τὸν κόσμον ἀπεφήνατο, ή ἠθέτησε τὴν τῶν σωμάτων ἀνάστασιν, ἢ τὴν διὰ τοῦ Χριστοῦ γενο- μένην οἰκονομίαν τοῦ ἀνέρχεσθαι τοὺς δικαίους ἀνα θρώπους εἰς τὸν οὐρανόν; Αλλά πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς Θείου Πνεύματος ποδηγούμενοι, τὰ αὐτὰ διὰ λόγων, καὶ δι' ἔργων, ἢ τύπων προςμήνυσαν, καὶ πάντες εἰς τὴν μέλλουσα κατάστασιν ἀφορῶσι. Καὶ αὐτὸς ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐν Εὐαγγελίοις δηλοῖ, ἐν ᾧ μέλο λουσιν ἀναστρέφεσθαι οἱ τέλειοι δίκαιοι, καὶ οἱ μέσος, καὶ οἱ ἀσεβεῖς· καὶ περὶ μὲν τῶν τελείων δικαίων, ὡς ὅταν προσκαλῆται αὐτοὺς πρὸς ἑαυτὸν λέγων· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονο μήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου· περὶ δὲ τῶν ἀσεβῶν, ὡς ὅταν τοῖς ἐξ ευωνύμων λέγῃ· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοι για σμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· ἵνα εἴπῃ, τοῖς μὲν δικαίοις, ἄνω εἰς τὸν οὐρανὸν ἐοώτε ρον τούτου τοῦ δρωμένου στερεώματος· τοῖς δὲ ἀσε- βέσι, κάτω περὶ τὴν γῆν, ἔνθα καὶ ὁ διάβολος κατ εβξίφη. Λοιπὸν τῶν μέσων ἀνάγκη ζητῆσαι τὸν τό που. Λέγει τοίνυν ἐν τῇ παραβολῇ τῶν τ' παρθένων, ὡς αἱ ε' φρόνιμοι εἰσῆλθον μετὰ τοῦ νυμφίου εἰς τὸν νυμφῶνα, τουτέστιν εἰς τὸν οὐρανόν· ἐπειδήπερ καὶ την παρθενίαν καὶ τὴν ἐλεημοσύνην, ώς φρόνιμοι ἐπελέξαντο· αἱ δὲ μωραί, φησί, τὸ ἐν ἐπιλεξάμεναι, Ο τοῦ δὲ ἑτέρου καταφρονήσασαι, έμειναν ἔξω τοῦ νυμ κατακριθεῖσαι, ἀλλὰ μείνασαι ἔξω τοῦ νυμφώνος. Οὕτως οὖν ἕκαστος ἔχων πίστιν ὀρθὴν ἀνυπόκρι τον καὶ βίον καλόν, μετὰ παρρησίας εἰσέρχεται εἰς τὴν βασιλείαν· οἱ δὲ ἐναντίον, οἱ μηδὲ ἐν τούτων ἔχοντες, μήτε πίστιν ὀρθὴν, μήτε βίον εὐθῆ, μετά τοῦ διαβόλου περὶ τὴν γῆν κατακρίνονται. Οἱ δὲ ἐν μὲν ἔχοντε;, ἂν δὲ μὴ ἔχοντε;, μέσοι τινές εἰσιν, ἔξωθεν μένειν τοῦ νυμφώνος κατακρινόμενοι, τουτ ἐστι τοῦ στερεώματος. Τὸ δὲ εἶδος τῶν ἀγαθῶν, ἡ τῶν τιμωριῶν ἀδύνατον εἰδέναι ἡμᾶς, εἰ μὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων γενώμεθα· ὡς ἐν ὑποδείγμα τι δὲ μόνον τῶν ἐνταῦθα τιμωριῶν καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀγαθῶν, ἐσήμανε τα μέλλοντα. Οὐδὲ γὰρ ἐνὴν ἡμᾶς ἄλλως ἀκοῦσαι, μήπω πεῖραν είληφότας, καινῶν τινων πραγμάτων, ἀλλ' ὅσον ἦν αἰνιγματωδῶς εἰπεῖν, εἶπεν, φώνος, κεκλεισμένην εὑροῦσαι τὴν θύραν, καὶ ἀκούσαται, Ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ, οὐκ οἶδα ὑμᾶς, οὔτε εἰσελθεῖν συγχωρηθεῖσαι, οὔτε μετὰ τῶν ἀσεβῶν ὅτι Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἐποίησε τῷ υἱῷ αὐτοῦ γάμους, τὰ πάντων ἀνώτερα τῶν τοῦ βίου τούτου ἀγαθῶν ἐκλεξά μενος, καὶ ὁμοιώτας τοῖς ἐκεῖσε ἀγαθοῖς· ὁμοίως καὶ τα χείριστα, πῦρ, σκώληκα, τάρταρον, καὶ βρυγμέν ἐδόντων, καὶ σκότος καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια, ἐπειδὴ ταῦτα τῶν ἐνταῦθα τιμωρητικῶν δεινότερα τυγχάνουσι, τούτοις αὐτὰ ἐξωμοίωσεν. Οὔτε δὲ τὰ ἀγαθὰ τῶν ἐκεῖ δυνατὸν ἀναλογίσασθαι, οὔτε τὰ δε:- να, οὔτε τὰ μέσα τούτων· ἀλλ᾽ ἑτέρα τις κατάστα σις ἔτι κρείττων πολύ, καὶ λίαν πολὺ καθόλου ὑπάρ COSME INDICOPLEUSTE sphericumque caliis esse narravit? Quis hujus A mundi præessistentiam prædicavit, aut æternum esse mundum pronuntiavit, aut corporum resurre- ctionem negavit, aut illam Christi economiam, qua justi homines in cœl'im ascendunt? Verum omnes, quasi nuo duce disiuo Spiritu, eadem ipsa verbis, operibus, figuris prænuntiarunt, omnesque futurum statum respiciunt. Ipse vero Dominus Christus in Evangeliis, quo loco versaturi sint, tum justi per- fecti, tum medii, quo item impii, declarat. Et qui- dem de justis perfectis id ostendit, cum ad se evo- cans illos sic alloquitur: Venite, benedicti Patris mei, hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi s: de impiis autem, cum iis qui a sinistris sunt ait : Discedite a me, maledicti, in igncm clernum, paratum diabolo et angelis ejus "; ae si dicat, justis quidem, sursun in caelum iute- rius, positum ultra visibile hoc firmamentum; in- pils vero, deorsum in terram, que diabolus conje cius est. Restat ut eorum qui in medio sunt locum queramus. Aid itaque in parabola decem virginum, quinque prudentes in thalamum, id est in cœlum, cum sponso ingressas esse, quia, utpote prudentes, virginitatem et misericordiam elegerant, faluas vero, quæ unam tantum ex illis elegerant, aliam vero despexerant, extra thalamum mansisse, cum c'ausam januam invenissent, et audivissent : Disce dile a me, nescis vos ", neque ingredi permissas, neque cum impiis condemnatas, sed extra thalamum manentes. 60. B " l'a igitur anusquisque recta nec dissimulata fide et proba vita instructus, in regnum cum fiducia ingreditur : contra vero, qui nihil eorum habent, neque rectam fidem scilicet, neque probamı vitam, ut cum diabolo circa terram degant damnautur. Qui antem aliud quidem habent, alio autem careul, quasi medii sunt, damnati ut extra thalamum, seu extra firmamentum maneant. Species vero sive konorum sive suppliciorum prorsus scire nequi- mus, nisi prius intra res ipsas constituamur; sed quasi in figura tantum et exemp'o suppliciorum et bonorum hujusce vitæ, futura subindicavit. Neque enim poteramus alio modo, novas res illas nondum experti, intelligere; sed quatenus enigma- tice exprimi poteraut, calumus eas espressit ille: D Simile est regnum calorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo **, suprema omnium hujusce vitæ Irma deligens, bouisque illis comparaus ; similiter, pessima quæque, ignem, vermem, tartaının, strido- im dentium, tenebras, et alia il genus, quia inter hujus site supplicii pro gravioribus habentur, illis suppliciis comparavit : cum non possint bona illa, neque supplicia, neque medius inter ea status co- vitatione percip: : sel ille alus slatus praesenti vita image praesta tior sit, multoque if i antecellat • ibid. 41. - ihil. 12. ' ; 6r Matth. XXIU, 2.

χουσα, τῶν ἐνταῦθα· ὥσπερ κρείττων ὑπάρχει ἡ βίος ότι οὗτος, τοῦ ὅτε ἦμεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ἡμῶν. ᾿Αναλογίσασθαι γὰρ δεῖ πῶς ἡμεν ἔσωθεν τῆς κοιλίας διάγοντες· ἐν σκότῳ, ἐν αἵματι, ἐν φλέγματι, ἐν χολῇ, καὶ βορβόρῳ, καὶ κόπρῳ, καὶ πάσῃ ἀκαθαρ σίᾳ, καὶ δυσωδία συμφυρόμενοι, καὶ ἐν πάσῃ ἀγνω- σία ὑπάρχοντες· παρακύψαντες δὲ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, Στερά τινα θεωροῦμεν, ὧν τὴν πεῖραν οὔπω παρει λήφαμεν, ἀνέσεως ἔκτασιν, ἀέρος ἀναπνοήν, ἀπό λαυσιν φωτός καλλίστου, κατασκευὴν κόσμου, τεχνί του καὶ πανσέρου δημιούργημα, καὶ γνώσεως Θεοῦ ἐμπιπλάμενοι· ἅπερ πάντα οὔτε εἰδέναι ἡμᾶς δυνα τὸν οὔτε ἐνθυμηθῆναι, οὔτε ἀκοῦσαι, οὔτε ἀπολαύ σας ἑνὸς τούτων, ἔτι ὄντας ἐν τῇ κοιλία. (1ὕτως καὶ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν καθόλου κρείττονα τυγχά νουσαν τῶν ἐνταῦθα, ἀδύνατον ἡμᾶς ἀναλογίσασθαι, " ἔτι ὄντας ἐν τούτῳ τῷ βίῳ, ἢ ἐνθυμηθῆναι ἡ φαντα σθήναι, εἰ μὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων γενώμε θα· Α γὰρ ἐφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖν οὐκ ἤκοι- σε, φησὶν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέτη. Ο ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. "Ωσπερ τοίνυν ἐνταῦθα κοινὸν δῶρον ἅπασι κεχάριστα, δ Θεός, τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ βρέχων ἐπ' ἀγαθοὺς καὶ πονηρούς, οὕτω καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κοινὸν δῶρον πᾶσι χωρίζε ται, ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ζωὴν, καὶ ἀτρε πτότητα· κατὰ δὲ τὰς προτέρας πράξεις έκαστος ἑαυτῷ ἐφέλκεται, εἴτε τὴν βασιλείαν, εἴτε τὴν τιμω ρίαν, εἴτε ἄνοδον ἐν οὐρανῷ, εἴτε μονὴν περὶ τὴν γῆν, εἴτε περὶ τὴν μέσην τάξιν. Πάντα δὲ αἰώνια καὶ ἀπέραντα τυγχάνει, καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ τοῦ των χείριστα. Καθόλου δὲ ἐκείνη ἡ κατάστασις τῆς ἐνταῦθα πολὺ καὶ πάνυ πολύ διενήνοχε. Πρὸς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἑτοιμασμένα τοῖς δικαίοις ἀντιδιαστελλή μενα τὰ τῶν ἀσεβῶν, ἐσχάτη τιμωρία και κρίσις ἀνηλεής τυγχάνει · ἀναλογεῖ γὰρ τῇ καταστάσει ἐκείνῃ ἡ ταύτης κρίσις και τιμωρία. Ελθωμεν λοι πὸν καὶ ἐπὶ τοὺς εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, και δείξωμεν καὶ αὐτοὺς συμφώνως τοῖς παλαιοίς λέγον- τας, ταύτας καὶ μόνας τὰς δύο καταστάσεις παρά Θεοῦ γεγενῆσθαι, ταύτην πρώτην ἐν ᾗ καὶ διάγομεν νῦν, καὶ τὴν μέλλουσαν εἰς ἣν πάντες οι Χριστιανοί ἀφορῶμεν. Διαγράψωμεν οὖν καὶ τὸν πρῶτον τῶν εὐαγγελιστών Ματθαίον λέγοντα περὶ τῶν τοιού- των. ΜΑΤΘΑΙΟΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος πρῶτος τῶν εὐαγγελιστῶν συγγραψάμενος Εὐαγγέλιον. Εὐαγγέλιον δὲ λέγεται ἀγαθῶν πραγμά- των ἀγγελία. Ούτος διωγμού γενομένων ἐν Ἱεροσο λύμοις ὔτε τὸν Στέφανον ἐπιβοβόλησαν. μέλλων καὶ αὐτὸς τὰ Ἱεροσόλυμα καταλιπεῖν, αὐτῆς ἀντων αυτών τινῶν τῶν πιστῶν. ἔγγραφο αὐτοῖς διδασκαλίαν καταλιπεῖν, δοκιμάσας τὴν ἐν σαρκὶ μοίλον ἐπὶ γῆς διατριβήν τοῦ Κυρίου, αὐτοῖς ἀνεγράψατ' εἰκόνα πολιτείας ἐναρέτου, καὶ διαγωγής ουρανίου, καὶ ἐνα θέου αναστροφής, αὐτοὺς διδάξει προθέμενος. Τοῦτον οὖν τὴν σκοπών αποτώ ων αρχεται ταῖς ἑαυτοῦ συγ ?. 25. ν. μιο TOPOGRAFHLE CHRISTIANÆ LIB. V 2:0 A quemadmodum here vita longe praestat illi, quam a | Cor. 11, Matth. C ntero matris agebamus. Nobisenm enim reputare opus est, quo pacto degelamus in utero; in tene- bris, iu sanguine, in phlegmate, bili. lato, stercore, in immunditiis omnimodis, in fetore versantes, inque omni rerum ignorantia. În hane autem vitam ingressi, longe alia videmus, quorum experimen tum nondum ceperamus, liberiorem extensionem, aeris respirationem, pulcherrime lucis voluptatem et usuni, mundi compositionem, sapientissimi arti- ficis opus, idque Dei cognitionis lumine repleti ; quæ omnia, dum in utero essemus, neque noSSC, neque cogitatione assequi, neque audire, neque vel uno corum frui poteramus. Pari modo futurum sta- tum, præsenti omnino præstantiorem, dum in hac vita sumus, intelligere prorsus aut imaginari nequi- mus, nisi intra res ipsas constituamur. Nam, inquit, Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis 65. ascenderunt, qua praparavit Deus diligentibus se Sicut ergo commune in hac vita donuin omnibus Deus clargitus est, dum solem oriri facit super justos et injustos, ac pluit super bonos et peccatores “; et in futura vita commune donum omnil:us imper- vitam tit, immortalitatem scilicet, incorruptionem, et immutabilitatem : verum quisque secundum pri- stina opera, sive regnum, sive supplicium, sive ascensum in cœluın, sive commorationem circa terram, aut deuique medium quemdam statum sibi procurat et pertrahit. Isthæc porro omnia æterna et infinita sunt, sive bona, sive pessima. Ille vern status a præsenti multum, imo immane quantum differt. Quod si bona justis præparata cum im- piorum poenis comparentur, hæc sane extremo supplicio ac pro immitissima damnatione habeantur: damnatio quippe et supplicium ad illam vitam proportione quadam confertur. Restat ut ostenda- ad evangelistas et apostolos transeamus, musque eos, cum priscis consonantes, duos illos solum status a Deo adornatos esse declarare; vide- D ita licet hunc praesentem in quo nunc degimus, et fu- turum ad quem Christiani omnes respicimus. Jam a primo evangelistarum Matthæo, his de rebus lo- quente, scribere aggrediamur. MATTHEUS EVANGELISTA. lic evangelistarum primus Evangelium suum scripsit. Evangelium autcm dicitur bonarum rerum nuntium. Hic facta Hierosolymis persecutione, cum lapidatus Stephanus est, Jerosolymis discessurus, rogantibus quibusdam fidelibus, ut sibi doctrinam scripto consignatam relinqueret, ut experimento Hoverat, carnalem Domini in terra cenversationem eis descripsit, ut probi instituti, cuelestis vita, di- vinæque conversationis imaginem ipsis traderet. Hoc itaque sopa insistens, librum suum sic orali- tur, Liber generationis Jean Chriaci, filii Duckd, filii

χουσα, τῶν ἐνταῦθα· ὥσπερ κρείττων ὑπάρχει ἡ βίος ότι οὗτος, τοῦ ὅτε ἦμεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ἡμῶν. ᾿Αναλογίσασθαι γὰρ δεῖ πῶς ἡμεν ἔσωθεν τῆς κοιλίας διάγοντες· ἐν σκότῳ, ἐν αἵματι, ἐν φλέγματι, ἐν χολῇ, καὶ βορβόρῳ, καὶ κόπρῳ, καὶ πάσῃ ἀκαθαρ σίᾳ, καὶ δυσωδία συμφυρόμενοι, καὶ ἐν πάσῃ ἀγνω- σία ὑπάρχοντες· παρακύψαντες δὲ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, Στερά τινα θεωροῦμεν, ὧν τὴν πεῖραν οὔπω παρει λήφαμεν, ἀνέσεως ἔκτασιν, ἀέρος ἀναπνοήν, ἀπό λαυσιν φωτός καλλίστου, κατασκευὴν κόσμου, τεχνί του καὶ πανσέρου δημιούργημα, καὶ γνώσεως Θεοῦ ἐμπιπλάμενοι· ἅπερ πάντα οὔτε εἰδέναι ἡμᾶς δυνα τὸν οὔτε ἐνθυμηθῆναι, οὔτε ἀκοῦσαι, οὔτε ἀπολαύ σας ἑνὸς τούτων, ἔτι ὄντας ἐν τῇ κοιλία. (1ὕτως καὶ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν καθόλου κρείττονα τυγχά νουσαν τῶν ἐνταῦθα, ἀδύνατον ἡμᾶς ἀναλογίσασθαι, " ἔτι ὄντας ἐν τούτῳ τῷ βίῳ, ἢ ἐνθυμηθῆναι ἡ φαντα σθήναι, εἰ μὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων γενώμε θα· Α γὰρ ἐφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖν οὐκ ἤκοι- σε, φησὶν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέτη. Ο ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. "Ωσπερ τοίνυν ἐνταῦθα κοινὸν δῶρον ἅπασι κεχάριστα, δ Θεός, τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ βρέχων ἐπ' ἀγαθοὺς καὶ πονηρούς, οὕτω καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κοινὸν δῶρον πᾶσι χωρίζε ται, ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ζωὴν, καὶ ἀτρε πτότητα· κατὰ δὲ τὰς προτέρας πράξεις έκαστος ἑαυτῷ ἐφέλκεται, εἴτε τὴν βασιλείαν, εἴτε τὴν τιμω ρίαν, εἴτε ἄνοδον ἐν οὐρανῷ, εἴτε μονὴν περὶ τὴν γῆν, εἴτε περὶ τὴν μέσην τάξιν. Πάντα δὲ αἰώνια καὶ ἀπέραντα τυγχάνει, καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ τοῦ των χείριστα. Καθόλου δὲ ἐκείνη ἡ κατάστασις τῆς ἐνταῦθα πολὺ καὶ πάνυ πολύ διενήνοχε. Πρὸς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἑτοιμασμένα τοῖς δικαίοις ἀντιδιαστελλή μενα τὰ τῶν ἀσεβῶν, ἐσχάτη τιμωρία και κρίσις ἀνηλεής τυγχάνει · ἀναλογεῖ γὰρ τῇ καταστάσει ἐκείνῃ ἡ ταύτης κρίσις και τιμωρία. Ελθωμεν λοι πὸν καὶ ἐπὶ τοὺς εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, και δείξωμεν καὶ αὐτοὺς συμφώνως τοῖς παλαιοίς λέγον- τας, ταύτας καὶ μόνας τὰς δύο καταστάσεις παρά Θεοῦ γεγενῆσθαι, ταύτην πρώτην ἐν ᾗ καὶ διάγομεν νῦν, καὶ τὴν μέλλουσαν εἰς ἣν πάντες οι Χριστιανοί ἀφορῶμεν. Διαγράψωμεν οὖν καὶ τὸν πρῶτον τῶν εὐαγγελιστών Ματθαίον λέγοντα περὶ τῶν τοιού- των. ΜΑΤΘΑΙΟΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος πρῶτος τῶν εὐαγγελιστῶν συγγραψάμενος Εὐαγγέλιον. Εὐαγγέλιον δὲ λέγεται ἀγαθῶν πραγμά- των ἀγγελία. Ούτος διωγμού γενομένων ἐν Ἱεροσο λύμοις ὔτε τὸν Στέφανον ἐπιβοβόλησαν. μέλλων καὶ αὐτὸς τὰ Ἱεροσόλυμα καταλιπεῖν, αὐτῆς ἀντων αυτών τινῶν τῶν πιστῶν. ἔγγραφο αὐτοῖς διδασκαλίαν καταλιπεῖν, δοκιμάσας τὴν ἐν σαρκὶ μοίλον ἐπὶ γῆς διατριβήν τοῦ Κυρίου, αὐτοῖς ἀνεγράψατ' εἰκόνα πολιτείας ἐναρέτου, καὶ διαγωγής ουρανίου, καὶ ἐνα θέου αναστροφής, αὐτοὺς διδάξει προθέμενος. Τοῦτον οὖν τὴν σκοπών αποτώ ων αρχεται ταῖς ἑαυτοῦ συγ ?. 25. ν. μιο TOPOGRAFHLE CHRISTIANÆ LIB. V 2:0 A quemadmodum here vita longe praestat illi, quam a | Cor. 11, Matth. C ntero matris agebamus. Nobisenm enim reputare opus est, quo pacto degelamus in utero; in tene- bris, iu sanguine, in phlegmate, bili. lato, stercore, in immunditiis omnimodis, in fetore versantes, inque omni rerum ignorantia. În hane autem vitam ingressi, longe alia videmus, quorum experimen tum nondum ceperamus, liberiorem extensionem, aeris respirationem, pulcherrime lucis voluptatem et usuni, mundi compositionem, sapientissimi arti- ficis opus, idque Dei cognitionis lumine repleti ; quæ omnia, dum in utero essemus, neque noSSC, neque cogitatione assequi, neque audire, neque vel uno corum frui poteramus. Pari modo futurum sta- tum, præsenti omnino præstantiorem, dum in hac vita sumus, intelligere prorsus aut imaginari nequi- mus, nisi intra res ipsas constituamur. Nam, inquit, Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis 65. ascenderunt, qua praparavit Deus diligentibus se Sicut ergo commune in hac vita donuin omnibus Deus clargitus est, dum solem oriri facit super justos et injustos, ac pluit super bonos et peccatores “; et in futura vita commune donum omnil:us imper- vitam tit, immortalitatem scilicet, incorruptionem, et immutabilitatem : verum quisque secundum pri- stina opera, sive regnum, sive supplicium, sive ascensum in cœluın, sive commorationem circa terram, aut deuique medium quemdam statum sibi procurat et pertrahit. Isthæc porro omnia æterna et infinita sunt, sive bona, sive pessima. Ille vern status a præsenti multum, imo immane quantum differt. Quod si bona justis præparata cum im- piorum poenis comparentur, hæc sane extremo supplicio ac pro immitissima damnatione habeantur: damnatio quippe et supplicium ad illam vitam proportione quadam confertur. Restat ut ostenda- ad evangelistas et apostolos transeamus, musque eos, cum priscis consonantes, duos illos solum status a Deo adornatos esse declarare; vide- D ita licet hunc praesentem in quo nunc degimus, et fu- turum ad quem Christiani omnes respicimus. Jam a primo evangelistarum Matthæo, his de rebus lo- quente, scribere aggrediamur. MATTHEUS EVANGELISTA. lic evangelistarum primus Evangelium suum scripsit. Evangelium autcm dicitur bonarum rerum nuntium. Hic facta Hierosolymis persecutione, cum lapidatus Stephanus est, Jerosolymis discessurus, rogantibus quibusdam fidelibus, ut sibi doctrinam scripto consignatam relinqueret, ut experimento Hoverat, carnalem Domini in terra cenversationem eis descripsit, ut probi instituti, cuelestis vita, di- vinæque conversationis imaginem ipsis traderet. Hoc itaque sopa insistens, librum suum sic orali- tur, Liber generationis Jean Chriaci, filii Duckd, filii

χουσα, τῶν ἐνταῦθα· ὥσπερ κρείττων ὑπάρχει ἡ βίος ότι οὗτος, τοῦ ὅτε ἦμεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ἡμῶν. ᾿Αναλογίσασθαι γὰρ δεῖ πῶς ἡμεν ἔσωθεν τῆς κοιλίας διάγοντες· ἐν σκότῳ, ἐν αἵματι, ἐν φλέγματι, ἐν χολῇ, καὶ βορβόρῳ, καὶ κόπρῳ, καὶ πάσῃ ἀκαθαρ σίᾳ, καὶ δυσωδία συμφυρόμενοι, καὶ ἐν πάσῃ ἀγνω- σία ὑπάρχοντες· παρακύψαντες δὲ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, Στερά τινα θεωροῦμεν, ὧν τὴν πεῖραν οὔπω παρει λήφαμεν, ἀνέσεως ἔκτασιν, ἀέρος ἀναπνοήν, ἀπό λαυσιν φωτός καλλίστου, κατασκευὴν κόσμου, τεχνί του καὶ πανσέρου δημιούργημα, καὶ γνώσεως Θεοῦ ἐμπιπλάμενοι· ἅπερ πάντα οὔτε εἰδέναι ἡμᾶς δυνα τὸν οὔτε ἐνθυμηθῆναι, οὔτε ἀκοῦσαι, οὔτε ἀπολαύ σας ἑνὸς τούτων, ἔτι ὄντας ἐν τῇ κοιλία. (1ὕτως καὶ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν καθόλου κρείττονα τυγχά νουσαν τῶν ἐνταῦθα, ἀδύνατον ἡμᾶς ἀναλογίσασθαι, " ἔτι ὄντας ἐν τούτῳ τῷ βίῳ, ἢ ἐνθυμηθῆναι ἡ φαντα σθήναι, εἰ μὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων γενώμε θα· Α γὰρ ἐφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖν οὐκ ἤκοι- σε, φησὶν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέτη. Ο ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. "Ωσπερ τοίνυν ἐνταῦθα κοινὸν δῶρον ἅπασι κεχάριστα, δ Θεός, τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ βρέχων ἐπ' ἀγαθοὺς καὶ πονηρούς, οὕτω καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κοινὸν δῶρον πᾶσι χωρίζε ται, ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ζωὴν, καὶ ἀτρε πτότητα· κατὰ δὲ τὰς προτέρας πράξεις έκαστος ἑαυτῷ ἐφέλκεται, εἴτε τὴν βασιλείαν, εἴτε τὴν τιμω ρίαν, εἴτε ἄνοδον ἐν οὐρανῷ, εἴτε μονὴν περὶ τὴν γῆν, εἴτε περὶ τὴν μέσην τάξιν. Πάντα δὲ αἰώνια καὶ ἀπέραντα τυγχάνει, καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ τοῦ των χείριστα. Καθόλου δὲ ἐκείνη ἡ κατάστασις τῆς ἐνταῦθα πολὺ καὶ πάνυ πολύ διενήνοχε. Πρὸς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἑτοιμασμένα τοῖς δικαίοις ἀντιδιαστελλή μενα τὰ τῶν ἀσεβῶν, ἐσχάτη τιμωρία και κρίσις ἀνηλεής τυγχάνει · ἀναλογεῖ γὰρ τῇ καταστάσει ἐκείνῃ ἡ ταύτης κρίσις και τιμωρία. Ελθωμεν λοι πὸν καὶ ἐπὶ τοὺς εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, και δείξωμεν καὶ αὐτοὺς συμφώνως τοῖς παλαιοίς λέγον- τας, ταύτας καὶ μόνας τὰς δύο καταστάσεις παρά Θεοῦ γεγενῆσθαι, ταύτην πρώτην ἐν ᾗ καὶ διάγομεν νῦν, καὶ τὴν μέλλουσαν εἰς ἣν πάντες οι Χριστιανοί ἀφορῶμεν. Διαγράψωμεν οὖν καὶ τὸν πρῶτον τῶν εὐαγγελιστών Ματθαίον λέγοντα περὶ τῶν τοιού- των. ΜΑΤΘΑΙΟΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος πρῶτος τῶν εὐαγγελιστῶν συγγραψάμενος Εὐαγγέλιον. Εὐαγγέλιον δὲ λέγεται ἀγαθῶν πραγμά- των ἀγγελία. Ούτος διωγμού γενομένων ἐν Ἱεροσο λύμοις ὔτε τὸν Στέφανον ἐπιβοβόλησαν. μέλλων καὶ αὐτὸς τὰ Ἱεροσόλυμα καταλιπεῖν, αὐτῆς ἀντων αυτών τινῶν τῶν πιστῶν. ἔγγραφο αὐτοῖς διδασκαλίαν καταλιπεῖν, δοκιμάσας τὴν ἐν σαρκὶ μοίλον ἐπὶ γῆς διατριβήν τοῦ Κυρίου, αὐτοῖς ἀνεγράψατ' εἰκόνα πολιτείας ἐναρέτου, καὶ διαγωγής ουρανίου, καὶ ἐνα θέου αναστροφής, αὐτοὺς διδάξει προθέμενος. Τοῦτον οὖν τὴν σκοπών αποτώ ων αρχεται ταῖς ἑαυτοῦ συγ ?. 25. ν. μιο TOPOGRAFHLE CHRISTIANÆ LIB. V 2:0 A quemadmodum here vita longe praestat illi, quam a | Cor. 11, Matth. C ntero matris agebamus. Nobisenm enim reputare opus est, quo pacto degelamus in utero; in tene- bris, iu sanguine, in phlegmate, bili. lato, stercore, in immunditiis omnimodis, in fetore versantes, inque omni rerum ignorantia. În hane autem vitam ingressi, longe alia videmus, quorum experimen tum nondum ceperamus, liberiorem extensionem, aeris respirationem, pulcherrime lucis voluptatem et usuni, mundi compositionem, sapientissimi arti- ficis opus, idque Dei cognitionis lumine repleti ; quæ omnia, dum in utero essemus, neque noSSC, neque cogitatione assequi, neque audire, neque vel uno corum frui poteramus. Pari modo futurum sta- tum, præsenti omnino præstantiorem, dum in hac vita sumus, intelligere prorsus aut imaginari nequi- mus, nisi intra res ipsas constituamur. Nam, inquit, Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis 65. ascenderunt, qua praparavit Deus diligentibus se Sicut ergo commune in hac vita donuin omnibus Deus clargitus est, dum solem oriri facit super justos et injustos, ac pluit super bonos et peccatores “; et in futura vita commune donum omnil:us imper- vitam tit, immortalitatem scilicet, incorruptionem, et immutabilitatem : verum quisque secundum pri- stina opera, sive regnum, sive supplicium, sive ascensum in cœluın, sive commorationem circa terram, aut deuique medium quemdam statum sibi procurat et pertrahit. Isthæc porro omnia æterna et infinita sunt, sive bona, sive pessima. Ille vern status a præsenti multum, imo immane quantum differt. Quod si bona justis præparata cum im- piorum poenis comparentur, hæc sane extremo supplicio ac pro immitissima damnatione habeantur: damnatio quippe et supplicium ad illam vitam proportione quadam confertur. Restat ut ostenda- ad evangelistas et apostolos transeamus, musque eos, cum priscis consonantes, duos illos solum status a Deo adornatos esse declarare; vide- D ita licet hunc praesentem in quo nunc degimus, et fu- turum ad quem Christiani omnes respicimus. Jam a primo evangelistarum Matthæo, his de rebus lo- quente, scribere aggrediamur. MATTHEUS EVANGELISTA. lic evangelistarum primus Evangelium suum scripsit. Evangelium autcm dicitur bonarum rerum nuntium. Hic facta Hierosolymis persecutione, cum lapidatus Stephanus est, Jerosolymis discessurus, rogantibus quibusdam fidelibus, ut sibi doctrinam scripto consignatam relinqueret, ut experimento Hoverat, carnalem Domini in terra cenversationem eis descripsit, ut probi instituti, cuelestis vita, di- vinæque conversationis imaginem ipsis traderet. Hoc itaque sopa insistens, librum suum sic orali- tur, Liber generationis Jean Chriaci, filii Duckd, filii

χουσα, τῶν ἐνταῦθα· ὥσπερ κρείττων ὑπάρχει ἡ βίος ότι οὗτος, τοῦ ὅτε ἦμεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ἡμῶν. ᾿Αναλογίσασθαι γὰρ δεῖ πῶς ἡμεν ἔσωθεν τῆς κοιλίας διάγοντες· ἐν σκότῳ, ἐν αἵματι, ἐν φλέγματι, ἐν χολῇ, καὶ βορβόρῳ, καὶ κόπρῳ, καὶ πάσῃ ἀκαθαρ σίᾳ, καὶ δυσωδία συμφυρόμενοι, καὶ ἐν πάσῃ ἀγνω- σία ὑπάρχοντες· παρακύψαντες δὲ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, Στερά τινα θεωροῦμεν, ὧν τὴν πεῖραν οὔπω παρει λήφαμεν, ἀνέσεως ἔκτασιν, ἀέρος ἀναπνοήν, ἀπό λαυσιν φωτός καλλίστου, κατασκευὴν κόσμου, τεχνί του καὶ πανσέρου δημιούργημα, καὶ γνώσεως Θεοῦ ἐμπιπλάμενοι· ἅπερ πάντα οὔτε εἰδέναι ἡμᾶς δυνα τὸν οὔτε ἐνθυμηθῆναι, οὔτε ἀκοῦσαι, οὔτε ἀπολαύ σας ἑνὸς τούτων, ἔτι ὄντας ἐν τῇ κοιλία. (1ὕτως καὶ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν καθόλου κρείττονα τυγχά νουσαν τῶν ἐνταῦθα, ἀδύνατον ἡμᾶς ἀναλογίσασθαι, " ἔτι ὄντας ἐν τούτῳ τῷ βίῳ, ἢ ἐνθυμηθῆναι ἡ φαντα σθήναι, εἰ μὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων γενώμε θα· Α γὰρ ἐφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖν οὐκ ἤκοι- σε, φησὶν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέτη. Ο ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. "Ωσπερ τοίνυν ἐνταῦθα κοινὸν δῶρον ἅπασι κεχάριστα, δ Θεός, τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ βρέχων ἐπ' ἀγαθοὺς καὶ πονηρούς, οὕτω καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κοινὸν δῶρον πᾶσι χωρίζε ται, ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ζωὴν, καὶ ἀτρε πτότητα· κατὰ δὲ τὰς προτέρας πράξεις έκαστος ἑαυτῷ ἐφέλκεται, εἴτε τὴν βασιλείαν, εἴτε τὴν τιμω ρίαν, εἴτε ἄνοδον ἐν οὐρανῷ, εἴτε μονὴν περὶ τὴν γῆν, εἴτε περὶ τὴν μέσην τάξιν. Πάντα δὲ αἰώνια καὶ ἀπέραντα τυγχάνει, καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ τοῦ των χείριστα. Καθόλου δὲ ἐκείνη ἡ κατάστασις τῆς ἐνταῦθα πολὺ καὶ πάνυ πολύ διενήνοχε. Πρὸς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἑτοιμασμένα τοῖς δικαίοις ἀντιδιαστελλή μενα τὰ τῶν ἀσεβῶν, ἐσχάτη τιμωρία και κρίσις ἀνηλεής τυγχάνει · ἀναλογεῖ γὰρ τῇ καταστάσει ἐκείνῃ ἡ ταύτης κρίσις και τιμωρία. Ελθωμεν λοι πὸν καὶ ἐπὶ τοὺς εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, και δείξωμεν καὶ αὐτοὺς συμφώνως τοῖς παλαιοίς λέγον- τας, ταύτας καὶ μόνας τὰς δύο καταστάσεις παρά Θεοῦ γεγενῆσθαι, ταύτην πρώτην ἐν ᾗ καὶ διάγομεν νῦν, καὶ τὴν μέλλουσαν εἰς ἣν πάντες οι Χριστιανοί ἀφορῶμεν. Διαγράψωμεν οὖν καὶ τὸν πρῶτον τῶν εὐαγγελιστών Ματθαίον λέγοντα περὶ τῶν τοιού- των. ΜΑΤΘΑΙΟΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος πρῶτος τῶν εὐαγγελιστῶν συγγραψάμενος Εὐαγγέλιον. Εὐαγγέλιον δὲ λέγεται ἀγαθῶν πραγμά- των ἀγγελία. Ούτος διωγμού γενομένων ἐν Ἱεροσο λύμοις ὔτε τὸν Στέφανον ἐπιβοβόλησαν. μέλλων καὶ αὐτὸς τὰ Ἱεροσόλυμα καταλιπεῖν, αὐτῆς ἀντων αυτών τινῶν τῶν πιστῶν. ἔγγραφο αὐτοῖς διδασκαλίαν καταλιπεῖν, δοκιμάσας τὴν ἐν σαρκὶ μοίλον ἐπὶ γῆς διατριβήν τοῦ Κυρίου, αὐτοῖς ἀνεγράψατ' εἰκόνα πολιτείας ἐναρέτου, καὶ διαγωγής ουρανίου, καὶ ἐνα θέου αναστροφής, αὐτοὺς διδάξει προθέμενος. Τοῦτον οὖν τὴν σκοπών αποτώ ων αρχεται ταῖς ἑαυτοῦ συγ ?. 25. ν. μιο TOPOGRAFHLE CHRISTIANÆ LIB. V 2:0 A quemadmodum here vita longe praestat illi, quam a | Cor. 11, Matth. C ntero matris agebamus. Nobisenm enim reputare opus est, quo pacto degelamus in utero; in tene- bris, iu sanguine, in phlegmate, bili. lato, stercore, in immunditiis omnimodis, in fetore versantes, inque omni rerum ignorantia. În hane autem vitam ingressi, longe alia videmus, quorum experimen tum nondum ceperamus, liberiorem extensionem, aeris respirationem, pulcherrime lucis voluptatem et usuni, mundi compositionem, sapientissimi arti- ficis opus, idque Dei cognitionis lumine repleti ; quæ omnia, dum in utero essemus, neque noSSC, neque cogitatione assequi, neque audire, neque vel uno corum frui poteramus. Pari modo futurum sta- tum, præsenti omnino præstantiorem, dum in hac vita sumus, intelligere prorsus aut imaginari nequi- mus, nisi intra res ipsas constituamur. Nam, inquit, Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis 65. ascenderunt, qua praparavit Deus diligentibus se Sicut ergo commune in hac vita donuin omnibus Deus clargitus est, dum solem oriri facit super justos et injustos, ac pluit super bonos et peccatores “; et in futura vita commune donum omnil:us imper- vitam tit, immortalitatem scilicet, incorruptionem, et immutabilitatem : verum quisque secundum pri- stina opera, sive regnum, sive supplicium, sive ascensum in cœluın, sive commorationem circa terram, aut deuique medium quemdam statum sibi procurat et pertrahit. Isthæc porro omnia æterna et infinita sunt, sive bona, sive pessima. Ille vern status a præsenti multum, imo immane quantum differt. Quod si bona justis præparata cum im- piorum poenis comparentur, hæc sane extremo supplicio ac pro immitissima damnatione habeantur: damnatio quippe et supplicium ad illam vitam proportione quadam confertur. Restat ut ostenda- ad evangelistas et apostolos transeamus, musque eos, cum priscis consonantes, duos illos solum status a Deo adornatos esse declarare; vide- D ita licet hunc praesentem in quo nunc degimus, et fu- turum ad quem Christiani omnes respicimus. Jam a primo evangelistarum Matthæo, his de rebus lo- quente, scribere aggrediamur. MATTHEUS EVANGELISTA. lic evangelistarum primus Evangelium suum scripsit. Evangelium autcm dicitur bonarum rerum nuntium. Hic facta Hierosolymis persecutione, cum lapidatus Stephanus est, Jerosolymis discessurus, rogantibus quibusdam fidelibus, ut sibi doctrinam scripto consignatam relinqueret, ut experimento Hoverat, carnalem Domini in terra cenversationem eis descripsit, ut probi instituti, cuelestis vita, di- vinæque conversationis imaginem ipsis traderet. Hoc itaque sopa insistens, librum suum sic orali- tur, Liber generationis Jean Chriaci, filii Duckd, filii

χουσα, τῶν ἐνταῦθα· ὥσπερ κρείττων ὑπάρχει ἡ βίος ότι οὗτος, τοῦ ὅτε ἦμεν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ἡμῶν. ᾿Αναλογίσασθαι γὰρ δεῖ πῶς ἡμεν ἔσωθεν τῆς κοιλίας διάγοντες· ἐν σκότῳ, ἐν αἵματι, ἐν φλέγματι, ἐν χολῇ, καὶ βορβόρῳ, καὶ κόπρῳ, καὶ πάσῃ ἀκαθαρ σίᾳ, καὶ δυσωδία συμφυρόμενοι, καὶ ἐν πάσῃ ἀγνω- σία ὑπάρχοντες· παρακύψαντες δὲ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, Στερά τινα θεωροῦμεν, ὧν τὴν πεῖραν οὔπω παρει λήφαμεν, ἀνέσεως ἔκτασιν, ἀέρος ἀναπνοήν, ἀπό λαυσιν φωτός καλλίστου, κατασκευὴν κόσμου, τεχνί του καὶ πανσέρου δημιούργημα, καὶ γνώσεως Θεοῦ ἐμπιπλάμενοι· ἅπερ πάντα οὔτε εἰδέναι ἡμᾶς δυνα τὸν οὔτε ἐνθυμηθῆναι, οὔτε ἀκοῦσαι, οὔτε ἀπολαύ σας ἑνὸς τούτων, ἔτι ὄντας ἐν τῇ κοιλία. (1ὕτως καὶ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν καθόλου κρείττονα τυγχά νουσαν τῶν ἐνταῦθα, ἀδύνατον ἡμᾶς ἀναλογίσασθαι, " ἔτι ὄντας ἐν τούτῳ τῷ βίῳ, ἢ ἐνθυμηθῆναι ἡ φαντα σθήναι, εἰ μὴ ἐντὸς αὐτῶν τῶν πραγμάτων γενώμε θα· Α γὰρ ἐφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖν οὐκ ἤκοι- σε, φησὶν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέτη. Ο ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. "Ωσπερ τοίνυν ἐνταῦθα κοινὸν δῶρον ἅπασι κεχάριστα, δ Θεός, τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ βρέχων ἐπ' ἀγαθοὺς καὶ πονηρούς, οὕτω καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κοινὸν δῶρον πᾶσι χωρίζε ται, ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ζωὴν, καὶ ἀτρε πτότητα· κατὰ δὲ τὰς προτέρας πράξεις έκαστος ἑαυτῷ ἐφέλκεται, εἴτε τὴν βασιλείαν, εἴτε τὴν τιμω ρίαν, εἴτε ἄνοδον ἐν οὐρανῷ, εἴτε μονὴν περὶ τὴν γῆν, εἴτε περὶ τὴν μέσην τάξιν. Πάντα δὲ αἰώνια καὶ ἀπέραντα τυγχάνει, καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ τοῦ των χείριστα. Καθόλου δὲ ἐκείνη ἡ κατάστασις τῆς ἐνταῦθα πολὺ καὶ πάνυ πολύ διενήνοχε. Πρὸς τὰ ἀγαθὰ τὰ ἑτοιμασμένα τοῖς δικαίοις ἀντιδιαστελλή μενα τὰ τῶν ἀσεβῶν, ἐσχάτη τιμωρία και κρίσις ἀνηλεής τυγχάνει · ἀναλογεῖ γὰρ τῇ καταστάσει ἐκείνῃ ἡ ταύτης κρίσις και τιμωρία. Ελθωμεν λοι πὸν καὶ ἐπὶ τοὺς εὐαγγελιστὰς καὶ ἀποστόλους, και δείξωμεν καὶ αὐτοὺς συμφώνως τοῖς παλαιοίς λέγον- τας, ταύτας καὶ μόνας τὰς δύο καταστάσεις παρά Θεοῦ γεγενῆσθαι, ταύτην πρώτην ἐν ᾗ καὶ διάγομεν νῦν, καὶ τὴν μέλλουσαν εἰς ἣν πάντες οι Χριστιανοί ἀφορῶμεν. Διαγράψωμεν οὖν καὶ τὸν πρῶτον τῶν εὐαγγελιστών Ματθαίον λέγοντα περὶ τῶν τοιού- των. ΜΑΤΘΑΙΟΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος πρῶτος τῶν εὐαγγελιστῶν συγγραψάμενος Εὐαγγέλιον. Εὐαγγέλιον δὲ λέγεται ἀγαθῶν πραγμά- των ἀγγελία. Ούτος διωγμού γενομένων ἐν Ἱεροσο λύμοις ὔτε τὸν Στέφανον ἐπιβοβόλησαν. μέλλων καὶ αὐτὸς τὰ Ἱεροσόλυμα καταλιπεῖν, αὐτῆς ἀντων αυτών τινῶν τῶν πιστῶν. ἔγγραφο αὐτοῖς διδασκαλίαν καταλιπεῖν, δοκιμάσας τὴν ἐν σαρκὶ μοίλον ἐπὶ γῆς διατριβήν τοῦ Κυρίου, αὐτοῖς ἀνεγράψατ' εἰκόνα πολιτείας ἐναρέτου, καὶ διαγωγής ουρανίου, καὶ ἐνα θέου αναστροφής, αὐτοὺς διδάξει προθέμενος. Τοῦτον οὖν τὴν σκοπών αποτώ ων αρχεται ταῖς ἑαυτοῦ συγ ?. 25. ν. μιο TOPOGRAFHLE CHRISTIANÆ LIB. V 2:0 A quemadmodum here vita longe praestat illi, quam a | Cor. 11, Matth. C ntero matris agebamus. Nobisenm enim reputare opus est, quo pacto degelamus in utero; in tene- bris, iu sanguine, in phlegmate, bili. lato, stercore, in immunditiis omnimodis, in fetore versantes, inque omni rerum ignorantia. În hane autem vitam ingressi, longe alia videmus, quorum experimen tum nondum ceperamus, liberiorem extensionem, aeris respirationem, pulcherrime lucis voluptatem et usuni, mundi compositionem, sapientissimi arti- ficis opus, idque Dei cognitionis lumine repleti ; quæ omnia, dum in utero essemus, neque noSSC, neque cogitatione assequi, neque audire, neque vel uno corum frui poteramus. Pari modo futurum sta- tum, præsenti omnino præstantiorem, dum in hac vita sumus, intelligere prorsus aut imaginari nequi- mus, nisi intra res ipsas constituamur. Nam, inquit, Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis 65. ascenderunt, qua praparavit Deus diligentibus se Sicut ergo commune in hac vita donuin omnibus Deus clargitus est, dum solem oriri facit super justos et injustos, ac pluit super bonos et peccatores “; et in futura vita commune donum omnil:us imper- vitam tit, immortalitatem scilicet, incorruptionem, et immutabilitatem : verum quisque secundum pri- stina opera, sive regnum, sive supplicium, sive ascensum in cœluın, sive commorationem circa terram, aut deuique medium quemdam statum sibi procurat et pertrahit. Isthæc porro omnia æterna et infinita sunt, sive bona, sive pessima. Ille vern status a præsenti multum, imo immane quantum differt. Quod si bona justis præparata cum im- piorum poenis comparentur, hæc sane extremo supplicio ac pro immitissima damnatione habeantur: damnatio quippe et supplicium ad illam vitam proportione quadam confertur. Restat ut ostenda- ad evangelistas et apostolos transeamus, musque eos, cum priscis consonantes, duos illos solum status a Deo adornatos esse declarare; vide- D ita licet hunc praesentem in quo nunc degimus, et fu- turum ad quem Christiani omnes respicimus. Jam a primo evangelistarum Matthæo, his de rebus lo- quente, scribere aggrediamur. MATTHEUS EVANGELISTA. lic evangelistarum primus Evangelium suum scripsit. Evangelium autcm dicitur bonarum rerum nuntium. Hic facta Hierosolymis persecutione, cum lapidatus Stephanus est, Jerosolymis discessurus, rogantibus quibusdam fidelibus, ut sibi doctrinam scripto consignatam relinqueret, ut experimento Hoverat, carnalem Domini in terra cenversationem eis descripsit, ut probi instituti, cuelestis vita, di- vinæque conversationis imaginem ipsis traderet. Hoc itaque sopa insistens, librum suum sic orali- tur, Liber generationis Jean Chriaci, filii Duckd, filii

ΜΑΡΚΟΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος ὁ δεύτερος, Πέτρου ἐν Ῥώμῃ ἐντειλαμένου αὐτῷ, Μάρκος συγγραψάμενος Εὐαγγέλιον· ὃς ἀρχὴν τοῦ Εὐαγγελίου, ήτοι τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας το βάπτισμα συγγραψάμενος, ο τύπος ἦν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, δι' ἧς εἰς ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον ζωὴν ἀναγεννώμεθα. Εἶτα καὶ αὐτὸς τοὺς πειρασμούς εἰρηκώς, καὶ τὴν νίκην, ὁμοίως καὶ τὴν ἐπιβουλήν, καὶ τὸν θάνατον, καὶ τὴν ἀνάστασιν, ἐτέλεσε την αὐτοῦ Γραφήν. Μέμνηται δὲ καὶ αὐτὸς Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, κηρύττοντος Αγγικέναι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἅπερ πάντα καὶ αὐτὸς σύμφωνα τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ ἐφθέγξατο. Εἷς γὰρ σκοπός ἐστι πάσης τῆς θείας Γραφῆς. Παραγραφή. Καὶ οὗτος τῆς Νέας Διαθήκης κήρυξ ὑπάρχων, ταυτὰ τῷ πρὸ αὐτοῦ ἡμῖν συνέγραψεν, ἐκ τῆς κατὰ τὸ βάπτισμα ἱστορίας ἀρξάμενος· ἥτις καὶ τύπος ἐστὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως· λέγω δὴ τῆς καινῆς καὶ οὐρανίου πολιτείας· ὅπως τε ἐβαπτίσθη, καὶ ἐπολιτεύθη, καὶ ἀπεκτάνθη, καὶ ἀνέστη, καὶ εἰς ούτ ρανοὺς ἀνελήλυθεν· ἔνθα ἐστὶ τῆς δευτέρας κατα- στάσεως ὁ τόπος καὶ ἡ πολιτεία. Δόξα τῷ ἐξ ἀρχῆς ἑτοιμάσαντι καὶ προμηνύσαντι Θεῷ καὶ νῦν πλη- ρώσαντι, καὶ πληροῦντι. Αμήν. ΛΟΥΚΑΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος Λουκᾶς ὁ τρίτος τῶν εὐαγγελιστῶν, ὃς θεω ρήσας πολλοὺς ἐπικεχειρηκότας αναγράψασθαι Εύ- αγγέλια, καὶ ἐκ καρδίας πολλὰ πραττομένους, αὐτὸς τάχιστα πρὸς τὸν ἴδιον μαθητήν Θεόφιλον συγγράφει λέγων, ἀσφαλιζόμενος μὴ παρασυρῆναι τοῖς ἐκείνων πλάσμασι, μηδὲ παρατραπῆναι ὧν πρώτην μεμά. θηκεν· Ἵνα γνῷς, φησὶν, ἀκριβῶς περὶ ὧν κατ- ηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν. Διηγεῖται τοίνυν αὐ- τῷ ὅταπερ καὶ παρέδωκεν αὐτῷ, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς γενέσεως Ἰωάννου, τοῦτο διδάσκων, ὅτι καὶ τοῦ Προ- δρόμου ή γένεσις παράδοξος ήν. Εἶτα τὴν αὐτὴν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα, καὶ αὐτὴν παρα δόξως, διηγησάμενος γεγενῆσθαι κατὰ τὸν τοῦ προ- λαβόντος Ματθαίου σκοπὸν, εἰρηκώς κατὰ ἀναπο δισμὸν τοὺς αὐτοῦ προγόνους· ὡς ἐκ τοῦ Δαυΐδ καὶ τοῦ ᾿Αβραάμ· ἔτι τε παρατείνας ὡς ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ὑπάρχει· μὴ εὑρηκὼς ὑστερόν τινα, ἐπὶ τὸν Θεὸν λοιπὸν ἀνέδραμε, λέγων, τοῦ Θεοῦ, τουτέστι τοῦ ἀρξαμένου τῆς κτίσεως, κατὰ τὸν ἱεροφάντην Μωϋ- σέα, καὶ ποιήσαντος τὸν πρωτόπλαστον Αδάμ. Εἶτα πάλιν καὶ αὐτὸς ὅμοια τοῖς ἄλλοις εἰρηκώς, περὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τῶν πειρασμῶν, ἔτι τε καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεως· μετὰ ταῦτα καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Εὐαγγελίῳ, καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τὴν ἄνοδον αὐτοῦ τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπαγγέλλει, καὶ ὅτι οὕτως πάλιν ἐλεύσεται. Καὶ τελειοῖ καὶ αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ συγγραφὴν, εἰς ἕνα σκοπὸν ἀφορῶν δν πάντες προσ δοκῶσι, τοῦτο διδάσκων καὶ τὸν ἑαυτοῦ μαθητὴν τὸν θεοφιλή Θεόφιλον. * TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A B C MARCUS EVANGELISTA. Hic Marcus secundus est, qui Romæ jussu Petri Evangelium conscripsit, quique Evangelii, sive evan- gelica conversationis initium duxit a baptismnate, quod erat figura resurrectionis ex mortuis, per quam ad immortalem et immutabilem vitam re- generamur. Deinde postquam tentationes ac victo, riam et ipse narraverat, atque insidias, mortem et resurrectionem, demum Scripturam suam claudit. Meminit et ipse quoque Joannis Baptistæ, prædi- cautis appropinquare regnum cœlorum, quæ omnia Ille beati Matthæi Evangelio consona enuntiavit. Unus quippe est totius divinæ Scripturæ scopus. Paragraphe. Et hic quoque Novi Testamenti præco, eadem quæ prior ille nobis conscripsit, orsus ab historia baptismi, qui resurrectionis ex mortuis typus est; videlicet novæ et cœlestis vitæ : narratque quo- modo baptizatus, el conversatus sit, qua ratione mortuus sit, resurrexerit, et in caelos ascenderit, ubi ille secundi status et vitæ locus est. Gloria Deo, qui ab initio hac praeparavit et prae nuntiavit, et nunc implevit et implet. Amen. LUCAS EVANGELISTA. Hic est Lucas, tertius evangelistarum, qui cum videret multos Evangelis describere aggressos esse, ac multa ex se suoque marte confinxisse, statim ad discipulum suum Theophilum rescribit, mo- nens ne eorum confictionibus deciperetur, neu ab iis, quæ prius edidiceral, averteretur, his verbis : Ut cognoscas, inquit, sedulo eorum verborum, de quibus eruditus es, veritatem ". Enarrat igitur ea quæ jam ipsi tradiderat, orsus a Joannis natalibus, narransque Præcursoris queque ortum admiran- dum fuisse. Deinde vero Domini Christi quoque secundum carnem natalia, item mirabilibus plena, enarral, ac, secundum Matthæi scopum, qui ipsum præcesserat, ejus progenitores, retroversus nu- merando, recenset, ac ex Davide et Abrahamo or- tum narrat; hinc vero retrocedens, ex Adamo D prodiisse refert : ac cum neminem ultra reperiat, Luc. 1, 4. » Luc. 1, 38. ad Deum denique recurrit, dicens, qui fuit Dei ", qui scilicet creationem orsus est, secundum sacrunı præconem Moysen, et protoplastum Adamum con- didit. Deinde postquam aliis Evangeliis similia narravit, de baptismale, de tentationibus, praeterea vero de morte et de resurrectione; postea, tam in Evangelio, quam in Actibus, ascensum ejus in cœlum enuntiat, additque sic denuo venturum esse. Et sic ille quoque librum suum claudit, ad unum scopum, quem exspectant onines, respiciens, atque sic erudiens religiosissimum Theophilum discipu- lum suum.

ΜΑΡΚΟΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος ὁ δεύτερος, Πέτρου ἐν Ῥώμῃ ἐντειλαμένου αὐτῷ, Μάρκος συγγραψάμενος Εὐαγγέλιον· ὃς ἀρχὴν τοῦ Εὐαγγελίου, ήτοι τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας το βάπτισμα συγγραψάμενος, ο τύπος ἦν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, δι' ἧς εἰς ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον ζωὴν ἀναγεννώμεθα. Εἶτα καὶ αὐτὸς τοὺς πειρασμούς εἰρηκώς, καὶ τὴν νίκην, ὁμοίως καὶ τὴν ἐπιβουλήν, καὶ τὸν θάνατον, καὶ τὴν ἀνάστασιν, ἐτέλεσε την αὐτοῦ Γραφήν. Μέμνηται δὲ καὶ αὐτὸς Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, κηρύττοντος Αγγικέναι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἅπερ πάντα καὶ αὐτὸς σύμφωνα τῷ μακαρίῳ Ματθαίῳ ἐφθέγξατο. Εἷς γὰρ σκοπός ἐστι πάσης τῆς θείας Γραφῆς. Παραγραφή. Καὶ οὗτος τῆς Νέας Διαθήκης κήρυξ ὑπάρχων, ταυτὰ τῷ πρὸ αὐτοῦ ἡμῖν συνέγραψεν, ἐκ τῆς κατὰ τὸ βάπτισμα ἱστορίας ἀρξάμενος· ἥτις καὶ τύπος ἐστὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως· λέγω δὴ τῆς καινῆς καὶ οὐρανίου πολιτείας· ὅπως τε ἐβαπτίσθη, καὶ ἐπολιτεύθη, καὶ ἀπεκτάνθη, καὶ ἀνέστη, καὶ εἰς ούτ ρανοὺς ἀνελήλυθεν· ἔνθα ἐστὶ τῆς δευτέρας κατα- στάσεως ὁ τόπος καὶ ἡ πολιτεία. Δόξα τῷ ἐξ ἀρχῆς ἑτοιμάσαντι καὶ προμηνύσαντι Θεῷ καὶ νῦν πλη- ρώσαντι, καὶ πληροῦντι. Αμήν. ΛΟΥΚΑΣ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ. Οὗτος Λουκᾶς ὁ τρίτος τῶν εὐαγγελιστῶν, ὃς θεω ρήσας πολλοὺς ἐπικεχειρηκότας αναγράψασθαι Εύ- αγγέλια, καὶ ἐκ καρδίας πολλὰ πραττομένους, αὐτὸς τάχιστα πρὸς τὸν ἴδιον μαθητήν Θεόφιλον συγγράφει λέγων, ἀσφαλιζόμενος μὴ παρασυρῆναι τοῖς ἐκείνων πλάσμασι, μηδὲ παρατραπῆναι ὧν πρώτην μεμά. θηκεν· Ἵνα γνῷς, φησὶν, ἀκριβῶς περὶ ὧν κατ- ηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν. Διηγεῖται τοίνυν αὐ- τῷ ὅταπερ καὶ παρέδωκεν αὐτῷ, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς γενέσεως Ἰωάννου, τοῦτο διδάσκων, ὅτι καὶ τοῦ Προ- δρόμου ή γένεσις παράδοξος ήν. Εἶτα τὴν αὐτὴν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα, καὶ αὐτὴν παρα δόξως, διηγησάμενος γεγενῆσθαι κατὰ τὸν τοῦ προ- λαβόντος Ματθαίου σκοπὸν, εἰρηκώς κατὰ ἀναπο δισμὸν τοὺς αὐτοῦ προγόνους· ὡς ἐκ τοῦ Δαυΐδ καὶ τοῦ ᾿Αβραάμ· ἔτι τε παρατείνας ὡς ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ὑπάρχει· μὴ εὑρηκὼς ὑστερόν τινα, ἐπὶ τὸν Θεὸν λοιπὸν ἀνέδραμε, λέγων, τοῦ Θεοῦ, τουτέστι τοῦ ἀρξαμένου τῆς κτίσεως, κατὰ τὸν ἱεροφάντην Μωϋ- σέα, καὶ ποιήσαντος τὸν πρωτόπλαστον Αδάμ. Εἶτα πάλιν καὶ αὐτὸς ὅμοια τοῖς ἄλλοις εἰρηκώς, περὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τῶν πειρασμῶν, ἔτι τε καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀναστάσεως· μετὰ ταῦτα καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Εὐαγγελίῳ, καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι τὴν ἄνοδον αὐτοῦ τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπαγγέλλει, καὶ ὅτι οὕτως πάλιν ἐλεύσεται. Καὶ τελειοῖ καὶ αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ συγγραφὴν, εἰς ἕνα σκοπὸν ἀφορῶν δν πάντες προσ δοκῶσι, τοῦτο διδάσκων καὶ τὸν ἑαυτοῦ μαθητὴν τὸν θεοφιλή Θεόφιλον. * TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A B C MARCUS EVANGELISTA. Hic Marcus secundus est, qui Romæ jussu Petri Evangelium conscripsit, quique Evangelii, sive evan- gelica conversationis initium duxit a baptismnate, quod erat figura resurrectionis ex mortuis, per quam ad immortalem et immutabilem vitam re- generamur. Deinde postquam tentationes ac victo, riam et ipse narraverat, atque insidias, mortem et resurrectionem, demum Scripturam suam claudit. Meminit et ipse quoque Joannis Baptistæ, prædi- cautis appropinquare regnum cœlorum, quæ omnia Ille beati Matthæi Evangelio consona enuntiavit. Unus quippe est totius divinæ Scripturæ scopus. Paragraphe. Et hic quoque Novi Testamenti præco, eadem quæ prior ille nobis conscripsit, orsus ab historia baptismi, qui resurrectionis ex mortuis typus est; videlicet novæ et cœlestis vitæ : narratque quo- modo baptizatus, el conversatus sit, qua ratione mortuus sit, resurrexerit, et in caelos ascenderit, ubi ille secundi status et vitæ locus est. Gloria Deo, qui ab initio hac praeparavit et prae nuntiavit, et nunc implevit et implet. Amen. LUCAS EVANGELISTA. Hic est Lucas, tertius evangelistarum, qui cum videret multos Evangelis describere aggressos esse, ac multa ex se suoque marte confinxisse, statim ad discipulum suum Theophilum rescribit, mo- nens ne eorum confictionibus deciperetur, neu ab iis, quæ prius edidiceral, averteretur, his verbis : Ut cognoscas, inquit, sedulo eorum verborum, de quibus eruditus es, veritatem ". Enarrat igitur ea quæ jam ipsi tradiderat, orsus a Joannis natalibus, narransque Præcursoris queque ortum admiran- dum fuisse. Deinde vero Domini Christi quoque secundum carnem natalia, item mirabilibus plena, enarral, ac, secundum Matthæi scopum, qui ipsum præcesserat, ejus progenitores, retroversus nu- merando, recenset, ac ex Davide et Abrahamo or- tum narrat; hinc vero retrocedens, ex Adamo D prodiisse refert : ac cum neminem ultra reperiat, Luc. 1, 4. » Luc. 1, 38. ad Deum denique recurrit, dicens, qui fuit Dei ", qui scilicet creationem orsus est, secundum sacrunı præconem Moysen, et protoplastum Adamum con- didit. Deinde postquam aliis Evangeliis similia narravit, de baptismale, de tentationibus, praeterea vero de morte et de resurrectione; postea, tam in Evangelio, quam in Actibus, ascensum ejus in cœlum enuntiat, additque sic denuo venturum esse. Et sic ille quoque librum suum claudit, ad unum scopum, quem exspectant onines, respiciens, atque sic erudiens religiosissimum Theophilum discipu- lum suum.

το Παραγραφή. Καὶ οὗτος ὁ κήρυξ της Νέας Διαθήκης τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις ἐξεῖπεν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς γενέσεως τοῦ Προδρόμου, ἐλθὼν καὶ ἐπὶ τὴν αὐτοῦ γέννησιν, εἰπὼν δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ πολιτείαν· ὁμοίως δὲ καὶ τὴν εὐαγγελικήν, λέγω δὴ βάπτισμα, θάνατον, ἀνά- στασιν, εἰς ὕστερον καὶ αὐτὸς τὴν ἄνοδον τὴν εἰς οὐρανὸν κατήγγειλεν, ἔνθα ἐστὶ τὸ τῆς δευτέρας ἡμῶν καταστάσεως κατοικητήριον. Δόξα τῷ ἐξ ἀρ χῆς ἑτοιμάσαντι, καὶ προμηνύσαντι περὶ τούτων Θεῷ, καὶ νῦν πληρώσαντι, καὶ πληροῦντι. Αμήν. Παραγραφὴ ἑτέρα. Οὗτος πάλιν συνέγραψε τοῦ πλήθους τῆς στρατιᾶς τῶν ἀγγέλων τὴν δοξολογίαν, ἐπὶ τῇ γεννήσει του Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα χαιρόντων καὶ ἀγαλ λιώντων καὶ λεγόντων· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία· τὴν πάλαι κατήφειαν αὐτῶν, τὴν διὰ τὸν πρωτόπλαστον ἄνθρω· πον, νῦν ἀποθέμενοι, χαίροντες ἐπὶ τῇ τοῦ δευτέρου Αδάμ γεννήσει. • ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ. Οὗτος ὁ θεολόγος Ἰωάννης ὁ ἔξαρχος τῶν εὐαγγε λιστῶν, ὁ πλείω πάντων ἀγαπώμενος ὑπὸ τοῦ Χρι- στοῦ, ὁ ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Κυρίου ἀνακεκλιμένος, ὁ ἐκεῖθεν ὡς ἐξ ἀεννάου πηγῆς τὰ μυστήρια ἀρυδ μενος · ᾧ ἐν Ἐφέσῳ διάγοντι ἐπεδόθησαν τῶν ἑτέρων τριῶν εὐαγγελιστῶν ὑπὸ τῶν πιστῶν αἱ συγγραφαί· καὶ δεξάμενος εὖ ἔχειν αὐτὸς ἀπεφήνατο· τινὰ δὲ ἐν αὐτοῖς παραλελείφθαι ἔφη, ἅτινα καὶ ἀναγκαῖον ἦν διηγήσασθαι. Καὶ παρακληθεὶς ὑπὸ τῶν πιστῶν, ἐξέθετο καὶ αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ συγγραφήν, τρόπον τινὰ παραλελειμμένον ἀνεπλήρωσε· οἷον περὶ τοῦ ἐν Κανα γάμου, περὶ Νικοδήμου, περὶ τῆς Σαμαρείτι δος, περὶ τοῦ βασιλικοῦ, περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ, περὶ τοῦ Λαζάρου, περὶ τοῦ τὸν Ἰούδαν ἀγανακτεῖν, διὰ τὴν ἀλείψασαν τον Κύριον μύρω, περὶ τῶν προσελθόντων Ελλήνων, περὶ τοῦ νιπτήρος, καὶ περὶ ἑτέρων διδασκαλιῶν, ἐν μέσῳ εἰρημένων, περὶ τοῦ Παρακλήτου· ἐξαιρέτως δὲ καὶ περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ φανερώς κηρύξας, θεμέλιον τῆς αὐτοῦ συγγραφῆς αὐτῷ προτάξας· ἅπερ ἅπαντα παραλε λειμμένα τοῖς ἄλλοις ἦν. Αρξάμενος τοίνυν ἀπὸ τῆς θεότητος, μετελήλυθεν εὐθέως καὶ ἐπὶ τὴν ἀνθρω πύτητα αὐτοῦ· εἰπὼν καὶ αὐτὸς ὅσα καὶ τοῖς ἄλλοις προείρητο, βάπτισμα, πειρασμούς, θάνατον καὶ ἀνά- στασιν. Εἶτα πάλιν προστίθησιν ὅσα μετὰ τὴν ἀνά- στασιν πεποίηκεν, ὡς τῶν θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθεν, ὡς ἔδειξε τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας καὶ τὴν πλευρὰν, ὡς συνέφαγε καὶ συνέπιεν αὐτοῖς, ὡς συνοδοιπόρησεν, ὡς ἐκράτει τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ ὁρᾶν αὐτὸν, ὡς ὅτι ἐβούλετο ἄθροον πάλιν ἀπελιμ πάνετο, ὡς διδασκαλικῶς τῇ Μαρία ἔλεγε· Μή μου ἅπτου, διδάσκων διὰ τούτων ὡς τῶν ἀθανάτων ἡ διαγωγή μετά θνητῶν οὐχ ἁρμόζει, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν οὐρανῷ ἐστι τῶν ἀθανάτων ἡ διαγωγή. Διὰ τοῦτο καὶ λέγει αὐτῇ ἀπελθεῖν, καὶ εἰπεῖν τοῖς μαθηταῖς, ὅτι ᾿Αναβαίνω εἰς τὸν οὐρανὸν, ἔνθα καὶ ὑμεῖς μέλλετε Paragrapha. COSME INDICOPLEUSTE Hic quoque Novi Testamenti præco, eadem quæ alii protulit, ab ortu Præcursoris iniens, hinc ad ejus natalia progressns, Flius item vitæ genus enar- vaus ; similiterque de evangelica vita edisserens, nempe de baptismo, de morte, de resurrectione, demumque de ascensu in cœlum, ubi secundi no- stri status domicilium exsistit. Gloria Deo qui haec ab initio praeparavit ac praenuntiavit, et jam implevit in diesque implet. Amien, Paragrapla alia. Hic item a multitudine excrcitus angelorum celebratam Dei gloriam conscripsit, quod illi in 0: tu secundum carnem Domini Christi præstitere, gaudentes, exsultantes, ac dicentes: Gloria in al- tissimis Deo, et in terra par, in hominibus benepla- citum 1º ; illam olim corum tristitiam, quam ob protoplastum hominem susceperant depellentes, ac de secundi Adami natalibus lætantes. JOANNES THEOLOGUS. Ilic theologus Joannes evangelistarum princeps, a Christo plus omnibus adamatus, qui supra pe- ctus Domini recubuit, atque inde, ceu ex pereuni fonte, mysteria hausit; cui Ephesi -versanti trium aliorum evangelistarum libri a fidelibus traditi sunt : quos ille acceptos bene habere pronuntiavit : sed quædam in iilis omissa fuisse, quæ enarrare necesse esset. Rogatus autem fidelibus, ipse quoque librum suum edidit, «e quodammodo quod prætermissum fuerat supplevit; exempli causa, de nuptiis in Cana, de Nicodemo, de Samaritana, de regulo, de caeco nato, de Lazaro, de indigna- tione Judæ, quod mulier Dominum unxisset, de accedemibus Græcis, de lotione pedum, ục de aliis ad doctrinam pertinentibus quæ in medio haben- tur, de Paracleto; pracipue vero Christi deitatem clare prædicavit, illudque ceu libri sui funda- mentum præmisit : quæ omnia ab aliis praetermissa fuerant. A deitate igitur orsus, statim ad huma- nitatem ejus progressus est, ac ca omnia narra- vit, quæ jam ab aliis dicta fuerant, baptisma, ten- tationes, mortem, resurrectionem. Deinde vero ea omnia addit, quæ post resurrectionem fecit : quod scilicet januis clausis ingressus sit, quod manus, pedes et latus osteuderit, quod cum ipsis comede- vit et biberit, iterque fecerit, quod oculos eorum continuerit ne viderent ipsum: `quod quoties vel- let confestim evanesceret, quod docentis more Ma- riæ dixerit : Ne me langas ", his doceus immor- talium conversationem cum mortalibus non con- gruere, sed potius in caelo esse. Ideoque jubet il- Jam discedere, ac discipulis nuntiate illud : Ascendo in calum, quo vos eliam ascensuri estis. Haec omn nia cum scripsisset ille, librum suum clausit. umque scopum cum aliis evangelistis habet, quod videlicet ex hoc statu in futurum respicere Luc. 1, 11. T₁ Luc. XX, 17. B D

το Παραγραφή. Καὶ οὗτος ὁ κήρυξ της Νέας Διαθήκης τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις ἐξεῖπεν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς γενέσεως τοῦ Προδρόμου, ἐλθὼν καὶ ἐπὶ τὴν αὐτοῦ γέννησιν, εἰπὼν δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ πολιτείαν· ὁμοίως δὲ καὶ τὴν εὐαγγελικήν, λέγω δὴ βάπτισμα, θάνατον, ἀνά- στασιν, εἰς ὕστερον καὶ αὐτὸς τὴν ἄνοδον τὴν εἰς οὐρανὸν κατήγγειλεν, ἔνθα ἐστὶ τὸ τῆς δευτέρας ἡμῶν καταστάσεως κατοικητήριον. Δόξα τῷ ἐξ ἀρ χῆς ἑτοιμάσαντι, καὶ προμηνύσαντι περὶ τούτων Θεῷ, καὶ νῦν πληρώσαντι, καὶ πληροῦντι. Αμήν. Παραγραφὴ ἑτέρα. Οὗτος πάλιν συνέγραψε τοῦ πλήθους τῆς στρατιᾶς τῶν ἀγγέλων τὴν δοξολογίαν, ἐπὶ τῇ γεννήσει του Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα χαιρόντων καὶ ἀγαλ λιώντων καὶ λεγόντων· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία· τὴν πάλαι κατήφειαν αὐτῶν, τὴν διὰ τὸν πρωτόπλαστον ἄνθρω· πον, νῦν ἀποθέμενοι, χαίροντες ἐπὶ τῇ τοῦ δευτέρου Αδάμ γεννήσει. • ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ. Οὗτος ὁ θεολόγος Ἰωάννης ὁ ἔξαρχος τῶν εὐαγγε λιστῶν, ὁ πλείω πάντων ἀγαπώμενος ὑπὸ τοῦ Χρι- στοῦ, ὁ ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Κυρίου ἀνακεκλιμένος, ὁ ἐκεῖθεν ὡς ἐξ ἀεννάου πηγῆς τὰ μυστήρια ἀρυδ μενος · ᾧ ἐν Ἐφέσῳ διάγοντι ἐπεδόθησαν τῶν ἑτέρων τριῶν εὐαγγελιστῶν ὑπὸ τῶν πιστῶν αἱ συγγραφαί· καὶ δεξάμενος εὖ ἔχειν αὐτὸς ἀπεφήνατο· τινὰ δὲ ἐν αὐτοῖς παραλελείφθαι ἔφη, ἅτινα καὶ ἀναγκαῖον ἦν διηγήσασθαι. Καὶ παρακληθεὶς ὑπὸ τῶν πιστῶν, ἐξέθετο καὶ αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ συγγραφήν, τρόπον τινὰ παραλελειμμένον ἀνεπλήρωσε· οἷον περὶ τοῦ ἐν Κανα γάμου, περὶ Νικοδήμου, περὶ τῆς Σαμαρείτι δος, περὶ τοῦ βασιλικοῦ, περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ, περὶ τοῦ Λαζάρου, περὶ τοῦ τὸν Ἰούδαν ἀγανακτεῖν, διὰ τὴν ἀλείψασαν τον Κύριον μύρω, περὶ τῶν προσελθόντων Ελλήνων, περὶ τοῦ νιπτήρος, καὶ περὶ ἑτέρων διδασκαλιῶν, ἐν μέσῳ εἰρημένων, περὶ τοῦ Παρακλήτου· ἐξαιρέτως δὲ καὶ περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ φανερώς κηρύξας, θεμέλιον τῆς αὐτοῦ συγγραφῆς αὐτῷ προτάξας· ἅπερ ἅπαντα παραλε λειμμένα τοῖς ἄλλοις ἦν. Αρξάμενος τοίνυν ἀπὸ τῆς θεότητος, μετελήλυθεν εὐθέως καὶ ἐπὶ τὴν ἀνθρω πύτητα αὐτοῦ· εἰπὼν καὶ αὐτὸς ὅσα καὶ τοῖς ἄλλοις προείρητο, βάπτισμα, πειρασμούς, θάνατον καὶ ἀνά- στασιν. Εἶτα πάλιν προστίθησιν ὅσα μετὰ τὴν ἀνά- στασιν πεποίηκεν, ὡς τῶν θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθεν, ὡς ἔδειξε τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας καὶ τὴν πλευρὰν, ὡς συνέφαγε καὶ συνέπιεν αὐτοῖς, ὡς συνοδοιπόρησεν, ὡς ἐκράτει τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ ὁρᾶν αὐτὸν, ὡς ὅτι ἐβούλετο ἄθροον πάλιν ἀπελιμ πάνετο, ὡς διδασκαλικῶς τῇ Μαρία ἔλεγε· Μή μου ἅπτου, διδάσκων διὰ τούτων ὡς τῶν ἀθανάτων ἡ διαγωγή μετά θνητῶν οὐχ ἁρμόζει, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν οὐρανῷ ἐστι τῶν ἀθανάτων ἡ διαγωγή. Διὰ τοῦτο καὶ λέγει αὐτῇ ἀπελθεῖν, καὶ εἰπεῖν τοῖς μαθηταῖς, ὅτι ᾿Αναβαίνω εἰς τὸν οὐρανὸν, ἔνθα καὶ ὑμεῖς μέλλετε Paragrapha. COSME INDICOPLEUSTE Hic quoque Novi Testamenti præco, eadem quæ alii protulit, ab ortu Præcursoris iniens, hinc ad ejus natalia progressns, Flius item vitæ genus enar- vaus ; similiterque de evangelica vita edisserens, nempe de baptismo, de morte, de resurrectione, demumque de ascensu in cœlum, ubi secundi no- stri status domicilium exsistit. Gloria Deo qui haec ab initio praeparavit ac praenuntiavit, et jam implevit in diesque implet. Amien, Paragrapla alia. Hic item a multitudine excrcitus angelorum celebratam Dei gloriam conscripsit, quod illi in 0: tu secundum carnem Domini Christi præstitere, gaudentes, exsultantes, ac dicentes: Gloria in al- tissimis Deo, et in terra par, in hominibus benepla- citum 1º ; illam olim corum tristitiam, quam ob protoplastum hominem susceperant depellentes, ac de secundi Adami natalibus lætantes. JOANNES THEOLOGUS. Ilic theologus Joannes evangelistarum princeps, a Christo plus omnibus adamatus, qui supra pe- ctus Domini recubuit, atque inde, ceu ex pereuni fonte, mysteria hausit; cui Ephesi -versanti trium aliorum evangelistarum libri a fidelibus traditi sunt : quos ille acceptos bene habere pronuntiavit : sed quædam in iilis omissa fuisse, quæ enarrare necesse esset. Rogatus autem fidelibus, ipse quoque librum suum edidit, «e quodammodo quod prætermissum fuerat supplevit; exempli causa, de nuptiis in Cana, de Nicodemo, de Samaritana, de regulo, de caeco nato, de Lazaro, de indigna- tione Judæ, quod mulier Dominum unxisset, de accedemibus Græcis, de lotione pedum, ục de aliis ad doctrinam pertinentibus quæ in medio haben- tur, de Paracleto; pracipue vero Christi deitatem clare prædicavit, illudque ceu libri sui funda- mentum præmisit : quæ omnia ab aliis praetermissa fuerant. A deitate igitur orsus, statim ad huma- nitatem ejus progressus est, ac ca omnia narra- vit, quæ jam ab aliis dicta fuerant, baptisma, ten- tationes, mortem, resurrectionem. Deinde vero ea omnia addit, quæ post resurrectionem fecit : quod scilicet januis clausis ingressus sit, quod manus, pedes et latus osteuderit, quod cum ipsis comede- vit et biberit, iterque fecerit, quod oculos eorum continuerit ne viderent ipsum: `quod quoties vel- let confestim evanesceret, quod docentis more Ma- riæ dixerit : Ne me langas ", his doceus immor- talium conversationem cum mortalibus non con- gruere, sed potius in caelo esse. Ideoque jubet il- Jam discedere, ac discipulis nuntiate illud : Ascendo in calum, quo vos eliam ascensuri estis. Haec omn nia cum scripsisset ille, librum suum clausit. umque scopum cum aliis evangelistis habet, quod videlicet ex hoc statu in futurum respicere Luc. 1, 11. T₁ Luc. XX, 17. B D

το Παραγραφή. Καὶ οὗτος ὁ κήρυξ της Νέας Διαθήκης τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις ἐξεῖπεν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς γενέσεως τοῦ Προδρόμου, ἐλθὼν καὶ ἐπὶ τὴν αὐτοῦ γέννησιν, εἰπὼν δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ πολιτείαν· ὁμοίως δὲ καὶ τὴν εὐαγγελικήν, λέγω δὴ βάπτισμα, θάνατον, ἀνά- στασιν, εἰς ὕστερον καὶ αὐτὸς τὴν ἄνοδον τὴν εἰς οὐρανὸν κατήγγειλεν, ἔνθα ἐστὶ τὸ τῆς δευτέρας ἡμῶν καταστάσεως κατοικητήριον. Δόξα τῷ ἐξ ἀρ χῆς ἑτοιμάσαντι, καὶ προμηνύσαντι περὶ τούτων Θεῷ, καὶ νῦν πληρώσαντι, καὶ πληροῦντι. Αμήν. Παραγραφὴ ἑτέρα. Οὗτος πάλιν συνέγραψε τοῦ πλήθους τῆς στρατιᾶς τῶν ἀγγέλων τὴν δοξολογίαν, ἐπὶ τῇ γεννήσει του Δεσπότου Χριστοῦ κατὰ σάρκα χαιρόντων καὶ ἀγαλ λιώντων καὶ λεγόντων· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία· τὴν πάλαι κατήφειαν αὐτῶν, τὴν διὰ τὸν πρωτόπλαστον ἄνθρω· πον, νῦν ἀποθέμενοι, χαίροντες ἐπὶ τῇ τοῦ δευτέρου Αδάμ γεννήσει. • ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ. Οὗτος ὁ θεολόγος Ἰωάννης ὁ ἔξαρχος τῶν εὐαγγε λιστῶν, ὁ πλείω πάντων ἀγαπώμενος ὑπὸ τοῦ Χρι- στοῦ, ὁ ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Κυρίου ἀνακεκλιμένος, ὁ ἐκεῖθεν ὡς ἐξ ἀεννάου πηγῆς τὰ μυστήρια ἀρυδ μενος · ᾧ ἐν Ἐφέσῳ διάγοντι ἐπεδόθησαν τῶν ἑτέρων τριῶν εὐαγγελιστῶν ὑπὸ τῶν πιστῶν αἱ συγγραφαί· καὶ δεξάμενος εὖ ἔχειν αὐτὸς ἀπεφήνατο· τινὰ δὲ ἐν αὐτοῖς παραλελείφθαι ἔφη, ἅτινα καὶ ἀναγκαῖον ἦν διηγήσασθαι. Καὶ παρακληθεὶς ὑπὸ τῶν πιστῶν, ἐξέθετο καὶ αὐτὸς τὴν ἑαυτοῦ συγγραφήν, τρόπον τινὰ παραλελειμμένον ἀνεπλήρωσε· οἷον περὶ τοῦ ἐν Κανα γάμου, περὶ Νικοδήμου, περὶ τῆς Σαμαρείτι δος, περὶ τοῦ βασιλικοῦ, περὶ τοῦ ἐκ γενετής τυφλοῦ, περὶ τοῦ Λαζάρου, περὶ τοῦ τὸν Ἰούδαν ἀγανακτεῖν, διὰ τὴν ἀλείψασαν τον Κύριον μύρω, περὶ τῶν προσελθόντων Ελλήνων, περὶ τοῦ νιπτήρος, καὶ περὶ ἑτέρων διδασκαλιῶν, ἐν μέσῳ εἰρημένων, περὶ τοῦ Παρακλήτου· ἐξαιρέτως δὲ καὶ περὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ φανερώς κηρύξας, θεμέλιον τῆς αὐτοῦ συγγραφῆς αὐτῷ προτάξας· ἅπερ ἅπαντα παραλε λειμμένα τοῖς ἄλλοις ἦν. Αρξάμενος τοίνυν ἀπὸ τῆς θεότητος, μετελήλυθεν εὐθέως καὶ ἐπὶ τὴν ἀνθρω πύτητα αὐτοῦ· εἰπὼν καὶ αὐτὸς ὅσα καὶ τοῖς ἄλλοις προείρητο, βάπτισμα, πειρασμούς, θάνατον καὶ ἀνά- στασιν. Εἶτα πάλιν προστίθησιν ὅσα μετὰ τὴν ἀνά- στασιν πεποίηκεν, ὡς τῶν θυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλθεν, ὡς ἔδειξε τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας καὶ τὴν πλευρὰν, ὡς συνέφαγε καὶ συνέπιεν αὐτοῖς, ὡς συνοδοιπόρησεν, ὡς ἐκράτει τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ ὁρᾶν αὐτὸν, ὡς ὅτι ἐβούλετο ἄθροον πάλιν ἀπελιμ πάνετο, ὡς διδασκαλικῶς τῇ Μαρία ἔλεγε· Μή μου ἅπτου, διδάσκων διὰ τούτων ὡς τῶν ἀθανάτων ἡ διαγωγή μετά θνητῶν οὐχ ἁρμόζει, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν οὐρανῷ ἐστι τῶν ἀθανάτων ἡ διαγωγή. Διὰ τοῦτο καὶ λέγει αὐτῇ ἀπελθεῖν, καὶ εἰπεῖν τοῖς μαθηταῖς, ὅτι ᾿Αναβαίνω εἰς τὸν οὐρανὸν, ἔνθα καὶ ὑμεῖς μέλλετε Paragrapha. COSME INDICOPLEUSTE Hic quoque Novi Testamenti præco, eadem quæ alii protulit, ab ortu Præcursoris iniens, hinc ad ejus natalia progressns, Flius item vitæ genus enar- vaus ; similiterque de evangelica vita edisserens, nempe de baptismo, de morte, de resurrectione, demumque de ascensu in cœlum, ubi secundi no- stri status domicilium exsistit. Gloria Deo qui haec ab initio praeparavit ac praenuntiavit, et jam implevit in diesque implet. Amien, Paragrapla alia. Hic item a multitudine excrcitus angelorum celebratam Dei gloriam conscripsit, quod illi in 0: tu secundum carnem Domini Christi præstitere, gaudentes, exsultantes, ac dicentes: Gloria in al- tissimis Deo, et in terra par, in hominibus benepla- citum 1º ; illam olim corum tristitiam, quam ob protoplastum hominem susceperant depellentes, ac de secundi Adami natalibus lætantes. JOANNES THEOLOGUS. Ilic theologus Joannes evangelistarum princeps, a Christo plus omnibus adamatus, qui supra pe- ctus Domini recubuit, atque inde, ceu ex pereuni fonte, mysteria hausit; cui Ephesi -versanti trium aliorum evangelistarum libri a fidelibus traditi sunt : quos ille acceptos bene habere pronuntiavit : sed quædam in iilis omissa fuisse, quæ enarrare necesse esset. Rogatus autem fidelibus, ipse quoque librum suum edidit, «e quodammodo quod prætermissum fuerat supplevit; exempli causa, de nuptiis in Cana, de Nicodemo, de Samaritana, de regulo, de caeco nato, de Lazaro, de indigna- tione Judæ, quod mulier Dominum unxisset, de accedemibus Græcis, de lotione pedum, ục de aliis ad doctrinam pertinentibus quæ in medio haben- tur, de Paracleto; pracipue vero Christi deitatem clare prædicavit, illudque ceu libri sui funda- mentum præmisit : quæ omnia ab aliis praetermissa fuerant. A deitate igitur orsus, statim ad huma- nitatem ejus progressus est, ac ca omnia narra- vit, quæ jam ab aliis dicta fuerant, baptisma, ten- tationes, mortem, resurrectionem. Deinde vero ea omnia addit, quæ post resurrectionem fecit : quod scilicet januis clausis ingressus sit, quod manus, pedes et latus osteuderit, quod cum ipsis comede- vit et biberit, iterque fecerit, quod oculos eorum continuerit ne viderent ipsum: `quod quoties vel- let confestim evanesceret, quod docentis more Ma- riæ dixerit : Ne me langas ", his doceus immor- talium conversationem cum mortalibus non con- gruere, sed potius in caelo esse. Ideoque jubet il- Jam discedere, ac discipulis nuntiate illud : Ascendo in calum, quo vos eliam ascensuri estis. Haec omn nia cum scripsisset ille, librum suum clausit. umque scopum cum aliis evangelistis habet, quod videlicet ex hoc statu in futurum respicere Luc. 1, 11. T₁ Luc. XX, 17. B D

ἀνιέναι. Ταῦτα πάντα συγγραψάμεως καὶ αὐτὸς, & ἐτέλεσε τὴν ἑαυτοῦ γραφήν· ένα σκοπὴν ἔχων σύν τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταίς, διδάξαι, ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστάσεως ἐπὶ τὴν μέλλουσαν δεῖ ἀφεραν, πρὸς ἣν ἀφορᾶ πάσα ή θεόπνευστος Παλαιά τε και Καινή Διαθήκη. Παραγραφή. Καὶ οὗτος τῆς Νέας Διαθήκης κήρυξ ἀναφανεὶς, τὰ παραλελειμμένα τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς συγγρα ψάμενος, καὶ ἀναπληρώσας τὰ λοιπὰ τοῖς ἄλλοις · ὁμοίως ἐξεῖπε, βάπτισμα, πολιτείαν, θάνατον, καὶ ἀνάστασιν, καὶ ἄνοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν· ἔνθα ἐστὶ τῶν ἀθανάτων καὶ δικαίων ἀνθρώπων καὶ ἀγ- γέλων τὸ κατοικητήριον, τουτέστι τῆς δευτέρας κατα στάσεως ὁ τόπος. Δόξα τῷ ταῦτα ἑτοιμάσαντι, καὶ προμηνύσαντι, καὶ ἔτι πληροῦντι. Αμήν. ΠΕΤΡΟΣ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ. Οὗτος Πέτρος ὁ κορυφαῖος τῶν ἀποστόλων, ὁ τὰς Β κλεῖ; τῶν οὐρανῶν πιστευθείς, ὁ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ὁμο λογίᾳ τεθεμελιωμένην ἔχων τὴν Ἐκκλησίαν, ὁ τρίτων ἀρνησάμενο; καὶ τρίτον ὁμολογήσεις, ο γενναίως την σταυρὸν κατακάραν παρακαλῶν ὑπομεῖναι, καὶ οὗτος τὸν αὐτὸν τοῖς εὐαγγελισταῖς ἀποσώνων σκοπόν, οὕτως ἐν ταῖς Πράξεσιν ἔφη· Ἰησοῦν τὸν Ναζω ραῖον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένων εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι, καὶ τέρασι, καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθώς αὐτοὶ οἴδατε· τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χει- ρῶν ἀνόμων προσπήξαντες, ἀγείλετε· ἂν ὁ Θεὸς ἀνέστησε, λύσας τὰς ὠδῖνας του θανάτου· εἶτα πάλιν κατιών, Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ θείς, οὗ πάντες ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες. Τῇ δεξιᾷ & οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τήν τε ἐπαγγελίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐξέχει τοῦτο, ὁ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Οὐ γὰρ Δαυίδ ἀνέβη εἰς τοὺς οὐρανούς· λέγει δὲ αὐτὸς, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ἀσφαλῶς οὖν γινωσκέτω πῶς οἶκος Ισραήλ, ότι Κύριον καὶ Χριστὸν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε, τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυ- ρώσατε. Σκοπητέον ἐνταῦθα, πῶς πᾶσαν τὴν ὑπό θεσιν τῶν εὐαγγελιστῶν εἰς ὀλίγους πάνω στίχους περιέγραψεν, εἰπὼν περὶ αὐτοῦ καὶ τὴν θρεψαμένην αὐτὸν Ναζαρέτ, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἀνὴρ τυγχάνει, ὡς δεύτερος Αδάμ, καὶ ὅτι δι' αὐτοῦ τὰ θαυμάσια εργά- ζετο ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι συγχωρήσει ἰδίᾳ ἀπεκτάνθη ὑπὸ τῶν ἀνόμων, καὶ ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀνέστησεν ἀθάνα- τον καὶ ἄτρεπτον, τοῦτο γὰρ ἔφη, λύρας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ ὅτι τῇ θείᾳ δυνάμει ὑπερυψωθεὶς εἰς οὐρανὸν ἀνελήλυθε, κἀκεῖθεν κατέπεμψε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐ γὰρ ἕτερός τις ἀνελήλυθεν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἢ Δαυΐδ, ἀλλ' αὐτῆς ὁ Κύριος, περὶ οὗ καὶ ὁ Δαυΐδ εἶπεν· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν δῶ τοὺς ἐχθρούς του υποπόδιον τῶν ποδῶν σου· καὶ, Ασφαλῶς Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν. Ἔτι δὲ πάλιν λέγει προς Κορνήλιον οὕτως· Ἰησοῦν ** το TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. operteat : al quem respicit omne divinius inspi ratum Vetus et Novum Testamentum. Paragraphia. Et hic quoque Novi Testamenti præco declara- tus, ca que ab aliis evang listis omissa fugeratust conscripsit, et quæ in aliis decrant implevit: simi- literque narravit baptisma, conversationem, mior… tent, resurrectionem et ascensum in caelum, ubi est immortalium et justorum hominum, angelo- rumque domicilium, sive locus secundi status. Gloria ei qui hæc paravit, et prænuntiavit, ac jam implet. Amen. PETRUS APOSTOLUS. Dic est Petrus apostolorum coryphæus, cui con- creditæ sunt claves regni cœlorum, qui in confès- sione sua fundatam habet Ecclesiam, qui ter nega- vit, et ter confessus est, qui generose crucem in- verso capite sustinere rogavit, qui et ipse eumdem quem evangelista scopum servat, sic in Actibus verba faciens : Jesum Nuzarenum, virum approba- tum a Deo in vobis, virtutibus, et prodigiis et signis, quæ fecit Deus per illum in medio vestri, si ut et vos scitis : hune definito consilio et præscientia Dei 。raditum apprehendentes, et per manus iniquorum affigentes, interemistis : quem Deus suscitavit, soln- tis doloribus »ortis ". Sub hæc autem : Hunc Jesum suscitavit Deus, cujus omnes nos tesles sn- mus. Dextera igitur Vei exaltatus, et promissione C Spiritus sancti accepta a Patre, efudit hunc, quem Acl. 11, 22-24. ” ibid. 32-36. p vos videlis et auditis. Non enim David ascendit in calos; dicit autem ipse : Inixit Dominus Domino men, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luus scabellum pedum tuorum. Certissime ergo sciat omnis domus Israel, quia Dominum et Christum eum Deus fecit, hunc Jesum, quem vos crucifai- stis 78. flie porro observes velim, eum totum evangelistarum argumentum paucis versiculis cir- cnuscripsisse, cum de ipso loquens Nazaretur, quæ ipsum aluerat, memoravit, aitque ipsum Deo virum Deo virum esse, utpote secundum Adamum, cjusque opera Deum miralilia patrasse : item quod permissione propria occisus sit ab iniquis, et quol Deus ipsum, ut immortalem et immnt- tabilem (id enim ait), suscitaverit, solutis dolo ribus mortis, et quod divina virtute exaltatus, in calum ascenderit, atque inde Spiritum sanctum emmiserit. Neque enim alius quispiam, vel ipse Da vid, ascendit in cœlum, sed ipse Dominus, de quo ait David Dixit Dominus Domino mes, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum”, et, Certissime Dominum ipsum et Christum fecit ". Pal. €15, 1. Ait iterum ad Cornelium: Jesum a Nazaret, qua- Act. 11, 56.

ἀνιέναι. Ταῦτα πάντα συγγραψάμεως καὶ αὐτὸς, & ἐτέλεσε τὴν ἑαυτοῦ γραφήν· ένα σκοπὴν ἔχων σύν τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταίς, διδάξαι, ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστάσεως ἐπὶ τὴν μέλλουσαν δεῖ ἀφεραν, πρὸς ἣν ἀφορᾶ πάσα ή θεόπνευστος Παλαιά τε και Καινή Διαθήκη. Παραγραφή. Καὶ οὗτος τῆς Νέας Διαθήκης κήρυξ ἀναφανεὶς, τὰ παραλελειμμένα τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς συγγρα ψάμενος, καὶ ἀναπληρώσας τὰ λοιπὰ τοῖς ἄλλοις · ὁμοίως ἐξεῖπε, βάπτισμα, πολιτείαν, θάνατον, καὶ ἀνάστασιν, καὶ ἄνοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν· ἔνθα ἐστὶ τῶν ἀθανάτων καὶ δικαίων ἀνθρώπων καὶ ἀγ- γέλων τὸ κατοικητήριον, τουτέστι τῆς δευτέρας κατα στάσεως ὁ τόπος. Δόξα τῷ ταῦτα ἑτοιμάσαντι, καὶ προμηνύσαντι, καὶ ἔτι πληροῦντι. Αμήν. ΠΕΤΡΟΣ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ. Οὗτος Πέτρος ὁ κορυφαῖος τῶν ἀποστόλων, ὁ τὰς Β κλεῖ; τῶν οὐρανῶν πιστευθείς, ὁ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ὁμο λογίᾳ τεθεμελιωμένην ἔχων τὴν Ἐκκλησίαν, ὁ τρίτων ἀρνησάμενο; καὶ τρίτον ὁμολογήσεις, ο γενναίως την σταυρὸν κατακάραν παρακαλῶν ὑπομεῖναι, καὶ οὗτος τὸν αὐτὸν τοῖς εὐαγγελισταῖς ἀποσώνων σκοπόν, οὕτως ἐν ταῖς Πράξεσιν ἔφη· Ἰησοῦν τὸν Ναζω ραῖον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένων εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι, καὶ τέρασι, καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθώς αὐτοὶ οἴδατε· τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χει- ρῶν ἀνόμων προσπήξαντες, ἀγείλετε· ἂν ὁ Θεὸς ἀνέστησε, λύσας τὰς ὠδῖνας του θανάτου· εἶτα πάλιν κατιών, Τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ θείς, οὗ πάντες ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες. Τῇ δεξιᾷ & οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθεὶς, τήν τε ἐπαγγελίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐξέχει τοῦτο, ὁ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε. Οὐ γὰρ Δαυίδ ἀνέβη εἰς τοὺς οὐρανούς· λέγει δὲ αὐτὸς, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Ἀσφαλῶς οὖν γινωσκέτω πῶς οἶκος Ισραήλ, ότι Κύριον καὶ Χριστὸν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε, τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυ- ρώσατε. Σκοπητέον ἐνταῦθα, πῶς πᾶσαν τὴν ὑπό θεσιν τῶν εὐαγγελιστῶν εἰς ὀλίγους πάνω στίχους περιέγραψεν, εἰπὼν περὶ αὐτοῦ καὶ τὴν θρεψαμένην αὐτὸν Ναζαρέτ, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἀνὴρ τυγχάνει, ὡς δεύτερος Αδάμ, καὶ ὅτι δι' αὐτοῦ τὰ θαυμάσια εργά- ζετο ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι συγχωρήσει ἰδίᾳ ἀπεκτάνθη ὑπὸ τῶν ἀνόμων, καὶ ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἀνέστησεν ἀθάνα- τον καὶ ἄτρεπτον, τοῦτο γὰρ ἔφη, λύρας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καὶ ὅτι τῇ θείᾳ δυνάμει ὑπερυψωθεὶς εἰς οὐρανὸν ἀνελήλυθε, κἀκεῖθεν κατέπεμψε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐ γὰρ ἕτερός τις ἀνελήλυθεν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἢ Δαυΐδ, ἀλλ' αὐτῆς ὁ Κύριος, περὶ οὗ καὶ ὁ Δαυΐδ εἶπεν· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν δῶ τοὺς ἐχθρούς του υποπόδιον τῶν ποδῶν σου· καὶ, Ασφαλῶς Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν. Ἔτι δὲ πάλιν λέγει προς Κορνήλιον οὕτως· Ἰησοῦν ** το TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. operteat : al quem respicit omne divinius inspi ratum Vetus et Novum Testamentum. Paragraphia. Et hic quoque Novi Testamenti præco declara- tus, ca que ab aliis evang listis omissa fugeratust conscripsit, et quæ in aliis decrant implevit: simi- literque narravit baptisma, conversationem, mior… tent, resurrectionem et ascensum in caelum, ubi est immortalium et justorum hominum, angelo- rumque domicilium, sive locus secundi status. Gloria ei qui hæc paravit, et prænuntiavit, ac jam implet. Amen. PETRUS APOSTOLUS. Dic est Petrus apostolorum coryphæus, cui con- creditæ sunt claves regni cœlorum, qui in confès- sione sua fundatam habet Ecclesiam, qui ter nega- vit, et ter confessus est, qui generose crucem in- verso capite sustinere rogavit, qui et ipse eumdem quem evangelista scopum servat, sic in Actibus verba faciens : Jesum Nuzarenum, virum approba- tum a Deo in vobis, virtutibus, et prodigiis et signis, quæ fecit Deus per illum in medio vestri, si ut et vos scitis : hune definito consilio et præscientia Dei 。raditum apprehendentes, et per manus iniquorum affigentes, interemistis : quem Deus suscitavit, soln- tis doloribus »ortis ". Sub hæc autem : Hunc Jesum suscitavit Deus, cujus omnes nos tesles sn- mus. Dextera igitur Vei exaltatus, et promissione C Spiritus sancti accepta a Patre, efudit hunc, quem Acl. 11, 22-24. ” ibid. 32-36. p vos videlis et auditis. Non enim David ascendit in calos; dicit autem ipse : Inixit Dominus Domino men, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luus scabellum pedum tuorum. Certissime ergo sciat omnis domus Israel, quia Dominum et Christum eum Deus fecit, hunc Jesum, quem vos crucifai- stis 78. flie porro observes velim, eum totum evangelistarum argumentum paucis versiculis cir- cnuscripsisse, cum de ipso loquens Nazaretur, quæ ipsum aluerat, memoravit, aitque ipsum Deo virum Deo virum esse, utpote secundum Adamum, cjusque opera Deum miralilia patrasse : item quod permissione propria occisus sit ab iniquis, et quol Deus ipsum, ut immortalem et immnt- tabilem (id enim ait), suscitaverit, solutis dolo ribus mortis, et quod divina virtute exaltatus, in calum ascenderit, atque inde Spiritum sanctum emmiserit. Neque enim alius quispiam, vel ipse Da vid, ascendit in cœlum, sed ipse Dominus, de quo ait David Dixit Dominus Domino mes, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum”, et, Certissime Dominum ipsum et Christum fecit ". Pal. €15, 1. Ait iterum ad Cornelium: Jesum a Nazaret, qua- Act. 11, 56.

Α τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύ ματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὃς διῆλθεν εὐεργετῶν καὶ Κώμενος πάντας τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ὅτι ὁ Θεὸς ἦν μετ' αὐτοῦ. Καὶ ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες πάντων ὧν ἐποίησεν ἔν τε τῇ χώρα τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ· ὃν ἀνεῖλον κρεμάσαντες ἐπὶ ξύλου. Τοῦτον ὁ Θεὸς ἤγειρε τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ἐμφανῆ γενέσθαι, οὐ παντὶ τῷ λαῷ, ἀλλὰ μάρτυσι τοῖς προκεχει ροτονημένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν, οἵτινες συν εφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ, μετὰ τὸ ἀναστή ναι αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Καὶ παρήγγειλεν ἡμῖν τη ρύξαι τῷ λαῷ, καὶ διαμαρτύρασθαι ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτὴς ζώντων καὶ νεκρών. Τούτῳ πάντες οἱ προφῆται μαρτυ- ροῦσι, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβεῖν διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ πάντα τὸν πιστεύοντα εἰς αὐτόν. Ομοίως πάλιν, ὅτε τὸν χῶλον ἰάσατο, οὕτως φησί· Μετανοή σατε οὖν καὶ ἐπιστρέψατε εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι ὑμῶν τὰς ἁμαρτίας, ὅπως ἂν ἔλθωσι καιροὶ ἀνα ψύξεως, ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπο στείλῃ τὴν προκεκηρυγμένον ἡμῖν Ἰησοῦν Χρι στὸν, δν δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξασθαι ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως πάντων, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς διὰ στόματος πάντων ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν. Καὶ μέμνηται τῆς χρήσεως Μωϋσέως το, Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ο Θεός· καὶ πάλιν ἐπι- φέρει, Καὶ πάντες δὲ οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ, καὶ τῶν καθεξῆς, ὅσοι ἐλάλησαν καὶ προκατήγ γειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας· ὑμεῖς ἐστε υἱοὶ τῶν προφητῶν καὶ τῆς διαθήκης, ἧς διέθετο ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν, λέγων πρὸς 'Αβραάμ Καὶ τῷ σπέρματί σου ἐνευλογηθήσονται πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς. Ἡμῖν πρῶτον ὁ Θεὸς ἀναστήσας τὸν παῖδα αὐτοῦ ᾿Ιησοῦν, ἀπέστειλεν αὐτὸν εὐ λογοῦντα ἡμᾶς, ἐν τῷ ἀποστρέφειν ἕκαστον ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν. Τούτοις πᾶσι μαρτυρεῖ καὶ ὁ μακαρίτης Πέτρος, ὥσπερ καὶ οἱ εὐαγγελισταί, καὶ ὅτι πάντες οἱ προφῆται προκατήγγειλαν ταῦτα πάντα, ὅτι ὁ Θεὸς δευτέραν τινὰ κατάστασιν καινὴν π ποίηκε καὶ ποιεῖ, ἦν καὶ προκατήγγειλε διὰ στόματος πάντων τῶν προφητῶν, καὶ οὔτε πρὸ ταύτης τῆς καταστάσεως εἶπεν ἑτέραν εἶναι, οὔτε μετά την μέλλουσαν, ἑτέραν ἀπεφήνατο, ἀλλὰ μετὰ πάντων τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων δύο μόνας ἐξεῖπε, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν. Παραγραφή. Ἐπὶ τῆς πυργοποιίας θεομαχούντές ποτε οἱ ἄν θρωποι ἐβούλοντο εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν, τούτων τὰς γλώσσας σχίσας ὁ Θεὸς, απράκτους πεποίηκεν. Ἐπ᾿ ἐσχάτου δὲ τῶν καιρῶν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀν θρώπων παραγεγονώς, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν εἰς οὐρανὸν ἀναγαγών, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ν' προμηνύων καὶ τῶν λοιπῶν τὴν ἄνοδον, διὰ Πνεύματος αγίου ούτ ρανόθεν πάλιν τὰς γλώσσας συνάξας, τοῖς ἀποστόλοις δίδωσι. Καὶ σταθεὶς ὁ τῆς Νέας ταύτης Διαθήκης μέγας κήρυξ Πέτρος, ἐν μέσῳ δημηγορῶν, καὶ ἂς ἐπιστεύθη παρά Χριστοῦ κλείδας τῶν οὐρανῶν βα- στάζων, ἐδές μετὰ παρρησίας & καὶ οἱ εὐαγγελισταί συνεγράψαντο · βάπτισμα, πολιτείαν, θάνατον, ἀνά- COSME INDICOPLEUSTÆ B modo unxit eum Deus Spiritu sancto et virtute : qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quia Deus erat cum illo. Et nos testes su- nɩus omnium quæ fecit in regione Judæorum et in Jerusalem : quem occiderunt suspendentes in ligno. Bane Deus suscitavil tertia die, et dedit eum mani- festum fieri, non omni populo, sed testibus præordi- nalis a Neo, nobis, qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexisset a mortuis. Et præ- cepit nobis predicare populo, et testificari, quia ipse 'est qui definitus est a Deo judez vivorum el mortno- rum. Huic omnes prophetæ testimonium perhibent, remissionem peecatorum accipere per nomen ejus omnes, qui credunt in eum”. Similiter, quando claudum sanavit, ita dixit : Pœnitemini igitur el con- vertimini, ut deleantur peccata vestra, ut cum venerint tempora refrigerii, a facie Domini ; et miserit eum, qui prædicatus est vobis, Jesum Christum, quem oportet quidém cœlum suscipere usque in tempora restitutionis omnium, quæ locutus est Deus per os omnium sanctorum ejus prophetarum ". Memorat item Moysis locum illum : Prophetam vobis suscita- bit Dominus Deus". Et iterum infert: Et omnes prophetæ a Samuel et deinceps, qui locuti sunÍ, AN- nuntiaverunt dies istos. Vos estis filii prophetarum, et lestamenti, quod disposuit Deus ad patres nostros, dicens ad Abraham : Et in semine tuo benedicentur omnes familiæ terræ. Vobis primum Deus suscitans Filium suum Jesum, misit eum benedicentem nos, dum convertimini singuli a nequitiis vestris ". His @ omnibus testimonium perhibet beatus Petrus, quemadmodum et evangelistæ, ac declarat omnes prophetas hæc omnia prænuntiasse, quod scilicet Deus secundum alium statum novum effecerit et efficiat, quem per os omnium prophetarum præ- nuntiavit ; neque dixit alium, ante hunc, slalum exstitisse, neque post futurum, alium fore denun- tiavit : sed cum omnibus una prophetis et apostom lis, duos tantum esse, hunc scilicet et futurum, de- claravit. Paragrapha. D Act. III, 24-26. Cam in turris constructione homines olim cum Deo concertantes, in cœlum conscendere vellent, eorum) divisis linguis Deus ipsos re infecta dimisit. In uovissimo autem temporum, cum ad hominum salutem venisset, et naturam nostram in cœlum deduxisset; hinc in die Pentecostes, reliquorum hominum in cœlum ascensum prænuntians, linguas iterum, in unum cœlitus coactas, apostolis con- cessit. Tum vero Petrus, Novi hujusce Testamenti magnus præco constitutus, in medio prædicans, et eas quæ sibi a Christo concredita fuerant caelo rum claves gestans, cum fiducia clamabat, eadem ipsa proferens, quæ evangelista conscripserunt : ** Act. i, 58-13. * Ael. ui, 19-21. ** Deut. xviti, 13.

Α τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύ ματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὃς διῆλθεν εὐεργετῶν καὶ Κώμενος πάντας τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ὅτι ὁ Θεὸς ἦν μετ' αὐτοῦ. Καὶ ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες πάντων ὧν ἐποίησεν ἔν τε τῇ χώρα τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ· ὃν ἀνεῖλον κρεμάσαντες ἐπὶ ξύλου. Τοῦτον ὁ Θεὸς ἤγειρε τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ἐμφανῆ γενέσθαι, οὐ παντὶ τῷ λαῷ, ἀλλὰ μάρτυσι τοῖς προκεχει ροτονημένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν, οἵτινες συν εφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ, μετὰ τὸ ἀναστή ναι αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Καὶ παρήγγειλεν ἡμῖν τη ρύξαι τῷ λαῷ, καὶ διαμαρτύρασθαι ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτὴς ζώντων καὶ νεκρών. Τούτῳ πάντες οἱ προφῆται μαρτυ- ροῦσι, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβεῖν διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ πάντα τὸν πιστεύοντα εἰς αὐτόν. Ομοίως πάλιν, ὅτε τὸν χῶλον ἰάσατο, οὕτως φησί· Μετανοή σατε οὖν καὶ ἐπιστρέψατε εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι ὑμῶν τὰς ἁμαρτίας, ὅπως ἂν ἔλθωσι καιροὶ ἀνα ψύξεως, ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπο στείλῃ τὴν προκεκηρυγμένον ἡμῖν Ἰησοῦν Χρι στὸν, δν δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξασθαι ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως πάντων, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς διὰ στόματος πάντων ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν. Καὶ μέμνηται τῆς χρήσεως Μωϋσέως το, Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ο Θεός· καὶ πάλιν ἐπι- φέρει, Καὶ πάντες δὲ οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ, καὶ τῶν καθεξῆς, ὅσοι ἐλάλησαν καὶ προκατήγ γειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας· ὑμεῖς ἐστε υἱοὶ τῶν προφητῶν καὶ τῆς διαθήκης, ἧς διέθετο ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν, λέγων πρὸς 'Αβραάμ Καὶ τῷ σπέρματί σου ἐνευλογηθήσονται πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς. Ἡμῖν πρῶτον ὁ Θεὸς ἀναστήσας τὸν παῖδα αὐτοῦ ᾿Ιησοῦν, ἀπέστειλεν αὐτὸν εὐ λογοῦντα ἡμᾶς, ἐν τῷ ἀποστρέφειν ἕκαστον ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν. Τούτοις πᾶσι μαρτυρεῖ καὶ ὁ μακαρίτης Πέτρος, ὥσπερ καὶ οἱ εὐαγγελισταί, καὶ ὅτι πάντες οἱ προφῆται προκατήγγειλαν ταῦτα πάντα, ὅτι ὁ Θεὸς δευτέραν τινὰ κατάστασιν καινὴν π ποίηκε καὶ ποιεῖ, ἦν καὶ προκατήγγειλε διὰ στόματος πάντων τῶν προφητῶν, καὶ οὔτε πρὸ ταύτης τῆς καταστάσεως εἶπεν ἑτέραν εἶναι, οὔτε μετά την μέλλουσαν, ἑτέραν ἀπεφήνατο, ἀλλὰ μετὰ πάντων τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων δύο μόνας ἐξεῖπε, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν. Παραγραφή. Ἐπὶ τῆς πυργοποιίας θεομαχούντές ποτε οἱ ἄν θρωποι ἐβούλοντο εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν, τούτων τὰς γλώσσας σχίσας ὁ Θεὸς, απράκτους πεποίηκεν. Ἐπ᾿ ἐσχάτου δὲ τῶν καιρῶν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀν θρώπων παραγεγονώς, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν εἰς οὐρανὸν ἀναγαγών, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ν' προμηνύων καὶ τῶν λοιπῶν τὴν ἄνοδον, διὰ Πνεύματος αγίου ούτ ρανόθεν πάλιν τὰς γλώσσας συνάξας, τοῖς ἀποστόλοις δίδωσι. Καὶ σταθεὶς ὁ τῆς Νέας ταύτης Διαθήκης μέγας κήρυξ Πέτρος, ἐν μέσῳ δημηγορῶν, καὶ ἂς ἐπιστεύθη παρά Χριστοῦ κλείδας τῶν οὐρανῶν βα- στάζων, ἐδές μετὰ παρρησίας & καὶ οἱ εὐαγγελισταί συνεγράψαντο · βάπτισμα, πολιτείαν, θάνατον, ἀνά- COSME INDICOPLEUSTÆ B modo unxit eum Deus Spiritu sancto et virtute : qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quia Deus erat cum illo. Et nos testes su- nɩus omnium quæ fecit in regione Judæorum et in Jerusalem : quem occiderunt suspendentes in ligno. Bane Deus suscitavil tertia die, et dedit eum mani- festum fieri, non omni populo, sed testibus præordi- nalis a Neo, nobis, qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexisset a mortuis. Et præ- cepit nobis predicare populo, et testificari, quia ipse 'est qui definitus est a Deo judez vivorum el mortno- rum. Huic omnes prophetæ testimonium perhibent, remissionem peecatorum accipere per nomen ejus omnes, qui credunt in eum”. Similiter, quando claudum sanavit, ita dixit : Pœnitemini igitur el con- vertimini, ut deleantur peccata vestra, ut cum venerint tempora refrigerii, a facie Domini ; et miserit eum, qui prædicatus est vobis, Jesum Christum, quem oportet quidém cœlum suscipere usque in tempora restitutionis omnium, quæ locutus est Deus per os omnium sanctorum ejus prophetarum ". Memorat item Moysis locum illum : Prophetam vobis suscita- bit Dominus Deus". Et iterum infert: Et omnes prophetæ a Samuel et deinceps, qui locuti sunÍ, AN- nuntiaverunt dies istos. Vos estis filii prophetarum, et lestamenti, quod disposuit Deus ad patres nostros, dicens ad Abraham : Et in semine tuo benedicentur omnes familiæ terræ. Vobis primum Deus suscitans Filium suum Jesum, misit eum benedicentem nos, dum convertimini singuli a nequitiis vestris ". His @ omnibus testimonium perhibet beatus Petrus, quemadmodum et evangelistæ, ac declarat omnes prophetas hæc omnia prænuntiasse, quod scilicet Deus secundum alium statum novum effecerit et efficiat, quem per os omnium prophetarum præ- nuntiavit ; neque dixit alium, ante hunc, slalum exstitisse, neque post futurum, alium fore denun- tiavit : sed cum omnibus una prophetis et apostom lis, duos tantum esse, hunc scilicet et futurum, de- claravit. Paragrapha. D Act. III, 24-26. Cam in turris constructione homines olim cum Deo concertantes, in cœlum conscendere vellent, eorum) divisis linguis Deus ipsos re infecta dimisit. In uovissimo autem temporum, cum ad hominum salutem venisset, et naturam nostram in cœlum deduxisset; hinc in die Pentecostes, reliquorum hominum in cœlum ascensum prænuntians, linguas iterum, in unum cœlitus coactas, apostolis con- cessit. Tum vero Petrus, Novi hujusce Testamenti magnus præco constitutus, in medio prædicans, et eas quæ sibi a Christo concredita fuerant caelo rum claves gestans, cum fiducia clamabat, eadem ipsa proferens, quæ evangelista conscripserunt : ** Act. i, 58-13. * Ael. ui, 19-21. ** Deut. xviti, 13.

Α τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ Θεὸς Πνεύ ματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὃς διῆλθεν εὐεργετῶν καὶ Κώμενος πάντας τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ὅτι ὁ Θεὸς ἦν μετ' αὐτοῦ. Καὶ ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες πάντων ὧν ἐποίησεν ἔν τε τῇ χώρα τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ· ὃν ἀνεῖλον κρεμάσαντες ἐπὶ ξύλου. Τοῦτον ὁ Θεὸς ἤγειρε τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν ἐμφανῆ γενέσθαι, οὐ παντὶ τῷ λαῷ, ἀλλὰ μάρτυσι τοῖς προκεχει ροτονημένοις ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν, οἵτινες συν εφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ, μετὰ τὸ ἀναστή ναι αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Καὶ παρήγγειλεν ἡμῖν τη ρύξαι τῷ λαῷ, καὶ διαμαρτύρασθαι ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ὡρισμένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κριτὴς ζώντων καὶ νεκρών. Τούτῳ πάντες οἱ προφῆται μαρτυ- ροῦσι, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβεῖν διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ πάντα τὸν πιστεύοντα εἰς αὐτόν. Ομοίως πάλιν, ὅτε τὸν χῶλον ἰάσατο, οὕτως φησί· Μετανοή σατε οὖν καὶ ἐπιστρέψατε εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι ὑμῶν τὰς ἁμαρτίας, ὅπως ἂν ἔλθωσι καιροὶ ἀνα ψύξεως, ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπο στείλῃ τὴν προκεκηρυγμένον ἡμῖν Ἰησοῦν Χρι στὸν, δν δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξασθαι ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως πάντων, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς διὰ στόματος πάντων ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν. Καὶ μέμνηται τῆς χρήσεως Μωϋσέως το, Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ο Θεός· καὶ πάλιν ἐπι- φέρει, Καὶ πάντες δὲ οἱ προφῆται ἀπὸ Σαμουὴλ, καὶ τῶν καθεξῆς, ὅσοι ἐλάλησαν καὶ προκατήγ γειλαν τὰς ἡμέρας ταύτας· ὑμεῖς ἐστε υἱοὶ τῶν προφητῶν καὶ τῆς διαθήκης, ἧς διέθετο ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν, λέγων πρὸς 'Αβραάμ Καὶ τῷ σπέρματί σου ἐνευλογηθήσονται πᾶσαι αἱ πατριαὶ τῆς γῆς. Ἡμῖν πρῶτον ὁ Θεὸς ἀναστήσας τὸν παῖδα αὐτοῦ ᾿Ιησοῦν, ἀπέστειλεν αὐτὸν εὐ λογοῦντα ἡμᾶς, ἐν τῷ ἀποστρέφειν ἕκαστον ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν. Τούτοις πᾶσι μαρτυρεῖ καὶ ὁ μακαρίτης Πέτρος, ὥσπερ καὶ οἱ εὐαγγελισταί, καὶ ὅτι πάντες οἱ προφῆται προκατήγγειλαν ταῦτα πάντα, ὅτι ὁ Θεὸς δευτέραν τινὰ κατάστασιν καινὴν π ποίηκε καὶ ποιεῖ, ἦν καὶ προκατήγγειλε διὰ στόματος πάντων τῶν προφητῶν, καὶ οὔτε πρὸ ταύτης τῆς καταστάσεως εἶπεν ἑτέραν εἶναι, οὔτε μετά την μέλλουσαν, ἑτέραν ἀπεφήνατο, ἀλλὰ μετὰ πάντων τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων δύο μόνας ἐξεῖπε, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν. Παραγραφή. Ἐπὶ τῆς πυργοποιίας θεομαχούντές ποτε οἱ ἄν θρωποι ἐβούλοντο εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν, τούτων τὰς γλώσσας σχίσας ὁ Θεὸς, απράκτους πεποίηκεν. Ἐπ᾿ ἐσχάτου δὲ τῶν καιρῶν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀν θρώπων παραγεγονώς, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν εἰς οὐρανὸν ἀναγαγών, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ν' προμηνύων καὶ τῶν λοιπῶν τὴν ἄνοδον, διὰ Πνεύματος αγίου ούτ ρανόθεν πάλιν τὰς γλώσσας συνάξας, τοῖς ἀποστόλοις δίδωσι. Καὶ σταθεὶς ὁ τῆς Νέας ταύτης Διαθήκης μέγας κήρυξ Πέτρος, ἐν μέσῳ δημηγορῶν, καὶ ἂς ἐπιστεύθη παρά Χριστοῦ κλείδας τῶν οὐρανῶν βα- στάζων, ἐδές μετὰ παρρησίας & καὶ οἱ εὐαγγελισταί συνεγράψαντο · βάπτισμα, πολιτείαν, θάνατον, ἀνά- COSME INDICOPLEUSTÆ B modo unxit eum Deus Spiritu sancto et virtute : qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quia Deus erat cum illo. Et nos testes su- nɩus omnium quæ fecit in regione Judæorum et in Jerusalem : quem occiderunt suspendentes in ligno. Bane Deus suscitavil tertia die, et dedit eum mani- festum fieri, non omni populo, sed testibus præordi- nalis a Neo, nobis, qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexisset a mortuis. Et præ- cepit nobis predicare populo, et testificari, quia ipse 'est qui definitus est a Deo judez vivorum el mortno- rum. Huic omnes prophetæ testimonium perhibent, remissionem peecatorum accipere per nomen ejus omnes, qui credunt in eum”. Similiter, quando claudum sanavit, ita dixit : Pœnitemini igitur el con- vertimini, ut deleantur peccata vestra, ut cum venerint tempora refrigerii, a facie Domini ; et miserit eum, qui prædicatus est vobis, Jesum Christum, quem oportet quidém cœlum suscipere usque in tempora restitutionis omnium, quæ locutus est Deus per os omnium sanctorum ejus prophetarum ". Memorat item Moysis locum illum : Prophetam vobis suscita- bit Dominus Deus". Et iterum infert: Et omnes prophetæ a Samuel et deinceps, qui locuti sunÍ, AN- nuntiaverunt dies istos. Vos estis filii prophetarum, et lestamenti, quod disposuit Deus ad patres nostros, dicens ad Abraham : Et in semine tuo benedicentur omnes familiæ terræ. Vobis primum Deus suscitans Filium suum Jesum, misit eum benedicentem nos, dum convertimini singuli a nequitiis vestris ". His @ omnibus testimonium perhibet beatus Petrus, quemadmodum et evangelistæ, ac declarat omnes prophetas hæc omnia prænuntiasse, quod scilicet Deus secundum alium statum novum effecerit et efficiat, quem per os omnium prophetarum præ- nuntiavit ; neque dixit alium, ante hunc, slalum exstitisse, neque post futurum, alium fore denun- tiavit : sed cum omnibus una prophetis et apostom lis, duos tantum esse, hunc scilicet et futurum, de- claravit. Paragrapha. D Act. III, 24-26. Cam in turris constructione homines olim cum Deo concertantes, in cœlum conscendere vellent, eorum) divisis linguis Deus ipsos re infecta dimisit. In uovissimo autem temporum, cum ad hominum salutem venisset, et naturam nostram in cœlum deduxisset; hinc in die Pentecostes, reliquorum hominum in cœlum ascensum prænuntians, linguas iterum, in unum cœlitus coactas, apostolis con- cessit. Tum vero Petrus, Novi hujusce Testamenti magnus præco constitutus, in medio prædicans, et eas quæ sibi a Christo concredita fuerant caelo rum claves gestans, cum fiducia clamabat, eadem ipsa proferens, quæ evangelista conscripserunt : ** Act. i, 58-13. * Ael. ui, 19-21. ** Deut. xviti, 13.

στασιν, ἀθανασίαν, χάριν καὶ ἀφθαρσίαν. Τοῦτο γὰρ βούλεται λέγειν, Δύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου· καὶ ὁμοίως τὴν ἀνοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ και ροὺς ἀναψύξεως καλεῖ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν, καὶ ταύτην λέγει την προεπηγγελμένην εὐλογίαν τῷ Αβραάμ· καὶ διὰ πάντων τῶν προφητῶν αὐτὴν κη ρυττομένην ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀρχηγὸν αὐτῆς τὸν Δεσπότην Χριστὸν εἶναι, δι' οὗ πάντα τὰ ἔθνη εὐλογοῦνται καὶ δοξάζονται παρὰ Θεοῦ. Δόξα τῷ ταῦτα ἑτοιμάσαντι, ΣΤΕΦΑΝΟΣ. Οὗτος ὁ Στέφανος ὁ τῆς Νέας Διαθήκης πρωτομάρ τυς, καὶ πρωτοδιάκονος, ὁ τὸν μέγαν Παῦλον, ἔτι ζηλωτὴν ὑπάρχοντα τοῦ νόμου, φονέα ίδιον κεκτης μένος, ὁ μόνος μετά πάσης συναγωγῆς ἀγωνιζόμε- Β νος, ὁ τὸν ἀγωνοθέτην πρὸς τὴν θέαν ἐξαναστήσας. Οὗτος ὁ θεωρῶν τοὺς οὐρανοὺς διηνοιγμένους, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ. Πάσης γαρ θείας Γραφῆς καθήμενον λεγούσης, οὗτος γὰρ ἑστῶτα εἶδεν· ἡ γὰρ σφοδρότης τοῦ ἀγῶνος ἐπὶ τὴν θέαν τὸν ἀγωνοθέτην ἐξανέστησεν. Οθεν καὶ παρ' αὐτοῦ προτρεπόμενος ἀνιέναι εἰς ἐκείνην τὴν δόξαν, ηύχετο τοῖς αὐτὸν λιθάζουσι λέγων, Κύριε, μὴ στή στις αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην, ἀλλὰ σὺ αὐτὸς δέξαι τὸ πνεῦμά μου. Ἰδοὺ καὶ οὗτος τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις καὶ εἶδε καὶ κηρύττει, ὡς εἰς τὸν οὐρανόν ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ τῆς δευτέρας καταστάσεως άρχη. γός, ὃν παρακαλεῖ καὶ αὐτὸν αὐτόθι δέξασθαι. • Παραγραφή. Καὶ οὗτος τῆς Νέας Διαθήκης κήρυξ καὶ ἀγωνι- στης θερμὸς ὑπάρχων αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς ἐθεάζετο πνευματικώτερον τὸν Ἰησοῦν ἔσωθεν ὄντα τοῦ στε ρεώματος, ὃν καὶ λιθαζόμενος παρακαλεῖ δέξασθαι αὐτοῦ τὸ πνεῦμα. Οὗτος πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἐξ- έτεινε μεγάλην δημηγορίαν, ἐν ᾗ αὐτοὺς ἤλεγξε φο- νέας τοῦ Ἰησοῦ γεγονότας. Διὰ τούτου καὶ αὐτὸς πιο στούμενος ἡμᾶς, ὅσαπερ καὶ οἱ πρῶτοι ειρήκασι, θάνατον, ἀνάστασιν καὶ ἄνοδον εἰς τὸν οὐρανόν. Δόξα τῷ ταῦτα ἑτοιμάσαντι καὶ προκαταγγείλαντι, καὶ νῦν πληρώσαντι καὶ πληροῦντι. Αμήν. ΠΑΥΛΟΣ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ. Οὗτος ὁ μέγας Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ὁ τῆς οὐρα νίου φάλαγγος ταξιάρχης, ὁ ἐν ἑαυτῷ ἔχων τὸν Χρι- στὸν λαλοῦντα, ὁ τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέρων, ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς Ἐκκλη- σίας, ο μυρίους θανάτους καθ᾿ ἑκάστην ὑπὲρ τῆς Εκκλησίας ὑπομένων, ὁ ἐν Κυρίῳ καυχώμενος, καὶ ἐν ταῖς ἰδίαις ἀσθενείαις, ὁ τὴν χάριν τοῦ Χριστοῦ ἐν εαυτῷ βλύζουσαν ἔχων, ὁ γλώσσαις λαλῶν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ὁ ποτὲ διώκτης, νῦν δὲ διωκόμενος, ὁ ποτὲ ἁμαρτωλός, νῦν δὲ ἠλεημένος, ὁ ἕως τρίτου οὐρανοῦ ἁρπαγείς, καὶ πάλιν εἰς τὸν παράδεισον, ὁ τῶν ἀῤῥή- των ρημάτων ἀκουστῆς, ὁ τῶν πνευματικών χαρι σμάτων κεκρυμμένος δικαστής· ὁ μέγας κανονάρ χης, καὶ ὑπερβαίνων τους λοιπούς διδασκάλους τῆς Εκκλησίας Παῦλος· οὗ ὁ ἀσπασμὸς ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ, ὡς ἐν τάξει σημείου, χάρις ἐστὶ τοῦ ** ἡ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A nempe baptismum, conversationem, mortem, resur rectionem, immortalitatem, gratiam et incorruptio- nem. lud enim sibi vult illud : Solutis mortis dolo- ribus ; ac similiter ascensum in cœlum atque tempora refrigerii nuncupat futurum illum statum, quem dicit esse illam ante promissam Abrahamo benedictionem ; aitque illum ab omnibus pro- phetis prædicatum fuisse omnibus gentibus; ejus- que principem esse Dominum Christum, per quem omnes gentes benedicuntur, et a Deo gloria am- ciuntur. Gloria ei qui haec præparavit. STEPHANUS. lic Stephanus, primas Novi Testamenti martyr, ac primus diaconus, qui magnum Paulum, adhuc legis studiosissimum, interfectorem habuit, qui solus adversus totam Synagogam pugnavit, qui agonothe- Act. 11, 24. Act.vII, 59. PATROL. GR. LXXXVIII. C D tam ad sui spectaculum excitavit. Hic est qui vi- dit cœlos apertos et Filium hominis stantem a dex- tris Dei. Nam cum reliqua omnis divina Scriptura ipsum sedere dicat, bic stantem vidit: vis quippe certaminis agonothetam ad spectaculum surgere fe- cit. Quare hortante illo ut in eam gloriam ascen- deret, ipse pro lapidantibus se precabatur his ver- bis : Domine, ne statuas illis hoc peccatum"; sed tu ipse accipe spiritum meum. Ecce hic quoque ea dem, qum alii, videt et prædicat, videlicet Chri- stum secundi status principem in cœlis esse, quem rogat ut se istic recipiat. Paragrapha. Et hic quoque Novi Testamenti præco et strenuus athleta, ipsis oculis Jesum vidit spirituali more, intra firmamentum positum, quem lapidatus ro- gat suscipere spiritum suum. Ilic Judæis longam instituit concionem, qua illos ut Jesu parricidas coarguit. Hisque nobis ea fide digna exlibuit, quæ priores tradiderant, nempe mortem, resurrectio- nem, ascensum in coelum. Gloria ei qui hæc om- nia præparavit ac prænuntiavit, ipsaque implevit, in diesque implet. Amen. PAULUS APOSTOLUS. Hic est magnus Paulus apostolus, cœlestis pha- langis dus, qui Christum in se loquentem habet, qui stigmata Christi in corpore suo circumfert ; ma- gnus ille doctor Ecclesiæ, qui sexcentas mortes quotidie pro Ecclesia tolerabat, qui in Domino glo- riabatur et in propriis infirmitatibus, qui Christi gratiam in se scaturientem possidebat, qui variis linguis omnnes gentes alloquebatur, qui olim perse- culor, nunc persecutionem patitur ; olim peccator, »unc misericordiam consecutus, qui usque ad ter- tium calum raptus est, ac rursus in paradisum, arcanorum verborum auditor, spiritualium ohari- smatum occultus judex, magnus canonum et sla- tutorum princeps, reliquos Ecclesiæ docto- res exsuperans Paulus: cujus salutatio in Episto- lis omnibus, quasi signaculum, est gratia Domini.

στασιν, ἀθανασίαν, χάριν καὶ ἀφθαρσίαν. Τοῦτο γὰρ βούλεται λέγειν, Δύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου· καὶ ὁμοίως τὴν ἀνοδον τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ και ροὺς ἀναψύξεως καλεῖ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν, καὶ ταύτην λέγει την προεπηγγελμένην εὐλογίαν τῷ Αβραάμ· καὶ διὰ πάντων τῶν προφητῶν αὐτὴν κη ρυττομένην ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀρχηγὸν αὐτῆς τὸν Δεσπότην Χριστὸν εἶναι, δι' οὗ πάντα τὰ ἔθνη εὐλογοῦνται καὶ δοξάζονται παρὰ Θεοῦ. Δόξα τῷ ταῦτα ἑτοιμάσαντι, ΣΤΕΦΑΝΟΣ. Οὗτος ὁ Στέφανος ὁ τῆς Νέας Διαθήκης πρωτομάρ τυς, καὶ πρωτοδιάκονος, ὁ τὸν μέγαν Παῦλον, ἔτι ζηλωτὴν ὑπάρχοντα τοῦ νόμου, φονέα ίδιον κεκτης μένος, ὁ μόνος μετά πάσης συναγωγῆς ἀγωνιζόμε- Β νος, ὁ τὸν ἀγωνοθέτην πρὸς τὴν θέαν ἐξαναστήσας. Οὗτος ὁ θεωρῶν τοὺς οὐρανοὺς διηνοιγμένους, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ. Πάσης γαρ θείας Γραφῆς καθήμενον λεγούσης, οὗτος γὰρ ἑστῶτα εἶδεν· ἡ γὰρ σφοδρότης τοῦ ἀγῶνος ἐπὶ τὴν θέαν τὸν ἀγωνοθέτην ἐξανέστησεν. Οθεν καὶ παρ' αὐτοῦ προτρεπόμενος ἀνιέναι εἰς ἐκείνην τὴν δόξαν, ηύχετο τοῖς αὐτὸν λιθάζουσι λέγων, Κύριε, μὴ στή στις αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην, ἀλλὰ σὺ αὐτὸς δέξαι τὸ πνεῦμά μου. Ἰδοὺ καὶ οὗτος τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις καὶ εἶδε καὶ κηρύττει, ὡς εἰς τὸν οὐρανόν ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ τῆς δευτέρας καταστάσεως άρχη. γός, ὃν παρακαλεῖ καὶ αὐτὸν αὐτόθι δέξασθαι. • Παραγραφή. Καὶ οὗτος τῆς Νέας Διαθήκης κήρυξ καὶ ἀγωνι- στης θερμὸς ὑπάρχων αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς ἐθεάζετο πνευματικώτερον τὸν Ἰησοῦν ἔσωθεν ὄντα τοῦ στε ρεώματος, ὃν καὶ λιθαζόμενος παρακαλεῖ δέξασθαι αὐτοῦ τὸ πνεῦμα. Οὗτος πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἐξ- έτεινε μεγάλην δημηγορίαν, ἐν ᾗ αὐτοὺς ἤλεγξε φο- νέας τοῦ Ἰησοῦ γεγονότας. Διὰ τούτου καὶ αὐτὸς πιο στούμενος ἡμᾶς, ὅσαπερ καὶ οἱ πρῶτοι ειρήκασι, θάνατον, ἀνάστασιν καὶ ἄνοδον εἰς τὸν οὐρανόν. Δόξα τῷ ταῦτα ἑτοιμάσαντι καὶ προκαταγγείλαντι, καὶ νῦν πληρώσαντι καὶ πληροῦντι. Αμήν. ΠΑΥΛΟΣ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ. Οὗτος ὁ μέγας Παῦλος ὁ ἀπόστολος, ὁ τῆς οὐρα νίου φάλαγγος ταξιάρχης, ὁ ἐν ἑαυτῷ ἔχων τὸν Χρι- στὸν λαλοῦντα, ὁ τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέρων, ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς Ἐκκλη- σίας, ο μυρίους θανάτους καθ᾿ ἑκάστην ὑπὲρ τῆς Εκκλησίας ὑπομένων, ὁ ἐν Κυρίῳ καυχώμενος, καὶ ἐν ταῖς ἰδίαις ἀσθενείαις, ὁ τὴν χάριν τοῦ Χριστοῦ ἐν εαυτῷ βλύζουσαν ἔχων, ὁ γλώσσαις λαλῶν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ὁ ποτὲ διώκτης, νῦν δὲ διωκόμενος, ὁ ποτὲ ἁμαρτωλός, νῦν δὲ ἠλεημένος, ὁ ἕως τρίτου οὐρανοῦ ἁρπαγείς, καὶ πάλιν εἰς τὸν παράδεισον, ὁ τῶν ἀῤῥή- των ρημάτων ἀκουστῆς, ὁ τῶν πνευματικών χαρι σμάτων κεκρυμμένος δικαστής· ὁ μέγας κανονάρ χης, καὶ ὑπερβαίνων τους λοιπούς διδασκάλους τῆς Εκκλησίας Παῦλος· οὗ ὁ ἀσπασμὸς ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ, ὡς ἐν τάξει σημείου, χάρις ἐστὶ τοῦ ** ἡ TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. V. A nempe baptismum, conversationem, mortem, resur rectionem, immortalitatem, gratiam et incorruptio- nem. lud enim sibi vult illud : Solutis mortis dolo- ribus ; ac similiter ascensum in cœlum atque tempora refrigerii nuncupat futurum illum statum, quem dicit esse illam ante promissam Abrahamo benedictionem ; aitque illum ab omnibus pro- phetis prædicatum fuisse omnibus gentibus; ejus- que principem esse Dominum Christum, per quem omnes gentes benedicuntur, et a Deo gloria am- ciuntur. Gloria ei qui haec præparavit. STEPHANUS. lic Stephanus, primas Novi Testamenti martyr, ac primus diaconus, qui magnum Paulum, adhuc legis studiosissimum, interfectorem habuit, qui solus adversus totam Synagogam pugnavit, qui agonothe- Act. 11, 24. Act.vII, 59. PATROL. GR. LXXXVIII. C D tam ad sui spectaculum excitavit. Hic est qui vi- dit cœlos apertos et Filium hominis stantem a dex- tris Dei. Nam cum reliqua omnis divina Scriptura ipsum sedere dicat, bic stantem vidit: vis quippe certaminis agonothetam ad spectaculum surgere fe- cit. Quare hortante illo ut in eam gloriam ascen- deret, ipse pro lapidantibus se precabatur his ver- bis : Domine, ne statuas illis hoc peccatum"; sed tu ipse accipe spiritum meum. Ecce hic quoque ea dem, qum alii, videt et prædicat, videlicet Chri- stum secundi status principem in cœlis esse, quem rogat ut se istic recipiat. Paragrapha. Et hic quoque Novi Testamenti præco et strenuus athleta, ipsis oculis Jesum vidit spirituali more, intra firmamentum positum, quem lapidatus ro- gat suscipere spiritum suum. Ilic Judæis longam instituit concionem, qua illos ut Jesu parricidas coarguit. Hisque nobis ea fide digna exlibuit, quæ priores tradiderant, nempe mortem, resurrectio- nem, ascensum in coelum. Gloria ei qui hæc om- nia præparavit ac prænuntiavit, ipsaque implevit, in diesque implet. Amen. PAULUS APOSTOLUS. Hic est magnus Paulus apostolus, cœlestis pha- langis dus, qui Christum in se loquentem habet, qui stigmata Christi in corpore suo circumfert ; ma- gnus ille doctor Ecclesiæ, qui sexcentas mortes quotidie pro Ecclesia tolerabat, qui in Domino glo- riabatur et in propriis infirmitatibus, qui Christi gratiam in se scaturientem possidebat, qui variis linguis omnnes gentes alloquebatur, qui olim perse- culor, nunc persecutionem patitur ; olim peccator, »unc misericordiam consecutus, qui usque ad ter- tium calum raptus est, ac rursus in paradisum, arcanorum verborum auditor, spiritualium ohari- smatum occultus judex, magnus canonum et sla- tutorum princeps, reliquos Ecclesiæ docto- res exsuperans Paulus: cujus salutatio in Episto- lis omnibus, quasi signaculum, est gratia Domini.

Κυρίου. (ὗτος καθόλου ἐν πάσαις ταῖς ἑαυτοῦ ἐπισ στολαῖς, ὡς ἤδη γενόμενος ἐν τῇ β' καταστάσει, γε γηθὼς καὶ πεποιθὼς διατελεῖ· Συνήγειρε, καὶ συν ε εκάθισε, φάσκων, ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, καὶ τῇ ἐλα πίδι ἐσώθημεν, καὶ ἄλλα μύρια, ἃ νῦν καταλέγειν οὐκ εὐχερές. Ενίων δὲ μνημονεύσομεν, ἵνα μὴ τὸν λόγον μηκύνωμεν. Λέγει τοίνυν ἐν τῇ πρὸς Κοριν θίους πρώτῃ Επιστολῇ οὕτω, Εἰ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ ἠλπικότες εσμὲν ἐν Χριστῷ μόνον, ἐλεεινότεροι πάντων ἀνθρώπων ἐσμέν. Ἀλλὰ τί, Παῦλε, μετά τὴν ἐνταῦθα ζωὴν, ποίαν ἄλλην ἐλπίζομεν ; Ναί, φη- σιν, ἔστι τις κρείττων ζωή, ἰσχυρὰ καὶ οὐράνιος, μεθ' ὅρκου παρὰ Θεοῦ ἐπαγγελλομένη· φησὶ γὰρ, Εν ᾧ περισσότερον βουλόμενος ὁ Θεὸς ἐπιδεῖξαι τοῖς κληρονόμοις τῆς ἐπαγγελίας τὸ ἀμετάθετον Β τῆς βουλῆς αὐτοῦ, ἐμεσίτευσεν ὅρκῳ· ἵνα διὰ δύο πραγμάτων ἀμεταθέτων, ἐν οἷς ἀδύνατον ψεύσασθαι Θεὸν, ἰσχυρὰν παράκλησιν ἔχωμεν, οἱ καταφυγόντες κρατῆσαι τῆς προκειμένης ἐλε πίδος· ἦν ὡς ἄγκυραν ἔχομεν τῆς ψυχῆς, ἀσφα λῆ τε καὶ βεβαίαν, καὶ εἰσερχομένην εἰς τὸ ἐσωτε ρον τοῦ καταπετάσματος· ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς κατὰ τὴν τάξιν Μελχι σεδὲν ἀρχιερεὺς γενόμενος εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ πάλιν, Γινώσκοντες ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς κρείττονα ὕπαρξιν ἐν οὐρανοῖς καὶ μένουσαν· καὶ πάλιν, Διὸ βασιλείαν ασάλευτον παραλαμβάνοντες· καὶ πάλιν, Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν· καὶ πάλιν, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ πάλιν, Η δὲ εὐσέβεια πρὸς πάντα ὠφέλιμός ἐστιν, ἐπαγ γελίαν ἔχουσα ζωῆς τῆς νῦν καὶ τῆς μελλούσης καὶ πάλιν, Αδελφοὶ, ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι· ἐν δὲ, τὰ μὲν ἐπίσω ἐπιλανθανό μενος, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, κατά σκοπὸν διώκω ἐπὶ τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως τοῦ Θεοῦ, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ὅσοι οὖν τέλει, τοῦτο φρονῶμεν· καὶ πάλιν, Ἡμῶν δὲ τὸ πολί- τευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν· ὃς μετα- σχηματίσει τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δό ξης αὐτοῦ· καὶ πάλιν, Προσδεχόμενοι την μαχα ρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγά 2ου Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ πάλιν, Εἰ οὖν συνεγέρθητε τῷ Χριστῷ, τὰ ἄνω ζητεῖες, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθήμενος, τὰ ἄνω φρονεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν, Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εις τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσωμεν τους κοιμηθέντας. Ότι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγι Θεού και ταβήσεται ἀπ᾽ οὐρανοῦ· καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρώτον. Έπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οι 2:10 COSME INDICOPLEUST.E llic in: cunctis Epistolis suis, quasi jam in secundle A illo statu fuerit, ketus et fiducia plenus agit et per- several : Conresuscitavit, dicens, et consedere fecit in celestibus 81; et: Spe salvi facti sumus ®; sexcenta alia, quæ jam recensere in promptu non est : nonnulla tamen memorabimus, ne longius ex- currat sermo. Hoc igitur modo in prima ad Corin- thios Epistola loquitur: Si in kuc vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus om- nibus hominibus ". Sed quid, Paule, post hanc vi- tam, quam aliam speramus? Etiam, inquit, est alia vita melior, solidior et caelestis, a Deo cum jut- ramento promissa; ait enim: In quo abundantius volens Deus ostendere pollicitationis hæredibus im- mabilitatem consilii sui, interposuit jusjurandum : ut per duas res immobiles, in quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem, quam :icu! anchoram habemus animæ tutam ac firmam, el incedentem usque ad interiora velaminis, ubi præ- cursor pro nobis introivit Jesus, secundum ordinem Melchisedec pontifex factus in æternum ª ; ac rur. sum: Cognoscentes vos habere in vobis ipsis melio- rem el munentem substantiam in cœlis "; iterum- que : Quare regnum immobile percipientes "; ac rursum : Non enim habemus hic manentem civita- tem, sed futuram inquirimus ; et iterum : Præ- terit enim figura hujus mundi "; ac rursum : Pie- tas ad omnia utilis est, promissionem habens vitæ, qua nunc est, et futura "; iterumque : Fratres, C ego me nondum arbitror comprehendisse. Unum au- tem, quæ quidem retro sunt obliviscens, ad ea vero quæ ante sunt extendens meipsum, secundum sco- pum persequor ad bravium supernæ vocationis Dei, in Christo Jesu. Quicunque ergo perfecti sumus, hoc sentiamus ; item : Nostra autem conversatio in cœlis est : unde etiam Salvatorem exspectamus Do- minum nostrum Jesum Christum, qui transforma- bit corpus humilitatis nostræ, ut fiut conforme cor- pori glorie sure "; iterumque: Exspectantes bea- tamt spem et adventum gloriæ magni Dei, et Salta- toris nostri Jesu Christi 38; et : igilur si consurre- xistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite, ubi Christus est in dextera Dei sedens, quæ sursum suni sapite, non quæ super terram ®; et: Hoc enim vom D bis dicimus in verbo' Domini, quia nos qui vivimus, qui residui sumus in adventum Domini, non præ- veniemus eos qui dormierunt. Quoniam ipse Domi- nus in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de culo, et mortui in Christo resurgent primum. Deinde nos qui rivimus, qui relinquimur, simul cum illis rapiemur in nubibus, obviam Domino in aera; et sic semper cum Domino erimus, Itaque consolamini invicem in verbis istis"; ac rursum : Qui enim hæc dicunt, significant se pu- triam inquirere. Et si quidem ipsius meminissent de " * Helir. vi, 17-20. * Hebr. x,34. " Hehr. ** ibid. 20, Philipp. ut, 13-15. * Ephes. ". Cor. VII, ss Hebr. xi, 14. » Coloss. 111, 1, ss Tit. 11, 15. Thess. I, 14-17. X11, 28. 21. 2. 6. *³ Rom. vill, 24. "I Cor. xv, 19. 31. ** 1 Tim. tv, 3.

TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB (περιλειπόμεναι, ἅμα είν αὐτοῖς ἁρπαγησε· μεθα ἐν νεοέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς αέρα· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τοις· καὶ πάλιν. Οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες, ἐμφανί ζουσιν δτι πατρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκεί- τῆς ἐμνημόνευον, ἀφ' ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν και τὸν ἀνακάμψαι· νυνὶ δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν ἐπουρανίου. Διὸ οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, Θεὸς ἐπικαλεῖσθαι αὐτῶν· ἡτοί- μασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν· καὶ πάλιν, Εξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός· καὶ πάλιν, Τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἣν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς Πράξεσιν ὅταν τῷ Φήστῳ καὶ τῷ ᾿Αγρίππα ἐπὶ βήματος διελέγετο, ταῦτά φησι, Περὶ ἧς ἐλπίδος ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Τί ἄπιστον κρί- νεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει ; καὶ πάλιν, Ενεκα τούτων οἱ Ἰουδαῖοι συλλαβόμενοι ἐν τῷ ἱερῷ, ἐπειρῶντο διαχειρίσασθαι. Ἐπικου- ρίας οἶν τυχὼν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἕστηκα, μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ, οὐδὲν ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προ- φῆται ἐλάλησαν, μελλόντων γίνεσθαι, καὶ Μω σῆς· εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστά- σεως νεκρῶν τῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι. Καὶ εἰ θελήσομεν πάσας τὰς χρήσεις τοῦ ᾿Αποστόλου ἀναλέξασθαι περὶ τούτου, σχεδόν τὰς ιδ' αὐτοῦ Ἐπιστολὰς δι' ὅλου εὑρήσομεν περὶ τούτου λεγούσας, ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστάσεως ἐπὶ τὴν μέλλουσαν ἐπειγόμεθα δραμεῖν· ἔθεν και παραγγέλο λει λέγων, Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· κατάπαυσιν αὐτὴν εἰρηκὼς ὡς ατέρας μὴ οὔσης μετ᾿ αὐτήν, ἀλλὰ καὶ βασιλείαν ἀσάλευτον, ἵνα εἴπῃ, διαδοχὴν μὴ ἔχουσαν. Παραγραφή. Τί δεῖ λέγειν καὶ περὶ τούτου τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς, τῆς ἐχούσης μεγάλης σάλπιγγος νέας ἐν τοῖς ἔθνεσι, τῆς συναγούσης τὰ ἔθνη καὶ τὸν Ἰσραήλ εἰς μίαν Ἐκκλησίαν· ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πρώτη αὐτοῦ ἐκλογὴ ἐξ οὐρανοῦ τοῦ Ἰησοῦ προσκαλεσαμένου ἐγέ- νετο, καὶ μαθών, οὐκ ἠπείθησε τῇ οὐρανίῳ ἐπτασία; Οὗτος πάλιν ἁρπαγείς περιὼν ἐν τῇ νῦν καταστάσει ἕως τρίτου οὐρανοῦ, τῶν ἀγγέλων τὰς τάξεις εθεά σατο, τῶν ἀοράτων δυνάμεων την λειτουργίαν κατ- ώπτευσε, τῶν ἀρχῶν, καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, καὶ Κυ- ριοτήτων, καὶ πασῶν τῶν δυνάμεων των κατωνομα- σμένων, εμβατεύσας καὶ κατοπτρισθεὶς τὴν διακο νίαν ἐβα· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ ματα, εἰς διακονίας αποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Οὕτω καὶ τήν ποτε τάξιν τοῦ ἀντικειμένου, ὡς τῆς ἐξουσίας τοῦ αέρος ὑπῆρχεν, ἐξεῖπε, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ τύφου ἐξ οὐρανῶν πτῶσιν ἀνήγγειλεν. Οὗτος πάλιν ἐβόα, Οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; καὶ πάλιν, Οι · ἅγιοι τὸν κόσμον κρίνουσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐν πά σαις ταῖς Ἐπιστολαῖς ἑαυτοῦ παραγγέλλων οὐράνια φρονεῖν καὶ οὐράνια ζητεῖν, καὶ σπεύδειν δραμεῖν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπείγεσθαι τῶν ἄνω τυχεῖν. Οὗτός ἐστιν τὴν πόλιν καὶ τὸ οἰκητήριον τῶν δικαίων ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων καὶ πάσης ἐμοῦ τῆς Ἐκκλησίας τὸν . * A qua exierunt, habebant utique tempus reverinde ; B nunc autem meliorem appetunt, id est, caelestem. Ideo non confunditur Deus, vocuri Deus corum : pa- ravit enim illis civitat.m 85. Ac rursum : Expe- ctabat enim fundamenta habentem civitatem, cujus artifex et conditor leusi ; ac rursum : Sanctorum minister, ct tabernaculi veri, quod fuit Dominus, et non homo **, no etiam in Actibus, cum Festo et Agrippe loqueretur ad tribunal, haec ait : De qu spe accusor a Judæis. Quid incredibile judicatur apud vos, si Deus mortuos suscitat *? iterumque : Ilis de causis me Judæi, cum essem in templo, com - prehensum tentabant interficere Auxilio autem ad- jutus Dei, usque in hodiernum diem sto, testificans minori atque majori, nihil extra dicens, quam en quæ prophetæ locuti sunt futura esse, et Moyses : si passibilis Christus, si primus ex resurrectione mor- tuorum, lumen annuntiaturus est populo et genti- bus. Quod si vellemus omnia Apostoli loca hac de re colligere, totas fere quatuordecim Epistolas de- prehenderemus de hoc argumento verba facere, quod ex hoc statu að futurum currere festinemus. Unde et præcipit his verbis: Festinemus ingredi in illam requiem requiem dicens, quasi alia post illanı non exsistat, sed regnum immobile, id est, quod successionem uon habeat. Hebr. x1, 14, 15. • ibid. 10. ** Hebr. VIII, * Helor. 1, 14. * ] Cor. vi, 3. . ibid. C D 2. Paragraphe. Quid dictu opus est de hoc electionis vase, de magna illa nova tuba in gentibus clangente, omnes gentes et Israelem in unam Ecclesiam congregante : quoniam et ipsa prima ejus electio, de cœlo Jesu evocante facta est, atque edoctus ille, non fuit cœlesti visioni inobsequens ? Hic item, dum in hac vira superstes esset, raptus usque ad tertium cœlum, angelorum ordines vidit, ac invisibilium virtutum ministerium, nempe Principatuum, Potestatum, Dominationum, atque omnium memoratarum vir- tutum officium, postquam eo ascenderat, contem- platus, exclamabat: Nonne omnes sunt administra- torii spíritus, in ministerium missi, propter eos qui hæreditate accepturi sunt salutem ³? Ita et illum olim adversarii ordinem, qui potestatem aeris ha- buit, enarravit, ejusque ex superbia lapsum e calis enuntiavit. llic item clamabat: Nescitis quia an gelos judicabimus‘? et rursum : Suncti mundum ju- dicant ³. flic est qui in omnibus Epistolis suis præcipit ut cœlestia sentiamus, et cœlestia quæra- mus ac festinemus currere in cœlum, maturemus- que superna consequi. Hic est qui cum civitatem et habitaculum justorum, angelorum et hominum to- tiusque Ecclesia, caelum esse declaraverit, caput 10- tius corporis Dominum Christum secundum carnem, » Act. xxvi, 7, 8. ibid. 21-23. • Hebr. 1, to- 11.

TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB (περιλειπόμεναι, ἅμα είν αὐτοῖς ἁρπαγησε· μεθα ἐν νεοέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς αέρα· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τοις· καὶ πάλιν. Οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες, ἐμφανί ζουσιν δτι πατρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκεί- τῆς ἐμνημόνευον, ἀφ' ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν και τὸν ἀνακάμψαι· νυνὶ δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν ἐπουρανίου. Διὸ οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, Θεὸς ἐπικαλεῖσθαι αὐτῶν· ἡτοί- μασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν· καὶ πάλιν, Εξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός· καὶ πάλιν, Τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἣν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς Πράξεσιν ὅταν τῷ Φήστῳ καὶ τῷ ᾿Αγρίππα ἐπὶ βήματος διελέγετο, ταῦτά φησι, Περὶ ἧς ἐλπίδος ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Τί ἄπιστον κρί- νεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει ; καὶ πάλιν, Ενεκα τούτων οἱ Ἰουδαῖοι συλλαβόμενοι ἐν τῷ ἱερῷ, ἐπειρῶντο διαχειρίσασθαι. Ἐπικου- ρίας οἶν τυχὼν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἕστηκα, μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ, οὐδὲν ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προ- φῆται ἐλάλησαν, μελλόντων γίνεσθαι, καὶ Μω σῆς· εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστά- σεως νεκρῶν τῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι. Καὶ εἰ θελήσομεν πάσας τὰς χρήσεις τοῦ ᾿Αποστόλου ἀναλέξασθαι περὶ τούτου, σχεδόν τὰς ιδ' αὐτοῦ Ἐπιστολὰς δι' ὅλου εὑρήσομεν περὶ τούτου λεγούσας, ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστάσεως ἐπὶ τὴν μέλλουσαν ἐπειγόμεθα δραμεῖν· ἔθεν και παραγγέλο λει λέγων, Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· κατάπαυσιν αὐτὴν εἰρηκὼς ὡς ατέρας μὴ οὔσης μετ᾿ αὐτήν, ἀλλὰ καὶ βασιλείαν ἀσάλευτον, ἵνα εἴπῃ, διαδοχὴν μὴ ἔχουσαν. Παραγραφή. Τί δεῖ λέγειν καὶ περὶ τούτου τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς, τῆς ἐχούσης μεγάλης σάλπιγγος νέας ἐν τοῖς ἔθνεσι, τῆς συναγούσης τὰ ἔθνη καὶ τὸν Ἰσραήλ εἰς μίαν Ἐκκλησίαν· ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πρώτη αὐτοῦ ἐκλογὴ ἐξ οὐρανοῦ τοῦ Ἰησοῦ προσκαλεσαμένου ἐγέ- νετο, καὶ μαθών, οὐκ ἠπείθησε τῇ οὐρανίῳ ἐπτασία; Οὗτος πάλιν ἁρπαγείς περιὼν ἐν τῇ νῦν καταστάσει ἕως τρίτου οὐρανοῦ, τῶν ἀγγέλων τὰς τάξεις εθεά σατο, τῶν ἀοράτων δυνάμεων την λειτουργίαν κατ- ώπτευσε, τῶν ἀρχῶν, καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, καὶ Κυ- ριοτήτων, καὶ πασῶν τῶν δυνάμεων των κατωνομα- σμένων, εμβατεύσας καὶ κατοπτρισθεὶς τὴν διακο νίαν ἐβα· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ ματα, εἰς διακονίας αποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Οὕτω καὶ τήν ποτε τάξιν τοῦ ἀντικειμένου, ὡς τῆς ἐξουσίας τοῦ αέρος ὑπῆρχεν, ἐξεῖπε, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ τύφου ἐξ οὐρανῶν πτῶσιν ἀνήγγειλεν. Οὗτος πάλιν ἐβόα, Οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; καὶ πάλιν, Οι · ἅγιοι τὸν κόσμον κρίνουσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐν πά σαις ταῖς Ἐπιστολαῖς ἑαυτοῦ παραγγέλλων οὐράνια φρονεῖν καὶ οὐράνια ζητεῖν, καὶ σπεύδειν δραμεῖν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπείγεσθαι τῶν ἄνω τυχεῖν. Οὗτός ἐστιν τὴν πόλιν καὶ τὸ οἰκητήριον τῶν δικαίων ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων καὶ πάσης ἐμοῦ τῆς Ἐκκλησίας τὸν . * A qua exierunt, habebant utique tempus reverinde ; B nunc autem meliorem appetunt, id est, caelestem. Ideo non confunditur Deus, vocuri Deus corum : pa- ravit enim illis civitat.m 85. Ac rursum : Expe- ctabat enim fundamenta habentem civitatem, cujus artifex et conditor leusi ; ac rursum : Sanctorum minister, ct tabernaculi veri, quod fuit Dominus, et non homo **, no etiam in Actibus, cum Festo et Agrippe loqueretur ad tribunal, haec ait : De qu spe accusor a Judæis. Quid incredibile judicatur apud vos, si Deus mortuos suscitat *? iterumque : Ilis de causis me Judæi, cum essem in templo, com - prehensum tentabant interficere Auxilio autem ad- jutus Dei, usque in hodiernum diem sto, testificans minori atque majori, nihil extra dicens, quam en quæ prophetæ locuti sunt futura esse, et Moyses : si passibilis Christus, si primus ex resurrectione mor- tuorum, lumen annuntiaturus est populo et genti- bus. Quod si vellemus omnia Apostoli loca hac de re colligere, totas fere quatuordecim Epistolas de- prehenderemus de hoc argumento verba facere, quod ex hoc statu að futurum currere festinemus. Unde et præcipit his verbis: Festinemus ingredi in illam requiem requiem dicens, quasi alia post illanı non exsistat, sed regnum immobile, id est, quod successionem uon habeat. Hebr. x1, 14, 15. • ibid. 10. ** Hebr. VIII, * Helor. 1, 14. * ] Cor. vi, 3. . ibid. C D 2. Paragraphe. Quid dictu opus est de hoc electionis vase, de magna illa nova tuba in gentibus clangente, omnes gentes et Israelem in unam Ecclesiam congregante : quoniam et ipsa prima ejus electio, de cœlo Jesu evocante facta est, atque edoctus ille, non fuit cœlesti visioni inobsequens ? Hic item, dum in hac vira superstes esset, raptus usque ad tertium cœlum, angelorum ordines vidit, ac invisibilium virtutum ministerium, nempe Principatuum, Potestatum, Dominationum, atque omnium memoratarum vir- tutum officium, postquam eo ascenderat, contem- platus, exclamabat: Nonne omnes sunt administra- torii spíritus, in ministerium missi, propter eos qui hæreditate accepturi sunt salutem ³? Ita et illum olim adversarii ordinem, qui potestatem aeris ha- buit, enarravit, ejusque ex superbia lapsum e calis enuntiavit. llic item clamabat: Nescitis quia an gelos judicabimus‘? et rursum : Suncti mundum ju- dicant ³. flic est qui in omnibus Epistolis suis præcipit ut cœlestia sentiamus, et cœlestia quæra- mus ac festinemus currere in cœlum, maturemus- que superna consequi. Hic est qui cum civitatem et habitaculum justorum, angelorum et hominum to- tiusque Ecclesia, caelum esse declaraverit, caput 10- tius corporis Dominum Christum secundum carnem, » Act. xxvi, 7, 8. ibid. 21-23. • Hebr. 1, to- 11.

TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB (περιλειπόμεναι, ἅμα είν αὐτοῖς ἁρπαγησε· μεθα ἐν νεοέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς αέρα· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τοις· καὶ πάλιν. Οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες, ἐμφανί ζουσιν δτι πατρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκεί- τῆς ἐμνημόνευον, ἀφ' ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν και τὸν ἀνακάμψαι· νυνὶ δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν ἐπουρανίου. Διὸ οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, Θεὸς ἐπικαλεῖσθαι αὐτῶν· ἡτοί- μασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν· καὶ πάλιν, Εξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός· καὶ πάλιν, Τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἣν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς Πράξεσιν ὅταν τῷ Φήστῳ καὶ τῷ ᾿Αγρίππα ἐπὶ βήματος διελέγετο, ταῦτά φησι, Περὶ ἧς ἐλπίδος ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Τί ἄπιστον κρί- νεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει ; καὶ πάλιν, Ενεκα τούτων οἱ Ἰουδαῖοι συλλαβόμενοι ἐν τῷ ἱερῷ, ἐπειρῶντο διαχειρίσασθαι. Ἐπικου- ρίας οἶν τυχὼν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἕστηκα, μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ, οὐδὲν ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προ- φῆται ἐλάλησαν, μελλόντων γίνεσθαι, καὶ Μω σῆς· εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστά- σεως νεκρῶν τῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι. Καὶ εἰ θελήσομεν πάσας τὰς χρήσεις τοῦ ᾿Αποστόλου ἀναλέξασθαι περὶ τούτου, σχεδόν τὰς ιδ' αὐτοῦ Ἐπιστολὰς δι' ὅλου εὑρήσομεν περὶ τούτου λεγούσας, ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστάσεως ἐπὶ τὴν μέλλουσαν ἐπειγόμεθα δραμεῖν· ἔθεν και παραγγέλο λει λέγων, Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· κατάπαυσιν αὐτὴν εἰρηκὼς ὡς ατέρας μὴ οὔσης μετ᾿ αὐτήν, ἀλλὰ καὶ βασιλείαν ἀσάλευτον, ἵνα εἴπῃ, διαδοχὴν μὴ ἔχουσαν. Παραγραφή. Τί δεῖ λέγειν καὶ περὶ τούτου τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς, τῆς ἐχούσης μεγάλης σάλπιγγος νέας ἐν τοῖς ἔθνεσι, τῆς συναγούσης τὰ ἔθνη καὶ τὸν Ἰσραήλ εἰς μίαν Ἐκκλησίαν· ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πρώτη αὐτοῦ ἐκλογὴ ἐξ οὐρανοῦ τοῦ Ἰησοῦ προσκαλεσαμένου ἐγέ- νετο, καὶ μαθών, οὐκ ἠπείθησε τῇ οὐρανίῳ ἐπτασία; Οὗτος πάλιν ἁρπαγείς περιὼν ἐν τῇ νῦν καταστάσει ἕως τρίτου οὐρανοῦ, τῶν ἀγγέλων τὰς τάξεις εθεά σατο, τῶν ἀοράτων δυνάμεων την λειτουργίαν κατ- ώπτευσε, τῶν ἀρχῶν, καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, καὶ Κυ- ριοτήτων, καὶ πασῶν τῶν δυνάμεων των κατωνομα- σμένων, εμβατεύσας καὶ κατοπτρισθεὶς τὴν διακο νίαν ἐβα· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ ματα, εἰς διακονίας αποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Οὕτω καὶ τήν ποτε τάξιν τοῦ ἀντικειμένου, ὡς τῆς ἐξουσίας τοῦ αέρος ὑπῆρχεν, ἐξεῖπε, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ τύφου ἐξ οὐρανῶν πτῶσιν ἀνήγγειλεν. Οὗτος πάλιν ἐβόα, Οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; καὶ πάλιν, Οι · ἅγιοι τὸν κόσμον κρίνουσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐν πά σαις ταῖς Ἐπιστολαῖς ἑαυτοῦ παραγγέλλων οὐράνια φρονεῖν καὶ οὐράνια ζητεῖν, καὶ σπεύδειν δραμεῖν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπείγεσθαι τῶν ἄνω τυχεῖν. Οὗτός ἐστιν τὴν πόλιν καὶ τὸ οἰκητήριον τῶν δικαίων ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων καὶ πάσης ἐμοῦ τῆς Ἐκκλησίας τὸν . * A qua exierunt, habebant utique tempus reverinde ; B nunc autem meliorem appetunt, id est, caelestem. Ideo non confunditur Deus, vocuri Deus corum : pa- ravit enim illis civitat.m 85. Ac rursum : Expe- ctabat enim fundamenta habentem civitatem, cujus artifex et conditor leusi ; ac rursum : Sanctorum minister, ct tabernaculi veri, quod fuit Dominus, et non homo **, no etiam in Actibus, cum Festo et Agrippe loqueretur ad tribunal, haec ait : De qu spe accusor a Judæis. Quid incredibile judicatur apud vos, si Deus mortuos suscitat *? iterumque : Ilis de causis me Judæi, cum essem in templo, com - prehensum tentabant interficere Auxilio autem ad- jutus Dei, usque in hodiernum diem sto, testificans minori atque majori, nihil extra dicens, quam en quæ prophetæ locuti sunt futura esse, et Moyses : si passibilis Christus, si primus ex resurrectione mor- tuorum, lumen annuntiaturus est populo et genti- bus. Quod si vellemus omnia Apostoli loca hac de re colligere, totas fere quatuordecim Epistolas de- prehenderemus de hoc argumento verba facere, quod ex hoc statu að futurum currere festinemus. Unde et præcipit his verbis: Festinemus ingredi in illam requiem requiem dicens, quasi alia post illanı non exsistat, sed regnum immobile, id est, quod successionem uon habeat. Hebr. x1, 14, 15. • ibid. 10. ** Hebr. VIII, * Helor. 1, 14. * ] Cor. vi, 3. . ibid. C D 2. Paragraphe. Quid dictu opus est de hoc electionis vase, de magna illa nova tuba in gentibus clangente, omnes gentes et Israelem in unam Ecclesiam congregante : quoniam et ipsa prima ejus electio, de cœlo Jesu evocante facta est, atque edoctus ille, non fuit cœlesti visioni inobsequens ? Hic item, dum in hac vira superstes esset, raptus usque ad tertium cœlum, angelorum ordines vidit, ac invisibilium virtutum ministerium, nempe Principatuum, Potestatum, Dominationum, atque omnium memoratarum vir- tutum officium, postquam eo ascenderat, contem- platus, exclamabat: Nonne omnes sunt administra- torii spíritus, in ministerium missi, propter eos qui hæreditate accepturi sunt salutem ³? Ita et illum olim adversarii ordinem, qui potestatem aeris ha- buit, enarravit, ejusque ex superbia lapsum e calis enuntiavit. llic item clamabat: Nescitis quia an gelos judicabimus‘? et rursum : Suncti mundum ju- dicant ³. flic est qui in omnibus Epistolis suis præcipit ut cœlestia sentiamus, et cœlestia quæra- mus ac festinemus currere in cœlum, maturemus- que superna consequi. Hic est qui cum civitatem et habitaculum justorum, angelorum et hominum to- tiusque Ecclesia, caelum esse declaraverit, caput 10- tius corporis Dominum Christum secundum carnem, » Act. xxvi, 7, 8. ibid. 21-23. • Hebr. 1, to- 11.

TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB (περιλειπόμεναι, ἅμα είν αὐτοῖς ἁρπαγησε· μεθα ἐν νεοέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς αέρα· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τοις· καὶ πάλιν. Οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες, ἐμφανί ζουσιν δτι πατρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκεί- τῆς ἐμνημόνευον, ἀφ' ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν και τὸν ἀνακάμψαι· νυνὶ δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν ἐπουρανίου. Διὸ οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, Θεὸς ἐπικαλεῖσθαι αὐτῶν· ἡτοί- μασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν· καὶ πάλιν, Εξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός· καὶ πάλιν, Τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἣν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς Πράξεσιν ὅταν τῷ Φήστῳ καὶ τῷ ᾿Αγρίππα ἐπὶ βήματος διελέγετο, ταῦτά φησι, Περὶ ἧς ἐλπίδος ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Τί ἄπιστον κρί- νεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει ; καὶ πάλιν, Ενεκα τούτων οἱ Ἰουδαῖοι συλλαβόμενοι ἐν τῷ ἱερῷ, ἐπειρῶντο διαχειρίσασθαι. Ἐπικου- ρίας οἶν τυχὼν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἕστηκα, μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ, οὐδὲν ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προ- φῆται ἐλάλησαν, μελλόντων γίνεσθαι, καὶ Μω σῆς· εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστά- σεως νεκρῶν τῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι. Καὶ εἰ θελήσομεν πάσας τὰς χρήσεις τοῦ ᾿Αποστόλου ἀναλέξασθαι περὶ τούτου, σχεδόν τὰς ιδ' αὐτοῦ Ἐπιστολὰς δι' ὅλου εὑρήσομεν περὶ τούτου λεγούσας, ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστάσεως ἐπὶ τὴν μέλλουσαν ἐπειγόμεθα δραμεῖν· ἔθεν και παραγγέλο λει λέγων, Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· κατάπαυσιν αὐτὴν εἰρηκὼς ὡς ατέρας μὴ οὔσης μετ᾿ αὐτήν, ἀλλὰ καὶ βασιλείαν ἀσάλευτον, ἵνα εἴπῃ, διαδοχὴν μὴ ἔχουσαν. Παραγραφή. Τί δεῖ λέγειν καὶ περὶ τούτου τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς, τῆς ἐχούσης μεγάλης σάλπιγγος νέας ἐν τοῖς ἔθνεσι, τῆς συναγούσης τὰ ἔθνη καὶ τὸν Ἰσραήλ εἰς μίαν Ἐκκλησίαν· ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πρώτη αὐτοῦ ἐκλογὴ ἐξ οὐρανοῦ τοῦ Ἰησοῦ προσκαλεσαμένου ἐγέ- νετο, καὶ μαθών, οὐκ ἠπείθησε τῇ οὐρανίῳ ἐπτασία; Οὗτος πάλιν ἁρπαγείς περιὼν ἐν τῇ νῦν καταστάσει ἕως τρίτου οὐρανοῦ, τῶν ἀγγέλων τὰς τάξεις εθεά σατο, τῶν ἀοράτων δυνάμεων την λειτουργίαν κατ- ώπτευσε, τῶν ἀρχῶν, καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, καὶ Κυ- ριοτήτων, καὶ πασῶν τῶν δυνάμεων των κατωνομα- σμένων, εμβατεύσας καὶ κατοπτρισθεὶς τὴν διακο νίαν ἐβα· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ ματα, εἰς διακονίας αποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Οὕτω καὶ τήν ποτε τάξιν τοῦ ἀντικειμένου, ὡς τῆς ἐξουσίας τοῦ αέρος ὑπῆρχεν, ἐξεῖπε, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ τύφου ἐξ οὐρανῶν πτῶσιν ἀνήγγειλεν. Οὗτος πάλιν ἐβόα, Οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; καὶ πάλιν, Οι · ἅγιοι τὸν κόσμον κρίνουσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐν πά σαις ταῖς Ἐπιστολαῖς ἑαυτοῦ παραγγέλλων οὐράνια φρονεῖν καὶ οὐράνια ζητεῖν, καὶ σπεύδειν δραμεῖν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπείγεσθαι τῶν ἄνω τυχεῖν. Οὗτός ἐστιν τὴν πόλιν καὶ τὸ οἰκητήριον τῶν δικαίων ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων καὶ πάσης ἐμοῦ τῆς Ἐκκλησίας τὸν . * A qua exierunt, habebant utique tempus reverinde ; B nunc autem meliorem appetunt, id est, caelestem. Ideo non confunditur Deus, vocuri Deus corum : pa- ravit enim illis civitat.m 85. Ac rursum : Expe- ctabat enim fundamenta habentem civitatem, cujus artifex et conditor leusi ; ac rursum : Sanctorum minister, ct tabernaculi veri, quod fuit Dominus, et non homo **, no etiam in Actibus, cum Festo et Agrippe loqueretur ad tribunal, haec ait : De qu spe accusor a Judæis. Quid incredibile judicatur apud vos, si Deus mortuos suscitat *? iterumque : Ilis de causis me Judæi, cum essem in templo, com - prehensum tentabant interficere Auxilio autem ad- jutus Dei, usque in hodiernum diem sto, testificans minori atque majori, nihil extra dicens, quam en quæ prophetæ locuti sunt futura esse, et Moyses : si passibilis Christus, si primus ex resurrectione mor- tuorum, lumen annuntiaturus est populo et genti- bus. Quod si vellemus omnia Apostoli loca hac de re colligere, totas fere quatuordecim Epistolas de- prehenderemus de hoc argumento verba facere, quod ex hoc statu að futurum currere festinemus. Unde et præcipit his verbis: Festinemus ingredi in illam requiem requiem dicens, quasi alia post illanı non exsistat, sed regnum immobile, id est, quod successionem uon habeat. Hebr. x1, 14, 15. • ibid. 10. ** Hebr. VIII, * Helor. 1, 14. * ] Cor. vi, 3. . ibid. C D 2. Paragraphe. Quid dictu opus est de hoc electionis vase, de magna illa nova tuba in gentibus clangente, omnes gentes et Israelem in unam Ecclesiam congregante : quoniam et ipsa prima ejus electio, de cœlo Jesu evocante facta est, atque edoctus ille, non fuit cœlesti visioni inobsequens ? Hic item, dum in hac vira superstes esset, raptus usque ad tertium cœlum, angelorum ordines vidit, ac invisibilium virtutum ministerium, nempe Principatuum, Potestatum, Dominationum, atque omnium memoratarum vir- tutum officium, postquam eo ascenderat, contem- platus, exclamabat: Nonne omnes sunt administra- torii spíritus, in ministerium missi, propter eos qui hæreditate accepturi sunt salutem ³? Ita et illum olim adversarii ordinem, qui potestatem aeris ha- buit, enarravit, ejusque ex superbia lapsum e calis enuntiavit. llic item clamabat: Nescitis quia an gelos judicabimus‘? et rursum : Suncti mundum ju- dicant ³. flic est qui in omnibus Epistolis suis præcipit ut cœlestia sentiamus, et cœlestia quæra- mus ac festinemus currere in cœlum, maturemus- que superna consequi. Hic est qui cum civitatem et habitaculum justorum, angelorum et hominum to- tiusque Ecclesia, caelum esse declaraverit, caput 10- tius corporis Dominum Christum secundum carnem, » Act. xxvi, 7, 8. ibid. 21-23. • Hebr. 1, to- 11.

TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB (περιλειπόμεναι, ἅμα είν αὐτοῖς ἁρπαγησε· μεθα ἐν νεοέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς αέρα· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τοις· καὶ πάλιν. Οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες, ἐμφανί ζουσιν δτι πατρίδα ἐπιζητοῦσι. Καὶ εἰ μὲν ἐκεί- τῆς ἐμνημόνευον, ἀφ' ἧς ἐξῆλθον, εἶχον ἂν και τὸν ἀνακάμψαι· νυνὶ δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν ἐπουρανίου. Διὸ οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, Θεὸς ἐπικαλεῖσθαι αὐτῶν· ἡτοί- μασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν· καὶ πάλιν, Εξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός· καὶ πάλιν, Τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἣν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς Πράξεσιν ὅταν τῷ Φήστῳ καὶ τῷ ᾿Αγρίππα ἐπὶ βήματος διελέγετο, ταῦτά φησι, Περὶ ἧς ἐλπίδος ἐγκαλοῦμαι ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Τί ἄπιστον κρί- νεται παρ' ὑμῖν, εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει ; καὶ πάλιν, Ενεκα τούτων οἱ Ἰουδαῖοι συλλαβόμενοι ἐν τῷ ἱερῷ, ἐπειρῶντο διαχειρίσασθαι. Ἐπικου- ρίας οἶν τυχὼν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἕστηκα, μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ, οὐδὲν ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προ- φῆται ἐλάλησαν, μελλόντων γίνεσθαι, καὶ Μω σῆς· εἰ παθητὸς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστά- σεως νεκρῶν τῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι. Καὶ εἰ θελήσομεν πάσας τὰς χρήσεις τοῦ ᾿Αποστόλου ἀναλέξασθαι περὶ τούτου, σχεδόν τὰς ιδ' αὐτοῦ Ἐπιστολὰς δι' ὅλου εὑρήσομεν περὶ τούτου λεγούσας, ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστάσεως ἐπὶ τὴν μέλλουσαν ἐπειγόμεθα δραμεῖν· ἔθεν και παραγγέλο λει λέγων, Σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν· κατάπαυσιν αὐτὴν εἰρηκὼς ὡς ατέρας μὴ οὔσης μετ᾿ αὐτήν, ἀλλὰ καὶ βασιλείαν ἀσάλευτον, ἵνα εἴπῃ, διαδοχὴν μὴ ἔχουσαν. Παραγραφή. Τί δεῖ λέγειν καὶ περὶ τούτου τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς, τῆς ἐχούσης μεγάλης σάλπιγγος νέας ἐν τοῖς ἔθνεσι, τῆς συναγούσης τὰ ἔθνη καὶ τὸν Ἰσραήλ εἰς μίαν Ἐκκλησίαν· ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πρώτη αὐτοῦ ἐκλογὴ ἐξ οὐρανοῦ τοῦ Ἰησοῦ προσκαλεσαμένου ἐγέ- νετο, καὶ μαθών, οὐκ ἠπείθησε τῇ οὐρανίῳ ἐπτασία; Οὗτος πάλιν ἁρπαγείς περιὼν ἐν τῇ νῦν καταστάσει ἕως τρίτου οὐρανοῦ, τῶν ἀγγέλων τὰς τάξεις εθεά σατο, τῶν ἀοράτων δυνάμεων την λειτουργίαν κατ- ώπτευσε, τῶν ἀρχῶν, καὶ τῶν Ἐξουσιῶν, καὶ Κυ- ριοτήτων, καὶ πασῶν τῶν δυνάμεων των κατωνομα- σμένων, εμβατεύσας καὶ κατοπτρισθεὶς τὴν διακο νίαν ἐβα· Οὐχὶ πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύ ματα, εἰς διακονίας αποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν. Οὕτω καὶ τήν ποτε τάξιν τοῦ ἀντικειμένου, ὡς τῆς ἐξουσίας τοῦ αέρος ὑπῆρχεν, ἐξεῖπε, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ τύφου ἐξ οὐρανῶν πτῶσιν ἀνήγγειλεν. Οὗτος πάλιν ἐβόα, Οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; καὶ πάλιν, Οι · ἅγιοι τὸν κόσμον κρίνουσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐν πά σαις ταῖς Ἐπιστολαῖς ἑαυτοῦ παραγγέλλων οὐράνια φρονεῖν καὶ οὐράνια ζητεῖν, καὶ σπεύδειν δραμεῖν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπείγεσθαι τῶν ἄνω τυχεῖν. Οὗτός ἐστιν τὴν πόλιν καὶ τὸ οἰκητήριον τῶν δικαίων ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων καὶ πάσης ἐμοῦ τῆς Ἐκκλησίας τὸν . * A qua exierunt, habebant utique tempus reverinde ; B nunc autem meliorem appetunt, id est, caelestem. Ideo non confunditur Deus, vocuri Deus corum : pa- ravit enim illis civitat.m 85. Ac rursum : Expe- ctabat enim fundamenta habentem civitatem, cujus artifex et conditor leusi ; ac rursum : Sanctorum minister, ct tabernaculi veri, quod fuit Dominus, et non homo **, no etiam in Actibus, cum Festo et Agrippe loqueretur ad tribunal, haec ait : De qu spe accusor a Judæis. Quid incredibile judicatur apud vos, si Deus mortuos suscitat *? iterumque : Ilis de causis me Judæi, cum essem in templo, com - prehensum tentabant interficere Auxilio autem ad- jutus Dei, usque in hodiernum diem sto, testificans minori atque majori, nihil extra dicens, quam en quæ prophetæ locuti sunt futura esse, et Moyses : si passibilis Christus, si primus ex resurrectione mor- tuorum, lumen annuntiaturus est populo et genti- bus. Quod si vellemus omnia Apostoli loca hac de re colligere, totas fere quatuordecim Epistolas de- prehenderemus de hoc argumento verba facere, quod ex hoc statu að futurum currere festinemus. Unde et præcipit his verbis: Festinemus ingredi in illam requiem requiem dicens, quasi alia post illanı non exsistat, sed regnum immobile, id est, quod successionem uon habeat. Hebr. x1, 14, 15. • ibid. 10. ** Hebr. VIII, * Helor. 1, 14. * ] Cor. vi, 3. . ibid. C D 2. Paragraphe. Quid dictu opus est de hoc electionis vase, de magna illa nova tuba in gentibus clangente, omnes gentes et Israelem in unam Ecclesiam congregante : quoniam et ipsa prima ejus electio, de cœlo Jesu evocante facta est, atque edoctus ille, non fuit cœlesti visioni inobsequens ? Hic item, dum in hac vira superstes esset, raptus usque ad tertium cœlum, angelorum ordines vidit, ac invisibilium virtutum ministerium, nempe Principatuum, Potestatum, Dominationum, atque omnium memoratarum vir- tutum officium, postquam eo ascenderat, contem- platus, exclamabat: Nonne omnes sunt administra- torii spíritus, in ministerium missi, propter eos qui hæreditate accepturi sunt salutem ³? Ita et illum olim adversarii ordinem, qui potestatem aeris ha- buit, enarravit, ejusque ex superbia lapsum e calis enuntiavit. llic item clamabat: Nescitis quia an gelos judicabimus‘? et rursum : Suncti mundum ju- dicant ³. flic est qui in omnibus Epistolis suis præcipit ut cœlestia sentiamus, et cœlestia quæra- mus ac festinemus currere in cœlum, maturemus- que superna consequi. Hic est qui cum civitatem et habitaculum justorum, angelorum et hominum to- tiusque Ecclesia, caelum esse declaraverit, caput 10- tius corporis Dominum Christum secundum carnem, » Act. xxvi, 7, 8. ibid. 21-23. • Hebr. 1, to- 11.

Α οὐρανὸν ἐξειπών, κεφαλὴν ὅλου τοῦ σώματος, ώς ἀνώτερον τὸν Δεσπότην Χριστὸν κατά σάρκα προς ειπών. Υπεράνω γὰρ εἶπε πάσης ἀρχῆς, καὶ ἐξου- σίας, καὶ δυνάμεως, καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος όνομαζομένου, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι· καὶ, συντόμως εἰπεῖν, οὗ τός ἐστιν ὁ τῶν οὐρανίων ταγμάτων καὶ τῆς Ἐκκλη σίας διδάσκαλος μέγας καὶ ἐξηγητὴς, καὶ αὐτὸς τῆς νῦν καὶ τῆς μελλούσης μόνον καταστάσεως μνημο- νεύων καὶ τῆς ἀθανασίας, καὶ τῆς ἀτρεπτότητος, καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν τῶν ὑπερκοσμίων, ὧν τὴν δύο να μιν λογίσασθαι οὐ δυνάμεθα. Δόξα τῷ ταῦτα προ ετοιμάσαντι, καὶ προμηνύσαντι, καὶ νῦν πληρώσαντι, καὶ πληροῦντι θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Παραγραφὴ ἑτέρα. Ρωμαίων μὲν εὐθὺς ἐν προοιμίοις ὁ Παῦλος τὴν πίστιν ἐπαινεῖ καταγγελλομένην ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, καὶ ὁμοπίστους ἀποκαλεῖ. Κορινθίους δε, ώς πρώην φιλοσόφους τοῦ κόσμου τούτου όντας, μέμφεται, πιο στεύσαντας μὲν ἤδη περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Δεσ σπότου Χριστοῦ, ἀνώνητον δὲ αὐτοῖς τοῦτον ἀποφαί νονται, μὴ καὶ τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως πιστευο- μένης παρ' αὐτῶν. Δικαίως οὖν οἱ ᾿Αθηναίοι σπερμα λόγον αὐτὸν προσηγόρευον, ὡς ἀνορύττοντα τῆς δει σιδαιμονίας αὐτῶν τὰ ζιζάνια. Γαλάτας ανοήτους ἀποκαλεῖ, καὶ δίκην ἀψύχων ευχερώς μετατιθεμένους, καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα απατηθέντας καὶ περιτμη- θέντας. Εφεσίας πᾶσαν τὴν βουλὴν τοῦ Θεοῦ ἐξαγο γέλλει καὶ σχεδὸν ἐκεῖσε θηριομαχήσας παρατίθεται αὐτοῖς προφητεύων καὶ λέγων, μετὰ ταῦτα τινά; πρὸς αὐτοὺς ὡς λύκους ἐρχομένους καὶ διασπώντας αὐτοὺς, μεθ' ὧν ἔφη, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀνίστασθαί τινας ὁμοίως τοῖς λύκοις διασπῶντας τὴν Ἐκκλησίαν. Φι λιππησίους πάνυ θαυμάζει ἐπαινῶν ὡς μόνους πολ λήν φροντίδα καὶ ἀγάπην τιθεμένους πρὸς αὐτὸν ἐν τε τοῖς δεσμοῖς αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ ἀπολογίᾳ, καὶ πολύ λάκις αὐτῷ πέμψαντας τὰ πρὸς τὴν χρείαν. Κολαστ σαεῖς δὲ πάλιν καὶ αὐτοὺς ἐπαινεῖ ἐν τῇ πίστει, εἴ γε ἐπιμένουσι, καὶ ἀγάπην ἔχοντας εἰς πάντας τοὺς ἁγίους. Θεσσαλονικίας φιλαδέλφους λέγει, καὶ διωκο μένους καὶ πάσχοντας ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας· ὥσπερ καὶ τοὺς Εβραίους πιστούς, καὶ ἐπιστηρίζει αὐτοὺς ὥσπερ καὶ τοὺς Κορινθίους περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν, ἅμα καὶ περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Κυρίου παρουσίας. Εβραίοις ὡς Ἑβραῖος καὶ ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν κοινο- ποιούμενος τὰ αὐτῶν, ἁγίους ἀδελφοὺς καὶ κλητούς καὶ μετόχους τῶν οὐρανίων γεγονότας ονομάζει, καὶ διωκομένους καὶ πάσχοντας ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας, πλὴν, φησὶν, ἐάνπερ τὴν ἀρχὴν μέχρι τέλους βεβαίαν κατασχῶμεν· καὶ ἀσφαλίζεται, μὴ τῷ φόβῳ τοῦ δι ωγμοῦ ἐκλυθῆναι καὶ παλινδρομῆσαι πρὸς τοὺς ἀπί- στους. Τιμοθέω πάλιν ἐν Ἐφέσῳ παραγγέλλει γρά φων, ἀσφαλίζεσθαι τοὺς ἑτεροδιδασκάλους, καὶ μὴ προσέχειν τοῖς αὐτῶν μύθοις· καὶ στηρίζειν ἐν τοῖς δόγμασι, καὶ κανόνας παραδίδωσιν ἐκκλησιαστικούς, Iνα γνῷς, φησὶν, ὡς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέ φεσθαι. Λέγει δὲ καί τινας αἱρέσεις ἀναδεικνυμένας COSME INDICOPLEUSTÆ carnem, ut supremum, appellavit. Nam dixit esse super omnem principatum, potestatem, virtutem, dominationem et omne nomen appellatum, non solum in boc sæculo, sed etiam in futuro : ac, ut paucis dicam, hic est calestium ordinum et Eccle- sie docwr magnus et interpres, ipseque praesentis et futari solum status mentionem facit, atque im- mortalitatis, immutabilitatis omniumque bonorum supernorum, quorum vim æstimare non valemus. Gloria Deo, qui hæc præparavit ac prænuntiavit, itidemque implevit et in dies implet, in sæcula. Amen. Paragrapha alia. Statim a principio Romanorum fidem in toto mundo prædicatam laudibus effert Paulus, eosqne unius secum fidei vocat. Corinthios autem, utpote qui nuper hujus mundi philosophi fuissent, arguit, quod, cum jam quidem resurrectioni Domini Chri- sti fidem habuerint, id ipsis inutile evadat, cum resurrectioni pariter nostræ non credant. Jure ita- que illum seminiverbium vocabant Athenienses, utpote qui superstitionis suæ zizania convelleret. Galatas stultos appellat, qui instar inanimatarum rerum facile sententiam mutassent, ac post ba- ptismum decepti, circumcisi fuissent. Ephesiis omac Dei consilium annuntiat, ac se istic quasi cum feris pugnasse declarat, hac vaticinans, ventum rus esse postea ceu lupos quosdam, qui illos dis- cerperent : quibuscum ait ex ipsis Ephesiis ex- surrecturos quosdam, qui instar luporum Eccle- siatn discerpturi essent. Philippenses admodum miratur, laudans eos, ut qui soli multam sollicitu- dinem et dilectionem erga se exhibuerint, sive in vinculis, sive in defensione sua, ac plerumque sibi ad usum necessaria miserint. Colossenses item landat de fide, si quidem in illa permaneant et claritatem erga sanctos omnes babeant. Thes- salonicenses fratrum amantes dicit, ac persecutio- nem aerumnasque pro pietate passos afirmat; quem- admodum et Hebræos fideles prædicat, quos per- inde atque Corinthios conñrmat circa resurrectio- nem inortuorum, similiterque circa secundum Christi adventum. Hebræzos, utpote Hebræus et unus ex illis, eorum res sibi communes as- serens, sanctos fratres, vocatos et cm- lestium participes appellat, atque pro pietate ve- xalos et passos asserit; si tamen, inquit ", eam ab initio usque ad fuem firmam teneamus : ipsos- que monet et confirmat, ne metu persecutionis emolliantur, et ad infideles redeant. Timotheo item Ephesi versanti litteris præcipit, ut caveat ab alienæ doctrinæ magistris, nec eorum fabulis attendat : ipsumque confirmat in dogmatibus, canonesque ec- clesiasticos tradit ei : Ut cognoscas, inquit, quomodo oporteat in domo Dei conversari. Ait item aliquot ** Hebr. 111, 6, 14. Tim. 11, 15. B C D

ἐπ' ἐσχάτου, καὶ ἀποστρεφομένας τὴν ἀλήθειαν. Καὶ Δ προλέγει, ὅτι οὗ προκόψουσιν ἐπὶ τὸ κρεῖττον, ἀλλὰ φανεραὶ γενήσονται, καὶ ἡ ἄνοια αὐτῶν ἔκδηλος ἔσται πᾶσι. Τίτῳ πάλιν καὶ αὐτῷ ἐν τῇ Κρήτῃ κανόνας ἐκκλησιαστικούς παραδίδωσι, καὶ ἐπιστηρίζει ἐν τοῖς δίγμασι, καὶ ἐπιτιμήσει κέχρηται πρὸς τοὺς Κρή- τας, ὡς ψεύστας, καὶ κούφους, καὶ δολίους καὶ ὑπὸ τῶν ἐκ περιτομῆς πλανωμένους. Φιλήμονι μαρτυρεῖ πολλὴν πίστιν, εὐσέβειαν καὶ ἀγάπην έχοντι πρὸς τοὺς ἁγίους· οὗ τὸν δοῦλον Ονήσιμον, ἄχρηστον ὄντα, μετέβαλε, καὶ εὐσεβῆ πεποίηκε, καὶ τὸν αὐτοῦ δεσπότην ὁ μέγας Απόστολος παρακαλεῖ δέξασθαι, μηκέτι ὡς δοῦλον, ἀλλ᾽ ὡς ἀδελφόν. Εν πάσεις & ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ εἰς τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον πάντες προτρέπεται διὰ πίστεως ὀρθῆς καὶ βίου_ καλοῦ εἰσελθεῖν, καὶ μὴ ἀποτυχεῖν τῶν ἀποκειμένων τοῖς δικαίοις ἀγαθῶν· μεθ' ὧν καὶ ἡμᾶς ἀναξίους εν τας, ἀξίωσον, ὁ τὴν εὔσπλαγχνον ἔχων ἀγαθότητα, Κύριε ὁ Θεός, ὁ τῶν ὅλων ποιητής. Αμήν. Ἔτι τοῖς Εβραίοις ὁ Παῦλος Ἑβραϊστὶ γεγράφηκεν ὡς Εβραίος· μετεστράφη δὲ εἰς τὴν Ἑλληνίδα γλώτταν, ὡς φασιν, ὑπὸ Λουκά, ἢ ὑπὸ Κλήμεντος· ὡς ὁμοίως καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον. Τὸ κείμενον. Σκοπῆσαι δεῖ, ὦ θεοφιλέστατε, τὴν συμφωνίαν τοῦ κοσμογράφου Μωϋσέως, καὶ πάντων τῶν προφητῶν, καὶ τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ ἀποστόλων, ὡς πάντες συμφώνως δύο καταστάσεις διηγοῦνται τὸν Θεὸν πα ποιηκέναι τὸν σύμπαντα κόσμον. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀρ ξάμενος ὁ Θεὸς τὴν κτίσιν ποιῆσαι, τῇ δευτέρα ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα πεποίηκε, καὶ συνέδησε τῷ πρώac τῷ οὐρανῷ, κατὰ μέσον τοῦ ὕψους τοῦ ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ οὐρανοῦ διελὼν τὸν ἕνα χῶρον εἰς χώρους δύο· καὶ τὸν ἕνα τὸν κατώτερον τοῦτον τὸν κόσμον ἔταξεν εἶναι· τὸν δὲ ἀνώτερον τον μέλλοντα κόσμον ἡτοίμασεν ἐξ ἀρχῆς, κατὰ τὸν ἄνωθεν αὐτοῦ σκοπόν. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ τῇ προσκαίρῳ ἐστὶν ἡ ἡμε- τέρα ἐλπὶς, ἀλλ' ἐν τῇ μελλούσῃ τῇ ἀτελευτήτῳ· ἐν Η υἱοθεσία, καὶ ἀπολύτρωσις, καὶ ἀτρεπτότης, καὶ δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ μακαριότης υπάρχει, καὶ τελεία γνῶσις, καὶ δόξα, καὶ πᾶν ὁτιοῦν καλὸν ἡμῖν ἀπόκειται λαμβάνειν παρὰ τοῦ Θεοῦ· πεπειρα- μένοι ἀπ' ἐντεῦθεν καλῶν καὶ κακῶν· ἵν᾿ εἰδείημεν τῶν παραγενομένων ἡμῖν ἀγαθῶν τὴν δύναμιν, καθώ ὡς ἐνδέχεται, τρόπον τινὰ υἱοὶ Θεοῦ γιγνόμενοι, καὶ δοξαζόμενοι δόξῃ καὶ χαρᾷ ἀνεκλαλήτοις. Διὰ τοῦτο καὶ ἐνταῦθα οἱ πιστοὶ συμβολικῶς τῶν μυστηρίων μεταλαμβάνομεν τοῦ σώματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ μετὰ τὸ βάπτισμα· ἵνα μετὰ τὴν ἀνάστασιν, προς- έχοντες τῷ Δεσπότη Χριστῷ, μεταλάβωμεν τῆς αὐτοῦ δόξης, εφελκόμενοι δόξαν ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης. Διὰ τοῦτο καὶ μετάληψις λέγεται, καθὰ καὶ ἐν τῷ ᾿Απο- στόλῳ γέγραπται οὕτως, Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακε καλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατά οπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύ ματος· ἵνα εἴπῃ, Ηνίκα ὁ Κύριος παραγίνεται, TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. haereses in novissimo emersuras, atque veritatcm C subversuras. At prædicit non in melius profecturas esse, sed manifestas fore, et amentiam earum pa- lam fore omnibus. Tito item, in Creta versanti, ca- nomes ecclesiasticos tradit, et in dogmatibus cull- Armat, atque adversus Cretenses increpatione utitur, quasi mendaces, leves, subdolos, et ab iis, qui ex circumcisione erant, deceptos. Philemoni scribens testificatur eum multam habere fidem, pietatem, et charitatem erga sanctos, cujus servum Onesimum, qui inutilis erat, in melius mutavit, et pium effecit : ejusque dominum magnus Apostolus rogat ut eum excipiat, nou ultra quasi servum, sed quasi fratrem. & omnibus autem epistolis suis omnes hortatur, ut ad coelorum habitaculum per idem rectam et bo- nam vitam introeant, neque bonorum justis destiua- torum jacturam faciant. Quibuscum nos etiam, in- dignos licet, misericors et clemens Dominus Deus, καίversorum opifex, connumerari digneris. Amen. Gmlerum. Hebræis Paulus, utpote Hebræus, Hebraice scripsit, in Græcam vero linguam translata ejus epistola fuit, vel a Luca, ut fertur, vel a Clemente : similiterque Evangelium secundum Mauhæum. Τextus. Observanda, vir religiosissime, est Moysis mundi descriptoris cum omnibus prophetis, evangelistis et apostolis, concordia: quomodo scilicet omnes uno consensu, tolum mundum in duos status a Deo divisum fuisse narrent. Ideo enim orsus Deus rerum naturam condere, secunda die firmamentum effecit, primo coelo conjunxit, in medio a terra ad colun spatio interpositum; atque unum locum in duos distribuens; alterum, inferiorem, nempe Lunc mundum esse constituit ; superiorem vero, futurum esse mundum ab initio destinavit, secundum priorem scopum suum. Neque enim spes nostra in hac tem- poraria vita sita est, sed in futura et interminabili : in qua est adoptio filiorum et redemptio, immutabi- litas, justitia, sauctificatio, beatitudo, perfecta cogni- tio, gloria et quodvis aliud bonum repositum nobis et a Deo accipiendum est, cum antea bic bona malaque experti fuerimus, ut pro facultate illorum nobis tribuendorum bonorum vim et præstantiam co- gnoscamus, quodammodo filii Dei electi, ac gloria D gaudioque inenarrabili affecti. Quamobrem hic fideles mysteriorum corporis Domini Christi, post bapti- smum symbolice participes sumus, ut post resurrec- tionem Domino Christo animum adhibentes, ejus glu- riæ consortes simus, gloriam ex ejus gloria attrahen- tes. Propterea participatio dicitur, quemadmodum et in Apostolo scriptum est : Nos vero omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu '; ac si diceret: Cum Dominus accedit, om- nes fideles manifestissime, sino operimento, gloriam Domini quasi in speculo conspicimus, et in can- dem, quam Dominus habet, imaginem transforma- '11 Cor. 111, 18.

ἐπ' ἐσχάτου, καὶ ἀποστρεφομένας τὴν ἀλήθειαν. Καὶ Δ προλέγει, ὅτι οὗ προκόψουσιν ἐπὶ τὸ κρεῖττον, ἀλλὰ φανεραὶ γενήσονται, καὶ ἡ ἄνοια αὐτῶν ἔκδηλος ἔσται πᾶσι. Τίτῳ πάλιν καὶ αὐτῷ ἐν τῇ Κρήτῃ κανόνας ἐκκλησιαστικούς παραδίδωσι, καὶ ἐπιστηρίζει ἐν τοῖς δίγμασι, καὶ ἐπιτιμήσει κέχρηται πρὸς τοὺς Κρή- τας, ὡς ψεύστας, καὶ κούφους, καὶ δολίους καὶ ὑπὸ τῶν ἐκ περιτομῆς πλανωμένους. Φιλήμονι μαρτυρεῖ πολλὴν πίστιν, εὐσέβειαν καὶ ἀγάπην έχοντι πρὸς τοὺς ἁγίους· οὗ τὸν δοῦλον Ονήσιμον, ἄχρηστον ὄντα, μετέβαλε, καὶ εὐσεβῆ πεποίηκε, καὶ τὸν αὐτοῦ δεσπότην ὁ μέγας Απόστολος παρακαλεῖ δέξασθαι, μηκέτι ὡς δοῦλον, ἀλλ᾽ ὡς ἀδελφόν. Εν πάσεις & ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ εἰς τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον πάντες προτρέπεται διὰ πίστεως ὀρθῆς καὶ βίου_ καλοῦ εἰσελθεῖν, καὶ μὴ ἀποτυχεῖν τῶν ἀποκειμένων τοῖς δικαίοις ἀγαθῶν· μεθ' ὧν καὶ ἡμᾶς ἀναξίους εν τας, ἀξίωσον, ὁ τὴν εὔσπλαγχνον ἔχων ἀγαθότητα, Κύριε ὁ Θεός, ὁ τῶν ὅλων ποιητής. Αμήν. Ἔτι τοῖς Εβραίοις ὁ Παῦλος Ἑβραϊστὶ γεγράφηκεν ὡς Εβραίος· μετεστράφη δὲ εἰς τὴν Ἑλληνίδα γλώτταν, ὡς φασιν, ὑπὸ Λουκά, ἢ ὑπὸ Κλήμεντος· ὡς ὁμοίως καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον. Τὸ κείμενον. Σκοπῆσαι δεῖ, ὦ θεοφιλέστατε, τὴν συμφωνίαν τοῦ κοσμογράφου Μωϋσέως, καὶ πάντων τῶν προφητῶν, καὶ τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ ἀποστόλων, ὡς πάντες συμφώνως δύο καταστάσεις διηγοῦνται τὸν Θεὸν πα ποιηκέναι τὸν σύμπαντα κόσμον. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀρ ξάμενος ὁ Θεὸς τὴν κτίσιν ποιῆσαι, τῇ δευτέρα ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα πεποίηκε, καὶ συνέδησε τῷ πρώac τῷ οὐρανῷ, κατὰ μέσον τοῦ ὕψους τοῦ ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ οὐρανοῦ διελὼν τὸν ἕνα χῶρον εἰς χώρους δύο· καὶ τὸν ἕνα τὸν κατώτερον τοῦτον τὸν κόσμον ἔταξεν εἶναι· τὸν δὲ ἀνώτερον τον μέλλοντα κόσμον ἡτοίμασεν ἐξ ἀρχῆς, κατὰ τὸν ἄνωθεν αὐτοῦ σκοπόν. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ τῇ προσκαίρῳ ἐστὶν ἡ ἡμε- τέρα ἐλπὶς, ἀλλ' ἐν τῇ μελλούσῃ τῇ ἀτελευτήτῳ· ἐν Η υἱοθεσία, καὶ ἀπολύτρωσις, καὶ ἀτρεπτότης, καὶ δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ μακαριότης υπάρχει, καὶ τελεία γνῶσις, καὶ δόξα, καὶ πᾶν ὁτιοῦν καλὸν ἡμῖν ἀπόκειται λαμβάνειν παρὰ τοῦ Θεοῦ· πεπειρα- μένοι ἀπ' ἐντεῦθεν καλῶν καὶ κακῶν· ἵν᾿ εἰδείημεν τῶν παραγενομένων ἡμῖν ἀγαθῶν τὴν δύναμιν, καθώ ὡς ἐνδέχεται, τρόπον τινὰ υἱοὶ Θεοῦ γιγνόμενοι, καὶ δοξαζόμενοι δόξῃ καὶ χαρᾷ ἀνεκλαλήτοις. Διὰ τοῦτο καὶ ἐνταῦθα οἱ πιστοὶ συμβολικῶς τῶν μυστηρίων μεταλαμβάνομεν τοῦ σώματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ μετὰ τὸ βάπτισμα· ἵνα μετὰ τὴν ἀνάστασιν, προς- έχοντες τῷ Δεσπότη Χριστῷ, μεταλάβωμεν τῆς αὐτοῦ δόξης, εφελκόμενοι δόξαν ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης. Διὰ τοῦτο καὶ μετάληψις λέγεται, καθὰ καὶ ἐν τῷ ᾿Απο- στόλῳ γέγραπται οὕτως, Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακε καλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατά οπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύ ματος· ἵνα εἴπῃ, Ηνίκα ὁ Κύριος παραγίνεται, TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. haereses in novissimo emersuras, atque veritatcm C subversuras. At prædicit non in melius profecturas esse, sed manifestas fore, et amentiam earum pa- lam fore omnibus. Tito item, in Creta versanti, ca- nomes ecclesiasticos tradit, et in dogmatibus cull- Armat, atque adversus Cretenses increpatione utitur, quasi mendaces, leves, subdolos, et ab iis, qui ex circumcisione erant, deceptos. Philemoni scribens testificatur eum multam habere fidem, pietatem, et charitatem erga sanctos, cujus servum Onesimum, qui inutilis erat, in melius mutavit, et pium effecit : ejusque dominum magnus Apostolus rogat ut eum excipiat, nou ultra quasi servum, sed quasi fratrem. & omnibus autem epistolis suis omnes hortatur, ut ad coelorum habitaculum per idem rectam et bo- nam vitam introeant, neque bonorum justis destiua- torum jacturam faciant. Quibuscum nos etiam, in- dignos licet, misericors et clemens Dominus Deus, καίversorum opifex, connumerari digneris. Amen. Gmlerum. Hebræis Paulus, utpote Hebræus, Hebraice scripsit, in Græcam vero linguam translata ejus epistola fuit, vel a Luca, ut fertur, vel a Clemente : similiterque Evangelium secundum Mauhæum. Τextus. Observanda, vir religiosissime, est Moysis mundi descriptoris cum omnibus prophetis, evangelistis et apostolis, concordia: quomodo scilicet omnes uno consensu, tolum mundum in duos status a Deo divisum fuisse narrent. Ideo enim orsus Deus rerum naturam condere, secunda die firmamentum effecit, primo coelo conjunxit, in medio a terra ad colun spatio interpositum; atque unum locum in duos distribuens; alterum, inferiorem, nempe Lunc mundum esse constituit ; superiorem vero, futurum esse mundum ab initio destinavit, secundum priorem scopum suum. Neque enim spes nostra in hac tem- poraria vita sita est, sed in futura et interminabili : in qua est adoptio filiorum et redemptio, immutabi- litas, justitia, sauctificatio, beatitudo, perfecta cogni- tio, gloria et quodvis aliud bonum repositum nobis et a Deo accipiendum est, cum antea bic bona malaque experti fuerimus, ut pro facultate illorum nobis tribuendorum bonorum vim et præstantiam co- gnoscamus, quodammodo filii Dei electi, ac gloria D gaudioque inenarrabili affecti. Quamobrem hic fideles mysteriorum corporis Domini Christi, post bapti- smum symbolice participes sumus, ut post resurrec- tionem Domino Christo animum adhibentes, ejus glu- riæ consortes simus, gloriam ex ejus gloria attrahen- tes. Propterea participatio dicitur, quemadmodum et in Apostolo scriptum est : Nos vero omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu '; ac si diceret: Cum Dominus accedit, om- nes fideles manifestissime, sino operimento, gloriam Domini quasi in speculo conspicimus, et in can- dem, quam Dominus habet, imaginem transforma- '11 Cor. 111, 18.

ἐπ' ἐσχάτου, καὶ ἀποστρεφομένας τὴν ἀλήθειαν. Καὶ Δ προλέγει, ὅτι οὗ προκόψουσιν ἐπὶ τὸ κρεῖττον, ἀλλὰ φανεραὶ γενήσονται, καὶ ἡ ἄνοια αὐτῶν ἔκδηλος ἔσται πᾶσι. Τίτῳ πάλιν καὶ αὐτῷ ἐν τῇ Κρήτῃ κανόνας ἐκκλησιαστικούς παραδίδωσι, καὶ ἐπιστηρίζει ἐν τοῖς δίγμασι, καὶ ἐπιτιμήσει κέχρηται πρὸς τοὺς Κρή- τας, ὡς ψεύστας, καὶ κούφους, καὶ δολίους καὶ ὑπὸ τῶν ἐκ περιτομῆς πλανωμένους. Φιλήμονι μαρτυρεῖ πολλὴν πίστιν, εὐσέβειαν καὶ ἀγάπην έχοντι πρὸς τοὺς ἁγίους· οὗ τὸν δοῦλον Ονήσιμον, ἄχρηστον ὄντα, μετέβαλε, καὶ εὐσεβῆ πεποίηκε, καὶ τὸν αὐτοῦ δεσπότην ὁ μέγας Απόστολος παρακαλεῖ δέξασθαι, μηκέτι ὡς δοῦλον, ἀλλ᾽ ὡς ἀδελφόν. Εν πάσεις & ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ εἰς τὸ τῶν οὐρανῶν οἰκητήριον πάντες προτρέπεται διὰ πίστεως ὀρθῆς καὶ βίου_ καλοῦ εἰσελθεῖν, καὶ μὴ ἀποτυχεῖν τῶν ἀποκειμένων τοῖς δικαίοις ἀγαθῶν· μεθ' ὧν καὶ ἡμᾶς ἀναξίους εν τας, ἀξίωσον, ὁ τὴν εὔσπλαγχνον ἔχων ἀγαθότητα, Κύριε ὁ Θεός, ὁ τῶν ὅλων ποιητής. Αμήν. Ἔτι τοῖς Εβραίοις ὁ Παῦλος Ἑβραϊστὶ γεγράφηκεν ὡς Εβραίος· μετεστράφη δὲ εἰς τὴν Ἑλληνίδα γλώτταν, ὡς φασιν, ὑπὸ Λουκά, ἢ ὑπὸ Κλήμεντος· ὡς ὁμοίως καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον. Τὸ κείμενον. Σκοπῆσαι δεῖ, ὦ θεοφιλέστατε, τὴν συμφωνίαν τοῦ κοσμογράφου Μωϋσέως, καὶ πάντων τῶν προφητῶν, καὶ τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ ἀποστόλων, ὡς πάντες συμφώνως δύο καταστάσεις διηγοῦνται τὸν Θεὸν πα ποιηκέναι τὸν σύμπαντα κόσμον. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀρ ξάμενος ὁ Θεὸς τὴν κτίσιν ποιῆσαι, τῇ δευτέρα ἡμέρᾳ τὸ στερέωμα πεποίηκε, καὶ συνέδησε τῷ πρώac τῷ οὐρανῷ, κατὰ μέσον τοῦ ὕψους τοῦ ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ οὐρανοῦ διελὼν τὸν ἕνα χῶρον εἰς χώρους δύο· καὶ τὸν ἕνα τὸν κατώτερον τοῦτον τὸν κόσμον ἔταξεν εἶναι· τὸν δὲ ἀνώτερον τον μέλλοντα κόσμον ἡτοίμασεν ἐξ ἀρχῆς, κατὰ τὸν ἄνωθεν αὐτοῦ σκοπόν. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ζωῇ ταύτῃ τῇ προσκαίρῳ ἐστὶν ἡ ἡμε- τέρα ἐλπὶς, ἀλλ' ἐν τῇ μελλούσῃ τῇ ἀτελευτήτῳ· ἐν Η υἱοθεσία, καὶ ἀπολύτρωσις, καὶ ἀτρεπτότης, καὶ δικαιοσύνη, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ μακαριότης υπάρχει, καὶ τελεία γνῶσις, καὶ δόξα, καὶ πᾶν ὁτιοῦν καλὸν ἡμῖν ἀπόκειται λαμβάνειν παρὰ τοῦ Θεοῦ· πεπειρα- μένοι ἀπ' ἐντεῦθεν καλῶν καὶ κακῶν· ἵν᾿ εἰδείημεν τῶν παραγενομένων ἡμῖν ἀγαθῶν τὴν δύναμιν, καθώ ὡς ἐνδέχεται, τρόπον τινὰ υἱοὶ Θεοῦ γιγνόμενοι, καὶ δοξαζόμενοι δόξῃ καὶ χαρᾷ ἀνεκλαλήτοις. Διὰ τοῦτο καὶ ἐνταῦθα οἱ πιστοὶ συμβολικῶς τῶν μυστηρίων μεταλαμβάνομεν τοῦ σώματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ μετὰ τὸ βάπτισμα· ἵνα μετὰ τὴν ἀνάστασιν, προς- έχοντες τῷ Δεσπότη Χριστῷ, μεταλάβωμεν τῆς αὐτοῦ δόξης, εφελκόμενοι δόξαν ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης. Διὰ τοῦτο καὶ μετάληψις λέγεται, καθὰ καὶ ἐν τῷ ᾿Απο- στόλῳ γέγραπται οὕτως, Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακε καλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατά οπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύ ματος· ἵνα εἴπῃ, Ηνίκα ὁ Κύριος παραγίνεται, TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. V. haereses in novissimo emersuras, atque veritatcm C subversuras. At prædicit non in melius profecturas esse, sed manifestas fore, et amentiam earum pa- lam fore omnibus. Tito item, in Creta versanti, ca- nomes ecclesiasticos tradit, et in dogmatibus cull- Armat, atque adversus Cretenses increpatione utitur, quasi mendaces, leves, subdolos, et ab iis, qui ex circumcisione erant, deceptos. Philemoni scribens testificatur eum multam habere fidem, pietatem, et charitatem erga sanctos, cujus servum Onesimum, qui inutilis erat, in melius mutavit, et pium effecit : ejusque dominum magnus Apostolus rogat ut eum excipiat, nou ultra quasi servum, sed quasi fratrem. & omnibus autem epistolis suis omnes hortatur, ut ad coelorum habitaculum per idem rectam et bo- nam vitam introeant, neque bonorum justis destiua- torum jacturam faciant. Quibuscum nos etiam, in- dignos licet, misericors et clemens Dominus Deus, καίversorum opifex, connumerari digneris. Amen. Gmlerum. Hebræis Paulus, utpote Hebræus, Hebraice scripsit, in Græcam vero linguam translata ejus epistola fuit, vel a Luca, ut fertur, vel a Clemente : similiterque Evangelium secundum Mauhæum. Τextus. Observanda, vir religiosissime, est Moysis mundi descriptoris cum omnibus prophetis, evangelistis et apostolis, concordia: quomodo scilicet omnes uno consensu, tolum mundum in duos status a Deo divisum fuisse narrent. Ideo enim orsus Deus rerum naturam condere, secunda die firmamentum effecit, primo coelo conjunxit, in medio a terra ad colun spatio interpositum; atque unum locum in duos distribuens; alterum, inferiorem, nempe Lunc mundum esse constituit ; superiorem vero, futurum esse mundum ab initio destinavit, secundum priorem scopum suum. Neque enim spes nostra in hac tem- poraria vita sita est, sed in futura et interminabili : in qua est adoptio filiorum et redemptio, immutabi- litas, justitia, sauctificatio, beatitudo, perfecta cogni- tio, gloria et quodvis aliud bonum repositum nobis et a Deo accipiendum est, cum antea bic bona malaque experti fuerimus, ut pro facultate illorum nobis tribuendorum bonorum vim et præstantiam co- gnoscamus, quodammodo filii Dei electi, ac gloria D gaudioque inenarrabili affecti. Quamobrem hic fideles mysteriorum corporis Domini Christi, post bapti- smum symbolice participes sumus, ut post resurrec- tionem Domino Christo animum adhibentes, ejus glu- riæ consortes simus, gloriam ex ejus gloria attrahen- tes. Propterea participatio dicitur, quemadmodum et in Apostolo scriptum est : Nos vero omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu '; ac si diceret: Cum Dominus accedit, om- nes fideles manifestissime, sino operimento, gloriam Domini quasi in speculo conspicimus, et in can- dem, quam Dominus habet, imaginem transforma- '11 Cor. 111, 18.

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

Α πάντες οἱ πιστοὶ φανερώτατα ἄνευ καλύμματος, τὴν δόξαν τοῦ Κυρίου ὡς ἐν ἐσόπτρου κατοπτρισόμεθα, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα, ἣν ὁ Κύριος έχει, μετα- μορφούμεθα ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δόξης εἰς ἡμετέραν δόξαν μεταλαμβάνοντες. Τοῦτο γὰρ σημαίνει καὶ ἡ μετά- ληψις τῶν μυστηρίων του μεταλαβεῖν του δεδοξασμέ νου αὐτοῦ σώματος, ὥσπερ ἐν ἐσόπτρῳ κατοπτριζό- μενο: καὶ μεταλαμβάνοντες τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐκ γὰρ του πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες μεταλαμβά- νομεν, χορηγούντος αὐτοῦ καὶ μὴ μειομένου. Τὸ δὲ, Καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος, τοῦτο βούλεται λέγειν, ὅτι Καθάπερ Μωϋσῆς ἔλαβε παρὰ Κυρίου, ἡμεῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου λαμβάνομεν. Παραγραφή. ὥσπερ ἐνταῦθα γεννώμενοι ἐκ τοῦ γάλακτος σιτι- ζόμεθα τῶν ἡμετέρων γονέων, τουτέστιν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῶν καὶ τῶν αἱμάτων πρὸς ζωήν συν ιστάμενοι· οὕτως προσετάχθημεν σιτίζεσθαι μυστι κώτερον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ καὶ Πατὴρ ἡμῶν ἐστιν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, καθὰ τῇ Γραφῇ δοκεῖ· παρ' αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ δόξαν λαμβάνοντες, καὶ τὸ πῶς εἶναι αναγεννώμενοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐνταῦθα γέννησις ἀρχικὴ καὶ γάλακτος τροφή καταλλήλως εἰς ζωὴν συνιστῶτα τὸν γεννώμενον ἐν τοῖς μυστηρίοις, τύπος ἀναγεννήσεως δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ μυστική τροφή σώματος καὶ αἷματος Χριστοῦ εἰς ζωὴν αἰώ νιον προτρεπομένη καὶ ἐφελκομένη τὸν πιστεύοντα καὶ μεταλαμβάνοντα· ἐν τῷ μέλλοντι ἀνάστασις ἀπὸ νεκρῶν, ὡς ἀπὸ γαστρὸς ἐκ τῶν τάφων ἀνιστάμενος καὶ ἀναγεννώμενοι καὶ ἀναπλαττόμενοι, καὶ κυρίως, μετάληψις τοῦ δεδοξασμένου, ἀθανάτου, καὶ ἀφθάμ του, καὶ ἀτρέπτου σώματος καὶ ψυχῆς Χριστοῦ. Δόξα τῷ κτίστῃ, καὶ ἀνακαινιστῇ τοῦ παντὸς Θεῷ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Τὸ κείμενον. Εἴωθε δὲ ἡ θεία Γραφὴ τὴν δημιουργίαν ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς λέγειν γενέσθαι, τὴν δὲ ἐνανθρώπησιν, ὡς ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ· τὴν δὲ ἀναγέννησιν τὴν ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ὡς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Οὐχ ὅτι ὁ Πατήρ τόδε μόνον ποιεῖ, ἢ ὁ Υἱὸς τότε, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τόδε· ἀλλὰ καθόλου ἡ ἁγία Τριὰς καὶ τὴν δημιουργίαν, καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἀνάστα- σιν ἐργάζεται. Καθάπερ γὰρ εἴρηται, εἴωθεν ἡ θεία Γραφή, πρὸς τὸ παραστῆσαι τὸν ἕνα Θεὸν ἐν τρισὶν εἶναι ὑποστάσεσιν, οὕτω διαστέλλειν· τῷ μὲν Πατρί ὡς αἰτίῳ, τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι τὸν κόσμον· τῷ δὲ Υἱῷ ὡς γεννήματι, τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως αἰτίαν, ὡς ἀξίαν υἱοθεσίαν ἐχούσης, καὶ πηγῆς γνώσεως οὔσης τῷ δὲ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευομένων, ζωοποιοῦ καὶ ἁγιαστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως οὔσης, τὴν ἀναγέννησιν, καὶ τὴν ἀπολύτρωσιν, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τῆς μελλούσης καταστάσεως. Ὥσπερ γὰρ ὁ ἥλιος ἔχει ἐν ἑαυτῷ φωτιστικήν τε δύναμιν καὶ θερμαντικὴν, καὶ χωρὶς αὐτῶν οὐ δύναται θεω ρεῖσθαι· οὕτω καὶ ὁ Πατήρ τὰς δύο δυνάμεις ἐξ ἑαυ τοῦ ἔχει, ἐκτὸς αὐτῶν μὴ δυνάμενος θεωρεῖσθαι, τον τε Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος σῶμα μὲν πυρινόν ἐστιν, ἑτέρα δὲ αὐτοῦ ἐνέργειά COSME INDIGOPL.EUST.E mur, cjus gloria, ad nostram gloriam, participantes. id enim sigilirat participatio mysteriorum ejus, quia cum corpori ejus glorificato participamus, quasi in speculo conspicimus gloriam ejus, eique participes sumus. Nam ex plenitudine «jus nos omnes accipimus*; ipso largiente, nec tamen imminuto. Illud autem, Tanquam a Domini Spiritu, hoc sigui- licat: Sicut Moyses a Domino accepit, sic et nos a Spiritu sancto accipimus. Paragrapha. B Quemadmodum in hoc mundo nati, lacte paren- ium nutrimur, id est, ex carne et sanguine eorum ad vitam constituimur ; ita jubemur corporis et san- guinis Domini Christi alimentum mystico more su- mere, quandoquidem secundum Scripturæ senten- tiam in futuro sæculo Pater noster est, quia ab eo et per cuin gloriam accipimus, ac aliquo modo re- generamur ad vitam æternam. Hic vero prima na- talia sunt, lactisque nutrimentum, quod eum qui generatur in mysteriis, congruenter ad vitam firmat et constituit; nempe typus regenerationis per aquam et spiritum, et mysticus cibus corporis et sanguinis Christi, qui credentem iisque participantem, ad vi- tam æternam invitat et attrabit; in futuro autem resurrectio a mortuis, qua ceu ex utero ex sepulcris resurgimus, regeneramur et reformatur: proprie que est participatio glorifcati, immortalis, incor- ruptibilis et immutabilis Christi corporis et animæ. Gloria creatori ac restauratori universi Deo in sz- C cula. Amen. Textus. Divinæ Scripturæ mos est, creationem ceu a Patre factam efferre, incarnationem, quasi a Filio ; rege- nerationem ex mortuis, quasi a Spiritu sancto. Non quod Pater hoc solum faciat, Filius vero illud, Spiritus sanctus aliud; sed universim sancta Trini- tas creationem, incarnationem et resurrectionem elicit. Nam, quemadmodum dictum est, solet di- vina Scriptura, ad declarandum unum esse Deum in tribus hypostasibus, lioc pacto distinguere, ut Patri velut causæ ascribat, quod sit auctor totius mundi; Filio autem, utpote proli, incarnationem attribuat, quia dignam adoptionem obtinet, et ſons cognitionis est ; Spiritui autem sancto, quippe ex Patre procedenti, ac utpote virtuti vivi@canti et sanctificanti, regenerationem, redemptionem, et sanctificationem futuri status. Quemadmodum enim sol vim in se illuminandi et calefaciendi habet, nec potest sine illis videri ; ita et Pater duas virtutes ex se habet, nec sine illis conspicitur, Filium sci- licet et Spiritum sanctum : ac quemadmodum sol igneum corpus est, quod aliam illuminandi, aliam calefaciendi vim habet; neque illuminandi vis. cale- faciendi facultas est ; neque calefaciendi facultas, *Joan. 1, 16, D

εἰπὼν, καὶ τὸ θηλυκῶς ἐπὶ τῶν δευτέρων, ἐσήμανε τὴν διαφορὰν τοῦ γένους, εἴτε ἄρξενες ευρεθήσονται, εἴτε θήλειαι, εἴτε τους δικαίους εἴτε τοὺς ἁμαρτω λούς. Καὶ ὁ ἀπόστολος δὲ Παῦλος σημαίνει ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρα Επιστολῇ λέγων οὕτως, Εν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἀπ᾿ οὐρανοῦ μετ' ἀγγέλων δυνάμεως αὐτοῦ, ἐν πυρὶ φλογὸς διδόντος ἐκδίκησιν τοῖς μὴ εἰδόσι Θεὸν, καὶ τοῖς μὴ ὑπακούουσι τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· οίτινες δίκην τίσουσιν, 8.18- βρον αιώνιον, ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ· ὅταν ἔλθῃ ἐν- δοξασθῆναι ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, καὶ θαυμασθῆ ναι ἐν πᾶσι τοῖς πιστεύσασι· δηλῶν καὶ αὐτὸς, ὅτι τοῖς πιστοῖς ἁγίοις μεγάλαι καὶ ἀνεκλάλητοι δόξαι ἀπόκεινται· τοῖς δὲ ἀπίστοις, δίκη ολέθριος, τους- ἐστιν, ἀνάλογος τιμωρία τῆς καταστάσεως ἐκείνης. Ἐν ὀλέθρῳ γὰρ καὶ ἐσχάτῃ τιμωρίᾳ καὶ μεταμελείᾳ πολλῇ εὑρίσκεται πᾶς ὃς οὐκ ἀπολαύει τῶν ἁγίων καὶ τῶν δοξῶν καὶ τῆς μακαριότητος τῆς ἀποκειμέ- της τοῖς δικαίοις. Οφείλει τοίνυν τας Χριστιανός δουλαγωγῆσαι ἑαυτὸν καὶ ὑποτάξαι ἀπεντεῦθεν τῷ Θεῷ, καὶ πιστεύειν πάσῃ τῇ θείᾳ Γραφή, Παλαιά τε καὶ Καινῇ Διαθήκῃ, καὶ φύλαξ εἶναι δογμάτων ἀκρι- βῆς, καὶ βίον ἔχειν κατάλληλον τῇ πίστει· ἀπωθεῖ σθαι δὲ καθὰ καὶ μέλλοντες προσιέναι τῷ βαπτίσματι ὡμολογήσαμεν καὶ ἀποτάσσεσθαι πάσῃ Σατανική τε καὶ Ἑλληνικῇ πλάνῃ, καὶ ἀπιστίᾳ, καὶ ματαιότητι, καὶ ἐλπίδι ἀνελπίστῳ. Τὰ μέγιστα γὰρ βλαβήσονται ἐκείνοις ἐμμένοντες, ώς μάθημα θεῖον τὰς ἐκλείψεις ψηφίζοντες καὶ προλέγοντες, περαιτέρω τούτου ἐλπί δε μὴ κεκτημένοι · ἀλλὰ πλανῶντες καὶ πλανώμενοι· εἴπου γε καί τις ἀποσυληθεὶς ἱμάτιον ἢ ἑτερόν τι, ὡς προφήταις τούτοις προσιών, ἤκουσε παρ' αὐτῶν ἢ ἐπέτυχε ψευσαμένων ἀλήθειαν· εἰ δὲ μή, οὐδὲ τοῦτο. Τοιαῦται τῶν ματαιοφρόνων τῶν τὸ σφαιρικὸν σχῆμα τῷ οὐρανῷ δωρουμένων αἱ ἐλπίδες· οὐ δύνανται δὲ περαιτέρω τούτων τι ἐλπίζειν, οὔτε ἀνάστασιν, οὔτε βασιλείαν οὐρανῶν, οὔτε κρείττονα κατάστασιν· ἐπείπερ ἐξεῶσι τὴν σφαίραν, καὶ αὐτὴν ἣν ἔχουσιν ἐλπίδα ἀπολλύουσι. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, ὦ τιμία κεφαλή, ἐν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εὐχαῖς τῆς δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, καὶ πάντων τῶν ἁγίων πατριαρχῶν, προφητῶν, ἀποστόλων, μαρ- τύρων, ὁμολογητών, διδασκάλων, συναριθμίους τοῖς ἐκ δεξιῶν γενέσθαι, καὶ μετ' αὐτῶν ἀκοῦσαι τὴν ἐξαίρετον καὶ μακαρίαν ἐκείνην φωνήν λέγουσαν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρον0 - μήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Β Παραγραφή. Ο σκοπός ὅλος της συγγραφῆς καὶ τῆς διαγραφής, πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ Θεὸς διὰ πάντων τῶν ἀρχαίων ἀνθρώπων, ἔτι τε καὶ τοῦ κοσμογράφου Μωϋ σέως, καὶ πάντων τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἐδήλωσε δύο καταστάσεις, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν, TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. A sive mares sive fening, sive justi sive peccatores sint. D et omnnium sanctorum, patriarcharum, prophetarum, Apostolus vero Paulus in secunda ad Thessalo- nicenses hæc indicat: In revelatione Domini Jesu de calo, cum angelis virtutis ejus, in flamma ignis, dantis vindictam iis qui non noverunt Deum, et qui non obediunt Evangelio Domini nostri Jesu Christi : qui panas dabunt, interitum alernum a facie Domi- ni, et a gloria fortitudinis ejus, cum venerit glorifi - cari in sanctis suis, et admirabilis peri in omnibus qui crediderunt ut : ipse quoque declarans Adeli- bus sanctis magnam et ineffabilem gloriam repo- sitam esse; infidelibus autem, pœnain æternam, id est, congruens illi statui supplicium. Nam in pernicie, extremo supplicio et poenitentia magna versatur, quisquis sanctis donis, gloria et beatitudine justis reposita, non fruitur. Opus its que est ut quivis Christianus in hac vita sese ser vituli tradat, et subjiciat Deo, credatque toti di- vinæ Scriptura, tam Veteri, quam Novo Tesla- mento ; accurate dogmata servet, atque vitam fidei consentaneam ducat; omuem vero Satanicum et Græcum errorem, prout ad baptismum accessuri promisimus et confessi sumus, dcpellat, ipsique abrenuntiet, necnon infidelitati, vanitati, et de speratæ illi spei. Magnum enim detrimentum acci- pient si iis immorentur: eclipses ceu divinan disciplinam ex calculis tradentes ac prænuntian- tes, neque ulteriori spe instructi: sed errantes et alios in errorem inducentes; si quis cum aut ve- stimentum aut aliud quidpiam furto sublatum sibi est, ad eos, ceu ad prophetas, se confert, aß iis responsum accipit ; ac vel, iis veritatem emen- tientibus, casu amissam rem consequitur; sin mi- nus, ne hoc quidem. Hæc spes est vanorum honi- num, qui sphericam forniamn cœlo ascribunt: nec quidpiam ultra sperare possunt, neque resurrectio- nem, neque regnum cœlorum, neque statum me- liorem : quandoquidem et sphseram illam amittunt, et spei quam habebant jacturam faciunt. Faxit Deus, o venerandumn caput, ut in revelatione Domini nostri Jesu Christi, precibus Dominæ nostræ Deiparæ Thess. 1, 7-9. ** Matth. xxv, 34. C . apostolorum, martyrum, confessorum, doctorum, cum iis qui in dextera positi erunt annumeremur cum iis item audiamus præstantem illam et præ- claram vocem : Venite, benedicti Patris mei, hære- ditate recipite paratum vobis regnum a constitutione mundi ", ipsi gloria in secula. Amen. Paragraphia. Totus hujusce operis et delineationum scopus est, ut ostendamus Deum ab initio, omnium priscoruin hominum, Moysis item mundi descriptoris, on- niumque prophetarum et apostolorumi testimonio, duos illos status declarasse, præsenter scilicet et

εἰπὼν, καὶ τὸ θηλυκῶς ἐπὶ τῶν δευτέρων, ἐσήμανε τὴν διαφορὰν τοῦ γένους, εἴτε ἄρξενες ευρεθήσονται, εἴτε θήλειαι, εἴτε τους δικαίους εἴτε τοὺς ἁμαρτω λούς. Καὶ ὁ ἀπόστολος δὲ Παῦλος σημαίνει ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρα Επιστολῇ λέγων οὕτως, Εν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἀπ᾿ οὐρανοῦ μετ' ἀγγέλων δυνάμεως αὐτοῦ, ἐν πυρὶ φλογὸς διδόντος ἐκδίκησιν τοῖς μὴ εἰδόσι Θεὸν, καὶ τοῖς μὴ ὑπακούουσι τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· οίτινες δίκην τίσουσιν, 8.18- βρον αιώνιον, ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ· ὅταν ἔλθῃ ἐν- δοξασθῆναι ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, καὶ θαυμασθῆ ναι ἐν πᾶσι τοῖς πιστεύσασι· δηλῶν καὶ αὐτὸς, ὅτι τοῖς πιστοῖς ἁγίοις μεγάλαι καὶ ἀνεκλάλητοι δόξαι ἀπόκεινται· τοῖς δὲ ἀπίστοις, δίκη ολέθριος, τους- ἐστιν, ἀνάλογος τιμωρία τῆς καταστάσεως ἐκείνης. Ἐν ὀλέθρῳ γὰρ καὶ ἐσχάτῃ τιμωρίᾳ καὶ μεταμελείᾳ πολλῇ εὑρίσκεται πᾶς ὃς οὐκ ἀπολαύει τῶν ἁγίων καὶ τῶν δοξῶν καὶ τῆς μακαριότητος τῆς ἀποκειμέ- της τοῖς δικαίοις. Οφείλει τοίνυν τας Χριστιανός δουλαγωγῆσαι ἑαυτὸν καὶ ὑποτάξαι ἀπεντεῦθεν τῷ Θεῷ, καὶ πιστεύειν πάσῃ τῇ θείᾳ Γραφή, Παλαιά τε καὶ Καινῇ Διαθήκῃ, καὶ φύλαξ εἶναι δογμάτων ἀκρι- βῆς, καὶ βίον ἔχειν κατάλληλον τῇ πίστει· ἀπωθεῖ σθαι δὲ καθὰ καὶ μέλλοντες προσιέναι τῷ βαπτίσματι ὡμολογήσαμεν καὶ ἀποτάσσεσθαι πάσῃ Σατανική τε καὶ Ἑλληνικῇ πλάνῃ, καὶ ἀπιστίᾳ, καὶ ματαιότητι, καὶ ἐλπίδι ἀνελπίστῳ. Τὰ μέγιστα γὰρ βλαβήσονται ἐκείνοις ἐμμένοντες, ώς μάθημα θεῖον τὰς ἐκλείψεις ψηφίζοντες καὶ προλέγοντες, περαιτέρω τούτου ἐλπί δε μὴ κεκτημένοι · ἀλλὰ πλανῶντες καὶ πλανώμενοι· εἴπου γε καί τις ἀποσυληθεὶς ἱμάτιον ἢ ἑτερόν τι, ὡς προφήταις τούτοις προσιών, ἤκουσε παρ' αὐτῶν ἢ ἐπέτυχε ψευσαμένων ἀλήθειαν· εἰ δὲ μή, οὐδὲ τοῦτο. Τοιαῦται τῶν ματαιοφρόνων τῶν τὸ σφαιρικὸν σχῆμα τῷ οὐρανῷ δωρουμένων αἱ ἐλπίδες· οὐ δύνανται δὲ περαιτέρω τούτων τι ἐλπίζειν, οὔτε ἀνάστασιν, οὔτε βασιλείαν οὐρανῶν, οὔτε κρείττονα κατάστασιν· ἐπείπερ ἐξεῶσι τὴν σφαίραν, καὶ αὐτὴν ἣν ἔχουσιν ἐλπίδα ἀπολλύουσι. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, ὦ τιμία κεφαλή, ἐν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εὐχαῖς τῆς δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, καὶ πάντων τῶν ἁγίων πατριαρχῶν, προφητῶν, ἀποστόλων, μαρ- τύρων, ὁμολογητών, διδασκάλων, συναριθμίους τοῖς ἐκ δεξιῶν γενέσθαι, καὶ μετ' αὐτῶν ἀκοῦσαι τὴν ἐξαίρετον καὶ μακαρίαν ἐκείνην φωνήν λέγουσαν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρον0 - μήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Β Παραγραφή. Ο σκοπός ὅλος της συγγραφῆς καὶ τῆς διαγραφής, πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ Θεὸς διὰ πάντων τῶν ἀρχαίων ἀνθρώπων, ἔτι τε καὶ τοῦ κοσμογράφου Μωϋ σέως, καὶ πάντων τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἐδήλωσε δύο καταστάσεις, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν, TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. A sive mares sive fening, sive justi sive peccatores sint. D et omnnium sanctorum, patriarcharum, prophetarum, Apostolus vero Paulus in secunda ad Thessalo- nicenses hæc indicat: In revelatione Domini Jesu de calo, cum angelis virtutis ejus, in flamma ignis, dantis vindictam iis qui non noverunt Deum, et qui non obediunt Evangelio Domini nostri Jesu Christi : qui panas dabunt, interitum alernum a facie Domi- ni, et a gloria fortitudinis ejus, cum venerit glorifi - cari in sanctis suis, et admirabilis peri in omnibus qui crediderunt ut : ipse quoque declarans Adeli- bus sanctis magnam et ineffabilem gloriam repo- sitam esse; infidelibus autem, pœnain æternam, id est, congruens illi statui supplicium. Nam in pernicie, extremo supplicio et poenitentia magna versatur, quisquis sanctis donis, gloria et beatitudine justis reposita, non fruitur. Opus its que est ut quivis Christianus in hac vita sese ser vituli tradat, et subjiciat Deo, credatque toti di- vinæ Scriptura, tam Veteri, quam Novo Tesla- mento ; accurate dogmata servet, atque vitam fidei consentaneam ducat; omuem vero Satanicum et Græcum errorem, prout ad baptismum accessuri promisimus et confessi sumus, dcpellat, ipsique abrenuntiet, necnon infidelitati, vanitati, et de speratæ illi spei. Magnum enim detrimentum acci- pient si iis immorentur: eclipses ceu divinan disciplinam ex calculis tradentes ac prænuntian- tes, neque ulteriori spe instructi: sed errantes et alios in errorem inducentes; si quis cum aut ve- stimentum aut aliud quidpiam furto sublatum sibi est, ad eos, ceu ad prophetas, se confert, aß iis responsum accipit ; ac vel, iis veritatem emen- tientibus, casu amissam rem consequitur; sin mi- nus, ne hoc quidem. Hæc spes est vanorum honi- num, qui sphericam forniamn cœlo ascribunt: nec quidpiam ultra sperare possunt, neque resurrectio- nem, neque regnum cœlorum, neque statum me- liorem : quandoquidem et sphseram illam amittunt, et spei quam habebant jacturam faciunt. Faxit Deus, o venerandumn caput, ut in revelatione Domini nostri Jesu Christi, precibus Dominæ nostræ Deiparæ Thess. 1, 7-9. ** Matth. xxv, 34. C . apostolorum, martyrum, confessorum, doctorum, cum iis qui in dextera positi erunt annumeremur cum iis item audiamus præstantem illam et præ- claram vocem : Venite, benedicti Patris mei, hære- ditate recipite paratum vobis regnum a constitutione mundi ", ipsi gloria in secula. Amen. Paragraphia. Totus hujusce operis et delineationum scopus est, ut ostendamus Deum ab initio, omnium priscoruin hominum, Moysis item mundi descriptoris, on- niumque prophetarum et apostolorumi testimonio, duos illos status declarasse, præsenter scilicet et

εἰπὼν, καὶ τὸ θηλυκῶς ἐπὶ τῶν δευτέρων, ἐσήμανε τὴν διαφορὰν τοῦ γένους, εἴτε ἄρξενες ευρεθήσονται, εἴτε θήλειαι, εἴτε τους δικαίους εἴτε τοὺς ἁμαρτω λούς. Καὶ ὁ ἀπόστολος δὲ Παῦλος σημαίνει ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς δευτέρα Επιστολῇ λέγων οὕτως, Εν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἀπ᾿ οὐρανοῦ μετ' ἀγγέλων δυνάμεως αὐτοῦ, ἐν πυρὶ φλογὸς διδόντος ἐκδίκησιν τοῖς μὴ εἰδόσι Θεὸν, καὶ τοῖς μὴ ὑπακούουσι τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· οίτινες δίκην τίσουσιν, 8.18- βρον αιώνιον, ἀπὸ προσώπου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ· ὅταν ἔλθῃ ἐν- δοξασθῆναι ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, καὶ θαυμασθῆ ναι ἐν πᾶσι τοῖς πιστεύσασι· δηλῶν καὶ αὐτὸς, ὅτι τοῖς πιστοῖς ἁγίοις μεγάλαι καὶ ἀνεκλάλητοι δόξαι ἀπόκεινται· τοῖς δὲ ἀπίστοις, δίκη ολέθριος, τους- ἐστιν, ἀνάλογος τιμωρία τῆς καταστάσεως ἐκείνης. Ἐν ὀλέθρῳ γὰρ καὶ ἐσχάτῃ τιμωρίᾳ καὶ μεταμελείᾳ πολλῇ εὑρίσκεται πᾶς ὃς οὐκ ἀπολαύει τῶν ἁγίων καὶ τῶν δοξῶν καὶ τῆς μακαριότητος τῆς ἀποκειμέ- της τοῖς δικαίοις. Οφείλει τοίνυν τας Χριστιανός δουλαγωγῆσαι ἑαυτὸν καὶ ὑποτάξαι ἀπεντεῦθεν τῷ Θεῷ, καὶ πιστεύειν πάσῃ τῇ θείᾳ Γραφή, Παλαιά τε καὶ Καινῇ Διαθήκῃ, καὶ φύλαξ εἶναι δογμάτων ἀκρι- βῆς, καὶ βίον ἔχειν κατάλληλον τῇ πίστει· ἀπωθεῖ σθαι δὲ καθὰ καὶ μέλλοντες προσιέναι τῷ βαπτίσματι ὡμολογήσαμεν καὶ ἀποτάσσεσθαι πάσῃ Σατανική τε καὶ Ἑλληνικῇ πλάνῃ, καὶ ἀπιστίᾳ, καὶ ματαιότητι, καὶ ἐλπίδι ἀνελπίστῳ. Τὰ μέγιστα γὰρ βλαβήσονται ἐκείνοις ἐμμένοντες, ώς μάθημα θεῖον τὰς ἐκλείψεις ψηφίζοντες καὶ προλέγοντες, περαιτέρω τούτου ἐλπί δε μὴ κεκτημένοι · ἀλλὰ πλανῶντες καὶ πλανώμενοι· εἴπου γε καί τις ἀποσυληθεὶς ἱμάτιον ἢ ἑτερόν τι, ὡς προφήταις τούτοις προσιών, ἤκουσε παρ' αὐτῶν ἢ ἐπέτυχε ψευσαμένων ἀλήθειαν· εἰ δὲ μή, οὐδὲ τοῦτο. Τοιαῦται τῶν ματαιοφρόνων τῶν τὸ σφαιρικὸν σχῆμα τῷ οὐρανῷ δωρουμένων αἱ ἐλπίδες· οὐ δύνανται δὲ περαιτέρω τούτων τι ἐλπίζειν, οὔτε ἀνάστασιν, οὔτε βασιλείαν οὐρανῶν, οὔτε κρείττονα κατάστασιν· ἐπείπερ ἐξεῶσι τὴν σφαίραν, καὶ αὐτὴν ἣν ἔχουσιν ἐλπίδα ἀπολλύουσι. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς, ὦ τιμία κεφαλή, ἐν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εὐχαῖς τῆς δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου, καὶ πάντων τῶν ἁγίων πατριαρχῶν, προφητῶν, ἀποστόλων, μαρ- τύρων, ὁμολογητών, διδασκάλων, συναριθμίους τοῖς ἐκ δεξιῶν γενέσθαι, καὶ μετ' αὐτῶν ἀκοῦσαι τὴν ἐξαίρετον καὶ μακαρίαν ἐκείνην φωνήν λέγουσαν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρον0 - μήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Β Παραγραφή. Ο σκοπός ὅλος της συγγραφῆς καὶ τῆς διαγραφής, πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ Θεὸς διὰ πάντων τῶν ἀρχαίων ἀνθρώπων, ἔτι τε καὶ τοῦ κοσμογράφου Μωϋ σέως, καὶ πάντων τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων ἐδήλωσε δύο καταστάσεις, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν, TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. A sive mares sive fening, sive justi sive peccatores sint. D et omnnium sanctorum, patriarcharum, prophetarum, Apostolus vero Paulus in secunda ad Thessalo- nicenses hæc indicat: In revelatione Domini Jesu de calo, cum angelis virtutis ejus, in flamma ignis, dantis vindictam iis qui non noverunt Deum, et qui non obediunt Evangelio Domini nostri Jesu Christi : qui panas dabunt, interitum alernum a facie Domi- ni, et a gloria fortitudinis ejus, cum venerit glorifi - cari in sanctis suis, et admirabilis peri in omnibus qui crediderunt ut : ipse quoque declarans Adeli- bus sanctis magnam et ineffabilem gloriam repo- sitam esse; infidelibus autem, pœnain æternam, id est, congruens illi statui supplicium. Nam in pernicie, extremo supplicio et poenitentia magna versatur, quisquis sanctis donis, gloria et beatitudine justis reposita, non fruitur. Opus its que est ut quivis Christianus in hac vita sese ser vituli tradat, et subjiciat Deo, credatque toti di- vinæ Scriptura, tam Veteri, quam Novo Tesla- mento ; accurate dogmata servet, atque vitam fidei consentaneam ducat; omuem vero Satanicum et Græcum errorem, prout ad baptismum accessuri promisimus et confessi sumus, dcpellat, ipsique abrenuntiet, necnon infidelitati, vanitati, et de speratæ illi spei. Magnum enim detrimentum acci- pient si iis immorentur: eclipses ceu divinan disciplinam ex calculis tradentes ac prænuntian- tes, neque ulteriori spe instructi: sed errantes et alios in errorem inducentes; si quis cum aut ve- stimentum aut aliud quidpiam furto sublatum sibi est, ad eos, ceu ad prophetas, se confert, aß iis responsum accipit ; ac vel, iis veritatem emen- tientibus, casu amissam rem consequitur; sin mi- nus, ne hoc quidem. Hæc spes est vanorum honi- num, qui sphericam forniamn cœlo ascribunt: nec quidpiam ultra sperare possunt, neque resurrectio- nem, neque regnum cœlorum, neque statum me- liorem : quandoquidem et sphseram illam amittunt, et spei quam habebant jacturam faciunt. Faxit Deus, o venerandumn caput, ut in revelatione Domini nostri Jesu Christi, precibus Dominæ nostræ Deiparæ Thess. 1, 7-9. ** Matth. xxv, 34. C . apostolorum, martyrum, confessorum, doctorum, cum iis qui in dextera positi erunt annumeremur cum iis item audiamus præstantem illam et præ- claram vocem : Venite, benedicti Patris mei, hære- ditate recipite paratum vobis regnum a constitutione mundi ", ipsi gloria in secula. Amen. Paragraphia. Totus hujusce operis et delineationum scopus est, ut ostendamus Deum ab initio, omnium priscoruin hominum, Moysis item mundi descriptoris, on- niumque prophetarum et apostolorumi testimonio, duos illos status declarasse, præsenter scilicet et

Δ δηλώσαντες καὶ τὸ σχῆμα παντὸς τοῦ κόσμου, κα Β ὅτι οἱ Χριστιανοὶ μᾶλλον ἔπονται ταῖς ἑαυτῶν ἀρχαῖς δεικνύοντες, καὶ τὰ τέλη ἀκόλουθα ταῖς ἑαυτῶν ἀρ χαῖς, καὶ ἐν τούτῳ μηνύοντες τὴν ἀγαθότητα του Θεοῦ, τὴν παρέχουσαν παῦλαν τῷ παιδευτηρίῳ τούτῳ καὶ τοῖς ἀγῶσι, καὶ τῇ φθορᾷ, καὶ τῷ θανάτῳ. Αναδείξαντες δὲ ἐν τῷ Δεσπότη Χριστῷ ἀθανασίαν, ἀφθαρσίαν, ἀτρεπτότητα, καὶ μακαριότητα, άγια. σμὸν, καὶ δικαιοσύνην αἰώνιον πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις, ὥσπερ ἦν ἑτοιμάσας ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, τὸν δεύτερον χώρον, τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τὴν δευτέραν κατάστασιν, καθάπερ καὶ διὰ τῆς σκηνῆς πάλιν ἐν τύπῳ προεδήλωσεν ἡμῖν. Καὶ ὅτι ἀνέλπιστός ἐστιν ἡ τῶν Ἑλλήνων δόξα, μήτε δευτέραν κατάστασιν προσ δοκώντων, μήτε πιστευόντων ἀνάστασιν ἔσεσθαι τῶν ημετέρων σωμάτων, ἀλλὰ πλανώντων καὶ πλανωμέν νων, μετὰ τῆς ἑαυτῶν σφαίρας ἅμα κυλιόμενοι ταῖς φρεσίν· ἀδύνατον νομίζοντες εἶναι τῷ Θεῷ ἀναστῆσαι τὰ σώματα πάντων τῶν ἀνθρώπων· ὀφείλοντες ὡς σοφοί γνώναι, ὅτι εἰ κριτής ἐστιν ὁ Θεὸς ἐννοιῶν καὶ καρδιῶν πάντων ἀνθρώπων, καὶ δύναται διακρίνει τὰς ἐννοίας ἑκάστου τὰς ἀπ' αἰῶνος, πῶς οὐχὶ μάλ λον δύναται σώματα διακρἶναι ἑκάστην ἀνθρώπου. Ε γὰρ τὰ τοῦ πνεύματος δύναται διακρίναι, πολλῷ μᾶλ λον τὰ σώματα. Τινάσσει γὰρ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἐκ θεμελίων οὐρανὸν καὶ γῆν ἅμα καὶ τὰ λοιπὰ στοι χεῖα ἐν τῇ συντελείᾳ· καὶ ἕκαστον αὐτῶν ἀποδίδωσιν δ κατέχει σῶμα ἀνθρώπειον, διακρινόμενον ὑπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως. Ωσπερ ἐν κοσκίνῳ κοσκινεύων τις τὸ ζητούμενον μὴν εὑρήσει, οὕτως σαλευομένης ται σης τῆς κτίσεως, οἱ ζητούμενοι μέσοι εὑρεθήσονται. Ετι γὰρ ἅπαξ ἐγὼ σείσω, φησὶ διὰ τοῦ προφήτου, οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. Τὸ δὲ, ἔτι ἅπαξ, εἰπεῖν, ὁ 'Απόστολος δηλοῖ τὴν τῶν κα λευομένων μετάστασιν ὡς πεποιημένων, ἵνα μείνῃ τὰ μὴ σαλευόμενα. Διὸ βασιλείαν ασάλευτον παρα λαμβάνοντες, ἔχομεν χάριν δι' ἧς λατρεύωμεν εὐαρέστως τῷ θεῷ μετ' αἰδοῦς, καὶ εὐλαβείας, καὶ δεήσεως. Καὶ ὁ Κύριος περὶ συντελείας λέγων, οὕτω φησί Καὶ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ πεσοῦνται, καὶ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ τότε κόψονται πάσαι αι φυλαί τῆς γῆς, καὶ ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου έρ χόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ μετὰ δυνά- μεως καὶ δόξης πολλῆς. Καὶ ἀποστελεῖ τοὺς ἀγω γέλους αὐτοῦ μετὰ σάλπιγγος φωνῆς μεγάλης, καὶ ἐπισυνάξουσι τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν δ' ἀνέμων, ἀπ' ἄκρων οὐρανῶν ἕως ἄκρου οὐρα τοῦ. Καὶ πάλιν ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονι κεῖς πρώτῃ φησίν· Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύ· σματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγ Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρώτον. Επειτα ἡμεῖς οἱ ζώντες, οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπα· γησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου ** ¡ COSME INDICOPLEUSTE futuram : hujus mundi universi Aguram explian- tes, declarantesque Christianos principiis suis ma- gis insistere eaque sequi, atque finem eorum priu- cipiis esse consentaneum : et in hoc Dei bonitatem commonstravimus, quæ huic ludo et pal:estræ, certa- minibus, corruptioni et morti, fiuem imposuit. Osten dimus autem in Domino Christo immortalitatem, incorruptionem, immutabilitatem, bcatitudinem, sanctificationem, justitiamque sempiternam omnibus hominibus parari, quemadmodum a constitutione mundi præparaverat, secundum videlicet lo- cum in cœlis, et secundum statum, eodem prorsus modo, quo per tabernaculum in agura prænuntiavit nobis. Declaravimus item Græcorum sententiara om- ni spe carere,‘qui neque secundum statum et vitam exspectant, neque fore credunt corporum nostrorum C resurrectionem : sed errant simul et alios in erro- rem inducunt, una cum sphzra sua mentibus suis circumvoluti : rati non posse Deum omnium hominum corpora resuscitare; cum tamen, utpote sapientes, nosse debeant quod, si quidem Deus cogitationum et cordium universorum hominum judes sit, possit que cogitationes singulorum quæ a sæculo fuerunt discernere, multo magis poterit singuloum homi num corpora secernere : nam si spiritualia discer- nere valet, quanto magis corpora? siquidem in con- summatione omnem creaturam commovebit a fun- damentia, colum nempe, ac terram et reliqua ele- menta, quorum singula quæ ex humanis corpori bus habent, ejus virtute discernente, restituent. Sicut cribrum agitans quispiam, quod quærit inve- niet; sic, concussa et agitata universa rerum natura, qui quæruntur in medio comparebunt. Nam adhuc semel, inquit per prophetanı, ego agitubu non modo terram, sed etiam cœlum". Cum autem ait adkuc semel, rerum agitatarum, utpote factarum, mutatio- nem, secundum Apostolum, siguificat ; ut tandem illæ immotæ mancant. Quamobrem cum regnum immobile accipiamus, gratiam habemus, per quam Deo placentes serviamus cum reverentia, piziate el obsecratione 18, Dominus vero de consummatione ita loquitur : Et siellæ cadent de cœlo, et virtutes cœlorum movebun- tur. Et tunc apparebit signum Filii hominis in cœlo : et tunc plangent omnes tribus terræ, et videbunt Fi- lium hominis venientem in nubibus coeli cum pote- D state et gloria multa. Et mittet angelos suos cum tuba vocis magnæ; et congregabunt electos ejus a quatuor ventis, a summis cœlis usque ad summum celum ', Rursunique Apostolus in prima ad Thes- salonicenses Epistola ait : Quoniam ipse Dominus in jussu, in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de cælo, et mortui in Christo resurgent primum, Dcinde nos qui vivimus, qui relinquimur, rapiemur cum ipsis in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus. Itaque consolamini in- vic:m in verbis istis ”. Similiter habet in Epistola ast Corinthios prima : In momento, un ictu oculi, in vorissima tuba : canet enim tuba, et mortui resur… ARE. 1, 7. Hebr. ait, 28. Matth. xxiv, seqq. el Thess. IV, seqq.

Δ δηλώσαντες καὶ τὸ σχῆμα παντὸς τοῦ κόσμου, κα Β ὅτι οἱ Χριστιανοὶ μᾶλλον ἔπονται ταῖς ἑαυτῶν ἀρχαῖς δεικνύοντες, καὶ τὰ τέλη ἀκόλουθα ταῖς ἑαυτῶν ἀρ χαῖς, καὶ ἐν τούτῳ μηνύοντες τὴν ἀγαθότητα του Θεοῦ, τὴν παρέχουσαν παῦλαν τῷ παιδευτηρίῳ τούτῳ καὶ τοῖς ἀγῶσι, καὶ τῇ φθορᾷ, καὶ τῷ θανάτῳ. Αναδείξαντες δὲ ἐν τῷ Δεσπότη Χριστῷ ἀθανασίαν, ἀφθαρσίαν, ἀτρεπτότητα, καὶ μακαριότητα, άγια. σμὸν, καὶ δικαιοσύνην αἰώνιον πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις, ὥσπερ ἦν ἑτοιμάσας ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, τὸν δεύτερον χώρον, τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τὴν δευτέραν κατάστασιν, καθάπερ καὶ διὰ τῆς σκηνῆς πάλιν ἐν τύπῳ προεδήλωσεν ἡμῖν. Καὶ ὅτι ἀνέλπιστός ἐστιν ἡ τῶν Ἑλλήνων δόξα, μήτε δευτέραν κατάστασιν προσ δοκώντων, μήτε πιστευόντων ἀνάστασιν ἔσεσθαι τῶν ημετέρων σωμάτων, ἀλλὰ πλανώντων καὶ πλανωμέν νων, μετὰ τῆς ἑαυτῶν σφαίρας ἅμα κυλιόμενοι ταῖς φρεσίν· ἀδύνατον νομίζοντες εἶναι τῷ Θεῷ ἀναστῆσαι τὰ σώματα πάντων τῶν ἀνθρώπων· ὀφείλοντες ὡς σοφοί γνώναι, ὅτι εἰ κριτής ἐστιν ὁ Θεὸς ἐννοιῶν καὶ καρδιῶν πάντων ἀνθρώπων, καὶ δύναται διακρίνει τὰς ἐννοίας ἑκάστου τὰς ἀπ' αἰῶνος, πῶς οὐχὶ μάλ λον δύναται σώματα διακρἶναι ἑκάστην ἀνθρώπου. Ε γὰρ τὰ τοῦ πνεύματος δύναται διακρίναι, πολλῷ μᾶλ λον τὰ σώματα. Τινάσσει γὰρ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἐκ θεμελίων οὐρανὸν καὶ γῆν ἅμα καὶ τὰ λοιπὰ στοι χεῖα ἐν τῇ συντελείᾳ· καὶ ἕκαστον αὐτῶν ἀποδίδωσιν δ κατέχει σῶμα ἀνθρώπειον, διακρινόμενον ὑπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως. Ωσπερ ἐν κοσκίνῳ κοσκινεύων τις τὸ ζητούμενον μὴν εὑρήσει, οὕτως σαλευομένης ται σης τῆς κτίσεως, οἱ ζητούμενοι μέσοι εὑρεθήσονται. Ετι γὰρ ἅπαξ ἐγὼ σείσω, φησὶ διὰ τοῦ προφήτου, οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. Τὸ δὲ, ἔτι ἅπαξ, εἰπεῖν, ὁ 'Απόστολος δηλοῖ τὴν τῶν κα λευομένων μετάστασιν ὡς πεποιημένων, ἵνα μείνῃ τὰ μὴ σαλευόμενα. Διὸ βασιλείαν ασάλευτον παρα λαμβάνοντες, ἔχομεν χάριν δι' ἧς λατρεύωμεν εὐαρέστως τῷ θεῷ μετ' αἰδοῦς, καὶ εὐλαβείας, καὶ δεήσεως. Καὶ ὁ Κύριος περὶ συντελείας λέγων, οὕτω φησί Καὶ οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ πεσοῦνται, καὶ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται· καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ· καὶ τότε κόψονται πάσαι αι φυλαί τῆς γῆς, καὶ ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου έρ χόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ μετὰ δυνά- μεως καὶ δόξης πολλῆς. Καὶ ἀποστελεῖ τοὺς ἀγω γέλους αὐτοῦ μετὰ σάλπιγγος φωνῆς μεγάλης, καὶ ἐπισυνάξουσι τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν δ' ἀνέμων, ἀπ' ἄκρων οὐρανῶν ἕως ἄκρου οὐρα τοῦ. Καὶ πάλιν ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Θεσσαλονι κεῖς πρώτῃ φησίν· Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύ· σματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγ Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρώτον. Επειτα ἡμεῖς οἱ ζώντες, οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπα· γησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου ** ¡ COSME INDICOPLEUSTE futuram : hujus mundi universi Aguram explian- tes, declarantesque Christianos principiis suis ma- gis insistere eaque sequi, atque finem eorum priu- cipiis esse consentaneum : et in hoc Dei bonitatem commonstravimus, quæ huic ludo et pal:estræ, certa- minibus, corruptioni et morti, fiuem imposuit. Osten dimus autem in Domino Christo immortalitatem, incorruptionem, immutabilitatem, bcatitudinem, sanctificationem, justitiamque sempiternam omnibus hominibus parari, quemadmodum a constitutione mundi præparaverat, secundum videlicet lo- cum in cœlis, et secundum statum, eodem prorsus modo, quo per tabernaculum in agura prænuntiavit nobis. Declaravimus item Græcorum sententiara om- ni spe carere,‘qui neque secundum statum et vitam exspectant, neque fore credunt corporum nostrorum C resurrectionem : sed errant simul et alios in erro- rem inducunt, una cum sphzra sua mentibus suis circumvoluti : rati non posse Deum omnium hominum corpora resuscitare; cum tamen, utpote sapientes, nosse debeant quod, si quidem Deus cogitationum et cordium universorum hominum judes sit, possit que cogitationes singulorum quæ a sæculo fuerunt discernere, multo magis poterit singuloum homi num corpora secernere : nam si spiritualia discer- nere valet, quanto magis corpora? siquidem in con- summatione omnem creaturam commovebit a fun- damentia, colum nempe, ac terram et reliqua ele- menta, quorum singula quæ ex humanis corpori bus habent, ejus virtute discernente, restituent. Sicut cribrum agitans quispiam, quod quærit inve- niet; sic, concussa et agitata universa rerum natura, qui quæruntur in medio comparebunt. Nam adhuc semel, inquit per prophetanı, ego agitubu non modo terram, sed etiam cœlum". Cum autem ait adkuc semel, rerum agitatarum, utpote factarum, mutatio- nem, secundum Apostolum, siguificat ; ut tandem illæ immotæ mancant. Quamobrem cum regnum immobile accipiamus, gratiam habemus, per quam Deo placentes serviamus cum reverentia, piziate el obsecratione 18, Dominus vero de consummatione ita loquitur : Et siellæ cadent de cœlo, et virtutes cœlorum movebun- tur. Et tunc apparebit signum Filii hominis in cœlo : et tunc plangent omnes tribus terræ, et videbunt Fi- lium hominis venientem in nubibus coeli cum pote- D state et gloria multa. Et mittet angelos suos cum tuba vocis magnæ; et congregabunt electos ejus a quatuor ventis, a summis cœlis usque ad summum celum ', Rursunique Apostolus in prima ad Thes- salonicenses Epistola ait : Quoniam ipse Dominus in jussu, in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de cælo, et mortui in Christo resurgent primum, Dcinde nos qui vivimus, qui relinquimur, rapiemur cum ipsis in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus. Itaque consolamini in- vic:m in verbis istis ”. Similiter habet in Epistola ast Corinthios prima : In momento, un ictu oculi, in vorissima tuba : canet enim tuba, et mortui resur… ARE. 1, 7. Hebr. ait, 28. Matth. xxiv, seqq. el Thess. IV, seqq.

εἰς αέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τους. Ομοίως πάλιν λέγει ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη Επιστολῇ· Ἐν ἀτόμῳ, ἐν μιτῇ ὀφθαλμοῦ, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγα, σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νε- προὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι, καὶ ἡμεῖς ἀλλαγη σόμεθα. Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν. Ταῦτα τῶν Χριστιανῶν τὰ εὐαγγέλια, αὗται τῶν πιστῶν αἱ μεγάλαι καὶ θαυμασταὶ ἐλπίδες, ἀνάστασις νεκρῶν καὶ βασιλεία οὐρανῶν ήτοιμασμέν νη ἀπὸ καταβολής κόσμου τοῖς ἀνθρώποις· οἱ καὶ πρῶτον ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ἀτρεπτότητα κομιζόμενοι, μετάρσιοι αεροβατοῦντες σὺν Χριστῷ βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομούσι, σὺν Χριστῷ βασι λεύσουσι, σὺν Χριστῷ οἰκητήριον τὸν οὐρανὸν κέ- Β κτηνται, σὺν Χριστῷ τῆς ἀχειροποιήτου σκηνῆς τὴν εἴσοδον συγχωρούμενοι πατεῖν, σὺν Χριστῷ τῆς ἐπου ρενίου Ἱερουσαλήμ πολίται σὺν ἁγίοις ἀγγέλοις ἀναγορευόμενοι, σὺν Χριστῷ χαίροντες, σὺν Χριστῷ ἀγαλλιώμενοι, σὺν Χριστῷ ὑψούμενοι, σὺν Χριστῷ στεφανηφοροῦντες, σὺν Χριστῷ δοξαζόμενοι, σὺν Χριστῷ τοῦ θρόνου τῆς χάριτος ἀπολαύοντες, σὺν Χριστῷ δικαιοσύνης, καὶ ἁγιασμοῦ, καὶ ἀπολυτρώσεως, καὶ μακαριότητος, καὶ παντὸς αἰωνίου καὶ ἀνεκλαλήτου ἀγαθοῦ ἀπολαύοντες. Ποῖον ἔθνος, ή ποία αίρεσις, τοιαύτας ἐλπίδας πιστεύουσα κέκτηται, εξ μὴ μόνον Χριστιανοί ; Έλληνες ἀπιστοῦσιν, ἀνέλπιστος ὄντες, σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου ἀγαπῶντες, ἥτις μᾶλλον οὔτε ἐν τῶν πραγμάτων ἐξισχύει καταλαβεῖν ἀφ' ἑαυτῆς, εἰ μὴ θεία τις έλλαμψις παρακολουθήσῃ. Ομοίως και του- δαῖοι ἀπιστήσαντες τῷ φανέντι Χριστῷ τῷ ταῦτα φανερῶς κηρύξαντι, καὶ συστήσαντι, καὶ δι᾽ ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν ἀποστόλων, τούτων πάντων ἀπέτυχον. Σαμαρείται δὲ καὶ Μοντανοὶ σκληροτράχηλοι ὑπὲρ τοὺς Ἰουδαίους ὄντες, ἐκ Μωϋσέως καὶ τῶν σχημάτ των τοῦ κόσμου μὴ δυνάμενοι παιδευθῆναι, ἀλλὰ καὶ τοῖς προφήταις ἀπιστοῦντες, μήτε ἄγγελον, μήτε πνεῦμα, μήτε ψυχὴν λογικὴν ἀθάνατον ὁμολογοῦντες, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἴσα τῶν Ἑλλήνων, ἀνάστασιν σωμάτ των αθετούντες, τούτων πάντων ἀποτυγχάνουσιν. Ομοίως καὶ Μανιχαῖοι πάλιν, τὰ σώματα μισοῦντες, καὶ τούτων ἀνάστασιν μὴ ὁμολογοῦντες, ἀλλὰ πονη- τοῦ Θεοῦ αὐτὰ δημιουργήματα υποτιθέμενοι, καὶ ἀπώλειαν αὐτῶν προσδοκώντες, πάντων τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ στερίσκονται, μεθ᾽ οὗ ἐχειροτόνησαν ἑαυ τοῖς θεοῦ περὶ τὴν γῆν, ὡς ἀσεβεῖς κατακεκριμένοι. Ομοίως καὶ πάντες οἱ αἱρετικοὶ ὅσοι ἀθετοῦσι τὴν ἀνάληψιν τῆς ἡμετέρας σαρκὸς, καὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὅσοι ἀθετοῦσι κολοβοῦντες τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ, καὶ σμικρύνοντες τὴν θεότητα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τού των πάντων τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ στερίσκονται. Μόνοι γὰρ οἱ ὁμολογοῦντες ένα Θεὸν ἐν τρισὶν ὑπο στάσεσιν, άναρχον, αίδιον, ἀπερίγραφον, ἀόρατον, ἀναφή, ἄφθαρτον, ἀθάνατον, ἀπαθῆ, ἀσώματον, ἀπει ριόριστον, ἀκατάληπτον, ἀσύνθετον, ἀμερή, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι γνωριζόμενον τε καὶ προσκυνούμενον, καὶ ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν, ** TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. A gent incorrupti, et nos immutabimur. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem ***. Hæc sunt Chri- stianorum evangelia, hæc magna et mirabilis tide- lium spes, resurrectio mortuoruin, et regnum CHC- lorum, paratum hominibus a constitutione iaudi: qui hommes, cum prius immortalitatem, incorruptio- num et immutabilitatem nacti fuerint, sublinies per aerem delati, cum Christo regnum cœlorum in hære- ditatem accipient, cum Christo regnabunt, cum Chri- sto cœlum in domicilium possidebunt, cum Chri- sto in tabernaculo non manufacto ambulare per- mittentur, cum Christo cœlestis Jerosolymæ cives una cum sanctis angelis appellabuntur, cum Chri- sto gaudentes, cum Christu exsultantes, cum Chris sto exaltati, cum Christo coronas gestauies, cum Christe gloria affecti, cum Christo throno gratiæ fruentes, cum Christo justitia, sanctificatione, re- demptione, latitudine, omnique æterno ct ineda- bili bono gaudentes. Quæ gens, quæ secta tantam spem credendo obtineat, præter Christianos? Græci non credunt ac sine spe degnnt, sapientiam hujus mundi diligentes, que ne unam quidem rerum capere per se valeat, nisi divina quæpiam illustratio subsequatur. Similiter Judæi Christo apparenti non credentes, qui hæc tam per se, quam per apostolos suos palam prædicavit et confirmavit, horum om- nium jacturam fecerunt. Samaritani et Mon- tanistas, duriore quan Judaei cervice, cum a Moyse et a mundi figuris erudiri et instituí non possent, neque prophetis crederent, neque an- gelum, vel spiritum, vel animam rationalem im- mortalem esse confitentes, sed pari cum Græcis sententia resurrectionem corporum negantes, hæc omnia amittunt. Similiter et Manichæi, qui cor- pora oderunt eorumque resurrectionen) non confi- tentur; sed ea mali dei opificia esse comminiscun- tur : cumque illa peritura exspectent, omnium et ipsi bonorum jacturam faciunt, cum deo illo, quem sibi in terra constituerunt, ut impii condemnati, Ita " pariter omnes hæretici, quotquot carnis et animae nostræ assumptionem in tempore incarnationis fa - ctam negant, quotquot etian Filii deitatem tollunt, et Spiritus sancti deitatem minuunt, his omnibus et ipsis bonis privantur. Illi quippe tantum, qui unum Deum in tribus hypostasibus confitentur, sine principio, æternum, incircumscriptum, invisibilem, intactilem, incorruptibilem, immortalem, impas- sibilem, incorporeum, indefinitum, incomprehensi- bilem, incompositum, sine partibus, celi et terra, visibilium et invisibilium opificem, in Patre et Filio et Spiritu sancto cognitum et adoratum : qui in novis- simo dierum, incarnationis tempore, roundtum, quem creaverat, restaurare volcns, accepta ex C I Cor. xv, 52, 53. D

εἰς αέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τους. Ομοίως πάλιν λέγει ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη Επιστολῇ· Ἐν ἀτόμῳ, ἐν μιτῇ ὀφθαλμοῦ, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγα, σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νε- προὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι, καὶ ἡμεῖς ἀλλαγη σόμεθα. Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν. Ταῦτα τῶν Χριστιανῶν τὰ εὐαγγέλια, αὗται τῶν πιστῶν αἱ μεγάλαι καὶ θαυμασταὶ ἐλπίδες, ἀνάστασις νεκρῶν καὶ βασιλεία οὐρανῶν ήτοιμασμέν νη ἀπὸ καταβολής κόσμου τοῖς ἀνθρώποις· οἱ καὶ πρῶτον ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ἀτρεπτότητα κομιζόμενοι, μετάρσιοι αεροβατοῦντες σὺν Χριστῷ βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομούσι, σὺν Χριστῷ βασι λεύσουσι, σὺν Χριστῷ οἰκητήριον τὸν οὐρανὸν κέ- Β κτηνται, σὺν Χριστῷ τῆς ἀχειροποιήτου σκηνῆς τὴν εἴσοδον συγχωρούμενοι πατεῖν, σὺν Χριστῷ τῆς ἐπου ρενίου Ἱερουσαλήμ πολίται σὺν ἁγίοις ἀγγέλοις ἀναγορευόμενοι, σὺν Χριστῷ χαίροντες, σὺν Χριστῷ ἀγαλλιώμενοι, σὺν Χριστῷ ὑψούμενοι, σὺν Χριστῷ στεφανηφοροῦντες, σὺν Χριστῷ δοξαζόμενοι, σὺν Χριστῷ τοῦ θρόνου τῆς χάριτος ἀπολαύοντες, σὺν Χριστῷ δικαιοσύνης, καὶ ἁγιασμοῦ, καὶ ἀπολυτρώσεως, καὶ μακαριότητος, καὶ παντὸς αἰωνίου καὶ ἀνεκλαλήτου ἀγαθοῦ ἀπολαύοντες. Ποῖον ἔθνος, ή ποία αίρεσις, τοιαύτας ἐλπίδας πιστεύουσα κέκτηται, εξ μὴ μόνον Χριστιανοί ; Έλληνες ἀπιστοῦσιν, ἀνέλπιστος ὄντες, σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου ἀγαπῶντες, ἥτις μᾶλλον οὔτε ἐν τῶν πραγμάτων ἐξισχύει καταλαβεῖν ἀφ' ἑαυτῆς, εἰ μὴ θεία τις έλλαμψις παρακολουθήσῃ. Ομοίως και του- δαῖοι ἀπιστήσαντες τῷ φανέντι Χριστῷ τῷ ταῦτα φανερῶς κηρύξαντι, καὶ συστήσαντι, καὶ δι᾽ ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν ἀποστόλων, τούτων πάντων ἀπέτυχον. Σαμαρείται δὲ καὶ Μοντανοὶ σκληροτράχηλοι ὑπὲρ τοὺς Ἰουδαίους ὄντες, ἐκ Μωϋσέως καὶ τῶν σχημάτ των τοῦ κόσμου μὴ δυνάμενοι παιδευθῆναι, ἀλλὰ καὶ τοῖς προφήταις ἀπιστοῦντες, μήτε ἄγγελον, μήτε πνεῦμα, μήτε ψυχὴν λογικὴν ἀθάνατον ὁμολογοῦντες, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἴσα τῶν Ἑλλήνων, ἀνάστασιν σωμάτ των αθετούντες, τούτων πάντων ἀποτυγχάνουσιν. Ομοίως καὶ Μανιχαῖοι πάλιν, τὰ σώματα μισοῦντες, καὶ τούτων ἀνάστασιν μὴ ὁμολογοῦντες, ἀλλὰ πονη- τοῦ Θεοῦ αὐτὰ δημιουργήματα υποτιθέμενοι, καὶ ἀπώλειαν αὐτῶν προσδοκώντες, πάντων τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ στερίσκονται, μεθ᾽ οὗ ἐχειροτόνησαν ἑαυ τοῖς θεοῦ περὶ τὴν γῆν, ὡς ἀσεβεῖς κατακεκριμένοι. Ομοίως καὶ πάντες οἱ αἱρετικοὶ ὅσοι ἀθετοῦσι τὴν ἀνάληψιν τῆς ἡμετέρας σαρκὸς, καὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὅσοι ἀθετοῦσι κολοβοῦντες τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ, καὶ σμικρύνοντες τὴν θεότητα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τού των πάντων τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ στερίσκονται. Μόνοι γὰρ οἱ ὁμολογοῦντες ένα Θεὸν ἐν τρισὶν ὑπο στάσεσιν, άναρχον, αίδιον, ἀπερίγραφον, ἀόρατον, ἀναφή, ἄφθαρτον, ἀθάνατον, ἀπαθῆ, ἀσώματον, ἀπει ριόριστον, ἀκατάληπτον, ἀσύνθετον, ἀμερή, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι γνωριζόμενον τε καὶ προσκυνούμενον, καὶ ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν, ** TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. A gent incorrupti, et nos immutabimur. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem ***. Hæc sunt Chri- stianorum evangelia, hæc magna et mirabilis tide- lium spes, resurrectio mortuoruin, et regnum CHC- lorum, paratum hominibus a constitutione iaudi: qui hommes, cum prius immortalitatem, incorruptio- num et immutabilitatem nacti fuerint, sublinies per aerem delati, cum Christo regnum cœlorum in hære- ditatem accipient, cum Christo regnabunt, cum Chri- sto cœlum in domicilium possidebunt, cum Chri- sto in tabernaculo non manufacto ambulare per- mittentur, cum Christo cœlestis Jerosolymæ cives una cum sanctis angelis appellabuntur, cum Chri- sto gaudentes, cum Christu exsultantes, cum Chris sto exaltati, cum Christo coronas gestauies, cum Christe gloria affecti, cum Christo throno gratiæ fruentes, cum Christo justitia, sanctificatione, re- demptione, latitudine, omnique æterno ct ineda- bili bono gaudentes. Quæ gens, quæ secta tantam spem credendo obtineat, præter Christianos? Græci non credunt ac sine spe degnnt, sapientiam hujus mundi diligentes, que ne unam quidem rerum capere per se valeat, nisi divina quæpiam illustratio subsequatur. Similiter Judæi Christo apparenti non credentes, qui hæc tam per se, quam per apostolos suos palam prædicavit et confirmavit, horum om- nium jacturam fecerunt. Samaritani et Mon- tanistas, duriore quan Judaei cervice, cum a Moyse et a mundi figuris erudiri et instituí non possent, neque prophetis crederent, neque an- gelum, vel spiritum, vel animam rationalem im- mortalem esse confitentes, sed pari cum Græcis sententia resurrectionem corporum negantes, hæc omnia amittunt. Similiter et Manichæi, qui cor- pora oderunt eorumque resurrectionen) non confi- tentur; sed ea mali dei opificia esse comminiscun- tur : cumque illa peritura exspectent, omnium et ipsi bonorum jacturam faciunt, cum deo illo, quem sibi in terra constituerunt, ut impii condemnati, Ita " pariter omnes hæretici, quotquot carnis et animae nostræ assumptionem in tempore incarnationis fa - ctam negant, quotquot etian Filii deitatem tollunt, et Spiritus sancti deitatem minuunt, his omnibus et ipsis bonis privantur. Illi quippe tantum, qui unum Deum in tribus hypostasibus confitentur, sine principio, æternum, incircumscriptum, invisibilem, intactilem, incorruptibilem, immortalem, impas- sibilem, incorporeum, indefinitum, incomprehensi- bilem, incompositum, sine partibus, celi et terra, visibilium et invisibilium opificem, in Patre et Filio et Spiritu sancto cognitum et adoratum : qui in novis- simo dierum, incarnationis tempore, roundtum, quem creaverat, restaurare volcns, accepta ex C I Cor. xv, 52, 53. D

εἰς αέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τού- τους. Ομοίως πάλιν λέγει ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτη Επιστολῇ· Ἐν ἀτόμῳ, ἐν μιτῇ ὀφθαλμοῦ, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγα, σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νε- προὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι, καὶ ἡμεῖς ἀλλαγη σόμεθα. Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν. Ταῦτα τῶν Χριστιανῶν τὰ εὐαγγέλια, αὗται τῶν πιστῶν αἱ μεγάλαι καὶ θαυμασταὶ ἐλπίδες, ἀνάστασις νεκρῶν καὶ βασιλεία οὐρανῶν ήτοιμασμέν νη ἀπὸ καταβολής κόσμου τοῖς ἀνθρώποις· οἱ καὶ πρῶτον ἀθανασίαν, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ ἀτρεπτότητα κομιζόμενοι, μετάρσιοι αεροβατοῦντες σὺν Χριστῷ βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομούσι, σὺν Χριστῷ βασι λεύσουσι, σὺν Χριστῷ οἰκητήριον τὸν οὐρανὸν κέ- Β κτηνται, σὺν Χριστῷ τῆς ἀχειροποιήτου σκηνῆς τὴν εἴσοδον συγχωρούμενοι πατεῖν, σὺν Χριστῷ τῆς ἐπου ρενίου Ἱερουσαλήμ πολίται σὺν ἁγίοις ἀγγέλοις ἀναγορευόμενοι, σὺν Χριστῷ χαίροντες, σὺν Χριστῷ ἀγαλλιώμενοι, σὺν Χριστῷ ὑψούμενοι, σὺν Χριστῷ στεφανηφοροῦντες, σὺν Χριστῷ δοξαζόμενοι, σὺν Χριστῷ τοῦ θρόνου τῆς χάριτος ἀπολαύοντες, σὺν Χριστῷ δικαιοσύνης, καὶ ἁγιασμοῦ, καὶ ἀπολυτρώσεως, καὶ μακαριότητος, καὶ παντὸς αἰωνίου καὶ ἀνεκλαλήτου ἀγαθοῦ ἀπολαύοντες. Ποῖον ἔθνος, ή ποία αίρεσις, τοιαύτας ἐλπίδας πιστεύουσα κέκτηται, εξ μὴ μόνον Χριστιανοί ; Έλληνες ἀπιστοῦσιν, ἀνέλπιστος ὄντες, σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου ἀγαπῶντες, ἥτις μᾶλλον οὔτε ἐν τῶν πραγμάτων ἐξισχύει καταλαβεῖν ἀφ' ἑαυτῆς, εἰ μὴ θεία τις έλλαμψις παρακολουθήσῃ. Ομοίως και του- δαῖοι ἀπιστήσαντες τῷ φανέντι Χριστῷ τῷ ταῦτα φανερῶς κηρύξαντι, καὶ συστήσαντι, καὶ δι᾽ ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν ἀποστόλων, τούτων πάντων ἀπέτυχον. Σαμαρείται δὲ καὶ Μοντανοὶ σκληροτράχηλοι ὑπὲρ τοὺς Ἰουδαίους ὄντες, ἐκ Μωϋσέως καὶ τῶν σχημάτ των τοῦ κόσμου μὴ δυνάμενοι παιδευθῆναι, ἀλλὰ καὶ τοῖς προφήταις ἀπιστοῦντες, μήτε ἄγγελον, μήτε πνεῦμα, μήτε ψυχὴν λογικὴν ἀθάνατον ὁμολογοῦντες, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἴσα τῶν Ἑλλήνων, ἀνάστασιν σωμάτ των αθετούντες, τούτων πάντων ἀποτυγχάνουσιν. Ομοίως καὶ Μανιχαῖοι πάλιν, τὰ σώματα μισοῦντες, καὶ τούτων ἀνάστασιν μὴ ὁμολογοῦντες, ἀλλὰ πονη- τοῦ Θεοῦ αὐτὰ δημιουργήματα υποτιθέμενοι, καὶ ἀπώλειαν αὐτῶν προσδοκώντες, πάντων τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ στερίσκονται, μεθ᾽ οὗ ἐχειροτόνησαν ἑαυ τοῖς θεοῦ περὶ τὴν γῆν, ὡς ἀσεβεῖς κατακεκριμένοι. Ομοίως καὶ πάντες οἱ αἱρετικοὶ ὅσοι ἀθετοῦσι τὴν ἀνάληψιν τῆς ἡμετέρας σαρκὸς, καὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ ὅσοι ἀθετοῦσι κολοβοῦντες τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ, καὶ σμικρύνοντες τὴν θεότητα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τού των πάντων τῶν ἀγαθῶν καὶ αὐτοὶ στερίσκονται. Μόνοι γὰρ οἱ ὁμολογοῦντες ένα Θεὸν ἐν τρισὶν ὑπο στάσεσιν, άναρχον, αίδιον, ἀπερίγραφον, ἀόρατον, ἀναφή, ἄφθαρτον, ἀθάνατον, ἀπαθῆ, ἀσώματον, ἀπει ριόριστον, ἀκατάληπτον, ἀσύνθετον, ἀμερή, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι γνωριζόμενον τε καὶ προσκυνούμενον, καὶ ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν, ** TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. V. A gent incorrupti, et nos immutabimur. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem ***. Hæc sunt Chri- stianorum evangelia, hæc magna et mirabilis tide- lium spes, resurrectio mortuoruin, et regnum CHC- lorum, paratum hominibus a constitutione iaudi: qui hommes, cum prius immortalitatem, incorruptio- num et immutabilitatem nacti fuerint, sublinies per aerem delati, cum Christo regnum cœlorum in hære- ditatem accipient, cum Christo regnabunt, cum Chri- sto cœlum in domicilium possidebunt, cum Chri- sto in tabernaculo non manufacto ambulare per- mittentur, cum Christo cœlestis Jerosolymæ cives una cum sanctis angelis appellabuntur, cum Chri- sto gaudentes, cum Christu exsultantes, cum Chris sto exaltati, cum Christo coronas gestauies, cum Christe gloria affecti, cum Christo throno gratiæ fruentes, cum Christo justitia, sanctificatione, re- demptione, latitudine, omnique æterno ct ineda- bili bono gaudentes. Quæ gens, quæ secta tantam spem credendo obtineat, præter Christianos? Græci non credunt ac sine spe degnnt, sapientiam hujus mundi diligentes, que ne unam quidem rerum capere per se valeat, nisi divina quæpiam illustratio subsequatur. Similiter Judæi Christo apparenti non credentes, qui hæc tam per se, quam per apostolos suos palam prædicavit et confirmavit, horum om- nium jacturam fecerunt. Samaritani et Mon- tanistas, duriore quan Judaei cervice, cum a Moyse et a mundi figuris erudiri et instituí non possent, neque prophetis crederent, neque an- gelum, vel spiritum, vel animam rationalem im- mortalem esse confitentes, sed pari cum Græcis sententia resurrectionem corporum negantes, hæc omnia amittunt. Similiter et Manichæi, qui cor- pora oderunt eorumque resurrectionen) non confi- tentur; sed ea mali dei opificia esse comminiscun- tur : cumque illa peritura exspectent, omnium et ipsi bonorum jacturam faciunt, cum deo illo, quem sibi in terra constituerunt, ut impii condemnati, Ita " pariter omnes hæretici, quotquot carnis et animae nostræ assumptionem in tempore incarnationis fa - ctam negant, quotquot etian Filii deitatem tollunt, et Spiritus sancti deitatem minuunt, his omnibus et ipsis bonis privantur. Illi quippe tantum, qui unum Deum in tribus hypostasibus confitentur, sine principio, æternum, incircumscriptum, invisibilem, intactilem, incorruptibilem, immortalem, impas- sibilem, incorporeum, indefinitum, incomprehensi- bilem, incompositum, sine partibus, celi et terra, visibilium et invisibilium opificem, in Patre et Filio et Spiritu sancto cognitum et adoratum : qui in novis- simo dierum, incarnationis tempore, roundtum, quem creaverat, restaurare volcns, accepta ex C I Cor. xv, 52, 53. D

Α ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀνακτίσαι βουλό μενος δνπερ ἔκτισε κόσμον, λαβὼν πάλιν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας ἐκ τοῦ ἡμετέρου φυράματος ὁ Θεὸς Λόγος, σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἄνευ σπορᾶς, ἀνακτίσαι τὸν μικρὸν κόσμον, τὸν σύνδεσμον πάσης τῆς κτίσεως, τουτέστι τὸν ἄνθρωπον, καὶ αὐτῷ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀκαριαίας ῥοπῆς, ἐνώσει ἐξαιρέτῳ, καὶ ἀναφαιρέτῳ, ὡς μη προεπινοείσθαι τήν λήψιν τῆς ενώσεως, ἀλλ᾽ ἅμα διάπλασις, καὶ λῆψις, καὶ ἔνωσις· συνεχώρησέ τε παθεῖν, καὶ ἀποκτανθῆναι· καὶ τε λειώσας διὰ τῆς ἀναστάσεως, εἰς οὐρανὸν ἀνήγαγε, καὶ τῆς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καθέδρας ἐτίμησε, καὶ κρι- τὴν αὐτὸν τοῦ παντός κατέστησεν· ὁμοίως σὺν τούτῳ καὶ οἱ βιοῦντες καλῶς, εἰσέρχονται εἰς τὸν νυμφῶνα ἅμα τῷ νυμφίῳ, μὴ κολοβοῦντες μήτε τὴν θεότητα, μήτε τὴν ἀνθρωπότητα· οὗτοι συγχορεύουσι τῷ Χρι στῷ, καὶ συμβασιλεύουσιν αὐτῷ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀκού οντες παρ' αὐτοῦ ἐν τῇ συντελείᾳ· Δεῦτε οἱ εὐλογη μένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ήτοι μασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής και σμου. Περὶ δὲ τῆς συντελείας τὴν ἡμέραν οὐδὲ εἰς ἐπί σταται, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός. Φασὶ δὲ εἰ μὴ συναρί θμιοι γένωνται οἱ ἄνθρωποι τοῖς ἀγγέλοις, οὐ συντε λεῖται ὁ κόσμος· λέγει γὰρ ὁ Μωϋσῆς, Έστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ· ώσανει, Τὸν δρον τῶν ἐθνῶν ἐν τούτῳ ἔστησεν, ἐν τῷ συναρι θμίους γενέσθαι τοῖς ἀγγέλοις. Αμέλει καὶ ὁ ᾿Από στολος λέγει, Ὅταν δὲ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσε ἐλθῃ, καὶ οὕτω πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, σαφώς περὶ συντελείας εἰπών. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Κύριος φαίνεται αινιττόμενος περὶ τούτου, καὶ λέγων, Ἐν τῇ ἀνα στάσει ἰσάγγελοί εἰσιν. Ὅσοι τοίνυν Χριστιανοί ὑπάρχετε, καὶ ταύτης τῆς ἐλπίδος ἀντιλαμβάνεσθε, καὶ δεῖγμα καὶ τύπον ἔχετε τὸν Δεσπότην Χριστόν, αναγινώσκοντες τὴν βίβλον, είξασθε ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὅπως ὁ πάντων Κύριος· μή με υπερίδη, ἀλλ᾽ ἐλεήσας συναρίθμιόν με ποιήσῃ μεθ' ὑμῶν σὺν τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, παρορῶν τὰ ἡμέτερα πλημμε λήματα, καὶ μὴ ἀποτύχω ταύτης τῆς μακαριότητος τῆς ἀνεκλαλήτου, εὐχαῖς καὶ δεήσεσιν ὑμετέραις, εὐσπλαγχνίᾳ δὲ καὶ φιλανθρωπίᾳ καὶ χάριτι τοῦ πάν των ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ νῦν, καὶ πάντοτε, καὶ Ο εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Χριστιανοῦ Χριστιανική Τοπογραφία περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου. ΛΟΓΟΣ Γ'. Συνημένος. Περὶ μεγέθους ἡλίου. Τινὲς μετὰ τὸ πέρας εἰληφέναι τὴν βίβλον, ἐκίνη- σαν λόγους πρὸς ἡμᾶς περὶ τοῦ σχήματος τοῦ κόσ σμου, λέγοντες, Πῶς δύναται κρύπτεσθαι τὸν ἥλιον καθ' ὑμᾶς ὑπὸ τὰ βόρεια μέρη τῆς γῆς τὰ ὑψηλά, πολλοῖς τοῖς μέτροις ὑπερέχοντα τὸ μέγεθος αὐτῆς; Ἐπὶ γὰρ τῆς λεγομένης παρ' ἡμῶν σφαίρας, ὅσῳ δήποτε μείζων ἐστὶν ὁ ἥλιος τῆς γῆς, πάντως ποιή σει σκιάν κατὰ τὸ ἕτερον μέρος αὐτῆς. Πρὸς οὓς COSME INDICOPLEUSTÆ beata Virgine massa nostra particula, Deus Ver- bum, cum Patre et Spiritu sancto, sine semine, ut parvum mundum, viuculum omnis creaturæ, homi - nem videlicet, restauraret : ipsi ex simplici volun- tatis inclinatione unitus est unione praestantissimna et indissolubili, ita ut assumptio unioni anteire non intelligatur, sed simul eodemque tempore formatio, assumptio et unio exsistant, pati quoque voluit et occidi : cumque hominem per resurrectionem consummasset, in colum reduxit illum, et sessione ad dexteram ipsum bonoravit, atque universi judi- cem constituit cum hoc item qui recte vitam in- stituunt, in thalamum una cum sponso ingrediun- tur : qui scilicet neque deitatem, neque humanila- tem ipsi adimunt; li cum Christo choreas agunt, ac cum ipso regnant in cœlo, audientes ab illo in con- summatione : Venite, benedicti Patris mei, haredi- tate accipite paratum vobis regnum a constitutione mandi u. De consummationis autem die neno novit, nisi unus Deus. Dicunt autem mundum non consum- mandum esse, donec homines sint angelis numero quales : nam dicit Moyses : Constituit terminos po- pulorum, secundum numerum angelorum Dei”; ac si diceret, Terminum populorum in hoc constituit, ut sint angelis numero pares. Sane Apostolus quo- que ait: Cum autem plenitudo gentium ingressa fue rit, sic omnis Israel salvabitur ", clare de consum- matione verba faciens. Imo etiam Dominus hac de re adumbrate loqui videtur, cum ait: In resurrectione pares angeli sunt ". Quotquot ergo Christiani estis, et huic spei patrocinamiui, Christumque in exem- plum et typum habetis, cum hunc librum legetis, orate pro me peccatore, ut universorum Dominus ne me despiciat, sed miseratus, me vobiscum annu- meret cum iis qui a dextris ejus erunt, peccatorum scilicet nostrorum oblitus, et ne illa ineffabili bea- titudine excidam, precibus et obsecrationibus ve- stris, per misericordiam, clementiam et gratiam omnium nostrum Servatoris Christi, cum quo Patri gloria cum sancto Spiritu et nunc, et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Christiani Christiana Topographia totum mundum complectens. LIBER VI. Superadditus. De magnitudine solis. Post absolutum librum, quidam adversum nos circa figuram mundi quæstiones moverunt, his ver- bis : Quomodo potest, ut vestra fert sententia, sol abscondi sub borealibus terræ partibus, cum multis partibus terræ magnitudinem excedat? Nam secun- dum sphæram nostram, quantumcunque sol terra sit major, nihilo minus umbram efficiet ad oppo- sitam ejusdem terræ partem. Quibus nos brevissime * Deut. xxxit, 8. *ª Matth. xxv, 34. B C Run. 11, 25. s Luc. xx, 36.

Α ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀνακτίσαι βουλό μενος δνπερ ἔκτισε κόσμον, λαβὼν πάλιν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας ἐκ τοῦ ἡμετέρου φυράματος ὁ Θεὸς Λόγος, σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἄνευ σπορᾶς, ἀνακτίσαι τὸν μικρὸν κόσμον, τὸν σύνδεσμον πάσης τῆς κτίσεως, τουτέστι τὸν ἄνθρωπον, καὶ αὐτῷ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀκαριαίας ῥοπῆς, ἐνώσει ἐξαιρέτῳ, καὶ ἀναφαιρέτῳ, ὡς μη προεπινοείσθαι τήν λήψιν τῆς ενώσεως, ἀλλ᾽ ἅμα διάπλασις, καὶ λῆψις, καὶ ἔνωσις· συνεχώρησέ τε παθεῖν, καὶ ἀποκτανθῆναι· καὶ τε λειώσας διὰ τῆς ἀναστάσεως, εἰς οὐρανὸν ἀνήγαγε, καὶ τῆς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καθέδρας ἐτίμησε, καὶ κρι- τὴν αὐτὸν τοῦ παντός κατέστησεν· ὁμοίως σὺν τούτῳ καὶ οἱ βιοῦντες καλῶς, εἰσέρχονται εἰς τὸν νυμφῶνα ἅμα τῷ νυμφίῳ, μὴ κολοβοῦντες μήτε τὴν θεότητα, μήτε τὴν ἀνθρωπότητα· οὗτοι συγχορεύουσι τῷ Χρι στῷ, καὶ συμβασιλεύουσιν αὐτῷ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀκού οντες παρ' αὐτοῦ ἐν τῇ συντελείᾳ· Δεῦτε οἱ εὐλογη μένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ήτοι μασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής και σμου. Περὶ δὲ τῆς συντελείας τὴν ἡμέραν οὐδὲ εἰς ἐπί σταται, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός. Φασὶ δὲ εἰ μὴ συναρί θμιοι γένωνται οἱ ἄνθρωποι τοῖς ἀγγέλοις, οὐ συντε λεῖται ὁ κόσμος· λέγει γὰρ ὁ Μωϋσῆς, Έστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ· ώσανει, Τὸν δρον τῶν ἐθνῶν ἐν τούτῳ ἔστησεν, ἐν τῷ συναρι θμίους γενέσθαι τοῖς ἀγγέλοις. Αμέλει καὶ ὁ ᾿Από στολος λέγει, Ὅταν δὲ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσε ἐλθῃ, καὶ οὕτω πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, σαφώς περὶ συντελείας εἰπών. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Κύριος φαίνεται αινιττόμενος περὶ τούτου, καὶ λέγων, Ἐν τῇ ἀνα στάσει ἰσάγγελοί εἰσιν. Ὅσοι τοίνυν Χριστιανοί ὑπάρχετε, καὶ ταύτης τῆς ἐλπίδος ἀντιλαμβάνεσθε, καὶ δεῖγμα καὶ τύπον ἔχετε τὸν Δεσπότην Χριστόν, αναγινώσκοντες τὴν βίβλον, είξασθε ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὅπως ὁ πάντων Κύριος· μή με υπερίδη, ἀλλ᾽ ἐλεήσας συναρίθμιόν με ποιήσῃ μεθ' ὑμῶν σὺν τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, παρορῶν τὰ ἡμέτερα πλημμε λήματα, καὶ μὴ ἀποτύχω ταύτης τῆς μακαριότητος τῆς ἀνεκλαλήτου, εὐχαῖς καὶ δεήσεσιν ὑμετέραις, εὐσπλαγχνίᾳ δὲ καὶ φιλανθρωπίᾳ καὶ χάριτι τοῦ πάν των ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ νῦν, καὶ πάντοτε, καὶ Ο εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Χριστιανοῦ Χριστιανική Τοπογραφία περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου. ΛΟΓΟΣ Γ'. Συνημένος. Περὶ μεγέθους ἡλίου. Τινὲς μετὰ τὸ πέρας εἰληφέναι τὴν βίβλον, ἐκίνη- σαν λόγους πρὸς ἡμᾶς περὶ τοῦ σχήματος τοῦ κόσ σμου, λέγοντες, Πῶς δύναται κρύπτεσθαι τὸν ἥλιον καθ' ὑμᾶς ὑπὸ τὰ βόρεια μέρη τῆς γῆς τὰ ὑψηλά, πολλοῖς τοῖς μέτροις ὑπερέχοντα τὸ μέγεθος αὐτῆς; Ἐπὶ γὰρ τῆς λεγομένης παρ' ἡμῶν σφαίρας, ὅσῳ δήποτε μείζων ἐστὶν ὁ ἥλιος τῆς γῆς, πάντως ποιή σει σκιάν κατὰ τὸ ἕτερον μέρος αὐτῆς. Πρὸς οὓς COSME INDICOPLEUSTÆ beata Virgine massa nostra particula, Deus Ver- bum, cum Patre et Spiritu sancto, sine semine, ut parvum mundum, viuculum omnis creaturæ, homi - nem videlicet, restauraret : ipsi ex simplici volun- tatis inclinatione unitus est unione praestantissimna et indissolubili, ita ut assumptio unioni anteire non intelligatur, sed simul eodemque tempore formatio, assumptio et unio exsistant, pati quoque voluit et occidi : cumque hominem per resurrectionem consummasset, in colum reduxit illum, et sessione ad dexteram ipsum bonoravit, atque universi judi- cem constituit cum hoc item qui recte vitam in- stituunt, in thalamum una cum sponso ingrediun- tur : qui scilicet neque deitatem, neque humanila- tem ipsi adimunt; li cum Christo choreas agunt, ac cum ipso regnant in cœlo, audientes ab illo in con- summatione : Venite, benedicti Patris mei, haredi- tate accipite paratum vobis regnum a constitutione mandi u. De consummationis autem die neno novit, nisi unus Deus. Dicunt autem mundum non consum- mandum esse, donec homines sint angelis numero quales : nam dicit Moyses : Constituit terminos po- pulorum, secundum numerum angelorum Dei”; ac si diceret, Terminum populorum in hoc constituit, ut sint angelis numero pares. Sane Apostolus quo- que ait: Cum autem plenitudo gentium ingressa fue rit, sic omnis Israel salvabitur ", clare de consum- matione verba faciens. Imo etiam Dominus hac de re adumbrate loqui videtur, cum ait: In resurrectione pares angeli sunt ". Quotquot ergo Christiani estis, et huic spei patrocinamiui, Christumque in exem- plum et typum habetis, cum hunc librum legetis, orate pro me peccatore, ut universorum Dominus ne me despiciat, sed miseratus, me vobiscum annu- meret cum iis qui a dextris ejus erunt, peccatorum scilicet nostrorum oblitus, et ne illa ineffabili bea- titudine excidam, precibus et obsecrationibus ve- stris, per misericordiam, clementiam et gratiam omnium nostrum Servatoris Christi, cum quo Patri gloria cum sancto Spiritu et nunc, et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Christiani Christiana Topographia totum mundum complectens. LIBER VI. Superadditus. De magnitudine solis. Post absolutum librum, quidam adversum nos circa figuram mundi quæstiones moverunt, his ver- bis : Quomodo potest, ut vestra fert sententia, sol abscondi sub borealibus terræ partibus, cum multis partibus terræ magnitudinem excedat? Nam secun- dum sphæram nostram, quantumcunque sol terra sit major, nihilo minus umbram efficiet ad oppo- sitam ejusdem terræ partem. Quibus nos brevissime * Deut. xxxit, 8. *ª Matth. xxv, 34. B C Run. 11, 25. s Luc. xx, 36.

Α ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀνακτίσαι βουλό μενος δνπερ ἔκτισε κόσμον, λαβὼν πάλιν ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας ἐκ τοῦ ἡμετέρου φυράματος ὁ Θεὸς Λόγος, σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἄνευ σπορᾶς, ἀνακτίσαι τὸν μικρὸν κόσμον, τὸν σύνδεσμον πάσης τῆς κτίσεως, τουτέστι τὸν ἄνθρωπον, καὶ αὐτῷ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀκαριαίας ῥοπῆς, ἐνώσει ἐξαιρέτῳ, καὶ ἀναφαιρέτῳ, ὡς μη προεπινοείσθαι τήν λήψιν τῆς ενώσεως, ἀλλ᾽ ἅμα διάπλασις, καὶ λῆψις, καὶ ἔνωσις· συνεχώρησέ τε παθεῖν, καὶ ἀποκτανθῆναι· καὶ τε λειώσας διὰ τῆς ἀναστάσεως, εἰς οὐρανὸν ἀνήγαγε, καὶ τῆς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καθέδρας ἐτίμησε, καὶ κρι- τὴν αὐτὸν τοῦ παντός κατέστησεν· ὁμοίως σὺν τούτῳ καὶ οἱ βιοῦντες καλῶς, εἰσέρχονται εἰς τὸν νυμφῶνα ἅμα τῷ νυμφίῳ, μὴ κολοβοῦντες μήτε τὴν θεότητα, μήτε τὴν ἀνθρωπότητα· οὗτοι συγχορεύουσι τῷ Χρι στῷ, καὶ συμβασιλεύουσιν αὐτῷ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀκού οντες παρ' αὐτοῦ ἐν τῇ συντελείᾳ· Δεῦτε οἱ εὐλογη μένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ήτοι μασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής και σμου. Περὶ δὲ τῆς συντελείας τὴν ἡμέραν οὐδὲ εἰς ἐπί σταται, εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός. Φασὶ δὲ εἰ μὴ συναρί θμιοι γένωνται οἱ ἄνθρωποι τοῖς ἀγγέλοις, οὐ συντε λεῖται ὁ κόσμος· λέγει γὰρ ὁ Μωϋσῆς, Έστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ· ώσανει, Τὸν δρον τῶν ἐθνῶν ἐν τούτῳ ἔστησεν, ἐν τῷ συναρι θμίους γενέσθαι τοῖς ἀγγέλοις. Αμέλει καὶ ὁ ᾿Από στολος λέγει, Ὅταν δὲ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσε ἐλθῃ, καὶ οὕτω πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, σαφώς περὶ συντελείας εἰπών. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Κύριος φαίνεται αινιττόμενος περὶ τούτου, καὶ λέγων, Ἐν τῇ ἀνα στάσει ἰσάγγελοί εἰσιν. Ὅσοι τοίνυν Χριστιανοί ὑπάρχετε, καὶ ταύτης τῆς ἐλπίδος ἀντιλαμβάνεσθε, καὶ δεῖγμα καὶ τύπον ἔχετε τὸν Δεσπότην Χριστόν, αναγινώσκοντες τὴν βίβλον, είξασθε ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὅπως ὁ πάντων Κύριος· μή με υπερίδη, ἀλλ᾽ ἐλεήσας συναρίθμιόν με ποιήσῃ μεθ' ὑμῶν σὺν τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, παρορῶν τὰ ἡμέτερα πλημμε λήματα, καὶ μὴ ἀποτύχω ταύτης τῆς μακαριότητος τῆς ἀνεκλαλήτου, εὐχαῖς καὶ δεήσεσιν ὑμετέραις, εὐσπλαγχνίᾳ δὲ καὶ φιλανθρωπίᾳ καὶ χάριτι τοῦ πάν των ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ νῦν, καὶ πάντοτε, καὶ Ο εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Χριστιανοῦ Χριστιανική Τοπογραφία περιεκτική παντὸς τοῦ κόσμου. ΛΟΓΟΣ Γ'. Συνημένος. Περὶ μεγέθους ἡλίου. Τινὲς μετὰ τὸ πέρας εἰληφέναι τὴν βίβλον, ἐκίνη- σαν λόγους πρὸς ἡμᾶς περὶ τοῦ σχήματος τοῦ κόσ σμου, λέγοντες, Πῶς δύναται κρύπτεσθαι τὸν ἥλιον καθ' ὑμᾶς ὑπὸ τὰ βόρεια μέρη τῆς γῆς τὰ ὑψηλά, πολλοῖς τοῖς μέτροις ὑπερέχοντα τὸ μέγεθος αὐτῆς; Ἐπὶ γὰρ τῆς λεγομένης παρ' ἡμῶν σφαίρας, ὅσῳ δήποτε μείζων ἐστὶν ὁ ἥλιος τῆς γῆς, πάντως ποιή σει σκιάν κατὰ τὸ ἕτερον μέρος αὐτῆς. Πρὸς οὓς COSME INDICOPLEUSTÆ beata Virgine massa nostra particula, Deus Ver- bum, cum Patre et Spiritu sancto, sine semine, ut parvum mundum, viuculum omnis creaturæ, homi - nem videlicet, restauraret : ipsi ex simplici volun- tatis inclinatione unitus est unione praestantissimna et indissolubili, ita ut assumptio unioni anteire non intelligatur, sed simul eodemque tempore formatio, assumptio et unio exsistant, pati quoque voluit et occidi : cumque hominem per resurrectionem consummasset, in colum reduxit illum, et sessione ad dexteram ipsum bonoravit, atque universi judi- cem constituit cum hoc item qui recte vitam in- stituunt, in thalamum una cum sponso ingrediun- tur : qui scilicet neque deitatem, neque humanila- tem ipsi adimunt; li cum Christo choreas agunt, ac cum ipso regnant in cœlo, audientes ab illo in con- summatione : Venite, benedicti Patris mei, haredi- tate accipite paratum vobis regnum a constitutione mandi u. De consummationis autem die neno novit, nisi unus Deus. Dicunt autem mundum non consum- mandum esse, donec homines sint angelis numero quales : nam dicit Moyses : Constituit terminos po- pulorum, secundum numerum angelorum Dei”; ac si diceret, Terminum populorum in hoc constituit, ut sint angelis numero pares. Sane Apostolus quo- que ait: Cum autem plenitudo gentium ingressa fue rit, sic omnis Israel salvabitur ", clare de consum- matione verba faciens. Imo etiam Dominus hac de re adumbrate loqui videtur, cum ait: In resurrectione pares angeli sunt ". Quotquot ergo Christiani estis, et huic spei patrocinamiui, Christumque in exem- plum et typum habetis, cum hunc librum legetis, orate pro me peccatore, ut universorum Dominus ne me despiciat, sed miseratus, me vobiscum annu- meret cum iis qui a dextris ejus erunt, peccatorum scilicet nostrorum oblitus, et ne illa ineffabili bea- titudine excidam, precibus et obsecrationibus ve- stris, per misericordiam, clementiam et gratiam omnium nostrum Servatoris Christi, cum quo Patri gloria cum sancto Spiritu et nunc, et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Christiani Christiana Topographia totum mundum complectens. LIBER VI. Superadditus. De magnitudine solis. Post absolutum librum, quidam adversum nos circa figuram mundi quæstiones moverunt, his ver- bis : Quomodo potest, ut vestra fert sententia, sol abscondi sub borealibus terræ partibus, cum multis partibus terræ magnitudinem excedat? Nam secun- dum sphæram nostram, quantumcunque sol terra sit major, nihilo minus umbram efficiet ad oppo- sitam ejusdem terræ partem. Quibus nos brevissime * Deut. xxxit, 8. *ª Matth. xxv, 34. B C Run. 11, 25. s Luc. xx, 36.

συντομώτατα εἰρήκαμεν, ψευδὲς εἶναι καὶ πλάσμα τὸ τοιοῦτον· ἀποδείξαντες πρῶτον ἐξ αὐτῶν τῶν παρ' αὐτοῖς ὡμολογημένων κλιμάτων, ὡς ἀδιαφόρους Έχει σκιάς. Έπειτα καὶ ἐξ ὧν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν εθεασάμεθα ἐπὶ τὰ μέρη Αξώμεως ἐν τῇ Αιθιοπίς. Ἐν τῇ γὰρ ἀρχῇ τῆς θερινής τροπῆς κατὰ τὴν εἰκο στην πέμπτην τοῦ Παϋνὶ μηνός, ὥραν ἐκτην τῆς ἡμέρας, ὄντος ἤδη περὶ τὸ μεσουράνημα τοῦ ἡλίου, σαφῶς είδομεν ὡς ὅτι ἡ σκιὰ τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὸν νότον κλίνει. Λαβὼν δὲ καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα τῇ ᾿Αλε- ξανδρείᾳ κατ' αὐτὸν τὸν καιρὸν, λέγω δὴ Πανὶ εἶχον στῇ πέμπτῃ καὶ ἕως Θωθ λ', ώραν ἔκτην τῆς ἡμέ ρας, σταθέντες ὑποκάτω τοῦ ἡλίου, ἔδειξα την σκιάν ἐπὶ τὰ βόρεια μέρη πόδα ένα κλίνουσαν καὶ μόνον. Καὶ ἔστι κατ' αὐτοὺς ἡ ᾿Αλεξάνδρεια τρίτον κλίμα. Εὑρεθεὶς δὲ ἐνταῦθα ὁ τὰ πάντα θεοσεβέστατος καὶ θαυμαστὸς ἀββᾶς Στέφανος, ὁ κατὰ ᾿Αντιόχειαν πρεσβύτερος, Χριστιανικώτατος, τῶν τελείων καὶ ἀληθινῶς ὑπάρχων, ήσκημένος δὲ ἀκριβῶς καὶ τὴν ψῆφον τῆς σελήνης, κατὰ τὸ σχῆμα μέντοι καὶ αὐτὸς δ ὑπεθέμεθα κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, δυνάμενός τε προλέγειν εὐχερῶς καὶ ἐκλείψεις ἡλιακὰς, καὶ σελη- γιακάς, ἠβουλήθη περὶ τοῦτο ἀσχολεῖσθαι. Οθεν ἀπαιτηθεὶς τῷ Θωθ μην, τῆς παρούσης δεκάτης ένα δικτιῶνος, παρὰ ἀνδρὸς ἐπιστήμονος, Αναστασίου τούνομα, μηχανικοῦ ἀνδρὸς λογίου, καὶ ὑπὲρ πολλούς ἐμπείρου, προειπεῖν ἔκλειψιν ἡλίου • Εφη γενέσθαι ἐν αὐτῷ τῷ καιρῷ κατὰ τὴν δωδεκάτην τοῦ Μεχὶρ μη- νός· ἥτις καὶ γέγονε· καὶ σεληνιακήν Μεσορί κα πάλιν τῷ αὐτῷ καιρῷ. Καὶ θαυμάσας, πάλιν ἀπῄτησε γεγονυίας ἐκλείψεις· καὶ ταύτας πάλιν ἐξειπόντος ἐθαύμασεν ὁ ἀνήρ. Παρἦσαν δὲ καὶ οἱ ἑτεροί τινες μηχανικοὶ καὶ τῶν ἡμετέρων φίλων, ἐφ᾽ ὧν ταῦτα ἐλαλήθησαν. Αὐτὸς οὖν ὁ θεοφιλής ἀνὴρ πεῖραν καὶ πόθεν ἔχων περὶ τῶν τοιούτων, ἔν τε τῇ Ἀντιοχέων καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει παραγεγονώς, καὶ πολλὰ Στη διατρίψας, έλεγε καὶ αὐτὸς μεμετρηκέναι καὶ ἐν ἀμφοτέροις τόποις τὰς σκιάς· καὶ ἐν μὲν τῇ ᾿Αντι χείᾳ πόδα ένα ήμισυ ἔχειν τὴν σκιὰν ἐν αὐτῷ τῷ καιρῷ, διεβεβαιοῦτο· ἐν δὲ τῷ Βυζαντίω πόδας δύο. Ἔστι δὲ ἡ ᾿Αντιόχεια του κλίματος τοῦ διὰ Ῥόδου λέγω δὴ τοῦ τετάρτου· τὸ δὲ Βυζάντιον τοῦ ε' ἐπέχει να μικρόν. Οὕτω γὰρ διαιροῦσι τὰ κλίματα· πρῶτον κλίμα τὸ κατὰ Μερόην φασί, δεύτερον τὸ κατὰ Συή- νην, τρίτον τὸ κατὰ ᾿Αλεξάνδρειαν, τέταρτον τὸ κατὰ Ρόδου, πέμπτον τὸ κατὰ Ἑλλήσποντον, ἔχτυν τὸ κατὰ μέσον του Πόντου, έβδομον τὸ κατὰ Βορυσθέ νους ποταμοῦ, καὶ τῆς Μαιώτιδος λίμνης· λοιπὸν ὁ Ὠκεανός. Εἰ τοίνυν, καθὰ καὶ αὐταῖς ὄψεσιν εθεασά μεθα, τὴν σκιὰν ἐνταῦθα ἐν τῷ τρίτῳ κλίματι, ὡς αὐτοὶ ὑποτίθενται, πόδα ένα κλίνειν μόνον ἐπὶ βορ- ῥῶν, καὶ ἐν τῷ τετάρτῳ πόδα ένα ἥμισυ, καὶ ἐν τῷ σ' δύο, πῶς οὐ φανερόν ἐστιν ὅτι κατὰ κλίμα ποδός τὸ ἥμισυ προστίθεται, ἢ ἀφαιρεῖται; Καὶ εἰ τοῦτο ἀληθὲς, ὥσπερ οὖν καὶ ἀληθὲς ἐστὶν, εὑρεθήσεται ὁ ήλιος δύο κλιμάτων μέγεθος καὶ μόνον ἔχων. Εἰ γὰρ ἐν τῷ τρίτῳ κλίματι πόδα ἕνα έχει, ἐν τῷ δευτέρῳ πάντως ήμισυ ποδός ἔχει, ἐν δὲ τῷ πρώτη καὶ ἄσκιος παντελῶς εὑρισκόμεθα. Καθάπερ TOPOGRAPHIÆ CHRISTIANÆ LIB. VI. B A respondiinus falsum esse figmentum eorum : osten- dimusque primo ex climatibus, ut ab ipsis in con- lesso habetur, eum minime diversas umbras liabere. Postea vero idipsum commonstravimus ex iis, quæ nos in partibus Axomis in Æthiopia observavimus. Nam in principio æstivæ conversionis, vicesima quinta die mensis Pauni, hora sexta, cum jam sol circa medium calum advenisset, clare vidimus um- bram hominis ad meridiem declinare. Hic porro, Alexandriæ scilicet, constitutus, eodem tempore recurrente, scilicet vicesima quinta mensis Pauni, usque ad mensis Thoth tricesimam, hora sexta diei, cum sub sole consisteremus, ostendi umbram uno tantum pede ad septentrionales partes declinare. Secundum illos vero Alexandria tertium clima est. Cum autem hic tum degeret religiosissimus ille et mirabilis abbas Stephanus, presbyter Antiochenus, Christianissimus homo et inter perfectos vere nu- merandus, in lunaribus calculis versatissimus, qui, secundum schema mundi illud ex divina Scriptura a nobis expositum, solares et lunares eclipses facile prænuntiare possit, iis sese tunc exercitare voluit [Vide in Praefatione]. Quare in mense Thoth de- cimæ præsentis indictionis, rogatus ab erudito Anastasio, viro mechanico et docto, multos peritia rerum superante, ut solis eclipsin prænuntiaret, dixit ille futuram tali tempore duodecima die mensis Mechir : quæ etiam accidit: lunareni vero fore prædixit vicesima quarta Mesori, notata simi- liter hora. Ille vero rem miratus, rogavit ut prater- C itas item eclipses indicaret : quas cum ille pariter enuntiasset, obstupuit Anastasius. Aderant item alii mechanici ex amicorum nostrorum numero : quibus præsentibus hoc colloquium habitum est. Ille itaque vir religiosus, tam experimento re- rum hujusmodi, tum studio permotus, Antiochiæ et Constantinopoli multis annis commoratus, se in utraque urbe umbras dimensum testificabatur : atque Antiochiæ umbram sesqui- pede eo ipso tempore extendi declarabat, Byzantii vero duobus pedibus. Est porro Antiochia eodem climate sita, quo Rhodus, scilicet quarto : Byzan- tium vero quintum clima paulum excedit. Nam sic climata dividunt : primum clima in Meroe si- ▷ tum aiunt, secundum Syene, tertium Alexandriæ, quartum Rhodi, quintum in Hellesponto, sextum in medio Ponti [Euxini], septimum ad Borysthe- nem fluvium et ad Mæotidem paludem. Deinde Oceanus adest. Si igitur, ut nos ipsis oculis vidi- mus, hic in tertio, ut ipsi supponunt, climate, uno pede tantum umbra declinat ad septentrionem; in quarto autem, sesquipede; in quinto, duobus pe dibus qui non palam fuerit, ad singula climata dimidium pedis adjici, aut detrahi? Quod si hoc verum sit, ut revera est, hinc sane deprehendatur, solem duorum tantum climatum magnitudinem ob- tinere. Etenim si in tertio climate pedis unius uni- bram efficit, in secundo sane dimidii pedis efficiet ; in primo autem nulla fuerit umbra. Quemadmodum

ἡ δὲ προλαβόντες ἐν τῷ δευτέρω λόγῳ εἴπομεν ἡμεῖς, τα διαστήματα τῆς γῆς ἀπὸ τῆς Μερίης ἕως τοῦ Ωκεανού, κατὰ τὸν νύτον, πολλὰ διαστήματα ἔχειν· ἀπὸ τῶν καταρακτῶν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ, μονάς σ', πλέον ἢ ἔλαττον, μεμνήμεθα εἰπόντες ἔχειν τὸ διά στημα τῆς γῆς. Η δὲ αὐτοὶ ὑποτίθενται κλίματα ἀπὸ κ' μόνον ἔγγιστα ὑποτίθενται. Εὑρίσκεται οὖν πάντως ἐν τῷ κατὰ τὴν Αξώμην τῶν Αἰθιόπων πόλιν κλίματι, πλέον ποδός κλίνουσα ἐπὶ τὸν νότον σκιά· ὥστε παντὶ τρόπῳ, εἰ ἀναμέσον ἐστὶ Συήνης καὶ Ἀξώμεως, δύο κλιμάτων έχει μέγεθος, τὴν θεο ρινὴν τροπήν διατρέχων ὁ ἥλιος. Πῶς οὖν οὐ ψευδῆ καὶ μυθώδη τὰ λεγόμενα παρ' αὐτῶν περὶ τοῦ ἡλίου, ὡς ὅτι μείζων ὑπάρχει τῆς γῆς; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν σφαιροειδή φασκόντων, οὐ διαλλάττει ἡ σκιὰ ἐν τῷ κοιλώματι τῆς γῆς; Μέσην μὲν γὰρ ὑποτιθεμένων ς τὴν διακεκαυμένην ζώνην, ἀνάγκη τὰ παρ' ἑκάτερα κοιλότερα εἶναι. Φασὶ δὲ μὴ δύνασθαι οἰκεῖν τινας κατὰ τὴν κεκαυμένην ζώνην· ἀλλὰ καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς οἰκουμένην εἶναι ἐπὶ τὸ βόρειον μέρος τῆς γῆς, απέχουσαν διαστήματα πολλὰ τῆς διακεκαυμένης ζώνης. Καὶ θαυμάζω πάλιν, εἰ ἐν τούτοις τοῖς και λώμασι τῆς γῆς, κατὰ τὴν αὐτῶν ὑποθήκην, δύναν τα: οὕτως ἀναλογεῖν αἱ σκιαὶ, ὡς ὑπὸ ἥμισυ ποδός καθ᾿ ἕκαστον κλίμα εἶναι, ὡς σὺν Θεῷ παρ' ἡμῶν ἀποδέδεικται, αὐταῖς ὄψεσι θεασαμένων, καὶ δειξάν των οἷς διαλεγόμεθα ἀνθρώποις, οὐκ ἀμνήτοις, ἀλλ' ἐμπείροις ούσι, καὶ ἐν τούτῳ στερεως διαμαχομένοις. Ετι πάλιν ἔλεγον διισχυριζόμενοι, ὅτι ἡνίκα μέγα σῶμα ᾗ τὸ φωτίζον, τὸ δὲ φωτιζόμενον μικρόν, άμε φότερα δὲ σφαιροειδή, κώνον πάντως ἀποτελεῖσθαι τὴν σκιάν· αἱ ἀκτῖνες γὰρ τῆς μεγάλης σφαίρας δια ήκουσαι ένθεν κἀκεῖθεν τῆς μικρᾶς σφαίρας, ὀξύτα τον κώνον πάντως ἀποτελοῦσι· καὶ ἐπείρουν γραμ μικαῖς ἀποδείξεσι δῆθεν ἡμᾶς περιγράφειν. Κατά τοῦτο δὲ πάλιν συντομώτατα αὐταῖς ὄψεσιν ἐδείξαμεν ψευδὲς τὸ λεγόμενον· ἐνέγκαντες γὰρ βραχυτάτην σφαίραν ξυλίνην, ἐνεβάλομεν ἧλον καθηλωτὸν, ἐξ οὗ καὶ κατέχομεν χερσί, καὶ ἐκτείνοντες ἐπὶ τὸν ἥλιον, στρογγύλην σκιάν ἐθεωροῦμεν, καὶ οὐχὶ κωνοειδή. Ἐλέγομεν δὲ αὐτοῖς, Ἰδοὺ πώς μικρά ἐστιν ἢν κατο έχομεν σφαίραν, καὶ μέγας, μάλιστα καθ' ὑμᾶς, ὁ ἥλιος, καὶ οὐκ ἀποτελεῖ κωνοειδῆ σκιάν, ἀλλὰ στρογ γύλην. Καὶ ἀπ' ἐγγύθεν γὰρ ἐδοκιμάσαμεν, καὶ ματ πρόθεν· καὶ οὐχ εὗρον ἀποδείξαι & λέγουσιν· ἀλλὰ μᾶλλον πιθαναῖς ἀπάταις τοὺς πολλοὺς ἀπατῶσιν. Ἐνέγκαντες πάλιν ἡμεῖς κωνοειδές σκεῦος, τότε ἀπεδείξαμεν αὐτοῖς ὡς τὸ κωνοειδὲς καὶ κωνοειδή σκιὰν ἀποτελεῖ. Καὶ ὡς ἐπὶ τῆς ἀληθείας λέγω, Πά- τερ θεοφιλέστατε, διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ, ἀχανεῖς καὶ σκυθρωποὶ τὰς όψεις ἀνεχώρησαν, παρ' ἡμῶν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν πλάσμασιν. Ιδού δὲ καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν αὐτῶν τέχνην, γραμμάς βα- λόντες καὶ ἐντυπώσαντες, ὡς ἔθος αὐτοῖς ποιεῖν, ἑκάστῳ, κλίματι μίαν δυνάμεθα δεῖξαι, τῇ θείᾳ δυνά με πρώτον ώχυρωμένοι· ὡς οὐκ ἔστι μείζων δύο κλιμάτων ὁ ἥλιος· ἵνα καὶ ἐν τούτῳ μάθωσιν μὴ ὑψαυχενεῖν, ἀλλ' ὑποκύπτειν τῇ θείᾳ Γραφή. COSME INDICOPLEUST.E auten in sccundo libro jam dicere occuparimus, B tervæ spatia multa sunt a Meroe ad australem usque Oceanum : nam a Cataractiz usque ad Oceanum, mansiones sunt plus minus septuaginta, ut nos dixisse memimmus. Climata porro, quæ ilti suppo- nunt, að viginti fere tantum numerant. In climate vero Axomeos, quæ est Æthiopum civitas, umbra plus uno pede ad meridiem declinare deprehendi- tur; ita ut ad omuem modum sol, cum inter Sye- nem et Axomim æstivam conversionem decurrit, duorum tantum climatum magnitudinem habeat. Qua ratione igitur ea, quæ ab ipsis de sole dicun- tur, non falsa et fabulosa fuerint, quod scilicet terra major exsistat? Quomodo item cum terram sphæricam esse dicant, umbra in convexis terræ partibus non variat? Nam cum zonam illam ad- ustam in medio reponant, necesse est ea, quæ ad utrumque latus sunt, multum devera esse. Aiunt autem posse neminem in adusta illa zona habitare; imo etiam illam, quam nos incolimus, terram, ad septentrionalem terre partem longissimis spatiis a zowa illa adusa distare. Mirorque plane quod in hujusmodi, secundum illorum bypothesin, convexa terræ figura, ea proportione umbræ procedere queant, ut ad singula climata dimidio pede accrescant aut minuantur, ut, Deo juvaute, commonstravimus, ipsisque oculis percepimus, ac ostendimus iis, qui mobiscum versabantur hominibus, sane non impe- ritis, sed eruditis admodum, et hac in re strenuo concertantibus. ut vero iterum dicebant eἰ affirmabant, cum corpus illuminans majus, illumi- natum vero minus sit, utrumque autem spuricum, conicam prorsus umbram elici; uam radii majo - ris sphæræ ultra minorem isthac illac transeuates, necessario in acutissimum couum desinere, atque delineatis demonstrationibus nos circumscribere conabantur. Verum hac in re falsum ab illis pro- ferri ipsis oculorum experimentis comprobavimus : allata quippe parva sphæra lignea, defixoque claro quo illam manibus teneremus, eamdemque soli op- ponentes, rotundam ejus umbram esse vidimus, non autem comicam. Tum eos ita compellavimus : En quam parva hæc sphæra est, quam teuemus, sol autem secundum vos ingentis magnitudinis, et ta- uten non conicam, sed rotundam et cylindricam umbram efficit. Experimentum vero illius, modo ex breviore, mox ex longiore iutercapedine cepimus : neque demonstrata suut quæ illi elutiebant; sel captiusis ipsi verbis multos decipiunt. Rursum au- tem allato conico vase, commonstravimus illis, co- nicum corpus conicam itidem umbram eficere. Ac, nt veritate prasente loquor, Pater religiosissime, illi hianti ore, tristes attonitique, per virtutem Christi, abscesserunt, a nobis ex ipsis suis figmen- tis pude facti. Ecce jam pro illorum more et arte, lincas describentes, unam cuilibet climali, Deo ju- vaute, assignare possumus, certis argumentis com- moustrantes, solein non esse duobus climatibus majorem; ut ha in re discant mon recta cervice superbire, sed divinæ Scripturæ obsequi. D

ἡ δὲ προλαβόντες ἐν τῷ δευτέρω λόγῳ εἴπομεν ἡμεῖς, τα διαστήματα τῆς γῆς ἀπὸ τῆς Μερίης ἕως τοῦ Ωκεανού, κατὰ τὸν νύτον, πολλὰ διαστήματα ἔχειν· ἀπὸ τῶν καταρακτῶν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ, μονάς σ', πλέον ἢ ἔλαττον, μεμνήμεθα εἰπόντες ἔχειν τὸ διά στημα τῆς γῆς. Η δὲ αὐτοὶ ὑποτίθενται κλίματα ἀπὸ κ' μόνον ἔγγιστα ὑποτίθενται. Εὑρίσκεται οὖν πάντως ἐν τῷ κατὰ τὴν Αξώμην τῶν Αἰθιόπων πόλιν κλίματι, πλέον ποδός κλίνουσα ἐπὶ τὸν νότον σκιά· ὥστε παντὶ τρόπῳ, εἰ ἀναμέσον ἐστὶ Συήνης καὶ Ἀξώμεως, δύο κλιμάτων έχει μέγεθος, τὴν θεο ρινὴν τροπήν διατρέχων ὁ ἥλιος. Πῶς οὖν οὐ ψευδῆ καὶ μυθώδη τὰ λεγόμενα παρ' αὐτῶν περὶ τοῦ ἡλίου, ὡς ὅτι μείζων ὑπάρχει τῆς γῆς; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν σφαιροειδή φασκόντων, οὐ διαλλάττει ἡ σκιὰ ἐν τῷ κοιλώματι τῆς γῆς; Μέσην μὲν γὰρ ὑποτιθεμένων ς τὴν διακεκαυμένην ζώνην, ἀνάγκη τὰ παρ' ἑκάτερα κοιλότερα εἶναι. Φασὶ δὲ μὴ δύνασθαι οἰκεῖν τινας κατὰ τὴν κεκαυμένην ζώνην· ἀλλὰ καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς οἰκουμένην εἶναι ἐπὶ τὸ βόρειον μέρος τῆς γῆς, απέχουσαν διαστήματα πολλὰ τῆς διακεκαυμένης ζώνης. Καὶ θαυμάζω πάλιν, εἰ ἐν τούτοις τοῖς και λώμασι τῆς γῆς, κατὰ τὴν αὐτῶν ὑποθήκην, δύναν τα: οὕτως ἀναλογεῖν αἱ σκιαὶ, ὡς ὑπὸ ἥμισυ ποδός καθ᾿ ἕκαστον κλίμα εἶναι, ὡς σὺν Θεῷ παρ' ἡμῶν ἀποδέδεικται, αὐταῖς ὄψεσι θεασαμένων, καὶ δειξάν των οἷς διαλεγόμεθα ἀνθρώποις, οὐκ ἀμνήτοις, ἀλλ' ἐμπείροις ούσι, καὶ ἐν τούτῳ στερεως διαμαχομένοις. Ετι πάλιν ἔλεγον διισχυριζόμενοι, ὅτι ἡνίκα μέγα σῶμα ᾗ τὸ φωτίζον, τὸ δὲ φωτιζόμενον μικρόν, άμε φότερα δὲ σφαιροειδή, κώνον πάντως ἀποτελεῖσθαι τὴν σκιάν· αἱ ἀκτῖνες γὰρ τῆς μεγάλης σφαίρας δια ήκουσαι ένθεν κἀκεῖθεν τῆς μικρᾶς σφαίρας, ὀξύτα τον κώνον πάντως ἀποτελοῦσι· καὶ ἐπείρουν γραμ μικαῖς ἀποδείξεσι δῆθεν ἡμᾶς περιγράφειν. Κατά τοῦτο δὲ πάλιν συντομώτατα αὐταῖς ὄψεσιν ἐδείξαμεν ψευδὲς τὸ λεγόμενον· ἐνέγκαντες γὰρ βραχυτάτην σφαίραν ξυλίνην, ἐνεβάλομεν ἧλον καθηλωτὸν, ἐξ οὗ καὶ κατέχομεν χερσί, καὶ ἐκτείνοντες ἐπὶ τὸν ἥλιον, στρογγύλην σκιάν ἐθεωροῦμεν, καὶ οὐχὶ κωνοειδή. Ἐλέγομεν δὲ αὐτοῖς, Ἰδοὺ πώς μικρά ἐστιν ἢν κατο έχομεν σφαίραν, καὶ μέγας, μάλιστα καθ' ὑμᾶς, ὁ ἥλιος, καὶ οὐκ ἀποτελεῖ κωνοειδῆ σκιάν, ἀλλὰ στρογ γύλην. Καὶ ἀπ' ἐγγύθεν γὰρ ἐδοκιμάσαμεν, καὶ ματ πρόθεν· καὶ οὐχ εὗρον ἀποδείξαι & λέγουσιν· ἀλλὰ μᾶλλον πιθαναῖς ἀπάταις τοὺς πολλοὺς ἀπατῶσιν. Ἐνέγκαντες πάλιν ἡμεῖς κωνοειδές σκεῦος, τότε ἀπεδείξαμεν αὐτοῖς ὡς τὸ κωνοειδὲς καὶ κωνοειδή σκιὰν ἀποτελεῖ. Καὶ ὡς ἐπὶ τῆς ἀληθείας λέγω, Πά- τερ θεοφιλέστατε, διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ, ἀχανεῖς καὶ σκυθρωποὶ τὰς όψεις ἀνεχώρησαν, παρ' ἡμῶν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν πλάσμασιν. Ιδού δὲ καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν αὐτῶν τέχνην, γραμμάς βα- λόντες καὶ ἐντυπώσαντες, ὡς ἔθος αὐτοῖς ποιεῖν, ἑκάστῳ, κλίματι μίαν δυνάμεθα δεῖξαι, τῇ θείᾳ δυνά με πρώτον ώχυρωμένοι· ὡς οὐκ ἔστι μείζων δύο κλιμάτων ὁ ἥλιος· ἵνα καὶ ἐν τούτῳ μάθωσιν μὴ ὑψαυχενεῖν, ἀλλ' ὑποκύπτειν τῇ θείᾳ Γραφή. COSME INDICOPLEUST.E auten in sccundo libro jam dicere occuparimus, B tervæ spatia multa sunt a Meroe ad australem usque Oceanum : nam a Cataractiz usque ad Oceanum, mansiones sunt plus minus septuaginta, ut nos dixisse memimmus. Climata porro, quæ ilti suppo- nunt, að viginti fere tantum numerant. In climate vero Axomeos, quæ est Æthiopum civitas, umbra plus uno pede ad meridiem declinare deprehendi- tur; ita ut ad omuem modum sol, cum inter Sye- nem et Axomim æstivam conversionem decurrit, duorum tantum climatum magnitudinem habeat. Qua ratione igitur ea, quæ ab ipsis de sole dicun- tur, non falsa et fabulosa fuerint, quod scilicet terra major exsistat? Quomodo item cum terram sphæricam esse dicant, umbra in convexis terræ partibus non variat? Nam cum zonam illam ad- ustam in medio reponant, necesse est ea, quæ ad utrumque latus sunt, multum devera esse. Aiunt autem posse neminem in adusta illa zona habitare; imo etiam illam, quam nos incolimus, terram, ad septentrionalem terre partem longissimis spatiis a zowa illa adusa distare. Mirorque plane quod in hujusmodi, secundum illorum bypothesin, convexa terræ figura, ea proportione umbræ procedere queant, ut ad singula climata dimidio pede accrescant aut minuantur, ut, Deo juvaute, commonstravimus, ipsisque oculis percepimus, ac ostendimus iis, qui mobiscum versabantur hominibus, sane non impe- ritis, sed eruditis admodum, et hac in re strenuo concertantibus. ut vero iterum dicebant eἰ affirmabant, cum corpus illuminans majus, illumi- natum vero minus sit, utrumque autem spuricum, conicam prorsus umbram elici; uam radii majo - ris sphæræ ultra minorem isthac illac transeuates, necessario in acutissimum couum desinere, atque delineatis demonstrationibus nos circumscribere conabantur. Verum hac in re falsum ab illis pro- ferri ipsis oculorum experimentis comprobavimus : allata quippe parva sphæra lignea, defixoque claro quo illam manibus teneremus, eamdemque soli op- ponentes, rotundam ejus umbram esse vidimus, non autem comicam. Tum eos ita compellavimus : En quam parva hæc sphæra est, quam teuemus, sol autem secundum vos ingentis magnitudinis, et ta- uten non conicam, sed rotundam et cylindricam umbram efficit. Experimentum vero illius, modo ex breviore, mox ex longiore iutercapedine cepimus : neque demonstrata suut quæ illi elutiebant; sel captiusis ipsi verbis multos decipiunt. Rursum au- tem allato conico vase, commonstravimus illis, co- nicum corpus conicam itidem umbram eficere. Ac, nt veritate prasente loquor, Pater religiosissime, illi hianti ore, tristes attonitique, per virtutem Christi, abscesserunt, a nobis ex ipsis suis figmen- tis pude facti. Ecce jam pro illorum more et arte, lincas describentes, unam cuilibet climali, Deo ju- vaute, assignare possumus, certis argumentis com- moustrantes, solein non esse duobus climatibus majorem; ut ha in re discant mon recta cervice superbire, sed divinæ Scripturæ obsequi. D

ἡ δὲ προλαβόντες ἐν τῷ δευτέρω λόγῳ εἴπομεν ἡμεῖς, τα διαστήματα τῆς γῆς ἀπὸ τῆς Μερίης ἕως τοῦ Ωκεανού, κατὰ τὸν νύτον, πολλὰ διαστήματα ἔχειν· ἀπὸ τῶν καταρακτῶν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ, μονάς σ', πλέον ἢ ἔλαττον, μεμνήμεθα εἰπόντες ἔχειν τὸ διά στημα τῆς γῆς. Η δὲ αὐτοὶ ὑποτίθενται κλίματα ἀπὸ κ' μόνον ἔγγιστα ὑποτίθενται. Εὑρίσκεται οὖν πάντως ἐν τῷ κατὰ τὴν Αξώμην τῶν Αἰθιόπων πόλιν κλίματι, πλέον ποδός κλίνουσα ἐπὶ τὸν νότον σκιά· ὥστε παντὶ τρόπῳ, εἰ ἀναμέσον ἐστὶ Συήνης καὶ Ἀξώμεως, δύο κλιμάτων έχει μέγεθος, τὴν θεο ρινὴν τροπήν διατρέχων ὁ ἥλιος. Πῶς οὖν οὐ ψευδῆ καὶ μυθώδη τὰ λεγόμενα παρ' αὐτῶν περὶ τοῦ ἡλίου, ὡς ὅτι μείζων ὑπάρχει τῆς γῆς; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν σφαιροειδή φασκόντων, οὐ διαλλάττει ἡ σκιὰ ἐν τῷ κοιλώματι τῆς γῆς; Μέσην μὲν γὰρ ὑποτιθεμένων ς τὴν διακεκαυμένην ζώνην, ἀνάγκη τὰ παρ' ἑκάτερα κοιλότερα εἶναι. Φασὶ δὲ μὴ δύνασθαι οἰκεῖν τινας κατὰ τὴν κεκαυμένην ζώνην· ἀλλὰ καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς οἰκουμένην εἶναι ἐπὶ τὸ βόρειον μέρος τῆς γῆς, απέχουσαν διαστήματα πολλὰ τῆς διακεκαυμένης ζώνης. Καὶ θαυμάζω πάλιν, εἰ ἐν τούτοις τοῖς και λώμασι τῆς γῆς, κατὰ τὴν αὐτῶν ὑποθήκην, δύναν τα: οὕτως ἀναλογεῖν αἱ σκιαὶ, ὡς ὑπὸ ἥμισυ ποδός καθ᾿ ἕκαστον κλίμα εἶναι, ὡς σὺν Θεῷ παρ' ἡμῶν ἀποδέδεικται, αὐταῖς ὄψεσι θεασαμένων, καὶ δειξάν των οἷς διαλεγόμεθα ἀνθρώποις, οὐκ ἀμνήτοις, ἀλλ' ἐμπείροις ούσι, καὶ ἐν τούτῳ στερεως διαμαχομένοις. Ετι πάλιν ἔλεγον διισχυριζόμενοι, ὅτι ἡνίκα μέγα σῶμα ᾗ τὸ φωτίζον, τὸ δὲ φωτιζόμενον μικρόν, άμε φότερα δὲ σφαιροειδή, κώνον πάντως ἀποτελεῖσθαι τὴν σκιάν· αἱ ἀκτῖνες γὰρ τῆς μεγάλης σφαίρας δια ήκουσαι ένθεν κἀκεῖθεν τῆς μικρᾶς σφαίρας, ὀξύτα τον κώνον πάντως ἀποτελοῦσι· καὶ ἐπείρουν γραμ μικαῖς ἀποδείξεσι δῆθεν ἡμᾶς περιγράφειν. Κατά τοῦτο δὲ πάλιν συντομώτατα αὐταῖς ὄψεσιν ἐδείξαμεν ψευδὲς τὸ λεγόμενον· ἐνέγκαντες γὰρ βραχυτάτην σφαίραν ξυλίνην, ἐνεβάλομεν ἧλον καθηλωτὸν, ἐξ οὗ καὶ κατέχομεν χερσί, καὶ ἐκτείνοντες ἐπὶ τὸν ἥλιον, στρογγύλην σκιάν ἐθεωροῦμεν, καὶ οὐχὶ κωνοειδή. Ἐλέγομεν δὲ αὐτοῖς, Ἰδοὺ πώς μικρά ἐστιν ἢν κατο έχομεν σφαίραν, καὶ μέγας, μάλιστα καθ' ὑμᾶς, ὁ ἥλιος, καὶ οὐκ ἀποτελεῖ κωνοειδῆ σκιάν, ἀλλὰ στρογ γύλην. Καὶ ἀπ' ἐγγύθεν γὰρ ἐδοκιμάσαμεν, καὶ ματ πρόθεν· καὶ οὐχ εὗρον ἀποδείξαι & λέγουσιν· ἀλλὰ μᾶλλον πιθαναῖς ἀπάταις τοὺς πολλοὺς ἀπατῶσιν. Ἐνέγκαντες πάλιν ἡμεῖς κωνοειδές σκεῦος, τότε ἀπεδείξαμεν αὐτοῖς ὡς τὸ κωνοειδὲς καὶ κωνοειδή σκιὰν ἀποτελεῖ. Καὶ ὡς ἐπὶ τῆς ἀληθείας λέγω, Πά- τερ θεοφιλέστατε, διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ, ἀχανεῖς καὶ σκυθρωποὶ τὰς όψεις ἀνεχώρησαν, παρ' ἡμῶν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν πλάσμασιν. Ιδού δὲ καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν αὐτῶν τέχνην, γραμμάς βα- λόντες καὶ ἐντυπώσαντες, ὡς ἔθος αὐτοῖς ποιεῖν, ἑκάστῳ, κλίματι μίαν δυνάμεθα δεῖξαι, τῇ θείᾳ δυνά με πρώτον ώχυρωμένοι· ὡς οὐκ ἔστι μείζων δύο κλιμάτων ὁ ἥλιος· ἵνα καὶ ἐν τούτῳ μάθωσιν μὴ ὑψαυχενεῖν, ἀλλ' ὑποκύπτειν τῇ θείᾳ Γραφή. COSME INDICOPLEUST.E auten in sccundo libro jam dicere occuparimus, B tervæ spatia multa sunt a Meroe ad australem usque Oceanum : nam a Cataractiz usque ad Oceanum, mansiones sunt plus minus septuaginta, ut nos dixisse memimmus. Climata porro, quæ ilti suppo- nunt, að viginti fere tantum numerant. In climate vero Axomeos, quæ est Æthiopum civitas, umbra plus uno pede ad meridiem declinare deprehendi- tur; ita ut ad omuem modum sol, cum inter Sye- nem et Axomim æstivam conversionem decurrit, duorum tantum climatum magnitudinem habeat. Qua ratione igitur ea, quæ ab ipsis de sole dicun- tur, non falsa et fabulosa fuerint, quod scilicet terra major exsistat? Quomodo item cum terram sphæricam esse dicant, umbra in convexis terræ partibus non variat? Nam cum zonam illam ad- ustam in medio reponant, necesse est ea, quæ ad utrumque latus sunt, multum devera esse. Aiunt autem posse neminem in adusta illa zona habitare; imo etiam illam, quam nos incolimus, terram, ad septentrionalem terre partem longissimis spatiis a zowa illa adusa distare. Mirorque plane quod in hujusmodi, secundum illorum bypothesin, convexa terræ figura, ea proportione umbræ procedere queant, ut ad singula climata dimidio pede accrescant aut minuantur, ut, Deo juvaute, commonstravimus, ipsisque oculis percepimus, ac ostendimus iis, qui mobiscum versabantur hominibus, sane non impe- ritis, sed eruditis admodum, et hac in re strenuo concertantibus. ut vero iterum dicebant eἰ affirmabant, cum corpus illuminans majus, illumi- natum vero minus sit, utrumque autem spuricum, conicam prorsus umbram elici; uam radii majo - ris sphæræ ultra minorem isthac illac transeuates, necessario in acutissimum couum desinere, atque delineatis demonstrationibus nos circumscribere conabantur. Verum hac in re falsum ab illis pro- ferri ipsis oculorum experimentis comprobavimus : allata quippe parva sphæra lignea, defixoque claro quo illam manibus teneremus, eamdemque soli op- ponentes, rotundam ejus umbram esse vidimus, non autem comicam. Tum eos ita compellavimus : En quam parva hæc sphæra est, quam teuemus, sol autem secundum vos ingentis magnitudinis, et ta- uten non conicam, sed rotundam et cylindricam umbram efficit. Experimentum vero illius, modo ex breviore, mox ex longiore iutercapedine cepimus : neque demonstrata suut quæ illi elutiebant; sel captiusis ipsi verbis multos decipiunt. Rursum au- tem allato conico vase, commonstravimus illis, co- nicum corpus conicam itidem umbram eficere. Ac, nt veritate prasente loquor, Pater religiosissime, illi hianti ore, tristes attonitique, per virtutem Christi, abscesserunt, a nobis ex ipsis suis figmen- tis pude facti. Ecce jam pro illorum more et arte, lincas describentes, unam cuilibet climali, Deo ju- vaute, assignare possumus, certis argumentis com- moustrantes, solein non esse duobus climatibus majorem; ut ha in re discant mon recta cervice superbire, sed divinæ Scripturæ obsequi. D

ἡ δὲ προλαβόντες ἐν τῷ δευτέρω λόγῳ εἴπομεν ἡμεῖς, τα διαστήματα τῆς γῆς ἀπὸ τῆς Μερίης ἕως τοῦ Ωκεανού, κατὰ τὸν νύτον, πολλὰ διαστήματα ἔχειν· ἀπὸ τῶν καταρακτῶν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ, μονάς σ', πλέον ἢ ἔλαττον, μεμνήμεθα εἰπόντες ἔχειν τὸ διά στημα τῆς γῆς. Η δὲ αὐτοὶ ὑποτίθενται κλίματα ἀπὸ κ' μόνον ἔγγιστα ὑποτίθενται. Εὑρίσκεται οὖν πάντως ἐν τῷ κατὰ τὴν Αξώμην τῶν Αἰθιόπων πόλιν κλίματι, πλέον ποδός κλίνουσα ἐπὶ τὸν νότον σκιά· ὥστε παντὶ τρόπῳ, εἰ ἀναμέσον ἐστὶ Συήνης καὶ Ἀξώμεως, δύο κλιμάτων έχει μέγεθος, τὴν θεο ρινὴν τροπήν διατρέχων ὁ ἥλιος. Πῶς οὖν οὐ ψευδῆ καὶ μυθώδη τὰ λεγόμενα παρ' αὐτῶν περὶ τοῦ ἡλίου, ὡς ὅτι μείζων ὑπάρχει τῆς γῆς; Πῶς δὲ καὶ τὴν γῆν σφαιροειδή φασκόντων, οὐ διαλλάττει ἡ σκιὰ ἐν τῷ κοιλώματι τῆς γῆς; Μέσην μὲν γὰρ ὑποτιθεμένων ς τὴν διακεκαυμένην ζώνην, ἀνάγκη τὰ παρ' ἑκάτερα κοιλότερα εἶναι. Φασὶ δὲ μὴ δύνασθαι οἰκεῖν τινας κατὰ τὴν κεκαυμένην ζώνην· ἀλλὰ καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς οἰκουμένην εἶναι ἐπὶ τὸ βόρειον μέρος τῆς γῆς, απέχουσαν διαστήματα πολλὰ τῆς διακεκαυμένης ζώνης. Καὶ θαυμάζω πάλιν, εἰ ἐν τούτοις τοῖς και λώμασι τῆς γῆς, κατὰ τὴν αὐτῶν ὑποθήκην, δύναν τα: οὕτως ἀναλογεῖν αἱ σκιαὶ, ὡς ὑπὸ ἥμισυ ποδός καθ᾿ ἕκαστον κλίμα εἶναι, ὡς σὺν Θεῷ παρ' ἡμῶν ἀποδέδεικται, αὐταῖς ὄψεσι θεασαμένων, καὶ δειξάν των οἷς διαλεγόμεθα ἀνθρώποις, οὐκ ἀμνήτοις, ἀλλ' ἐμπείροις ούσι, καὶ ἐν τούτῳ στερεως διαμαχομένοις. Ετι πάλιν ἔλεγον διισχυριζόμενοι, ὅτι ἡνίκα μέγα σῶμα ᾗ τὸ φωτίζον, τὸ δὲ φωτιζόμενον μικρόν, άμε φότερα δὲ σφαιροειδή, κώνον πάντως ἀποτελεῖσθαι τὴν σκιάν· αἱ ἀκτῖνες γὰρ τῆς μεγάλης σφαίρας δια ήκουσαι ένθεν κἀκεῖθεν τῆς μικρᾶς σφαίρας, ὀξύτα τον κώνον πάντως ἀποτελοῦσι· καὶ ἐπείρουν γραμ μικαῖς ἀποδείξεσι δῆθεν ἡμᾶς περιγράφειν. Κατά τοῦτο δὲ πάλιν συντομώτατα αὐταῖς ὄψεσιν ἐδείξαμεν ψευδὲς τὸ λεγόμενον· ἐνέγκαντες γὰρ βραχυτάτην σφαίραν ξυλίνην, ἐνεβάλομεν ἧλον καθηλωτὸν, ἐξ οὗ καὶ κατέχομεν χερσί, καὶ ἐκτείνοντες ἐπὶ τὸν ἥλιον, στρογγύλην σκιάν ἐθεωροῦμεν, καὶ οὐχὶ κωνοειδή. Ἐλέγομεν δὲ αὐτοῖς, Ἰδοὺ πώς μικρά ἐστιν ἢν κατο έχομεν σφαίραν, καὶ μέγας, μάλιστα καθ' ὑμᾶς, ὁ ἥλιος, καὶ οὐκ ἀποτελεῖ κωνοειδῆ σκιάν, ἀλλὰ στρογ γύλην. Καὶ ἀπ' ἐγγύθεν γὰρ ἐδοκιμάσαμεν, καὶ ματ πρόθεν· καὶ οὐχ εὗρον ἀποδείξαι & λέγουσιν· ἀλλὰ μᾶλλον πιθαναῖς ἀπάταις τοὺς πολλοὺς ἀπατῶσιν. Ἐνέγκαντες πάλιν ἡμεῖς κωνοειδές σκεῦος, τότε ἀπεδείξαμεν αὐτοῖς ὡς τὸ κωνοειδὲς καὶ κωνοειδή σκιὰν ἀποτελεῖ. Καὶ ὡς ἐπὶ τῆς ἀληθείας λέγω, Πά- τερ θεοφιλέστατε, διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ, ἀχανεῖς καὶ σκυθρωποὶ τὰς όψεις ἀνεχώρησαν, παρ' ἡμῶν αἰσχυνόμενοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν πλάσμασιν. Ιδού δὲ καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν αὐτῶν τέχνην, γραμμάς βα- λόντες καὶ ἐντυπώσαντες, ὡς ἔθος αὐτοῖς ποιεῖν, ἑκάστῳ, κλίματι μίαν δυνάμεθα δεῖξαι, τῇ θείᾳ δυνά με πρώτον ώχυρωμένοι· ὡς οὐκ ἔστι μείζων δύο κλιμάτων ὁ ἥλιος· ἵνα καὶ ἐν τούτῳ μάθωσιν μὴ ὑψαυχενεῖν, ἀλλ' ὑποκύπτειν τῇ θείᾳ Γραφή. COSME INDICOPLEUST.E auten in sccundo libro jam dicere occuparimus, B tervæ spatia multa sunt a Meroe ad australem usque Oceanum : nam a Cataractiz usque ad Oceanum, mansiones sunt plus minus septuaginta, ut nos dixisse memimmus. Climata porro, quæ ilti suppo- nunt, að viginti fere tantum numerant. In climate vero Axomeos, quæ est Æthiopum civitas, umbra plus uno pede ad meridiem declinare deprehendi- tur; ita ut ad omuem modum sol, cum inter Sye- nem et Axomim æstivam conversionem decurrit, duorum tantum climatum magnitudinem habeat. Qua ratione igitur ea, quæ ab ipsis de sole dicun- tur, non falsa et fabulosa fuerint, quod scilicet terra major exsistat? Quomodo item cum terram sphæricam esse dicant, umbra in convexis terræ partibus non variat? Nam cum zonam illam ad- ustam in medio reponant, necesse est ea, quæ ad utrumque latus sunt, multum devera esse. Aiunt autem posse neminem in adusta illa zona habitare; imo etiam illam, quam nos incolimus, terram, ad septentrionalem terre partem longissimis spatiis a zowa illa adusa distare. Mirorque plane quod in hujusmodi, secundum illorum bypothesin, convexa terræ figura, ea proportione umbræ procedere queant, ut ad singula climata dimidio pede accrescant aut minuantur, ut, Deo juvaute, commonstravimus, ipsisque oculis percepimus, ac ostendimus iis, qui mobiscum versabantur hominibus, sane non impe- ritis, sed eruditis admodum, et hac in re strenuo concertantibus. ut vero iterum dicebant eἰ affirmabant, cum corpus illuminans majus, illumi- natum vero minus sit, utrumque autem spuricum, conicam prorsus umbram elici; uam radii majo - ris sphæræ ultra minorem isthac illac transeuates, necessario in acutissimum couum desinere, atque delineatis demonstrationibus nos circumscribere conabantur. Verum hac in re falsum ab illis pro- ferri ipsis oculorum experimentis comprobavimus : allata quippe parva sphæra lignea, defixoque claro quo illam manibus teneremus, eamdemque soli op- ponentes, rotundam ejus umbram esse vidimus, non autem comicam. Tum eos ita compellavimus : En quam parva hæc sphæra est, quam teuemus, sol autem secundum vos ingentis magnitudinis, et ta- uten non conicam, sed rotundam et cylindricam umbram efficit. Experimentum vero illius, modo ex breviore, mox ex longiore iutercapedine cepimus : neque demonstrata suut quæ illi elutiebant; sel captiusis ipsi verbis multos decipiunt. Rursum au- tem allato conico vase, commonstravimus illis, co- nicum corpus conicam itidem umbram eficere. Ac, nt veritate prasente loquor, Pater religiosissime, illi hianti ore, tristes attonitique, per virtutem Christi, abscesserunt, a nobis ex ipsis suis figmen- tis pude facti. Ecce jam pro illorum more et arte, lincas describentes, unam cuilibet climali, Deo ju- vaute, assignare possumus, certis argumentis com- moustrantes, solein non esse duobus climatibus majorem; ut ha in re discant mon recta cervice superbire, sed divinæ Scripturæ obsequi. D

π. α ήμισυ Μπιανὸς ὁ κατά Ξέσον καὶ Βαρβαρίαν. Κατὰ τὴν θερινή, τροπὴν ὁ ἥλιος διατρέχων Παϋν. κε', ώρας τῆς ἡμέρας. ρ κ γ. τὸ κατὰ Βορυσθένους ποταμού, καὶ Μανωτίζο: λιανης, τὸ κατὰ Αξώμην. το Αίθιο πικόν. τὸ κατὰ Μερόη, ν. τὸ κατὰ Συήνην. τὸ κατὰ ᾿Αλεξάνδρειαν. τὸ κατά Ρόδον. τὸ κατὰ Ἑλλήσποντον. μέας Ἡ κατ᾿ εὐθεῖαν γραμμή ἐστιν ἡ γῆ · αἱ δὲ θ' δρο θεαι γραμμαί, σώματα εἰσι καθ' έκαστον κλίμα στά μενον ἔν· αἱ δὲ ἀπὸ τοῦ ἡλίου κατερχόμεναι ἐπὶ τὰ σώ ματα, ἀκτῖνες εἰσι τοῦ ἡλίου ἔνθεν κἀκεῖθεν συμπί πτουσαι τοῖς σώμασιν, ἀποτελοῦσιν, ὥσπερ τὰς ἀπὸ μέλανος ἐχαράξαμεν σκιάς. Ἡ δὲ μία γραμμή ή ὀρθίως καταβαίνουσα, ἐπειδήπερ κατὰ κορυφῆς ἐστι τὸ ἄσκιον, ήμιον, είνα TOPOGRAPHLE CHRISTIANE LIB VI (P) Sol decurrens in æs iva convers sione sexta. aunt xxv, hora diel Пlóvre Nota ad schema solis. Solem deflexo capite deli- neavit Cosmas, quia cum in ejus de mundo sysle- male, multo plura versus septentrionem, quam versus meridiem, climata sint, non poterat eam quæ in novem hisce lineis media est, ad perpen- diculumn vultus solis depingere, ut il est, Recta linea est terra; novem autem lineæ recus. ad perpendiculum, totidem erecta corpora, nempe ad singula climata unum repræsentant. Linea vero a sole ad corpora decidentes, solares radii sunt, qui hinc et iude ad corpora delapsi, umbros, ut atramento designavimus, efficiunt. Una autem ex lincis, recta descendens, quia ad perpendiculum locum ubi sol nullam efficit umbram, indicaret. Advertas porro velim, in schemate dimidium pe- dis curva lineola indicari : siquidem, ut in Anale- ctis Gracis observavimus, hac Sgura dimidium significatur.

π. α ήμισυ Μπιανὸς ὁ κατά Ξέσον καὶ Βαρβαρίαν. Κατὰ τὴν θερινή, τροπὴν ὁ ἥλιος διατρέχων Παϋν. κε', ώρας τῆς ἡμέρας. ρ κ γ. τὸ κατὰ Βορυσθένους ποταμού, καὶ Μανωτίζο: λιανης, τὸ κατὰ Αξώμην. το Αίθιο πικόν. τὸ κατὰ Μερόη, ν. τὸ κατὰ Συήνην. τὸ κατὰ ᾿Αλεξάνδρειαν. τὸ κατά Ρόδον. τὸ κατὰ Ἑλλήσποντον. μέας Ἡ κατ᾿ εὐθεῖαν γραμμή ἐστιν ἡ γῆ · αἱ δὲ θ' δρο θεαι γραμμαί, σώματα εἰσι καθ' έκαστον κλίμα στά μενον ἔν· αἱ δὲ ἀπὸ τοῦ ἡλίου κατερχόμεναι ἐπὶ τὰ σώ ματα, ἀκτῖνες εἰσι τοῦ ἡλίου ἔνθεν κἀκεῖθεν συμπί πτουσαι τοῖς σώμασιν, ἀποτελοῦσιν, ὥσπερ τὰς ἀπὸ μέλανος ἐχαράξαμεν σκιάς. Ἡ δὲ μία γραμμή ή ὀρθίως καταβαίνουσα, ἐπειδήπερ κατὰ κορυφῆς ἐστι τὸ ἄσκιον, ήμιον, είνα TOPOGRAPHLE CHRISTIANE LIB VI (P) Sol decurrens in æs iva convers sione sexta. aunt xxv, hora diel Пlóvre Nota ad schema solis. Solem deflexo capite deli- neavit Cosmas, quia cum in ejus de mundo sysle- male, multo plura versus septentrionem, quam versus meridiem, climata sint, non poterat eam quæ in novem hisce lineis media est, ad perpen- diculumn vultus solis depingere, ut il est, Recta linea est terra; novem autem lineæ recus. ad perpendiculum, totidem erecta corpora, nempe ad singula climata unum repræsentant. Linea vero a sole ad corpora decidentes, solares radii sunt, qui hinc et iude ad corpora delapsi, umbros, ut atramento designavimus, efficiunt. Una autem ex lincis, recta descendens, quia ad perpendiculum locum ubi sol nullam efficit umbram, indicaret. Advertas porro velim, in schemate dimidium pe- dis curva lineola indicari : siquidem, ut in Anale- ctis Gracis observavimus, hac Sgura dimidium significatur.

τοῦ σώματος, ἄσκιον αὐτὸ ἀποτελεῖ, ὡς μείζων οὗτα τῷ σώματι καὶ ὅλον περιλάμπουσα. Μαρτυρεῖ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις, πέρατα τῆς γῆς καλῶν τὸν Ομηρίτην, ἀπέχοντα τῆς Βαρ- βαρίας οὐ πλεῖον δύο ἡμερῶν διὰ θαλάσσης δρόμον. Εύδηλον ἐκ τῶν παρ' αὐτοῖς ὡμολογημένων κλιμά των, καὶ τῶν τόπων, ὡς μαρτυρεῖ καὶ Πτολεμαίος ο τὴν Αιθιοπίαν πολεμήσας, οὗ καὶ μνήμην ἐποιησά- μεθα ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ. Καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν σκιῶν τῶν εἰς ἕκαστον κλίμα γενομένων, ὡς ὅτι πλέον δ' κλιμάτων οὐκ ἔχει τὸ μέγεθος ὁ ἥλιος· ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ ἐξηπλωμένη τυγχάνει, καὶ οὐχὶ σφαιροειδής, ὡς ἡ καταγραφή δείκνυσιν. "Ετι σαφέστερος λόγος καὶ περιεκτικώτερος σκο- πὸς, καὶ ὅτι διὰ πάσης τῆς θείας Γραφῆς δι δασκόμεθα δύο καταστάσεις πεποιηκέναι τὸν Θεόν· ταύτην, καὶ τὴν μέλλουσαν. Πρῶτον πάντων ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ παν τὸς, ὡς διεῖλεν ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, καταμεσόθεν θεὶς τὸ στερέωμα, τουτέστι, τὸν δεύτερον οὐρανὸν, καὶ ποιή σας τὸν ἕνα χῶρον δύο χώρους. Δεύτερον πάλιν, ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀν- θρώπου, ὡς ἐκ δύο τινών συνίστησι, λέγω θνητοῦ καὶ ἀθανάτου· προδήλως αὐτὸν διὰ τῶν ἐναντίων εἰς ἀγῶνα προβαλλόμενος, ὅπως μετὰ ταῦτα δωρεῶν ἀξιώσῃ. Τρίτον, διὰ τῶν δύο ξύλων τῶν ἐν μέσῳ τοῦ πα- ραδείσου, δείκνυσι δύο τινὰς καταστάσεις · μίαν θνη- τὴν καὶ τρεπτὴν, καὶ μίαν ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον. Τὸ γὰρ ξύλον τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, τύ πος ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, τοῦ παιδευτηρίου· καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, τύπος ἐστὶ τῆς μελλούσης κατα στάσεως, ἐν ᾗ οὔτε θάνατος, οὔτε τροπὴ κρατεῖ. Τέταρτον, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἐκβαλεῖν τοῦ παραδείσου τὸν ἄνθρωπον, καὶ μνησθῆναι καὶ εἰπεῖν, Μήποτε ἐκ τείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἄψηται τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, καὶ φάγῃ, καὶ ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, παιδεύοντός ἐστι καὶ αἰνιττομένου, ως δωρεά τις ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις μετὰ τὸν ἐνταῦθα ἀγῶνα, ζωῆς ἀθανάτου. Πέμπτον πάλιν, διδασκόμεθα διὰ τοῦ Λάμεχ τοῦ πατρὸς Νώε, προφητεύοντος καὶ λέγοντος, ἀπαλλάσ σεσθαι ἡμᾶς μόχθων καὶ κατάρας, καὶ εἰς βελτίονα ἀπόλαυσιν προκόπτειν. Εκτον ἔτι πάλιν, διὰ τούτου τοῦ Νῶς, ὡς ἀπὸ τῆς πρώτης γῆς μοχθηράς τε καὶ ἀκανθώδους με θιστάμενοι εἰς ταύτην τὴν γῆν, ἣν νῦν κατοικοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, κρείττονα τυγχάνουσαν καὶ σχεδόν ίσην τοῦ παραδείσου, διδασκόμενοι πρώτης καὶ δευτέρας και ταστάσεως διαφοράν. Εβδομον, ὅτι καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐκλεξάμενος ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς τῶν Χαλδαίων, καὶ εἰς τὴν τῶν Παλαιστίνων μεταστήσας, ἐπαγγειλάμενός τε αὐτῷ δωρεάς μετ γάλας δώσειν, καὶ κατάσχεσιν γῆς, καὶ μήτε βήμα COSME INDICOPLEUSTÆ capiti imminet, nullam efficit umbram ; quia & major corpore radius, totum circumquaque col- lustrat. Id testificatur Dominus in Evangeliis cum ter- minos terræ vocat Homeritem, qui a Barbaria trajectu maris non plus bidui distal. Idque liquet ex ciimatibus, ut apud illos in confesso sunt : et ex locis, ut ait Ptolemæus, qui Ethiopiam debellavit; cujus mentionem fecimus in secundo libro. Palam item est ex umbris in quolibet cli- inate exstautibus, solem duorum climatum magni- tudinem non excedere : ac etiam terram esse expli- calam, non vero sphæricam, ut in delineatione cjus exhibetur. Tractatus, quo manifestius ac brevius compro- balur, nos a tota divina Scriptura doceri, Deum B dues paravisse status : hunc scilicet, et futurum. ld demonstratur primo ex ipsa universi con- structione, qua Deus unum locum divisit, a terra semipe usque ad primum calum, intermedio posito firmamento, id est secundo cœlo, atque uno loco in duo loca distributo. Secundo, ex hominis structura, quem ex duo- bus constituit; ex mortali videlicet et immortali: illum manifeste per contraria illa certamini obji- ciens, ut postea muneribus exornaret. Tertio, ex duobus lignis in medio paradisi posi- tis, ostendit duos esse status: alium mortalem et nutabilem, immortalem vero et immutabilem alium. Nam lignum scientia boni et mali, ty- pus et figura est hujus mundi, in quo insti- tuimur et exercemur : lignum autem vitæ, futuri status figura est : in quo neque mors, neque muta- tio obtinet. Quarto, quod hominem ex paradiso expulerit, et hæc monita verbaque dederit, Ne forte extendat manum suam, et tangat lignum vitæ, et comedat, ac vival in æternum "; hæc, inquam, erudientis sunt, ac subindicantis, aliquod homiuibus, post bujus vilæ certamen, immortalis vitæ donum repositum esse. Quinto, a Lamecho id docemur, qui de Noe vaticinatur et dicit, hunc liberaturum nos esse a laboribus et a maledictione, atque ad meliorem statum deducturum. Sexto, ab ipso Noe ediscimus nos homines a prima illa terra mala et spinosa, in hanc terram, quam uunc incolimus, translatos esse : qua quidem melior est, ac prope paradiso æqualis : hinc que docemur primi et secundi status discrimen. Septimo, quod Deus Abrahamum elegerit, ac ex Chaldæorum terra in Palæstinam transtulerit, magnaque ipsi dona pollicitus sit, et terræ illius possessionem; licet ipsi ne vestigium quidem pe- ** Geo. 111, 22. D

τοῦ σώματος, ἄσκιον αὐτὸ ἀποτελεῖ, ὡς μείζων οὗτα τῷ σώματι καὶ ὅλον περιλάμπουσα. Μαρτυρεῖ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις, πέρατα τῆς γῆς καλῶν τὸν Ομηρίτην, ἀπέχοντα τῆς Βαρ- βαρίας οὐ πλεῖον δύο ἡμερῶν διὰ θαλάσσης δρόμον. Εύδηλον ἐκ τῶν παρ' αὐτοῖς ὡμολογημένων κλιμά των, καὶ τῶν τόπων, ὡς μαρτυρεῖ καὶ Πτολεμαίος ο τὴν Αιθιοπίαν πολεμήσας, οὗ καὶ μνήμην ἐποιησά- μεθα ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ. Καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν σκιῶν τῶν εἰς ἕκαστον κλίμα γενομένων, ὡς ὅτι πλέον δ' κλιμάτων οὐκ ἔχει τὸ μέγεθος ὁ ἥλιος· ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ ἐξηπλωμένη τυγχάνει, καὶ οὐχὶ σφαιροειδής, ὡς ἡ καταγραφή δείκνυσιν. "Ετι σαφέστερος λόγος καὶ περιεκτικώτερος σκο- πὸς, καὶ ὅτι διὰ πάσης τῆς θείας Γραφῆς δι δασκόμεθα δύο καταστάσεις πεποιηκέναι τὸν Θεόν· ταύτην, καὶ τὴν μέλλουσαν. Πρῶτον πάντων ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ παν τὸς, ὡς διεῖλεν ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, καταμεσόθεν θεὶς τὸ στερέωμα, τουτέστι, τὸν δεύτερον οὐρανὸν, καὶ ποιή σας τὸν ἕνα χῶρον δύο χώρους. Δεύτερον πάλιν, ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀν- θρώπου, ὡς ἐκ δύο τινών συνίστησι, λέγω θνητοῦ καὶ ἀθανάτου· προδήλως αὐτὸν διὰ τῶν ἐναντίων εἰς ἀγῶνα προβαλλόμενος, ὅπως μετὰ ταῦτα δωρεῶν ἀξιώσῃ. Τρίτον, διὰ τῶν δύο ξύλων τῶν ἐν μέσῳ τοῦ πα- ραδείσου, δείκνυσι δύο τινὰς καταστάσεις · μίαν θνη- τὴν καὶ τρεπτὴν, καὶ μίαν ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον. Τὸ γὰρ ξύλον τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, τύ πος ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, τοῦ παιδευτηρίου· καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, τύπος ἐστὶ τῆς μελλούσης κατα στάσεως, ἐν ᾗ οὔτε θάνατος, οὔτε τροπὴ κρατεῖ. Τέταρτον, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἐκβαλεῖν τοῦ παραδείσου τὸν ἄνθρωπον, καὶ μνησθῆναι καὶ εἰπεῖν, Μήποτε ἐκ τείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἄψηται τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, καὶ φάγῃ, καὶ ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, παιδεύοντός ἐστι καὶ αἰνιττομένου, ως δωρεά τις ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις μετὰ τὸν ἐνταῦθα ἀγῶνα, ζωῆς ἀθανάτου. Πέμπτον πάλιν, διδασκόμεθα διὰ τοῦ Λάμεχ τοῦ πατρὸς Νώε, προφητεύοντος καὶ λέγοντος, ἀπαλλάσ σεσθαι ἡμᾶς μόχθων καὶ κατάρας, καὶ εἰς βελτίονα ἀπόλαυσιν προκόπτειν. Εκτον ἔτι πάλιν, διὰ τούτου τοῦ Νῶς, ὡς ἀπὸ τῆς πρώτης γῆς μοχθηράς τε καὶ ἀκανθώδους με θιστάμενοι εἰς ταύτην τὴν γῆν, ἣν νῦν κατοικοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, κρείττονα τυγχάνουσαν καὶ σχεδόν ίσην τοῦ παραδείσου, διδασκόμενοι πρώτης καὶ δευτέρας και ταστάσεως διαφοράν. Εβδομον, ὅτι καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐκλεξάμενος ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς τῶν Χαλδαίων, καὶ εἰς τὴν τῶν Παλαιστίνων μεταστήσας, ἐπαγγειλάμενός τε αὐτῷ δωρεάς μετ γάλας δώσειν, καὶ κατάσχεσιν γῆς, καὶ μήτε βήμα COSME INDICOPLEUSTÆ capiti imminet, nullam efficit umbram ; quia & major corpore radius, totum circumquaque col- lustrat. Id testificatur Dominus in Evangeliis cum ter- minos terræ vocat Homeritem, qui a Barbaria trajectu maris non plus bidui distal. Idque liquet ex ciimatibus, ut apud illos in confesso sunt : et ex locis, ut ait Ptolemæus, qui Ethiopiam debellavit; cujus mentionem fecimus in secundo libro. Palam item est ex umbris in quolibet cli- inate exstautibus, solem duorum climatum magni- tudinem non excedere : ac etiam terram esse expli- calam, non vero sphæricam, ut in delineatione cjus exhibetur. Tractatus, quo manifestius ac brevius compro- balur, nos a tota divina Scriptura doceri, Deum B dues paravisse status : hunc scilicet, et futurum. ld demonstratur primo ex ipsa universi con- structione, qua Deus unum locum divisit, a terra semipe usque ad primum calum, intermedio posito firmamento, id est secundo cœlo, atque uno loco in duo loca distributo. Secundo, ex hominis structura, quem ex duo- bus constituit; ex mortali videlicet et immortali: illum manifeste per contraria illa certamini obji- ciens, ut postea muneribus exornaret. Tertio, ex duobus lignis in medio paradisi posi- tis, ostendit duos esse status: alium mortalem et nutabilem, immortalem vero et immutabilem alium. Nam lignum scientia boni et mali, ty- pus et figura est hujus mundi, in quo insti- tuimur et exercemur : lignum autem vitæ, futuri status figura est : in quo neque mors, neque muta- tio obtinet. Quarto, quod hominem ex paradiso expulerit, et hæc monita verbaque dederit, Ne forte extendat manum suam, et tangat lignum vitæ, et comedat, ac vival in æternum "; hæc, inquam, erudientis sunt, ac subindicantis, aliquod homiuibus, post bujus vilæ certamen, immortalis vitæ donum repositum esse. Quinto, a Lamecho id docemur, qui de Noe vaticinatur et dicit, hunc liberaturum nos esse a laboribus et a maledictione, atque ad meliorem statum deducturum. Sexto, ab ipso Noe ediscimus nos homines a prima illa terra mala et spinosa, in hanc terram, quam uunc incolimus, translatos esse : qua quidem melior est, ac prope paradiso æqualis : hinc que docemur primi et secundi status discrimen. Septimo, quod Deus Abrahamum elegerit, ac ex Chaldæorum terra in Palæstinam transtulerit, magnaque ipsi dona pollicitus sit, et terræ illius possessionem; licet ipsi ne vestigium quidem pe- ** Geo. 111, 22. D

τοῦ σώματος, ἄσκιον αὐτὸ ἀποτελεῖ, ὡς μείζων οὗτα τῷ σώματι καὶ ὅλον περιλάμπουσα. Μαρτυρεῖ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις, πέρατα τῆς γῆς καλῶν τὸν Ομηρίτην, ἀπέχοντα τῆς Βαρ- βαρίας οὐ πλεῖον δύο ἡμερῶν διὰ θαλάσσης δρόμον. Εύδηλον ἐκ τῶν παρ' αὐτοῖς ὡμολογημένων κλιμά των, καὶ τῶν τόπων, ὡς μαρτυρεῖ καὶ Πτολεμαίος ο τὴν Αιθιοπίαν πολεμήσας, οὗ καὶ μνήμην ἐποιησά- μεθα ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ. Καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν σκιῶν τῶν εἰς ἕκαστον κλίμα γενομένων, ὡς ὅτι πλέον δ' κλιμάτων οὐκ ἔχει τὸ μέγεθος ὁ ἥλιος· ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ ἐξηπλωμένη τυγχάνει, καὶ οὐχὶ σφαιροειδής, ὡς ἡ καταγραφή δείκνυσιν. "Ετι σαφέστερος λόγος καὶ περιεκτικώτερος σκο- πὸς, καὶ ὅτι διὰ πάσης τῆς θείας Γραφῆς δι δασκόμεθα δύο καταστάσεις πεποιηκέναι τὸν Θεόν· ταύτην, καὶ τὴν μέλλουσαν. Πρῶτον πάντων ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ παν τὸς, ὡς διεῖλεν ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, καταμεσόθεν θεὶς τὸ στερέωμα, τουτέστι, τὸν δεύτερον οὐρανὸν, καὶ ποιή σας τὸν ἕνα χῶρον δύο χώρους. Δεύτερον πάλιν, ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀν- θρώπου, ὡς ἐκ δύο τινών συνίστησι, λέγω θνητοῦ καὶ ἀθανάτου· προδήλως αὐτὸν διὰ τῶν ἐναντίων εἰς ἀγῶνα προβαλλόμενος, ὅπως μετὰ ταῦτα δωρεῶν ἀξιώσῃ. Τρίτον, διὰ τῶν δύο ξύλων τῶν ἐν μέσῳ τοῦ πα- ραδείσου, δείκνυσι δύο τινὰς καταστάσεις · μίαν θνη- τὴν καὶ τρεπτὴν, καὶ μίαν ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον. Τὸ γὰρ ξύλον τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, τύ πος ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, τοῦ παιδευτηρίου· καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, τύπος ἐστὶ τῆς μελλούσης κατα στάσεως, ἐν ᾗ οὔτε θάνατος, οὔτε τροπὴ κρατεῖ. Τέταρτον, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἐκβαλεῖν τοῦ παραδείσου τὸν ἄνθρωπον, καὶ μνησθῆναι καὶ εἰπεῖν, Μήποτε ἐκ τείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἄψηται τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, καὶ φάγῃ, καὶ ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, παιδεύοντός ἐστι καὶ αἰνιττομένου, ως δωρεά τις ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις μετὰ τὸν ἐνταῦθα ἀγῶνα, ζωῆς ἀθανάτου. Πέμπτον πάλιν, διδασκόμεθα διὰ τοῦ Λάμεχ τοῦ πατρὸς Νώε, προφητεύοντος καὶ λέγοντος, ἀπαλλάσ σεσθαι ἡμᾶς μόχθων καὶ κατάρας, καὶ εἰς βελτίονα ἀπόλαυσιν προκόπτειν. Εκτον ἔτι πάλιν, διὰ τούτου τοῦ Νῶς, ὡς ἀπὸ τῆς πρώτης γῆς μοχθηράς τε καὶ ἀκανθώδους με θιστάμενοι εἰς ταύτην τὴν γῆν, ἣν νῦν κατοικοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, κρείττονα τυγχάνουσαν καὶ σχεδόν ίσην τοῦ παραδείσου, διδασκόμενοι πρώτης καὶ δευτέρας και ταστάσεως διαφοράν. Εβδομον, ὅτι καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐκλεξάμενος ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς τῶν Χαλδαίων, καὶ εἰς τὴν τῶν Παλαιστίνων μεταστήσας, ἐπαγγειλάμενός τε αὐτῷ δωρεάς μετ γάλας δώσειν, καὶ κατάσχεσιν γῆς, καὶ μήτε βήμα COSME INDICOPLEUSTÆ capiti imminet, nullam efficit umbram ; quia & major corpore radius, totum circumquaque col- lustrat. Id testificatur Dominus in Evangeliis cum ter- minos terræ vocat Homeritem, qui a Barbaria trajectu maris non plus bidui distal. Idque liquet ex ciimatibus, ut apud illos in confesso sunt : et ex locis, ut ait Ptolemæus, qui Ethiopiam debellavit; cujus mentionem fecimus in secundo libro. Palam item est ex umbris in quolibet cli- inate exstautibus, solem duorum climatum magni- tudinem non excedere : ac etiam terram esse expli- calam, non vero sphæricam, ut in delineatione cjus exhibetur. Tractatus, quo manifestius ac brevius compro- balur, nos a tota divina Scriptura doceri, Deum B dues paravisse status : hunc scilicet, et futurum. ld demonstratur primo ex ipsa universi con- structione, qua Deus unum locum divisit, a terra semipe usque ad primum calum, intermedio posito firmamento, id est secundo cœlo, atque uno loco in duo loca distributo. Secundo, ex hominis structura, quem ex duo- bus constituit; ex mortali videlicet et immortali: illum manifeste per contraria illa certamini obji- ciens, ut postea muneribus exornaret. Tertio, ex duobus lignis in medio paradisi posi- tis, ostendit duos esse status: alium mortalem et nutabilem, immortalem vero et immutabilem alium. Nam lignum scientia boni et mali, ty- pus et figura est hujus mundi, in quo insti- tuimur et exercemur : lignum autem vitæ, futuri status figura est : in quo neque mors, neque muta- tio obtinet. Quarto, quod hominem ex paradiso expulerit, et hæc monita verbaque dederit, Ne forte extendat manum suam, et tangat lignum vitæ, et comedat, ac vival in æternum "; hæc, inquam, erudientis sunt, ac subindicantis, aliquod homiuibus, post bujus vilæ certamen, immortalis vitæ donum repositum esse. Quinto, a Lamecho id docemur, qui de Noe vaticinatur et dicit, hunc liberaturum nos esse a laboribus et a maledictione, atque ad meliorem statum deducturum. Sexto, ab ipso Noe ediscimus nos homines a prima illa terra mala et spinosa, in hanc terram, quam uunc incolimus, translatos esse : qua quidem melior est, ac prope paradiso æqualis : hinc que docemur primi et secundi status discrimen. Septimo, quod Deus Abrahamum elegerit, ac ex Chaldæorum terra in Palæstinam transtulerit, magnaque ipsi dona pollicitus sit, et terræ illius possessionem; licet ipsi ne vestigium quidem pe- ** Geo. 111, 22. D

τοῦ σώματος, ἄσκιον αὐτὸ ἀποτελεῖ, ὡς μείζων οὗτα τῷ σώματι καὶ ὅλον περιλάμπουσα. Μαρτυρεῖ καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις, πέρατα τῆς γῆς καλῶν τὸν Ομηρίτην, ἀπέχοντα τῆς Βαρ- βαρίας οὐ πλεῖον δύο ἡμερῶν διὰ θαλάσσης δρόμον. Εύδηλον ἐκ τῶν παρ' αὐτοῖς ὡμολογημένων κλιμά των, καὶ τῶν τόπων, ὡς μαρτυρεῖ καὶ Πτολεμαίος ο τὴν Αιθιοπίαν πολεμήσας, οὗ καὶ μνήμην ἐποιησά- μεθα ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ. Καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν σκιῶν τῶν εἰς ἕκαστον κλίμα γενομένων, ὡς ὅτι πλέον δ' κλιμάτων οὐκ ἔχει τὸ μέγεθος ὁ ἥλιος· ἀλλὰ καὶ ἡ γῆ ἐξηπλωμένη τυγχάνει, καὶ οὐχὶ σφαιροειδής, ὡς ἡ καταγραφή δείκνυσιν. "Ετι σαφέστερος λόγος καὶ περιεκτικώτερος σκο- πὸς, καὶ ὅτι διὰ πάσης τῆς θείας Γραφῆς δι δασκόμεθα δύο καταστάσεις πεποιηκέναι τὸν Θεόν· ταύτην, καὶ τὴν μέλλουσαν. Πρῶτον πάντων ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ παν τὸς, ὡς διεῖλεν ὁ Θεὸς τὸν ἕνα χῶρον τὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ πρώτου οὐρανοῦ, καταμεσόθεν θεὶς τὸ στερέωμα, τουτέστι, τὸν δεύτερον οὐρανὸν, καὶ ποιή σας τὸν ἕνα χῶρον δύο χώρους. Δεύτερον πάλιν, ἐξ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀν- θρώπου, ὡς ἐκ δύο τινών συνίστησι, λέγω θνητοῦ καὶ ἀθανάτου· προδήλως αὐτὸν διὰ τῶν ἐναντίων εἰς ἀγῶνα προβαλλόμενος, ὅπως μετὰ ταῦτα δωρεῶν ἀξιώσῃ. Τρίτον, διὰ τῶν δύο ξύλων τῶν ἐν μέσῳ τοῦ πα- ραδείσου, δείκνυσι δύο τινὰς καταστάσεις · μίαν θνη- τὴν καὶ τρεπτὴν, καὶ μίαν ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον. Τὸ γὰρ ξύλον τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, τύ πος ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, τοῦ παιδευτηρίου· καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, τύπος ἐστὶ τῆς μελλούσης κατα στάσεως, ἐν ᾗ οὔτε θάνατος, οὔτε τροπὴ κρατεῖ. Τέταρτον, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἐκβαλεῖν τοῦ παραδείσου τὸν ἄνθρωπον, καὶ μνησθῆναι καὶ εἰπεῖν, Μήποτε ἐκ τείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἄψηται τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, καὶ φάγῃ, καὶ ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα, παιδεύοντός ἐστι καὶ αἰνιττομένου, ως δωρεά τις ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις μετὰ τὸν ἐνταῦθα ἀγῶνα, ζωῆς ἀθανάτου. Πέμπτον πάλιν, διδασκόμεθα διὰ τοῦ Λάμεχ τοῦ πατρὸς Νώε, προφητεύοντος καὶ λέγοντος, ἀπαλλάσ σεσθαι ἡμᾶς μόχθων καὶ κατάρας, καὶ εἰς βελτίονα ἀπόλαυσιν προκόπτειν. Εκτον ἔτι πάλιν, διὰ τούτου τοῦ Νῶς, ὡς ἀπὸ τῆς πρώτης γῆς μοχθηράς τε καὶ ἀκανθώδους με θιστάμενοι εἰς ταύτην τὴν γῆν, ἣν νῦν κατοικοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, κρείττονα τυγχάνουσαν καὶ σχεδόν ίσην τοῦ παραδείσου, διδασκόμενοι πρώτης καὶ δευτέρας και ταστάσεως διαφοράν. Εβδομον, ὅτι καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ ἐκλεξάμενος ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς τῶν Χαλδαίων, καὶ εἰς τὴν τῶν Παλαιστίνων μεταστήσας, ἐπαγγειλάμενός τε αὐτῷ δωρεάς μετ γάλας δώσειν, καὶ κατάσχεσιν γῆς, καὶ μήτε βήμα COSME INDICOPLEUSTÆ capiti imminet, nullam efficit umbram ; quia & major corpore radius, totum circumquaque col- lustrat. Id testificatur Dominus in Evangeliis cum ter- minos terræ vocat Homeritem, qui a Barbaria trajectu maris non plus bidui distal. Idque liquet ex ciimatibus, ut apud illos in confesso sunt : et ex locis, ut ait Ptolemæus, qui Ethiopiam debellavit; cujus mentionem fecimus in secundo libro. Palam item est ex umbris in quolibet cli- inate exstautibus, solem duorum climatum magni- tudinem non excedere : ac etiam terram esse expli- calam, non vero sphæricam, ut in delineatione cjus exhibetur. Tractatus, quo manifestius ac brevius compro- balur, nos a tota divina Scriptura doceri, Deum B dues paravisse status : hunc scilicet, et futurum. ld demonstratur primo ex ipsa universi con- structione, qua Deus unum locum divisit, a terra semipe usque ad primum calum, intermedio posito firmamento, id est secundo cœlo, atque uno loco in duo loca distributo. Secundo, ex hominis structura, quem ex duo- bus constituit; ex mortali videlicet et immortali: illum manifeste per contraria illa certamini obji- ciens, ut postea muneribus exornaret. Tertio, ex duobus lignis in medio paradisi posi- tis, ostendit duos esse status: alium mortalem et nutabilem, immortalem vero et immutabilem alium. Nam lignum scientia boni et mali, ty- pus et figura est hujus mundi, in quo insti- tuimur et exercemur : lignum autem vitæ, futuri status figura est : in quo neque mors, neque muta- tio obtinet. Quarto, quod hominem ex paradiso expulerit, et hæc monita verbaque dederit, Ne forte extendat manum suam, et tangat lignum vitæ, et comedat, ac vival in æternum "; hæc, inquam, erudientis sunt, ac subindicantis, aliquod homiuibus, post bujus vilæ certamen, immortalis vitæ donum repositum esse. Quinto, a Lamecho id docemur, qui de Noe vaticinatur et dicit, hunc liberaturum nos esse a laboribus et a maledictione, atque ad meliorem statum deducturum. Sexto, ab ipso Noe ediscimus nos homines a prima illa terra mala et spinosa, in hanc terram, quam uunc incolimus, translatos esse : qua quidem melior est, ac prope paradiso æqualis : hinc que docemur primi et secundi status discrimen. Septimo, quod Deus Abrahamum elegerit, ac ex Chaldæorum terra in Palæstinam transtulerit, magnaque ipsi dona pollicitus sit, et terræ illius possessionem; licet ipsi ne vestigium quidem pe- ** Geo. 111, 22. D

ποδὺς αὐτῷ δοὺς, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, παρ- εσκεύασε πιστὸν, ἐπιστάμενον ἀψευδῶς ἐλπίζειν τὰς μετὰ ταῦτα δωρεὰς τοῦ Θεοῦ. Ομοίως καὶ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Ἰσαάκ, ἐδήλου των δύο Διαθη- κῶν τὴν ἀξίαν, ὅτι ἡ μὲν δούλη, ἡ δὲ ἐλευθέρα. Ογδοον, πάλιν διὰ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τῆς Ρεββέκκας δίδυμα αὐτῶν γεννησάντων ερρήθη, ότι ο μείζων του λεύσει τῷ ἐλάσσονι· διὰ τούτου πάλιν δηλῶν δύο και ταστάσεις, μίαν δούλην καὶ μίαν ἐλευθέραν. Εννατον, ἐπὶ τοῦ Ἰακὼς πάλιν καὶ τοῦ Ἰωσήφ, μὴ ἀνασχομένων αὐτῶν ταφῆναι εἰς Αἴγυπτον, ἀλλ' ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, ἐδηλοῦτο ἐπ' ἀμφοτέρων, ὡς ἐπόθουν ἐκείνης τῆς ἐλπίδος τῆς ἐπηγγελμένης αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν, τουτέστι της δευτέρας καταστάσεως. Δέκατον, καὶ αὐτὴ ἡ ἐπὶ Μωϋσέως ἔξοδος, καὶ λύτρωσις γενομένη ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ἐλευθερία καὶ εἴσοδος, διὰ τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Ναυὴ γενομένη, ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, διαρρήδην τὰς δύο καταστάσεις προεγράφετο. Ενδέκατον, ὁμοίως τὴν κατασκευὴν τῆς σκηνῆς καὶ τοῦ ναοῦ, ὡς μεσάσαν τὸ καταπέτασμα καὶ δύο σκηνὰ; τὴν μίαν πεποιηκὸς ἐσωτέραν καὶ ἐξωτέραν, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν προετύπου. Τί δὲ δεῖ λέγειν καὶ τὰς διὰ τῶν ἐναρέτων ἀνδρῶν γενομένας οἰκονομίας, εὐθέως τοῦ ᾿Αβελ τὴν μετὰ θάνατον παρρησίαν, δς ἔτι λαλεῖ βοῶν ἐκ τῆς γῆς ζωής παλινδρομίαν ὠδίνων. Τοῦ Ἐνώχ τὴν μετάθεσίν τις ἐνθυμούμενος, ὃς διὰ τῆς εὐαρεστήσεως μετετέθη, τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, προδηλότατα γινώσκει κρείττονα ειναι κατάστασιν ἔσεσθαι διὰ τῆς τοιαύτη; τάξεως· τοῦ Ἡλίου τὴν ἀνάληψιν καὶ τὸν διὰ τοῦ πυρίνου άρματος δρόμον τις κατανοῶν ἐκπληττόμενος σκοπήσειεν, ὡς τετίμη ται τῶν ἀνθρώπων ή φύσις διδασκομένη καὶ ἐλπί- ζουσα οὐρανοβατείν. Τῆς στρατιάς τῶν οὐρανίων ταγμάτων την πλη- Ούν χορεύουσαν καὶ χαίρουσαν καὶ εὐφραινομένην ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Χριστοῦ κατὰ σάρκα, τίς ἐνηχούμενος λέγουσαν, Δόξα ἐν ὑψί στοις Θεῷ, καὶ ἐν τῇ γῇ εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία· ὑπερθαυμάσεις λογιζόμενος οὐρανίων και ἐπιγείων μίαν ὁμολογίαν γεγενήσθαι, καὶ εὐδοκίαν Θεοῦ ἐν τοῖς ἀνθρώποις. Τὴν δύναμιν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ θιασά μενός τις, ἀνακινων τὴν διάνοιαν τὸν τῶν ὅλων Σω τῆρα Θεὸν ἀπαύστως ἀνυμνήσεις τὸν παύσαντα τὸν ἀγῶνα τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς, ὡς ἀμφότερα ἐναντία ὄντα εἰς ὁμόνοιαν ήγαγε, πνευματικά ανά- λογα ἀλλήλοις έργασάμενος. Τὴν ἄνοδον τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Χριστοῦ κατὰ σάρ και τὴν εἰς τὸν οὐρανόν τις κατοπτεύων, καὶ τοὺς ἀγγέλους λευχειμονοῦντας καὶ πρὸς τοὺς ἀποστόλους λέγοντας πάλιν τὴν ἔλευσιν αὐτοῦ, τὸν Ἰησοῦν μετ γαλύνων διατελέσει, τὸν δείξαντα καὶ φανερώσαντα * TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VI. A dis dederit, secundum divinam Scripturam : ipsum- Gen. xv, 23. *** Luc. 11, 34. PATROL. GR. LXXXVII. B que fidelem effecerit, ita ut futura Dei dona firmi- ter speraret. Similiterque per Ismaelem et Isaa- cum duorum Testamentorum dignitatem declara vit, quod videlicet illud servum, istud liberum esset. Octavo, iterum per Isaacum et Rebeccam, qui genellos genuerunt, dictum est, Major serviet mi- mori '; hinc rursum duo status declarantur, alius servus, liber alius. Nono, in Jacobo et in Josepho, qui non in Ægypto, sed in terra promissionis sepeliri vo- luerunt, declaratum est, quanto uterque desiderio ferebatur erga spem illam, sibi a Deo datam, Sci- licet secundum statum. Decimo, ipse quoque tempore Moysis exitus redemptio ex servitute Agyptiorum, libertas item et ingressus, Jesu filio Nave duce, in terram pro- missionis duos illos status clare præsigniß- cant. ' Undecimo, similiter constructio arcæ et templi, ac velum, quod unum tabernaculum in duo divi- debat, interius scilicet et exterius, hunc et futurunı statum præsignificabat. Quid dicamus de quorumdam proborum homi- num dispensatione: de Abelis scilicet, etiam post mortem, fducia, qui adhuc loquitur de terra cla- mans, et reditum ad vitam parturiens. Enochi translationem si quis secum reputet, qui C scilicet quod placeret Deo, translatus est, ne vi- deret mortem, palam ex hujusmodi ordinatione cognoscat meliorem quemdam statum esse futu- rum. Eliæ assumptionem et illum in curru igneo cursum quispiam videns obstupescat sane, et anim‐ advertat quantum honoris hominum naturæ tribua- tur, quippe quæ doceatur et speret se cursum ad cœlum dirigere posse. D Si quis cœlestium ordinum exercitus multitudi- nem choreas agentem, gaudentem et exsultantem de ortu Domini nostri Christi secundum carnem, audiat dicentem, Gloria in altissimis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum *** , summopere sane miretur, secum reputans cœlestium et terre- norum unam confessionem editam, ac Dei placitum in hominibus esse. Si quis virtutem resurrectionis ipsius Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi ex mortuis contem- pletur, erecta mente sua, universorum Servatorepi Deum incessanter celebret, qui certamini corporis cum anima finem imposuit, qui hæc ambo contra- ria invicem ad concordiam deduxit, et spiritualia mutuo consona effecit. Domini nostri Christi in cœlum secundum car- nem ascensum si quis consideret, angelosque veste candida apostolis secundum ejus adventum prænuntiantes, Jesum magnificare non desistet, qui hominibus ascensum ad futurum cœlestem statum

ποδὺς αὐτῷ δοὺς, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, παρ- εσκεύασε πιστὸν, ἐπιστάμενον ἀψευδῶς ἐλπίζειν τὰς μετὰ ταῦτα δωρεὰς τοῦ Θεοῦ. Ομοίως καὶ διὰ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Ἰσαάκ, ἐδήλου των δύο Διαθη- κῶν τὴν ἀξίαν, ὅτι ἡ μὲν δούλη, ἡ δὲ ἐλευθέρα. Ογδοον, πάλιν διὰ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τῆς Ρεββέκκας δίδυμα αὐτῶν γεννησάντων ερρήθη, ότι ο μείζων του λεύσει τῷ ἐλάσσονι· διὰ τούτου πάλιν δηλῶν δύο και ταστάσεις, μίαν δούλην καὶ μίαν ἐλευθέραν. Εννατον, ἐπὶ τοῦ Ἰακὼς πάλιν καὶ τοῦ Ἰωσήφ, μὴ ἀνασχομένων αὐτῶν ταφῆναι εἰς Αἴγυπτον, ἀλλ' ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, ἐδηλοῦτο ἐπ' ἀμφοτέρων, ὡς ἐπόθουν ἐκείνης τῆς ἐλπίδος τῆς ἐπηγγελμένης αὐτοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ τυχεῖν, τουτέστι της δευτέρας καταστάσεως. Δέκατον, καὶ αὐτὴ ἡ ἐπὶ Μωϋσέως ἔξοδος, καὶ λύτρωσις γενομένη ἐκ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, καὶ ἐλευθερία καὶ εἴσοδος, διὰ τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Ναυὴ γενομένη, ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, διαρρήδην τὰς δύο καταστάσεις προεγράφετο. Ενδέκατον, ὁμοίως τὴν κατασκευὴν τῆς σκηνῆς καὶ τοῦ ναοῦ, ὡς μεσάσαν τὸ καταπέτασμα καὶ δύο σκηνὰ; τὴν μίαν πεποιηκὸς ἐσωτέραν καὶ ἐξωτέραν, ταύτην καὶ τὴν μέλλουσαν προετύπου. Τί δὲ δεῖ λέγειν καὶ τὰς διὰ τῶν ἐναρέτων ἀνδρῶν γενομένας οἰκονομίας, εὐθέως τοῦ ᾿Αβελ τὴν μετὰ θάνατον παρρησίαν, δς ἔτι λαλεῖ βοῶν ἐκ τῆς γῆς ζωής παλινδρομίαν ὠδίνων. Τοῦ Ἐνώχ τὴν μετάθεσίν τις ἐνθυμούμενος, ὃς διὰ τῆς εὐαρεστήσεως μετετέθη, τοῦ μὴ ἰδεῖν θάνατον, προδηλότατα γινώσκει κρείττονα ειναι κατάστασιν ἔσεσθαι διὰ τῆς τοιαύτη; τάξεως· τοῦ Ἡλίου τὴν ἀνάληψιν καὶ τὸν διὰ τοῦ πυρίνου άρματος δρόμον τις κατανοῶν ἐκπληττόμενος σκοπήσειεν, ὡς τετίμη ται τῶν ἀνθρώπων ή φύσις διδασκομένη καὶ ἐλπί- ζουσα οὐρανοβατείν. Τῆς στρατιάς τῶν οὐρανίων ταγμάτων την πλη- Ούν χορεύουσαν καὶ χαίρουσαν καὶ εὐφραινομένην ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Χριστοῦ κατὰ σάρκα, τίς ἐνηχούμενος λέγουσαν, Δόξα ἐν ὑψί στοις Θεῷ, καὶ ἐν τῇ γῇ εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία· ὑπερθαυμάσεις λογιζόμενος οὐρανίων και ἐπιγείων μίαν ὁμολογίαν γεγενήσθαι, καὶ εὐδοκίαν Θεοῦ ἐν τοῖς ἀνθρώποις. Τὴν δύναμιν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αὐτοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ θιασά μενός τις, ἀνακινων τὴν διάνοιαν τὸν τῶν ὅλων Σω τῆρα Θεὸν ἀπαύστως ἀνυμνήσεις τὸν παύσαντα τὸν ἀγῶνα τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς, ὡς ἀμφότερα ἐναντία ὄντα εἰς ὁμόνοιαν ήγαγε, πνευματικά ανά- λογα ἀλλήλοις έργασάμενος. Τὴν ἄνοδον τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Χριστοῦ κατὰ σάρ και τὴν εἰς τὸν οὐρανόν τις κατοπτεύων, καὶ τοὺς ἀγγέλους λευχειμονοῦντας καὶ πρὸς τοὺς ἀποστόλους λέγοντας πάλιν τὴν ἔλευσιν αὐτοῦ, τὸν Ἰησοῦν μετ γαλύνων διατελέσει, τὸν δείξαντα καὶ φανερώσαντα * TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VI. A dis dederit, secundum divinam Scripturam : ipsum- Gen. xv, 23. *** Luc. 11, 34. PATROL. GR. LXXXVII. B que fidelem effecerit, ita ut futura Dei dona firmi- ter speraret. Similiterque per Ismaelem et Isaa- cum duorum Testamentorum dignitatem declara vit, quod videlicet illud servum, istud liberum esset. Octavo, iterum per Isaacum et Rebeccam, qui genellos genuerunt, dictum est, Major serviet mi- mori '; hinc rursum duo status declarantur, alius servus, liber alius. Nono, in Jacobo et in Josepho, qui non in Ægypto, sed in terra promissionis sepeliri vo- luerunt, declaratum est, quanto uterque desiderio ferebatur erga spem illam, sibi a Deo datam, Sci- licet secundum statum. Decimo, ipse quoque tempore Moysis exitus redemptio ex servitute Agyptiorum, libertas item et ingressus, Jesu filio Nave duce, in terram pro- missionis duos illos status clare præsigniß- cant. ' Undecimo, similiter constructio arcæ et templi, ac velum, quod unum tabernaculum in duo divi- debat, interius scilicet et exterius, hunc et futurunı statum præsignificabat. Quid dicamus de quorumdam proborum homi- num dispensatione: de Abelis scilicet, etiam post mortem, fducia, qui adhuc loquitur de terra cla- mans, et reditum ad vitam parturiens. Enochi translationem si quis secum reputet, qui C scilicet quod placeret Deo, translatus est, ne vi- deret mortem, palam ex hujusmodi ordinatione cognoscat meliorem quemdam statum esse futu- rum. Eliæ assumptionem et illum in curru igneo cursum quispiam videns obstupescat sane, et anim‐ advertat quantum honoris hominum naturæ tribua- tur, quippe quæ doceatur et speret se cursum ad cœlum dirigere posse. D Si quis cœlestium ordinum exercitus multitudi- nem choreas agentem, gaudentem et exsultantem de ortu Domini nostri Christi secundum carnem, audiat dicentem, Gloria in altissimis Deo, et in terra pax, in hominibus beneplacitum *** , summopere sane miretur, secum reputans cœlestium et terre- norum unam confessionem editam, ac Dei placitum in hominibus esse. Si quis virtutem resurrectionis ipsius Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi ex mortuis contem- pletur, erecta mente sua, universorum Servatorepi Deum incessanter celebret, qui certamini corporis cum anima finem imposuit, qui hæc ambo contra- ria invicem ad concordiam deduxit, et spiritualia mutuo consona effecit. Domini nostri Christi in cœlum secundum car- nem ascensum si quis consideret, angelosque veste candida apostolis secundum ejus adventum prænuntiantes, Jesum magnificare non desistet, qui hominibus ascensum ad futurum cœlestem statum

Α τοῖς ἀνθρώποις τὴν ἄνεδον τῆς μελλούσης ούρων νέου καταστάσεως, ην προητοίμασεν ἀπὸ καταβολής κόσμου. Τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν εἰς τοὺς ἀποστόλους τις κατιδών γενομένην, καὶ τοῦ μεγά λου Πέτρου τὴν ἐν μέσῳ πάντων δημηγορίαν, τὸν δοτῆρα τῶν ὅλων Θεὸν ἱκετεύων ἀνυμνήσεις, τὸν δόντα τοιοῦτον ἀῤῥαβῶνα καὶ ἐνέχυρον τῆς μελλού σης καταστάσεως τοῖς ἀνθρώποις. Τοῦ μεγάλου Παύλου τὴν οὐρανόθεν κλήσιν, καὶ τὴν ἕως τρίτου οὐρανοῦ ἁρπαγὴν, καὶ πάλιν τὴν ἐν τῷ παραδείσῳ, τις κατοπτρισθείς, βοήσει πρὸς Θεὸν λέγων· Δόξα σοι τῷ διὰ πάντων καὶ πᾶσι χαριζομέ- νῳ δωρεὰς τοῖς ἀνθρώποις. Τοῦ χοροῦ τῶν προφητῶν, καὶ ἱερέων, καὶ δια καίων, ἔτι τε καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ εὐαγγελιστῶν τα συγγράμματά τις ἀναγνούς, τὰ μετὰ θαυμάτων καὶ προῤῥήσεων καὶ ἀληθινῶν ἐκβάσεων, εὑρήσει πρώτης καὶ δευτέρας μόνον καταστάσεως αὐτοὺς μεμνημένους, και μήτε πρὸ πρώτης, μήτε μετὰ τὴν β' ἑτέρων κατάλογον πεποιημένους. Δόξα τῷ διὰ πάντων λαλήσαντι καὶ προμηνύσαντι Θεῷ, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Τῆς δευτέρας καὶ ἐπιφανοῦς καὶ ἐνδόξου παρευ σίας τοῦ Δεσπότου ἡμῶν καὶ Σωτήρος Χριστοῦ τὴν μνήμην τις ενστερνισάμενος, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν μα καρία; ἀναστάσεως, καὶ μεταβολῆς τοῦ κόσμου τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον, καὶ τῆς ἀνεκλαλήτου χαρᾶς καὶ ἐλ- πίδος τῆς ἀποκειμένης τοῖς ἀνθρώποις κατὰ νοῦν εις τὸν λόγον λαβών· τὸν πάντων αἴτιον, τὸν κτίστην, καὶ ἀνακαινιστὴν τοῦ παντὸς πολλαχῶς ἀνυμνήσεις καὶ ὑπερθαυμάσεις· μᾶλλον δὲ οὐ δυνήσεται κατ' ἀξίαν προσειπεῖν τὸν παντὸς ἐπαίνου καὶ δόξης καὶ ὕμνων ἀνώτερον, τὸν ἁρμοδίως ἐξ ἄκρας ἀγαθότης τοῦ ἀπ' ἀρχῆς τὰς β' καταστάσεις κτίσαντα, καὶ παι δεύσαντα ἐν τῇ πρώτῃ καὶ διὰ μαθήσεως καὶ λόγου σωφρονίζοντα, καὶ ἄγοντα ἐν τῇ δευτέρα καταστάσει τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, δι' αὐτοῦ δὲ καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν. Δόξα σοι, δόξα σοι, δόξα σοι, τρισάγιο, κτιστά καὶ δημιουργὶ τῶν ἁπάντων, καὶ ἀνακαινιστὰ τοῦ παντὸς, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἐκ τούτων πάντων δείκνυται τὸ δόγμα τῶν Χρι στιανῶν κρεῖττον πάντων, καὶ ἀκόλουθον καὶ ἀρμό διον τῇ κατασκευῇ τοῦ κόσμου, καὶ ἀληθινώτερον ὑπάρχον. Ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ Θεὸς, οὐκ ἀκαίρως, ἀλλὰ χρησίμως, εἰς δύο χώρους τὸν ἕνα χώρον διείλεν, ἑτοιμάσας καὶ προκατασκευάσας, τοῦτον μὲν εἰς ταύτην τὴν κατάστασιν, τὸν δὲ ἄλλον εἰς τὴν μέλλου σαν ἔσεσθαι, καθάπερ οἱ ἀληθινοὶ, καὶ οὐκ ἐπίπλα στοι, Χριστιανοὶ ὁμολογοῦσιν. Έλληνες τοίνυν 4- διον τὸν κόσμον υποτιθέμενοι, καὶ τὴν ἀνάστασιν τῶν σωμάτων, καὶ τὴν εἰς οὐρανὸν αὐτῶν ἄνοδον ἀθετοῦντες, μωρίαν αὐτὸ ἡγούμενοι, τῶν μελλόντων τιμῶν καὶ τῆς ἀνέδου τῆς εἰς τὸν οὐρανὸν ἄρχο δίως κατὰ τὴν αὐτῶν ὑποθήκην στερίσκονται. Μου δαῖοι, τὸν Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας ἀναγινώσκον» τες, καὶ μὴ συνιέντες τὴν μεγάλην καὶ σοφὴν οἰκο νομίαν τοῦ Θεοῦ, τὴν διὰ τῶν προφητῶν δηλοῦσαν, ἔτιπερ δύο καταστάσεις ἐξ ἀρχῆς πεποίηκεν ὁ Θεὸς COSME INDICOPLEUST commonstravit et aperuit, quem preparavit a con- stitutione mundi. Si quis descensuni Spiritus sancti ad apostolus conspicetur, magnique Petri in medio omnium po- siti concionem perpendat, universorum lar- gitori Deo supplicans, ipsum laudibus extollet, qui talem arrham et pignus futuri status hominibus contulit. Magni Pauli cœlitus factam vocationem ejusque raptum ad tertium colum, ac rursus in paradisum, si quis contempletur, hæc ad Deum clamabit : Glo- ria tibi qui per omnia et in omnibus dona largiris hominibus. Si quis chori prophetarum, sacerdotum, justo - rum, insuperque apostolorum et evangelistarum scripta legerit, cum prodigiis, vaticiniis, et veris eventibus, is deprehendet cos primum et secundum statum duntaxat mentoravisse, neque ante primum neque post secundum, aliorum catalogum texuisse. Gloria Deo qui eorum omnium ministerio locutus est, et futura prænuntiavit, in sæcula. Amen. Si quis secundi, illustris et gloriosi adventus Domini et Salvatoris nostri Christi memoriam in imo pectore conservet, necnon beatæ a mortuis resurrectionis, mutationis mundi in melius, ineſſabilis gɔudii et spei hominibus repositæ ratio- nem mente concipiat, omnium causam, creatorem, restauratorem universi celebrabit, ac mirabilem prædicabit; imo potius non poterit pro dignitate compellate eum, qui omni laude, gloria et canticis superior est, qui ex summa bonitate a principio duos status creavit, ac in primo statu humanum genus institutis tradidit, et per disciplinam sermo- Remque temperanter agere docuit, ac ipsum, et per ¡ps:ım omnem quoque creaturam, ad secundum slatum deduxit. Gloria tibi, gloria tibi, gloria tibi, ter sapcle, creator, opifex omnium, et restaurator universi, in sacula saculorum. Amen. Christianorum His omnibus commonstratur, dogma omnium optimum, strueturæ mundi consen- taneum ac verissimum esse. Quia ab initio Deus, non intempestive, sed utiliter et apposite, unum locum in duo loca divisit : huncque paravit ac dis- posuit ad præsentem statum; alium vero, al futu- rum; ut veri et non ficti Christiani confitentur. Græci itaque, qui æternum esse mundum suppo- nunt, ac resurrectionem corporum, eorumque ia cœlum ascensum negant, stultitiamque reputant; honoribus hujusmnodi, ascensu jue iu cœlum, se- cundum hypothesin suam, jure privantur. Judæi qui Moysen et prophetas legunt, neque tamen magnam illam et sapientem Dei œconomiam inteiligunt, qua in prophetis declaratur, Deum ab initio duos status ad utilitatem hominum pa- ravisse ; neque principem item hujus secundi status receperunt; imo etiam in offendiculum B C D

ἐπὶ χρησίμες, τοῖς ἀνθρώποις, οὔτε τὸν ἀρχηγὸν αὐ- Α ΠΟΥ τῆς τῆς δευτέρας καταστάσεως ἐδέξαντο· ἀλλὰ καὶ σκάνδαλον αὐτοῖς ἐγένετο, οὔτε ἕως τοῦ νῦν ἄνοδον ἐν οὐρανῷ τῶν ἀνθρώπων πιστεύουσιν ἔσεσθαι· ἀλλ' αὐτοὶ δῆθεν τὸν ἐρχόμενον προσδοκῶσιν, ἂν καὶ Πλειμμένον καλοῦσιν, βασιλεύειν ἐπὶ γῆς αὐτῶν ἐλ- τίζουσιν, καὶ ὑποτάσσειν αὐτοῖς πάντα τὰ ἔθνη, ού ράγιά τινα μηδόλως φρονεῖν, ἀθετοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν βουλὴν, καὶ ἀκαίρως κατεσκευάσθαι νομίζοντες τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς οἰκητήριον· ὅπερ Μωϋσῆς οὐκ ἀκαίρως δείκνυσιν γεγονέναι λέγων τῇ β' ἡμέρᾳ, καὶ μεσάζειν τὸ στερέωμα καὶ γίνεσθαι β' χώρους · ἐχω πίπτουσι καὶ αὐτοὶ τούτου τοῦ κατοικητηρίου. Σαμα ρεῖται ὁμοίως τὰ αὐτὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀγνοοῦντες καὶ ἀπιστοῦντες, ἔτι δὲ καὶ περὶ ἀναστάσεως σωμάτων ἀμφιβάλλοντες, καὶ περὶ ἀθανασίας ψυχῆς καὶ αὐ- Β τοῦ ὁμοίως τοῦ οὐρανίου κατοικητηρίου εκδιώκουν. επι. Μανιχαίοι παραπλήσια τοῖς Ἕλλησι φρονοῦν τες, τόν τε οὐρανὸν καὶ αὐτοὶ σφαιροειδή νομίζοντες. καὶ τῶν σωμάτων ἀπώλειαν προσδοκώντες, μετά τοῦ πονηροῦ ἑαυτῶν θεοῦ, οὗ ἑαυτοῖς ἐχειροτόνησαν περὶ τὴν γῆν, κατακρίνονται, τῆς ἄνω πόλεως ἧς ἠθέτουν ἀπελαυνόμενοι. Ομοίως καὶ πᾶσα αἵρεσις ἡ μὲν ἀθετοῦσα τὴν τελείαν ἀνθρωπότητα τοῦ Χρι στοῦ, λέγω δὴ ψυχὴν λογικὴν ἔννουν, καὶ σῶμα, καὶ πάντα τὰ ἰδιώματα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος μὴ ὁμολογοῦσα, ἀλλ' ἐνδοιάζουσα· ἡ δὲ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ ἀθετοῦσα καὶ κολοιοῦσα, καὶ ἥττονα του Πατρός λέγουσα, ἢ καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίων, αὗται πᾶσαι τῶν οὐρανίων μονῶν ἀποτυγ- χάνουσιν. Μακάριοι γοῦν εἰσιν ὅσοι διὰ τῶν θείων Γραφών, Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης γνωρί- ζουσι τὸν τῶν ἁπάντων δημιουργὸν ἕνα θεὸν εἶναι ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, Πατρός λέγω καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἁγίαν Τριάδα, ὁμοούσιον, ἰσοδύ ναμόν τε καὶ ἰσοσθενῆ, καὶ ἰσοκλεᾶ, καὶ ἰσότιμον, καὶ συνάναρχον, καὶ τὴν μεγάλην καὶ συρὴν καὶ παντο- δύναμον οικονομίαν αὐτοῦ τοῦ πάντων αἰτίου· ὡς σοφῶς καὶ ἁρμοδίως ἔκτισε τὰς β' καταστάσεις ἐξ ἀρχῆς, ταύτην τε καὶ ἐκείνην· καὶ διὰ τῆς τελείας ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ τῆς ἡμῖν κατὰ πάντα ὁμοουσίου κατά το ψυχὴν καὶ σώμα χωρίς ἁμαρτίας, πολιτευσαμένης ἐν ἐσχάτοις τοῖς καιροίς, ἀναδείξαντα καὶ φανερώσαντα την μέλλουσαν κατάστασιν καὶ πέο στην παρασχόντα πάσιν, ἀναστήσας αὐτὴν ἐκ νε- χρῶν. Ὅσοι οὖν τέλειοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχούν σιν, εἰρήνη ἐπ' αὐτοὺς καὶ ἔλεος, καὶ ἐπὶ τὴν κρίσιν τοῦ Θεοῦ οὗτοι ἀκούσονται δικαίως ἐν τῇ μελλούση καταστάσει παρὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐξ οὐρανοῦ λέγον της · Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κίσμον. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Απας οὖν ὁ σκοπός τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ οὗτός ἐστι· δεῖ γὰρ ὡς ἐν ἀνακεφαλαιώσει συντομώτερον αὐτὸν ἐξειπεῖν· ηβουλήθη ὁ Θεὸς ἐξ ἀγαθότητος ἑτέρας μεταδοῦναι τοῦ εἶναι, δυνάμεώς τε καὶ λό- του καὶ γνώσεως· ἐπειδὴ δὲ οἱ ἐκ μετοχῆς τούτων TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VI. ipsis fuit : hactenusque asccusum hon- num in cœlum aliquando fore credunt, sed venturuin quempiam exspectant, quem Unctum vocant, qui in terra ipsorum regnaturus sit, spe- rantque illum gentes omnes sibi subjecturum esse, nulloque colestium sensu affectum fore putant, Dei consilíum negantes : rati quoque domicilium illud in coelis paratum, inopportune supponi : quod tamen Moyses non inopportune dicit secunda die factum, ac firmamentum intermedium positum, sicque duo loca confecta esse; ideoque ipsi ab hoc domicilio excidunt. Samaritani pariter, cadem qua Judæi ignorantia ducti, non credentes, ac de resurrectione corporum deque immortalitate ani- mæ dubitantes; similiter et ipsi ex cœlesti domi- cilio pelluntur. Manichæi Græcis paria sentientes, aestimantesque sphaericum coelum esse, corporumque extreniam corruptionem exspectantes, cum malo deo suo, quem sibi circa terram constituerunt, condemnantur, a calesti civitate, quam abnegarunt, ejecti. Similiterque oronis hæresis, quæ perfectan esse Christi humanitatem negat, videlicet quæ animam rationalem mente praditam, corpus, et omnes tum corporis tum animæ proprietates non confitetur, sed dubitat; sive etiam quæ deita- tem Christi negat, et minuit, ac minorem Patre ipsum vel Spiritum sanctum dicit ; uæ, inquam, omnes hæreses, a cœlestibus mansionibus excidunt. Brati crgo sunt quotquot per divinas Scripturas, cum Veteris tum Nori Testamenti. universorum opificem unum esse Deum agnoseunt in tribus hy- postasibus, Patris, inquam, et Filii et Spiritus san- eti : sanctam Trinitatein consubstantialem, paris po- tentiæ, fortitudinis, gloriæ, honoris ac sine prin- cipio : itemque sapientem et omnipotentem œco- nomiam ejus, qui omnium causa est ; quod sapien- ter congruenterque duos illos status ab initio crea- verit, hunc scilicet et illum : ac per Christi per- fectam bumanitatem per omnia nobis, tam secun- dum animam, quam secundum corpus, similem, excepto peccato, quæ in novissimis temporibus cum hominibus conversata est, futurum illuın sta- tum declaravit et ostendit, atque omnibus hujusce rei fidem fecit, cum ipsam a mortuis suscitavit. D Quotquot ergo perfecti hac regula insistunt, pas illis et misericordia, et in judicio Dei futuro jure audient a Domino Christo ex cœlo loquente: Fe- nite, benedicti Patris mei, hæreditate accipite para. tum vobis regnam a constitutione mundi 27. Ipsì gloria in sæcula sæculorumi. Amen. Matth. xxv, 31. C Universus itaque Der @conomize scopus hic est: nam operæ pretium fuerit, illum breviter re- petere. Deus ex bonitate sua voluit essemtiam, vir- tutem, rationem et cognitionem aliis communicare : quia vero ii qui his participant, non possunt in

ἐπὶ χρησίμες, τοῖς ἀνθρώποις, οὔτε τὸν ἀρχηγὸν αὐ- Α ΠΟΥ τῆς τῆς δευτέρας καταστάσεως ἐδέξαντο· ἀλλὰ καὶ σκάνδαλον αὐτοῖς ἐγένετο, οὔτε ἕως τοῦ νῦν ἄνοδον ἐν οὐρανῷ τῶν ἀνθρώπων πιστεύουσιν ἔσεσθαι· ἀλλ' αὐτοὶ δῆθεν τὸν ἐρχόμενον προσδοκῶσιν, ἂν καὶ Πλειμμένον καλοῦσιν, βασιλεύειν ἐπὶ γῆς αὐτῶν ἐλ- τίζουσιν, καὶ ὑποτάσσειν αὐτοῖς πάντα τὰ ἔθνη, ού ράγιά τινα μηδόλως φρονεῖν, ἀθετοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν βουλὴν, καὶ ἀκαίρως κατεσκευάσθαι νομίζοντες τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς οἰκητήριον· ὅπερ Μωϋσῆς οὐκ ἀκαίρως δείκνυσιν γεγονέναι λέγων τῇ β' ἡμέρᾳ, καὶ μεσάζειν τὸ στερέωμα καὶ γίνεσθαι β' χώρους · ἐχω πίπτουσι καὶ αὐτοὶ τούτου τοῦ κατοικητηρίου. Σαμα ρεῖται ὁμοίως τὰ αὐτὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀγνοοῦντες καὶ ἀπιστοῦντες, ἔτι δὲ καὶ περὶ ἀναστάσεως σωμάτων ἀμφιβάλλοντες, καὶ περὶ ἀθανασίας ψυχῆς καὶ αὐ- Β τοῦ ὁμοίως τοῦ οὐρανίου κατοικητηρίου εκδιώκουν. επι. Μανιχαίοι παραπλήσια τοῖς Ἕλλησι φρονοῦν τες, τόν τε οὐρανὸν καὶ αὐτοὶ σφαιροειδή νομίζοντες. καὶ τῶν σωμάτων ἀπώλειαν προσδοκώντες, μετά τοῦ πονηροῦ ἑαυτῶν θεοῦ, οὗ ἑαυτοῖς ἐχειροτόνησαν περὶ τὴν γῆν, κατακρίνονται, τῆς ἄνω πόλεως ἧς ἠθέτουν ἀπελαυνόμενοι. Ομοίως καὶ πᾶσα αἵρεσις ἡ μὲν ἀθετοῦσα τὴν τελείαν ἀνθρωπότητα τοῦ Χρι στοῦ, λέγω δὴ ψυχὴν λογικὴν ἔννουν, καὶ σῶμα, καὶ πάντα τὰ ἰδιώματα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος μὴ ὁμολογοῦσα, ἀλλ' ἐνδοιάζουσα· ἡ δὲ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ ἀθετοῦσα καὶ κολοιοῦσα, καὶ ἥττονα του Πατρός λέγουσα, ἢ καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίων, αὗται πᾶσαι τῶν οὐρανίων μονῶν ἀποτυγ- χάνουσιν. Μακάριοι γοῦν εἰσιν ὅσοι διὰ τῶν θείων Γραφών, Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης γνωρί- ζουσι τὸν τῶν ἁπάντων δημιουργὸν ἕνα θεὸν εἶναι ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, Πατρός λέγω καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἁγίαν Τριάδα, ὁμοούσιον, ἰσοδύ ναμόν τε καὶ ἰσοσθενῆ, καὶ ἰσοκλεᾶ, καὶ ἰσότιμον, καὶ συνάναρχον, καὶ τὴν μεγάλην καὶ συρὴν καὶ παντο- δύναμον οικονομίαν αὐτοῦ τοῦ πάντων αἰτίου· ὡς σοφῶς καὶ ἁρμοδίως ἔκτισε τὰς β' καταστάσεις ἐξ ἀρχῆς, ταύτην τε καὶ ἐκείνην· καὶ διὰ τῆς τελείας ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ τῆς ἡμῖν κατὰ πάντα ὁμοουσίου κατά το ψυχὴν καὶ σώμα χωρίς ἁμαρτίας, πολιτευσαμένης ἐν ἐσχάτοις τοῖς καιροίς, ἀναδείξαντα καὶ φανερώσαντα την μέλλουσαν κατάστασιν καὶ πέο στην παρασχόντα πάσιν, ἀναστήσας αὐτὴν ἐκ νε- χρῶν. Ὅσοι οὖν τέλειοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχούν σιν, εἰρήνη ἐπ' αὐτοὺς καὶ ἔλεος, καὶ ἐπὶ τὴν κρίσιν τοῦ Θεοῦ οὗτοι ἀκούσονται δικαίως ἐν τῇ μελλούση καταστάσει παρὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐξ οὐρανοῦ λέγον της · Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κίσμον. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Απας οὖν ὁ σκοπός τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ οὗτός ἐστι· δεῖ γὰρ ὡς ἐν ἀνακεφαλαιώσει συντομώτερον αὐτὸν ἐξειπεῖν· ηβουλήθη ὁ Θεὸς ἐξ ἀγαθότητος ἑτέρας μεταδοῦναι τοῦ εἶναι, δυνάμεώς τε καὶ λό- του καὶ γνώσεως· ἐπειδὴ δὲ οἱ ἐκ μετοχῆς τούτων TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VI. ipsis fuit : hactenusque asccusum hon- num in cœlum aliquando fore credunt, sed venturuin quempiam exspectant, quem Unctum vocant, qui in terra ipsorum regnaturus sit, spe- rantque illum gentes omnes sibi subjecturum esse, nulloque colestium sensu affectum fore putant, Dei consilíum negantes : rati quoque domicilium illud in coelis paratum, inopportune supponi : quod tamen Moyses non inopportune dicit secunda die factum, ac firmamentum intermedium positum, sicque duo loca confecta esse; ideoque ipsi ab hoc domicilio excidunt. Samaritani pariter, cadem qua Judæi ignorantia ducti, non credentes, ac de resurrectione corporum deque immortalitate ani- mæ dubitantes; similiter et ipsi ex cœlesti domi- cilio pelluntur. Manichæi Græcis paria sentientes, aestimantesque sphaericum coelum esse, corporumque extreniam corruptionem exspectantes, cum malo deo suo, quem sibi circa terram constituerunt, condemnantur, a calesti civitate, quam abnegarunt, ejecti. Similiterque oronis hæresis, quæ perfectan esse Christi humanitatem negat, videlicet quæ animam rationalem mente praditam, corpus, et omnes tum corporis tum animæ proprietates non confitetur, sed dubitat; sive etiam quæ deita- tem Christi negat, et minuit, ac minorem Patre ipsum vel Spiritum sanctum dicit ; uæ, inquam, omnes hæreses, a cœlestibus mansionibus excidunt. Brati crgo sunt quotquot per divinas Scripturas, cum Veteris tum Nori Testamenti. universorum opificem unum esse Deum agnoseunt in tribus hy- postasibus, Patris, inquam, et Filii et Spiritus san- eti : sanctam Trinitatein consubstantialem, paris po- tentiæ, fortitudinis, gloriæ, honoris ac sine prin- cipio : itemque sapientem et omnipotentem œco- nomiam ejus, qui omnium causa est ; quod sapien- ter congruenterque duos illos status ab initio crea- verit, hunc scilicet et illum : ac per Christi per- fectam bumanitatem per omnia nobis, tam secun- dum animam, quam secundum corpus, similem, excepto peccato, quæ in novissimis temporibus cum hominibus conversata est, futurum illuın sta- tum declaravit et ostendit, atque omnibus hujusce rei fidem fecit, cum ipsam a mortuis suscitavit. D Quotquot ergo perfecti hac regula insistunt, pas illis et misericordia, et in judicio Dei futuro jure audient a Domino Christo ex cœlo loquente: Fe- nite, benedicti Patris mei, hæreditate accipite para. tum vobis regnam a constitutione mundi 27. Ipsì gloria in sæcula sæculorumi. Amen. Matth. xxv, 31. C Universus itaque Der @conomize scopus hic est: nam operæ pretium fuerit, illum breviter re- petere. Deus ex bonitate sua voluit essemtiam, vir- tutem, rationem et cognitionem aliis communicare : quia vero ii qui his participant, non possunt in

ἐπὶ χρησίμες, τοῖς ἀνθρώποις, οὔτε τὸν ἀρχηγὸν αὐ- Α ΠΟΥ τῆς τῆς δευτέρας καταστάσεως ἐδέξαντο· ἀλλὰ καὶ σκάνδαλον αὐτοῖς ἐγένετο, οὔτε ἕως τοῦ νῦν ἄνοδον ἐν οὐρανῷ τῶν ἀνθρώπων πιστεύουσιν ἔσεσθαι· ἀλλ' αὐτοὶ δῆθεν τὸν ἐρχόμενον προσδοκῶσιν, ἂν καὶ Πλειμμένον καλοῦσιν, βασιλεύειν ἐπὶ γῆς αὐτῶν ἐλ- τίζουσιν, καὶ ὑποτάσσειν αὐτοῖς πάντα τὰ ἔθνη, ού ράγιά τινα μηδόλως φρονεῖν, ἀθετοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν βουλὴν, καὶ ἀκαίρως κατεσκευάσθαι νομίζοντες τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς οἰκητήριον· ὅπερ Μωϋσῆς οὐκ ἀκαίρως δείκνυσιν γεγονέναι λέγων τῇ β' ἡμέρᾳ, καὶ μεσάζειν τὸ στερέωμα καὶ γίνεσθαι β' χώρους · ἐχω πίπτουσι καὶ αὐτοὶ τούτου τοῦ κατοικητηρίου. Σαμα ρεῖται ὁμοίως τὰ αὐτὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀγνοοῦντες καὶ ἀπιστοῦντες, ἔτι δὲ καὶ περὶ ἀναστάσεως σωμάτων ἀμφιβάλλοντες, καὶ περὶ ἀθανασίας ψυχῆς καὶ αὐ- Β τοῦ ὁμοίως τοῦ οὐρανίου κατοικητηρίου εκδιώκουν. επι. Μανιχαίοι παραπλήσια τοῖς Ἕλλησι φρονοῦν τες, τόν τε οὐρανὸν καὶ αὐτοὶ σφαιροειδή νομίζοντες. καὶ τῶν σωμάτων ἀπώλειαν προσδοκώντες, μετά τοῦ πονηροῦ ἑαυτῶν θεοῦ, οὗ ἑαυτοῖς ἐχειροτόνησαν περὶ τὴν γῆν, κατακρίνονται, τῆς ἄνω πόλεως ἧς ἠθέτουν ἀπελαυνόμενοι. Ομοίως καὶ πᾶσα αἵρεσις ἡ μὲν ἀθετοῦσα τὴν τελείαν ἀνθρωπότητα τοῦ Χρι στοῦ, λέγω δὴ ψυχὴν λογικὴν ἔννουν, καὶ σῶμα, καὶ πάντα τὰ ἰδιώματα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος μὴ ὁμολογοῦσα, ἀλλ' ἐνδοιάζουσα· ἡ δὲ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ ἀθετοῦσα καὶ κολοιοῦσα, καὶ ἥττονα του Πατρός λέγουσα, ἢ καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίων, αὗται πᾶσαι τῶν οὐρανίων μονῶν ἀποτυγ- χάνουσιν. Μακάριοι γοῦν εἰσιν ὅσοι διὰ τῶν θείων Γραφών, Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης γνωρί- ζουσι τὸν τῶν ἁπάντων δημιουργὸν ἕνα θεὸν εἶναι ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, Πατρός λέγω καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἁγίαν Τριάδα, ὁμοούσιον, ἰσοδύ ναμόν τε καὶ ἰσοσθενῆ, καὶ ἰσοκλεᾶ, καὶ ἰσότιμον, καὶ συνάναρχον, καὶ τὴν μεγάλην καὶ συρὴν καὶ παντο- δύναμον οικονομίαν αὐτοῦ τοῦ πάντων αἰτίου· ὡς σοφῶς καὶ ἁρμοδίως ἔκτισε τὰς β' καταστάσεις ἐξ ἀρχῆς, ταύτην τε καὶ ἐκείνην· καὶ διὰ τῆς τελείας ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ τῆς ἡμῖν κατὰ πάντα ὁμοουσίου κατά το ψυχὴν καὶ σώμα χωρίς ἁμαρτίας, πολιτευσαμένης ἐν ἐσχάτοις τοῖς καιροίς, ἀναδείξαντα καὶ φανερώσαντα την μέλλουσαν κατάστασιν καὶ πέο στην παρασχόντα πάσιν, ἀναστήσας αὐτὴν ἐκ νε- χρῶν. Ὅσοι οὖν τέλειοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχούν σιν, εἰρήνη ἐπ' αὐτοὺς καὶ ἔλεος, καὶ ἐπὶ τὴν κρίσιν τοῦ Θεοῦ οὗτοι ἀκούσονται δικαίως ἐν τῇ μελλούση καταστάσει παρὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐξ οὐρανοῦ λέγον της · Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κίσμον. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Απας οὖν ὁ σκοπός τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ οὗτός ἐστι· δεῖ γὰρ ὡς ἐν ἀνακεφαλαιώσει συντομώτερον αὐτὸν ἐξειπεῖν· ηβουλήθη ὁ Θεὸς ἐξ ἀγαθότητος ἑτέρας μεταδοῦναι τοῦ εἶναι, δυνάμεώς τε καὶ λό- του καὶ γνώσεως· ἐπειδὴ δὲ οἱ ἐκ μετοχῆς τούτων TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VI. ipsis fuit : hactenusque asccusum hon- num in cœlum aliquando fore credunt, sed venturuin quempiam exspectant, quem Unctum vocant, qui in terra ipsorum regnaturus sit, spe- rantque illum gentes omnes sibi subjecturum esse, nulloque colestium sensu affectum fore putant, Dei consilíum negantes : rati quoque domicilium illud in coelis paratum, inopportune supponi : quod tamen Moyses non inopportune dicit secunda die factum, ac firmamentum intermedium positum, sicque duo loca confecta esse; ideoque ipsi ab hoc domicilio excidunt. Samaritani pariter, cadem qua Judæi ignorantia ducti, non credentes, ac de resurrectione corporum deque immortalitate ani- mæ dubitantes; similiter et ipsi ex cœlesti domi- cilio pelluntur. Manichæi Græcis paria sentientes, aestimantesque sphaericum coelum esse, corporumque extreniam corruptionem exspectantes, cum malo deo suo, quem sibi circa terram constituerunt, condemnantur, a calesti civitate, quam abnegarunt, ejecti. Similiterque oronis hæresis, quæ perfectan esse Christi humanitatem negat, videlicet quæ animam rationalem mente praditam, corpus, et omnes tum corporis tum animæ proprietates non confitetur, sed dubitat; sive etiam quæ deita- tem Christi negat, et minuit, ac minorem Patre ipsum vel Spiritum sanctum dicit ; uæ, inquam, omnes hæreses, a cœlestibus mansionibus excidunt. Brati crgo sunt quotquot per divinas Scripturas, cum Veteris tum Nori Testamenti. universorum opificem unum esse Deum agnoseunt in tribus hy- postasibus, Patris, inquam, et Filii et Spiritus san- eti : sanctam Trinitatein consubstantialem, paris po- tentiæ, fortitudinis, gloriæ, honoris ac sine prin- cipio : itemque sapientem et omnipotentem œco- nomiam ejus, qui omnium causa est ; quod sapien- ter congruenterque duos illos status ab initio crea- verit, hunc scilicet et illum : ac per Christi per- fectam bumanitatem per omnia nobis, tam secun- dum animam, quam secundum corpus, similem, excepto peccato, quæ in novissimis temporibus cum hominibus conversata est, futurum illuın sta- tum declaravit et ostendit, atque omnibus hujusce rei fidem fecit, cum ipsam a mortuis suscitavit. D Quotquot ergo perfecti hac regula insistunt, pas illis et misericordia, et in judicio Dei futuro jure audient a Domino Christo ex cœlo loquente: Fe- nite, benedicti Patris mei, hæreditate accipite para. tum vobis regnam a constitutione mundi 27. Ipsì gloria in sæcula sæculorumi. Amen. Matth. xxv, 31. C Universus itaque Der @conomize scopus hic est: nam operæ pretium fuerit, illum breviter re- petere. Deus ex bonitate sua voluit essemtiam, vir- tutem, rationem et cognitionem aliis communicare : quia vero ii qui his participant, non possunt in

ἐπὶ χρησίμες, τοῖς ἀνθρώποις, οὔτε τὸν ἀρχηγὸν αὐ- Α ΠΟΥ τῆς τῆς δευτέρας καταστάσεως ἐδέξαντο· ἀλλὰ καὶ σκάνδαλον αὐτοῖς ἐγένετο, οὔτε ἕως τοῦ νῦν ἄνοδον ἐν οὐρανῷ τῶν ἀνθρώπων πιστεύουσιν ἔσεσθαι· ἀλλ' αὐτοὶ δῆθεν τὸν ἐρχόμενον προσδοκῶσιν, ἂν καὶ Πλειμμένον καλοῦσιν, βασιλεύειν ἐπὶ γῆς αὐτῶν ἐλ- τίζουσιν, καὶ ὑποτάσσειν αὐτοῖς πάντα τὰ ἔθνη, ού ράγιά τινα μηδόλως φρονεῖν, ἀθετοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν βουλὴν, καὶ ἀκαίρως κατεσκευάσθαι νομίζοντες τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς οἰκητήριον· ὅπερ Μωϋσῆς οὐκ ἀκαίρως δείκνυσιν γεγονέναι λέγων τῇ β' ἡμέρᾳ, καὶ μεσάζειν τὸ στερέωμα καὶ γίνεσθαι β' χώρους · ἐχω πίπτουσι καὶ αὐτοὶ τούτου τοῦ κατοικητηρίου. Σαμα ρεῖται ὁμοίως τὰ αὐτὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἀγνοοῦντες καὶ ἀπιστοῦντες, ἔτι δὲ καὶ περὶ ἀναστάσεως σωμάτων ἀμφιβάλλοντες, καὶ περὶ ἀθανασίας ψυχῆς καὶ αὐ- Β τοῦ ὁμοίως τοῦ οὐρανίου κατοικητηρίου εκδιώκουν. επι. Μανιχαίοι παραπλήσια τοῖς Ἕλλησι φρονοῦν τες, τόν τε οὐρανὸν καὶ αὐτοὶ σφαιροειδή νομίζοντες. καὶ τῶν σωμάτων ἀπώλειαν προσδοκώντες, μετά τοῦ πονηροῦ ἑαυτῶν θεοῦ, οὗ ἑαυτοῖς ἐχειροτόνησαν περὶ τὴν γῆν, κατακρίνονται, τῆς ἄνω πόλεως ἧς ἠθέτουν ἀπελαυνόμενοι. Ομοίως καὶ πᾶσα αἵρεσις ἡ μὲν ἀθετοῦσα τὴν τελείαν ἀνθρωπότητα τοῦ Χρι στοῦ, λέγω δὴ ψυχὴν λογικὴν ἔννουν, καὶ σῶμα, καὶ πάντα τὰ ἰδιώματα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος μὴ ὁμολογοῦσα, ἀλλ' ἐνδοιάζουσα· ἡ δὲ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ ἀθετοῦσα καὶ κολοιοῦσα, καὶ ἥττονα του Πατρός λέγουσα, ἢ καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίων, αὗται πᾶσαι τῶν οὐρανίων μονῶν ἀποτυγ- χάνουσιν. Μακάριοι γοῦν εἰσιν ὅσοι διὰ τῶν θείων Γραφών, Παλαιάς τε καὶ Καινῆς Διαθήκης γνωρί- ζουσι τὸν τῶν ἁπάντων δημιουργὸν ἕνα θεὸν εἶναι ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι, Πατρός λέγω καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἁγίαν Τριάδα, ὁμοούσιον, ἰσοδύ ναμόν τε καὶ ἰσοσθενῆ, καὶ ἰσοκλεᾶ, καὶ ἰσότιμον, καὶ συνάναρχον, καὶ τὴν μεγάλην καὶ συρὴν καὶ παντο- δύναμον οικονομίαν αὐτοῦ τοῦ πάντων αἰτίου· ὡς σοφῶς καὶ ἁρμοδίως ἔκτισε τὰς β' καταστάσεις ἐξ ἀρχῆς, ταύτην τε καὶ ἐκείνην· καὶ διὰ τῆς τελείας ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ τῆς ἡμῖν κατὰ πάντα ὁμοουσίου κατά το ψυχὴν καὶ σώμα χωρίς ἁμαρτίας, πολιτευσαμένης ἐν ἐσχάτοις τοῖς καιροίς, ἀναδείξαντα καὶ φανερώσαντα την μέλλουσαν κατάστασιν καὶ πέο στην παρασχόντα πάσιν, ἀναστήσας αὐτὴν ἐκ νε- χρῶν. Ὅσοι οὖν τέλειοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχούν σιν, εἰρήνη ἐπ' αὐτοὺς καὶ ἔλεος, καὶ ἐπὶ τὴν κρίσιν τοῦ Θεοῦ οὗτοι ἀκούσονται δικαίως ἐν τῇ μελλούση καταστάσει παρὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ἐξ οὐρανοῦ λέγον της · Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κίσμον. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Απας οὖν ὁ σκοπός τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ οὗτός ἐστι· δεῖ γὰρ ὡς ἐν ἀνακεφαλαιώσει συντομώτερον αὐτὸν ἐξειπεῖν· ηβουλήθη ὁ Θεὸς ἐξ ἀγαθότητος ἑτέρας μεταδοῦναι τοῦ εἶναι, δυνάμεώς τε καὶ λό- του καὶ γνώσεως· ἐπειδὴ δὲ οἱ ἐκ μετοχῆς τούτων TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VI. ipsis fuit : hactenusque asccusum hon- num in cœlum aliquando fore credunt, sed venturuin quempiam exspectant, quem Unctum vocant, qui in terra ipsorum regnaturus sit, spe- rantque illum gentes omnes sibi subjecturum esse, nulloque colestium sensu affectum fore putant, Dei consilíum negantes : rati quoque domicilium illud in coelis paratum, inopportune supponi : quod tamen Moyses non inopportune dicit secunda die factum, ac firmamentum intermedium positum, sicque duo loca confecta esse; ideoque ipsi ab hoc domicilio excidunt. Samaritani pariter, cadem qua Judæi ignorantia ducti, non credentes, ac de resurrectione corporum deque immortalitate ani- mæ dubitantes; similiter et ipsi ex cœlesti domi- cilio pelluntur. Manichæi Græcis paria sentientes, aestimantesque sphaericum coelum esse, corporumque extreniam corruptionem exspectantes, cum malo deo suo, quem sibi circa terram constituerunt, condemnantur, a calesti civitate, quam abnegarunt, ejecti. Similiterque oronis hæresis, quæ perfectan esse Christi humanitatem negat, videlicet quæ animam rationalem mente praditam, corpus, et omnes tum corporis tum animæ proprietates non confitetur, sed dubitat; sive etiam quæ deita- tem Christi negat, et minuit, ac minorem Patre ipsum vel Spiritum sanctum dicit ; uæ, inquam, omnes hæreses, a cœlestibus mansionibus excidunt. Brati crgo sunt quotquot per divinas Scripturas, cum Veteris tum Nori Testamenti. universorum opificem unum esse Deum agnoseunt in tribus hy- postasibus, Patris, inquam, et Filii et Spiritus san- eti : sanctam Trinitatein consubstantialem, paris po- tentiæ, fortitudinis, gloriæ, honoris ac sine prin- cipio : itemque sapientem et omnipotentem œco- nomiam ejus, qui omnium causa est ; quod sapien- ter congruenterque duos illos status ab initio crea- verit, hunc scilicet et illum : ac per Christi per- fectam bumanitatem per omnia nobis, tam secun- dum animam, quam secundum corpus, similem, excepto peccato, quæ in novissimis temporibus cum hominibus conversata est, futurum illuın sta- tum declaravit et ostendit, atque omnibus hujusce rei fidem fecit, cum ipsam a mortuis suscitavit. D Quotquot ergo perfecti hac regula insistunt, pas illis et misericordia, et in judicio Dei futuro jure audient a Domino Christo ex cœlo loquente: Fe- nite, benedicti Patris mei, hæreditate accipite para. tum vobis regnam a constitutione mundi 27. Ipsì gloria in sæcula sæculorumi. Amen. Matth. xxv, 31. C Universus itaque Der @conomize scopus hic est: nam operæ pretium fuerit, illum breviter re- petere. Deus ex bonitate sua voluit essemtiam, vir- tutem, rationem et cognitionem aliis communicare : quia vero ii qui his participant, non possunt in

Α τυγχάνοντες, ἀδυνάτως ἔχουσιν ὑφ' ἓν γνῶναι καὶ ἔχειν πάντα· ἐπείπερ τοῦτο μόνον ἴδιον Θεοῦ, τὸ δίχα μαθήσεως καὶ πείρας ταῦτα πάντα εἰδέναι, αυτόχρημα ὢν καὶ δύναμις καὶ λόγος καὶ γνῶσις · γενητῶν δὲ τὸ ἐκ τοῦ πεποιηκότος μετέχειν τούτων ἁπάντων, πεποίηκεν ἅμα τὰς Β' ταύτας καταστά σεις, τὴν πρώτην μὲν θνητὴν καὶ τρεπτήν, πείρας ἕνεκα καὶ παιδεύσεως τῶν λογικῶν, ἵνα τῇ ποικιλία τοῦ παντὸς καὶ τῇ παραθέσει τῶν ἐναντίων γυμνα- ζόμενοι, πειραθώμεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν· τὴν δὲ δευτέραν, ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον ἀπόλαυσιν τῆς χά ριτος αὐτοῦ, πρὸς τὸ διακριτικῇ ἕξει τῶν πρώτων τὴν μετουσίαν δέξασθαι ἡμᾶς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Οὐδεμία τοίνυν θρησκεία, οὐκ Ἰουδαίος, οὐ Σαμα- ρείτης, οὐχ Ελλην, οὐ Μανιχαίος, πιστεύει ή ελπί ζει ἀνάστασιν ἀνθρώπων, καὶ ἄνοδον αὐτῶν γίνεσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ· ἀλλ᾽ αἱ μὲν αὐτῶν ὅσαι τὸν οὐρανὸν δοξάζουσι σφαίραν, τουτέστιν Ελληνες καὶ Μανι χαῖοι, ἀρμοδίως ἑαυτοῖς καὶ τὴν ἀπιστίαν κέκτην ται. Ποῦ γὰρ ἔχουσι δοῦναι ἐν τῇ σφαίρα τόπον τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν; Δικαίως οὖν ἀμφότεροι τὴν ἀνάστασιν τῶν σωμάτων ἀθετοῦσι, καὶ μόνον ή τὰς ψυχὰς δοξάζεσθαι λέγουσιν, ἢ κολάζεσθαι μετά τὴν ἐνθένδε ζωήν· ἡ σὺν τῇ σφαίρᾳ περιπαλεύειν τὰς ψυχὰς καὶ ὁρᾷν πάντα, ὥς τινες αὐτῶν λέγουσιν, εἰς τὸν τάρταρον αὐτὰς καταδικάζεσθαι. Τινὲς δὲ καὶ μετενσωμάτωσιν ἀεὶ λέγουσι γίνεσθαι· ἕτεροι δὲ καὶ αὐ τὸ τὸ ἀθάνατον τῆς ψυχῆς ἀθετοῦσι, καὶ οὔτε μίαν ἐλπί- δα σώματος ἅπαντες κέκτηνται μετὰ τὴν ἐνταῦθα ζωήν. Δὲ δὲ μὴ δοξάζουσαι σφαίραν, τουτέστιν Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται· ἀκαίρως δὲ γεγονέναι νομίζοντες τὸ στε ρέωμα τὸ μεσάσαν τὸν ἕνα χώρον, καὶ ποιῆσαν τους δύο χώρους, ἀκολούθως καὶ αὐτοὶ ἀπιστία κεκράτηνται· τῶν μὲν Σαμαρειτῶν μήτε ἀνάστασιν, μήτε ἄνοδον ἐν τῷ οὐρανῷ ὁμολογούντων, μήτε δὲ τὴν ψυχὴν ἀθάνατον λεγόντων· ἀλλ᾽ ἀεὶ γίνεσθαι ἡμᾶς νομιζόντων· τῶν δὲ Ἰουδαίων ὁμολογούντων μὲν ἀνάστασιν ἀνθρώπων, καὶ ἐπὶ γῆς δὲ πολιτεύεσθαι λεγόντων καὶ ἐσθίειν, τίνειν ἡμᾶς, καὶ γαμεῖν καὶ γαμίζεσθαι, καθὰ καὶ ἐν Εὐαγγελίοις οἱ Σαδδουκαίοι ηπόρουν τῷ Κυρίῳ λέγοντες· Ἐν τῇ ἀναστάσει τίνος τῶν ἑπτὰ ἔσται γυνή ; οὓς συντομώτατα ὁ Κύριος πλανωμέν νους ἤλεγξε, καὶ μὴ ἐπισταμένους τὴν θείαν Γρα- φήν, ἐν ᾗ ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ, λέγων· Ἓν γὰρ τῇ ἀναστάσει, ούτε γαμούσιν, οὔτε ἐκγαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ οὐρανῷ. Ελέγο χονται τοίνυν καὶ αὐτοὶ ἔκ τε τῶν γραφομένων, ἔκ τε τοῦ σχήματος, στοῦ ἡτοιμασμένου ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, ο ὡς οὐκ ἀκαίρως ἐγένετο ἡ ἀνώτερος χώρος" ἀλλ᾽ ἔστι τις δευτέρα κατάστασις οὐράνιος ήτοιμα σμένη ἀπὸ καταβολής κόσμου. Ομοίως δὲ καὶ πᾶσα αἴρεσις ἐν τοῖς Χριστιανοῖς· αἱ μὲν ἐν τοῖς Ἕλλη σιν, ήγουν Μανιχαίοις, σφαίραν τὸν οὐρανὸν δοξά ζουσαι, ἢ προδιωτὴν ἀσπαζόμεναι, ἢ ἀθετοῦσαι ἐν Χριστῷ τι τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἢ σῶμα, ή ψυ χὴν, ἢ νοῦν, πολὺ πλανῶνται καὶ αὗται μὴ εἰδυίαι COSME INDICOPLEUSTE unum collecta omnia nosse et habere (uam id Deo soli proprium est, sine disciplina et experientia omnia cognoscere: quod ille per se sit, virtus, ra- to et cognitio ; coutra vero res factae ex condi- toris sui participatione hæc omnia obtineant); fe- cit ille duos bosce status; primum, mortalem et mutabilem, ad experimentum et institutionem ra- tionabilium, ut universi varietate, et contrariorum conjunctione exercitati, dulcia et amara experi- remur; secundum vero statum, immortaleni, et immutabilem, ad fruendum gratia ipsius ; ut discer- nendi vi instructi priorum participationem ample- clamur. Ipsi gloria in sæcula seculorum. Amen. B Nulla igitur secta, non Judzus, non Samarita- nus, non Græcus, nou Manichæus credit aut spe- rat resurrectionem hominum, aut ascensum eorum in coelum ; sed ex iis quotquot caelum esse sphærem æstimant, id est, Græci et Manichæi, opinioni suæ consentaneam incredulitatem obtinent. In qua enim sphæræ suæ parte possunt regni cœlorum lo- cum assignare? Jure igitur illi resurrectionem cor- porum negant, solasque animas aiunt, aut gloria aut supplicio allici post vitam praesentem ; vel ani- mas una cum sphæra circumvolvi, omniaque vi- dere, ut quidam eorum dictitant, vel ad tartarum damnari. Quidam autem animarum in alia corpora translationem perpetuo fieri affirmant; alii vero animæ immortalitatem prorsus negant, iique omnes nullam de corpore post hanc vitam spem habent. Quæ vero sectæ, sphæram esse non credunt, sci- licet Judri et Samaritani, atque Armamentum, quod in medio interpositum, et locum unam in duo dividit, intempestive factum dicunt, consequen- ter et ipsi incredulitate detinentur : Samaritanis neque resurrectionem, neque ascensum in cœlum confitentibus, neque immortalem animam esse di- centibus, sed perpetuam generis nostri succes– sionem aflirmantibus ; Judæis vero resurrectionem quidem hominum fatentibus, sed eos semper in terra versaturos, comesturos, bibituros ; matrimo- nia inituros esse docentibus: quemadmodum et Sadducæi in Evangeliis Domino quæstiouem pro- ponebant his verbis, In resurrectione cujus se- plem illorum erit mulier s? quos errare Dominus D brevissime, ac Scripturam divinam, in qua virtus Dei continetur, ignorare comprobavit dicens: In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur : sed erunt sicut angeli Dei in calo s. Illi ergo tum ex scriptis, tum ex figura ‹ præparati a con- stitutione mundi › argmuntur, superiorem illum lo- cum non intempestive factum esse, sed essc quemdam secundum statum cœlestem paratum a constitutione mundi. Similiter autem omnis hæ- resis apud Christianos: nam aliæ apud Græcos, nempe Manichæi, column esse spliæram putant; aliæ vitam huic præeuntem amplectuntur; aliæ in Matth. xx11,28. so ibid. 30. f

Α τυγχάνοντες, ἀδυνάτως ἔχουσιν ὑφ' ἓν γνῶναι καὶ ἔχειν πάντα· ἐπείπερ τοῦτο μόνον ἴδιον Θεοῦ, τὸ δίχα μαθήσεως καὶ πείρας ταῦτα πάντα εἰδέναι, αυτόχρημα ὢν καὶ δύναμις καὶ λόγος καὶ γνῶσις · γενητῶν δὲ τὸ ἐκ τοῦ πεποιηκότος μετέχειν τούτων ἁπάντων, πεποίηκεν ἅμα τὰς Β' ταύτας καταστά σεις, τὴν πρώτην μὲν θνητὴν καὶ τρεπτήν, πείρας ἕνεκα καὶ παιδεύσεως τῶν λογικῶν, ἵνα τῇ ποικιλία τοῦ παντὸς καὶ τῇ παραθέσει τῶν ἐναντίων γυμνα- ζόμενοι, πειραθώμεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν· τὴν δὲ δευτέραν, ἀθάνατον καὶ ἄτρεπτον ἀπόλαυσιν τῆς χά ριτος αὐτοῦ, πρὸς τὸ διακριτικῇ ἕξει τῶν πρώτων τὴν μετουσίαν δέξασθαι ἡμᾶς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Οὐδεμία τοίνυν θρησκεία, οὐκ Ἰουδαίος, οὐ Σαμα- ρείτης, οὐχ Ελλην, οὐ Μανιχαίος, πιστεύει ή ελπί ζει ἀνάστασιν ἀνθρώπων, καὶ ἄνοδον αὐτῶν γίνεσθαι ἐν τῷ οὐρανῷ· ἀλλ᾽ αἱ μὲν αὐτῶν ὅσαι τὸν οὐρανὸν δοξάζουσι σφαίραν, τουτέστιν Ελληνες καὶ Μανι χαῖοι, ἀρμοδίως ἑαυτοῖς καὶ τὴν ἀπιστίαν κέκτην ται. Ποῦ γὰρ ἔχουσι δοῦναι ἐν τῇ σφαίρα τόπον τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν; Δικαίως οὖν ἀμφότεροι τὴν ἀνάστασιν τῶν σωμάτων ἀθετοῦσι, καὶ μόνον ή τὰς ψυχὰς δοξάζεσθαι λέγουσιν, ἢ κολάζεσθαι μετά τὴν ἐνθένδε ζωήν· ἡ σὺν τῇ σφαίρᾳ περιπαλεύειν τὰς ψυχὰς καὶ ὁρᾷν πάντα, ὥς τινες αὐτῶν λέγουσιν, εἰς τὸν τάρταρον αὐτὰς καταδικάζεσθαι. Τινὲς δὲ καὶ μετενσωμάτωσιν ἀεὶ λέγουσι γίνεσθαι· ἕτεροι δὲ καὶ αὐ τὸ τὸ ἀθάνατον τῆς ψυχῆς ἀθετοῦσι, καὶ οὔτε μίαν ἐλπί- δα σώματος ἅπαντες κέκτηνται μετὰ τὴν ἐνταῦθα ζωήν. Δὲ δὲ μὴ δοξάζουσαι σφαίραν, τουτέστιν Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται· ἀκαίρως δὲ γεγονέναι νομίζοντες τὸ στε ρέωμα τὸ μεσάσαν τὸν ἕνα χώρον, καὶ ποιῆσαν τους δύο χώρους, ἀκολούθως καὶ αὐτοὶ ἀπιστία κεκράτηνται· τῶν μὲν Σαμαρειτῶν μήτε ἀνάστασιν, μήτε ἄνοδον ἐν τῷ οὐρανῷ ὁμολογούντων, μήτε δὲ τὴν ψυχὴν ἀθάνατον λεγόντων· ἀλλ᾽ ἀεὶ γίνεσθαι ἡμᾶς νομιζόντων· τῶν δὲ Ἰουδαίων ὁμολογούντων μὲν ἀνάστασιν ἀνθρώπων, καὶ ἐπὶ γῆς δὲ πολιτεύεσθαι λεγόντων καὶ ἐσθίειν, τίνειν ἡμᾶς, καὶ γαμεῖν καὶ γαμίζεσθαι, καθὰ καὶ ἐν Εὐαγγελίοις οἱ Σαδδουκαίοι ηπόρουν τῷ Κυρίῳ λέγοντες· Ἐν τῇ ἀναστάσει τίνος τῶν ἑπτὰ ἔσται γυνή ; οὓς συντομώτατα ὁ Κύριος πλανωμέν νους ἤλεγξε, καὶ μὴ ἐπισταμένους τὴν θείαν Γρα- φήν, ἐν ᾗ ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ, λέγων· Ἓν γὰρ τῇ ἀναστάσει, ούτε γαμούσιν, οὔτε ἐκγαμίζονται, ἀλλ' ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ οὐρανῷ. Ελέγο χονται τοίνυν καὶ αὐτοὶ ἔκ τε τῶν γραφομένων, ἔκ τε τοῦ σχήματος, στοῦ ἡτοιμασμένου ἀπὸ καταβολῆς κόσμου, ο ὡς οὐκ ἀκαίρως ἐγένετο ἡ ἀνώτερος χώρος" ἀλλ᾽ ἔστι τις δευτέρα κατάστασις οὐράνιος ήτοιμα σμένη ἀπὸ καταβολής κόσμου. Ομοίως δὲ καὶ πᾶσα αἴρεσις ἐν τοῖς Χριστιανοῖς· αἱ μὲν ἐν τοῖς Ἕλλη σιν, ήγουν Μανιχαίοις, σφαίραν τὸν οὐρανὸν δοξά ζουσαι, ἢ προδιωτὴν ἀσπαζόμεναι, ἢ ἀθετοῦσαι ἐν Χριστῷ τι τῆς ἡμετέρας φύσεως, ἢ σῶμα, ή ψυ χὴν, ἢ νοῦν, πολὺ πλανῶνται καὶ αὗται μὴ εἰδυίαι COSME INDICOPLEUSTE unum collecta omnia nosse et habere (uam id Deo soli proprium est, sine disciplina et experientia omnia cognoscere: quod ille per se sit, virtus, ra- to et cognitio ; coutra vero res factae ex condi- toris sui participatione hæc omnia obtineant); fe- cit ille duos bosce status; primum, mortalem et mutabilem, ad experimentum et institutionem ra- tionabilium, ut universi varietate, et contrariorum conjunctione exercitati, dulcia et amara experi- remur; secundum vero statum, immortaleni, et immutabilem, ad fruendum gratia ipsius ; ut discer- nendi vi instructi priorum participationem ample- clamur. Ipsi gloria in sæcula seculorum. Amen. B Nulla igitur secta, non Judzus, non Samarita- nus, non Græcus, nou Manichæus credit aut spe- rat resurrectionem hominum, aut ascensum eorum in coelum ; sed ex iis quotquot caelum esse sphærem æstimant, id est, Græci et Manichæi, opinioni suæ consentaneam incredulitatem obtinent. In qua enim sphæræ suæ parte possunt regni cœlorum lo- cum assignare? Jure igitur illi resurrectionem cor- porum negant, solasque animas aiunt, aut gloria aut supplicio allici post vitam praesentem ; vel ani- mas una cum sphæra circumvolvi, omniaque vi- dere, ut quidam eorum dictitant, vel ad tartarum damnari. Quidam autem animarum in alia corpora translationem perpetuo fieri affirmant; alii vero animæ immortalitatem prorsus negant, iique omnes nullam de corpore post hanc vitam spem habent. Quæ vero sectæ, sphæram esse non credunt, sci- licet Judri et Samaritani, atque Armamentum, quod in medio interpositum, et locum unam in duo dividit, intempestive factum dicunt, consequen- ter et ipsi incredulitate detinentur : Samaritanis neque resurrectionem, neque ascensum in cœlum confitentibus, neque immortalem animam esse di- centibus, sed perpetuam generis nostri succes– sionem aflirmantibus ; Judæis vero resurrectionem quidem hominum fatentibus, sed eos semper in terra versaturos, comesturos, bibituros ; matrimo- nia inituros esse docentibus: quemadmodum et Sadducæi in Evangeliis Domino quæstiouem pro- ponebant his verbis, In resurrectione cujus se- plem illorum erit mulier s? quos errare Dominus D brevissime, ac Scripturam divinam, in qua virtus Dei continetur, ignorare comprobavit dicens: In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur : sed erunt sicut angeli Dei in calo s. Illi ergo tum ex scriptis, tum ex figura ‹ præparati a con- stitutione mundi › argmuntur, superiorem illum lo- cum non intempestive factum esse, sed essc quemdam secundum statum cœlestem paratum a constitutione mundi. Similiter autem omnis hæ- resis apud Christianos: nam aliæ apud Græcos, nempe Manichæi, column esse spliæram putant; aliæ vitam huic præeuntem amplectuntur; aliæ in Matth. xx11,28. so ibid. 30. f

τὰς Γραφάς, μήτε τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Μόνοι γὰρ τέλειοι Χριστιανοί εἰσιν, οἱ ἁπλανῶς τῇ θείᾳ Γραφή ἀκολουθοῦντες, καὶ γινώσκοντες ἔκ τε τῶν γραφο μένων, ἔκ τε τοῦ σχήματος της πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τόπους καὶ τὰ σχήματα, ἃ δι ηγεῖται ἡ θεία Γραφή · ὅτι ὥσπερ ὁ κόσμος οὗτος ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων ἐστὶ, Θέατρον εποιήθη μεν τῷ κόσμῳ, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις· οὕτω καὶ ὁ ἀνώτερος χώρος πάλιν ἀγ- γέλοις καὶ ἀνθρώποις προετοίμαστο. Δόξα διὰ πάντα πῷ βασιλεῖ τῶν αἰώνων Θεῷ. Αμήν. Ο οὐρανὸς συνδεδεμένος τῇ γῇ, καὶ διαιρεθείς κατά μέρος· ἱστῶν γὰρ τὰς δύο καμάρας, καὶ τοὺς δύο τοίχους τοὺς παρ' ἑκάτερα, καὶ τῇ ἀναλογίᾳ τῶν καμαρῶν ἐλίσσων τὸν ένα τοίχον, καὶ συνδεσμεύων ἐπὶ τὸν ἕτερον, ἀποτελεῖ ὅλον « τὸ σχῆ μα τοῦ κόσμου. Καὶ τοῦτο τὸ σχῆμα, τουτέστι, τὸ μέγεθος τοῦ ἡλίου καὶ τῆς γῆς, κατὰ τοὺς ἔξωθεν κατεγράψαμενο ἵνα ὁρῶν τις, ἐκ παραλλήλου συγχ κρίναι δυνηθείη, πῶς μὲν ἐν τῷ ἡμετέρω σχήματι κατ' ἀλήθειαν, συνεμπίπτουσαι αἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλίου τοῖς σώμασιν, ἀποτελοῦσι τὰς σκιὰς εἰς ἕκαστον κλίμα ανα λόγως κατὰ τὴν προτέραν διαγρα φὴν, ἀπὸ ἥμισυ ποδός τὴν διαφορὰν δεικνύουσαι· πῶς δὲ καὶ ἐν τούτῳ τῷ αὐτῶν σχήματι οὐ συνεμπίσ πτουσι [τοῖς σώμασιν] τῶν σωμά των αἱ ἀκτίνες· ώς μηδὲ φωτί ζεσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου δυνάμενα τὰ παρ' αὐτοῖς λεγόμενα κλίματα, ήγουν σώματα, καὶ ὅτι μάτην με γαλαυχοῦσιν ἐπὶ τοῖς αὐτῶν μύ θοις, τὴν ἀλήθειαν μᾶλλον ἀποστρε φόμενοι. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VI. A Christo quidpiam ad naturam nostram pertinens esse negant, sive corpus, sive animam, sive men- tem: àtque multum errant, divinas Scripturas et Dei virtutem ignorantes. Soli namque perfecti Chri- stiani ii sunt, qui sine errore divinam Scripturam sequuntur, atque tum ex scriptis, tum ex figura primi ac secundi status, et loca et figuras quæ in divina Scriptura narrantur agnoscunt. Quia quem- admodum hic mundus et angelorum et homi- num est, Spectaculum facti sumns mundo, ait Apo- solus, angelis et kominibus *; sic et superior lo- omnia regi sæculorum Deo. cus iisdem augelis et hominibus præparatus est. Gloria propter s Cor. 1V, 9. allic memoratum schema habe- tur infra in prima tabula. C Caelum terræ colligatum et di- visum in partes est : duas enim cameras, et duos utrinque muros constituens, et ad camerarum pro- portionem murum unum convol- vens, alterique colligans, totam mundi figuram conficit. Hoc item schema, id est ma- gnitudinem solis et terra, secun- dum exterorum opinionem deli- neamus; ut quivis hæc conside- rans [duo illa schemata], mutuo conferre possit, quomodo scilicet secundum schema nostrum, ac rei veritatem, radii solis in corpora decidentes, umbras proportione quadam ad singula climata effi- ciant, secundum priorem nostram descriptionem, dimidii pedis per singula discrimen exhibentes ; quomodo item in hoc illorum sche- mate radii non in corpora deci- dant; ita ut climata illa, ut vo- cant, sive corpora, a sole illumi- nari nequeant: et quod veritatem. aversantes in suis fabulis sina causa glorientur. •

τὰς Γραφάς, μήτε τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Μόνοι γὰρ τέλειοι Χριστιανοί εἰσιν, οἱ ἁπλανῶς τῇ θείᾳ Γραφή ἀκολουθοῦντες, καὶ γινώσκοντες ἔκ τε τῶν γραφο μένων, ἔκ τε τοῦ σχήματος της πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τόπους καὶ τὰ σχήματα, ἃ δι ηγεῖται ἡ θεία Γραφή · ὅτι ὥσπερ ὁ κόσμος οὗτος ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων ἐστὶ, Θέατρον εποιήθη μεν τῷ κόσμῳ, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις· οὕτω καὶ ὁ ἀνώτερος χώρος πάλιν ἀγ- γέλοις καὶ ἀνθρώποις προετοίμαστο. Δόξα διὰ πάντα πῷ βασιλεῖ τῶν αἰώνων Θεῷ. Αμήν. Ο οὐρανὸς συνδεδεμένος τῇ γῇ, καὶ διαιρεθείς κατά μέρος· ἱστῶν γὰρ τὰς δύο καμάρας, καὶ τοὺς δύο τοίχους τοὺς παρ' ἑκάτερα, καὶ τῇ ἀναλογίᾳ τῶν καμαρῶν ἐλίσσων τὸν ένα τοίχον, καὶ συνδεσμεύων ἐπὶ τὸν ἕτερον, ἀποτελεῖ ὅλον « τὸ σχῆ μα τοῦ κόσμου. Καὶ τοῦτο τὸ σχῆμα, τουτέστι, τὸ μέγεθος τοῦ ἡλίου καὶ τῆς γῆς, κατὰ τοὺς ἔξωθεν κατεγράψαμενο ἵνα ὁρῶν τις, ἐκ παραλλήλου συγχ κρίναι δυνηθείη, πῶς μὲν ἐν τῷ ἡμετέρω σχήματι κατ' ἀλήθειαν, συνεμπίπτουσαι αἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλίου τοῖς σώμασιν, ἀποτελοῦσι τὰς σκιὰς εἰς ἕκαστον κλίμα ανα λόγως κατὰ τὴν προτέραν διαγρα φὴν, ἀπὸ ἥμισυ ποδός τὴν διαφορὰν δεικνύουσαι· πῶς δὲ καὶ ἐν τούτῳ τῷ αὐτῶν σχήματι οὐ συνεμπίσ πτουσι [τοῖς σώμασιν] τῶν σωμά των αἱ ἀκτίνες· ώς μηδὲ φωτί ζεσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου δυνάμενα τὰ παρ' αὐτοῖς λεγόμενα κλίματα, ήγουν σώματα, καὶ ὅτι μάτην με γαλαυχοῦσιν ἐπὶ τοῖς αὐτῶν μύ θοις, τὴν ἀλήθειαν μᾶλλον ἀποστρε φόμενοι. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VI. A Christo quidpiam ad naturam nostram pertinens esse negant, sive corpus, sive animam, sive men- tem: àtque multum errant, divinas Scripturas et Dei virtutem ignorantes. Soli namque perfecti Chri- stiani ii sunt, qui sine errore divinam Scripturam sequuntur, atque tum ex scriptis, tum ex figura primi ac secundi status, et loca et figuras quæ in divina Scriptura narrantur agnoscunt. Quia quem- admodum hic mundus et angelorum et homi- num est, Spectaculum facti sumns mundo, ait Apo- solus, angelis et kominibus *; sic et superior lo- omnia regi sæculorum Deo. cus iisdem augelis et hominibus præparatus est. Gloria propter s Cor. 1V, 9. allic memoratum schema habe- tur infra in prima tabula. C Caelum terræ colligatum et di- visum in partes est : duas enim cameras, et duos utrinque muros constituens, et ad camerarum pro- portionem murum unum convol- vens, alterique colligans, totam mundi figuram conficit. Hoc item schema, id est ma- gnitudinem solis et terra, secun- dum exterorum opinionem deli- neamus; ut quivis hæc conside- rans [duo illa schemata], mutuo conferre possit, quomodo scilicet secundum schema nostrum, ac rei veritatem, radii solis in corpora decidentes, umbras proportione quadam ad singula climata effi- ciant, secundum priorem nostram descriptionem, dimidii pedis per singula discrimen exhibentes ; quomodo item in hoc illorum sche- mate radii non in corpora deci- dant; ita ut climata illa, ut vo- cant, sive corpora, a sole illumi- nari nequeant: et quod veritatem. aversantes in suis fabulis sina causa glorientur. •

τὰς Γραφάς, μήτε τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Μόνοι γὰρ τέλειοι Χριστιανοί εἰσιν, οἱ ἁπλανῶς τῇ θείᾳ Γραφή ἀκολουθοῦντες, καὶ γινώσκοντες ἔκ τε τῶν γραφο μένων, ἔκ τε τοῦ σχήματος της πρώτης καὶ δευτέρας καταστάσεως τους τόπους καὶ τὰ σχήματα, ἃ δι ηγεῖται ἡ θεία Γραφή · ὅτι ὥσπερ ὁ κόσμος οὗτος ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων ἐστὶ, Θέατρον εποιήθη μεν τῷ κόσμῳ, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις· οὕτω καὶ ὁ ἀνώτερος χώρος πάλιν ἀγ- γέλοις καὶ ἀνθρώποις προετοίμαστο. Δόξα διὰ πάντα πῷ βασιλεῖ τῶν αἰώνων Θεῷ. Αμήν. Ο οὐρανὸς συνδεδεμένος τῇ γῇ, καὶ διαιρεθείς κατά μέρος· ἱστῶν γὰρ τὰς δύο καμάρας, καὶ τοὺς δύο τοίχους τοὺς παρ' ἑκάτερα, καὶ τῇ ἀναλογίᾳ τῶν καμαρῶν ἐλίσσων τὸν ένα τοίχον, καὶ συνδεσμεύων ἐπὶ τὸν ἕτερον, ἀποτελεῖ ὅλον « τὸ σχῆ μα τοῦ κόσμου. Καὶ τοῦτο τὸ σχῆμα, τουτέστι, τὸ μέγεθος τοῦ ἡλίου καὶ τῆς γῆς, κατὰ τοὺς ἔξωθεν κατεγράψαμενο ἵνα ὁρῶν τις, ἐκ παραλλήλου συγχ κρίναι δυνηθείη, πῶς μὲν ἐν τῷ ἡμετέρω σχήματι κατ' ἀλήθειαν, συνεμπίπτουσαι αἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλίου τοῖς σώμασιν, ἀποτελοῦσι τὰς σκιὰς εἰς ἕκαστον κλίμα ανα λόγως κατὰ τὴν προτέραν διαγρα φὴν, ἀπὸ ἥμισυ ποδός τὴν διαφορὰν δεικνύουσαι· πῶς δὲ καὶ ἐν τούτῳ τῷ αὐτῶν σχήματι οὐ συνεμπίσ πτουσι [τοῖς σώμασιν] τῶν σωμά των αἱ ἀκτίνες· ώς μηδὲ φωτί ζεσθαι ὑπὸ τοῦ ἡλίου δυνάμενα τὰ παρ' αὐτοῖς λεγόμενα κλίματα, ήγουν σώματα, καὶ ὅτι μάτην με γαλαυχοῦσιν ἐπὶ τοῖς αὐτῶν μύ θοις, τὴν ἀλήθειαν μᾶλλον ἀποστρε φόμενοι. TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VI. A Christo quidpiam ad naturam nostram pertinens esse negant, sive corpus, sive animam, sive men- tem: àtque multum errant, divinas Scripturas et Dei virtutem ignorantes. Soli namque perfecti Chri- stiani ii sunt, qui sine errore divinam Scripturam sequuntur, atque tum ex scriptis, tum ex figura primi ac secundi status, et loca et figuras quæ in divina Scriptura narrantur agnoscunt. Quia quem- admodum hic mundus et angelorum et homi- num est, Spectaculum facti sumns mundo, ait Apo- solus, angelis et kominibus *; sic et superior lo- omnia regi sæculorum Deo. cus iisdem augelis et hominibus præparatus est. Gloria propter s Cor. 1V, 9. allic memoratum schema habe- tur infra in prima tabula. C Caelum terræ colligatum et di- visum in partes est : duas enim cameras, et duos utrinque muros constituens, et ad camerarum pro- portionem murum unum convol- vens, alterique colligans, totam mundi figuram conficit. Hoc item schema, id est ma- gnitudinem solis et terra, secun- dum exterorum opinionem deli- neamus; ut quivis hæc conside- rans [duo illa schemata], mutuo conferre possit, quomodo scilicet secundum schema nostrum, ac rei veritatem, radii solis in corpora decidentes, umbras proportione quadam ad singula climata effi- ciant, secundum priorem nostram descriptionem, dimidii pedis per singula discrimen exhibentes ; quomodo item in hoc illorum sche- mate radii non in corpora deci- dant; ita ut climata illa, ut vo- cant, sive corpora, a sole illumi- nari nequeant: et quod veritatem. aversantes in suis fabulis sina causa glorientur. •

μία ΛΟΓΟΣ Ζ'. Περὶ διαμονῆς οὐρανῶν (40). Τον περὶ οὐρανοῦ λόγον αιτήσαντί σοι συγγραφή - και παρ' ἡμῶν, ὦ φιλοπονικώτατε ἀνδρῶν Ἀναστά σιε, οὐκ ἀπειθήσω· σαφηνιῶ δὲ πρότερον, ἀκατάλυτο, αὐτόν φησιν ἡ θεία Γραφή, ή καταλυόμενον· ἔφησθα γὰρ καὶ τοῦτο· ας τις τῶν Χριστιανίζειν αὐχούντων βουλόμενος καθ' Ελλήνων εἰπεῖν, ἔλαβεν ἑαυτὸν συν- ηγορῶν αὐτοῖς, σφαίραν μὲν σὺν αὐτοῖς δοξάζων, ἀεὶ περιστρεφομένην, τὸν οὐρανόν, καταλυόμενον δὲ τοῦτον ἐν τῷ αὐτοῦ συγγράμματα κηρύττων. Οὐκ οἶδ' ὅπως κινούμενος ἐξεῖπε, καὶ θαυμάζειν μοι ἔπεισι τὴν οὕτω πολυμαθῆ τοῦ ἀνδρὸς σοφίαν, οὕτω τυφλώττου- σαν ὑπὸ τῆς ἄγαν φιλοτιμίας. Εἰ γὰρ ὡς Χριστιανός ἀνατρέπειν ἠβούλετο τὴν δόξαν τὴν Ἑλληνικὴν, τάς γε Β περὶ τούτων πρῶτον ἀρχὰς ἐχρῆν ἐκ βάθρων ἀνελεῖν, την σφαίραν καὶ τὴν ταύτης περιφοράν, ὥσπερ ἡμεῖς βουλήσει Θεοῦ ἐν ἑτέρῳ συγγράμματα αιτηθέντες που ποιήκαμεν. Εἰ δὲ αὐτὸν τὸν θεμέλιον καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτ τῶν, ἐξ ὧν αἱ ἀποδείξεις τοῦ ἀἰδίου προΐασιν, ἐδέξατο τί μάτην ὁ σοφὸς ἀδολεσχει, οὐκ ἐπὶ πέτρας, ἀλλ' ἐπὶ ψάμμου τοὺς ἑαυτοῦ κτίζων ἄθλους; Οὐδεὶς γὰρ τῶν εὐφρονούντων τὸ ἀεικίνητον φθαρτον καὶ καταλυό μενον, οὐδὲ τὸ φθαρτόν καὶ καταλυόμενον, ἀεικίνητον ἂν εἶπει· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀεικίνητον, ὡς ἀεικίνητον, ἄφθαρτόν ἐστι· τὸ δὲ μὴ ἀεὶ κινούμενον, καὶ κατα λυόμενον, πάντως φθαρτόν ἐστιν· ἐπείπερ καὶ τῆς κινήσεως ταύεται, διὸ οὐκ ἀεικίνητον. Πῶς οὖν ὁ λο γιώτατος ἀεικίνητον δεξάμενος τὸν οὐρανὸν, οὐχ οὕτως τῇ θείᾳ Γραφῇ δοκοῦν, καταλυόμενον αὐτὸν ὁρίζεται ; Τίνα γὰρ τῶν ἀρχαίων, ἢ τῶν νεωτέρων, τῶν δια πρεψάντων παρὰ τοῖς ἔξωθεν φιλοσόφοις, τῶν καὶ δοξαζόντων σφαίραν εἶναι τὸν οὐρανόν, εὗρεν εἰρηκό τα τούτον καταλυόμενον ; Μάλλον καὶ πάντες συλλο γιστικώς προσερχόμενος, ακατάλυτον αὐτὸν ἔφασαν εἶναι. Οὗτος ήδη καινά; ἀναπλάττων ατοπίας, ούτε τῇ τῶν ἔξωθεν ἀκολουθήσας διδασκαλία, οὔτε τῇ τῶν ἔσωθεν πνευματική παραδόσει προσθέμενος, ἀγνοή σας δὲ τῶν τε ἔξωθεν τὴν ποικιλίαν τῶν δογμάτων, καὶ τῶν ἔσωθεν τ' ἄπλαστον καὶ καθαρὸν τῆς Ἐχε κλησίες μάθημα, τα νεώτερα διδάσκειν ἀβασανίστως ἐπεχείρησε· μὴ λογισάμενος τῶν ἰδίων λόγων τὴν ἐνα αντιότητα, καὶ τὰ ἐκ τούτων ἀνακύπτοντα ζητήματα, ἀλλ᾽ οἷάπερ ἀτριβής ὁδοιπόρος, τῆς λεωφόρου πλανη θείς, καὶ ταύτης ἐκτὸς γεγονώς, τῇ τῶν κρημνῶν καὶ τῶν ἀκανθῶν ὀδύνῃ περιπείρεται· οὕτω καὶ ὁ βέλτι στὸς τῇ τῶν ἐναντίων φορά τιτρωσκόμενος εὐχερῶς καταβάλλεται. η ο Διό, φιλόχριστε, ἀρκετὸν μὲν ᾠήθην ἀναγινώσκοντά σε τὸ ἡμέτερον πονημάτιον· οὕτω γὰρ δεῖ σμικρολο γεῖν τὰ ἡμέτερα τὴν Χριστιανικήν λέγω Τοπογρα είναι παντὸς τοῦ κόσμου, κατιδεῖν· πῶς ἐν μὲν τῷ πρώτω λόγω, ἐλέγχοις εχρησάμεθα φυσικωτέροις πρὸς τοὺς δικοῦνται μὲν Χριστιανίζειν, σφαίραν δὲ τὸν οὐρανὸν δοξάζοντας· ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ τὰς Χρι LIBER TH. De cœlorum duratione, COSME INDICOPLEUSTE Tibi a nobis de cœlo sermonem instituï roganti, ¦ ominum studiosissime Anastasi, obtemperare nou negligam ; idque primum claritatis causa proponunt : ntrum illud indissolubile, an dissolubile divina Scriptura dicat. Nam illud etiam indicasti: Esse quemdam ex illis, qui se Christianos esse glo- viantur, qui contra Græcos disputare volens, se il- lorum sententiæ astipulari non intelligeret, dum sphæram cum illis admittit, quæ semper cœlum cir- cummoveat; et tamen in libro suo cœlum dissolvi prædicat. Verum ignoro qua re permotus ita lo- quatur, ac mirari subit peritissimam illam viri sa- pientiam, quæ ex nimio novandi studio ita cæcu- tiat. Nam si, utpote Christianus, Gracanicam illam sententiam confutare voluit; eorum statim princi- funditus evertere opus erat, videlicet splizrain et ejus circularem motum : quemadmodum nos, Den volente, in alio opere rogati praestitimus. Quod si fundamentum ac principia eorum, unde æter- nitatis demonstrationes proferunt, admittat ; quid frustra laborat sophus ille, qui non supra petram, "ed supra arenam ineptias fuudiat suas? Nemo quip- pe ex iis qui recte sentiunt id, quod semper mo- vetur, corruptibile et dissolubile esse, neque orruptibile et dissolubile semper moveri dicat; sed quod semper movetur, cum semper moveatur, incorruptibile est: quod autem non semper move- tur ac dissolvitur, corruptibile prorsus est; quia, C ជា a motu cesset, non semper movetur. Qui ergo, eruditissimus ille, cam semper moveri cœ- lum admittat, quamvis secus divina Scriptura tra- dat, ipsum tamen dissolubile esse delìnit ? Quem ex antiquis aut ex recentioribus, qui inter exteros philosophos claruerunt, reperit, qui, cum coelum sphæram esse diceret, dicat tamen illud dissolvi ? Imo vero omnes, syllogistico more procedentes, in- dissolubile cœlum esse dixerunt. Hic sane nova et absurda commenta confingit, neque exterorum doctrinam seetatus, neque spirituali nostrum in- tra positorum traditioni obtemperans ; sed extero- rum doctrinae varietatem, pariterque intra posi- torum minime fictam et puram Eclesiæ discipli- nam ignorans, sine previo examine nova docere aggreditur ; verba sua secum pugnare non animad- vertens, ac quæ hine oriantur quæstiones non considerans; sed quemadmodum imperitus viator, D amisso recto itinere et in aviis positus, in præcipitiis et in spinis anxius versatur; sic ille clarissimus, in adversariorum, quem tenet, cursu coufossus, facile dejicitur. Quamobrem, Christi amantis ime, tibi, qui 1:0strum opusculum (sic enim nostra minuere ac deprimere oportet), Christianum scilicet totius rundi Topographiam legeris, satis esse duxi, si consideres et advertas, qua ratione in primo quidem Libro physicis argumentis usi siinus adversus ens, qui Christiane quidem sentire videntur, sed cœlum (63) Vaticorus cedes habet, Χριστίνου περί διαμονής, ubi leg autumn puto, Χριστιανών,

μία ΛΟΓΟΣ Ζ'. Περὶ διαμονῆς οὐρανῶν (40). Τον περὶ οὐρανοῦ λόγον αιτήσαντί σοι συγγραφή - και παρ' ἡμῶν, ὦ φιλοπονικώτατε ἀνδρῶν Ἀναστά σιε, οὐκ ἀπειθήσω· σαφηνιῶ δὲ πρότερον, ἀκατάλυτο, αὐτόν φησιν ἡ θεία Γραφή, ή καταλυόμενον· ἔφησθα γὰρ καὶ τοῦτο· ας τις τῶν Χριστιανίζειν αὐχούντων βουλόμενος καθ' Ελλήνων εἰπεῖν, ἔλαβεν ἑαυτὸν συν- ηγορῶν αὐτοῖς, σφαίραν μὲν σὺν αὐτοῖς δοξάζων, ἀεὶ περιστρεφομένην, τὸν οὐρανόν, καταλυόμενον δὲ τοῦτον ἐν τῷ αὐτοῦ συγγράμματα κηρύττων. Οὐκ οἶδ' ὅπως κινούμενος ἐξεῖπε, καὶ θαυμάζειν μοι ἔπεισι τὴν οὕτω πολυμαθῆ τοῦ ἀνδρὸς σοφίαν, οὕτω τυφλώττου- σαν ὑπὸ τῆς ἄγαν φιλοτιμίας. Εἰ γὰρ ὡς Χριστιανός ἀνατρέπειν ἠβούλετο τὴν δόξαν τὴν Ἑλληνικὴν, τάς γε Β περὶ τούτων πρῶτον ἀρχὰς ἐχρῆν ἐκ βάθρων ἀνελεῖν, την σφαίραν καὶ τὴν ταύτης περιφοράν, ὥσπερ ἡμεῖς βουλήσει Θεοῦ ἐν ἑτέρῳ συγγράμματα αιτηθέντες που ποιήκαμεν. Εἰ δὲ αὐτὸν τὸν θεμέλιον καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτ τῶν, ἐξ ὧν αἱ ἀποδείξεις τοῦ ἀἰδίου προΐασιν, ἐδέξατο τί μάτην ὁ σοφὸς ἀδολεσχει, οὐκ ἐπὶ πέτρας, ἀλλ' ἐπὶ ψάμμου τοὺς ἑαυτοῦ κτίζων ἄθλους; Οὐδεὶς γὰρ τῶν εὐφρονούντων τὸ ἀεικίνητον φθαρτον καὶ καταλυό μενον, οὐδὲ τὸ φθαρτόν καὶ καταλυόμενον, ἀεικίνητον ἂν εἶπει· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀεικίνητον, ὡς ἀεικίνητον, ἄφθαρτόν ἐστι· τὸ δὲ μὴ ἀεὶ κινούμενον, καὶ κατα λυόμενον, πάντως φθαρτόν ἐστιν· ἐπείπερ καὶ τῆς κινήσεως ταύεται, διὸ οὐκ ἀεικίνητον. Πῶς οὖν ὁ λο γιώτατος ἀεικίνητον δεξάμενος τὸν οὐρανὸν, οὐχ οὕτως τῇ θείᾳ Γραφῇ δοκοῦν, καταλυόμενον αὐτὸν ὁρίζεται ; Τίνα γὰρ τῶν ἀρχαίων, ἢ τῶν νεωτέρων, τῶν δια πρεψάντων παρὰ τοῖς ἔξωθεν φιλοσόφοις, τῶν καὶ δοξαζόντων σφαίραν εἶναι τὸν οὐρανόν, εὗρεν εἰρηκό τα τούτον καταλυόμενον ; Μάλλον καὶ πάντες συλλο γιστικώς προσερχόμενος, ακατάλυτον αὐτὸν ἔφασαν εἶναι. Οὗτος ήδη καινά; ἀναπλάττων ατοπίας, ούτε τῇ τῶν ἔξωθεν ἀκολουθήσας διδασκαλία, οὔτε τῇ τῶν ἔσωθεν πνευματική παραδόσει προσθέμενος, ἀγνοή σας δὲ τῶν τε ἔξωθεν τὴν ποικιλίαν τῶν δογμάτων, καὶ τῶν ἔσωθεν τ' ἄπλαστον καὶ καθαρὸν τῆς Ἐχε κλησίες μάθημα, τα νεώτερα διδάσκειν ἀβασανίστως ἐπεχείρησε· μὴ λογισάμενος τῶν ἰδίων λόγων τὴν ἐνα αντιότητα, καὶ τὰ ἐκ τούτων ἀνακύπτοντα ζητήματα, ἀλλ᾽ οἷάπερ ἀτριβής ὁδοιπόρος, τῆς λεωφόρου πλανη θείς, καὶ ταύτης ἐκτὸς γεγονώς, τῇ τῶν κρημνῶν καὶ τῶν ἀκανθῶν ὀδύνῃ περιπείρεται· οὕτω καὶ ὁ βέλτι στὸς τῇ τῶν ἐναντίων φορά τιτρωσκόμενος εὐχερῶς καταβάλλεται. η ο Διό, φιλόχριστε, ἀρκετὸν μὲν ᾠήθην ἀναγινώσκοντά σε τὸ ἡμέτερον πονημάτιον· οὕτω γὰρ δεῖ σμικρολο γεῖν τὰ ἡμέτερα τὴν Χριστιανικήν λέγω Τοπογρα είναι παντὸς τοῦ κόσμου, κατιδεῖν· πῶς ἐν μὲν τῷ πρώτω λόγω, ἐλέγχοις εχρησάμεθα φυσικωτέροις πρὸς τοὺς δικοῦνται μὲν Χριστιανίζειν, σφαίραν δὲ τὸν οὐρανὸν δοξάζοντας· ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ τὰς Χρι LIBER TH. De cœlorum duratione, COSME INDICOPLEUSTE Tibi a nobis de cœlo sermonem instituï roganti, ¦ ominum studiosissime Anastasi, obtemperare nou negligam ; idque primum claritatis causa proponunt : ntrum illud indissolubile, an dissolubile divina Scriptura dicat. Nam illud etiam indicasti: Esse quemdam ex illis, qui se Christianos esse glo- viantur, qui contra Græcos disputare volens, se il- lorum sententiæ astipulari non intelligeret, dum sphæram cum illis admittit, quæ semper cœlum cir- cummoveat; et tamen in libro suo cœlum dissolvi prædicat. Verum ignoro qua re permotus ita lo- quatur, ac mirari subit peritissimam illam viri sa- pientiam, quæ ex nimio novandi studio ita cæcu- tiat. Nam si, utpote Christianus, Gracanicam illam sententiam confutare voluit; eorum statim princi- funditus evertere opus erat, videlicet splizrain et ejus circularem motum : quemadmodum nos, Den volente, in alio opere rogati praestitimus. Quod si fundamentum ac principia eorum, unde æter- nitatis demonstrationes proferunt, admittat ; quid frustra laborat sophus ille, qui non supra petram, "ed supra arenam ineptias fuudiat suas? Nemo quip- pe ex iis qui recte sentiunt id, quod semper mo- vetur, corruptibile et dissolubile esse, neque orruptibile et dissolubile semper moveri dicat; sed quod semper movetur, cum semper moveatur, incorruptibile est: quod autem non semper move- tur ac dissolvitur, corruptibile prorsus est; quia, C ជា a motu cesset, non semper movetur. Qui ergo, eruditissimus ille, cam semper moveri cœ- lum admittat, quamvis secus divina Scriptura tra- dat, ipsum tamen dissolubile esse delìnit ? Quem ex antiquis aut ex recentioribus, qui inter exteros philosophos claruerunt, reperit, qui, cum coelum sphæram esse diceret, dicat tamen illud dissolvi ? Imo vero omnes, syllogistico more procedentes, in- dissolubile cœlum esse dixerunt. Hic sane nova et absurda commenta confingit, neque exterorum doctrinam seetatus, neque spirituali nostrum in- tra positorum traditioni obtemperans ; sed extero- rum doctrinae varietatem, pariterque intra posi- torum minime fictam et puram Eclesiæ discipli- nam ignorans, sine previo examine nova docere aggreditur ; verba sua secum pugnare non animad- vertens, ac quæ hine oriantur quæstiones non considerans; sed quemadmodum imperitus viator, D amisso recto itinere et in aviis positus, in præcipitiis et in spinis anxius versatur; sic ille clarissimus, in adversariorum, quem tenet, cursu coufossus, facile dejicitur. Quamobrem, Christi amantis ime, tibi, qui 1:0strum opusculum (sic enim nostra minuere ac deprimere oportet), Christianum scilicet totius rundi Topographiam legeris, satis esse duxi, si consideres et advertas, qua ratione in primo quidem Libro physicis argumentis usi siinus adversus ens, qui Christiane quidem sentire videntur, sed cœlum (63) Vaticorus cedes habet, Χριστίνου περί διαμονής, ubi leg autumn puto, Χριστιανών,

μία ΛΟΓΟΣ Ζ'. Περὶ διαμονῆς οὐρανῶν (40). Τον περὶ οὐρανοῦ λόγον αιτήσαντί σοι συγγραφή - και παρ' ἡμῶν, ὦ φιλοπονικώτατε ἀνδρῶν Ἀναστά σιε, οὐκ ἀπειθήσω· σαφηνιῶ δὲ πρότερον, ἀκατάλυτο, αὐτόν φησιν ἡ θεία Γραφή, ή καταλυόμενον· ἔφησθα γὰρ καὶ τοῦτο· ας τις τῶν Χριστιανίζειν αὐχούντων βουλόμενος καθ' Ελλήνων εἰπεῖν, ἔλαβεν ἑαυτὸν συν- ηγορῶν αὐτοῖς, σφαίραν μὲν σὺν αὐτοῖς δοξάζων, ἀεὶ περιστρεφομένην, τὸν οὐρανόν, καταλυόμενον δὲ τοῦτον ἐν τῷ αὐτοῦ συγγράμματα κηρύττων. Οὐκ οἶδ' ὅπως κινούμενος ἐξεῖπε, καὶ θαυμάζειν μοι ἔπεισι τὴν οὕτω πολυμαθῆ τοῦ ἀνδρὸς σοφίαν, οὕτω τυφλώττου- σαν ὑπὸ τῆς ἄγαν φιλοτιμίας. Εἰ γὰρ ὡς Χριστιανός ἀνατρέπειν ἠβούλετο τὴν δόξαν τὴν Ἑλληνικὴν, τάς γε Β περὶ τούτων πρῶτον ἀρχὰς ἐχρῆν ἐκ βάθρων ἀνελεῖν, την σφαίραν καὶ τὴν ταύτης περιφοράν, ὥσπερ ἡμεῖς βουλήσει Θεοῦ ἐν ἑτέρῳ συγγράμματα αιτηθέντες που ποιήκαμεν. Εἰ δὲ αὐτὸν τὸν θεμέλιον καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτ τῶν, ἐξ ὧν αἱ ἀποδείξεις τοῦ ἀἰδίου προΐασιν, ἐδέξατο τί μάτην ὁ σοφὸς ἀδολεσχει, οὐκ ἐπὶ πέτρας, ἀλλ' ἐπὶ ψάμμου τοὺς ἑαυτοῦ κτίζων ἄθλους; Οὐδεὶς γὰρ τῶν εὐφρονούντων τὸ ἀεικίνητον φθαρτον καὶ καταλυό μενον, οὐδὲ τὸ φθαρτόν καὶ καταλυόμενον, ἀεικίνητον ἂν εἶπει· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀεικίνητον, ὡς ἀεικίνητον, ἄφθαρτόν ἐστι· τὸ δὲ μὴ ἀεὶ κινούμενον, καὶ κατα λυόμενον, πάντως φθαρτόν ἐστιν· ἐπείπερ καὶ τῆς κινήσεως ταύεται, διὸ οὐκ ἀεικίνητον. Πῶς οὖν ὁ λο γιώτατος ἀεικίνητον δεξάμενος τὸν οὐρανὸν, οὐχ οὕτως τῇ θείᾳ Γραφῇ δοκοῦν, καταλυόμενον αὐτὸν ὁρίζεται ; Τίνα γὰρ τῶν ἀρχαίων, ἢ τῶν νεωτέρων, τῶν δια πρεψάντων παρὰ τοῖς ἔξωθεν φιλοσόφοις, τῶν καὶ δοξαζόντων σφαίραν εἶναι τὸν οὐρανόν, εὗρεν εἰρηκό τα τούτον καταλυόμενον ; Μάλλον καὶ πάντες συλλο γιστικώς προσερχόμενος, ακατάλυτον αὐτὸν ἔφασαν εἶναι. Οὗτος ήδη καινά; ἀναπλάττων ατοπίας, ούτε τῇ τῶν ἔξωθεν ἀκολουθήσας διδασκαλία, οὔτε τῇ τῶν ἔσωθεν πνευματική παραδόσει προσθέμενος, ἀγνοή σας δὲ τῶν τε ἔξωθεν τὴν ποικιλίαν τῶν δογμάτων, καὶ τῶν ἔσωθεν τ' ἄπλαστον καὶ καθαρὸν τῆς Ἐχε κλησίες μάθημα, τα νεώτερα διδάσκειν ἀβασανίστως ἐπεχείρησε· μὴ λογισάμενος τῶν ἰδίων λόγων τὴν ἐνα αντιότητα, καὶ τὰ ἐκ τούτων ἀνακύπτοντα ζητήματα, ἀλλ᾽ οἷάπερ ἀτριβής ὁδοιπόρος, τῆς λεωφόρου πλανη θείς, καὶ ταύτης ἐκτὸς γεγονώς, τῇ τῶν κρημνῶν καὶ τῶν ἀκανθῶν ὀδύνῃ περιπείρεται· οὕτω καὶ ὁ βέλτι στὸς τῇ τῶν ἐναντίων φορά τιτρωσκόμενος εὐχερῶς καταβάλλεται. η ο Διό, φιλόχριστε, ἀρκετὸν μὲν ᾠήθην ἀναγινώσκοντά σε τὸ ἡμέτερον πονημάτιον· οὕτω γὰρ δεῖ σμικρολο γεῖν τὰ ἡμέτερα τὴν Χριστιανικήν λέγω Τοπογρα είναι παντὸς τοῦ κόσμου, κατιδεῖν· πῶς ἐν μὲν τῷ πρώτω λόγω, ἐλέγχοις εχρησάμεθα φυσικωτέροις πρὸς τοὺς δικοῦνται μὲν Χριστιανίζειν, σφαίραν δὲ τὸν οὐρανὸν δοξάζοντας· ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ τὰς Χρι LIBER TH. De cœlorum duratione, COSME INDICOPLEUSTE Tibi a nobis de cœlo sermonem instituï roganti, ¦ ominum studiosissime Anastasi, obtemperare nou negligam ; idque primum claritatis causa proponunt : ntrum illud indissolubile, an dissolubile divina Scriptura dicat. Nam illud etiam indicasti: Esse quemdam ex illis, qui se Christianos esse glo- viantur, qui contra Græcos disputare volens, se il- lorum sententiæ astipulari non intelligeret, dum sphæram cum illis admittit, quæ semper cœlum cir- cummoveat; et tamen in libro suo cœlum dissolvi prædicat. Verum ignoro qua re permotus ita lo- quatur, ac mirari subit peritissimam illam viri sa- pientiam, quæ ex nimio novandi studio ita cæcu- tiat. Nam si, utpote Christianus, Gracanicam illam sententiam confutare voluit; eorum statim princi- funditus evertere opus erat, videlicet splizrain et ejus circularem motum : quemadmodum nos, Den volente, in alio opere rogati praestitimus. Quod si fundamentum ac principia eorum, unde æter- nitatis demonstrationes proferunt, admittat ; quid frustra laborat sophus ille, qui non supra petram, "ed supra arenam ineptias fuudiat suas? Nemo quip- pe ex iis qui recte sentiunt id, quod semper mo- vetur, corruptibile et dissolubile esse, neque orruptibile et dissolubile semper moveri dicat; sed quod semper movetur, cum semper moveatur, incorruptibile est: quod autem non semper move- tur ac dissolvitur, corruptibile prorsus est; quia, C ជា a motu cesset, non semper movetur. Qui ergo, eruditissimus ille, cam semper moveri cœ- lum admittat, quamvis secus divina Scriptura tra- dat, ipsum tamen dissolubile esse delìnit ? Quem ex antiquis aut ex recentioribus, qui inter exteros philosophos claruerunt, reperit, qui, cum coelum sphæram esse diceret, dicat tamen illud dissolvi ? Imo vero omnes, syllogistico more procedentes, in- dissolubile cœlum esse dixerunt. Hic sane nova et absurda commenta confingit, neque exterorum doctrinam seetatus, neque spirituali nostrum in- tra positorum traditioni obtemperans ; sed extero- rum doctrinae varietatem, pariterque intra posi- torum minime fictam et puram Eclesiæ discipli- nam ignorans, sine previo examine nova docere aggreditur ; verba sua secum pugnare non animad- vertens, ac quæ hine oriantur quæstiones non considerans; sed quemadmodum imperitus viator, D amisso recto itinere et in aviis positus, in præcipitiis et in spinis anxius versatur; sic ille clarissimus, in adversariorum, quem tenet, cursu coufossus, facile dejicitur. Quamobrem, Christi amantis ime, tibi, qui 1:0strum opusculum (sic enim nostra minuere ac deprimere oportet), Christianum scilicet totius rundi Topographiam legeris, satis esse duxi, si consideres et advertas, qua ratione in primo quidem Libro physicis argumentis usi siinus adversus ens, qui Christiane quidem sentire videntur, sed cœlum (63) Vaticorus cedes habet, Χριστίνου περί διαμονής, ubi leg autumn puto, Χριστιανών,

στιανικές υποθέσεις περί σχημάτων καὶ τοποθεσίας Λ παντὸς τοῦ κόσμου, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀπο δείξεις ποιησάμενοι· ἐν δὲ τῷ τρίτῳ, ὅτι βεβαία καὶ αξιόπιστός ἐστιν ἡ θεία Γραφή, καὶ τί τὸ χρήσιμον τῶν σχημάτων τοῦ παντὸς κόσμου· ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ ἀνακεφαλαίωσιν σύντομον καὶ διαγραφὴν τῆς σκηνής τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης, καὶ τῶν προς φητῶν καὶ ἀποστόλων τὴν συμφωνίαν· ἐν δὲ τῷ ἔκτῳ περὶ μεγέθους ἡλίου, καὶ οὕτω συμπεράναντες τὸ πο νημάτιον· ὅμως δὲ πάλιν διὰ τὸν σὸν πόθον καὶ τὴν σὴν αἴτησιν μὴ δυνάμενος παρακούειν τῆς σῆς, ὡς εἴ ρηται θεοφιλίας, ὡς ἐκέλευσας, καθώς ἂν οἷός τε ὦ, διὰ συντόμων ποιήσομαι ἐκ τῆς θείας Γραφῆς τὸν ἔλεγχον μὲν τῶν ἀναιρούντων τοὺς οὐρανούς, σύστα σιν δὲ τῆς αὐτῶν διαμονῆς, τῆς θείας χάριτος ἡμῖν συνεργούσης, καὶ τῶν σῶν προσευχῶν· προλέγοντες Β πρῶτον ποίοις ἰδιώμασι κέχρηται περὶ οὐρανοῦ ἡ θεία Γραφή, έπειτα ἔτι καὶ ἀκαταλύτους αὐτοὺς διαπαν τὸς ὁρίζεται. Τῆς Παλαιᾶς τοίνυν Διαθήκης τοῖς Εβραίοις γρα- φείσης, ἀνάγκη τῇ Ἑβραίᾳ γλώττῃ καὶ γράμμασιν αὐτὴν γεγράφθαι· ἡ γλῶττα οὖν ἡ Ἑβραία τὸν οὐρα- νὸν καὶ τοὺς οὐρανούς, μια ἐκφωνήσει ὁμοίως ἐκφωνεῖ, ὥστε καὶ ἀδιαφορεῖν περὶ τούτου, εὑρίσκεσθαι δὲ τὸ ἑνικὸν ἐπιφερόμενον πληθυντικῷ, καὶ τὸ πληθυντικών ἐνικῷ, ὡς ὅταν λέγη Αἰνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρα νοῦ· ἐπιφέρει γὰρ, Καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν ἵνα εἴπῃ, τοῦ οὐρανοῦ τούτου τοῦ ὁρωμέν νου, τουτέστι, τοῦ στερεώματος. Επάνω γὰρ μόνου τοῦ στερεώματος εἰσι τὰ ὕδατα κατὰ τὸν ἱεροφάντην Αλωσσέα. Ομοίως λέγει, οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δύξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλ λει τὸ στερέωμα· πληθυντικῶς μὲν ἀρξάμενος, ἔνι· κ. ὡς δὲ καταλήξας, ἵνα δι᾿ ἑκατέρου τὸ αὐτὸ σημάνῃ, ότι αὐτὴ ἡ πρόσοψις τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστι, τούτου τοῦ ὁρωμένου στερεώματος, καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν δημιουργίαν τοῦ Θεοῦ ἐξαγγέλλει, διὰ τῆς ἐνούσης αὐτῷ τάξεως καὶ μεγαλοπρεπείας· ὁμοίως πάλιν· Ὁ εὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ τῷ Κυρίῳ, τὴν δὲ γῆν ἔδωκε τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων. Οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον καὶ ἀνώτερον οὐρανὸν, ὃς οὐρα νῆς ἐστι τούτου τοῦ ὁρωμένου οὐρανοῦ ὑπεράνω αύ τοῦ κείμενος. Ὁμοίως πάλιν ὁ μέγας Μωσής φησιν· Ἰδοὺ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ οὐ- ρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, ὡσα εὶ οὗτος ὁ δρώμενος ἡμῖν οὐρανὸς καὶ ὁ οὐρανὸς αὐτοῦ, τουτέστιν, ὁ ὑπεράνω αὐτοῦ. Κέχρηται δὲ καὶ ὁ Παῦλος τούτῳ τῷ ἰδιώματι μεῶν, Ἡμὼν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρ- χει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα· ἀρξάμενης μὲν δυϊκῶς, ἐνικῶς δὲ καταλήξας, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ἐξ ὧν, ἐξ οὗ, είρηκε. Δύο γὰρ οὐρανῶν γενομένων παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς διηγεῖται ὁ μακαρίτης Μωϋσῆς, καὶ συνδουμένων ἀλλήλοις, ποτὲ μὲν πληθυντικώς ή θεία Γραφὴ περὶ αὐτῶν ποιεῖται τὸν λόγον, ποτὲ δὲ ἑνικῶς, καθὰ εἴρηται, τὸ ἰδίωμα της γλώττης καὶ ὅτι κατά τι συνάπτονται ἀλλήλοις συνθούμενοι, καὶ ως εἷς ἀποτελοῦνται, λέλεκται. οι Μὴ οὖν πλάνην ὑπομείνῃ; ἀκούων τοῦ μακαρίου Παύλου ἠρπάχεια: ἕως τρίτων ούρανον, οὐκ εἰσὶ γὰρ TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. VII. esse spliseram putant; in secundo, Christianas ly- C potheses de figura et positione totius mundi, ex divina Scriptura commonstraverimus; in tertio, quam certa et fide digna sit divina Scriptura, et quid'utilitatis ex mundi schematibus oriri possit ; in quarto, brevem repetitionem, et delineationem tabernaculi a Moyse structi, itemque prophetarum et apostolorum concordiam exhibuerimus; in sex!”, autem de magnitudine solis egerimus; sicque opus- culum absolverimus; ut tamen voto et petitioni luæ faciam satis, cum uon possim, vt dictum est, religioni tuæ non obtemperare, pro viribus, ut jus- sisti, ex divina Scriptura eorum qui cœlos de medio tollunt confutationem aggrediemur, deque eoruni duratione, opitulante divina gratia, tuisque adjuti precibus, pertractabimus : postquam primo enarra- verimus, quibus idiomatibus divina Scriptura de cœlo agens utatur; deinde ostendemus ipsam cœlos semper indissolubiles esse docere. Cum itaque Vetus Testamentum Hebræis con- scriptum sit, necesse est illud Hebraica lingua et litteris exaratum fuisse. Hebraica enim lingua co- lum et carlos una voce similiter exprimit ; ita ut en in re nunquam variet, atque singulare plurali, et plurale singulari eferatur, quando dicit : Law date eum, cœli cœlorum; ac si dicat, cœlum cœli; infert enim, et aqua qua super carlos ests; nini- rum, super coelum hoc visibile, id est, firmamen tum. Etenim aquæ supra solum Grinamentum sunt, secundum sacrum illum præconem Moysen. Simi- liter dicit: Cæli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum "; ubi post- quam in plurali cœperat, in singulari clauiit, quo utrobique significaret, hunc caeli, id est, visibilis dirutanreuti, conspectum, gloriam et creationem Dei emmtiare propter insitum ibi ordinem et magnifl- centiam; itemquc, Calum cali Domino, terram au- tem dedit filiis hominum ”. Cœlum cœli vocans primum et superius cœlum, quod hujus visi- lilis coeli coelum est. ipsi suprapositum. Similiter - qua magnus Moyses ait : Ecce Domini Dei tui cœlum et calum cali; ac si diceret, hoc visibile coelum, atque column illius, id est, sublimius illo positum. Hoc item idiomate Paulus est usus hæc clamans, torem exspectamus : ubi dualiter incepit, singula- viter desiit, ac pro illo ex quibus, ait ille, et quo. Etenim cum duo cœli a Deo facti, ut narrat beatus Moyses, ac mutuo colligati sint, modo pluraliter de ¡is Scriptura sacra verba faeit, modo singulariter, ob linguæ idioma, ut dictum est; sive etiain quia cœli mutuo secundum aliquam sui partem junġun- tnr, et quasi unum efficiunt, ut dictum est. Ne itaque in errorem inducaris audiens bea'un Paulem raptam fuisse usque ad tertium calum:: : Psal. CXLVIII, f 1) ivustra autem conversatio in calis est, ex quo Suira- 4. ** Prat, avit, §. 33 Pral, usin, 16. Philipp. πι. 20.

στιανικές υποθέσεις περί σχημάτων καὶ τοποθεσίας Λ παντὸς τοῦ κόσμου, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ἀπο δείξεις ποιησάμενοι· ἐν δὲ τῷ τρίτῳ, ὅτι βεβαία καὶ αξιόπιστός ἐστιν ἡ θεία Γραφή, καὶ τί τὸ χρήσιμον τῶν σχημάτων τοῦ παντὸς κόσμου· ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ ἀνακεφαλαίωσιν σύντομον καὶ διαγραφὴν τῆς σκηνής τῆς ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθείσης, καὶ τῶν προς φητῶν καὶ ἀποστόλων τὴν συμφωνίαν· ἐν δὲ τῷ ἔκτῳ περὶ μεγέθους ἡλίου, καὶ οὕτω συμπεράναντες τὸ πο νημάτιον· ὅμως δὲ πάλιν διὰ τὸν σὸν πόθον καὶ τὴν σὴν αἴτησιν μὴ δυνάμενος παρακούειν τῆς σῆς, ὡς εἴ ρηται θεοφιλίας, ὡς ἐκέλευσας, καθώς ἂν οἷός τε ὦ, διὰ συντόμων ποιήσομαι ἐκ τῆς θείας Γραφῆς τὸν ἔλεγχον μὲν τῶν ἀναιρούντων τοὺς οὐρανούς, σύστα σιν δὲ τῆς αὐτῶν διαμονῆς, τῆς θείας χάριτος ἡμῖν συνεργούσης, καὶ τῶν σῶν προσευχῶν· προλέγοντες Β πρῶτον ποίοις ἰδιώμασι κέχρηται περὶ οὐρανοῦ ἡ θεία Γραφή, έπειτα ἔτι καὶ ἀκαταλύτους αὐτοὺς διαπαν τὸς ὁρίζεται. Τῆς Παλαιᾶς τοίνυν Διαθήκης τοῖς Εβραίοις γρα- φείσης, ἀνάγκη τῇ Ἑβραίᾳ γλώττῃ καὶ γράμμασιν αὐτὴν γεγράφθαι· ἡ γλῶττα οὖν ἡ Ἑβραία τὸν οὐρα- νὸν καὶ τοὺς οὐρανούς, μια ἐκφωνήσει ὁμοίως ἐκφωνεῖ, ὥστε καὶ ἀδιαφορεῖν περὶ τούτου, εὑρίσκεσθαι δὲ τὸ ἑνικὸν ἐπιφερόμενον πληθυντικῷ, καὶ τὸ πληθυντικών ἐνικῷ, ὡς ὅταν λέγη Αἰνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρα νοῦ· ἐπιφέρει γὰρ, Καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν ἵνα εἴπῃ, τοῦ οὐρανοῦ τούτου τοῦ ὁρωμέν νου, τουτέστι, τοῦ στερεώματος. Επάνω γὰρ μόνου τοῦ στερεώματος εἰσι τὰ ὕδατα κατὰ τὸν ἱεροφάντην Αλωσσέα. Ομοίως λέγει, οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δύξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλ λει τὸ στερέωμα· πληθυντικῶς μὲν ἀρξάμενος, ἔνι· κ. ὡς δὲ καταλήξας, ἵνα δι᾿ ἑκατέρου τὸ αὐτὸ σημάνῃ, ότι αὐτὴ ἡ πρόσοψις τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστι, τούτου τοῦ ὁρωμένου στερεώματος, καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν δημιουργίαν τοῦ Θεοῦ ἐξαγγέλλει, διὰ τῆς ἐνούσης αὐτῷ τάξεως καὶ μεγαλοπρεπείας· ὁμοίως πάλιν· Ὁ εὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ τῷ Κυρίῳ, τὴν δὲ γῆν ἔδωκε τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων. Οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον καὶ ἀνώτερον οὐρανὸν, ὃς οὐρα νῆς ἐστι τούτου τοῦ ὁρωμένου οὐρανοῦ ὑπεράνω αύ τοῦ κείμενος. Ὁμοίως πάλιν ὁ μέγας Μωσής φησιν· Ἰδοὺ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ὁ οὐρανὸς καὶ ὁ οὐ- ρανὸς τοῦ οὐρανοῦ, ὡσα εὶ οὗτος ὁ δρώμενος ἡμῖν οὐρανὸς καὶ ὁ οὐρανὸς αὐτοῦ, τουτέστιν, ὁ ὑπεράνω αὐτοῦ. Κέχρηται δὲ καὶ ὁ Παῦλος τούτῳ τῷ ἰδιώματι μεῶν, Ἡμὼν δὲ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρ- χει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα· ἀρξάμενης μὲν δυϊκῶς, ἐνικῶς δὲ καταλήξας, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ἐξ ὧν, ἐξ οὗ, είρηκε. Δύο γὰρ οὐρανῶν γενομένων παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς διηγεῖται ὁ μακαρίτης Μωϋσῆς, καὶ συνδουμένων ἀλλήλοις, ποτὲ μὲν πληθυντικώς ή θεία Γραφὴ περὶ αὐτῶν ποιεῖται τὸν λόγον, ποτὲ δὲ ἑνικῶς, καθὰ εἴρηται, τὸ ἰδίωμα της γλώττης καὶ ὅτι κατά τι συνάπτονται ἀλλήλοις συνθούμενοι, καὶ ως εἷς ἀποτελοῦνται, λέλεκται. οι Μὴ οὖν πλάνην ὑπομείνῃ; ἀκούων τοῦ μακαρίου Παύλου ἠρπάχεια: ἕως τρίτων ούρανον, οὐκ εἰσὶ γὰρ TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. VII. esse spliseram putant; in secundo, Christianas ly- C potheses de figura et positione totius mundi, ex divina Scriptura commonstraverimus; in tertio, quam certa et fide digna sit divina Scriptura, et quid'utilitatis ex mundi schematibus oriri possit ; in quarto, brevem repetitionem, et delineationem tabernaculi a Moyse structi, itemque prophetarum et apostolorum concordiam exhibuerimus; in sex!”, autem de magnitudine solis egerimus; sicque opus- culum absolverimus; ut tamen voto et petitioni luæ faciam satis, cum uon possim, vt dictum est, religioni tuæ non obtemperare, pro viribus, ut jus- sisti, ex divina Scriptura eorum qui cœlos de medio tollunt confutationem aggrediemur, deque eoruni duratione, opitulante divina gratia, tuisque adjuti precibus, pertractabimus : postquam primo enarra- verimus, quibus idiomatibus divina Scriptura de cœlo agens utatur; deinde ostendemus ipsam cœlos semper indissolubiles esse docere. Cum itaque Vetus Testamentum Hebræis con- scriptum sit, necesse est illud Hebraica lingua et litteris exaratum fuisse. Hebraica enim lingua co- lum et carlos una voce similiter exprimit ; ita ut en in re nunquam variet, atque singulare plurali, et plurale singulari eferatur, quando dicit : Law date eum, cœli cœlorum; ac si dicat, cœlum cœli; infert enim, et aqua qua super carlos ests; nini- rum, super coelum hoc visibile, id est, firmamen tum. Etenim aquæ supra solum Grinamentum sunt, secundum sacrum illum præconem Moysen. Simi- liter dicit: Cæli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum "; ubi post- quam in plurali cœperat, in singulari clauiit, quo utrobique significaret, hunc caeli, id est, visibilis dirutanreuti, conspectum, gloriam et creationem Dei emmtiare propter insitum ibi ordinem et magnifl- centiam; itemquc, Calum cali Domino, terram au- tem dedit filiis hominum ”. Cœlum cœli vocans primum et superius cœlum, quod hujus visi- lilis coeli coelum est. ipsi suprapositum. Similiter - qua magnus Moyses ait : Ecce Domini Dei tui cœlum et calum cali; ac si diceret, hoc visibile coelum, atque column illius, id est, sublimius illo positum. Hoc item idiomate Paulus est usus hæc clamans, torem exspectamus : ubi dualiter incepit, singula- viter desiit, ac pro illo ex quibus, ait ille, et quo. Etenim cum duo cœli a Deo facti, ut narrat beatus Moyses, ac mutuo colligati sint, modo pluraliter de ¡is Scriptura sacra verba faeit, modo singulariter, ob linguæ idioma, ut dictum est; sive etiain quia cœli mutuo secundum aliquam sui partem junġun- tnr, et quasi unum efficiunt, ut dictum est. Ne itaque in errorem inducaris audiens bea'un Paulem raptam fuisse usque ad tertium calum:: : Psal. CXLVIII, f 1) ivustra autem conversatio in calis est, ex quo Suira- 4. ** Prat, avit, §. 33 Pral, usin, 16. Philipp. πι. 20.

τρεῖς οὐρανο!, οὔτε πλείους, οὔτε τοῦτο βούλεται λέω γειν, οὔτε ἐναντιοῦται τῷ Μωϋτῇ, ἀλλ' ὅτι ἡρπάχθαι λέγειν ἀπὸ τῆς γῆς ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, παρὰ τὸ τρίτον αὐτοῦ, ἵνα εἴπῃ, Τοσοῦτον επήρθην ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς περιλείπεσθαί μοι τὸ τρίτον τοῦ διαστήματος τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, καιρὸς νῦν ἡμᾶς εἰπεῖν ὡς ἀδιάλυ τον αὐτὸν, ἤτοι αὐτοὺς κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος οὕτως· Οίδα- μεν γὰρ ὅτι ἐὰν ἡ ἐπίγειος ἡμῶν οἰκία τοῦ σκή- τους καταλυθῇ, οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα δηλώ σῃ τὴν ἐνταῦθα μὲν ἐπίγειον κατάστασιν καταλυομέ- νην, τὴν δὲ μέλλουσαν, ἥτις καὶ οὐράνιος ἐστιν, ἀκατάλυτον καὶ αἰώνιον· καὶ πάλιν, Τοιοῦτον ἔχου μεν ἀρχιερέα, ὃς ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τῶν ἁγίων λειτουργός, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἦν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ἵνα εἰπῇ, τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἀναληφθέντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ἀληθινῇ, τουτέστι, τῇ ἀεὶ μονίμῃ καὶ ἀκαταλύτῳ. Τὸ γὰρ εἰπεῖν ἀληθινὴν, ἐσήμανεν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν, ἐπειδήπερ ἡ διὰ Μωϋσέως κατα- σκευασθεῖσα κατελύθη· ταύτην ώς ακατάλυτον, κατά ἀντιδιαστολὴν ἐκείνης, ἀληθινὴν ἐξεῖπεν· ὡσανεί, μονίμην, καὶ βεβαίαν, καὶ ἀκατάλυτον, καὶ πάλιν λέγει· Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειο τέρας σκηκῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος, εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ἅγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμε νος. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐπειδήπερ ὁ Θεὸς τῷ Μωϋση προσέταξε ποιῆσαι τὴν σκηνὴν κατὰ μίμησιν τοῦ παντὸς κόσμου, εποίησέ τε αὐτὴν διελών κατα- μεσόθεν τῷ καταπετάσματι, καὶ ποιήσας τὴν μίαν σκηνὴν εἰς δύο, ἐξωτέραν καὶ ἐσωτέραν, ὥσπερ τοῦ τον τὸν χῶρον καὶ τὸν τούτου ἀνώτερον αινιττόμενος, καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην διὰ παντὸς οἱ ἱερεῖς εἰσ ίωσιν, τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνος ὁ ἀρχιερούς, οὐ χωρὶς αἱματος, ἑαυτῷ τε καὶ τῷ λαῷ ποιούμενος. Τούτου ένεκά φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὅτι ὁ Χριστὸς παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν οὐρανῶν. ὥσπερ ὁ ἀρχιερεὺς ὁ ἐπίγειος εἰσῄει εἰς τὴν ἐσωτέ Εt ραν σκηνὴν ἐν αἵματι ἀλλοτρίῳ, οὕτω καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ἀνώτερον χῶρον εἰσελήλυθεν ἐν αἵματι ἰδίῳ· καὶ ὥσπερ ἡ ἐνταῦθα σκηνὴ μικρὰ καὶ χειροποίητος, καὶ ὡς τύπος ἀτελὴς καὶ καταλυομένη, οὕτω καὶ ὁ οὐρα νὸς μέγας, καὶ ἀχειροποίητος, καὶ βέβαιος, καὶ ἀλη θινὸς, καὶ αἰώνιος, καὶ ἀκατάλυτος, ἔνθα καὶ γίνεται ἡ αἰώνιος λύτρωσις. Αἰωνίου γὰρ ὄντος τοῦ ἀρχις- ρέως, ἐξ ἀνάγκης καὶ ἡ σωτηρία καὶ ἡ σκηνὴ αἰώνιοι τυγχάνουσιν, καθὰ πάλιν γέγραπται· Καὶ οἱ μὲν πλείονές εἰσιν ἱερεῖς, διὰ τὸ θανάτῳ κωλύεσθαι παραμένειν· ὁ δὲ διὰ τὸ μένειν αὐτὸν εἰς τὸν αἰῶνα, απαράβατον ἔχει τὴν ἱερωσύνην. "Οθεν καὶ σώζειν εἰς τὸ παντελὲς δύναται τοὺς προσ ερχομένους δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ, πάντοτε ζῶν εἰς τὸ COSME INDICOPLEUSTE · B neque enim tres neque plures coli sunt, neque id A ille significat, nec Moysi adversatur; sed ait raptum fuisse a terra secundum totam altitudinem coli, excepta tertia parte; ut diceret, Tam alte sublatus sum a terra, ut mihi intercapedinis, quæ est usque ad summum cœlum, tertia tantum pars superesset. Cum hæc ita se habeant, restat ut dicamus totam divinam Scripturam cœlum sive cœlos indissolubiles prædicare. Ait igitur divinus apostolus Paulus : Scimus enim quoniam si terrena nostra domus hujus tabernaculi dissolvatur, ædificationem ex Deo habe- mus, domum non manufactam in cœlis : ut osten- deret hunc quidem terrenum statum dissolvi, futurum vero, qui etiam cœlestis est, indissolubilem et æter- num esse; ac rursum, Talem habemus sacerdotem, qui sedet in dextera throni magnitudinis in cœlis, sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo s; ac si diceret, Dominum Christum assumptum in coelos in tabernaculum verum, id est semper anens et indissolubile. Nam cum dicit, verum, id significat indissolubile esse : quoniam id, quod per Moysen constructum erat dissolutum est; hoc ut indissolubile, ex opposito illius, verum vocavit; ac si diceret, manens, fir- mum et indissolubile; rursumque ail, Christus au- tem assistens pontifex futurorum bonorum, per majus et perfectius tabernaculum non manufactum, id est, non hujus creationis, neque per sanguinem hircorum et vi- tulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, elerna redemptione inventa s. Quod autem C dicit hujusmodi est : Deus Moysen jussit acere tuber- naculumn ad imitationem totius mundi, ipsumque construxit ille, velo intermedio dividens, unumque ta- bernaculum in duo distribuens, exterius et interius, *c si hunc locum, pariterque superiorem adlum- braret: Aique in primum quidem tabernaculum su- cerdotes semper inirant, culium persolventes ; in se- cundum autem semel in anno solus pontifex, non sine sanguine " : quod ille pro se et pro populo agit. Ideo ait apostolus Paulus, Christus assistens pontifex cœlorum, quemadmodum pontifex terre- stris introivit in tabernaculum interius cum san- D guine alieno; sic et ille in superiorem locum in- gressus est in sanguine proprio; et sicut hic tabernaculum parvam et manufactum quasi typus imperfectum et dissolubile est; ita et cœlum ma- gnum, non manufactum, firmium, verum, æternum, indissolubile : ubi etiam est æterna redemptio. Nam cum æternus sit sacerdos, consequenter et salus et tabernaculum æterna sunt, quemadmodum rursus scriptum est : alii quidem plures sunt sacerdotes, Et ev quod morte prohiberentur permanere : hic autem ev quod maneat in æternum, sempiternum habet sa- cerdotium; unde et salvare in perpetuum potest acce- dentes per ipsum ad Deum, semper vivens ad inter- pellandum pro nobis. Talis enim decebat ut nobis esscl f Cor. ", 1. Hebr. viii, 11. ibid. 1, 6, 7. 1. 37 flebr. IN,

τρεῖς οὐρανο!, οὔτε πλείους, οὔτε τοῦτο βούλεται λέω γειν, οὔτε ἐναντιοῦται τῷ Μωϋτῇ, ἀλλ' ὅτι ἡρπάχθαι λέγειν ἀπὸ τῆς γῆς ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, παρὰ τὸ τρίτον αὐτοῦ, ἵνα εἴπῃ, Τοσοῦτον επήρθην ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς περιλείπεσθαί μοι τὸ τρίτον τοῦ διαστήματος τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, καιρὸς νῦν ἡμᾶς εἰπεῖν ὡς ἀδιάλυ τον αὐτὸν, ἤτοι αὐτοὺς κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος οὕτως· Οίδα- μεν γὰρ ὅτι ἐὰν ἡ ἐπίγειος ἡμῶν οἰκία τοῦ σκή- τους καταλυθῇ, οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα δηλώ σῃ τὴν ἐνταῦθα μὲν ἐπίγειον κατάστασιν καταλυομέ- νην, τὴν δὲ μέλλουσαν, ἥτις καὶ οὐράνιος ἐστιν, ἀκατάλυτον καὶ αἰώνιον· καὶ πάλιν, Τοιοῦτον ἔχου μεν ἀρχιερέα, ὃς ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τῶν ἁγίων λειτουργός, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἦν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ἵνα εἰπῇ, τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἀναληφθέντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ἀληθινῇ, τουτέστι, τῇ ἀεὶ μονίμῃ καὶ ἀκαταλύτῳ. Τὸ γὰρ εἰπεῖν ἀληθινὴν, ἐσήμανεν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν, ἐπειδήπερ ἡ διὰ Μωϋσέως κατα- σκευασθεῖσα κατελύθη· ταύτην ώς ακατάλυτον, κατά ἀντιδιαστολὴν ἐκείνης, ἀληθινὴν ἐξεῖπεν· ὡσανεί, μονίμην, καὶ βεβαίαν, καὶ ἀκατάλυτον, καὶ πάλιν λέγει· Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειο τέρας σκηκῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος, εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ἅγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμε νος. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐπειδήπερ ὁ Θεὸς τῷ Μωϋση προσέταξε ποιῆσαι τὴν σκηνὴν κατὰ μίμησιν τοῦ παντὸς κόσμου, εποίησέ τε αὐτὴν διελών κατα- μεσόθεν τῷ καταπετάσματι, καὶ ποιήσας τὴν μίαν σκηνὴν εἰς δύο, ἐξωτέραν καὶ ἐσωτέραν, ὥσπερ τοῦ τον τὸν χῶρον καὶ τὸν τούτου ἀνώτερον αινιττόμενος, καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην διὰ παντὸς οἱ ἱερεῖς εἰσ ίωσιν, τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνος ὁ ἀρχιερούς, οὐ χωρὶς αἱματος, ἑαυτῷ τε καὶ τῷ λαῷ ποιούμενος. Τούτου ένεκά φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὅτι ὁ Χριστὸς παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν οὐρανῶν. ὥσπερ ὁ ἀρχιερεὺς ὁ ἐπίγειος εἰσῄει εἰς τὴν ἐσωτέ Εt ραν σκηνὴν ἐν αἵματι ἀλλοτρίῳ, οὕτω καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ἀνώτερον χῶρον εἰσελήλυθεν ἐν αἵματι ἰδίῳ· καὶ ὥσπερ ἡ ἐνταῦθα σκηνὴ μικρὰ καὶ χειροποίητος, καὶ ὡς τύπος ἀτελὴς καὶ καταλυομένη, οὕτω καὶ ὁ οὐρα νὸς μέγας, καὶ ἀχειροποίητος, καὶ βέβαιος, καὶ ἀλη θινὸς, καὶ αἰώνιος, καὶ ἀκατάλυτος, ἔνθα καὶ γίνεται ἡ αἰώνιος λύτρωσις. Αἰωνίου γὰρ ὄντος τοῦ ἀρχις- ρέως, ἐξ ἀνάγκης καὶ ἡ σωτηρία καὶ ἡ σκηνὴ αἰώνιοι τυγχάνουσιν, καθὰ πάλιν γέγραπται· Καὶ οἱ μὲν πλείονές εἰσιν ἱερεῖς, διὰ τὸ θανάτῳ κωλύεσθαι παραμένειν· ὁ δὲ διὰ τὸ μένειν αὐτὸν εἰς τὸν αἰῶνα, απαράβατον ἔχει τὴν ἱερωσύνην. "Οθεν καὶ σώζειν εἰς τὸ παντελὲς δύναται τοὺς προσ ερχομένους δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ, πάντοτε ζῶν εἰς τὸ COSME INDICOPLEUSTE · B neque enim tres neque plures coli sunt, neque id A ille significat, nec Moysi adversatur; sed ait raptum fuisse a terra secundum totam altitudinem coli, excepta tertia parte; ut diceret, Tam alte sublatus sum a terra, ut mihi intercapedinis, quæ est usque ad summum cœlum, tertia tantum pars superesset. Cum hæc ita se habeant, restat ut dicamus totam divinam Scripturam cœlum sive cœlos indissolubiles prædicare. Ait igitur divinus apostolus Paulus : Scimus enim quoniam si terrena nostra domus hujus tabernaculi dissolvatur, ædificationem ex Deo habe- mus, domum non manufactam in cœlis : ut osten- deret hunc quidem terrenum statum dissolvi, futurum vero, qui etiam cœlestis est, indissolubilem et æter- num esse; ac rursum, Talem habemus sacerdotem, qui sedet in dextera throni magnitudinis in cœlis, sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo s; ac si diceret, Dominum Christum assumptum in coelos in tabernaculum verum, id est semper anens et indissolubile. Nam cum dicit, verum, id significat indissolubile esse : quoniam id, quod per Moysen constructum erat dissolutum est; hoc ut indissolubile, ex opposito illius, verum vocavit; ac si diceret, manens, fir- mum et indissolubile; rursumque ail, Christus au- tem assistens pontifex futurorum bonorum, per majus et perfectius tabernaculum non manufactum, id est, non hujus creationis, neque per sanguinem hircorum et vi- tulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, elerna redemptione inventa s. Quod autem C dicit hujusmodi est : Deus Moysen jussit acere tuber- naculumn ad imitationem totius mundi, ipsumque construxit ille, velo intermedio dividens, unumque ta- bernaculum in duo distribuens, exterius et interius, *c si hunc locum, pariterque superiorem adlum- braret: Aique in primum quidem tabernaculum su- cerdotes semper inirant, culium persolventes ; in se- cundum autem semel in anno solus pontifex, non sine sanguine " : quod ille pro se et pro populo agit. Ideo ait apostolus Paulus, Christus assistens pontifex cœlorum, quemadmodum pontifex terre- stris introivit in tabernaculum interius cum san- D guine alieno; sic et ille in superiorem locum in- gressus est in sanguine proprio; et sicut hic tabernaculum parvam et manufactum quasi typus imperfectum et dissolubile est; ita et cœlum ma- gnum, non manufactum, firmium, verum, æternum, indissolubile : ubi etiam est æterna redemptio. Nam cum æternus sit sacerdos, consequenter et salus et tabernaculum æterna sunt, quemadmodum rursus scriptum est : alii quidem plures sunt sacerdotes, Et ev quod morte prohiberentur permanere : hic autem ev quod maneat in æternum, sempiternum habet sa- cerdotium; unde et salvare in perpetuum potest acce- dentes per ipsum ad Deum, semper vivens ad inter- pellandum pro nobis. Talis enim decebat ut nobis esscl f Cor. ", 1. Hebr. viii, 11. ibid. 1, 6, 7. 1. 37 flebr. IN,

τρεῖς οὐρανο!, οὔτε πλείους, οὔτε τοῦτο βούλεται λέω γειν, οὔτε ἐναντιοῦται τῷ Μωϋτῇ, ἀλλ' ὅτι ἡρπάχθαι λέγειν ἀπὸ τῆς γῆς ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, παρὰ τὸ τρίτον αὐτοῦ, ἵνα εἴπῃ, Τοσοῦτον επήρθην ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς περιλείπεσθαί μοι τὸ τρίτον τοῦ διαστήματος τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, καιρὸς νῦν ἡμᾶς εἰπεῖν ὡς ἀδιάλυ τον αὐτὸν, ἤτοι αὐτοὺς κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος οὕτως· Οίδα- μεν γὰρ ὅτι ἐὰν ἡ ἐπίγειος ἡμῶν οἰκία τοῦ σκή- τους καταλυθῇ, οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα δηλώ σῃ τὴν ἐνταῦθα μὲν ἐπίγειον κατάστασιν καταλυομέ- νην, τὴν δὲ μέλλουσαν, ἥτις καὶ οὐράνιος ἐστιν, ἀκατάλυτον καὶ αἰώνιον· καὶ πάλιν, Τοιοῦτον ἔχου μεν ἀρχιερέα, ὃς ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τῶν ἁγίων λειτουργός, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἦν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ἵνα εἰπῇ, τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἀναληφθέντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ἀληθινῇ, τουτέστι, τῇ ἀεὶ μονίμῃ καὶ ἀκαταλύτῳ. Τὸ γὰρ εἰπεῖν ἀληθινὴν, ἐσήμανεν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν, ἐπειδήπερ ἡ διὰ Μωϋσέως κατα- σκευασθεῖσα κατελύθη· ταύτην ώς ακατάλυτον, κατά ἀντιδιαστολὴν ἐκείνης, ἀληθινὴν ἐξεῖπεν· ὡσανεί, μονίμην, καὶ βεβαίαν, καὶ ἀκατάλυτον, καὶ πάλιν λέγει· Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειο τέρας σκηκῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος, εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ἅγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμε νος. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐπειδήπερ ὁ Θεὸς τῷ Μωϋση προσέταξε ποιῆσαι τὴν σκηνὴν κατὰ μίμησιν τοῦ παντὸς κόσμου, εποίησέ τε αὐτὴν διελών κατα- μεσόθεν τῷ καταπετάσματι, καὶ ποιήσας τὴν μίαν σκηνὴν εἰς δύο, ἐξωτέραν καὶ ἐσωτέραν, ὥσπερ τοῦ τον τὸν χῶρον καὶ τὸν τούτου ἀνώτερον αινιττόμενος, καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην διὰ παντὸς οἱ ἱερεῖς εἰσ ίωσιν, τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνος ὁ ἀρχιερούς, οὐ χωρὶς αἱματος, ἑαυτῷ τε καὶ τῷ λαῷ ποιούμενος. Τούτου ένεκά φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὅτι ὁ Χριστὸς παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν οὐρανῶν. ὥσπερ ὁ ἀρχιερεὺς ὁ ἐπίγειος εἰσῄει εἰς τὴν ἐσωτέ Εt ραν σκηνὴν ἐν αἵματι ἀλλοτρίῳ, οὕτω καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ἀνώτερον χῶρον εἰσελήλυθεν ἐν αἵματι ἰδίῳ· καὶ ὥσπερ ἡ ἐνταῦθα σκηνὴ μικρὰ καὶ χειροποίητος, καὶ ὡς τύπος ἀτελὴς καὶ καταλυομένη, οὕτω καὶ ὁ οὐρα νὸς μέγας, καὶ ἀχειροποίητος, καὶ βέβαιος, καὶ ἀλη θινὸς, καὶ αἰώνιος, καὶ ἀκατάλυτος, ἔνθα καὶ γίνεται ἡ αἰώνιος λύτρωσις. Αἰωνίου γὰρ ὄντος τοῦ ἀρχις- ρέως, ἐξ ἀνάγκης καὶ ἡ σωτηρία καὶ ἡ σκηνὴ αἰώνιοι τυγχάνουσιν, καθὰ πάλιν γέγραπται· Καὶ οἱ μὲν πλείονές εἰσιν ἱερεῖς, διὰ τὸ θανάτῳ κωλύεσθαι παραμένειν· ὁ δὲ διὰ τὸ μένειν αὐτὸν εἰς τὸν αἰῶνα, απαράβατον ἔχει τὴν ἱερωσύνην. "Οθεν καὶ σώζειν εἰς τὸ παντελὲς δύναται τοὺς προσ ερχομένους δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ, πάντοτε ζῶν εἰς τὸ COSME INDICOPLEUSTE · B neque enim tres neque plures coli sunt, neque id A ille significat, nec Moysi adversatur; sed ait raptum fuisse a terra secundum totam altitudinem coli, excepta tertia parte; ut diceret, Tam alte sublatus sum a terra, ut mihi intercapedinis, quæ est usque ad summum cœlum, tertia tantum pars superesset. Cum hæc ita se habeant, restat ut dicamus totam divinam Scripturam cœlum sive cœlos indissolubiles prædicare. Ait igitur divinus apostolus Paulus : Scimus enim quoniam si terrena nostra domus hujus tabernaculi dissolvatur, ædificationem ex Deo habe- mus, domum non manufactam in cœlis : ut osten- deret hunc quidem terrenum statum dissolvi, futurum vero, qui etiam cœlestis est, indissolubilem et æter- num esse; ac rursum, Talem habemus sacerdotem, qui sedet in dextera throni magnitudinis in cœlis, sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo s; ac si diceret, Dominum Christum assumptum in coelos in tabernaculum verum, id est semper anens et indissolubile. Nam cum dicit, verum, id significat indissolubile esse : quoniam id, quod per Moysen constructum erat dissolutum est; hoc ut indissolubile, ex opposito illius, verum vocavit; ac si diceret, manens, fir- mum et indissolubile; rursumque ail, Christus au- tem assistens pontifex futurorum bonorum, per majus et perfectius tabernaculum non manufactum, id est, non hujus creationis, neque per sanguinem hircorum et vi- tulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, elerna redemptione inventa s. Quod autem C dicit hujusmodi est : Deus Moysen jussit acere tuber- naculumn ad imitationem totius mundi, ipsumque construxit ille, velo intermedio dividens, unumque ta- bernaculum in duo distribuens, exterius et interius, *c si hunc locum, pariterque superiorem adlum- braret: Aique in primum quidem tabernaculum su- cerdotes semper inirant, culium persolventes ; in se- cundum autem semel in anno solus pontifex, non sine sanguine " : quod ille pro se et pro populo agit. Ideo ait apostolus Paulus, Christus assistens pontifex cœlorum, quemadmodum pontifex terre- stris introivit in tabernaculum interius cum san- D guine alieno; sic et ille in superiorem locum in- gressus est in sanguine proprio; et sicut hic tabernaculum parvam et manufactum quasi typus imperfectum et dissolubile est; ita et cœlum ma- gnum, non manufactum, firmium, verum, æternum, indissolubile : ubi etiam est æterna redemptio. Nam cum æternus sit sacerdos, consequenter et salus et tabernaculum æterna sunt, quemadmodum rursus scriptum est : alii quidem plures sunt sacerdotes, Et ev quod morte prohiberentur permanere : hic autem ev quod maneat in æternum, sempiternum habet sa- cerdotium; unde et salvare in perpetuum potest acce- dentes per ipsum ad Deum, semper vivens ad inter- pellandum pro nobis. Talis enim decebat ut nobis esscl f Cor. ", 1. Hebr. viii, 11. ibid. 1, 6, 7. 1. 37 flebr. IN,

τρεῖς οὐρανο!, οὔτε πλείους, οὔτε τοῦτο βούλεται λέω γειν, οὔτε ἐναντιοῦται τῷ Μωϋτῇ, ἀλλ' ὅτι ἡρπάχθαι λέγειν ἀπὸ τῆς γῆς ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ, παρὰ τὸ τρίτον αὐτοῦ, ἵνα εἴπῃ, Τοσοῦτον επήρθην ἀπὸ τῆς γῆς, ὡς περιλείπεσθαί μοι τὸ τρίτον τοῦ διαστήματος τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων, καιρὸς νῦν ἡμᾶς εἰπεῖν ὡς ἀδιάλυ τον αὐτὸν, ἤτοι αὐτοὺς κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος οὕτως· Οίδα- μεν γὰρ ὅτι ἐὰν ἡ ἐπίγειος ἡμῶν οἰκία τοῦ σκή- τους καταλυθῇ, οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα δηλώ σῃ τὴν ἐνταῦθα μὲν ἐπίγειον κατάστασιν καταλυομέ- νην, τὴν δὲ μέλλουσαν, ἥτις καὶ οὐράνιος ἐστιν, ἀκατάλυτον καὶ αἰώνιον· καὶ πάλιν, Τοιοῦτον ἔχου μεν ἀρχιερέα, ὃς ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τῶν ἁγίων λειτουργός, καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἦν έπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ἵνα εἰπῇ, τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἀναληφθέντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν τῇ σκηνῇ τῇ ἀληθινῇ, τουτέστι, τῇ ἀεὶ μονίμῃ καὶ ἀκαταλύτῳ. Τὸ γὰρ εἰπεῖν ἀληθινὴν, ἐσήμανεν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν, ἐπειδήπερ ἡ διὰ Μωϋσέως κατα- σκευασθεῖσα κατελύθη· ταύτην ώς ακατάλυτον, κατά ἀντιδιαστολὴν ἐκείνης, ἀληθινὴν ἐξεῖπεν· ὡσανεί, μονίμην, καὶ βεβαίαν, καὶ ἀκατάλυτον, καὶ πάλιν λέγει· Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειο τέρας σκηκῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος, εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ἅγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμε νος. Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐπειδήπερ ὁ Θεὸς τῷ Μωϋση προσέταξε ποιῆσαι τὴν σκηνὴν κατὰ μίμησιν τοῦ παντὸς κόσμου, εποίησέ τε αὐτὴν διελών κατα- μεσόθεν τῷ καταπετάσματι, καὶ ποιήσας τὴν μίαν σκηνὴν εἰς δύο, ἐξωτέραν καὶ ἐσωτέραν, ὥσπερ τοῦ τον τὸν χῶρον καὶ τὸν τούτου ἀνώτερον αινιττόμενος, καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην διὰ παντὸς οἱ ἱερεῖς εἰσ ίωσιν, τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνος ὁ ἀρχιερούς, οὐ χωρὶς αἱματος, ἑαυτῷ τε καὶ τῷ λαῷ ποιούμενος. Τούτου ένεκά φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὅτι ὁ Χριστὸς παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν οὐρανῶν. ὥσπερ ὁ ἀρχιερεὺς ὁ ἐπίγειος εἰσῄει εἰς τὴν ἐσωτέ Εt ραν σκηνὴν ἐν αἵματι ἀλλοτρίῳ, οὕτω καὶ αὐτὸς εἰς τὸν ἀνώτερον χῶρον εἰσελήλυθεν ἐν αἵματι ἰδίῳ· καὶ ὥσπερ ἡ ἐνταῦθα σκηνὴ μικρὰ καὶ χειροποίητος, καὶ ὡς τύπος ἀτελὴς καὶ καταλυομένη, οὕτω καὶ ὁ οὐρα νὸς μέγας, καὶ ἀχειροποίητος, καὶ βέβαιος, καὶ ἀλη θινὸς, καὶ αἰώνιος, καὶ ἀκατάλυτος, ἔνθα καὶ γίνεται ἡ αἰώνιος λύτρωσις. Αἰωνίου γὰρ ὄντος τοῦ ἀρχις- ρέως, ἐξ ἀνάγκης καὶ ἡ σωτηρία καὶ ἡ σκηνὴ αἰώνιοι τυγχάνουσιν, καθὰ πάλιν γέγραπται· Καὶ οἱ μὲν πλείονές εἰσιν ἱερεῖς, διὰ τὸ θανάτῳ κωλύεσθαι παραμένειν· ὁ δὲ διὰ τὸ μένειν αὐτὸν εἰς τὸν αἰῶνα, απαράβατον ἔχει τὴν ἱερωσύνην. "Οθεν καὶ σώζειν εἰς τὸ παντελὲς δύναται τοὺς προσ ερχομένους δι' αὐτοῦ τῷ Θεῷ, πάντοτε ζῶν εἰς τὸ COSME INDICOPLEUSTE · B neque enim tres neque plures coli sunt, neque id A ille significat, nec Moysi adversatur; sed ait raptum fuisse a terra secundum totam altitudinem coli, excepta tertia parte; ut diceret, Tam alte sublatus sum a terra, ut mihi intercapedinis, quæ est usque ad summum cœlum, tertia tantum pars superesset. Cum hæc ita se habeant, restat ut dicamus totam divinam Scripturam cœlum sive cœlos indissolubiles prædicare. Ait igitur divinus apostolus Paulus : Scimus enim quoniam si terrena nostra domus hujus tabernaculi dissolvatur, ædificationem ex Deo habe- mus, domum non manufactam in cœlis : ut osten- deret hunc quidem terrenum statum dissolvi, futurum vero, qui etiam cœlestis est, indissolubilem et æter- num esse; ac rursum, Talem habemus sacerdotem, qui sedet in dextera throni magnitudinis in cœlis, sanctorum minister, et tabernaculi veri, quod fixit Dominus, et non homo s; ac si diceret, Dominum Christum assumptum in coelos in tabernaculum verum, id est semper anens et indissolubile. Nam cum dicit, verum, id significat indissolubile esse : quoniam id, quod per Moysen constructum erat dissolutum est; hoc ut indissolubile, ex opposito illius, verum vocavit; ac si diceret, manens, fir- mum et indissolubile; rursumque ail, Christus au- tem assistens pontifex futurorum bonorum, per majus et perfectius tabernaculum non manufactum, id est, non hujus creationis, neque per sanguinem hircorum et vi- tulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, elerna redemptione inventa s. Quod autem C dicit hujusmodi est : Deus Moysen jussit acere tuber- naculumn ad imitationem totius mundi, ipsumque construxit ille, velo intermedio dividens, unumque ta- bernaculum in duo distribuens, exterius et interius, *c si hunc locum, pariterque superiorem adlum- braret: Aique in primum quidem tabernaculum su- cerdotes semper inirant, culium persolventes ; in se- cundum autem semel in anno solus pontifex, non sine sanguine " : quod ille pro se et pro populo agit. Ideo ait apostolus Paulus, Christus assistens pontifex cœlorum, quemadmodum pontifex terre- stris introivit in tabernaculum interius cum san- D guine alieno; sic et ille in superiorem locum in- gressus est in sanguine proprio; et sicut hic tabernaculum parvam et manufactum quasi typus imperfectum et dissolubile est; ita et cœlum ma- gnum, non manufactum, firmium, verum, æternum, indissolubile : ubi etiam est æterna redemptio. Nam cum æternus sit sacerdos, consequenter et salus et tabernaculum æterna sunt, quemadmodum rursus scriptum est : alii quidem plures sunt sacerdotes, Et ev quod morte prohiberentur permanere : hic autem ev quod maneat in æternum, sempiternum habet sa- cerdotium; unde et salvare in perpetuum potest acce- dentes per ipsum ad Deum, semper vivens ad inter- pellandum pro nobis. Talis enim decebat ut nobis esscl f Cor. ", 1. Hebr. viii, 11. ibid. 1, 6, 7. 1. 37 flebr. IN,

ἐντυγχάνειν ὑπὲρ ἡμῶν. Τοιοῦτος γὰρ ἡμῖν Α έπρεπεν ἀρχιερεὺς, ὅσιος, ἄκακος, αμίαντος, και χωρισμένος ἀπὸ τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ ὑψηλότε ρος τῶν οὐρανῶν γενόμενος. Το υψηλότερος τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς γλώττης, τοῦ οὐρανοῦ, λέγει· φανερώτερον δὲ τὸ, ἀπαράβατον, καὶ τὸ μένειν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τὸ, πάντοτε, δηλοί τὴ ἀκατάλυτον τοῦ πράγματος. Εἰ γὰρ ἱερεὺς ἀπαρά- βατός ἐστι, πάντως καὶ ἡ σκηνή ένθα ιερουργεί ἀπαράβατός ἐστι, τουτέστιν, ἀδιάδοχος. Καὶ ἑτέρωθι πάλιν, Διὸ βασιλείαν ασάλευτον παραλαμβάνον- τες· ἵνα εἴπῃ, μονίμην, καὶ ἀμετακίνητον, καὶ ἀκατάλυτον, καὶ διαδοχὴν μὴ ἔχουσαν· καὶ πάλιν, Σπουδάζωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυ σιν κατάπαυσιν αὐτὴν εἰρηκώς, ὡς ἀδιάδοχον, καὶ μὴ μετανάστας πάλιν γινομένους, ἀλλ᾽ εἰς ἀεὶ ἐν αὐτῷ τῷ οὐρανῷ καταπαύοντας. Καὶ πάλιν, Ἔχον τες οὖν ἀρχιερέα μέγαν, διεληλυθότα τοὺς οὐρα- νους, Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ κρατῶμεν τῆς ὁμολογίας· τὸ, διεληλυθότα τοὺς οὐρανοὺς, ἵνα εἴπῃ, διεληλυθότα τὸν οὐρανὸν, κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς γλώττης, καὶ ἔσωθεν ὄντα τῶν δύο οὐρανῶν, ὡς ἐν σκηνῇ ἀχειροποιήτῳ. Καὶ πάλιν· Εχοντες οὖν παρ ῥησίαν εἰς τὴν εἴσοδον τῶν ἁγίων ἐν τῷ αἵματι Ἰησοῦ, ἐνεκαίνισεν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζώσαν, τὴν εἴσοδον τῶν ἁγίων, τὴν ἐν τῷ αἵματι Ἰησοῦ γενομένην, λέγει τὴν εἴσοδον αὐτοῦ τὴν εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἢν μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν ἐποιήσατο ἀναληφθεὶς εἰς τὸν οὐρανόν· ἦν καὶ ἐγκαι νισθεῖσαν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν προσεἶπεν, ὡς πρῶτος πάντων αὐτὸς καινοπρεπῶς καὶ προσφά- τως αὐτὴν τὴν ὁδὸν ἐβάδισε, ζῶσαν οὖσαν καὶ ἁγίαν, καὶ ἡμῖν καταλιμπάνων τινὰ ὑπογραμμόν. Καὶ πά- λιν· Καὶ πᾶς μὲν ἀρχιερεὺς ἔστηκε καθ' ἡμέραν λειτουργῶν, καὶ τὰς αὐτὰς πολλάκις προσφέρων Θυσίας, αίτινες οὐδέποτε δύνανται περιελεῖν ἁμαρτίας· αὐτὸς δὲ μίαν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσ- ενέγκας θυσίαν, εἰς τὸ διηνεκές ἐκάθισεν ἐν δε ξιᾷ τοῦ Θεοῦ· τὸ λοιπὸν ἐκδεχόμενος ἕως τεθώ σιν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Μία γὰρ προσφορὰ τετελείωκε τοὺς ἁγιαζομένους εἰ, καθὰ ἔφη, εἰς τὸ διηνεκές καθέζεται ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν θυσίαν, καὶ εἰς τὸ διηνε κὲς ἁγιάζει τοὺς προσερχομένους, πῶς οἷόν τέ ἐστι καταλύεσθαι, ἔνθα αὐτὸς εἰς τὸ διηνεκές καθέζεται καὶ οἱ προσερχόμενοι ἁγιάζονται; καὶ πάλιν· Πρό δηλον γὰρ ὅτι ἐξ Ιούδα ἀνατέταλκεν ὁ Κύριος ἡμῶν· εἰς ἣν φυλὴν οὐδὲν περὶ ἱερωσύνης Μω σῆς ἐλάλησε· καὶ πάλιν· Μαρτυρεῖ γὰρ ὅτι σὺ ἱε- ρεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Ἰδοὺ φανερώτατα ἱερέα αἰώνιον λέγει τὸν Χριστόν, διὰ δυνάμεως καὶ ζωῆς ἀκαταλύτου. Πῶς οὖν ἐνδέ- χεται τὸν μὲν ἱερέα ἀκατάλυτον εἶναι, τὴν δὲ σκηνὴν, ἧς καὶ λειτουργός ἐστι, καταλυομένην ; Φησὶ γάρ, τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρω- πος, διαφέρειν καὶ αὐτὴν ἀληθινὴν καὶ ἀκατάλυτον Λε Εt TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VII. B "1 pontifex, sanctus, innoccus, impollutus, segregatus peccatoribus, et excelsior culis factus s. Illud, excel- sior culis, secundum linguæ idioma dicit, nempe, caelo ; clarius, autem illud profert, sempiternum, et, quod maneat in æternum, atque illud, semper, rem indissolubilem significat. Nam si sacerdos sempi– ternus est, necesse prorsus est tabernaculum, in quo sacra peragit, esse sempiternum, id est, sine successione. Alibi item ait, Quare regnum incon- cussum suscipientes"; ac si dicat, permanens, im- mobile, iulissolabile, quod successionem non ha beat; ac rursum : Festinemus ingredi in illam requiem : requiem vocans, utpote successionen non admittentem; quia istinc transferendi non su- mus, sed semper in ipso caelo requiescemus. rursus : Habentes itaque pontificem magnum, qui pertransivit cœlvs, Jesum Filium Dei, teneamus con- fessionem. Illud, qui pertransivit calos, id est, qui pertransivit coelum, secundum linguæ idioma : et intra duos cœlos ille exsistit, ut in tabernaculo non manufacto; ac iterum, Habentes itaque fiduciam in introitu sanctorum, in sanguine Jesu, initiavit nobis viam novam et viventem"; ingressum scilicet in sancta in sanguine Jesu factum, vocat ingressum suum in cœlos, quem post passionemi et resurre- ctionem fecit assumptus in cœlum : quam etiam initiatam nobis viam novam et viventein nuncupat, quia ipse primus omnium novo et recenti modo per illam viam viventem et sanctam incessit, nobisque aliquod exemplar reliquit; ac rursum : omnis quidem pontifex stat quotidie ministrans, et easdem sæpe offerens hostias, quæ nunquam possunt auferre peccata : hic autem unam pro peccatis offe- reus hostiam, in sempiternum sedet in dextera Dei : de cætero exspectans donec ponantur inimici ejus sca- bellum pedum ejus. Una quippe oblatio sanctificatos consummarit ** Si, ut ait, post passionem et ho- stiam in perpetuum sedet a dextris Dei, et in perpe. luum accedentes sanctificat, qui fieri potest ut dis- solvatur, quando ipse in perpetuum sedet, et qui accedunt sanctificantur? Ac rursum : Manifestum est enim quod ex Judu ortus sit Dominus noster: in qua tribu nihil de sacerdotio Moyses locutus est**; ac iterum Contestatur enim, quoniam tu es sa- D cerdos in @ternum secundum ordinem Melchisedec Ecce apertissime æternum sacerdotem Christum dicit, per virtutem scilicet et vitam indissolubi- lem. Qua ratione autem potest, sacerdote indisso- lubili, tabernaculum, cujus minister ille est, dis- solvi? Ait quippe, sanctorum minister, et laberna- culi veri, quod frit Dominus, ct non homos : ubi manifeste illud et verum et indissolubile dicit; ite- rumque : Homines enim per majorem juraut : et omnis controversiæ eorum finis ad confirmationem, est juramentum. In quo abundantius volens. Deus ostendere heredibus pollicitationis immobilitatem consilii sui, interposuit jusjurandum “; ac rursum : C Et Hebr. su, 23-26. ** Hebr. xi, 28. *1 Hebr. iv, 11. sa Hebr. r, 19, 20. ** ibid. 11. * Hebr. febr. vill, 2. Hebr. vi, 16. 17. 811, 14. ** ibid. 17.

ἐντυγχάνειν ὑπὲρ ἡμῶν. Τοιοῦτος γὰρ ἡμῖν Α έπρεπεν ἀρχιερεὺς, ὅσιος, ἄκακος, αμίαντος, και χωρισμένος ἀπὸ τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ ὑψηλότε ρος τῶν οὐρανῶν γενόμενος. Το υψηλότερος τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς γλώττης, τοῦ οὐρανοῦ, λέγει· φανερώτερον δὲ τὸ, ἀπαράβατον, καὶ τὸ μένειν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τὸ, πάντοτε, δηλοί τὴ ἀκατάλυτον τοῦ πράγματος. Εἰ γὰρ ἱερεὺς ἀπαρά- βατός ἐστι, πάντως καὶ ἡ σκηνή ένθα ιερουργεί ἀπαράβατός ἐστι, τουτέστιν, ἀδιάδοχος. Καὶ ἑτέρωθι πάλιν, Διὸ βασιλείαν ασάλευτον παραλαμβάνον- τες· ἵνα εἴπῃ, μονίμην, καὶ ἀμετακίνητον, καὶ ἀκατάλυτον, καὶ διαδοχὴν μὴ ἔχουσαν· καὶ πάλιν, Σπουδάζωμεν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυ σιν κατάπαυσιν αὐτὴν εἰρηκώς, ὡς ἀδιάδοχον, καὶ μὴ μετανάστας πάλιν γινομένους, ἀλλ᾽ εἰς ἀεὶ ἐν αὐτῷ τῷ οὐρανῷ καταπαύοντας. Καὶ πάλιν, Ἔχον τες οὖν ἀρχιερέα μέγαν, διεληλυθότα τοὺς οὐρα- νους, Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ κρατῶμεν τῆς ὁμολογίας· τὸ, διεληλυθότα τοὺς οὐρανοὺς, ἵνα εἴπῃ, διεληλυθότα τὸν οὐρανὸν, κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς γλώττης, καὶ ἔσωθεν ὄντα τῶν δύο οὐρανῶν, ὡς ἐν σκηνῇ ἀχειροποιήτῳ. Καὶ πάλιν· Εχοντες οὖν παρ ῥησίαν εἰς τὴν εἴσοδον τῶν ἁγίων ἐν τῷ αἵματι Ἰησοῦ, ἐνεκαίνισεν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζώσαν, τὴν εἴσοδον τῶν ἁγίων, τὴν ἐν τῷ αἵματι Ἰησοῦ γενομένην, λέγει τὴν εἴσοδον αὐτοῦ τὴν εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἢν μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν ἐποιήσατο ἀναληφθεὶς εἰς τὸν οὐρανόν· ἦν καὶ ἐγκαι νισθεῖσαν ἡμῖν ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν προσεἶπεν, ὡς πρῶτος πάντων αὐτὸς καινοπρεπῶς καὶ προσφά- τως αὐτὴν τὴν ὁδὸν ἐβάδισε, ζῶσαν οὖσαν καὶ ἁγίαν, καὶ ἡμῖν καταλιμπάνων τινὰ ὑπογραμμόν. Καὶ πά- λιν· Καὶ πᾶς μὲν ἀρχιερεὺς ἔστηκε καθ' ἡμέραν λειτουργῶν, καὶ τὰς αὐτὰς πολλάκις προσφέρων Θυσίας, αίτινες οὐδέποτε δύνανται περιελεῖν ἁμαρτίας· αὐτὸς δὲ μίαν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσ- ενέγκας θυσίαν, εἰς τὸ διηνεκές ἐκάθισεν ἐν δε ξιᾷ τοῦ Θεοῦ· τὸ λοιπὸν ἐκδεχόμενος ἕως τεθώ σιν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Μία γὰρ προσφορὰ τετελείωκε τοὺς ἁγιαζομένους εἰ, καθὰ ἔφη, εἰς τὸ διηνεκές καθέζεται ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ μετὰ τὸ πάθος καὶ τὴν θυσίαν, καὶ εἰς τὸ διηνε κὲς ἁγιάζει τοὺς προσερχομένους, πῶς οἷόν τέ ἐστι καταλύεσθαι, ἔνθα αὐτὸς εἰς τὸ διηνεκές καθέζεται καὶ οἱ προσερχόμενοι ἁγιάζονται; καὶ πάλιν· Πρό δηλον γὰρ ὅτι ἐξ Ιούδα ἀνατέταλκεν ὁ Κύριος ἡμῶν· εἰς ἣν φυλὴν οὐδὲν περὶ ἱερωσύνης Μω σῆς ἐλάλησε· καὶ πάλιν· Μαρτυρεῖ γὰρ ὅτι σὺ ἱε- ρεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Ἰδοὺ φανερώτατα ἱερέα αἰώνιον λέγει τὸν Χριστόν, διὰ δυνάμεως καὶ ζωῆς ἀκαταλύτου. Πῶς οὖν ἐνδέ- χεται τὸν μὲν ἱερέα ἀκατάλυτον εἶναι, τὴν δὲ σκηνὴν, ἧς καὶ λειτουργός ἐστι, καταλυομένην ; Φησὶ γάρ, τῶν ἁγίων λειτουργὸς καὶ τῆς σκηνῆς τῆς ἀληθινῆς, ἦν ἔπηξεν ὁ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρω- πος, διαφέρειν καὶ αὐτὴν ἀληθινὴν καὶ ἀκατάλυτον Λε Εt TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VII. B "1 pontifex, sanctus, innoccus, impollutus, segregatus peccatoribus, et excelsior culis factus s. Illud, excel- sior culis, secundum linguæ idioma dicit, nempe, caelo ; clarius, autem illud profert, sempiternum, et, quod maneat in æternum, atque illud, semper, rem indissolubilem significat. Nam si sacerdos sempi– ternus est, necesse prorsus est tabernaculum, in quo sacra peragit, esse sempiternum, id est, sine successione. Alibi item ait, Quare regnum incon- cussum suscipientes"; ac si dicat, permanens, im- mobile, iulissolabile, quod successionem non ha beat; ac rursum : Festinemus ingredi in illam requiem : requiem vocans, utpote successionen non admittentem; quia istinc transferendi non su- mus, sed semper in ipso caelo requiescemus. rursus : Habentes itaque pontificem magnum, qui pertransivit cœlvs, Jesum Filium Dei, teneamus con- fessionem. Illud, qui pertransivit calos, id est, qui pertransivit coelum, secundum linguæ idioma : et intra duos cœlos ille exsistit, ut in tabernaculo non manufacto; ac iterum, Habentes itaque fiduciam in introitu sanctorum, in sanguine Jesu, initiavit nobis viam novam et viventem"; ingressum scilicet in sancta in sanguine Jesu factum, vocat ingressum suum in cœlos, quem post passionemi et resurre- ctionem fecit assumptus in cœlum : quam etiam initiatam nobis viam novam et viventein nuncupat, quia ipse primus omnium novo et recenti modo per illam viam viventem et sanctam incessit, nobisque aliquod exemplar reliquit; ac rursum : omnis quidem pontifex stat quotidie ministrans, et easdem sæpe offerens hostias, quæ nunquam possunt auferre peccata : hic autem unam pro peccatis offe- reus hostiam, in sempiternum sedet in dextera Dei : de cætero exspectans donec ponantur inimici ejus sca- bellum pedum ejus. Una quippe oblatio sanctificatos consummarit ** Si, ut ait, post passionem et ho- stiam in perpetuum sedet a dextris Dei, et in perpe. luum accedentes sanctificat, qui fieri potest ut dis- solvatur, quando ipse in perpetuum sedet, et qui accedunt sanctificantur? Ac rursum : Manifestum est enim quod ex Judu ortus sit Dominus noster: in qua tribu nihil de sacerdotio Moyses locutus est**; ac iterum Contestatur enim, quoniam tu es sa- D cerdos in @ternum secundum ordinem Melchisedec Ecce apertissime æternum sacerdotem Christum dicit, per virtutem scilicet et vitam indissolubi- lem. Qua ratione autem potest, sacerdote indisso- lubili, tabernaculum, cujus minister ille est, dis- solvi? Ait quippe, sanctorum minister, et laberna- culi veri, quod frit Dominus, ct non homos : ubi manifeste illud et verum et indissolubile dicit; ite- rumque : Homines enim per majorem juraut : et omnis controversiæ eorum finis ad confirmationem, est juramentum. In quo abundantius volens. Deus ostendere heredibus pollicitationis immobilitatem consilii sui, interposuit jusjurandum “; ac rursum : C Et Hebr. su, 23-26. ** Hebr. xi, 28. *1 Hebr. iv, 11. sa Hebr. r, 19, 20. ** ibid. 11. * Hebr. febr. vill, 2. Hebr. vi, 16. 17. 811, 14. ** ibid. 17.

ἐξειπών. Καὶ πάλιν· Ανθρωποι γὰρ κατὰ τοῦ μείο ζονος ὀμνύουσι, καὶ πάσης αὐτοῖς ἀντιλογίας πέρας εἰς βεβαίωσιν ὁ ὅρκος. Ἐν ᾧ περισσότε ρον βουλόμενος ὁ Θεὸς ἐπιδεῖξαι τοῖς κληρονό μοις τῆς ἐπαγγελίας τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ ἐμεσίτευσεν ἔγκαν καὶ πάλιν· Ὅπου πρό δρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ ἂς χιερεὺς γενόμενος εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ πάλιν Γινώσκοντες ἔχειν ὑμᾶς κρείττονα ύπαρξιν καὶ μένουσαν. • Ορα πάλιν, θαυμάσις, ὅτι ἐκείνην τὴν εἴσοδον τὴν ἔσωθεν τοῦ καταπετάσματος εἰσερχομένην, τους ἐστι, τοῦ στερεώματος, ὅπου καὶ ὁ Ἰησοῦς εἰσελή λυθε, καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι, ἀμετάθετον, καὶ ἰσχυρὰν, καὶ ἀσφαλῆ, καὶ βεβαίαν, καὶ μένουσαν, καὶ διηνεκή, καὶ δίκην ἀγκύρας περικρατούσαν ἡμᾶς λέ- γει. Καὶ πάλιν· Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πό λιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν· ὡσανεί, Εκείνην ἐπιζητοῦμεν τὴν ἀεὶ μονίμην καὶ αἰώνιον τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἥτις ἐστὶν ἐλευθέρα, καὶ μήν της πάντων τῶν πιστῶν· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, φησί, κατά λύεται, κατὰ τὸ εἰρημένον, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ πάλιν λέγει· Τὰ ἄνω φρο νεῖτε, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθήμενος, τὰ ἄνω ζητεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ ἄνω εἶπον ὑμῖν, φησίν, ἔνθα νῦν ἐστιν ὁ Χρισ στὸς καθεζόμενος· τὰ ἐκεῖ οὖν ζητεῖτε, μὴ τὰ ἐνταῦ θα. Ὅτι δὲ καὶ ἡτοιμασμένην ἀπεντεῦθεν καλεῖ αὐτ τὴν, ἐξήν σοι ἀκοῦσαι πάλιν τοῦ Παύλου λέγοντος, Διὸ οὐκ ἐπῃσχύνθη ὁ Θεός, Θεός καλεῖσθαι αύ τῶν ἡτοίμασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν καὶ πάλιν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου λέγοντος, Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Καὶ πότε ήτοιμάσθη ; φησίν· Από καταβολής κόσμου· ἵνα εἴπῃ, Ἔκτοτε ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς κτίσεως, ἅμα τῷ δη- μιουργείσθαι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰ παραχθέντα σὺν αὐτοῖς, ἡτοιμάσθη ὁ τύπος τῆς βασ σιλείας τῶν οὐρανῶν, τοῦ Θεοῦ προβλεψαμένου κρεϊττόν τι περὶ ἡμῶν. Ἔτι γὰρ πάλιν λέγει ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ· Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου μοναὶ πολλαί εἰσιν· εἰ δὲ μὴ εἶπον ἂν ὑμῖν· Πορεύομαι ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον. Τὴν οἰκίαν τοῦ Πατρὸς λέγει τὸ κατοικητήριον, τὸ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐν τούτῳ οὖν, φησὶν, ἐστὶν ὑμῶν τὸ κατοικητήριον τὸ ἡτοιμασμένον ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός. Εἶτα πάλιν λέγει· καὶ ἐὰν πορευθῶ καὶ ἑτοιμάσω ὑμῖν τόπον, πάλιν ἔρχομαι, και παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς έμαυτόν· ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. Καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω οίδατε, καὶ τὴν ἐδύν οἴδατε καὶ πάλιν πρὸς τὴν μητέρα Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου αἰτησαμένην ἕνα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ εἶναι, καὶ ἕνα ἐξ εὐωνύμων ἐν τῇ βασιλείᾳ, ἀπεκρίνατο λέγων· Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου. Οἱ ἄξιο: τοίνυν τούτων τυγχά νουσι καὶ πρὸ τοῦ ἐμὲ χαρίσασθαι, εἴτε τοῖς σοῖ; υἱοῖς, εἴτε καὶ ἑτέροις ἀξίοις ουσιν. Ἀλλὰ καὶ τὸν "Οπου εἰμὶ ἐγώ, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἦτε, θαυμασίως παρ ίστησιν ἀκατάλυτον εἶναι τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ 1-:- COSME INDICOPLEUSTÆ Uhi precursor pro nobis introirit Jesus secundum & ordinem Melchisedec, pontifex factus in æternım. flerumque : Cognoscentes vos habere melioremel wa nextem substantium. Ilic iterum, quæso, perpendas, vir admirande, in- gressum illum act interiora velaminis, id est Grma- menti, quo Jesus ingressus est et nos ingressuri sumus, immobilem, fortem, certum, Grman, per- manentem, perpetuunt, et instar anchorae nos retinentem, ab illo dici; et iterum : Non enim habe- mus hic manentem civitatem, sed futurum inquiri- inus**; ac si diceret : Illam inquirimus, quæ sit permanens et æterna, Jerusalem cœlestem, quæ est libera et mater omnium fidelium ; nam hæc ter- rona, inquit, dissolvitur, secundum illud : Preterit eninι figura hujus mundi"; ac rursum ait: Quæ sursum sunt sapite : ubi Christus cst in dextera Dei sedens; que sursum sunt querite, non quæ super terram ** Que sureum sunt disi vobis, ait, ubi nunc Christus est sedeus : illa igitur quærite, non quæ hic habentur. Quod autem statum illum jam abhinc præparatum dicat, id licet tibi a Paulo :ndire dicente : Idee non puduit Deum vocari Deum ipsorum : paravit enim illis civitatem *; rursu¡nque ab ipso Domine dicente: Venite, benedicti Pa- tris mei : hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi”. Et quandonam præparatum est! a constitutione mundi, ait; ac si dicat : Ex eo tempore a principio creationis, cum cœlum et terra et alia cum iis producta conderentur, paratus est locus regui cœlorum, Deo nobis aliquid melius pro- vidente. Ait insuper in Evangelio secundum Juan- nem: In domo Patris mei mansiones multæ sunt: alias non dicissem vobis: Vado parare vobis locum s. Homum Patris dicit labitaculum illust in caelis. In boc itaque, ait, est habitaculum vestrum, para- tum vobis a Patre. Deinde iterum ait : Et si abiero el præparuvero vobis locum, iterum venio, et acci- piam vos ad meipsum, ut ubi sum ego, et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et vium scitis ". Rursumque matri Jacobi et Joannis, roganti ut unus a dextris, et unus a sinistris ejus esset in regno, respondit his verbis : Non est meum dare, seul quibus paratum est a Patre meo. Qui ergo digni sunt, hæc conse- quuntur, antequam ego largiar, sive filiis tuis, sive aliis, pariter dignis. Imo etiam illud, Ut ubi sum ego, et vos sitis, indissolubilem locum illum atque abhinc præparatum esse, mirabiliter declarat : non vero alium locum, secundum sophos illos, pro illo indoctum, ubi post resurrectionem habitaturi si- mus, postquam hic cœlorum locus dissolutus fuerit. Utque summatim loquar, loca prope innumerabilia in divina Scriptura reperiuntur, quæ indissolubile B C D "Hebr. xi, 14. * Cor. vi, 51. so Coluss. 111, * Joan. xiv, 2. :s ibid. 3. is Matth. xS, 23. 1. Hebr. x1, 15. ** Matth. xxv, 21.

ἐξειπών. Καὶ πάλιν· Ανθρωποι γὰρ κατὰ τοῦ μείο ζονος ὀμνύουσι, καὶ πάσης αὐτοῖς ἀντιλογίας πέρας εἰς βεβαίωσιν ὁ ὅρκος. Ἐν ᾧ περισσότε ρον βουλόμενος ὁ Θεὸς ἐπιδεῖξαι τοῖς κληρονό μοις τῆς ἐπαγγελίας τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ ἐμεσίτευσεν ἔγκαν καὶ πάλιν· Ὅπου πρό δρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ ἂς χιερεὺς γενόμενος εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ πάλιν Γινώσκοντες ἔχειν ὑμᾶς κρείττονα ύπαρξιν καὶ μένουσαν. • Ορα πάλιν, θαυμάσις, ὅτι ἐκείνην τὴν εἴσοδον τὴν ἔσωθεν τοῦ καταπετάσματος εἰσερχομένην, τους ἐστι, τοῦ στερεώματος, ὅπου καὶ ὁ Ἰησοῦς εἰσελή λυθε, καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι, ἀμετάθετον, καὶ ἰσχυρὰν, καὶ ἀσφαλῆ, καὶ βεβαίαν, καὶ μένουσαν, καὶ διηνεκή, καὶ δίκην ἀγκύρας περικρατούσαν ἡμᾶς λέ- γει. Καὶ πάλιν· Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πό λιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν· ὡσανεί, Εκείνην ἐπιζητοῦμεν τὴν ἀεὶ μονίμην καὶ αἰώνιον τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἥτις ἐστὶν ἐλευθέρα, καὶ μήν της πάντων τῶν πιστῶν· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, φησί, κατά λύεται, κατὰ τὸ εἰρημένον, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ πάλιν λέγει· Τὰ ἄνω φρο νεῖτε, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθήμενος, τὰ ἄνω ζητεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ ἄνω εἶπον ὑμῖν, φησίν, ἔνθα νῦν ἐστιν ὁ Χρισ στὸς καθεζόμενος· τὰ ἐκεῖ οὖν ζητεῖτε, μὴ τὰ ἐνταῦ θα. Ὅτι δὲ καὶ ἡτοιμασμένην ἀπεντεῦθεν καλεῖ αὐτ τὴν, ἐξήν σοι ἀκοῦσαι πάλιν τοῦ Παύλου λέγοντος, Διὸ οὐκ ἐπῃσχύνθη ὁ Θεός, Θεός καλεῖσθαι αύ τῶν ἡτοίμασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν καὶ πάλιν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου λέγοντος, Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Καὶ πότε ήτοιμάσθη ; φησίν· Από καταβολής κόσμου· ἵνα εἴπῃ, Ἔκτοτε ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς κτίσεως, ἅμα τῷ δη- μιουργείσθαι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰ παραχθέντα σὺν αὐτοῖς, ἡτοιμάσθη ὁ τύπος τῆς βασ σιλείας τῶν οὐρανῶν, τοῦ Θεοῦ προβλεψαμένου κρεϊττόν τι περὶ ἡμῶν. Ἔτι γὰρ πάλιν λέγει ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ· Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου μοναὶ πολλαί εἰσιν· εἰ δὲ μὴ εἶπον ἂν ὑμῖν· Πορεύομαι ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον. Τὴν οἰκίαν τοῦ Πατρὸς λέγει τὸ κατοικητήριον, τὸ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐν τούτῳ οὖν, φησὶν, ἐστὶν ὑμῶν τὸ κατοικητήριον τὸ ἡτοιμασμένον ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός. Εἶτα πάλιν λέγει· καὶ ἐὰν πορευθῶ καὶ ἑτοιμάσω ὑμῖν τόπον, πάλιν ἔρχομαι, και παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς έμαυτόν· ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. Καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω οίδατε, καὶ τὴν ἐδύν οἴδατε καὶ πάλιν πρὸς τὴν μητέρα Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου αἰτησαμένην ἕνα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ εἶναι, καὶ ἕνα ἐξ εὐωνύμων ἐν τῇ βασιλείᾳ, ἀπεκρίνατο λέγων· Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου. Οἱ ἄξιο: τοίνυν τούτων τυγχά νουσι καὶ πρὸ τοῦ ἐμὲ χαρίσασθαι, εἴτε τοῖς σοῖ; υἱοῖς, εἴτε καὶ ἑτέροις ἀξίοις ουσιν. Ἀλλὰ καὶ τὸν "Οπου εἰμὶ ἐγώ, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἦτε, θαυμασίως παρ ίστησιν ἀκατάλυτον εἶναι τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ 1-:- COSME INDICOPLEUSTÆ Uhi precursor pro nobis introirit Jesus secundum & ordinem Melchisedec, pontifex factus in æternım. flerumque : Cognoscentes vos habere melioremel wa nextem substantium. Ilic iterum, quæso, perpendas, vir admirande, in- gressum illum act interiora velaminis, id est Grma- menti, quo Jesus ingressus est et nos ingressuri sumus, immobilem, fortem, certum, Grman, per- manentem, perpetuunt, et instar anchorae nos retinentem, ab illo dici; et iterum : Non enim habe- mus hic manentem civitatem, sed futurum inquiri- inus**; ac si diceret : Illam inquirimus, quæ sit permanens et æterna, Jerusalem cœlestem, quæ est libera et mater omnium fidelium ; nam hæc ter- rona, inquit, dissolvitur, secundum illud : Preterit eninι figura hujus mundi"; ac rursum ait: Quæ sursum sunt sapite : ubi Christus cst in dextera Dei sedens; que sursum sunt querite, non quæ super terram ** Que sureum sunt disi vobis, ait, ubi nunc Christus est sedeus : illa igitur quærite, non quæ hic habentur. Quod autem statum illum jam abhinc præparatum dicat, id licet tibi a Paulo :ndire dicente : Idee non puduit Deum vocari Deum ipsorum : paravit enim illis civitatem *; rursu¡nque ab ipso Domine dicente: Venite, benedicti Pa- tris mei : hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi”. Et quandonam præparatum est! a constitutione mundi, ait; ac si dicat : Ex eo tempore a principio creationis, cum cœlum et terra et alia cum iis producta conderentur, paratus est locus regui cœlorum, Deo nobis aliquid melius pro- vidente. Ait insuper in Evangelio secundum Juan- nem: In domo Patris mei mansiones multæ sunt: alias non dicissem vobis: Vado parare vobis locum s. Homum Patris dicit labitaculum illust in caelis. In boc itaque, ait, est habitaculum vestrum, para- tum vobis a Patre. Deinde iterum ait : Et si abiero el præparuvero vobis locum, iterum venio, et acci- piam vos ad meipsum, ut ubi sum ego, et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et vium scitis ". Rursumque matri Jacobi et Joannis, roganti ut unus a dextris, et unus a sinistris ejus esset in regno, respondit his verbis : Non est meum dare, seul quibus paratum est a Patre meo. Qui ergo digni sunt, hæc conse- quuntur, antequam ego largiar, sive filiis tuis, sive aliis, pariter dignis. Imo etiam illud, Ut ubi sum ego, et vos sitis, indissolubilem locum illum atque abhinc præparatum esse, mirabiliter declarat : non vero alium locum, secundum sophos illos, pro illo indoctum, ubi post resurrectionem habitaturi si- mus, postquam hic cœlorum locus dissolutus fuerit. Utque summatim loquar, loca prope innumerabilia in divina Scriptura reperiuntur, quæ indissolubile B C D "Hebr. xi, 14. * Cor. vi, 51. so Coluss. 111, * Joan. xiv, 2. :s ibid. 3. is Matth. xS, 23. 1. Hebr. x1, 15. ** Matth. xxv, 21.

ἐξειπών. Καὶ πάλιν· Ανθρωποι γὰρ κατὰ τοῦ μείο ζονος ὀμνύουσι, καὶ πάσης αὐτοῖς ἀντιλογίας πέρας εἰς βεβαίωσιν ὁ ὅρκος. Ἐν ᾧ περισσότε ρον βουλόμενος ὁ Θεὸς ἐπιδεῖξαι τοῖς κληρονό μοις τῆς ἐπαγγελίας τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ ἐμεσίτευσεν ἔγκαν καὶ πάλιν· Ὅπου πρό δρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδὲκ ἂς χιερεὺς γενόμενος εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ πάλιν Γινώσκοντες ἔχειν ὑμᾶς κρείττονα ύπαρξιν καὶ μένουσαν. • Ορα πάλιν, θαυμάσις, ὅτι ἐκείνην τὴν εἴσοδον τὴν ἔσωθεν τοῦ καταπετάσματος εἰσερχομένην, τους ἐστι, τοῦ στερεώματος, ὅπου καὶ ὁ Ἰησοῦς εἰσελή λυθε, καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι, ἀμετάθετον, καὶ ἰσχυρὰν, καὶ ἀσφαλῆ, καὶ βεβαίαν, καὶ μένουσαν, καὶ διηνεκή, καὶ δίκην ἀγκύρας περικρατούσαν ἡμᾶς λέ- γει. Καὶ πάλιν· Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πό λιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν· ὡσανεί, Εκείνην ἐπιζητοῦμεν τὴν ἀεὶ μονίμην καὶ αἰώνιον τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἥτις ἐστὶν ἐλευθέρα, καὶ μήν της πάντων τῶν πιστῶν· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, φησί, κατά λύεται, κατὰ τὸ εἰρημένον, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου· καὶ πάλιν λέγει· Τὰ ἄνω φρο νεῖτε, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθήμενος, τὰ ἄνω ζητεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ ἄνω εἶπον ὑμῖν, φησίν, ἔνθα νῦν ἐστιν ὁ Χρισ στὸς καθεζόμενος· τὰ ἐκεῖ οὖν ζητεῖτε, μὴ τὰ ἐνταῦ θα. Ὅτι δὲ καὶ ἡτοιμασμένην ἀπεντεῦθεν καλεῖ αὐτ τὴν, ἐξήν σοι ἀκοῦσαι πάλιν τοῦ Παύλου λέγοντος, Διὸ οὐκ ἐπῃσχύνθη ὁ Θεός, Θεός καλεῖσθαι αύ τῶν ἡτοίμασε γὰρ αὐτοῖς πόλιν καὶ πάλιν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου λέγοντος, Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πα τρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Καὶ πότε ήτοιμάσθη ; φησίν· Από καταβολής κόσμου· ἵνα εἴπῃ, Ἔκτοτε ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς κτίσεως, ἅμα τῷ δη- μιουργείσθαι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰ παραχθέντα σὺν αὐτοῖς, ἡτοιμάσθη ὁ τύπος τῆς βασ σιλείας τῶν οὐρανῶν, τοῦ Θεοῦ προβλεψαμένου κρεϊττόν τι περὶ ἡμῶν. Ἔτι γὰρ πάλιν λέγει ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ· Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου μοναὶ πολλαί εἰσιν· εἰ δὲ μὴ εἶπον ἂν ὑμῖν· Πορεύομαι ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον. Τὴν οἰκίαν τοῦ Πατρὸς λέγει τὸ κατοικητήριον, τὸ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐν τούτῳ οὖν, φησὶν, ἐστὶν ὑμῶν τὸ κατοικητήριον τὸ ἡτοιμασμένον ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός. Εἶτα πάλιν λέγει· καὶ ἐὰν πορευθῶ καὶ ἑτοιμάσω ὑμῖν τόπον, πάλιν ἔρχομαι, και παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς έμαυτόν· ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. Καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω οίδατε, καὶ τὴν ἐδύν οἴδατε καὶ πάλιν πρὸς τὴν μητέρα Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου αἰτησαμένην ἕνα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ εἶναι, καὶ ἕνα ἐξ εὐωνύμων ἐν τῇ βασιλείᾳ, ἀπεκρίνατο λέγων· Οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου. Οἱ ἄξιο: τοίνυν τούτων τυγχά νουσι καὶ πρὸ τοῦ ἐμὲ χαρίσασθαι, εἴτε τοῖς σοῖ; υἱοῖς, εἴτε καὶ ἑτέροις ἀξίοις ουσιν. Ἀλλὰ καὶ τὸν "Οπου εἰμὶ ἐγώ, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἦτε, θαυμασίως παρ ίστησιν ἀκατάλυτον εἶναι τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ 1-:- COSME INDICOPLEUSTÆ Uhi precursor pro nobis introirit Jesus secundum & ordinem Melchisedec, pontifex factus in æternım. flerumque : Cognoscentes vos habere melioremel wa nextem substantium. Ilic iterum, quæso, perpendas, vir admirande, in- gressum illum act interiora velaminis, id est Grma- menti, quo Jesus ingressus est et nos ingressuri sumus, immobilem, fortem, certum, Grman, per- manentem, perpetuunt, et instar anchorae nos retinentem, ab illo dici; et iterum : Non enim habe- mus hic manentem civitatem, sed futurum inquiri- inus**; ac si diceret : Illam inquirimus, quæ sit permanens et æterna, Jerusalem cœlestem, quæ est libera et mater omnium fidelium ; nam hæc ter- rona, inquit, dissolvitur, secundum illud : Preterit eninι figura hujus mundi"; ac rursum ait: Quæ sursum sunt sapite : ubi Christus cst in dextera Dei sedens; que sursum sunt querite, non quæ super terram ** Que sureum sunt disi vobis, ait, ubi nunc Christus est sedeus : illa igitur quærite, non quæ hic habentur. Quod autem statum illum jam abhinc præparatum dicat, id licet tibi a Paulo :ndire dicente : Idee non puduit Deum vocari Deum ipsorum : paravit enim illis civitatem *; rursu¡nque ab ipso Domine dicente: Venite, benedicti Pa- tris mei : hæreditate accipite paratum vobis regnum a constitutione mundi”. Et quandonam præparatum est! a constitutione mundi, ait; ac si dicat : Ex eo tempore a principio creationis, cum cœlum et terra et alia cum iis producta conderentur, paratus est locus regui cœlorum, Deo nobis aliquid melius pro- vidente. Ait insuper in Evangelio secundum Juan- nem: In domo Patris mei mansiones multæ sunt: alias non dicissem vobis: Vado parare vobis locum s. Homum Patris dicit labitaculum illust in caelis. In boc itaque, ait, est habitaculum vestrum, para- tum vobis a Patre. Deinde iterum ait : Et si abiero el præparuvero vobis locum, iterum venio, et acci- piam vos ad meipsum, ut ubi sum ego, et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et vium scitis ". Rursumque matri Jacobi et Joannis, roganti ut unus a dextris, et unus a sinistris ejus esset in regno, respondit his verbis : Non est meum dare, seul quibus paratum est a Patre meo. Qui ergo digni sunt, hæc conse- quuntur, antequam ego largiar, sive filiis tuis, sive aliis, pariter dignis. Imo etiam illud, Ut ubi sum ego, et vos sitis, indissolubilem locum illum atque abhinc præparatum esse, mirabiliter declarat : non vero alium locum, secundum sophos illos, pro illo indoctum, ubi post resurrectionem habitaturi si- mus, postquam hic cœlorum locus dissolutus fuerit. Utque summatim loquar, loca prope innumerabilia in divina Scriptura reperiuntur, quæ indissolubile B C D "Hebr. xi, 14. * Cor. vi, 51. so Coluss. 111, * Joan. xiv, 2. :s ibid. 3. is Matth. xS, 23. 1. Hebr. x1, 15. ** Matth. xxv, 21.

εντεύθεν ήτοιμασμένον, καὶ οὐ κατά τους σοφούς ή ἕτερον εἶναι τόπον ἀντεισαγόμενον, ἐν ᾧ μέλλομεν ἀνιστάμενοι οἰκεῖν, τούτου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καταλυομένου. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἀναρίθμη ταί εἰσι σχεδόν αἱ χρήσεις αἱ ἐν τῇ θείᾳ Γραφή, ότα: δηλοῦσιν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν ὁ οὐρανός. ἐν ᾧ εἰσελήλυθεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Κύριος πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθη τὰς ἐκήρυξεν ὁ δὲ ἀπόστολος Παῦλος πρὸς τοὺς ἐκ τῶν Εβραίων πεπιστευκότας εἰς Χριστόν γεγράφη- κεν, ἀντιδιαστέλλων αὐτοῖς ἁρμοδίως τὰ τῆς σκηνῆς πάντα, τά τε τῆς ἐξωτέρας, πρὸς τοῦτον τὸν χῶρον, τά τε τῆς ἐσωτέρας, πρὸς τὸν ἀνώτερον καὶ οὐράνιον χῶρον. Πρὸς δὲ τοὺς ἐκ τῶν Ἑλλήνων πιστεύσαντας, λέγω δὴ Κορινθίους, ἀνθρώπους φιλολόγους όντας καὶ φιλοσόφους, πιστεύσαντας μὲν ἤδη περὶ τῆς ἀντο στάσεως τοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ ἀμφιβάλλοντας περὶ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως τῶν ἀνθρώπων, πάλιν τοῖς αὐτοῖς ἐνθυμήμασιν ἐχρήσατο, καί φησιν· Εἰ δὲ Χριστές κηρύσσεται, ὅτι ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, πῶς λέο τουσί τινες ἐν ὑμῖν, ὅτι ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν ; Εἰ δὲ ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, κενὸν ἄρα τὸ κήρυγμα ἡμῶν, κενἡ δὲ ἡ πίστις ὑμῶν· ὡσανεῖ, Ανωφελῆς ὑμῖν ἐστιν ἡ εἰς Χριστὸν πίστις, μὴ καὶ τῆς ἡμετέρας αναστάσεως πεπιστευ μένης παρ' ὑμῶν. Εἰ γὰρ περὶ ἑνὸς ἐπιστεύσατε ὅτι ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, πῶς οὐ πιστευτέον ὅτι δυνατὸν καὶ πάντας τοὺς λοιποὺς ἐγείρεσθαι; Ο γέρ δυνάμενος ἕνα ἐγείραι, καὶ πάντας δύναται ἐγείραι. Εἶτα ἐπιφέρει, Ευρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυ- ρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρεν τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, είπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. Καὶ ἡμεῖς δέ φησιν οἱ μαρτυρήσαντες ὑμῖν, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρε τὸν Χριστόν, ψευδεῖς καὶ πλάνοι ευρεθησόμεθα. Καὶ πάλιν δεύτε ρόν φησιν· Εἰ γὰρ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, γιαταία ἡ πίστις ὑμῶν· ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· ἐκ τοῦ παρ' αὐτῶν ὡμολογημένου καὶ πιστευ θέντος αὐτοὺς ἐλέγχων καὶ λέγων· Εἰ γὰρ ἐκεῖνος, φησί, περὶ οὗ ἐπιστεύσατε, νεκρὸς ὑπάρχων, ἀν έστη, πῶς ἀπιστεῖτε καὶ περὶ τῆς τῶν λοιπῶν νε κρῶν ἀναστάσεως, ὡς φαίνεσθαι ὑμᾶς μᾶλλον μάτην πεπιστευκότας καὶ περὶ τοῦ ἑνός ; Ο γάρ δυνάμενος Ένα νεκρὸν ἐγείραι, καὶ πάντας τοὺς λοιπούς νεκρούς δυνατὸς ἀναστῆσαι. ὥστε ἀπιστοῦντες τῇ των νεκρῶν ἀναστάσει εἰς τὴν προτέραν ὑμῶν δεισι δαιμονίαν πάλιν ὑποστρέψαντες, ἐξολισθήσατε· τοῦτο γὰρ λέγει, ἔτι ἐστὲ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. Εἶτα μετ' ὀλίγα καὶ τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει λέγων Επειδὴ γὰρ δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος, καὶ δι' ἀν- θρώπου ἀνάστασις νεκρῶν. Καὶ δηλῶν ὅστις ἐστὶν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, δι' οὗ ὁ θάνατος παρεισήχθη. ἐπάγει, ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνής σκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιη θήσονται. Εἶτα πάλιν μετ' ὀλίγα λέγει. Ἐπεὶ τί ποιή. σουσινοί βαπτιζόμενοι ὑπὲρ τῶν νεκρῶν, εἰ ἔλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται; Τί καὶ βαπτίζονταὑτὸν τῶν νεκρῶν; Τί καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πάσαν ὥραν ; » TOPOGRAPIILE CHRISTIANÆ LIB. VII. esse coelum illud comprobant, quo Christus in- troisit, et nos ingressuri sumus. B C D Cor. xv, 12, 15. ** ¡hid ibid. 16. Et hæc quidem Dominus discipulis suis prædicavit : Apostolus vero ad Hebræos, qui in Christum ere- diderant Epistolam misit, atque omnia quæ ad ta- bernaculum pertinebant, congruenter distinxit, tum res exterioris tabernaculi, quæ ad hunc nostrum locum referuntur; tum interioris, quæ ad superi- rem et cœlestem locum spectant. Ad eos vero ex Græcis qui crediderant, scilicet ad Corinthios, little- rarum cultores et philosophos, qui jam quidem re- surrectionem Christi credebant; sed ambigebant adhuc de communi hominum resurrection", eadem euthymemata opponit his verbis: Si autem Christas prædicatur quod resurrexil a mortuis, quomodo qui- dam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est? Si autem resurrectio mortuorum non esi, neque Christus resurrexit : si antem Christus non re- surrexit, inanis est ergo prædicatio nostra, inanis et fides vestra "; ac si liceret, inutilis verbis est Gides in Christum, si nostrum hominum resurrectio a vo- D's non credatur. Nam si de uno credidistis, quo. re- surrexerit a mortuis, cur non credatis exte ros omues resurrectures? Nam qui potest unum, potest et omnes suscitare. Deinde infert: Invenin:ur antem et falsi tesles Dei : quoniam testimonium di- ximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt “. Nos cliam, inquit, qui testideati sumus vobis, quod Deus suscitaverit Christum, mendaces et imposto- res deprehendemur. Iterumque ait : Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit: quod si Christus non resurrexit, inanis est fides vestra; adkue estis in peccatis vestris "; ex eo quod apud ipsos in confesso erat et credebatur, ipsos coarguit et dicit ; nam si ille, de quo crelidistis, mortuus cum esset, resurrexit, cur reliquorum mortuorum resurrectionem non creditis, ut videatur vos frustra id de uno credidisse? Etenim qui unum potest mor- tnum, potest etiam et reliqnos omnes suscitare. Quamobrem cum mortuorum resurrectioni non credatis, in pristinam vestram superstitionem rela- psi, in perniciem ruistis : nam id sibi vult illud : Adhuc estis in peccatis vestris. Deinde paucis interpositis causam profert di- cens : Quia enim per hominem mors, et per homi- neva resurrectio mortuorum *. Ostendensque qui sit primus homo, per quem mors inducta est, ac se- cundus bomo, per quem resurrectio exhibita fuit, adjicit : Num sicut in Adam omnes moriuntur, ila et in Cúristo omnes vivificabuntur ”; hine rursum paucis interjectis, ait : Alioquin quid fucient qui baptizantar pro mortuis, si omnino mortui non re- surguut? Liquid baptizantur pro mortuis? Utquia et nos periclitamur omni hora we? ac si ficat : Quia es ibid. 31. s ibil. S. bill. 29, 30. Digitized by on Google

εντεύθεν ήτοιμασμένον, καὶ οὐ κατά τους σοφούς ή ἕτερον εἶναι τόπον ἀντεισαγόμενον, ἐν ᾧ μέλλομεν ἀνιστάμενοι οἰκεῖν, τούτου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καταλυομένου. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἀναρίθμη ταί εἰσι σχεδόν αἱ χρήσεις αἱ ἐν τῇ θείᾳ Γραφή, ότα: δηλοῦσιν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν ὁ οὐρανός. ἐν ᾧ εἰσελήλυθεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Κύριος πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθη τὰς ἐκήρυξεν ὁ δὲ ἀπόστολος Παῦλος πρὸς τοὺς ἐκ τῶν Εβραίων πεπιστευκότας εἰς Χριστόν γεγράφη- κεν, ἀντιδιαστέλλων αὐτοῖς ἁρμοδίως τὰ τῆς σκηνῆς πάντα, τά τε τῆς ἐξωτέρας, πρὸς τοῦτον τὸν χῶρον, τά τε τῆς ἐσωτέρας, πρὸς τὸν ἀνώτερον καὶ οὐράνιον χῶρον. Πρὸς δὲ τοὺς ἐκ τῶν Ἑλλήνων πιστεύσαντας, λέγω δὴ Κορινθίους, ἀνθρώπους φιλολόγους όντας καὶ φιλοσόφους, πιστεύσαντας μὲν ἤδη περὶ τῆς ἀντο στάσεως τοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ ἀμφιβάλλοντας περὶ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως τῶν ἀνθρώπων, πάλιν τοῖς αὐτοῖς ἐνθυμήμασιν ἐχρήσατο, καί φησιν· Εἰ δὲ Χριστές κηρύσσεται, ὅτι ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, πῶς λέο τουσί τινες ἐν ὑμῖν, ὅτι ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν ; Εἰ δὲ ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, κενὸν ἄρα τὸ κήρυγμα ἡμῶν, κενἡ δὲ ἡ πίστις ὑμῶν· ὡσανεῖ, Ανωφελῆς ὑμῖν ἐστιν ἡ εἰς Χριστὸν πίστις, μὴ καὶ τῆς ἡμετέρας αναστάσεως πεπιστευ μένης παρ' ὑμῶν. Εἰ γὰρ περὶ ἑνὸς ἐπιστεύσατε ὅτι ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, πῶς οὐ πιστευτέον ὅτι δυνατὸν καὶ πάντας τοὺς λοιποὺς ἐγείρεσθαι; Ο γέρ δυνάμενος ἕνα ἐγείραι, καὶ πάντας δύναται ἐγείραι. Εἶτα ἐπιφέρει, Ευρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυ- ρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρεν τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, είπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. Καὶ ἡμεῖς δέ φησιν οἱ μαρτυρήσαντες ὑμῖν, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρε τὸν Χριστόν, ψευδεῖς καὶ πλάνοι ευρεθησόμεθα. Καὶ πάλιν δεύτε ρόν φησιν· Εἰ γὰρ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, γιαταία ἡ πίστις ὑμῶν· ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· ἐκ τοῦ παρ' αὐτῶν ὡμολογημένου καὶ πιστευ θέντος αὐτοὺς ἐλέγχων καὶ λέγων· Εἰ γὰρ ἐκεῖνος, φησί, περὶ οὗ ἐπιστεύσατε, νεκρὸς ὑπάρχων, ἀν έστη, πῶς ἀπιστεῖτε καὶ περὶ τῆς τῶν λοιπῶν νε κρῶν ἀναστάσεως, ὡς φαίνεσθαι ὑμᾶς μᾶλλον μάτην πεπιστευκότας καὶ περὶ τοῦ ἑνός ; Ο γάρ δυνάμενος Ένα νεκρὸν ἐγείραι, καὶ πάντας τοὺς λοιπούς νεκρούς δυνατὸς ἀναστῆσαι. ὥστε ἀπιστοῦντες τῇ των νεκρῶν ἀναστάσει εἰς τὴν προτέραν ὑμῶν δεισι δαιμονίαν πάλιν ὑποστρέψαντες, ἐξολισθήσατε· τοῦτο γὰρ λέγει, ἔτι ἐστὲ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. Εἶτα μετ' ὀλίγα καὶ τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει λέγων Επειδὴ γὰρ δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος, καὶ δι' ἀν- θρώπου ἀνάστασις νεκρῶν. Καὶ δηλῶν ὅστις ἐστὶν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, δι' οὗ ὁ θάνατος παρεισήχθη. ἐπάγει, ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνής σκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιη θήσονται. Εἶτα πάλιν μετ' ὀλίγα λέγει. Ἐπεὶ τί ποιή. σουσινοί βαπτιζόμενοι ὑπὲρ τῶν νεκρῶν, εἰ ἔλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται; Τί καὶ βαπτίζονταὑτὸν τῶν νεκρῶν; Τί καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πάσαν ὥραν ; » TOPOGRAPIILE CHRISTIANÆ LIB. VII. esse coelum illud comprobant, quo Christus in- troisit, et nos ingressuri sumus. B C D Cor. xv, 12, 15. ** ¡hid ibid. 16. Et hæc quidem Dominus discipulis suis prædicavit : Apostolus vero ad Hebræos, qui in Christum ere- diderant Epistolam misit, atque omnia quæ ad ta- bernaculum pertinebant, congruenter distinxit, tum res exterioris tabernaculi, quæ ad hunc nostrum locum referuntur; tum interioris, quæ ad superi- rem et cœlestem locum spectant. Ad eos vero ex Græcis qui crediderant, scilicet ad Corinthios, little- rarum cultores et philosophos, qui jam quidem re- surrectionem Christi credebant; sed ambigebant adhuc de communi hominum resurrection", eadem euthymemata opponit his verbis: Si autem Christas prædicatur quod resurrexil a mortuis, quomodo qui- dam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est? Si autem resurrectio mortuorum non esi, neque Christus resurrexit : si antem Christus non re- surrexit, inanis est ergo prædicatio nostra, inanis et fides vestra "; ac si liceret, inutilis verbis est Gides in Christum, si nostrum hominum resurrectio a vo- D's non credatur. Nam si de uno credidistis, quo. re- surrexerit a mortuis, cur non credatis exte ros omues resurrectures? Nam qui potest unum, potest et omnes suscitare. Deinde infert: Invenin:ur antem et falsi tesles Dei : quoniam testimonium di- ximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt “. Nos cliam, inquit, qui testideati sumus vobis, quod Deus suscitaverit Christum, mendaces et imposto- res deprehendemur. Iterumque ait : Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit: quod si Christus non resurrexit, inanis est fides vestra; adkue estis in peccatis vestris "; ex eo quod apud ipsos in confesso erat et credebatur, ipsos coarguit et dicit ; nam si ille, de quo crelidistis, mortuus cum esset, resurrexit, cur reliquorum mortuorum resurrectionem non creditis, ut videatur vos frustra id de uno credidisse? Etenim qui unum potest mor- tnum, potest etiam et reliqnos omnes suscitare. Quamobrem cum mortuorum resurrectioni non credatis, in pristinam vestram superstitionem rela- psi, in perniciem ruistis : nam id sibi vult illud : Adhuc estis in peccatis vestris. Deinde paucis interpositis causam profert di- cens : Quia enim per hominem mors, et per homi- neva resurrectio mortuorum *. Ostendensque qui sit primus homo, per quem mors inducta est, ac se- cundus bomo, per quem resurrectio exhibita fuit, adjicit : Num sicut in Adam omnes moriuntur, ila et in Cúristo omnes vivificabuntur ”; hine rursum paucis interjectis, ait : Alioquin quid fucient qui baptizantar pro mortuis, si omnino mortui non re- surguut? Liquid baptizantur pro mortuis? Utquia et nos periclitamur omni hora we? ac si ficat : Quia es ibid. 31. s ibil. S. bill. 29, 30. Digitized by on Google

εντεύθεν ήτοιμασμένον, καὶ οὐ κατά τους σοφούς ή ἕτερον εἶναι τόπον ἀντεισαγόμενον, ἐν ᾧ μέλλομεν ἀνιστάμενοι οἰκεῖν, τούτου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καταλυομένου. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἀναρίθμη ταί εἰσι σχεδόν αἱ χρήσεις αἱ ἐν τῇ θείᾳ Γραφή, ότα: δηλοῦσιν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν ὁ οὐρανός. ἐν ᾧ εἰσελήλυθεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Κύριος πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθη τὰς ἐκήρυξεν ὁ δὲ ἀπόστολος Παῦλος πρὸς τοὺς ἐκ τῶν Εβραίων πεπιστευκότας εἰς Χριστόν γεγράφη- κεν, ἀντιδιαστέλλων αὐτοῖς ἁρμοδίως τὰ τῆς σκηνῆς πάντα, τά τε τῆς ἐξωτέρας, πρὸς τοῦτον τὸν χῶρον, τά τε τῆς ἐσωτέρας, πρὸς τὸν ἀνώτερον καὶ οὐράνιον χῶρον. Πρὸς δὲ τοὺς ἐκ τῶν Ἑλλήνων πιστεύσαντας, λέγω δὴ Κορινθίους, ἀνθρώπους φιλολόγους όντας καὶ φιλοσόφους, πιστεύσαντας μὲν ἤδη περὶ τῆς ἀντο στάσεως τοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ ἀμφιβάλλοντας περὶ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως τῶν ἀνθρώπων, πάλιν τοῖς αὐτοῖς ἐνθυμήμασιν ἐχρήσατο, καί φησιν· Εἰ δὲ Χριστές κηρύσσεται, ὅτι ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, πῶς λέο τουσί τινες ἐν ὑμῖν, ὅτι ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν ; Εἰ δὲ ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, κενὸν ἄρα τὸ κήρυγμα ἡμῶν, κενἡ δὲ ἡ πίστις ὑμῶν· ὡσανεῖ, Ανωφελῆς ὑμῖν ἐστιν ἡ εἰς Χριστὸν πίστις, μὴ καὶ τῆς ἡμετέρας αναστάσεως πεπιστευ μένης παρ' ὑμῶν. Εἰ γὰρ περὶ ἑνὸς ἐπιστεύσατε ὅτι ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, πῶς οὐ πιστευτέον ὅτι δυνατὸν καὶ πάντας τοὺς λοιποὺς ἐγείρεσθαι; Ο γέρ δυνάμενος ἕνα ἐγείραι, καὶ πάντας δύναται ἐγείραι. Εἶτα ἐπιφέρει, Ευρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυ- ρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρεν τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, είπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. Καὶ ἡμεῖς δέ φησιν οἱ μαρτυρήσαντες ὑμῖν, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρε τὸν Χριστόν, ψευδεῖς καὶ πλάνοι ευρεθησόμεθα. Καὶ πάλιν δεύτε ρόν φησιν· Εἰ γὰρ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, γιαταία ἡ πίστις ὑμῶν· ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· ἐκ τοῦ παρ' αὐτῶν ὡμολογημένου καὶ πιστευ θέντος αὐτοὺς ἐλέγχων καὶ λέγων· Εἰ γὰρ ἐκεῖνος, φησί, περὶ οὗ ἐπιστεύσατε, νεκρὸς ὑπάρχων, ἀν έστη, πῶς ἀπιστεῖτε καὶ περὶ τῆς τῶν λοιπῶν νε κρῶν ἀναστάσεως, ὡς φαίνεσθαι ὑμᾶς μᾶλλον μάτην πεπιστευκότας καὶ περὶ τοῦ ἑνός ; Ο γάρ δυνάμενος Ένα νεκρὸν ἐγείραι, καὶ πάντας τοὺς λοιπούς νεκρούς δυνατὸς ἀναστῆσαι. ὥστε ἀπιστοῦντες τῇ των νεκρῶν ἀναστάσει εἰς τὴν προτέραν ὑμῶν δεισι δαιμονίαν πάλιν ὑποστρέψαντες, ἐξολισθήσατε· τοῦτο γὰρ λέγει, ἔτι ἐστὲ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. Εἶτα μετ' ὀλίγα καὶ τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει λέγων Επειδὴ γὰρ δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος, καὶ δι' ἀν- θρώπου ἀνάστασις νεκρῶν. Καὶ δηλῶν ὅστις ἐστὶν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, δι' οὗ ὁ θάνατος παρεισήχθη. ἐπάγει, ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνής σκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιη θήσονται. Εἶτα πάλιν μετ' ὀλίγα λέγει. Ἐπεὶ τί ποιή. σουσινοί βαπτιζόμενοι ὑπὲρ τῶν νεκρῶν, εἰ ἔλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται; Τί καὶ βαπτίζονταὑτὸν τῶν νεκρῶν; Τί καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πάσαν ὥραν ; » TOPOGRAPIILE CHRISTIANÆ LIB. VII. esse coelum illud comprobant, quo Christus in- troisit, et nos ingressuri sumus. B C D Cor. xv, 12, 15. ** ¡hid ibid. 16. Et hæc quidem Dominus discipulis suis prædicavit : Apostolus vero ad Hebræos, qui in Christum ere- diderant Epistolam misit, atque omnia quæ ad ta- bernaculum pertinebant, congruenter distinxit, tum res exterioris tabernaculi, quæ ad hunc nostrum locum referuntur; tum interioris, quæ ad superi- rem et cœlestem locum spectant. Ad eos vero ex Græcis qui crediderant, scilicet ad Corinthios, little- rarum cultores et philosophos, qui jam quidem re- surrectionem Christi credebant; sed ambigebant adhuc de communi hominum resurrection", eadem euthymemata opponit his verbis: Si autem Christas prædicatur quod resurrexil a mortuis, quomodo qui- dam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est? Si autem resurrectio mortuorum non esi, neque Christus resurrexit : si antem Christus non re- surrexit, inanis est ergo prædicatio nostra, inanis et fides vestra "; ac si liceret, inutilis verbis est Gides in Christum, si nostrum hominum resurrectio a vo- D's non credatur. Nam si de uno credidistis, quo. re- surrexerit a mortuis, cur non credatis exte ros omues resurrectures? Nam qui potest unum, potest et omnes suscitare. Deinde infert: Invenin:ur antem et falsi tesles Dei : quoniam testimonium di- ximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt “. Nos cliam, inquit, qui testideati sumus vobis, quod Deus suscitaverit Christum, mendaces et imposto- res deprehendemur. Iterumque ait : Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit: quod si Christus non resurrexit, inanis est fides vestra; adkue estis in peccatis vestris "; ex eo quod apud ipsos in confesso erat et credebatur, ipsos coarguit et dicit ; nam si ille, de quo crelidistis, mortuus cum esset, resurrexit, cur reliquorum mortuorum resurrectionem non creditis, ut videatur vos frustra id de uno credidisse? Etenim qui unum potest mor- tnum, potest etiam et reliqnos omnes suscitare. Quamobrem cum mortuorum resurrectioni non credatis, in pristinam vestram superstitionem rela- psi, in perniciem ruistis : nam id sibi vult illud : Adhuc estis in peccatis vestris. Deinde paucis interpositis causam profert di- cens : Quia enim per hominem mors, et per homi- neva resurrectio mortuorum *. Ostendensque qui sit primus homo, per quem mors inducta est, ac se- cundus bomo, per quem resurrectio exhibita fuit, adjicit : Num sicut in Adam omnes moriuntur, ila et in Cúristo omnes vivificabuntur ”; hine rursum paucis interjectis, ait : Alioquin quid fucient qui baptizantar pro mortuis, si omnino mortui non re- surguut? Liquid baptizantur pro mortuis? Utquia et nos periclitamur omni hora we? ac si ficat : Quia es ibid. 31. s ibil. S. bill. 29, 30. Digitized by on Google

εντεύθεν ήτοιμασμένον, καὶ οὐ κατά τους σοφούς ή ἕτερον εἶναι τόπον ἀντεισαγόμενον, ἐν ᾧ μέλλομεν ἀνιστάμενοι οἰκεῖν, τούτου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καταλυομένου. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ἀναρίθμη ταί εἰσι σχεδόν αἱ χρήσεις αἱ ἐν τῇ θείᾳ Γραφή, ότα: δηλοῦσιν ὡς ἀκατάλυτος ἐστιν ὁ οὐρανός. ἐν ᾧ εἰσελήλυθεν ὁ Χριστὸς, καὶ ἡμεῖς μέλλομεν εἰσιέναι. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Κύριος πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθη τὰς ἐκήρυξεν ὁ δὲ ἀπόστολος Παῦλος πρὸς τοὺς ἐκ τῶν Εβραίων πεπιστευκότας εἰς Χριστόν γεγράφη- κεν, ἀντιδιαστέλλων αὐτοῖς ἁρμοδίως τὰ τῆς σκηνῆς πάντα, τά τε τῆς ἐξωτέρας, πρὸς τοῦτον τὸν χῶρον, τά τε τῆς ἐσωτέρας, πρὸς τὸν ἀνώτερον καὶ οὐράνιον χῶρον. Πρὸς δὲ τοὺς ἐκ τῶν Ἑλλήνων πιστεύσαντας, λέγω δὴ Κορινθίους, ἀνθρώπους φιλολόγους όντας καὶ φιλοσόφους, πιστεύσαντας μὲν ἤδη περὶ τῆς ἀντο στάσεως τοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ ἀμφιβάλλοντας περὶ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως τῶν ἀνθρώπων, πάλιν τοῖς αὐτοῖς ἐνθυμήμασιν ἐχρήσατο, καί φησιν· Εἰ δὲ Χριστές κηρύσσεται, ὅτι ἐκ νεκρῶν ἐγήγερται, πῶς λέο τουσί τινες ἐν ὑμῖν, ὅτι ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν ; Εἰ δὲ ἀνάστασις νεκρῶν οὐκ ἔστιν, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, κενὸν ἄρα τὸ κήρυγμα ἡμῶν, κενἡ δὲ ἡ πίστις ὑμῶν· ὡσανεῖ, Ανωφελῆς ὑμῖν ἐστιν ἡ εἰς Χριστὸν πίστις, μὴ καὶ τῆς ἡμετέρας αναστάσεως πεπιστευ μένης παρ' ὑμῶν. Εἰ γὰρ περὶ ἑνὸς ἐπιστεύσατε ὅτι ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, πῶς οὐ πιστευτέον ὅτι δυνατὸν καὶ πάντας τοὺς λοιποὺς ἐγείρεσθαι; Ο γέρ δυνάμενος ἕνα ἐγείραι, καὶ πάντας δύναται ἐγείραι. Εἶτα ἐπιφέρει, Ευρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυ- ρες τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρεν τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, είπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται. Καὶ ἡμεῖς δέ φησιν οἱ μαρτυρήσαντες ὑμῖν, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρε τὸν Χριστόν, ψευδεῖς καὶ πλάνοι ευρεθησόμεθα. Καὶ πάλιν δεύτε ρόν φησιν· Εἰ γὰρ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται· εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, γιαταία ἡ πίστις ὑμῶν· ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· ἐκ τοῦ παρ' αὐτῶν ὡμολογημένου καὶ πιστευ θέντος αὐτοὺς ἐλέγχων καὶ λέγων· Εἰ γὰρ ἐκεῖνος, φησί, περὶ οὗ ἐπιστεύσατε, νεκρὸς ὑπάρχων, ἀν έστη, πῶς ἀπιστεῖτε καὶ περὶ τῆς τῶν λοιπῶν νε κρῶν ἀναστάσεως, ὡς φαίνεσθαι ὑμᾶς μᾶλλον μάτην πεπιστευκότας καὶ περὶ τοῦ ἑνός ; Ο γάρ δυνάμενος Ένα νεκρὸν ἐγείραι, καὶ πάντας τοὺς λοιπούς νεκρούς δυνατὸς ἀναστῆσαι. ὥστε ἀπιστοῦντες τῇ των νεκρῶν ἀναστάσει εἰς τὴν προτέραν ὑμῶν δεισι δαιμονίαν πάλιν ὑποστρέψαντες, ἐξολισθήσατε· τοῦτο γὰρ λέγει, ἔτι ἐστὲ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. Εἶτα μετ' ὀλίγα καὶ τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει λέγων Επειδὴ γὰρ δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος, καὶ δι' ἀν- θρώπου ἀνάστασις νεκρῶν. Καὶ δηλῶν ὅστις ἐστὶν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, δι' οὗ ὁ θάνατος παρεισήχθη. ἐπάγει, ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνής σκουσιν, οὕτω καὶ ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιη θήσονται. Εἶτα πάλιν μετ' ὀλίγα λέγει. Ἐπεὶ τί ποιή. σουσινοί βαπτιζόμενοι ὑπὲρ τῶν νεκρῶν, εἰ ἔλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται; Τί καὶ βαπτίζονταὑτὸν τῶν νεκρῶν; Τί καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πάσαν ὥραν ; » TOPOGRAPIILE CHRISTIANÆ LIB. VII. esse coelum illud comprobant, quo Christus in- troisit, et nos ingressuri sumus. B C D Cor. xv, 12, 15. ** ¡hid ibid. 16. Et hæc quidem Dominus discipulis suis prædicavit : Apostolus vero ad Hebræos, qui in Christum ere- diderant Epistolam misit, atque omnia quæ ad ta- bernaculum pertinebant, congruenter distinxit, tum res exterioris tabernaculi, quæ ad hunc nostrum locum referuntur; tum interioris, quæ ad superi- rem et cœlestem locum spectant. Ad eos vero ex Græcis qui crediderant, scilicet ad Corinthios, little- rarum cultores et philosophos, qui jam quidem re- surrectionem Christi credebant; sed ambigebant adhuc de communi hominum resurrection", eadem euthymemata opponit his verbis: Si autem Christas prædicatur quod resurrexil a mortuis, quomodo qui- dam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est? Si autem resurrectio mortuorum non esi, neque Christus resurrexit : si antem Christus non re- surrexit, inanis est ergo prædicatio nostra, inanis et fides vestra "; ac si liceret, inutilis verbis est Gides in Christum, si nostrum hominum resurrectio a vo- D's non credatur. Nam si de uno credidistis, quo. re- surrexerit a mortuis, cur non credatis exte ros omues resurrectures? Nam qui potest unum, potest et omnes suscitare. Deinde infert: Invenin:ur antem et falsi tesles Dei : quoniam testimonium di- ximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt “. Nos cliam, inquit, qui testideati sumus vobis, quod Deus suscitaverit Christum, mendaces et imposto- res deprehendemur. Iterumque ait : Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit: quod si Christus non resurrexit, inanis est fides vestra; adkue estis in peccatis vestris "; ex eo quod apud ipsos in confesso erat et credebatur, ipsos coarguit et dicit ; nam si ille, de quo crelidistis, mortuus cum esset, resurrexit, cur reliquorum mortuorum resurrectionem non creditis, ut videatur vos frustra id de uno credidisse? Etenim qui unum potest mor- tnum, potest etiam et reliqnos omnes suscitare. Quamobrem cum mortuorum resurrectioni non credatis, in pristinam vestram superstitionem rela- psi, in perniciem ruistis : nam id sibi vult illud : Adhuc estis in peccatis vestris. Deinde paucis interpositis causam profert di- cens : Quia enim per hominem mors, et per homi- neva resurrectio mortuorum *. Ostendensque qui sit primus homo, per quem mors inducta est, ac se- cundus bomo, per quem resurrectio exhibita fuit, adjicit : Num sicut in Adam omnes moriuntur, ila et in Cúristo omnes vivificabuntur ”; hine rursum paucis interjectis, ait : Alioquin quid fucient qui baptizantar pro mortuis, si omnino mortui non re- surguut? Liquid baptizantur pro mortuis? Utquia et nos periclitamur omni hora we? ac si ficat : Quia es ibid. 31. s ibil. S. bill. 29, 30. Digitized by on Google

ένα εἴπῃ, Επειδή βαπτιζόμεθα μυστικώτερον ὑπὲρ 6ε Β τῶν ἡμετέρων νεκρῶν σωμάτων, καταδύνοντες ἐν τῷ ἁγίῳ ὕδατι, καὶ ἀναδύνοντες, ἀπεντεῦθεν μιμούμε νοι θάνατον καὶ ἀνάστασιν, ἐλπίδι καὶ ἐπαγγελίᾳ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως· τί μάτην, φησί, ταῦτα ποιοῦμεν, μὴ στοιχοῦντες οἷς ποιοῦμεν ; Τί δὲ καὶ ἡμεῖς κινδυνεύομεν πᾶσαν ώραν, ταῦτα κηρύττοντες τοσούτῳ πλήθει, καὶ προλήψει κοσμικῇ μαχόμενοι ; Λοιπὸν πειρᾶται πάλιν μετ' ὀλίγα ἐξ ἀντιθέσεως φυ- σικώτερον διὰ παραδείγματος πείθειν, καί φησιν, 'Αλλ' ἐρεῖ τις, πῶς ἐγείρονται οι νεκροί; ποίῳ δὲ σώματι έρχονται ; Αποκρίνεται δῆθεν καὶ λέγει, Αφρον, σὺ ὁ σπείρεις οὐ ζωοποιεῖται, ἐὰν μὴ ἀποθάνῃ. Καὶ ὁ σπείρεις, οὐ τὸ σῶμα τὸ γενησό μενον σπείρεις, ἀλλὰ γυμνόν κόκκον, εἰ τύχει σίτου, ἤ τινος τῶν λοιπῶν. Ὁ δὲ θεὸς αὐτῷ δί- δωσι σώμα καθώς ἠθέλησε, καὶ ἑκάστῳ τῶν σπερμάτων τὸ ἴδιον σῶμα. Τοῦτο λέγων· Αναλογί σασθε, ὦ ἄνθρωποι, ὅτι ὁ γυμνὸς κόκκος σπειρόμενος ἐν τῇ γῇ, πρῶτον μὲν διαλύεται· τοῦτο γὰρ λέγει, Ἐὰν πρότερον ἀποθάνῃ, ἔπειτα ἀναδιδόμενος τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει τε καὶ προνοίᾳ, πολλῆς δωρεάς καὶ τέχνης, καὶ ὡραιότητος ἀναφαίνεται· ἀντὶ ἑνὸς κόκκου πολ- λοστός· ἀντὶ γυμνοῦ ἐνδεδυμένος, καὶ θήκας ἔχων· ἀντὶ εὐαλώτου καὶ ἐπηρεάστου, ἐστηριγμένος καὶ βε βοηθημένος, ἔχων ἀνθέρικας, ἵνα ἀβλαβὴς διαμείνῃ ἀπὸ τῶν ἀδικῆσαι δυναμένων. Αὐτὸ οὖν τοῦτο τὸ φθαρέν καὶ μεταβληθὲν εἰς γῆν σῶμα, καὶ πάλιν ἐν ἀριθμῷ πλείονι καὶ θαυμαστῷ κάλλει φυόμενον ἐκ τῆς γῆς, ἔργον σοφὸν καὶ κάλλιστον καὶ ἔντεχνον τῆς προνοίας τοῦ τὰ πάντα δημιουργήσαντος Θεοῦ. Λογίσασθε οὖν ὅτι Θεὸς αὐτῷ δίδωσι σώμα καθ ὡς βούλεται, καὶ ἑκάστῳ δὲ τῶν σπερμάτων ἀναλογοῦν· ἴδιον σῶμα δίδωσιν· ἵνα εἴπῃ, Οὐκ αλλότριον, οὐδὲ ξένον, ἀλλ᾽ ὅμοιον σῶμα πληθύνων ἑκάστῳ, καὶ ἀναλογοῦν δίδωσιν. Εἶτα πάλιν, μετὰ τὸ συγκρῖναι σάρκας διαφόρους, καὶ σώματα επίγεια καὶ ἐπουράνια, καὶ πολλὴν δείξας αὐτῶν τὴν διαφο ρὰν ἐπάγει, Οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν νεκρῶν. Σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ· σπείρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ· σπείρε ται ἐν ἀσθενείᾳ, ἐγείρεται εν δυνάμει, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα πάλιν· Τοῦτο δέ φημι, ἀδελφοί, ὅτι σάρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεού κληρονομήσαι οὐ δύνανται, οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κλη- ρονονομεῖ. Βούλεται ἐνταῦθα ἐκ παραλλήλου φυσικώ- τερον ἐπιχειρῶν πείθειν τοὺς ἐν τῇ σοφίᾳ ἀναστρε φημένους τοῦ κόσμου, καὶ ἐκ τοῦ κατὰ τὸν σἶτον πα ραδείγματος μετελήλυθεν ἐπὶ τὴν τῶν νεκρῶν ἀνά- στασιν λέγων, ὅτι Ὥσπερ ὁ σἶτος σπείρεται καὶ δια- λύεται, οὕτως καὶ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων σπει φόμενα νεκρὰ ἐν τῇ γῇ, διαλύονται · καὶ ὥσπερ μετ τὰ πολλῆς προσθήκης καὶ ἀσφαλείας καὶ κάλλους αναδίδοται, οὕτω καὶ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων μετὰ πολλῆς τιμῆς καὶ δόξης καὶ δυνάμεως καὶ ἀφάτου κάλλους ἀνίστανται, διακρινόμενα ὑπὸ τῆς παντοδυ COSME INDICOPLEUSTE mystice baptizamur pro mortuis nostris corpori- A bus, in sancta aqua demersi, atque inde emergen- tes, hac in re imitantes mortem et resurrectionem, idque ob spem et promissionem resurrectionis ex mortuis: cur id, ait, frustra agimus, cum secun- dum facta nostra non incedamus ? Cur et nos peri- clitamur omni hora hac praedicantes tanta multitu- dini, et al versus præjudicatam mundi opinionem pugnantes? Demum paucis interpositis, ex antithesi et exemplo naturali ipsis rem persuadere conatur his verbis : Sed dicet aliquis, quomodo mortui sus- citantur ? qualive corpore veniunt? Respondet ille his verbis : Insipiens, quod tu seminas non virifica- tnr, nisi prius moriatur. Et quod seminas, non cur- pus, quod futurum est, seminas, sed nudum granum, utputa tritici, aut alicujus cæterorum. Deus autem dat illi corpus sicut vult: el unicuique seminum proprium corpus ". Id scilicet dicit : Vobis- cum reputate, o homiues, nudum granum in terra satum, primo quidem dissolvi. Illud enim, ait, si prius moriatur, deinde auctum Dei virtute et pro- violentia, donis multis, artificio et pulchritudine in- structum apparet; pro uno scilicet grano, multi- plex, ac cum nudum antea esset, vestitum ac cum tegumento prodit; cum prius facile capi et conteri posset, jam firmum et aristɔrum præsidio tutum est, ut damnnum ab iis qui lædere possent, non ac- cipiat. Hoc itaque corpus, corruptum et in terram commutatum, rursum majore numero et mira pul- chritudine ex terra pullulat; opus sane providentiae omnium conditoris Dei, sapientia et arte plenum ac pulcherrimum. Cogitate igitur quod Deus det illi corpus sicut vult, et unicuique seminum proprium corpus ipsi com- petens; ac si dicat, non alienum, non estraneum, sed simile consentaneunque corpus in unoquoque multiplicans singulis tradit. Hinc rursus, postquam carnes diversas, et corpora terrena cum cœle- stibus comparavit, multumque ostendit inter illa discrimen, ita subsumit: Sic et resurrectio mortuo, rum. Seminatur in corruptione, surget in incorru- pcione; seminatur in ignobilitate, surget in gloria ; seminatur in infirmitate, surget in virtute “, elc. Rursum: Hoc autem dico, fratres, quia caro et san- guis regnum Dei possidere non possunt, neque cor- ruptio incorruptionem possidet. Hic physico ar- gumentandi genere ex comparatione progressus, id persuadere conatur iis qui in sapientia mundi versantur, atque es frumenti exemplo, ad resur- rectionem mortuorum procedit, dicens : Quemad- modum frumentumi seminatur et dissolvitur, ita et corpora hominum mortua in terra seminata, sol- vuntur; ac quemadmodum granum multo incre- mento, firmitate ac pulchritudine donatum, crescit ; ita et corpora hominum, cum multo honore, gloria, virtute et ineffabili pulchritudine, resurgunt, a sa- pientia illa omnipotente et inenarrabili Dci, omnium I Cor. xv, 35-38. ibid. 43. " ibid. C D

νόμου σοφίας, καὶ ἀφάτου ἰσχύος τοῦ τὰ πάντα κτ!- σαντος καὶ ἀνακαινίζοντος Θεοῦ. Ἐν ᾧ γὰρ στοιχείῳ εὑρεθῇ σῶμα ἀνθρώπειον δεδαπανημένον καὶ πεπεμ- μένον, ὑπὸ ἑτέρων μυρίων σωμάτων τινασσόμενον ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ἐκ θεμελίων τὰ ζητούμενα ταῖς Μίαις ψυχαῖς ἀποδίδωσι. Καὶ ὥσπερ ἐν κοσκίνῳ τὸ ζητούμενον μέσον εὑρίσκεται· οὕτω καὶ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων, σαλευομένων τῶν στοιχείων, καὶ τι νασσομένων, τὰ ζητούμενα εἰς μέσον ἄγονται. Καὶ οὐ θαυμαστὸν τῷ Θεῷ· ὡς γὰρ κριτής ἐστι καρδιῶν καὶ λογισμῶν καὶ ἐννοιῶν, καὶ διακρίνει ἑκάστου ἐξ αἰῶνος τοὺς καθ' ἔκαστον χρόνον λογισμούς τε καὶ εννοίας μέχρι τῆς συντελείας, οὕτω καὶ δυνατὸν αὐτ τῷ ἐστι τὸ εὐτελέστερον ποιῆσαι καὶ σώματα ἐκ σωμάτων διακρίνει. Ετι γὰρ ἅπαξ ἐγὼ σείσω, φησὶν, οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. Τὸ δὲ, ἅπαξ, δηλοῖ τὴν τῶν σαλευομένων μετάστα- σιν, ὡς πεποιημένων, ἵνα μείνῃ τὰ μὴ σαλευόμενα· ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἐν τῇ συντελείᾳ τινάξω ἔτι ἅπαξ, πάνω τα σαλεύων, πρὸς τὴν ἑκάστου ἰδίαν μετάθεσιν. Ὡς ἤδη γὰρ αὐτῶν ταποιημένων ἐξ ἀρχῆς, καὶ φθορὰν ἡ τροπὴν ὑπομεινάντων, ῥᾴδιον ἐπὶ τὴν οἰκείαν φύσιν έκαστον μεταῤῥυθμίσω ἵνα καὶ τοῦ λοιποῦ μείνωσιν ἐν κρείττονι καταστάσει, μηκέτι κλόνον ἢ σάλον ὑπομένοντα. ᾿Αλλὰ πάλιν ἐρεῖ τις· Πῶς τὰ αὐτὰ ἡμῶν σώματα ἀνίστανται, ἤδη πεπεμμένα καὶ μεταβληθέντα εἰς Έτερα μυρία σώματα ; Πρὸς τοῦτο ἐροῦμεν, ὅτι ὥστ περ ἡμεῖς μικροὶ ὄντες ἐσθίομεν σάρκας ἑτέρας πολ- λάς, οἷον βοῶν, χοίρων, καὶ ἑτέρων διαφόρων, καὶ πετεινῶν, καὶ ἰχθύων, καὶ πεπτόμενα αύξουσι τὸ ἡμέτερον σῶμα, μὴ μεταβαλλόμενον, μήτε ἄλλο ἀν- τι ἄλλου γινόμενον, ἀλλὰ μένει ἐν τῇ ταυτότητι · οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀναστάσει, τὸ ἔμπαλιν ἡμῶν παι σχόντων, καὶ τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἐν τοῖς στο χείοι, ἀναλυθέντων, βαδίως κινήσει τινὶ τὰς ἰδέας ἀποκαθισταμένας ἂν ἴδοις, διακρινομένας ὑπὸ τῆς θείας δυνάμεως. Ωσπερ γὰρ ζώντων ἡμῶν οὐ μετα- βάλλεται ἀπὸ τῆς τῶν ἑτέρων κοινωνίας, τοῦ Θεοῦ οὕτω διαταξαμένου, οὕτω καὶ τελευτώντων, εὐχερῶς ὑπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως διακρινόμενα σώζεται ἀπὸ τῆς εἰς ἕτερον μεταβολής. Ορα δὲ πάλιν, θαυμάσιε, τὸν ᾿Απόστολον οὐρανίους ἀνθρώπους καὶ ἐπιγείου; λέγοντα· Καὶ ὡς ἐφορέσαμεν, φησί, τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκού, τουτέστι, τοῦ Ἀδὰμ τὴν θνητότητα, καὶ τὴν ἀσθένειαν, καὶ τὴν φθοράν, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, τουτέστι, τοῦ προλα- δόντος, καὶ ἀνελθόντος, ἤδη ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐκ τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως· λέγω δὴ τοῦ Χριστοῦ κατά σάρκα τοῦ γενομένου δυνατοῦ καὶ ἀφθάρτου, καὶ ἀθανάτου καὶ δεδοξασμένου· καὶ ἡμεῖς ὁμοίως αὐτῷ ουράνιος γενόμενοι. Καλῶς δὲ καὶ τὸν ἐφορέσαμεν, ἤδη εἰπὼν, καὶ τὸ φορέσωμεν, ὡς πάλιν ἐπὶ μέλλοντος προειπών· διὰ τοῦτο πάλιν γεγηθώς καὶ ἀγαλλόμενος ἐπήγαγεν, "Οταν δὲ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσηται ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ενδύσηται ἀθανασίαν, τότε γενήσεται ὁ λόγος δ • TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VII. • Ac A creatoris et restauratoris, virtute discreta et segre- B gala. In quocunque enim elemento reperiatur cor- pus humanum dissipatum et decoctum, a sexcentis aliis corporibus excussum, in novissimo die pro- priis animabus omnia perquisita restituet. quemadmodum in cribro, quod exquiritur, modium reperitur; ita et hominum corpora, excussis agita- tisque elementis, perquisita in medium adducuntur. Quod sane in Deo minime mirum est : ut nɔmque cordium, cogitationum animique sensuum judex est, alque a sæculo usque ad consummationem, quovis tempore admisses cogitationes auimique sensa discernit ; ita, quod facilius est, potest cor- pors a corporibus discernere; uam, inquit, adhuc se- mel ego commovebo, non modo terram, sed etiam ccium s. Hillud autem, semel, concussorum trans- lationem signifcat, quasi idco læc facta siut, ut illa immota inaneant ; ac si diceret: In consummatione adhuc semel concutiam, omniaque commovebo, ut singula ad propriam sibi conditionem transferantur. Nam utpote quæ ab initio facta ac corruption m mutationemque perpessa sint, singula ad proprium sibi naturam facile et concinne restituanı, ut dein- cepe in meliore conditione maneant, nec ultra commotionem aut concussionem patiantur. Verum dicet quispiam: Quomodo corpora nosira eadem ipsa resurgent, cum jam decocta, et in scs- centa alia corpora mutata sint? Quibus reponemus : Quemadmodum nos cum parvi et tenelli sumus, multas alias carnes comedimus, verbi gratia, leum, porcorum, aliorumque variorum, avium item et piscium, quæ decocta corpus nostrum adaugen, quin illud mutetur, aut ab alio ad aliud convertalui, sed idipsum manet; ita et in resurrectione, cum vice versa nos idem perpetiamur, et corpora nosti a in elementa dissoluta sint, motu quodam formas facile restitutas videas, a divina virtute-discretas. Quemadmodum enim nobis viventibus, Deo ita reni temperante, illa ex aliorum communicatione non mutantur; ita quoque nobis defunctis, ab eademi ipsa virtute discreta servantur, ne in aliud commu- tentur. lterum autem consideres, o vir admit ande, Apostolum coelestes et terrenos homines dicere, Et sicut portavimus, inquit, imaginem terreni, id est, Adami mortalitatem, infirmitatem et corruptio- nem, porten.us et imaginem cœlestis ", id est, ejus c D qui jam præreuit et ascendit in caelos ex resur- Agg. 11, rectione mortuorum; Christum dico secundum carnem, qui factus est potens, incorruptus, immor- talis et glorificatus : nosque, perinde ut ille, care- stes facti sumus. Ac pulchre sane postquam illud, porlavimus, dixerat, et iterum illud, pertemus, quasi de futuro protulerat ; ideo rursum gaudens et ex- sultans intulit : Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortali- talem, tunc fiet sermo, qui scriptus est : Absorpta est mors in victoria. Ubi est, mors, stimulus tuus ** ? 7. * 1 Cor. xv, 49. ** ibid. 54, 55.

νόμου σοφίας, καὶ ἀφάτου ἰσχύος τοῦ τὰ πάντα κτ!- σαντος καὶ ἀνακαινίζοντος Θεοῦ. Ἐν ᾧ γὰρ στοιχείῳ εὑρεθῇ σῶμα ἀνθρώπειον δεδαπανημένον καὶ πεπεμ- μένον, ὑπὸ ἑτέρων μυρίων σωμάτων τινασσόμενον ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, ἐκ θεμελίων τὰ ζητούμενα ταῖς Μίαις ψυχαῖς ἀποδίδωσι. Καὶ ὥσπερ ἐν κοσκίνῳ τὸ ζητούμενον μέσον εὑρίσκεται· οὕτω καὶ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων, σαλευομένων τῶν στοιχείων, καὶ τι νασσομένων, τὰ ζητούμενα εἰς μέσον ἄγονται. Καὶ οὐ θαυμαστὸν τῷ Θεῷ· ὡς γὰρ κριτής ἐστι καρδιῶν καὶ λογισμῶν καὶ ἐννοιῶν, καὶ διακρίνει ἑκάστου ἐξ αἰῶνος τοὺς καθ' ἔκαστον χρόνον λογισμούς τε καὶ εννοίας μέχρι τῆς συντελείας, οὕτω καὶ δυνατὸν αὐτ τῷ ἐστι τὸ εὐτελέστερον ποιῆσαι καὶ σώματα ἐκ σωμάτων διακρίνει. Ετι γὰρ ἅπαξ ἐγὼ σείσω, φησὶν, οὐ μόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ τὸν οὐρανόν. Τὸ δὲ, ἅπαξ, δηλοῖ τὴν τῶν σαλευομένων μετάστα- σιν, ὡς πεποιημένων, ἵνα μείνῃ τὰ μὴ σαλευόμενα· ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἐν τῇ συντελείᾳ τινάξω ἔτι ἅπαξ, πάνω τα σαλεύων, πρὸς τὴν ἑκάστου ἰδίαν μετάθεσιν. Ὡς ἤδη γὰρ αὐτῶν ταποιημένων ἐξ ἀρχῆς, καὶ φθορὰν ἡ τροπὴν ὑπομεινάντων, ῥᾴδιον ἐπὶ τὴν οἰκείαν φύσιν έκαστον μεταῤῥυθμίσω ἵνα καὶ τοῦ λοιποῦ μείνωσιν ἐν κρείττονι καταστάσει, μηκέτι κλόνον ἢ σάλον ὑπομένοντα. ᾿Αλλὰ πάλιν ἐρεῖ τις· Πῶς τὰ αὐτὰ ἡμῶν σώματα ἀνίστανται, ἤδη πεπεμμένα καὶ μεταβληθέντα εἰς Έτερα μυρία σώματα ; Πρὸς τοῦτο ἐροῦμεν, ὅτι ὥστ περ ἡμεῖς μικροὶ ὄντες ἐσθίομεν σάρκας ἑτέρας πολ- λάς, οἷον βοῶν, χοίρων, καὶ ἑτέρων διαφόρων, καὶ πετεινῶν, καὶ ἰχθύων, καὶ πεπτόμενα αύξουσι τὸ ἡμέτερον σῶμα, μὴ μεταβαλλόμενον, μήτε ἄλλο ἀν- τι ἄλλου γινόμενον, ἀλλὰ μένει ἐν τῇ ταυτότητι · οὕτω καὶ ἐν τῇ ἀναστάσει, τὸ ἔμπαλιν ἡμῶν παι σχόντων, καὶ τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἐν τοῖς στο χείοι, ἀναλυθέντων, βαδίως κινήσει τινὶ τὰς ἰδέας ἀποκαθισταμένας ἂν ἴδοις, διακρινομένας ὑπὸ τῆς θείας δυνάμεως. Ωσπερ γὰρ ζώντων ἡμῶν οὐ μετα- βάλλεται ἀπὸ τῆς τῶν ἑτέρων κοινωνίας, τοῦ Θεοῦ οὕτω διαταξαμένου, οὕτω καὶ τελευτώντων, εὐχερῶς ὑπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως διακρινόμενα σώζεται ἀπὸ τῆς εἰς ἕτερον μεταβολής. Ορα δὲ πάλιν, θαυμάσιε, τὸν ᾿Απόστολον οὐρανίους ἀνθρώπους καὶ ἐπιγείου; λέγοντα· Καὶ ὡς ἐφορέσαμεν, φησί, τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκού, τουτέστι, τοῦ Ἀδὰμ τὴν θνητότητα, καὶ τὴν ἀσθένειαν, καὶ τὴν φθοράν, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, τουτέστι, τοῦ προλα- δόντος, καὶ ἀνελθόντος, ἤδη ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐκ τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως· λέγω δὴ τοῦ Χριστοῦ κατά σάρκα τοῦ γενομένου δυνατοῦ καὶ ἀφθάρτου, καὶ ἀθανάτου καὶ δεδοξασμένου· καὶ ἡμεῖς ὁμοίως αὐτῷ ουράνιος γενόμενοι. Καλῶς δὲ καὶ τὸν ἐφορέσαμεν, ἤδη εἰπὼν, καὶ τὸ φορέσωμεν, ὡς πάλιν ἐπὶ μέλλοντος προειπών· διὰ τοῦτο πάλιν γεγηθώς καὶ ἀγαλλόμενος ἐπήγαγεν, "Οταν δὲ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσηται ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ενδύσηται ἀθανασίαν, τότε γενήσεται ὁ λόγος δ • TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VII. • Ac A creatoris et restauratoris, virtute discreta et segre- B gala. In quocunque enim elemento reperiatur cor- pus humanum dissipatum et decoctum, a sexcentis aliis corporibus excussum, in novissimo die pro- priis animabus omnia perquisita restituet. quemadmodum in cribro, quod exquiritur, modium reperitur; ita et hominum corpora, excussis agita- tisque elementis, perquisita in medium adducuntur. Quod sane in Deo minime mirum est : ut nɔmque cordium, cogitationum animique sensuum judex est, alque a sæculo usque ad consummationem, quovis tempore admisses cogitationes auimique sensa discernit ; ita, quod facilius est, potest cor- pors a corporibus discernere; uam, inquit, adhuc se- mel ego commovebo, non modo terram, sed etiam ccium s. Hillud autem, semel, concussorum trans- lationem signifcat, quasi idco læc facta siut, ut illa immota inaneant ; ac si diceret: In consummatione adhuc semel concutiam, omniaque commovebo, ut singula ad propriam sibi conditionem transferantur. Nam utpote quæ ab initio facta ac corruption m mutationemque perpessa sint, singula ad proprium sibi naturam facile et concinne restituanı, ut dein- cepe in meliore conditione maneant, nec ultra commotionem aut concussionem patiantur. Verum dicet quispiam: Quomodo corpora nosira eadem ipsa resurgent, cum jam decocta, et in scs- centa alia corpora mutata sint? Quibus reponemus : Quemadmodum nos cum parvi et tenelli sumus, multas alias carnes comedimus, verbi gratia, leum, porcorum, aliorumque variorum, avium item et piscium, quæ decocta corpus nostrum adaugen, quin illud mutetur, aut ab alio ad aliud convertalui, sed idipsum manet; ita et in resurrectione, cum vice versa nos idem perpetiamur, et corpora nosti a in elementa dissoluta sint, motu quodam formas facile restitutas videas, a divina virtute-discretas. Quemadmodum enim nobis viventibus, Deo ita reni temperante, illa ex aliorum communicatione non mutantur; ita quoque nobis defunctis, ab eademi ipsa virtute discreta servantur, ne in aliud commu- tentur. lterum autem consideres, o vir admit ande, Apostolum coelestes et terrenos homines dicere, Et sicut portavimus, inquit, imaginem terreni, id est, Adami mortalitatem, infirmitatem et corruptio- nem, porten.us et imaginem cœlestis ", id est, ejus c D qui jam præreuit et ascendit in caelos ex resur- Agg. 11, rectione mortuorum; Christum dico secundum carnem, qui factus est potens, incorruptus, immor- talis et glorificatus : nosque, perinde ut ille, care- stes facti sumus. Ac pulchre sane postquam illud, porlavimus, dixerat, et iterum illud, pertemus, quasi de futuro protulerat ; ideo rursum gaudens et ex- sultans intulit : Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortali- talem, tunc fiet sermo, qui scriptus est : Absorpta est mors in victoria. Ubi est, mors, stimulus tuus ** ? 7. * 1 Cor. xv, 49. ** ibid. 54, 55.

Μοῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον ; ἵνα εἰπῇ Ἀφανής γενήσεται καταποθεὶς ὁ θάνατος, τῆς ζωῆς ὑπερνι κώσης ἐν ἡμῖν. Διὰ τοῦτο βοήσωμεν · Ποῦ σου ἐστὶ, θάνατε, ἡ ὑπερηφανία ; καὶ σοῦ, ᾄδη, τὰ κράτος ; λοιπὸν ἀποδίδωσι τὸ ὅλον τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Χριστοῦ οἰκονομηθέν, και φησι. Τῷ δὲ Θεῷ χάρις τῷ δι δόντι ἡμῖν τὸ νίκος, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἵνα εἰπῃ· Ταύτην τὴν νίκην τὴν κατὰ τοῦ θανάτου, τὴν διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐδωρή - σατο ἡμῖν ὁ τῶν ὅλων Θεός· ᾧ πρέπει δόξα, καὶ εὐ χαριστία διά παντός. Αμήν. Οὐδὲν ἔτερον καὶ τούτοις γράψας, εἰ μὴ ἅπερ καὶ τοῖς ἐξ Ἰουδαίων γεγράφη κεν, ὅτι ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς ἐπικήρου, ἐπὶ τὴν μέλλουσαν μετερχόμεθα· τουτέστι τον γεγραμμένος· κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς είκος. Β οὐράνιον χῶρον, ὃν καὶ καλεῖ βασιλείαν οὐρα νῶν. ὡς βασιλευόντων ἡμῶν κατὰ τῶν παθῶν, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ἐξαιρέτω χωρίς αἰωνίῳ καὶ ἁρμοδίων διαγόντων· καὶ μετασχηματιζόμενοι ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, κληρονο μούμεν. Ο η * Τοῦτο γὰρ καὶ ἀνωτέρω ἐπισημήνατο ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῷ κατὰ κόκκον τοῦ σίτου ὑποδείγματι, ὡς δι: παραδείγματι φθαρτῷ πρὸς ἀφθαρσίαν ἐχρήσατο λέ για ν· Μὴ νομίσητε κατὰ πάντα ὁμοίω; ἔχειν τὰ π ραδείγματα· τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγω, ὅτι θνητούς ἡμᾶ; ὑπάρχοντας ἢ τρεπτούς (τοῦτο γὰρ λέγει αἷμα και σάρκα), ἀνέντεκτόν ἐστι κληρονομεῖν βασιλείαν ούρα. νῶν, εἰ μὴ πρῶτον ἐκ νεκρῶν ἄφθαρτοι, καὶ ἀθάνα- ται, καὶ ἄτρεπτοι ἀναστῶμεν. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κύριος τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι εχρήσατο, ὅτε τινὲς τῶν Ελ λήνων παρεκάλεσαν τὸν Φίλιππον δεῖξαι αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν, πρὸς ὂν ὁ Κύριος ἀπαγγείλαντα ἀπεφήνατο λέγων, Εάν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολύν καρπόν φέρει· ἵνα εἴπῃ, Τί με βούλονται νῦν ἰδεῖν, οὕτως δρώμενον εὐκαταφρόνη εν, μόνον ὡς κόκκου σίτου ὑπάρχοντα ; Εἰ μὴ γὰρ ἀποθάνω ὡς κόκκος, καὶ ἀναστῶ ὡς ὁ στάχυς, ὡραῖος, ἄφθαρτος, καὶ ἀθάνατος, καὶ ἄτρεπτος γενόμενος, καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου δυνάμεις καὶ σημεῖα γενή- σωνται, οὐ μὴ γνώσονται τὴν ἡμετέραν δύναμίν τε και Εξαν. Ομοίως καὶ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής περὶ τοῦ Κυρίου διαλεγόμενος, καὶ σπεύδων δεῖξαι αὐτὸν ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κριτὴν τοῦ παντὸς ὄντα, τῷ κατὰ τὸν οἶτον υποδείγματι καὶ αὐτός ἐχρήσατο, και φησιν οὕτως· Οὗ τὸ πτύεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαρεῖ τὴν αἰωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὴν εἶπεν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυ· δεν κατακαύσει περὶ ἀσβέστῳ. Η κα δὲ καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς Ἕλληνας αποτεινόμενος ἐν ᾿Αθή ναις ὁ Παῦλος ἐν τῷ ᾿Αρείῳ πάγῳ, τί φησιν ; "Αν Εξες Ἀθηναῖοι, κατά πάντα ὡς δεισιδαιμο στίχους ὑμεῖς θεωρῶ. Διερχόμενος γὰρ, καὶ ἀνα θεωρὼν τὰ σεβάσματα ὑμῶν, εὗρον καὶ βωμών ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο · Αγνώστῷ Θεῷ. Ον οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγώ καταγγέλλ ὑμῖν. Ο Θεὺς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα COSME INDICOPLEUSTE Bc si diceret : Mors de medio tolietur ab orpta, vita in vobis superante. Quamobrem clamemus : Ubi est, mors, superbia tus? ubi est, inferne, robur tuum? Demum omnia, a Christo procurata et dis- pensata, Deo ascriluit, et ait : Deo autem gratia, qui dedit nobis victorium per Dominum nostrum Jesum Christum ; ac si diceret: Blanc victoriam de mor- te per Jesum Christum reportatam. dedit nobis universorum Deus, quem decet semper gloria et gratiarum actio. Amen. Nihilque aliud iis scripsit, quam quod Judæis illis scripserat : Quoniam ex hoc statu fuzo ad futurum transimus, id est, aðf cœlestem locum, quem vocal regnum cœlorum, utpote regnantibus nobis in morbos animi, in cor- ruptionem et in mortem, atque in præcellenti, æter- no et conscutaneo loco degentibus : ubi transfor- mati a corruptione in incorruptionem, hæreditateın accipimus. bd enim supra quoque significavit Apostolus in exemplo de grano frumenti, ubi quast exemplo cor- ruptibilis ad incorruptionem indicandam usus est, dicens : Ne putetis exempla per omnia similiter se habere : hoc enim vobis dico, quia mortales ct mutabiles cum simus (id enim significat caro et sanguis), impossibile est ut possideamus regnum colorum, nisi prius ex mortuis incorruptibiles, immortales et immutabiles resargamus. Quinetiam Dominus cole:: ip: o exemplo est usus, quando Graci quiddamn Philippum rogarunt, ut sili Jesum ostenderet, cui Dominus renuntianti respondit : Nisi granum frumenti cadeus in terram mortuuın fuerit, ipsum solum mauer, si autem mortuum fur- rit, multum fructum affert en; ac si diceret : Cur me nunc videre volunt, qui ita despicabilis appa- ream et solus, nt granum frumenti? Nisi enim ve- luti granum mortuus fuero, et resurrexero sicut spica, speciusus, incorruptibilis, immortalis et immutabilis effectus; ac nisi in nomine meo vir- tutes et signa edantur, virtutem et gloriam nostrain non cognoscent. Similiterque Joannes Baptista de Domino edisserens, ac demonstrare peroptans eum in future statu universi judicent fure, ipse quoque grəni frumenti exemplo est usus his verbis : Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabil areaM sunm, el congregabi: triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. Cum autem ipsos Græcos Athens compellaret Paulus in Areo- pago, quict ait ? Viri Athenienses, per omnia quasi superstitiosiores vos video. Præteriens enim el vi- deus simulacra vestra, inreni et aram, in qua scri- ptum erat : Ignoto Deo. Quem ergo ignorantes culi- tis, hunc ego annuntio vobis. Deus, qui fecit mun- dum et omnia quæ in eo sunt, kic cœli et terræ cum sit Dominus, non in manufactis templis habi- tal, nec manibus humanis colitur, indigens aliqno, Cor. xv, 57. " Joan. x11, 24. es Matth. 11, 12.

Μοῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον ; ἵνα εἰπῇ Ἀφανής γενήσεται καταποθεὶς ὁ θάνατος, τῆς ζωῆς ὑπερνι κώσης ἐν ἡμῖν. Διὰ τοῦτο βοήσωμεν · Ποῦ σου ἐστὶ, θάνατε, ἡ ὑπερηφανία ; καὶ σοῦ, ᾄδη, τὰ κράτος ; λοιπὸν ἀποδίδωσι τὸ ὅλον τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Χριστοῦ οἰκονομηθέν, και φησι. Τῷ δὲ Θεῷ χάρις τῷ δι δόντι ἡμῖν τὸ νίκος, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἵνα εἰπῃ· Ταύτην τὴν νίκην τὴν κατὰ τοῦ θανάτου, τὴν διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐδωρή - σατο ἡμῖν ὁ τῶν ὅλων Θεός· ᾧ πρέπει δόξα, καὶ εὐ χαριστία διά παντός. Αμήν. Οὐδὲν ἔτερον καὶ τούτοις γράψας, εἰ μὴ ἅπερ καὶ τοῖς ἐξ Ἰουδαίων γεγράφη κεν, ὅτι ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς ἐπικήρου, ἐπὶ τὴν μέλλουσαν μετερχόμεθα· τουτέστι τον γεγραμμένος· κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς είκος. Β οὐράνιον χῶρον, ὃν καὶ καλεῖ βασιλείαν οὐρα νῶν. ὡς βασιλευόντων ἡμῶν κατὰ τῶν παθῶν, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ἐξαιρέτω χωρίς αἰωνίῳ καὶ ἁρμοδίων διαγόντων· καὶ μετασχηματιζόμενοι ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, κληρονο μούμεν. Ο η * Τοῦτο γὰρ καὶ ἀνωτέρω ἐπισημήνατο ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῷ κατὰ κόκκον τοῦ σίτου ὑποδείγματι, ὡς δι: παραδείγματι φθαρτῷ πρὸς ἀφθαρσίαν ἐχρήσατο λέ για ν· Μὴ νομίσητε κατὰ πάντα ὁμοίω; ἔχειν τὰ π ραδείγματα· τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγω, ὅτι θνητούς ἡμᾶ; ὑπάρχοντας ἢ τρεπτούς (τοῦτο γὰρ λέγει αἷμα και σάρκα), ἀνέντεκτόν ἐστι κληρονομεῖν βασιλείαν ούρα. νῶν, εἰ μὴ πρῶτον ἐκ νεκρῶν ἄφθαρτοι, καὶ ἀθάνα- ται, καὶ ἄτρεπτοι ἀναστῶμεν. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κύριος τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι εχρήσατο, ὅτε τινὲς τῶν Ελ λήνων παρεκάλεσαν τὸν Φίλιππον δεῖξαι αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν, πρὸς ὂν ὁ Κύριος ἀπαγγείλαντα ἀπεφήνατο λέγων, Εάν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολύν καρπόν φέρει· ἵνα εἴπῃ, Τί με βούλονται νῦν ἰδεῖν, οὕτως δρώμενον εὐκαταφρόνη εν, μόνον ὡς κόκκου σίτου ὑπάρχοντα ; Εἰ μὴ γὰρ ἀποθάνω ὡς κόκκος, καὶ ἀναστῶ ὡς ὁ στάχυς, ὡραῖος, ἄφθαρτος, καὶ ἀθάνατος, καὶ ἄτρεπτος γενόμενος, καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου δυνάμεις καὶ σημεῖα γενή- σωνται, οὐ μὴ γνώσονται τὴν ἡμετέραν δύναμίν τε και Εξαν. Ομοίως καὶ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής περὶ τοῦ Κυρίου διαλεγόμενος, καὶ σπεύδων δεῖξαι αὐτὸν ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κριτὴν τοῦ παντὸς ὄντα, τῷ κατὰ τὸν οἶτον υποδείγματι καὶ αὐτός ἐχρήσατο, και φησιν οὕτως· Οὗ τὸ πτύεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαρεῖ τὴν αἰωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὴν εἶπεν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυ· δεν κατακαύσει περὶ ἀσβέστῳ. Η κα δὲ καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς Ἕλληνας αποτεινόμενος ἐν ᾿Αθή ναις ὁ Παῦλος ἐν τῷ ᾿Αρείῳ πάγῳ, τί φησιν ; "Αν Εξες Ἀθηναῖοι, κατά πάντα ὡς δεισιδαιμο στίχους ὑμεῖς θεωρῶ. Διερχόμενος γὰρ, καὶ ἀνα θεωρὼν τὰ σεβάσματα ὑμῶν, εὗρον καὶ βωμών ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο · Αγνώστῷ Θεῷ. Ον οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγώ καταγγέλλ ὑμῖν. Ο Θεὺς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα COSME INDICOPLEUSTE Bc si diceret : Mors de medio tolietur ab orpta, vita in vobis superante. Quamobrem clamemus : Ubi est, mors, superbia tus? ubi est, inferne, robur tuum? Demum omnia, a Christo procurata et dis- pensata, Deo ascriluit, et ait : Deo autem gratia, qui dedit nobis victorium per Dominum nostrum Jesum Christum ; ac si diceret: Blanc victoriam de mor- te per Jesum Christum reportatam. dedit nobis universorum Deus, quem decet semper gloria et gratiarum actio. Amen. Nihilque aliud iis scripsit, quam quod Judæis illis scripserat : Quoniam ex hoc statu fuzo ad futurum transimus, id est, aðf cœlestem locum, quem vocal regnum cœlorum, utpote regnantibus nobis in morbos animi, in cor- ruptionem et in mortem, atque in præcellenti, æter- no et conscutaneo loco degentibus : ubi transfor- mati a corruptione in incorruptionem, hæreditateın accipimus. bd enim supra quoque significavit Apostolus in exemplo de grano frumenti, ubi quast exemplo cor- ruptibilis ad incorruptionem indicandam usus est, dicens : Ne putetis exempla per omnia similiter se habere : hoc enim vobis dico, quia mortales ct mutabiles cum simus (id enim significat caro et sanguis), impossibile est ut possideamus regnum colorum, nisi prius ex mortuis incorruptibiles, immortales et immutabiles resargamus. Quinetiam Dominus cole:: ip: o exemplo est usus, quando Graci quiddamn Philippum rogarunt, ut sili Jesum ostenderet, cui Dominus renuntianti respondit : Nisi granum frumenti cadeus in terram mortuuın fuerit, ipsum solum mauer, si autem mortuum fur- rit, multum fructum affert en; ac si diceret : Cur me nunc videre volunt, qui ita despicabilis appa- ream et solus, nt granum frumenti? Nisi enim ve- luti granum mortuus fuero, et resurrexero sicut spica, speciusus, incorruptibilis, immortalis et immutabilis effectus; ac nisi in nomine meo vir- tutes et signa edantur, virtutem et gloriam nostrain non cognoscent. Similiterque Joannes Baptista de Domino edisserens, ac demonstrare peroptans eum in future statu universi judicent fure, ipse quoque grəni frumenti exemplo est usus his verbis : Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabil areaM sunm, el congregabi: triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. Cum autem ipsos Græcos Athens compellaret Paulus in Areo- pago, quict ait ? Viri Athenienses, per omnia quasi superstitiosiores vos video. Præteriens enim el vi- deus simulacra vestra, inreni et aram, in qua scri- ptum erat : Ignoto Deo. Quem ergo ignorantes culi- tis, hunc ego annuntio vobis. Deus, qui fecit mun- dum et omnia quæ in eo sunt, kic cœli et terræ cum sit Dominus, non in manufactis templis habi- tal, nec manibus humanis colitur, indigens aliqno, Cor. xv, 57. " Joan. x11, 24. es Matth. 11, 12.

Μοῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον ; ἵνα εἰπῇ Ἀφανής γενήσεται καταποθεὶς ὁ θάνατος, τῆς ζωῆς ὑπερνι κώσης ἐν ἡμῖν. Διὰ τοῦτο βοήσωμεν · Ποῦ σου ἐστὶ, θάνατε, ἡ ὑπερηφανία ; καὶ σοῦ, ᾄδη, τὰ κράτος ; λοιπὸν ἀποδίδωσι τὸ ὅλον τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Χριστοῦ οἰκονομηθέν, και φησι. Τῷ δὲ Θεῷ χάρις τῷ δι δόντι ἡμῖν τὸ νίκος, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἵνα εἰπῃ· Ταύτην τὴν νίκην τὴν κατὰ τοῦ θανάτου, τὴν διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐδωρή - σατο ἡμῖν ὁ τῶν ὅλων Θεός· ᾧ πρέπει δόξα, καὶ εὐ χαριστία διά παντός. Αμήν. Οὐδὲν ἔτερον καὶ τούτοις γράψας, εἰ μὴ ἅπερ καὶ τοῖς ἐξ Ἰουδαίων γεγράφη κεν, ὅτι ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς ἐπικήρου, ἐπὶ τὴν μέλλουσαν μετερχόμεθα· τουτέστι τον γεγραμμένος· κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς είκος. Β οὐράνιον χῶρον, ὃν καὶ καλεῖ βασιλείαν οὐρα νῶν. ὡς βασιλευόντων ἡμῶν κατὰ τῶν παθῶν, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ἐξαιρέτω χωρίς αἰωνίῳ καὶ ἁρμοδίων διαγόντων· καὶ μετασχηματιζόμενοι ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, κληρονο μούμεν. Ο η * Τοῦτο γὰρ καὶ ἀνωτέρω ἐπισημήνατο ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῷ κατὰ κόκκον τοῦ σίτου ὑποδείγματι, ὡς δι: παραδείγματι φθαρτῷ πρὸς ἀφθαρσίαν ἐχρήσατο λέ για ν· Μὴ νομίσητε κατὰ πάντα ὁμοίω; ἔχειν τὰ π ραδείγματα· τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγω, ὅτι θνητούς ἡμᾶ; ὑπάρχοντας ἢ τρεπτούς (τοῦτο γὰρ λέγει αἷμα και σάρκα), ἀνέντεκτόν ἐστι κληρονομεῖν βασιλείαν ούρα. νῶν, εἰ μὴ πρῶτον ἐκ νεκρῶν ἄφθαρτοι, καὶ ἀθάνα- ται, καὶ ἄτρεπτοι ἀναστῶμεν. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κύριος τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι εχρήσατο, ὅτε τινὲς τῶν Ελ λήνων παρεκάλεσαν τὸν Φίλιππον δεῖξαι αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν, πρὸς ὂν ὁ Κύριος ἀπαγγείλαντα ἀπεφήνατο λέγων, Εάν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολύν καρπόν φέρει· ἵνα εἴπῃ, Τί με βούλονται νῦν ἰδεῖν, οὕτως δρώμενον εὐκαταφρόνη εν, μόνον ὡς κόκκου σίτου ὑπάρχοντα ; Εἰ μὴ γὰρ ἀποθάνω ὡς κόκκος, καὶ ἀναστῶ ὡς ὁ στάχυς, ὡραῖος, ἄφθαρτος, καὶ ἀθάνατος, καὶ ἄτρεπτος γενόμενος, καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου δυνάμεις καὶ σημεῖα γενή- σωνται, οὐ μὴ γνώσονται τὴν ἡμετέραν δύναμίν τε και Εξαν. Ομοίως καὶ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής περὶ τοῦ Κυρίου διαλεγόμενος, καὶ σπεύδων δεῖξαι αὐτὸν ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κριτὴν τοῦ παντὸς ὄντα, τῷ κατὰ τὸν οἶτον υποδείγματι καὶ αὐτός ἐχρήσατο, και φησιν οὕτως· Οὗ τὸ πτύεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαρεῖ τὴν αἰωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὴν εἶπεν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυ· δεν κατακαύσει περὶ ἀσβέστῳ. Η κα δὲ καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς Ἕλληνας αποτεινόμενος ἐν ᾿Αθή ναις ὁ Παῦλος ἐν τῷ ᾿Αρείῳ πάγῳ, τί φησιν ; "Αν Εξες Ἀθηναῖοι, κατά πάντα ὡς δεισιδαιμο στίχους ὑμεῖς θεωρῶ. Διερχόμενος γὰρ, καὶ ἀνα θεωρὼν τὰ σεβάσματα ὑμῶν, εὗρον καὶ βωμών ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο · Αγνώστῷ Θεῷ. Ον οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγώ καταγγέλλ ὑμῖν. Ο Θεὺς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα COSME INDICOPLEUSTE Bc si diceret : Mors de medio tolietur ab orpta, vita in vobis superante. Quamobrem clamemus : Ubi est, mors, superbia tus? ubi est, inferne, robur tuum? Demum omnia, a Christo procurata et dis- pensata, Deo ascriluit, et ait : Deo autem gratia, qui dedit nobis victorium per Dominum nostrum Jesum Christum ; ac si diceret: Blanc victoriam de mor- te per Jesum Christum reportatam. dedit nobis universorum Deus, quem decet semper gloria et gratiarum actio. Amen. Nihilque aliud iis scripsit, quam quod Judæis illis scripserat : Quoniam ex hoc statu fuzo ad futurum transimus, id est, aðf cœlestem locum, quem vocal regnum cœlorum, utpote regnantibus nobis in morbos animi, in cor- ruptionem et in mortem, atque in præcellenti, æter- no et conscutaneo loco degentibus : ubi transfor- mati a corruptione in incorruptionem, hæreditateın accipimus. bd enim supra quoque significavit Apostolus in exemplo de grano frumenti, ubi quast exemplo cor- ruptibilis ad incorruptionem indicandam usus est, dicens : Ne putetis exempla per omnia similiter se habere : hoc enim vobis dico, quia mortales ct mutabiles cum simus (id enim significat caro et sanguis), impossibile est ut possideamus regnum colorum, nisi prius ex mortuis incorruptibiles, immortales et immutabiles resargamus. Quinetiam Dominus cole:: ip: o exemplo est usus, quando Graci quiddamn Philippum rogarunt, ut sili Jesum ostenderet, cui Dominus renuntianti respondit : Nisi granum frumenti cadeus in terram mortuuın fuerit, ipsum solum mauer, si autem mortuum fur- rit, multum fructum affert en; ac si diceret : Cur me nunc videre volunt, qui ita despicabilis appa- ream et solus, nt granum frumenti? Nisi enim ve- luti granum mortuus fuero, et resurrexero sicut spica, speciusus, incorruptibilis, immortalis et immutabilis effectus; ac nisi in nomine meo vir- tutes et signa edantur, virtutem et gloriam nostrain non cognoscent. Similiterque Joannes Baptista de Domino edisserens, ac demonstrare peroptans eum in future statu universi judicent fure, ipse quoque grəni frumenti exemplo est usus his verbis : Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabil areaM sunm, el congregabi: triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. Cum autem ipsos Græcos Athens compellaret Paulus in Areo- pago, quict ait ? Viri Athenienses, per omnia quasi superstitiosiores vos video. Præteriens enim el vi- deus simulacra vestra, inreni et aram, in qua scri- ptum erat : Ignoto Deo. Quem ergo ignorantes culi- tis, hunc ego annuntio vobis. Deus, qui fecit mun- dum et omnia quæ in eo sunt, kic cœli et terræ cum sit Dominus, non in manufactis templis habi- tal, nec manibus humanis colitur, indigens aliqno, Cor. xv, 57. " Joan. x11, 24. es Matth. 11, 12.

Μοῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον ; ἵνα εἰπῇ Ἀφανής γενήσεται καταποθεὶς ὁ θάνατος, τῆς ζωῆς ὑπερνι κώσης ἐν ἡμῖν. Διὰ τοῦτο βοήσωμεν · Ποῦ σου ἐστὶ, θάνατε, ἡ ὑπερηφανία ; καὶ σοῦ, ᾄδη, τὰ κράτος ; λοιπὸν ἀποδίδωσι τὸ ὅλον τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Χριστοῦ οἰκονομηθέν, και φησι. Τῷ δὲ Θεῷ χάρις τῷ δι δόντι ἡμῖν τὸ νίκος, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἵνα εἰπῃ· Ταύτην τὴν νίκην τὴν κατὰ τοῦ θανάτου, τὴν διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐδωρή - σατο ἡμῖν ὁ τῶν ὅλων Θεός· ᾧ πρέπει δόξα, καὶ εὐ χαριστία διά παντός. Αμήν. Οὐδὲν ἔτερον καὶ τούτοις γράψας, εἰ μὴ ἅπερ καὶ τοῖς ἐξ Ἰουδαίων γεγράφη κεν, ὅτι ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς ἐπικήρου, ἐπὶ τὴν μέλλουσαν μετερχόμεθα· τουτέστι τον γεγραμμένος· κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς είκος. Β οὐράνιον χῶρον, ὃν καὶ καλεῖ βασιλείαν οὐρα νῶν. ὡς βασιλευόντων ἡμῶν κατὰ τῶν παθῶν, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ τοῦ θανάτου, καὶ ἐν ἐξαιρέτω χωρίς αἰωνίῳ καὶ ἁρμοδίων διαγόντων· καὶ μετασχηματιζόμενοι ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, κληρονο μούμεν. Ο η * Τοῦτο γὰρ καὶ ἀνωτέρω ἐπισημήνατο ὁ ᾿Απόστολος ἐν τῷ κατὰ κόκκον τοῦ σίτου ὑποδείγματι, ὡς δι: παραδείγματι φθαρτῷ πρὸς ἀφθαρσίαν ἐχρήσατο λέ για ν· Μὴ νομίσητε κατὰ πάντα ὁμοίω; ἔχειν τὰ π ραδείγματα· τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγω, ὅτι θνητούς ἡμᾶ; ὑπάρχοντας ἢ τρεπτούς (τοῦτο γὰρ λέγει αἷμα και σάρκα), ἀνέντεκτόν ἐστι κληρονομεῖν βασιλείαν ούρα. νῶν, εἰ μὴ πρῶτον ἐκ νεκρῶν ἄφθαρτοι, καὶ ἀθάνα- ται, καὶ ἄτρεπτοι ἀναστῶμεν. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κύριος τῷ αὐτῷ ὑποδείγματι εχρήσατο, ὅτε τινὲς τῶν Ελ λήνων παρεκάλεσαν τὸν Φίλιππον δεῖξαι αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν, πρὸς ὂν ὁ Κύριος ἀπαγγείλαντα ἀπεφήνατο λέγων, Εάν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολύν καρπόν φέρει· ἵνα εἴπῃ, Τί με βούλονται νῦν ἰδεῖν, οὕτως δρώμενον εὐκαταφρόνη εν, μόνον ὡς κόκκου σίτου ὑπάρχοντα ; Εἰ μὴ γὰρ ἀποθάνω ὡς κόκκος, καὶ ἀναστῶ ὡς ὁ στάχυς, ὡραῖος, ἄφθαρτος, καὶ ἀθάνατος, καὶ ἄτρεπτος γενόμενος, καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου δυνάμεις καὶ σημεῖα γενή- σωνται, οὐ μὴ γνώσονται τὴν ἡμετέραν δύναμίν τε και Εξαν. Ομοίως καὶ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής περὶ τοῦ Κυρίου διαλεγόμενος, καὶ σπεύδων δεῖξαι αὐτὸν ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει κριτὴν τοῦ παντὸς ὄντα, τῷ κατὰ τὸν οἶτον υποδείγματι καὶ αὐτός ἐχρήσατο, και φησιν οὕτως· Οὗ τὸ πτύεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαρεῖ τὴν αἰωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὴν εἶπεν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην, τὸ δὲ ἄχυ· δεν κατακαύσει περὶ ἀσβέστῳ. Η κα δὲ καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς Ἕλληνας αποτεινόμενος ἐν ᾿Αθή ναις ὁ Παῦλος ἐν τῷ ᾿Αρείῳ πάγῳ, τί φησιν ; "Αν Εξες Ἀθηναῖοι, κατά πάντα ὡς δεισιδαιμο στίχους ὑμεῖς θεωρῶ. Διερχόμενος γὰρ, καὶ ἀνα θεωρὼν τὰ σεβάσματα ὑμῶν, εὗρον καὶ βωμών ἐν ᾧ ἐπεγέγραπτο · Αγνώστῷ Θεῷ. Ον οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγώ καταγγέλλ ὑμῖν. Ο Θεὺς ὁ ποιήσας τὸν κόσμον καὶ πάντα COSME INDICOPLEUSTE Bc si diceret : Mors de medio tolietur ab orpta, vita in vobis superante. Quamobrem clamemus : Ubi est, mors, superbia tus? ubi est, inferne, robur tuum? Demum omnia, a Christo procurata et dis- pensata, Deo ascriluit, et ait : Deo autem gratia, qui dedit nobis victorium per Dominum nostrum Jesum Christum ; ac si diceret: Blanc victoriam de mor- te per Jesum Christum reportatam. dedit nobis universorum Deus, quem decet semper gloria et gratiarum actio. Amen. Nihilque aliud iis scripsit, quam quod Judæis illis scripserat : Quoniam ex hoc statu fuzo ad futurum transimus, id est, aðf cœlestem locum, quem vocal regnum cœlorum, utpote regnantibus nobis in morbos animi, in cor- ruptionem et in mortem, atque in præcellenti, æter- no et conscutaneo loco degentibus : ubi transfor- mati a corruptione in incorruptionem, hæreditateın accipimus. bd enim supra quoque significavit Apostolus in exemplo de grano frumenti, ubi quast exemplo cor- ruptibilis ad incorruptionem indicandam usus est, dicens : Ne putetis exempla per omnia similiter se habere : hoc enim vobis dico, quia mortales ct mutabiles cum simus (id enim significat caro et sanguis), impossibile est ut possideamus regnum colorum, nisi prius ex mortuis incorruptibiles, immortales et immutabiles resargamus. Quinetiam Dominus cole:: ip: o exemplo est usus, quando Graci quiddamn Philippum rogarunt, ut sili Jesum ostenderet, cui Dominus renuntianti respondit : Nisi granum frumenti cadeus in terram mortuuın fuerit, ipsum solum mauer, si autem mortuum fur- rit, multum fructum affert en; ac si diceret : Cur me nunc videre volunt, qui ita despicabilis appa- ream et solus, nt granum frumenti? Nisi enim ve- luti granum mortuus fuero, et resurrexero sicut spica, speciusus, incorruptibilis, immortalis et immutabilis effectus; ac nisi in nomine meo vir- tutes et signa edantur, virtutem et gloriam nostrain non cognoscent. Similiterque Joannes Baptista de Domino edisserens, ac demonstrare peroptans eum in future statu universi judicent fure, ipse quoque grəni frumenti exemplo est usus his verbis : Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabil areaM sunm, el congregabi: triticum suum in horreum, paleas autem comburet igni inexstinguibili “. Cum autem ipsos Græcos Athens compellaret Paulus in Areo- pago, quict ait ? Viri Athenienses, per omnia quasi superstitiosiores vos video. Præteriens enim el vi- deus simulacra vestra, inreni et aram, in qua scri- ptum erat : Ignoto Deo. Quem ergo ignorantes culi- tis, hunc ego annuntio vobis. Deus, qui fecit mun- dum et omnia quæ in eo sunt, kic cœli et terræ cum sit Dominus, non in manufactis templis habi- tal, nec manibus humanis colitur, indigens aliqno, Cor. xv, 57. " Joan. x11, 24. es Matth. 11, 12.

τὰ ἐν αὐτῷ, εἶτις εὐρανοῦ καὶ γῆς Κύριος ὑπάρ- oνία. χων, οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, οὐδὲ ὑπὸ χειρῶν ἀνθρώπων θεραπεύεται, προσδεόμε- νός τινος, αὐτὸς διδοὺς πᾶσι πνοὴν καὶ ζωὴν, καὶ τὰ πάντα. Εποίησέ τε ἐξ ἑνὸς αἵματος πάν Εθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, ὀμίσεις προτεταγμένους καιρούς, καὶ τὰς ἐροθεσίας τῆς κατοικίας αὐτῶν ζητῆσαι τὸν Κύ ριον, εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτὸν καὶ εὕροιεν· καίτοιγε οὐ για κρὴν ἀπὸ ἐνὸς ἑκάστου ἡμῶν υπάρχοντα. Εν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν· ὡς καί τινες τῶν καθ' ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασι· Τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν. Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἐφείλομεν νομίζειν χρυσῷ, ἢ ἀργύρῳ, ἢ λίθῳ, χαράγματι τέχνης καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώπου, τὸ θεῖον εἶναι ἔμειον. Τοὺς μὲν οὖν χρόνους τῆς ἀγνοίας υπεριδὼν ὁ Θεὺς τανῦν παραγγέλλει τοῖς ἀνθρώποις πᾶσι πανταχοῦ μετανοεῖν· διότι ἔστησεν ἡμέραν, ἐν ᾗ μέλλει κρίνειν τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν παρασχὼν πάσιν, ἀνα στήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν· οὐδὲν ἐκτὸς καὶ τού τοῖς εἰρηκώς, ὧν πρώην τοῖς πιστεύσασιν ἐξ Ιου δαίων καὶ Ἑλλήνων εἶπεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀπερίγραφος ὑπάρχων καὶ παντοδύναμος, ἐν ἔγειρεν ἐκ νεκρῶν δ. ρα εἰς πίστωσιν πάντων ἀνθρώπων, ἐν αὐτῷ κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, αὐτὸν ἐρίσας κριτὴν τοῦ παντός. Β Ομοίως εἶπε περὶ αὐτοῦ ὁ μὲν Ἀπόστολος, Καὶ ἐκάθισεν αὐτὸν ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ · ὁ δὲ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής ὁμοίω;, Πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, εἶπε, καὶ ἀφοριεῖ τὸν σἶτον ἀπὸ τῶν ἀχύρων· παραδιδούς τιμωρίαις τοὺς ἁμαρτωλούς, τοὺς δίκην ἀχύρων ἀπὸ διακρίσεως τοῦ σίτου ὑπάρχοντας. Ὅθεν τινὲς μὲν ἐξ αὐτῶν ἐπίστευσαν, καθώς γέγραπται, τινὲς δὲ ἐχλεύαζον, ἀνάστασιν νεκρῶν ἀκούοντες· καί τινες πάλιν ἔλεγον · Τί ἂν θέλοι λέγειν ὁ σπερμολόγος οὗτος; Ὡσανε! Ὁ τὰ ἡμέτερα σπέρματα ἀνορύττων· ἕτεροι δὲ ἔλεγον, Ακουσόμεθά σου πάλιν, φησί, πε ρὶ τούτου· καὶ αὖθις ἕτεροι, Ξένων δαιμονίων δοκεῖ καταγγελεύ; εἶναι· ὅτι, φησὶν ὁ Λουκά;, τὸν Ἰησοῦν καὶ τὴν ἀνάστασιν εὐηγγελίζετο· καὶ πάλιν έτεροι, Δυνάμε θα γνώναι τίς ή καινὴ αὐτὴ ἡ ὑπὸ σοῦ λαλουμένη διδαχή; Καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οἱ πλείους αὐτῶν ἔσκωπτον τὸν Παῦ λον περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ὅλως διαλεγόμενον. 'Η. νίκα δὲ καὶ πρὸς τὸν Φῆστον τὸν ἡγεμόνα καὶ τὸν Αγρίππαν τὸν βασιλέα ὁ Παῦλος ἐγκαλούμενος ὑπὸ Ἰουδαίων, ἐπὶ τοῦ βήματος παρίστατο, τῶν προπραχθέν των τὴν δύναμιν διηγησάμενος, ὁ Φῆστος τῷ ᾿Αγρίππα ἔλεγεν, ὡς Ζητήματά τινα ἔχουσι πρὸς ἀλλήλους περὶ τῆς ἰδίας δεισιδαιμονίας, δ τε Παῦλος και οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ περί τινος Ἰησοῦ τεθνηκότες, ὃν ἔφασκεν· ὁ Παΐλὺς ζῶν ἐπιτραπεὶς παρ' αὐτῶν ὁ Παῦλος, μετά παρρησίας λαμπρὰ τῇ φωνῇ ἐβόα· Περὶ ἧς ἐλπίδες εγκαλούμαι, βασιλεῦ ᾿Αγρίππα, ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Τί ; ἄπιστον κρίνεται παρ' ὑμῖν εἰ ὁ Θεὸς νεκροὺς ἐγείρει ; εἶτα πάλιν· "Ενεκε τούτου συλλαβόμενο· ἐν τῷ ἱερῷ, ἐπειρῶντο δια χειρίσασθαι· ἐπικουρίας οὖν τυχὼν τῆς παρά TOPOGRAPIILE CHRISTIAN.E LIB. VII. A cum ipse det omnibus spirit::m cd vitam, et Feciique ex uno sanguin: omne genus hominum in- habitare super universam faciem terre, definiens sta- tula tempore, et terminos habitationis eorum, qua- rere Dominum, si forte altrectent eum, el inveniant, quamvis non longe sit ab xnoquoque no- strum. In ipso euim vivimus, et moremur, et su- mus; sicut et quidam vestrorum poetarum dixerunt : Ipsius enim et genus sumus. Genus ergo cum simus Dei, non debemus æstimare, auro, aut argento, aut lapidi sculpture artis et cogitationis hominis, divi- num esse simile. Et tempora quidem hujus ignoran- liæ despicieus Deus, nunc præcipit vnīnībus homini- bus ubique, ut penitentiam agant : eo quod statuit diem, in quo judicaturus est orbem in æquitate, in viro, in quo statuit, fidem praesens omnibus, susci- tans eum a mortuis s. Nihil aliud illis lucutus, al iis quæ Judæis et Græcis credentibus ante dixerat, scilicet Deum, incircumscriptus et omnipotens cum sit, in eo quem suscitavit a mortuis viro, ut filem hominibus omnibus faceret, judicaturum esse ter- ram in æquitate: quod ipsum in universi judicern deputaverit. D fuerant virtutem narraturus, Agripue Festus dice- De ille pariter ait Apostolus: Et sedere fecit eum in dextera sua : Juannes vero Baptista si- militer, ventilabrum in manu ejus esse ait, et se- paraturum eum esse triticum a paleis, supplicio traditis peccatoribus, qui instar palearum a tritic» C discreti cruut. Quamobrem quidam ex illis credide- runt, sicut scriptum est; quidam vero resurrectio- nem mortuorum audientes, ridebant; quidam au- tein dicebant: Quid sibi vult verbi sator iste? id est, qui semina nostra evellit; alii vero dicebaut : Audiemus te de hac re iterum; rursum alii: Nove- ruin dæmonum hic præco videtur : quoniam, ait Lucas, Jerum et resurrectionem mununtiabat; ite rum alii : Possumusne scire quænam sit hæc nova doctrina, quam loqueris ? in summa plerique ill- rum Paulum de resurrectione mortuorum edisse- reutem deridebant. Quando autem apud Festum presidem et Agrippam regem Paulus arcusatus Judæis ante tribunal stabat, eorum quæ prius gesta bat: Quaestiones quasdam mutuo habent de propria superstitione Paulus et Judai, et de quodam Jion defuncto, quem dicebat Paulus vivere”: ipsis vero permittentibus, Paulus cum fiducia clara voce cla- mabat : De qua spe accusor a Judæis, rex Agrippa. Quid incredibile judicatur apud vos, si Deus mor tuos suscitat 18? Deinde : Mac de causa couprchen- sum in templo, me tentabunt interficere ; anxiliu. Balm consecutus a Deo, usque in hodiernum dican sto, testificans minori atque majori, nihil extra di- cens quam ea quæ proplictæ locuti sunt futura esse, 8. ” Act. xvii, 22-31. "Hebr. vi, 1. * Ael. sxv, 19. " Act. xxvi, 7,

Α τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἔστηκα μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ, οὐδὲν Εt τοῖς συναναβάσιν αὐτῷ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προφῆται ἐλάλησαν μελλόντων γενέσθαι, καὶ Μωσής. Εἰ παθητ τὰς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως νε κρῶν, φῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ, καὶ τοῖς ἔθνεσιν. Ομοίως πάλιν καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀπί- στοις Ιουδαίοις, παρ' αὐτῶν προτραπεὶς ἐν Ἀντιο χείᾳ τῆς Πισιδίας τί φησιν ; "Ανδρες Ισραηλῖται, καὶ οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ἀκούσατε· 'Ο Θεός τοῦ λαοῦ τούτου Ισραὴλ ἐξελέξατο τους πατέ ρας ἡμῶν, καὶ τὸν λαὸν ὕψωσεν ἐν τῇ παροικία ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, καὶ μετὰ βραχίονος ὑψηλοῦ ἐξο ήγαγεν αὐτοὺς ἐξ αὐτῆς, καὶ ὡς τεσσαρακονταετή χρόνον τροποφόρησεν αὐτοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ καθελὼν ἔθνη ἑπτὰ ἐν γῇ Χαναάν, κατεκληροδό τησεν αὐτοῖς τὴν γῆν αὐτῶν. Καὶ μετὰ ταῦτα ὡς ἔτεσι τετρακοσίοις καὶ πεντήκοντα έδωκε κριτάς έως Σαμουὴλ τοῦ προφήτου. Κἀκεῖθεν ᾐτήσαντο βασιλέω, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς τὸν Σαούλ υἱὸν Κὶς, άνδρα ἐκ φυλῆς Βενιαμὶν ἔτη τεσσα- ράκοντα. Καὶ μεταστήσας αὐτὸν ἤγειρεν αὐτοῖς τὸν Δαυΐδ, ᾧ καὶ εἶπε μαρτυρήσας· Εὗρον Δαυίδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. Τούτου δ Θεὺς ἀπὸ τοῦ σπέρματος κατ' ἐπαγγελίαν ήγειρε τῷ Ἰσραὴλ Σωτῆρα Ἰησοῦν, προκηρύξαντος Ιωάννου πρὸ προσώπου τῆς εἰσόδου αὐτοῦ βά πτισμα μετανοίας παντὶ τῷ λαῷ Ἰσραήλ. Ὡς δὲ ἐκλήρου ὁ Ἰωάννης τὸν δρόμον, έλεγε Τίνα με ὑπονοεῖτε εἶναι ; Οὐκ εἰμὶ ἐγώ, ἀλλ' ἰδοὺ ἔρχε ται μετ' ἐμὲ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸ ὑπόδημα των ποδῶν λύσαι. 'Ανδρες ἀδελφοί, υἱοὶ γένους Αβραάμ, καὶ οἱ ἐν ὑμῖν φοβούμενοι τὸν θεὸν, ὑμῖν ὁ λόγος τῆς σωτηρίας ταύτης ἀπεστάλη. Οι γὰρ κατοικοῦντες ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ οἱ ἄρχον τες αὐτῶν, τοῦτον ἀγνοήσαντες, καὶ τὰς φωνὰς τῶν προφητῶν, τὰς κατὰ πᾶν Σάββατον ἀναγινω σκομένας, κρίναντες ἐπλήρωσαν. Καὶ μηδεμίαν αἰτίαν θανάτου ευρόντες, στήσαντο Πιλάτον ἀναιρεθῆναι αὐτόν. ὡς δὲ ἐτέλεσαν ἅπαντα τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα, καθελόντες ἀπὸ τοῦ ξύ λου, ἔθηκαν εἰς μνημεῖον· ὁ δὲ θεὸς ἤγειρεν αὐ τὸν ἐκ νεκρῶν· ὃς ὤφθη ἐπὶ ἡμέρας πλείους Ιερουσαλήμ, οίτινές εισι μάρτυρες αὐτοῦ πρὸς τὸν λαόν. Καὶ ἡμεῖς ὑμᾶς εὐαγγελιζόμεθα τὴν πρὸς τοὺς πατέρας επαγγελίαν γενομένην, ότι ταύτην ὁ Θεὸς ἐκπεπλήρωκε τοῖς τέκνοις αὐτῶν ἡμῖν, ἀναστήσας Ἰησοῦν, ὡς καὶ ἐν τῷ ψαλμό τῷ β' γέγραπται· Υιός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε. Οτι δὲ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐκ νε κρῶν, μηκέτι μέλλοντα ὑποστρέφειν εἰς διαφθο ράν, οὕτως εἴρηκεν, ὅτι Δώσω ὑμῖν τὰ ἔσια Δαυίδ τὰ πιστά. Διὸ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει· Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Δαυίδ μὲν γὰρ ιδία γενεᾷ ὑπηρετήσας τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ, ἐκοιμήθη, COSME INDICOPLEUSTE B et Mogses. Si passibilis Christus, si primus ex resur- rectione mortuorum, lumen annuntiaturus est populo, et gentibus. Similiterque incredulis Judaeis, Antiochia in Pisidia ipsum loqui concedentibus, quið dixit ? Viri Israelitæ, et qui timetis Deum, au- dite : Deus populi hujus Israel, elegit patres nostros, et plebem exaliavit, cum essent incolæ in terra Ægy- pti, et in brachio excelso eduxit eos ex ea, et per quadraginta annorum tempus mores eorum sustinuit in deserto. Et destruens yentes septem in terra Cha- naux, sorte distribuit eis terrain eorum. postea, elapsis quasi quadringentis et quinquaginta annis, de- dit judices usque ad Samuelem prophctam. Et exinde postulaverint regem : et dedit il:is Deus Saul fliuan Cis, virum ex tribu Benjamin, annis quadraginta : et amoto illo, suscitavit illis David, cui testimonium perhibens dixit: Inveni David filium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Hujus Deus es semine secundum promissio nem excitavit Israel Salvatorem Jesum, prædicante Joanne ante faciem adventus ejus baptismum pœni- tentia omni popalo Israel. Cum impleret aulem Juan- nes cursum, dicebat: Quem me arbitramini esse? Non ego sunt, sed ecce venit pust me, cujus non sum dignus calceamenta pedum solvere. Viri fratres, filii generis Abrahæ, et qui in vobis timent Deum, vobis verbum salutis hujus missum est. Qui enim habita- bant Jerusalem, et principes eorum, hunc ignorantes, el voces prophetarum, quæ per omne Sabbatum legun- tur, judicantes impleverunt ; et nullam causam mor- tis invenientes, petierunt a Pilato ut interficerent eum. Cumque consummassent omnia, quæ de eo scri- pla erant, deponentes de ligno, posuerunt in mRONG - mento. Deus vero suscitavit cum a mortuis tertia die qui visus est per dies mulios iis, qui simul ascende- tuul cum eo ex Galilæn in Jerusalem : qui suni le- stes ejus ad populum. Et nos vobis annuntiamus eam, quæ ad patres nostros repromissio facta est ; quoniam hanc Deus adimplevit filiis corum, nobis, resuscitans Jesum, sicut et in psalmo secundo scri- plum est : Filius meus es tu, ego hodie genui te. Quia autem suscitarit eum ex mortuis, amplius jam uon reversuram in corruptionem, ita dixit : Quia dabo vobis sancta David fidelia. Ideoque et alias dicit : Non dabis Sanctum tuum cidere corruptionem. Da- D vid enim in sua generatione cum ministrassel Dei consilio, dormivit, et appositus est ad patres suos, et vidit corruptionem; quem Deus vero suscitavit, non vidit corruptionem. Notum igitur sit vobis, viri fratres, quia per eum robis remissio peccatorum an- nuntiatur, et ab omnibus, quibus non potuistis in lege Moysis justifcari, in hoc omnis, qui credit, justifica- tur. Videte ergo ne superveniat vobis quod dictum est in prophetis : Videle, contemplores, et ad- miramini, et disperdimini : quia opus operor ego in diebus vestris, quod non creditis, si quis enarrave- rit vobis”. Atque his similia ex prophetis locutus, Act.xxvi, 21-23 Act. Sil, 41. C

Α τοῦ Θεοῦ, ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἔστηκα μαρτυρούμενος μικρῷ τε καὶ μεγάλῳ, οὐδὲν Εt τοῖς συναναβάσιν αὐτῷ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας εἰς ἐκτὸς λέγων, ὧν τε οἱ προφῆται ἐλάλησαν μελλόντων γενέσθαι, καὶ Μωσής. Εἰ παθητ τὰς ὁ Χριστὸς, εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως νε κρῶν, φῶς μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ, καὶ τοῖς ἔθνεσιν. Ομοίως πάλιν καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀπί- στοις Ιουδαίοις, παρ' αὐτῶν προτραπεὶς ἐν Ἀντιο χείᾳ τῆς Πισιδίας τί φησιν ; "Ανδρες Ισραηλῖται, καὶ οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ἀκούσατε· 'Ο Θεός τοῦ λαοῦ τούτου Ισραὴλ ἐξελέξατο τους πατέ ρας ἡμῶν, καὶ τὸν λαὸν ὕψωσεν ἐν τῇ παροικία ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, καὶ μετὰ βραχίονος ὑψηλοῦ ἐξο ήγαγεν αὐτοὺς ἐξ αὐτῆς, καὶ ὡς τεσσαρακονταετή χρόνον τροποφόρησεν αὐτοὺς ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ καθελὼν ἔθνη ἑπτὰ ἐν γῇ Χαναάν, κατεκληροδό τησεν αὐτοῖς τὴν γῆν αὐτῶν. Καὶ μετὰ ταῦτα ὡς ἔτεσι τετρακοσίοις καὶ πεντήκοντα έδωκε κριτάς έως Σαμουὴλ τοῦ προφήτου. Κἀκεῖθεν ᾐτήσαντο βασιλέω, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς τὸν Σαούλ υἱὸν Κὶς, άνδρα ἐκ φυλῆς Βενιαμὶν ἔτη τεσσα- ράκοντα. Καὶ μεταστήσας αὐτὸν ἤγειρεν αὐτοῖς τὸν Δαυΐδ, ᾧ καὶ εἶπε μαρτυρήσας· Εὗρον Δαυίδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. Τούτου δ Θεὺς ἀπὸ τοῦ σπέρματος κατ' ἐπαγγελίαν ήγειρε τῷ Ἰσραὴλ Σωτῆρα Ἰησοῦν, προκηρύξαντος Ιωάννου πρὸ προσώπου τῆς εἰσόδου αὐτοῦ βά πτισμα μετανοίας παντὶ τῷ λαῷ Ἰσραήλ. Ὡς δὲ ἐκλήρου ὁ Ἰωάννης τὸν δρόμον, έλεγε Τίνα με ὑπονοεῖτε εἶναι ; Οὐκ εἰμὶ ἐγώ, ἀλλ' ἰδοὺ ἔρχε ται μετ' ἐμὲ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸ ὑπόδημα των ποδῶν λύσαι. 'Ανδρες ἀδελφοί, υἱοὶ γένους Αβραάμ, καὶ οἱ ἐν ὑμῖν φοβούμενοι τὸν θεὸν, ὑμῖν ὁ λόγος τῆς σωτηρίας ταύτης ἀπεστάλη. Οι γὰρ κατοικοῦντες ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ οἱ ἄρχον τες αὐτῶν, τοῦτον ἀγνοήσαντες, καὶ τὰς φωνὰς τῶν προφητῶν, τὰς κατὰ πᾶν Σάββατον ἀναγινω σκομένας, κρίναντες ἐπλήρωσαν. Καὶ μηδεμίαν αἰτίαν θανάτου ευρόντες, στήσαντο Πιλάτον ἀναιρεθῆναι αὐτόν. ὡς δὲ ἐτέλεσαν ἅπαντα τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα, καθελόντες ἀπὸ τοῦ ξύ λου, ἔθηκαν εἰς μνημεῖον· ὁ δὲ θεὸς ἤγειρεν αὐ τὸν ἐκ νεκρῶν· ὃς ὤφθη ἐπὶ ἡμέρας πλείους Ιερουσαλήμ, οίτινές εισι μάρτυρες αὐτοῦ πρὸς τὸν λαόν. Καὶ ἡμεῖς ὑμᾶς εὐαγγελιζόμεθα τὴν πρὸς τοὺς πατέρας επαγγελίαν γενομένην, ότι ταύτην ὁ Θεὸς ἐκπεπλήρωκε τοῖς τέκνοις αὐτῶν ἡμῖν, ἀναστήσας Ἰησοῦν, ὡς καὶ ἐν τῷ ψαλμό τῷ β' γέγραπται· Υιός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε. Οτι δὲ ἀνέστησεν αὐτὸν ἐκ νε κρῶν, μηκέτι μέλλοντα ὑποστρέφειν εἰς διαφθο ράν, οὕτως εἴρηκεν, ὅτι Δώσω ὑμῖν τὰ ἔσια Δαυίδ τὰ πιστά. Διὸ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει· Οὐ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Δαυίδ μὲν γὰρ ιδία γενεᾷ ὑπηρετήσας τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ, ἐκοιμήθη, COSME INDICOPLEUSTE B et Mogses. Si passibilis Christus, si primus ex resur- rectione mortuorum, lumen annuntiaturus est populo, et gentibus. Similiterque incredulis Judaeis, Antiochia in Pisidia ipsum loqui concedentibus, quið dixit ? Viri Israelitæ, et qui timetis Deum, au- dite : Deus populi hujus Israel, elegit patres nostros, et plebem exaliavit, cum essent incolæ in terra Ægy- pti, et in brachio excelso eduxit eos ex ea, et per quadraginta annorum tempus mores eorum sustinuit in deserto. Et destruens yentes septem in terra Cha- naux, sorte distribuit eis terrain eorum. postea, elapsis quasi quadringentis et quinquaginta annis, de- dit judices usque ad Samuelem prophctam. Et exinde postulaverint regem : et dedit il:is Deus Saul fliuan Cis, virum ex tribu Benjamin, annis quadraginta : et amoto illo, suscitavit illis David, cui testimonium perhibens dixit: Inveni David filium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Hujus Deus es semine secundum promissio nem excitavit Israel Salvatorem Jesum, prædicante Joanne ante faciem adventus ejus baptismum pœni- tentia omni popalo Israel. Cum impleret aulem Juan- nes cursum, dicebat: Quem me arbitramini esse? Non ego sunt, sed ecce venit pust me, cujus non sum dignus calceamenta pedum solvere. Viri fratres, filii generis Abrahæ, et qui in vobis timent Deum, vobis verbum salutis hujus missum est. Qui enim habita- bant Jerusalem, et principes eorum, hunc ignorantes, el voces prophetarum, quæ per omne Sabbatum legun- tur, judicantes impleverunt ; et nullam causam mor- tis invenientes, petierunt a Pilato ut interficerent eum. Cumque consummassent omnia, quæ de eo scri- pla erant, deponentes de ligno, posuerunt in mRONG - mento. Deus vero suscitavit cum a mortuis tertia die qui visus est per dies mulios iis, qui simul ascende- tuul cum eo ex Galilæn in Jerusalem : qui suni le- stes ejus ad populum. Et nos vobis annuntiamus eam, quæ ad patres nostros repromissio facta est ; quoniam hanc Deus adimplevit filiis corum, nobis, resuscitans Jesum, sicut et in psalmo secundo scri- plum est : Filius meus es tu, ego hodie genui te. Quia autem suscitarit eum ex mortuis, amplius jam uon reversuram in corruptionem, ita dixit : Quia dabo vobis sancta David fidelia. Ideoque et alias dicit : Non dabis Sanctum tuum cidere corruptionem. Da- D vid enim in sua generatione cum ministrassel Dei consilio, dormivit, et appositus est ad patres suos, et vidit corruptionem; quem Deus vero suscitavit, non vidit corruptionem. Notum igitur sit vobis, viri fratres, quia per eum robis remissio peccatorum an- nuntiatur, et ab omnibus, quibus non potuistis in lege Moysis justifcari, in hoc omnis, qui credit, justifica- tur. Videte ergo ne superveniat vobis quod dictum est in prophetis : Videle, contemplores, et ad- miramini, et disperdimini : quia opus operor ego in diebus vestris, quod non creditis, si quis enarrave- rit vobis”. Atque his similia ex prophetis locutus, Act.xxvi, 21-23 Act. Sil, 41. C

καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, καὶ εδε διαφθορὰν· ἂν δὲ Θεός ήγειρεν, οὐκ εἶδε διαφθοράν. Γνωστόν οὖν ἔστω ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοί, ὅτι διὰ τούτου ὑμῖν ἄφεσις ἁμαρτιῶν καταγγέλλεται· καὶ ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ηδυνή θητε ἐν τῷ νόμῳ Μωσέως δικαιωθῆναι, ἐν τούτῳ πᾶς ὁ πιστεύων δικαιούται. Βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις· *Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ θαυμάσατε, καὶ ἀφα- νίσθητε· ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ᾧ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. Καὶ τούτοις ὁμοίως ἐκ τῶν προφητῶν διηγη- σάμενος, οὐδὲν ἕτερον ἔλεγεν, ἢ ὅσα τοῖς ἄλλοις προείρηκε, θάνατον, ἀνάστασιν, καὶ βασιλείαν ού ρανῶν, πάντας σπεύδων πείθειν, συνεργούντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ δυνάμεσιν, οἷς ἐποίουν αὐτός τε καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι εναντίον Ἑλλήνων τε καὶ Ἰουδαίων, πιστῶν καὶ ἀπίστων. Ἔτι τε καὶ προῤῥήσεσι, καὶ ἐκβάσεσι βεβαιῶν αὐ τοὺς ἐν πᾶσιν, ἅπερ ὑπερβαίνει τὸν κόσμον τοῦτον· ὃς καὶ ἱκάνωσεν αὐτοὺς, καθὰ γράφει Παῦλος, δια κάνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλὰ πνεύματος· τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ἵνα εἴπῃ· Ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγενόμεθα ἱκανοὶ διὰ τῶν σημείων τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τὸ πείθειν τοιαῦτα διδάσκοντες. Διακόνους γὰρ ἡμᾶς ὁ Θεός κατέστησε τῆς Καινῆς καὶ ζωοποιοῦ Διαθήκης, οὐ τοῦ παλαιοῦ γράμματος, τουτέστι, τοῦ γραπτοῦ νόμου, τοῦ θάνατον ἀπειλοῦντος, ἀλλὰ τῆς δυνάμεως ζωοποιοῦ, τουτέστι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ὅθεν πάλιν λέγει· Ὣς μὴ ἐρχομένου δέ μου πρὸς ὑμᾶς, ἐφυσιώθησαν τινες. Ελεύσομαι δὲ ταχέως πρὸς ὑμᾶς, ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ· καὶ γνώσομαι, οὐ τὸν λόγον τῶν πεφυσιωμένων, ἀλλὰ τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει· ἵνα εἴπῃ, ὅτι πάντα λόγον ὑπερβαίνει ὁ λόγος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ μάτην φυσιῶνταί τινες, διὰ λόγου συνιστῶν πειρώμενοι. Μόνος γὰρ ἀξιόπιστός ἐστιν ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ παρακολουθούντων σημείων. Καὶ πάλιν λέγει, Η δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ, ὃς εἰς ὑμᾶς οὐκ ἀσθενεῖ, ἀλλὰ δυνατεῖ ἐν ὑμῖν· ὡσανεί, Δυνατός ἐστιν ἐκ τῶν σημείων των γινομένων ἐν ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων. Τινὲς δὲ λέγουσε μὴ εἶναι ἐν τῷ κόσμῳ τοὺς ἀγγέλους, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἀνωτέρω χώρῳ· πρὸς οὓς ἐκ μέρους ὀλίγα παρα θήσομεν ἀπὸ τῆς θείας Γραφής, δηλούσης ὡς ἅμα ἡμῖν ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ διάγουσι, καὶ οὔπω τις ἐξ αὐτῶν ἠξιώθη τῶν ἄνω τέως τυχεῖν. Πρῶτος ὁ Κύ ριος οὕτω πρὸς Νικόδημον διαλεγόμενός φησι· καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ· παφέστερον δηλώσας μηδένα τὸ σύνολον ἀναβεβηκέναι εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, εἰ μὴ αὐτὸν 18. τὸν Δεσπότην Χριστόν. Ο δὲ ἀπόστολος Παυλός φησι· Θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ· καὶ σημαίνων τίνα λέγει κόσμον, ἐπήγαγεν, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, ἵνα εἴπῃ, Παρὰ πάντων ὡς ἐν θεάτρω θεωρούμεθα ἐν τῷδε τῷ χώρῳ, λέγω δή, ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, ὡς ἐν ἑνὶ χώρῳ ὄντων πάντων τούτων τε κακείνων. Εἶτα πάλιν, Ἡ γὰρ ἀποκαραδοκία τῆς κτίσεως τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀπεκδέχεται· καὶ ὡσανεί τινος αὐτῷ ἀποροῦντος καὶ λέγοντος· Τίνος χάριν ἢ τί ποιοῦσα ταύτην ἀπεκδέχεται ; ** TOPOGRAPHILE CHRISTIANE LIB. VII. A nihil aliud elatus est, quan ea quæ aliis dixerat, B mortem scilicet, resurrectionem et regnum cœlo- rum, studens omnibus, opitulante Deo, illa persua - dere signis, prodigiis et virtutibus, quæ cum ipse, tum alii omnes apostoli edebant in conspectu Græ- corum et Judæorum, fidelium et infidelium : item- que prædictionibus et eventibus firmans eos in omnibus, quæ hunc mundum exsuperant : qui et idoneos fecit eos, quemadmodum scribit Paulus, ut essent ministri novi testamenti; non littere, sed spi- ritus : nam littera occidit, spiritus autem vivificat”, ac si diceret : A Deo idonei facti sumus, per signa Spiritus sancti, ut talia docentibus nobis Gides ha- beatur. Nos quippe Deus novi et vivifici testamenti ministros constituit; non veteris litere, id est, script legis, quæ mortem interminatur, sed vivi- ficæ virtutis, id est Spiritus sancti. Quare iterum dicit : Tanquam non venturus sim ad vos, inflați sunt quidam. Veniam autem ad vos cito, si Dominus voluerit: et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute"; ac si diceret, sermo- nem regni cœlorum omnem sermonem superare, ac frustra inflari quosdam, qui se sermone consi- stere salagunt. Solus quippe fide dignus sermo est ex virtute sancti Spiritus,et signorum subsequentium. C Rursunique ait : An experimentum ejus quaeritis, qui in me loquitur, Christi, qui in vobis non in matur, sed polens est in vobis ; ac si dicat, Polens est ex signis, quæ in vobis in nomine ejus eduntur. Et hæc quidem de illis. Quidam vero dicunt, nou in mundo angelos esse, sed in superiore loco : quibus paura Scripturæ diving loca opponemus, declaras- tis illos nobiscum hoc in loco degere, nec quem- piam illorum superioribus illis adhuc dignum fuisse. Prior autem Dominus Nicodemum sic allo. quitur: Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui de- scendit de calo Filius Dei, qui est in calo " : aper- tius declarans neminem prorsus ascendisse in su- periorem locum, nisi ipsum Dominum Christamı. Apostolus vero Paulus ait : Spectaculum facti sumus D mundo; ac de quo mundo loquatur indicaus, ad- Cor. 111, 6. " Cor. IV, 18, 19. II Cor. xiii, 3. PATROL. GR. LXXXVIII. didit, angelis et hominibus, ut diceret, Ab omnibus ceu in theatro conspicimur boc in loco, videlicet ab angelis et bominibus, utpote omnibus, tum his tum illis, uno in loco exsistentibus. Hinc rur- sum : Nam exspectatio creaturæ, revelationem fi- liorum Dei exspectat : ac quasi aliquo interro- gante ac dicente : Qua de causa aut quid agens hanc exspectat? Sic prosequitur : Vanitati enim creatura subjecta est non volens; ac si dicat, ** Joau 11, 13. ** Rum. v+11, 19.

καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, καὶ εδε διαφθορὰν· ἂν δὲ Θεός ήγειρεν, οὐκ εἶδε διαφθοράν. Γνωστόν οὖν ἔστω ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοί, ὅτι διὰ τούτου ὑμῖν ἄφεσις ἁμαρτιῶν καταγγέλλεται· καὶ ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ηδυνή θητε ἐν τῷ νόμῳ Μωσέως δικαιωθῆναι, ἐν τούτῳ πᾶς ὁ πιστεύων δικαιούται. Βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις· *Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ θαυμάσατε, καὶ ἀφα- νίσθητε· ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ᾧ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. Καὶ τούτοις ὁμοίως ἐκ τῶν προφητῶν διηγη- σάμενος, οὐδὲν ἕτερον ἔλεγεν, ἢ ὅσα τοῖς ἄλλοις προείρηκε, θάνατον, ἀνάστασιν, καὶ βασιλείαν ού ρανῶν, πάντας σπεύδων πείθειν, συνεργούντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ δυνάμεσιν, οἷς ἐποίουν αὐτός τε καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι εναντίον Ἑλλήνων τε καὶ Ἰουδαίων, πιστῶν καὶ ἀπίστων. Ἔτι τε καὶ προῤῥήσεσι, καὶ ἐκβάσεσι βεβαιῶν αὐ τοὺς ἐν πᾶσιν, ἅπερ ὑπερβαίνει τὸν κόσμον τοῦτον· ὃς καὶ ἱκάνωσεν αὐτοὺς, καθὰ γράφει Παῦλος, δια κάνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλὰ πνεύματος· τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ἵνα εἴπῃ· Ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγενόμεθα ἱκανοὶ διὰ τῶν σημείων τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τὸ πείθειν τοιαῦτα διδάσκοντες. Διακόνους γὰρ ἡμᾶς ὁ Θεός κατέστησε τῆς Καινῆς καὶ ζωοποιοῦ Διαθήκης, οὐ τοῦ παλαιοῦ γράμματος, τουτέστι, τοῦ γραπτοῦ νόμου, τοῦ θάνατον ἀπειλοῦντος, ἀλλὰ τῆς δυνάμεως ζωοποιοῦ, τουτέστι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ὅθεν πάλιν λέγει· Ὣς μὴ ἐρχομένου δέ μου πρὸς ὑμᾶς, ἐφυσιώθησαν τινες. Ελεύσομαι δὲ ταχέως πρὸς ὑμᾶς, ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ· καὶ γνώσομαι, οὐ τὸν λόγον τῶν πεφυσιωμένων, ἀλλὰ τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει· ἵνα εἴπῃ, ὅτι πάντα λόγον ὑπερβαίνει ὁ λόγος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ μάτην φυσιῶνταί τινες, διὰ λόγου συνιστῶν πειρώμενοι. Μόνος γὰρ ἀξιόπιστός ἐστιν ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ παρακολουθούντων σημείων. Καὶ πάλιν λέγει, Η δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ, ὃς εἰς ὑμᾶς οὐκ ἀσθενεῖ, ἀλλὰ δυνατεῖ ἐν ὑμῖν· ὡσανεί, Δυνατός ἐστιν ἐκ τῶν σημείων των γινομένων ἐν ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων. Τινὲς δὲ λέγουσε μὴ εἶναι ἐν τῷ κόσμῳ τοὺς ἀγγέλους, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἀνωτέρω χώρῳ· πρὸς οὓς ἐκ μέρους ὀλίγα παρα θήσομεν ἀπὸ τῆς θείας Γραφής, δηλούσης ὡς ἅμα ἡμῖν ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ διάγουσι, καὶ οὔπω τις ἐξ αὐτῶν ἠξιώθη τῶν ἄνω τέως τυχεῖν. Πρῶτος ὁ Κύ ριος οὕτω πρὸς Νικόδημον διαλεγόμενός φησι· καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ· παφέστερον δηλώσας μηδένα τὸ σύνολον ἀναβεβηκέναι εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, εἰ μὴ αὐτὸν 18. τὸν Δεσπότην Χριστόν. Ο δὲ ἀπόστολος Παυλός φησι· Θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ· καὶ σημαίνων τίνα λέγει κόσμον, ἐπήγαγεν, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, ἵνα εἴπῃ, Παρὰ πάντων ὡς ἐν θεάτρω θεωρούμεθα ἐν τῷδε τῷ χώρῳ, λέγω δή, ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, ὡς ἐν ἑνὶ χώρῳ ὄντων πάντων τούτων τε κακείνων. Εἶτα πάλιν, Ἡ γὰρ ἀποκαραδοκία τῆς κτίσεως τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀπεκδέχεται· καὶ ὡσανεί τινος αὐτῷ ἀποροῦντος καὶ λέγοντος· Τίνος χάριν ἢ τί ποιοῦσα ταύτην ἀπεκδέχεται ; ** TOPOGRAPHILE CHRISTIANE LIB. VII. A nihil aliud elatus est, quan ea quæ aliis dixerat, B mortem scilicet, resurrectionem et regnum cœlo- rum, studens omnibus, opitulante Deo, illa persua - dere signis, prodigiis et virtutibus, quæ cum ipse, tum alii omnes apostoli edebant in conspectu Græ- corum et Judæorum, fidelium et infidelium : item- que prædictionibus et eventibus firmans eos in omnibus, quæ hunc mundum exsuperant : qui et idoneos fecit eos, quemadmodum scribit Paulus, ut essent ministri novi testamenti; non littere, sed spi- ritus : nam littera occidit, spiritus autem vivificat”, ac si diceret : A Deo idonei facti sumus, per signa Spiritus sancti, ut talia docentibus nobis Gides ha- beatur. Nos quippe Deus novi et vivifici testamenti ministros constituit; non veteris litere, id est, script legis, quæ mortem interminatur, sed vivi- ficæ virtutis, id est Spiritus sancti. Quare iterum dicit : Tanquam non venturus sim ad vos, inflați sunt quidam. Veniam autem ad vos cito, si Dominus voluerit: et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute"; ac si diceret, sermo- nem regni cœlorum omnem sermonem superare, ac frustra inflari quosdam, qui se sermone consi- stere salagunt. Solus quippe fide dignus sermo est ex virtute sancti Spiritus,et signorum subsequentium. C Rursunique ait : An experimentum ejus quaeritis, qui in me loquitur, Christi, qui in vobis non in matur, sed polens est in vobis ; ac si dicat, Polens est ex signis, quæ in vobis in nomine ejus eduntur. Et hæc quidem de illis. Quidam vero dicunt, nou in mundo angelos esse, sed in superiore loco : quibus paura Scripturæ diving loca opponemus, declaras- tis illos nobiscum hoc in loco degere, nec quem- piam illorum superioribus illis adhuc dignum fuisse. Prior autem Dominus Nicodemum sic allo. quitur: Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui de- scendit de calo Filius Dei, qui est in calo " : aper- tius declarans neminem prorsus ascendisse in su- periorem locum, nisi ipsum Dominum Christamı. Apostolus vero Paulus ait : Spectaculum facti sumus D mundo; ac de quo mundo loquatur indicaus, ad- Cor. 111, 6. " Cor. IV, 18, 19. II Cor. xiii, 3. PATROL. GR. LXXXVIII. didit, angelis et hominibus, ut diceret, Ab omnibus ceu in theatro conspicimur boc in loco, videlicet ab angelis et bominibus, utpote omnibus, tum his tum illis, uno in loco exsistentibus. Hinc rur- sum : Nam exspectatio creaturæ, revelationem fi- liorum Dei exspectat : ac quasi aliquo interro- gante ac dicente : Qua de causa aut quid agens hanc exspectat? Sic prosequitur : Vanitati enim creatura subjecta est non volens; ac si dicat, ** Joau 11, 13. ** Rum. v+11, 19.

καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, καὶ εδε διαφθορὰν· ἂν δὲ Θεός ήγειρεν, οὐκ εἶδε διαφθοράν. Γνωστόν οὖν ἔστω ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοί, ὅτι διὰ τούτου ὑμῖν ἄφεσις ἁμαρτιῶν καταγγέλλεται· καὶ ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ηδυνή θητε ἐν τῷ νόμῳ Μωσέως δικαιωθῆναι, ἐν τούτῳ πᾶς ὁ πιστεύων δικαιούται. Βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις· *Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ θαυμάσατε, καὶ ἀφα- νίσθητε· ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ᾧ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. Καὶ τούτοις ὁμοίως ἐκ τῶν προφητῶν διηγη- σάμενος, οὐδὲν ἕτερον ἔλεγεν, ἢ ὅσα τοῖς ἄλλοις προείρηκε, θάνατον, ἀνάστασιν, καὶ βασιλείαν ού ρανῶν, πάντας σπεύδων πείθειν, συνεργούντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ δυνάμεσιν, οἷς ἐποίουν αὐτός τε καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι εναντίον Ἑλλήνων τε καὶ Ἰουδαίων, πιστῶν καὶ ἀπίστων. Ἔτι τε καὶ προῤῥήσεσι, καὶ ἐκβάσεσι βεβαιῶν αὐ τοὺς ἐν πᾶσιν, ἅπερ ὑπερβαίνει τὸν κόσμον τοῦτον· ὃς καὶ ἱκάνωσεν αὐτοὺς, καθὰ γράφει Παῦλος, δια κάνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλὰ πνεύματος· τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ἵνα εἴπῃ· Ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγενόμεθα ἱκανοὶ διὰ τῶν σημείων τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τὸ πείθειν τοιαῦτα διδάσκοντες. Διακόνους γὰρ ἡμᾶς ὁ Θεός κατέστησε τῆς Καινῆς καὶ ζωοποιοῦ Διαθήκης, οὐ τοῦ παλαιοῦ γράμματος, τουτέστι, τοῦ γραπτοῦ νόμου, τοῦ θάνατον ἀπειλοῦντος, ἀλλὰ τῆς δυνάμεως ζωοποιοῦ, τουτέστι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ὅθεν πάλιν λέγει· Ὣς μὴ ἐρχομένου δέ μου πρὸς ὑμᾶς, ἐφυσιώθησαν τινες. Ελεύσομαι δὲ ταχέως πρὸς ὑμᾶς, ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ· καὶ γνώσομαι, οὐ τὸν λόγον τῶν πεφυσιωμένων, ἀλλὰ τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει· ἵνα εἴπῃ, ὅτι πάντα λόγον ὑπερβαίνει ὁ λόγος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ μάτην φυσιῶνταί τινες, διὰ λόγου συνιστῶν πειρώμενοι. Μόνος γὰρ ἀξιόπιστός ἐστιν ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ παρακολουθούντων σημείων. Καὶ πάλιν λέγει, Η δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ, ὃς εἰς ὑμᾶς οὐκ ἀσθενεῖ, ἀλλὰ δυνατεῖ ἐν ὑμῖν· ὡσανεί, Δυνατός ἐστιν ἐκ τῶν σημείων των γινομένων ἐν ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων. Τινὲς δὲ λέγουσε μὴ εἶναι ἐν τῷ κόσμῳ τοὺς ἀγγέλους, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἀνωτέρω χώρῳ· πρὸς οὓς ἐκ μέρους ὀλίγα παρα θήσομεν ἀπὸ τῆς θείας Γραφής, δηλούσης ὡς ἅμα ἡμῖν ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ διάγουσι, καὶ οὔπω τις ἐξ αὐτῶν ἠξιώθη τῶν ἄνω τέως τυχεῖν. Πρῶτος ὁ Κύ ριος οὕτω πρὸς Νικόδημον διαλεγόμενός φησι· καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ· παφέστερον δηλώσας μηδένα τὸ σύνολον ἀναβεβηκέναι εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, εἰ μὴ αὐτὸν 18. τὸν Δεσπότην Χριστόν. Ο δὲ ἀπόστολος Παυλός φησι· Θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ· καὶ σημαίνων τίνα λέγει κόσμον, ἐπήγαγεν, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, ἵνα εἴπῃ, Παρὰ πάντων ὡς ἐν θεάτρω θεωρούμεθα ἐν τῷδε τῷ χώρῳ, λέγω δή, ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, ὡς ἐν ἑνὶ χώρῳ ὄντων πάντων τούτων τε κακείνων. Εἶτα πάλιν, Ἡ γὰρ ἀποκαραδοκία τῆς κτίσεως τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀπεκδέχεται· καὶ ὡσανεί τινος αὐτῷ ἀποροῦντος καὶ λέγοντος· Τίνος χάριν ἢ τί ποιοῦσα ταύτην ἀπεκδέχεται ; ** TOPOGRAPHILE CHRISTIANE LIB. VII. A nihil aliud elatus est, quan ea quæ aliis dixerat, B mortem scilicet, resurrectionem et regnum cœlo- rum, studens omnibus, opitulante Deo, illa persua - dere signis, prodigiis et virtutibus, quæ cum ipse, tum alii omnes apostoli edebant in conspectu Græ- corum et Judæorum, fidelium et infidelium : item- que prædictionibus et eventibus firmans eos in omnibus, quæ hunc mundum exsuperant : qui et idoneos fecit eos, quemadmodum scribit Paulus, ut essent ministri novi testamenti; non littere, sed spi- ritus : nam littera occidit, spiritus autem vivificat”, ac si diceret : A Deo idonei facti sumus, per signa Spiritus sancti, ut talia docentibus nobis Gides ha- beatur. Nos quippe Deus novi et vivifici testamenti ministros constituit; non veteris litere, id est, script legis, quæ mortem interminatur, sed vivi- ficæ virtutis, id est Spiritus sancti. Quare iterum dicit : Tanquam non venturus sim ad vos, inflați sunt quidam. Veniam autem ad vos cito, si Dominus voluerit: et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute"; ac si diceret, sermo- nem regni cœlorum omnem sermonem superare, ac frustra inflari quosdam, qui se sermone consi- stere salagunt. Solus quippe fide dignus sermo est ex virtute sancti Spiritus,et signorum subsequentium. C Rursunique ait : An experimentum ejus quaeritis, qui in me loquitur, Christi, qui in vobis non in matur, sed polens est in vobis ; ac si dicat, Polens est ex signis, quæ in vobis in nomine ejus eduntur. Et hæc quidem de illis. Quidam vero dicunt, nou in mundo angelos esse, sed in superiore loco : quibus paura Scripturæ diving loca opponemus, declaras- tis illos nobiscum hoc in loco degere, nec quem- piam illorum superioribus illis adhuc dignum fuisse. Prior autem Dominus Nicodemum sic allo. quitur: Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui de- scendit de calo Filius Dei, qui est in calo " : aper- tius declarans neminem prorsus ascendisse in su- periorem locum, nisi ipsum Dominum Christamı. Apostolus vero Paulus ait : Spectaculum facti sumus D mundo; ac de quo mundo loquatur indicaus, ad- Cor. 111, 6. " Cor. IV, 18, 19. II Cor. xiii, 3. PATROL. GR. LXXXVIII. didit, angelis et hominibus, ut diceret, Ab omnibus ceu in theatro conspicimur boc in loco, videlicet ab angelis et bominibus, utpote omnibus, tum his tum illis, uno in loco exsistentibus. Hinc rur- sum : Nam exspectatio creaturæ, revelationem fi- liorum Dei exspectat : ac quasi aliquo interro- gante ac dicente : Qua de causa aut quid agens hanc exspectat? Sic prosequitur : Vanitati enim creatura subjecta est non volens; ac si dicat, ** Joau 11, 13. ** Rum. v+11, 19.

καὶ προσετέθη πρὸς τοὺς πατέρας αὐτοῦ, καὶ εδε διαφθορὰν· ἂν δὲ Θεός ήγειρεν, οὐκ εἶδε διαφθοράν. Γνωστόν οὖν ἔστω ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοί, ὅτι διὰ τούτου ὑμῖν ἄφεσις ἁμαρτιῶν καταγγέλλεται· καὶ ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ηδυνή θητε ἐν τῷ νόμῳ Μωσέως δικαιωθῆναι, ἐν τούτῳ πᾶς ὁ πιστεύων δικαιούται. Βλέπετε οὖν μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ὑμᾶς τὸ εἰρημένον ἐν τοῖς προφήταις· *Ιδετε, οἱ καταφρονηταὶ, καὶ θαυμάσατε, καὶ ἀφα- νίσθητε· ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ᾧ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγῆται ὑμῖν. Καὶ τούτοις ὁμοίως ἐκ τῶν προφητῶν διηγη- σάμενος, οὐδὲν ἕτερον ἔλεγεν, ἢ ὅσα τοῖς ἄλλοις προείρηκε, θάνατον, ἀνάστασιν, καὶ βασιλείαν ού ρανῶν, πάντας σπεύδων πείθειν, συνεργούντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ, σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ δυνάμεσιν, οἷς ἐποίουν αὐτός τε καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι εναντίον Ἑλλήνων τε καὶ Ἰουδαίων, πιστῶν καὶ ἀπίστων. Ἔτι τε καὶ προῤῥήσεσι, καὶ ἐκβάσεσι βεβαιῶν αὐ τοὺς ἐν πᾶσιν, ἅπερ ὑπερβαίνει τὸν κόσμον τοῦτον· ὃς καὶ ἱκάνωσεν αὐτοὺς, καθὰ γράφει Παῦλος, δια κάνους Καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλὰ πνεύματος· τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ· ἵνα εἴπῃ· Ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐγενόμεθα ἱκανοὶ διὰ τῶν σημείων τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τὸ πείθειν τοιαῦτα διδάσκοντες. Διακόνους γὰρ ἡμᾶς ὁ Θεός κατέστησε τῆς Καινῆς καὶ ζωοποιοῦ Διαθήκης, οὐ τοῦ παλαιοῦ γράμματος, τουτέστι, τοῦ γραπτοῦ νόμου, τοῦ θάνατον ἀπειλοῦντος, ἀλλὰ τῆς δυνάμεως ζωοποιοῦ, τουτέστι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ὅθεν πάλιν λέγει· Ὣς μὴ ἐρχομένου δέ μου πρὸς ὑμᾶς, ἐφυσιώθησαν τινες. Ελεύσομαι δὲ ταχέως πρὸς ὑμᾶς, ἐὰν ὁ Κύριος θελήσῃ· καὶ γνώσομαι, οὐ τὸν λόγον τῶν πεφυσιωμένων, ἀλλὰ τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἐν λόγῳ ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ἐν δυνάμει· ἵνα εἴπῃ, ὅτι πάντα λόγον ὑπερβαίνει ὁ λόγος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ μάτην φυσιῶνταί τινες, διὰ λόγου συνιστῶν πειρώμενοι. Μόνος γὰρ ἀξιόπιστός ἐστιν ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ παρακολουθούντων σημείων. Καὶ πάλιν λέγει, Η δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ, ὃς εἰς ὑμᾶς οὐκ ἀσθενεῖ, ἀλλὰ δυνατεῖ ἐν ὑμῖν· ὡσανεί, Δυνατός ἐστιν ἐκ τῶν σημείων των γινομένων ἐν ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων. Τινὲς δὲ λέγουσε μὴ εἶναι ἐν τῷ κόσμῳ τοὺς ἀγγέλους, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἀνωτέρω χώρῳ· πρὸς οὓς ἐκ μέρους ὀλίγα παρα θήσομεν ἀπὸ τῆς θείας Γραφής, δηλούσης ὡς ἅμα ἡμῖν ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ διάγουσι, καὶ οὔπω τις ἐξ αὐτῶν ἠξιώθη τῶν ἄνω τέως τυχεῖν. Πρῶτος ὁ Κύ ριος οὕτω πρὸς Νικόδημον διαλεγόμενός φησι· καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ· παφέστερον δηλώσας μηδένα τὸ σύνολον ἀναβεβηκέναι εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, εἰ μὴ αὐτὸν 18. τὸν Δεσπότην Χριστόν. Ο δὲ ἀπόστολος Παυλός φησι· Θέατρον ἐγενήθημεν τῷ κόσμῳ· καὶ σημαίνων τίνα λέγει κόσμον, ἐπήγαγεν, ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, ἵνα εἴπῃ, Παρὰ πάντων ὡς ἐν θεάτρω θεωρούμεθα ἐν τῷδε τῷ χώρῳ, λέγω δή, ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, ὡς ἐν ἑνὶ χώρῳ ὄντων πάντων τούτων τε κακείνων. Εἶτα πάλιν, Ἡ γὰρ ἀποκαραδοκία τῆς κτίσεως τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀπεκδέχεται· καὶ ὡσανεί τινος αὐτῷ ἀποροῦντος καὶ λέγοντος· Τίνος χάριν ἢ τί ποιοῦσα ταύτην ἀπεκδέχεται ; ** TOPOGRAPHILE CHRISTIANE LIB. VII. A nihil aliud elatus est, quan ea quæ aliis dixerat, B mortem scilicet, resurrectionem et regnum cœlo- rum, studens omnibus, opitulante Deo, illa persua - dere signis, prodigiis et virtutibus, quæ cum ipse, tum alii omnes apostoli edebant in conspectu Græ- corum et Judæorum, fidelium et infidelium : item- que prædictionibus et eventibus firmans eos in omnibus, quæ hunc mundum exsuperant : qui et idoneos fecit eos, quemadmodum scribit Paulus, ut essent ministri novi testamenti; non littere, sed spi- ritus : nam littera occidit, spiritus autem vivificat”, ac si diceret : A Deo idonei facti sumus, per signa Spiritus sancti, ut talia docentibus nobis Gides ha- beatur. Nos quippe Deus novi et vivifici testamenti ministros constituit; non veteris litere, id est, script legis, quæ mortem interminatur, sed vivi- ficæ virtutis, id est Spiritus sancti. Quare iterum dicit : Tanquam non venturus sim ad vos, inflați sunt quidam. Veniam autem ad vos cito, si Dominus voluerit: et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute"; ac si diceret, sermo- nem regni cœlorum omnem sermonem superare, ac frustra inflari quosdam, qui se sermone consi- stere salagunt. Solus quippe fide dignus sermo est ex virtute sancti Spiritus,et signorum subsequentium. C Rursunique ait : An experimentum ejus quaeritis, qui in me loquitur, Christi, qui in vobis non in matur, sed polens est in vobis ; ac si dicat, Polens est ex signis, quæ in vobis in nomine ejus eduntur. Et hæc quidem de illis. Quidam vero dicunt, nou in mundo angelos esse, sed in superiore loco : quibus paura Scripturæ diving loca opponemus, declaras- tis illos nobiscum hoc in loco degere, nec quem- piam illorum superioribus illis adhuc dignum fuisse. Prior autem Dominus Nicodemum sic allo. quitur: Et nemo ascendit in cœlum, nisi qui de- scendit de calo Filius Dei, qui est in calo " : aper- tius declarans neminem prorsus ascendisse in su- periorem locum, nisi ipsum Dominum Christamı. Apostolus vero Paulus ait : Spectaculum facti sumus D mundo; ac de quo mundo loquatur indicaus, ad- Cor. 111, 6. " Cor. IV, 18, 19. II Cor. xiii, 3. PATROL. GR. LXXXVIII. didit, angelis et hominibus, ut diceret, Ab omnibus ceu in theatro conspicimur boc in loco, videlicet ab angelis et bominibus, utpote omnibus, tum his tum illis, uno in loco exsistentibus. Hinc rur- sum : Nam exspectatio creaturæ, revelationem fi- liorum Dei exspectat : ac quasi aliquo interro- gante ac dicente : Qua de causa aut quid agens hanc exspectat? Sic prosequitur : Vanitati enim creatura subjecta est non volens; ac si dicat, ** Joau 11, 13. ** Rum. v+11, 19.

επήγαγε καί φησι· Τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις πετάγη οὐχ εκοῦσα, ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τῷ φθαρτῷ καὶ τρεπτῷ. Ταύτην γὰρ καλεῖ ματαιό τητα, ᾗ ἐκελεύσθησαν καθ' ὑποταγὴν τοῦ Θεοῦ του λεύειν καὶ ἄκοντες• Εντεῦθεν γινώσκομεν διὰ τὸ, οὐχ ἐκοῦσα, ὅτι περὶ λογικῶν λέγει, καὶ νόμος ἐστὶν αὐτοῖς οὗτος. Ἔστω, φησίν, ὁ ἀπορῶν· καὶ πῶς πάλιν δουλεύσουσι, νῦν κινοῦντες πάντα ; Αποκρίνεται · Ναί, φησίν, ὅτον μὲν πρὸς τὸ ἁμάρτημα τοῦ Ἀδά μου, διὰ τὸ καταδικασθῆναι αὐτὸν θανάτῳ, οὐχ ἡνείο χοντο ἔτι δουλεύειν καὶ πονεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ματαίως. Αλλά, φησί, διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἐπ᾿ ἐλπίδι τοῦτο λέγω· ὅτι ἐλπίδα τινὰ δέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἔσεσθαί τι χρήσιμον μετὰ χρόνον τοῖς ἀνθρώποις· καὶ διὰ τοῦτο ὑπετάγησαν καὶ δουλεύουσιν, ενδεχόμενοι τὴν ἑαυτῶν ἐλευθερίαν· ὅταν καὶ οἱ ἄνθρωπος Ελευθε ρῶνται τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς καὶ τῶν ματαίων τούτων, καὶ ἀπολήψωνται τὴν ἐλπίδα τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δόξαν τὴν αὐτοῖς ἀποκειμένην. Διὰ τοῦτο ἐπ- ἤνεγκεν· Ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ελευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν ἑτέρωθι φησιν· Οὐχι πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα, εἰς διακονίαν αποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν; πάντας ὁμοῦ εἰπὼν εἰς διακονίαν τετα- γμένους τῶν ἀνθρώπων, ὡς ἅμα αὐτοῖς ὄντας εἰς τὸν χῶρον τοῦτον· καὶ πάλιν, Ἵνα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἡ πολυποίκιλος τοῦ Θεοῦ το Ο φία. Σαφώς πάλιν, οὐ μόνον αὐτοὺς ἐνταῦθα ἐσής μανεν, ἀλλὰ καὶ παιδευομένους εἶπεν ἐκ τῶν κατὰ τὸν ἄνθρωπον οἰκονομουμένων. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, διὰ τῆς Ἐκκλησίας, διὰ τῶν ἀνθρώπων προδήλως ἐσήμανεν. Εἶτα πάλιν καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ πατριάρχης Ιακώβ εθεώρησεν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ οὐρανοῦ κλίμακα. Ταύτης δὲ ἐπὶ κορυφῆς ἑστῶτα τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀγγέλους ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπ' αὐτ τῆς· ἀναβαίνοντας πρότερον ἔδειξε, καὶ οὕτω κατα βαίνοντας. Εἶτα πάλιν ὁ αὐτὸς ἐθεώρησε πλῆθος ἀγο γέλων, οὓς καὶ παρεμβολὴν ἐκάλεσεν. Ομοίως Μω σῆς δύο μὲν οὐρανῶν ἐμνημόνευε μόνων γενομένων· λέγω δὴ τοῦ ἐν ἀρχῇ σὺν τῇ γῇ γενομένου, καὶ τοῦ β' τοῦ ἐν τῇ β' ἡμέρᾳ γεγονότος, ἂν καὶ στερέωμα καλεῖ. Ομοίως δὲ καὶ αὐτὸς πολλάκις καὶ τῇ ᾿Αγαρ, καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τῷ Λωτ, καὶ αὐτῷ τῷ Ἰακώβ, καὶ ἑτέρους ἀγγέλους διακονησαμένους λέγει ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ. Καὶ ἐν τῇ μεγάλῃ δὲ ᾠδῇ οὕτως φησίν· Ευφράνθητε, οὐρανοὶ, ἅμα αὐτῷ, καὶ προσκυνη σάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· μετὰ τοὺς οὐρανοὺς εἰπὼν τοὺς ἀγγέλους ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ · ὅθεν ἐπισυνῆψεν, Εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, πάλιν τοὺς ἐν τῷ χώρῳ εἰπών· ὁμοίως καὶ ὁ Δαυίδ τῷ σκοπῷ Μωϋσέως ἀκολουθῶν, καὶ αὐτὸς μετὰ τὸν Μωσέα γενόμενος προφήτης, διαιρῶν τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οὕτω φησίν. Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν τοῖς ὑψίστοις. Αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ· αἰνεῖτε αὐτὸν, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ· ** COSME INDICOPLEUSTE B in hoc mundo corruptibili et mutabili. Hanc enim A appellat vanitatem, cui servire jussu Dei coacti sunt, etsi nolentes, ut ex his verbis cognoscimus, non volens : quia de rationabilibus loquitur, et hæc illis posita lex est. Esto quispiam quæstionem movens Et quomodo iterum servient, cum jam omnia moveant? Respondet ille : Etiam, quantum ad peccatum Adami, cujus causa morti damnatus est, ultra servire, et pro nubis ultra laborare non sustinuerunt. Verum hoc dico, ait, propter eum qui subjecit eos in spe quoniam spem aliquam indidit illis Deus, quod elapso tempore id utile fu- turum esset hominibus; ideo subjecti sunt et ser- viunt, libertatem suam exspectantes, quo tempore homines a morte, a corruptione et ab hisce vanis negotiis liberabuntur, atque ipsi spem illam Dei et gloriam sibi paratam accipient. Ileo intulit : Quo- niam et ipsa creatura liberabitur a servitute in liber- tatem gloriæ filiorum Dei "; iterumque alibi ait: Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in mi- nisterium missi propter eos qui hæreditatem accepturi sunt salutis **? omnes una diceus ad ministerium hominum destinatos, utpote qui cum ipsis hoc in loco exsistant; ac rursum : Ut innotescat nunc prin- cipalibus in calestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei*. Iterumque perspicue non modo illos hic significavit; sed etiam eruditos fuisse dicit ex iis quæ circa hominem dispensata fuerant. Nam cum ait, per Ecclesiam, haud dubie, per homines significat. Rursum in veteri testamento patriarcha Jacob vidit scalam a terra usque in cœlum, in cujus ca- enmine Deum stantem, angelos autem iu ea ascen- dentes et descendentes; ascendentes primum, deinde vero descendentes ostendit. Postea vero idem ipse multitudinem angelorum vidit, quam castra vocavit. Moyses similiter duos tantum cœlos conditos memoravit, nempe illud quod in principio cum terra factum est, et secundum secunda die conditum, quod firmamentum appellat. Ipseque pariter de Agar, de Abraham, de Lot et de Jacobo loquens, alios angelos ipsis hoc in loco ministrantes enarrat. In magno autem cantico ait : Lalamiui, cali, cum ipso, et adorent eum omnes angeli Dei * ; ubi post cœlos, angelos recenset hoc in loco versantes; quare addidit, Lætamini, gentes, cum po- pulo ejus : ubi rursum eos qui hoc in loco degunt memorat. Ilenque David Moysis scopo insistens, ut qui post Moysen propheta fuerit, quæ in cœlis et quæ in terra sunt dividens, ita loquitur : Laudale Dominum de calis, laudate eum in excelsis. Laudate eum, omnes angeli ejus, laudate eum, omnes virtutes ejus ** ; congruenter a firmamento et ex- celso orsus, atque ad inferiora progressus, deindle vinnes angelos memorat, quos item virtutes vocat. 21. • Hebr. 1, 14. D Psal cxlvin, 1, 2. as Dent. xxxn, 43. * Ephes. 111, 10. 2. Rom. viii,

επήγαγε καί φησι· Τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις πετάγη οὐχ εκοῦσα, ἵνα εἴπῃ, ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τῷ φθαρτῷ καὶ τρεπτῷ. Ταύτην γὰρ καλεῖ ματαιό τητα, ᾗ ἐκελεύσθησαν καθ' ὑποταγὴν τοῦ Θεοῦ του λεύειν καὶ ἄκοντες• Εντεῦθεν γινώσκομεν διὰ τὸ, οὐχ ἐκοῦσα, ὅτι περὶ λογικῶν λέγει, καὶ νόμος ἐστὶν αὐτοῖς οὗτος. Ἔστω, φησίν, ὁ ἀπορῶν· καὶ πῶς πάλιν δουλεύσουσι, νῦν κινοῦντες πάντα ; Αποκρίνεται · Ναί, φησίν, ὅτον μὲν πρὸς τὸ ἁμάρτημα τοῦ Ἀδά μου, διὰ τὸ καταδικασθῆναι αὐτὸν θανάτῳ, οὐχ ἡνείο χοντο ἔτι δουλεύειν καὶ πονεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ματαίως. Αλλά, φησί, διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἐπ᾿ ἐλπίδι τοῦτο λέγω· ὅτι ἐλπίδα τινὰ δέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἔσεσθαί τι χρήσιμον μετὰ χρόνον τοῖς ἀνθρώποις· καὶ διὰ τοῦτο ὑπετάγησαν καὶ δουλεύουσιν, ενδεχόμενοι τὴν ἑαυτῶν ἐλευθερίαν· ὅταν καὶ οἱ ἄνθρωπος Ελευθε ρῶνται τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς καὶ τῶν ματαίων τούτων, καὶ ἀπολήψωνται τὴν ἐλπίδα τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δόξαν τὴν αὐτοῖς ἀποκειμένην. Διὰ τοῦτο ἐπ- ἤνεγκεν· Ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ελευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν ἑτέρωθι φησιν· Οὐχι πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα, εἰς διακονίαν αποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν; πάντας ὁμοῦ εἰπὼν εἰς διακονίαν τετα- γμένους τῶν ἀνθρώπων, ὡς ἅμα αὐτοῖς ὄντας εἰς τὸν χῶρον τοῦτον· καὶ πάλιν, Ἵνα γνωρισθῇ νῦν ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἡ πολυποίκιλος τοῦ Θεοῦ το Ο φία. Σαφώς πάλιν, οὐ μόνον αὐτοὺς ἐνταῦθα ἐσής μανεν, ἀλλὰ καὶ παιδευομένους εἶπεν ἐκ τῶν κατὰ τὸν ἄνθρωπον οἰκονομουμένων. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, διὰ τῆς Ἐκκλησίας, διὰ τῶν ἀνθρώπων προδήλως ἐσήμανεν. Εἶτα πάλιν καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ ὁ πατριάρχης Ιακώβ εθεώρησεν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ οὐρανοῦ κλίμακα. Ταύτης δὲ ἐπὶ κορυφῆς ἑστῶτα τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἀγγέλους ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπ' αὐτ τῆς· ἀναβαίνοντας πρότερον ἔδειξε, καὶ οὕτω κατα βαίνοντας. Εἶτα πάλιν ὁ αὐτὸς ἐθεώρησε πλῆθος ἀγο γέλων, οὓς καὶ παρεμβολὴν ἐκάλεσεν. Ομοίως Μω σῆς δύο μὲν οὐρανῶν ἐμνημόνευε μόνων γενομένων· λέγω δὴ τοῦ ἐν ἀρχῇ σὺν τῇ γῇ γενομένου, καὶ τοῦ β' τοῦ ἐν τῇ β' ἡμέρᾳ γεγονότος, ἂν καὶ στερέωμα καλεῖ. Ομοίως δὲ καὶ αὐτὸς πολλάκις καὶ τῇ ᾿Αγαρ, καὶ τῷ ᾽Αβραὰμ καὶ τῷ Λωτ, καὶ αὐτῷ τῷ Ἰακώβ, καὶ ἑτέρους ἀγγέλους διακονησαμένους λέγει ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ. Καὶ ἐν τῇ μεγάλῃ δὲ ᾠδῇ οὕτως φησίν· Ευφράνθητε, οὐρανοὶ, ἅμα αὐτῷ, καὶ προσκυνη σάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· μετὰ τοὺς οὐρανοὺς εἰπὼν τοὺς ἀγγέλους ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ · ὅθεν ἐπισυνῆψεν, Εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, πάλιν τοὺς ἐν τῷ χώρῳ εἰπών· ὁμοίως καὶ ὁ Δαυίδ τῷ σκοπῷ Μωϋσέως ἀκολουθῶν, καὶ αὐτὸς μετὰ τὸν Μωσέα γενόμενος προφήτης, διαιρῶν τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οὕτω φησίν. Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν τοῖς ὑψίστοις. Αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ· αἰνεῖτε αὐτὸν, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ· ** COSME INDICOPLEUSTE B in hoc mundo corruptibili et mutabili. Hanc enim A appellat vanitatem, cui servire jussu Dei coacti sunt, etsi nolentes, ut ex his verbis cognoscimus, non volens : quia de rationabilibus loquitur, et hæc illis posita lex est. Esto quispiam quæstionem movens Et quomodo iterum servient, cum jam omnia moveant? Respondet ille : Etiam, quantum ad peccatum Adami, cujus causa morti damnatus est, ultra servire, et pro nubis ultra laborare non sustinuerunt. Verum hoc dico, ait, propter eum qui subjecit eos in spe quoniam spem aliquam indidit illis Deus, quod elapso tempore id utile fu- turum esset hominibus; ideo subjecti sunt et ser- viunt, libertatem suam exspectantes, quo tempore homines a morte, a corruptione et ab hisce vanis negotiis liberabuntur, atque ipsi spem illam Dei et gloriam sibi paratam accipient. Ileo intulit : Quo- niam et ipsa creatura liberabitur a servitute in liber- tatem gloriæ filiorum Dei "; iterumque alibi ait: Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in mi- nisterium missi propter eos qui hæreditatem accepturi sunt salutis **? omnes una diceus ad ministerium hominum destinatos, utpote qui cum ipsis hoc in loco exsistant; ac rursum : Ut innotescat nunc prin- cipalibus in calestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei*. Iterumque perspicue non modo illos hic significavit; sed etiam eruditos fuisse dicit ex iis quæ circa hominem dispensata fuerant. Nam cum ait, per Ecclesiam, haud dubie, per homines significat. Rursum in veteri testamento patriarcha Jacob vidit scalam a terra usque in cœlum, in cujus ca- enmine Deum stantem, angelos autem iu ea ascen- dentes et descendentes; ascendentes primum, deinde vero descendentes ostendit. Postea vero idem ipse multitudinem angelorum vidit, quam castra vocavit. Moyses similiter duos tantum cœlos conditos memoravit, nempe illud quod in principio cum terra factum est, et secundum secunda die conditum, quod firmamentum appellat. Ipseque pariter de Agar, de Abraham, de Lot et de Jacobo loquens, alios angelos ipsis hoc in loco ministrantes enarrat. In magno autem cantico ait : Lalamiui, cali, cum ipso, et adorent eum omnes angeli Dei * ; ubi post cœlos, angelos recenset hoc in loco versantes; quare addidit, Lætamini, gentes, cum po- pulo ejus : ubi rursum eos qui hoc in loco degunt memorat. Ilenque David Moysis scopo insistens, ut qui post Moysen propheta fuerit, quæ in cœlis et quæ in terra sunt dividens, ita loquitur : Laudale Dominum de calis, laudate eum in excelsis. Laudate eum, omnes angeli ejus, laudate eum, omnes virtutes ejus ** ; congruenter a firmamento et ex- celso orsus, atque ad inferiora progressus, deindle vinnes angelos memorat, quos item virtutes vocat. 21. • Hebr. 1, 14. D Psal cxlvin, 1, 2. as Dent. xxxn, 43. * Ephes. 111, 10. 2. Rom. viii,

ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ στερεώματος καὶ τοῦ ὕψους ἀρξά- Α μενος, καὶ προϊὼν ἐπὶ τὰ κάτω, εἶπε πάντας τοὺς ἀγγέλους, τοὺς αὐτοὺς εἰπὼν καὶ δυνάμεις. Λοιπόν πάλιν τὰ ἅμα αὐτοῖς λέγει· Αἰνεῖτε αὐτὸν, ἥλιος καὶ σελήνη· αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ἐκ τούτου ἀνατρέχει εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, καί φησιν· Αἰνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανός τοῦ οὐρανοῦ. Οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον, ὃς οὐρανός ἐστι τούτου τοῦ ὁρωμένου στερεώματος. Εἶτά φησι, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ἵνα εἴπῃ, τοῦ οὐρανοῦ. Διαρρήδην νῦν τὰ ἐπάνω εἰρηκώς, εὔδηλός ἐστιν εἰδὼς τὰ πρότερα ὑποκάτω. Ει Εἶτα πάντα εἰπὼν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰνεῖν τὸν Θεόν, τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει, δι᾽ ἦν αὐτὸν ἄφειλον ὑμνεῖν, καί φησιν· Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐποιήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Έστησεν αὐτὰ Β εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· πρόσο ταγμα ἔλετο, καὶ οὐ παρελεύσεται. Εἶτα λοιπόν με το έρχεται καὶ περὶ τὴν γῆν, καὶ λέγει πάντα τὰ ἐν τῷ ἀέρι καὶ τοῖς ὕδασι καὶ ἐν τῇ γῇ διαιτώμενα, ἐν ᾗ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἔταξε· καὶ πάλιν ἐγκελεύεται λέγων· Αινεσάτωσαν το όνομα Κυρίου, δι' ἣν αἰτίαν φησίν, ὅτι ὑψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Λοιπὸν τὰ πάντα συνάπτει λέγων, Ἡ ἐξομολόγησις αὐτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ, ἅμα δηλώσεις ὡς ὅτι καὶ ἔσωθεν γῆς καὶ οὐρανοῦ εἰσι πάντα. Ομοίως καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Μωϋσῆ εἰρηκὼς ἔφησεν· 'Εν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίη- σεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Έτι φανερώτερον δηλώσας πάντας τοὺς ἀγγέλους ἔσωθεν όντας οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ περιγραφομένους ὑπ' αὐτῶν. Ἔτι πάλιν ἐν ἑτέρῳ λέγει ὁ Δαυΐδ· Ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν, ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ τοῦ στερεώματος εἰπὼν, ὡς ἐν τάξει στέγης ἡμῶν ὑπάρχοντος, ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα. Δέῤῥεις γὰρ κυρίως καλοῦνται τὰ ἄνωθεν σκέποντα τὴν σκη- νην, εἴτε ἱμάτια εἶεν, εἴτε ἀπὸ τριχῶν. Εἶτα ἐπι συνάπτει και φησιν· Θεὶς νέφη τὴν ἐπίβασιν αὐτ τοῦ, ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ανέμων, ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λει τουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. Πάλιν ἀπὸ τοῦ στε ρεώματος ἐπὶ τὰ κάτω νεφῶν καὶ ἀνέμων μνημονεύ σας, ἐπήγαγεν ὁμοῦ εἶναι καὶ τοὺς ἀγγέλους, τους αὐτοὺς καὶ λειτουργούς καλέσας. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Δαυτό. Μετέλθωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὸν μεγαλοφυέστατον Δανιὴλ τὸν προφήτην. Τί φησιν ἐκ προσώπου τοῦ ἄμνου τῶν τριῶν παίδων ; Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψοῦτε αὐτ τὸν εἰς τοὺς αἰῶνας. Εὐλογεῖτε, οὐρανοὶ, τὸν Κύ- ριον. Καὶ αὐτὸς μετὰ τοὺς οὐρανοὺς τῶν ἀγγέλων μνημονεύσας, μὴ καταλιπών δὲ ἀμνημόνευτα καὶ τὸ ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ ὄντα ὕδατα· τῇ ἀκολουθίᾳ πάλιν χρησάμενος, ἀνέλαβε τὸν λόγον, καὶ ἐκ τῶν ὑποκάτω δεν δευτερώσεις τους αγγέλους, δυνάμεις αὐτοὺς ἐξεῖπεν, ἐν οἷς ἐπισυνήψεν ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ ἄστρα, καὶ όμβρους, καὶ δρόσους, καὶ ἀνέμους, καὶ πῦρ καὶ ψύχος, καὶ καῦμα, καὶ νεφέλας, καὶ νιφε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VII. Deinceps autcm quæ una cum illis sunt recenset: Laudate eum, sol et luna, laudate eum, omnes stelli et lumen **, Hinc vero ad superiorem locum recurrit el ait: Laudate eum, cali cuclorum : ac si diceret, cœlum cœli. Cœlum cœli vocans primum illud, quod hujus visibilis firmamenti column est. Deinde ait: Et aqua quæ super cœlos est; nempe, super cælum. Cum autem jam superiora clare memoret, palam est eum prima inferiora esse cognoscere. C Postquami vero omnia quæ in cœlis sunt, Deum laudare jusserat, causam affert cur illum hymnis celebrare debeant, his verbis : Quoniam ipse dixit, et facia sunt : ipse mandavit et creata sunt. Statuit ca in æternum et in sæculum sæculi: præceptum po - suit, et non præleribit . Hinc rursum ad omnia terrena progreditur, ac recenset omnia quæ in aere, in aquis, in terra, in qua et hominem constituit. versantur. Rursumque ita præcipit : Laudent nomen Domini; qua vero de causa adjicit: Quia exaltatunɛ est nomen ejus solius. Demum oninia copulat dicens, Confessio ejus super terram et calum ; una decla rans omnia intra cœlum et terram esse. Similiter et ipse in Moyse dixit : Scx enim diebus fecit Deus calum et terram, et omnia qua in eis sunt ® ; aper- tius declarans omnes angelos intra cœlum et terram esse, et ab iis circumscribi. Item alibi inquit David : Extendens cælum sicut pellem, qui legis aquiz supe- riora ejus "; Grmanentum palam dicens, tecti loco mobis esse, in cujus dorso sint aquæ. Nam pelles proprie vocantur ea quæ superne tabernaculunt conlegunt, sive vestimenta, sive ex pilis confecta fuerint. Deinde vero subilit: Qui ponit nubes ascen- sum suum, qui ambulat super pennas ventorum, qui facil angelos suos spiritus, et ministros suos flam- mam ignis”. Iterumque cum a firmamento ad nubes et ventos usque recensuisset, pariter subdit angelos esse, quos et ministros vocat. hæc quidem Da- vid. Jam að maximum illum Danielem prophetam transeamus. Quid vero ait in hymno ex persona trium puerorum? Benedicite, omnia opera Domini, Domino, laudate et superezultate cum in sæcula. Benedicite, cali, Domino *. Ipse quoque post caelos angelos memorans, nec aquas quæ super carlos sunt intactas relinquens : eademque postea serie usiis. sernionem resumpsit; et ab infimis procedens an- gelos, quos virtutes vocat, secundo recensuit; quibus subdidit solemn, lunam, stellas, imbres, ro- res, ventos, ignem, frigus et æstum, nubes, nives, fulgura et omnia quæ in aere, in aquis, in terra sunt : ac Davidem Moysenque secutus, demum et ipse hominem memorat, propter quem omnia priora condita sunt. Etenim cum homo sit ceu vinculum sive pignus amoris universi mundi, secundum quam- dam rationem et proportionem supradicta omnia D Prat. Csarısı, 3. ** ibid. 5, 6. * ibid. 12, 13. Den. 11, 57, 58. s Exod. xx, 11. Digitized by ** Psal. cut, 3. es ibid. 4. Google

ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ στερεώματος καὶ τοῦ ὕψους ἀρξά- Α μενος, καὶ προϊὼν ἐπὶ τὰ κάτω, εἶπε πάντας τοὺς ἀγγέλους, τοὺς αὐτοὺς εἰπὼν καὶ δυνάμεις. Λοιπόν πάλιν τὰ ἅμα αὐτοῖς λέγει· Αἰνεῖτε αὐτὸν, ἥλιος καὶ σελήνη· αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ἐκ τούτου ἀνατρέχει εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, καί φησιν· Αἰνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανός τοῦ οὐρανοῦ. Οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον, ὃς οὐρανός ἐστι τούτου τοῦ ὁρωμένου στερεώματος. Εἶτά φησι, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ἵνα εἴπῃ, τοῦ οὐρανοῦ. Διαρρήδην νῦν τὰ ἐπάνω εἰρηκώς, εὔδηλός ἐστιν εἰδὼς τὰ πρότερα ὑποκάτω. Ει Εἶτα πάντα εἰπὼν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰνεῖν τὸν Θεόν, τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει, δι᾽ ἦν αὐτὸν ἄφειλον ὑμνεῖν, καί φησιν· Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐποιήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Έστησεν αὐτὰ Β εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· πρόσο ταγμα ἔλετο, καὶ οὐ παρελεύσεται. Εἶτα λοιπόν με το έρχεται καὶ περὶ τὴν γῆν, καὶ λέγει πάντα τὰ ἐν τῷ ἀέρι καὶ τοῖς ὕδασι καὶ ἐν τῇ γῇ διαιτώμενα, ἐν ᾗ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἔταξε· καὶ πάλιν ἐγκελεύεται λέγων· Αινεσάτωσαν το όνομα Κυρίου, δι' ἣν αἰτίαν φησίν, ὅτι ὑψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Λοιπὸν τὰ πάντα συνάπτει λέγων, Ἡ ἐξομολόγησις αὐτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ, ἅμα δηλώσεις ὡς ὅτι καὶ ἔσωθεν γῆς καὶ οὐρανοῦ εἰσι πάντα. Ομοίως καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Μωϋσῆ εἰρηκὼς ἔφησεν· 'Εν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίη- σεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Έτι φανερώτερον δηλώσας πάντας τοὺς ἀγγέλους ἔσωθεν όντας οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ περιγραφομένους ὑπ' αὐτῶν. Ἔτι πάλιν ἐν ἑτέρῳ λέγει ὁ Δαυΐδ· Ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν, ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ τοῦ στερεώματος εἰπὼν, ὡς ἐν τάξει στέγης ἡμῶν ὑπάρχοντος, ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα. Δέῤῥεις γὰρ κυρίως καλοῦνται τὰ ἄνωθεν σκέποντα τὴν σκη- νην, εἴτε ἱμάτια εἶεν, εἴτε ἀπὸ τριχῶν. Εἶτα ἐπι συνάπτει και φησιν· Θεὶς νέφη τὴν ἐπίβασιν αὐτ τοῦ, ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ανέμων, ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λει τουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. Πάλιν ἀπὸ τοῦ στε ρεώματος ἐπὶ τὰ κάτω νεφῶν καὶ ἀνέμων μνημονεύ σας, ἐπήγαγεν ὁμοῦ εἶναι καὶ τοὺς ἀγγέλους, τους αὐτοὺς καὶ λειτουργούς καλέσας. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Δαυτό. Μετέλθωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὸν μεγαλοφυέστατον Δανιὴλ τὸν προφήτην. Τί φησιν ἐκ προσώπου τοῦ ἄμνου τῶν τριῶν παίδων ; Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψοῦτε αὐτ τὸν εἰς τοὺς αἰῶνας. Εὐλογεῖτε, οὐρανοὶ, τὸν Κύ- ριον. Καὶ αὐτὸς μετὰ τοὺς οὐρανοὺς τῶν ἀγγέλων μνημονεύσας, μὴ καταλιπών δὲ ἀμνημόνευτα καὶ τὸ ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ ὄντα ὕδατα· τῇ ἀκολουθίᾳ πάλιν χρησάμενος, ἀνέλαβε τὸν λόγον, καὶ ἐκ τῶν ὑποκάτω δεν δευτερώσεις τους αγγέλους, δυνάμεις αὐτοὺς ἐξεῖπεν, ἐν οἷς ἐπισυνήψεν ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ ἄστρα, καὶ όμβρους, καὶ δρόσους, καὶ ἀνέμους, καὶ πῦρ καὶ ψύχος, καὶ καῦμα, καὶ νεφέλας, καὶ νιφε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VII. Deinceps autcm quæ una cum illis sunt recenset: Laudate eum, sol et luna, laudate eum, omnes stelli et lumen **, Hinc vero ad superiorem locum recurrit el ait: Laudate eum, cali cuclorum : ac si diceret, cœlum cœli. Cœlum cœli vocans primum illud, quod hujus visibilis firmamenti column est. Deinde ait: Et aqua quæ super cœlos est; nempe, super cælum. Cum autem jam superiora clare memoret, palam est eum prima inferiora esse cognoscere. C Postquami vero omnia quæ in cœlis sunt, Deum laudare jusserat, causam affert cur illum hymnis celebrare debeant, his verbis : Quoniam ipse dixit, et facia sunt : ipse mandavit et creata sunt. Statuit ca in æternum et in sæculum sæculi: præceptum po - suit, et non præleribit . Hinc rursum ad omnia terrena progreditur, ac recenset omnia quæ in aere, in aquis, in terra, in qua et hominem constituit. versantur. Rursumque ita præcipit : Laudent nomen Domini; qua vero de causa adjicit: Quia exaltatunɛ est nomen ejus solius. Demum oninia copulat dicens, Confessio ejus super terram et calum ; una decla rans omnia intra cœlum et terram esse. Similiter et ipse in Moyse dixit : Scx enim diebus fecit Deus calum et terram, et omnia qua in eis sunt ® ; aper- tius declarans omnes angelos intra cœlum et terram esse, et ab iis circumscribi. Item alibi inquit David : Extendens cælum sicut pellem, qui legis aquiz supe- riora ejus "; Grmanentum palam dicens, tecti loco mobis esse, in cujus dorso sint aquæ. Nam pelles proprie vocantur ea quæ superne tabernaculunt conlegunt, sive vestimenta, sive ex pilis confecta fuerint. Deinde vero subilit: Qui ponit nubes ascen- sum suum, qui ambulat super pennas ventorum, qui facil angelos suos spiritus, et ministros suos flam- mam ignis”. Iterumque cum a firmamento ad nubes et ventos usque recensuisset, pariter subdit angelos esse, quos et ministros vocat. hæc quidem Da- vid. Jam að maximum illum Danielem prophetam transeamus. Quid vero ait in hymno ex persona trium puerorum? Benedicite, omnia opera Domini, Domino, laudate et superezultate cum in sæcula. Benedicite, cali, Domino *. Ipse quoque post caelos angelos memorans, nec aquas quæ super carlos sunt intactas relinquens : eademque postea serie usiis. sernionem resumpsit; et ab infimis procedens an- gelos, quos virtutes vocat, secundo recensuit; quibus subdidit solemn, lunam, stellas, imbres, ro- res, ventos, ignem, frigus et æstum, nubes, nives, fulgura et omnia quæ in aere, in aquis, in terra sunt : ac Davidem Moysenque secutus, demum et ipse hominem memorat, propter quem omnia priora condita sunt. Etenim cum homo sit ceu vinculum sive pignus amoris universi mundi, secundum quam- dam rationem et proportionem supradicta omnia D Prat. Csarısı, 3. ** ibid. 5, 6. * ibid. 12, 13. Den. 11, 57, 58. s Exod. xx, 11. Digitized by ** Psal. cut, 3. es ibid. 4. Google

ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ στερεώματος καὶ τοῦ ὕψους ἀρξά- Α μενος, καὶ προϊὼν ἐπὶ τὰ κάτω, εἶπε πάντας τοὺς ἀγγέλους, τοὺς αὐτοὺς εἰπὼν καὶ δυνάμεις. Λοιπόν πάλιν τὰ ἅμα αὐτοῖς λέγει· Αἰνεῖτε αὐτὸν, ἥλιος καὶ σελήνη· αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ἐκ τούτου ἀνατρέχει εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, καί φησιν· Αἰνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανός τοῦ οὐρανοῦ. Οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον, ὃς οὐρανός ἐστι τούτου τοῦ ὁρωμένου στερεώματος. Εἶτά φησι, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ἵνα εἴπῃ, τοῦ οὐρανοῦ. Διαρρήδην νῦν τὰ ἐπάνω εἰρηκώς, εὔδηλός ἐστιν εἰδὼς τὰ πρότερα ὑποκάτω. Ει Εἶτα πάντα εἰπὼν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰνεῖν τὸν Θεόν, τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει, δι᾽ ἦν αὐτὸν ἄφειλον ὑμνεῖν, καί φησιν· Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐποιήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Έστησεν αὐτὰ Β εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· πρόσο ταγμα ἔλετο, καὶ οὐ παρελεύσεται. Εἶτα λοιπόν με το έρχεται καὶ περὶ τὴν γῆν, καὶ λέγει πάντα τὰ ἐν τῷ ἀέρι καὶ τοῖς ὕδασι καὶ ἐν τῇ γῇ διαιτώμενα, ἐν ᾗ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἔταξε· καὶ πάλιν ἐγκελεύεται λέγων· Αινεσάτωσαν το όνομα Κυρίου, δι' ἣν αἰτίαν φησίν, ὅτι ὑψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Λοιπὸν τὰ πάντα συνάπτει λέγων, Ἡ ἐξομολόγησις αὐτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ, ἅμα δηλώσεις ὡς ὅτι καὶ ἔσωθεν γῆς καὶ οὐρανοῦ εἰσι πάντα. Ομοίως καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Μωϋσῆ εἰρηκὼς ἔφησεν· 'Εν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίη- σεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Έτι φανερώτερον δηλώσας πάντας τοὺς ἀγγέλους ἔσωθεν όντας οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ περιγραφομένους ὑπ' αὐτῶν. Ἔτι πάλιν ἐν ἑτέρῳ λέγει ὁ Δαυΐδ· Ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν, ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ τοῦ στερεώματος εἰπὼν, ὡς ἐν τάξει στέγης ἡμῶν ὑπάρχοντος, ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα. Δέῤῥεις γὰρ κυρίως καλοῦνται τὰ ἄνωθεν σκέποντα τὴν σκη- νην, εἴτε ἱμάτια εἶεν, εἴτε ἀπὸ τριχῶν. Εἶτα ἐπι συνάπτει και φησιν· Θεὶς νέφη τὴν ἐπίβασιν αὐτ τοῦ, ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ανέμων, ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λει τουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. Πάλιν ἀπὸ τοῦ στε ρεώματος ἐπὶ τὰ κάτω νεφῶν καὶ ἀνέμων μνημονεύ σας, ἐπήγαγεν ὁμοῦ εἶναι καὶ τοὺς ἀγγέλους, τους αὐτοὺς καὶ λειτουργούς καλέσας. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Δαυτό. Μετέλθωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὸν μεγαλοφυέστατον Δανιὴλ τὸν προφήτην. Τί φησιν ἐκ προσώπου τοῦ ἄμνου τῶν τριῶν παίδων ; Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψοῦτε αὐτ τὸν εἰς τοὺς αἰῶνας. Εὐλογεῖτε, οὐρανοὶ, τὸν Κύ- ριον. Καὶ αὐτὸς μετὰ τοὺς οὐρανοὺς τῶν ἀγγέλων μνημονεύσας, μὴ καταλιπών δὲ ἀμνημόνευτα καὶ τὸ ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ ὄντα ὕδατα· τῇ ἀκολουθίᾳ πάλιν χρησάμενος, ἀνέλαβε τὸν λόγον, καὶ ἐκ τῶν ὑποκάτω δεν δευτερώσεις τους αγγέλους, δυνάμεις αὐτοὺς ἐξεῖπεν, ἐν οἷς ἐπισυνήψεν ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ ἄστρα, καὶ όμβρους, καὶ δρόσους, καὶ ἀνέμους, καὶ πῦρ καὶ ψύχος, καὶ καῦμα, καὶ νεφέλας, καὶ νιφε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VII. Deinceps autcm quæ una cum illis sunt recenset: Laudate eum, sol et luna, laudate eum, omnes stelli et lumen **, Hinc vero ad superiorem locum recurrit el ait: Laudate eum, cali cuclorum : ac si diceret, cœlum cœli. Cœlum cœli vocans primum illud, quod hujus visibilis firmamenti column est. Deinde ait: Et aqua quæ super cœlos est; nempe, super cælum. Cum autem jam superiora clare memoret, palam est eum prima inferiora esse cognoscere. C Postquami vero omnia quæ in cœlis sunt, Deum laudare jusserat, causam affert cur illum hymnis celebrare debeant, his verbis : Quoniam ipse dixit, et facia sunt : ipse mandavit et creata sunt. Statuit ca in æternum et in sæculum sæculi: præceptum po - suit, et non præleribit . Hinc rursum ad omnia terrena progreditur, ac recenset omnia quæ in aere, in aquis, in terra, in qua et hominem constituit. versantur. Rursumque ita præcipit : Laudent nomen Domini; qua vero de causa adjicit: Quia exaltatunɛ est nomen ejus solius. Demum oninia copulat dicens, Confessio ejus super terram et calum ; una decla rans omnia intra cœlum et terram esse. Similiter et ipse in Moyse dixit : Scx enim diebus fecit Deus calum et terram, et omnia qua in eis sunt ® ; aper- tius declarans omnes angelos intra cœlum et terram esse, et ab iis circumscribi. Item alibi inquit David : Extendens cælum sicut pellem, qui legis aquiz supe- riora ejus "; Grmanentum palam dicens, tecti loco mobis esse, in cujus dorso sint aquæ. Nam pelles proprie vocantur ea quæ superne tabernaculunt conlegunt, sive vestimenta, sive ex pilis confecta fuerint. Deinde vero subilit: Qui ponit nubes ascen- sum suum, qui ambulat super pennas ventorum, qui facil angelos suos spiritus, et ministros suos flam- mam ignis”. Iterumque cum a firmamento ad nubes et ventos usque recensuisset, pariter subdit angelos esse, quos et ministros vocat. hæc quidem Da- vid. Jam að maximum illum Danielem prophetam transeamus. Quid vero ait in hymno ex persona trium puerorum? Benedicite, omnia opera Domini, Domino, laudate et superezultate cum in sæcula. Benedicite, cali, Domino *. Ipse quoque post caelos angelos memorans, nec aquas quæ super carlos sunt intactas relinquens : eademque postea serie usiis. sernionem resumpsit; et ab infimis procedens an- gelos, quos virtutes vocat, secundo recensuit; quibus subdidit solemn, lunam, stellas, imbres, ro- res, ventos, ignem, frigus et æstum, nubes, nives, fulgura et omnia quæ in aere, in aquis, in terra sunt : ac Davidem Moysenque secutus, demum et ipse hominem memorat, propter quem omnia priora condita sunt. Etenim cum homo sit ceu vinculum sive pignus amoris universi mundi, secundum quam- dam rationem et proportionem supradicta omnia D Prat. Csarısı, 3. ** ibid. 5, 6. * ibid. 12, 13. Den. 11, 57, 58. s Exod. xx, 11. Digitized by ** Psal. cut, 3. es ibid. 4. Google

ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ στερεώματος καὶ τοῦ ὕψους ἀρξά- Α μενος, καὶ προϊὼν ἐπὶ τὰ κάτω, εἶπε πάντας τοὺς ἀγγέλους, τοὺς αὐτοὺς εἰπὼν καὶ δυνάμεις. Λοιπόν πάλιν τὰ ἅμα αὐτοῖς λέγει· Αἰνεῖτε αὐτὸν, ἥλιος καὶ σελήνη· αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ἐκ τούτου ἀνατρέχει εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, καί φησιν· Αἰνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανός τοῦ οὐρανοῦ. Οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον, ὃς οὐρανός ἐστι τούτου τοῦ ὁρωμένου στερεώματος. Εἶτά φησι, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ἵνα εἴπῃ, τοῦ οὐρανοῦ. Διαρρήδην νῦν τὰ ἐπάνω εἰρηκώς, εὔδηλός ἐστιν εἰδὼς τὰ πρότερα ὑποκάτω. Ει Εἶτα πάντα εἰπὼν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰνεῖν τὸν Θεόν, τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει, δι᾽ ἦν αὐτὸν ἄφειλον ὑμνεῖν, καί φησιν· Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐποιήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Έστησεν αὐτὰ Β εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· πρόσο ταγμα ἔλετο, καὶ οὐ παρελεύσεται. Εἶτα λοιπόν με το έρχεται καὶ περὶ τὴν γῆν, καὶ λέγει πάντα τὰ ἐν τῷ ἀέρι καὶ τοῖς ὕδασι καὶ ἐν τῇ γῇ διαιτώμενα, ἐν ᾗ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἔταξε· καὶ πάλιν ἐγκελεύεται λέγων· Αινεσάτωσαν το όνομα Κυρίου, δι' ἣν αἰτίαν φησίν, ὅτι ὑψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Λοιπὸν τὰ πάντα συνάπτει λέγων, Ἡ ἐξομολόγησις αὐτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ, ἅμα δηλώσεις ὡς ὅτι καὶ ἔσωθεν γῆς καὶ οὐρανοῦ εἰσι πάντα. Ομοίως καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Μωϋσῆ εἰρηκὼς ἔφησεν· 'Εν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίη- σεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Έτι φανερώτερον δηλώσας πάντας τοὺς ἀγγέλους ἔσωθεν όντας οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ περιγραφομένους ὑπ' αὐτῶν. Ἔτι πάλιν ἐν ἑτέρῳ λέγει ὁ Δαυΐδ· Ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν, ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ τοῦ στερεώματος εἰπὼν, ὡς ἐν τάξει στέγης ἡμῶν ὑπάρχοντος, ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα. Δέῤῥεις γὰρ κυρίως καλοῦνται τὰ ἄνωθεν σκέποντα τὴν σκη- νην, εἴτε ἱμάτια εἶεν, εἴτε ἀπὸ τριχῶν. Εἶτα ἐπι συνάπτει και φησιν· Θεὶς νέφη τὴν ἐπίβασιν αὐτ τοῦ, ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ανέμων, ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λει τουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. Πάλιν ἀπὸ τοῦ στε ρεώματος ἐπὶ τὰ κάτω νεφῶν καὶ ἀνέμων μνημονεύ σας, ἐπήγαγεν ὁμοῦ εἶναι καὶ τοὺς ἀγγέλους, τους αὐτοὺς καὶ λειτουργούς καλέσας. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Δαυτό. Μετέλθωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὸν μεγαλοφυέστατον Δανιὴλ τὸν προφήτην. Τί φησιν ἐκ προσώπου τοῦ ἄμνου τῶν τριῶν παίδων ; Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψοῦτε αὐτ τὸν εἰς τοὺς αἰῶνας. Εὐλογεῖτε, οὐρανοὶ, τὸν Κύ- ριον. Καὶ αὐτὸς μετὰ τοὺς οὐρανοὺς τῶν ἀγγέλων μνημονεύσας, μὴ καταλιπών δὲ ἀμνημόνευτα καὶ τὸ ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ ὄντα ὕδατα· τῇ ἀκολουθίᾳ πάλιν χρησάμενος, ἀνέλαβε τὸν λόγον, καὶ ἐκ τῶν ὑποκάτω δεν δευτερώσεις τους αγγέλους, δυνάμεις αὐτοὺς ἐξεῖπεν, ἐν οἷς ἐπισυνήψεν ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ ἄστρα, καὶ όμβρους, καὶ δρόσους, καὶ ἀνέμους, καὶ πῦρ καὶ ψύχος, καὶ καῦμα, καὶ νεφέλας, καὶ νιφε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VII. Deinceps autcm quæ una cum illis sunt recenset: Laudate eum, sol et luna, laudate eum, omnes stelli et lumen **, Hinc vero ad superiorem locum recurrit el ait: Laudate eum, cali cuclorum : ac si diceret, cœlum cœli. Cœlum cœli vocans primum illud, quod hujus visibilis firmamenti column est. Deinde ait: Et aqua quæ super cœlos est; nempe, super cælum. Cum autem jam superiora clare memoret, palam est eum prima inferiora esse cognoscere. C Postquami vero omnia quæ in cœlis sunt, Deum laudare jusserat, causam affert cur illum hymnis celebrare debeant, his verbis : Quoniam ipse dixit, et facia sunt : ipse mandavit et creata sunt. Statuit ca in æternum et in sæculum sæculi: præceptum po - suit, et non præleribit . Hinc rursum ad omnia terrena progreditur, ac recenset omnia quæ in aere, in aquis, in terra, in qua et hominem constituit. versantur. Rursumque ita præcipit : Laudent nomen Domini; qua vero de causa adjicit: Quia exaltatunɛ est nomen ejus solius. Demum oninia copulat dicens, Confessio ejus super terram et calum ; una decla rans omnia intra cœlum et terram esse. Similiter et ipse in Moyse dixit : Scx enim diebus fecit Deus calum et terram, et omnia qua in eis sunt ® ; aper- tius declarans omnes angelos intra cœlum et terram esse, et ab iis circumscribi. Item alibi inquit David : Extendens cælum sicut pellem, qui legis aquiz supe- riora ejus "; Grmanentum palam dicens, tecti loco mobis esse, in cujus dorso sint aquæ. Nam pelles proprie vocantur ea quæ superne tabernaculunt conlegunt, sive vestimenta, sive ex pilis confecta fuerint. Deinde vero subilit: Qui ponit nubes ascen- sum suum, qui ambulat super pennas ventorum, qui facil angelos suos spiritus, et ministros suos flam- mam ignis”. Iterumque cum a firmamento ad nubes et ventos usque recensuisset, pariter subdit angelos esse, quos et ministros vocat. hæc quidem Da- vid. Jam að maximum illum Danielem prophetam transeamus. Quid vero ait in hymno ex persona trium puerorum? Benedicite, omnia opera Domini, Domino, laudate et superezultate cum in sæcula. Benedicite, cali, Domino *. Ipse quoque post caelos angelos memorans, nec aquas quæ super carlos sunt intactas relinquens : eademque postea serie usiis. sernionem resumpsit; et ab infimis procedens an- gelos, quos virtutes vocat, secundo recensuit; quibus subdidit solemn, lunam, stellas, imbres, ro- res, ventos, ignem, frigus et æstum, nubes, nives, fulgura et omnia quæ in aere, in aquis, in terra sunt : ac Davidem Moysenque secutus, demum et ipse hominem memorat, propter quem omnia priora condita sunt. Etenim cum homo sit ceu vinculum sive pignus amoris universi mundi, secundum quam- dam rationem et proportionem supradicta omnia D Prat. Csarısı, 3. ** ibid. 5, 6. * ibid. 12, 13. Den. 11, 57, 58. s Exod. xx, 11. Digitized by ** Psal. cut, 3. es ibid. 4. Google

ἀκολούθως ἀπὸ τοῦ στερεώματος καὶ τοῦ ὕψους ἀρξά- Α μενος, καὶ προϊὼν ἐπὶ τὰ κάτω, εἶπε πάντας τοὺς ἀγγέλους, τοὺς αὐτοὺς εἰπὼν καὶ δυνάμεις. Λοιπόν πάλιν τὰ ἅμα αὐτοῖς λέγει· Αἰνεῖτε αὐτὸν, ἥλιος καὶ σελήνη· αἰνεῖτε αὐτὸν, πάντα τὰ ἄστρα καὶ τὸ φῶς. Ἐκ τούτου ἀνατρέχει εἰς τὸν ἀνώτερον χώρον, καί φησιν· Αἰνεῖτε αὐτὸν, οἱ οὐρανοὶ τῶν οὐρανῶν· ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁ οὐρανός τοῦ οὐρανοῦ. Οὐρανὸν οὐρανοῦ καλέσας τὸν πρῶτον, ὃς οὐρανός ἐστι τούτου τοῦ ὁρωμένου στερεώματος. Εἶτά φησι, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν· ἵνα εἴπῃ, τοῦ οὐρανοῦ. Διαρρήδην νῦν τὰ ἐπάνω εἰρηκώς, εὔδηλός ἐστιν εἰδὼς τὰ πρότερα ὑποκάτω. Ει Εἶτα πάντα εἰπὼν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰνεῖν τὸν Θεόν, τὴν αἰτίαν ἐπιφέρει, δι᾽ ἦν αὐτὸν ἄφειλον ὑμνεῖν, καί φησιν· Οτι αὐτὸς εἶπε, καὶ ἐποιήθησαν αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ ἐκτίσθησαν. Έστησεν αὐτὰ Β εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· πρόσο ταγμα ἔλετο, καὶ οὐ παρελεύσεται. Εἶτα λοιπόν με το έρχεται καὶ περὶ τὴν γῆν, καὶ λέγει πάντα τὰ ἐν τῷ ἀέρι καὶ τοῖς ὕδασι καὶ ἐν τῇ γῇ διαιτώμενα, ἐν ᾗ καὶ τὸν ἄνθρωπον ἔταξε· καὶ πάλιν ἐγκελεύεται λέγων· Αινεσάτωσαν το όνομα Κυρίου, δι' ἣν αἰτίαν φησίν, ὅτι ὑψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ μόνου. Λοιπὸν τὰ πάντα συνάπτει λέγων, Ἡ ἐξομολόγησις αὐτοῦ ἐπὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ, ἅμα δηλώσεις ὡς ὅτι καὶ ἔσωθεν γῆς καὶ οὐρανοῦ εἰσι πάντα. Ομοίως καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Μωϋσῆ εἰρηκὼς ἔφησεν· 'Εν γὰρ ἐξ ἡμέραις ἐποίη- σεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς. Έτι φανερώτερον δηλώσας πάντας τοὺς ἀγγέλους ἔσωθεν όντας οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ περιγραφομένους ὑπ' αὐτῶν. Ἔτι πάλιν ἐν ἑτέρῳ λέγει ὁ Δαυΐδ· Ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέῤῥιν, ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ· σαφῶς περὶ τοῦ στερεώματος εἰπὼν, ὡς ἐν τάξει στέγης ἡμῶν ὑπάρχοντος, ἐν ᾧ εἰσιν ἐπὶ νώτου τὰ ὕδατα. Δέῤῥεις γὰρ κυρίως καλοῦνται τὰ ἄνωθεν σκέποντα τὴν σκη- νην, εἴτε ἱμάτια εἶεν, εἴτε ἀπὸ τριχῶν. Εἶτα ἐπι συνάπτει και φησιν· Θεὶς νέφη τὴν ἐπίβασιν αὐτ τοῦ, ὁ περιπατῶν ἐπὶ πτερύγων ανέμων, ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λει τουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα. Πάλιν ἀπὸ τοῦ στε ρεώματος ἐπὶ τὰ κάτω νεφῶν καὶ ἀνέμων μνημονεύ σας, ἐπήγαγεν ὁμοῦ εἶναι καὶ τοὺς ἀγγέλους, τους αὐτοὺς καὶ λειτουργούς καλέσας. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Δαυτό. Μετέλθωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὸν μεγαλοφυέστατον Δανιὴλ τὸν προφήτην. Τί φησιν ἐκ προσώπου τοῦ ἄμνου τῶν τριῶν παίδων ; Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίου, τὸν Κύριον, ὑμνεῖτε καὶ ὑπερυψοῦτε αὐτ τὸν εἰς τοὺς αἰῶνας. Εὐλογεῖτε, οὐρανοὶ, τὸν Κύ- ριον. Καὶ αὐτὸς μετὰ τοὺς οὐρανοὺς τῶν ἀγγέλων μνημονεύσας, μὴ καταλιπών δὲ ἀμνημόνευτα καὶ τὸ ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ ὄντα ὕδατα· τῇ ἀκολουθίᾳ πάλιν χρησάμενος, ἀνέλαβε τὸν λόγον, καὶ ἐκ τῶν ὑποκάτω δεν δευτερώσεις τους αγγέλους, δυνάμεις αὐτοὺς ἐξεῖπεν, ἐν οἷς ἐπισυνήψεν ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ ἄστρα, καὶ όμβρους, καὶ δρόσους, καὶ ἀνέμους, καὶ πῦρ καὶ ψύχος, καὶ καῦμα, καὶ νεφέλας, καὶ νιφε TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VII. Deinceps autcm quæ una cum illis sunt recenset: Laudate eum, sol et luna, laudate eum, omnes stelli et lumen **, Hinc vero ad superiorem locum recurrit el ait: Laudate eum, cali cuclorum : ac si diceret, cœlum cœli. Cœlum cœli vocans primum illud, quod hujus visibilis firmamenti column est. Deinde ait: Et aqua quæ super cœlos est; nempe, super cælum. Cum autem jam superiora clare memoret, palam est eum prima inferiora esse cognoscere. C Postquami vero omnia quæ in cœlis sunt, Deum laudare jusserat, causam affert cur illum hymnis celebrare debeant, his verbis : Quoniam ipse dixit, et facia sunt : ipse mandavit et creata sunt. Statuit ca in æternum et in sæculum sæculi: præceptum po - suit, et non præleribit . Hinc rursum ad omnia terrena progreditur, ac recenset omnia quæ in aere, in aquis, in terra, in qua et hominem constituit. versantur. Rursumque ita præcipit : Laudent nomen Domini; qua vero de causa adjicit: Quia exaltatunɛ est nomen ejus solius. Demum oninia copulat dicens, Confessio ejus super terram et calum ; una decla rans omnia intra cœlum et terram esse. Similiter et ipse in Moyse dixit : Scx enim diebus fecit Deus calum et terram, et omnia qua in eis sunt ® ; aper- tius declarans omnes angelos intra cœlum et terram esse, et ab iis circumscribi. Item alibi inquit David : Extendens cælum sicut pellem, qui legis aquiz supe- riora ejus "; Grmanentum palam dicens, tecti loco mobis esse, in cujus dorso sint aquæ. Nam pelles proprie vocantur ea quæ superne tabernaculunt conlegunt, sive vestimenta, sive ex pilis confecta fuerint. Deinde vero subilit: Qui ponit nubes ascen- sum suum, qui ambulat super pennas ventorum, qui facil angelos suos spiritus, et ministros suos flam- mam ignis”. Iterumque cum a firmamento ad nubes et ventos usque recensuisset, pariter subdit angelos esse, quos et ministros vocat. hæc quidem Da- vid. Jam að maximum illum Danielem prophetam transeamus. Quid vero ait in hymno ex persona trium puerorum? Benedicite, omnia opera Domini, Domino, laudate et superezultate cum in sæcula. Benedicite, cali, Domino *. Ipse quoque post caelos angelos memorans, nec aquas quæ super carlos sunt intactas relinquens : eademque postea serie usiis. sernionem resumpsit; et ab infimis procedens an- gelos, quos virtutes vocat, secundo recensuit; quibus subdidit solemn, lunam, stellas, imbres, ro- res, ventos, ignem, frigus et æstum, nubes, nives, fulgura et omnia quæ in aere, in aquis, in terra sunt : ac Davidem Moysenque secutus, demum et ipse hominem memorat, propter quem omnia priora condita sunt. Etenim cum homo sit ceu vinculum sive pignus amoris universi mundi, secundum quam- dam rationem et proportionem supradicta omnia D Prat. Csarısı, 3. ** ibid. 5, 6. * ibid. 12, 13. Den. 11, 57, 58. s Exod. xx, 11. Digitized by ** Psal. cut, 3. es ibid. 4. Google

τους, καὶ ἀστραπάς, καὶ πάντα τὰ περὶ τὸν ἀέρα καὶ τὰ ὕδατα καὶ τὴν γῆν· ἑπόμενος τῷ τε Δαυΐδ καὶ τῷ Μωϋσῃ ὕστερον καὶ αὐτὸς τὰ περὶ τὸν ἄνθρωπον εἴρηκε, δι᾿ ἂν τὰ πρότερα πάντα γεγόνασι. Σύνδεσμος γάρ τις ὢν καὶ ἐνέχυρον φιλίας παντὸς τοῦ κόσμου ὁ ἄνθρωπος, ἐξ ἀνάγκης πάντα τὰ προειρημένα περι- έχει κατά τινα ἀναλογίαν. Εὖ γὰρ εἴρηται παρὰ τοῖς ἔξω μικρὸς κόσμος ὁ ἄνθρωπος. 2+ Πάντες τοίνυν οἱ θεοφόροι ἄνθρωποι προφῆται τε καὶ ἀπόστολοι, σεμνοτάτω βίῳ κατακεκοσμημένοι, καὶ παραδεδωκότες ἑαυτοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας μυ ρίοις παθήμασι καὶ θανάτοις, καθὰ γέγραπται· ν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος· ἔτι δὲ καὶ παράδοξα πάμε πολλα λόγῳ μὴ ὑποβαλλόμενα, καὶ δυνάμεις ποικί λας εργασάμενοι, καὶ παρὰ Θεοῦ ἱκανοὶ γενόμενοι εἰς τὸ διδάξαι καὶ πεῖσαι καὶ περινοστῆσαι τὴν ὑπ' αὐτ ρανὸν, καὶ ἑλκύσαι πάντα τὰ ἔθνη εἰς τὴν εὐσέβειαν, περὶ τῶν τοιούτων δύο καταστάσεων εἰρήκασιν, ετέ- ρας μὴ μνημονεύσαντες· καὶ πάντες ὁμοῦ τὸν χῶρον τοῦτον ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων ἐξεῖπον, καὶ τὸν ἀνώτερον χῶρον ὁμοίως καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἀπεφήναντο. Ποίαν οὖν ἀπολογίαν ἔχουσιν οἱ πεπλασμένοι Χριστιανοί, οι τούτοις πᾶσιν ἀπιστοῦντες, καταλύεσθαι λέγοντες τοὺς οὐρανοὺς, ἐν οἷς ἡ βεβαία καὶ μόνιμος καὶ ἀκα τάλυτος ἡμῶν ἐλπὶς τυγχάνει, ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἀποκειμένη ; περὶ ἧς βοᾷ ὁ Παῦλος· Α ὀφθαλμός οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀν θρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγα πῶσιν αὐτόν· καὶ πάλιν, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀπο καλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς ὁμοίως πάλιν, Τὸ γὰρ παραν τίκα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως ἡμῶν, καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν, αιώνιον βάρος δόξης, κατεργάζεται ἡμῖν· μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα. Τὰ γὰρ βλεπόμενα, πρόσκαιρα τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, αιώνια. Τοῦτο λέγων, ὅτι Ἐάν ἀντιταλαντεύσῃς ζυγῷ τὰς θλίψεις τοῦ κόσμου τού του, καὶ τὰ ἀγαθὰ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, εὑρεθή σονται καθ' ὑπερβολὴν βαροῦντα τῇ δόξῃ τὴν ἐλα φρότητα και κουφότητα τῶν εἰς ὑπερβολὴν προσκαί ρων καὶ παρ' αὐτὰ ἐξαφανιζομένων θλίψεων τούτου τοῦ κόσμου. Ταῦτα γὰρ, φησί, τὰ βλεπόμενα, τουτέ- στι, τὰ τοῦ κόσμου τούτου, πρόσκαιρά εἰσι· τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, τουτέστι, τοῦ ἀνωτέρου καὶ οὐρανίου χώρου, ήτοι κόσμου, αιώνια τυγχάνουσιν. Ήδη δεῖ καὶ ἐκ τῶν Καθολικών παραγαγεῖν μαρτυρίαν περὶ τούτου. Κἀκεῖ λέλεκται· Εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελος παρακύψαι · ἵνα εἴπῃ· Οὔπω καὶ αὐτοὶ τετυχήκασι τῶν ἀποκειμένων ἡμῖν ἐν τῷ οὐρανῷ ἀγαθῶν, ἀλλ᾽ οὔτε ἰδεῖν αὐτὰ καὶ αὐτοὶ νῦν ἀξιοῦνται. Ὅμοιον γάρ ἐστι καὶ τοῦτο τῷ τοῦ ᾿Αποστόλου ῥητῷ τῷ λέγοντια "Οτι πᾶσα ἡ κτίσις συστεγάζει και συνωδίνει ἄχρι τοῦ νῦν· ὡσανεί, Βαρύνονται καὶ οἱ ἄγγελος τῇ τροπῇ, στενάζοντες μετὰ πάσης τῆς κτίσεως, ελευ θερίας ἱμειρόμενοι. Πῶς οὖν οἷόν τε ἐλπίζειν τοὺς οὐρανοὺς καταλύεσθαι, καὶ ἑτέρους καινοὺς εἰσάγε σθαι; Ψευδῆ γὰρ δείκνυνται πάντα τὰ προλεχθέντα, ὅτι καὶ ἡτοιμασμένοι εἰσὶ καὶ ἀκατάλυτοι, καὶ ὅπου εἰσῆλθε Χριστός, εἰσερχόμεθα. Αλλά φενακισμός τις COSME INDICOPLEUST.E necessario complectitur. E re quippe ab exteris A homo parvus mundus esse dicitur. B C Omnes itaque deiferi homines cum prophetæ, tum apostoli, qui sanctissima vita exornati fuerunt, ac sexcentis se pro pietate cruciatibus et mortibus dediderunt : quibus, ut scriptum est, dignus non eral mundus " : qui insuper innumera miracula, quæ exprimi nequeant, variasque virtutes edide- runt, atque a Deo idonei effecti sunt, ut terramn elocerent, conumonefacerent et circumirent, omnes- que gentes ad pietatem pellicerent; de his tantum duobus statibus verba fecerunt, neque alium me- morarunt : atque una omnes hunc locum angelo- rum et hominum esse dixerunt : ac supernum quo- que locum, angelorun item et hominum, post resurrectionem ex mortuis, fore pronuntiarunt. Quam ergo defensionis ansanı habent fucati illi Christiani, qui bis omuibus fidem negant, ac cœlos solvendos esse dicunt: in quibus firma, immobi- lis et indissolubilis spes illa nostra consistit, quæ nobis a Deo reposita est, de qua clamat Paulus : Que oculus non vidit, nec auris audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quæ præparavit Deus diligentibus se ac rursum: Non sunt condigna passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis "; iterum similiter : Nam momentaneum et leve tribulationis nostræ, supra mo- dum in sublimitate, æternum gloriæ pondus opera- tur in nobis non contemplantibus nobis quæ viden- tur, sed quæ non videntur; quæ enim videntur, dem- poralia sunt : quæ autem non videntur, æterna hoc dicens : Si ad trutinam hujus mundi tribula- tiones, cum futuri sæculi bonis appenderis et com- paraveris, hæc supra modum gloria superabunt, et graviora eruut levitate et futilitate temporalium mundi tribulationum, quæ supra modum breves, statim de medio tolluntur. Nam, iuquit, bæc quæ videntur, id est, res hujus mundi, temporaria sunt; quæ autem non videntur, id est, quæ superni et cœlestis loci sive mundi ɛunt, æterna exsistunt. Jam restat ut ex catholicis epistolis hac de re testi - D mouia proferamus. Ibi quoque dicitur : In qu siderant angeli prospicere " ; ac si dicat : illi etiam reposita nobis in cœlis bona nondum sunt consecuti ; imo vero necdum ipsa videre concedun- tur. Nam simile illud est huic Apostoli dicto : Quo niam omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc ”; id est, etiam angeli gravantur ex muta- tione illa, cum omni creatura ingeniscentes, liber- tatem expetentes. Qui sperari ergo potest ut cœli solvantur, et alii novi inducantur? Etenim supra- dicta omnia falsa demonstrantur, quia et parati et indissolubiles sunt, et quo Christus ingressus est, eo nos item ingrediemur. Verum illusiones et » Hebr. xı, 38. "I Cor. 11, 9. "Rom .vm, 18. 22. 4}}}, 96. de- "II Cor. iv, 18, 19. "I Petr. 1, 12. ** Rom.

τους, καὶ ἀστραπάς, καὶ πάντα τὰ περὶ τὸν ἀέρα καὶ τὰ ὕδατα καὶ τὴν γῆν· ἑπόμενος τῷ τε Δαυΐδ καὶ τῷ Μωϋσῃ ὕστερον καὶ αὐτὸς τὰ περὶ τὸν ἄνθρωπον εἴρηκε, δι᾿ ἂν τὰ πρότερα πάντα γεγόνασι. Σύνδεσμος γάρ τις ὢν καὶ ἐνέχυρον φιλίας παντὸς τοῦ κόσμου ὁ ἄνθρωπος, ἐξ ἀνάγκης πάντα τὰ προειρημένα περι- έχει κατά τινα ἀναλογίαν. Εὖ γὰρ εἴρηται παρὰ τοῖς ἔξω μικρὸς κόσμος ὁ ἄνθρωπος. 2+ Πάντες τοίνυν οἱ θεοφόροι ἄνθρωποι προφῆται τε καὶ ἀπόστολοι, σεμνοτάτω βίῳ κατακεκοσμημένοι, καὶ παραδεδωκότες ἑαυτοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας μυ ρίοις παθήμασι καὶ θανάτοις, καθὰ γέγραπται· ν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος· ἔτι δὲ καὶ παράδοξα πάμε πολλα λόγῳ μὴ ὑποβαλλόμενα, καὶ δυνάμεις ποικί λας εργασάμενοι, καὶ παρὰ Θεοῦ ἱκανοὶ γενόμενοι εἰς τὸ διδάξαι καὶ πεῖσαι καὶ περινοστῆσαι τὴν ὑπ' αὐτ ρανὸν, καὶ ἑλκύσαι πάντα τὰ ἔθνη εἰς τὴν εὐσέβειαν, περὶ τῶν τοιούτων δύο καταστάσεων εἰρήκασιν, ετέ- ρας μὴ μνημονεύσαντες· καὶ πάντες ὁμοῦ τὸν χῶρον τοῦτον ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων ἐξεῖπον, καὶ τὸν ἀνώτερον χῶρον ὁμοίως καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἀπεφήναντο. Ποίαν οὖν ἀπολογίαν ἔχουσιν οἱ πεπλασμένοι Χριστιανοί, οι τούτοις πᾶσιν ἀπιστοῦντες, καταλύεσθαι λέγοντες τοὺς οὐρανοὺς, ἐν οἷς ἡ βεβαία καὶ μόνιμος καὶ ἀκα τάλυτος ἡμῶν ἐλπὶς τυγχάνει, ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἀποκειμένη ; περὶ ἧς βοᾷ ὁ Παῦλος· Α ὀφθαλμός οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀν θρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγα πῶσιν αὐτόν· καὶ πάλιν, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀπο καλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς ὁμοίως πάλιν, Τὸ γὰρ παραν τίκα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως ἡμῶν, καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν, αιώνιον βάρος δόξης, κατεργάζεται ἡμῖν· μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα. Τὰ γὰρ βλεπόμενα, πρόσκαιρα τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, αιώνια. Τοῦτο λέγων, ὅτι Ἐάν ἀντιταλαντεύσῃς ζυγῷ τὰς θλίψεις τοῦ κόσμου τού του, καὶ τὰ ἀγαθὰ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, εὑρεθή σονται καθ' ὑπερβολὴν βαροῦντα τῇ δόξῃ τὴν ἐλα φρότητα και κουφότητα τῶν εἰς ὑπερβολὴν προσκαί ρων καὶ παρ' αὐτὰ ἐξαφανιζομένων θλίψεων τούτου τοῦ κόσμου. Ταῦτα γὰρ, φησί, τὰ βλεπόμενα, τουτέ- στι, τὰ τοῦ κόσμου τούτου, πρόσκαιρά εἰσι· τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, τουτέστι, τοῦ ἀνωτέρου καὶ οὐρανίου χώρου, ήτοι κόσμου, αιώνια τυγχάνουσιν. Ήδη δεῖ καὶ ἐκ τῶν Καθολικών παραγαγεῖν μαρτυρίαν περὶ τούτου. Κἀκεῖ λέλεκται· Εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελος παρακύψαι · ἵνα εἴπῃ· Οὔπω καὶ αὐτοὶ τετυχήκασι τῶν ἀποκειμένων ἡμῖν ἐν τῷ οὐρανῷ ἀγαθῶν, ἀλλ᾽ οὔτε ἰδεῖν αὐτὰ καὶ αὐτοὶ νῦν ἀξιοῦνται. Ὅμοιον γάρ ἐστι καὶ τοῦτο τῷ τοῦ ᾿Αποστόλου ῥητῷ τῷ λέγοντια "Οτι πᾶσα ἡ κτίσις συστεγάζει και συνωδίνει ἄχρι τοῦ νῦν· ὡσανεί, Βαρύνονται καὶ οἱ ἄγγελος τῇ τροπῇ, στενάζοντες μετὰ πάσης τῆς κτίσεως, ελευ θερίας ἱμειρόμενοι. Πῶς οὖν οἷόν τε ἐλπίζειν τοὺς οὐρανοὺς καταλύεσθαι, καὶ ἑτέρους καινοὺς εἰσάγε σθαι; Ψευδῆ γὰρ δείκνυνται πάντα τὰ προλεχθέντα, ὅτι καὶ ἡτοιμασμένοι εἰσὶ καὶ ἀκατάλυτοι, καὶ ὅπου εἰσῆλθε Χριστός, εἰσερχόμεθα. Αλλά φενακισμός τις COSME INDICOPLEUST.E necessario complectitur. E re quippe ab exteris A homo parvus mundus esse dicitur. B C Omnes itaque deiferi homines cum prophetæ, tum apostoli, qui sanctissima vita exornati fuerunt, ac sexcentis se pro pietate cruciatibus et mortibus dediderunt : quibus, ut scriptum est, dignus non eral mundus " : qui insuper innumera miracula, quæ exprimi nequeant, variasque virtutes edide- runt, atque a Deo idonei effecti sunt, ut terramn elocerent, conumonefacerent et circumirent, omnes- que gentes ad pietatem pellicerent; de his tantum duobus statibus verba fecerunt, neque alium me- morarunt : atque una omnes hunc locum angelo- rum et hominum esse dixerunt : ac supernum quo- que locum, angelorun item et hominum, post resurrectionem ex mortuis, fore pronuntiarunt. Quam ergo defensionis ansanı habent fucati illi Christiani, qui bis omuibus fidem negant, ac cœlos solvendos esse dicunt: in quibus firma, immobi- lis et indissolubilis spes illa nostra consistit, quæ nobis a Deo reposita est, de qua clamat Paulus : Que oculus non vidit, nec auris audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quæ præparavit Deus diligentibus se ac rursum: Non sunt condigna passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis "; iterum similiter : Nam momentaneum et leve tribulationis nostræ, supra mo- dum in sublimitate, æternum gloriæ pondus opera- tur in nobis non contemplantibus nobis quæ viden- tur, sed quæ non videntur; quæ enim videntur, dem- poralia sunt : quæ autem non videntur, æterna hoc dicens : Si ad trutinam hujus mundi tribula- tiones, cum futuri sæculi bonis appenderis et com- paraveris, hæc supra modum gloria superabunt, et graviora eruut levitate et futilitate temporalium mundi tribulationum, quæ supra modum breves, statim de medio tolluntur. Nam, iuquit, bæc quæ videntur, id est, res hujus mundi, temporaria sunt; quæ autem non videntur, id est, quæ superni et cœlestis loci sive mundi ɛunt, æterna exsistunt. Jam restat ut ex catholicis epistolis hac de re testi - D mouia proferamus. Ibi quoque dicitur : In qu siderant angeli prospicere " ; ac si dicat : illi etiam reposita nobis in cœlis bona nondum sunt consecuti ; imo vero necdum ipsa videre concedun- tur. Nam simile illud est huic Apostoli dicto : Quo niam omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc ”; id est, etiam angeli gravantur ex muta- tione illa, cum omni creatura ingeniscentes, liber- tatem expetentes. Qui sperari ergo potest ut cœli solvantur, et alii novi inducantur? Etenim supra- dicta omnia falsa demonstrantur, quia et parati et indissolubiles sunt, et quo Christus ingressus est, eo nos item ingrediemur. Verum illusiones et » Hebr. xı, 38. "I Cor. 11, 9. "Rom .vm, 18. 22. 4}}}, 96. de- "II Cor. iv, 18, 19. "I Petr. 1, 12. ** Rom.

τους, καὶ ἀστραπάς, καὶ πάντα τὰ περὶ τὸν ἀέρα καὶ τὰ ὕδατα καὶ τὴν γῆν· ἑπόμενος τῷ τε Δαυΐδ καὶ τῷ Μωϋσῃ ὕστερον καὶ αὐτὸς τὰ περὶ τὸν ἄνθρωπον εἴρηκε, δι᾿ ἂν τὰ πρότερα πάντα γεγόνασι. Σύνδεσμος γάρ τις ὢν καὶ ἐνέχυρον φιλίας παντὸς τοῦ κόσμου ὁ ἄνθρωπος, ἐξ ἀνάγκης πάντα τὰ προειρημένα περι- έχει κατά τινα ἀναλογίαν. Εὖ γὰρ εἴρηται παρὰ τοῖς ἔξω μικρὸς κόσμος ὁ ἄνθρωπος. 2+ Πάντες τοίνυν οἱ θεοφόροι ἄνθρωποι προφῆται τε καὶ ἀπόστολοι, σεμνοτάτω βίῳ κατακεκοσμημένοι, καὶ παραδεδωκότες ἑαυτοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας μυ ρίοις παθήμασι καὶ θανάτοις, καθὰ γέγραπται· ν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος· ἔτι δὲ καὶ παράδοξα πάμε πολλα λόγῳ μὴ ὑποβαλλόμενα, καὶ δυνάμεις ποικί λας εργασάμενοι, καὶ παρὰ Θεοῦ ἱκανοὶ γενόμενοι εἰς τὸ διδάξαι καὶ πεῖσαι καὶ περινοστῆσαι τὴν ὑπ' αὐτ ρανὸν, καὶ ἑλκύσαι πάντα τὰ ἔθνη εἰς τὴν εὐσέβειαν, περὶ τῶν τοιούτων δύο καταστάσεων εἰρήκασιν, ετέ- ρας μὴ μνημονεύσαντες· καὶ πάντες ὁμοῦ τὸν χῶρον τοῦτον ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων ἐξεῖπον, καὶ τὸν ἀνώτερον χῶρον ὁμοίως καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἀπεφήναντο. Ποίαν οὖν ἀπολογίαν ἔχουσιν οἱ πεπλασμένοι Χριστιανοί, οι τούτοις πᾶσιν ἀπιστοῦντες, καταλύεσθαι λέγοντες τοὺς οὐρανοὺς, ἐν οἷς ἡ βεβαία καὶ μόνιμος καὶ ἀκα τάλυτος ἡμῶν ἐλπὶς τυγχάνει, ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἀποκειμένη ; περὶ ἧς βοᾷ ὁ Παῦλος· Α ὀφθαλμός οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀν θρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγα πῶσιν αὐτόν· καὶ πάλιν, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀπο καλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς ὁμοίως πάλιν, Τὸ γὰρ παραν τίκα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως ἡμῶν, καθ' ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν, αιώνιον βάρος δόξης, κατεργάζεται ἡμῖν· μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα. Τὰ γὰρ βλεπόμενα, πρόσκαιρα τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, αιώνια. Τοῦτο λέγων, ὅτι Ἐάν ἀντιταλαντεύσῃς ζυγῷ τὰς θλίψεις τοῦ κόσμου τού του, καὶ τὰ ἀγαθὰ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, εὑρεθή σονται καθ' ὑπερβολὴν βαροῦντα τῇ δόξῃ τὴν ἐλα φρότητα και κουφότητα τῶν εἰς ὑπερβολὴν προσκαί ρων καὶ παρ' αὐτὰ ἐξαφανιζομένων θλίψεων τούτου τοῦ κόσμου. Ταῦτα γὰρ, φησί, τὰ βλεπόμενα, τουτέ- στι, τὰ τοῦ κόσμου τούτου, πρόσκαιρά εἰσι· τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα, τουτέστι, τοῦ ἀνωτέρου καὶ οὐρανίου χώρου, ήτοι κόσμου, αιώνια τυγχάνουσιν. Ήδη δεῖ καὶ ἐκ τῶν Καθολικών παραγαγεῖν μαρτυρίαν περὶ τούτου. Κἀκεῖ λέλεκται· Εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελος παρακύψαι · ἵνα εἴπῃ· Οὔπω καὶ αὐτοὶ τετυχήκασι τῶν ἀποκειμένων ἡμῖν ἐν τῷ οὐρανῷ ἀγαθῶν, ἀλλ᾽ οὔτε ἰδεῖν αὐτὰ καὶ αὐτοὶ νῦν ἀξιοῦνται. Ὅμοιον γάρ ἐστι καὶ τοῦτο τῷ τοῦ ᾿Αποστόλου ῥητῷ τῷ λέγοντια "Οτι πᾶσα ἡ κτίσις συστεγάζει και συνωδίνει ἄχρι τοῦ νῦν· ὡσανεί, Βαρύνονται καὶ οἱ ἄγγελος τῇ τροπῇ, στενάζοντες μετὰ πάσης τῆς κτίσεως, ελευ θερίας ἱμειρόμενοι. Πῶς οὖν οἷόν τε ἐλπίζειν τοὺς οὐρανοὺς καταλύεσθαι, καὶ ἑτέρους καινοὺς εἰσάγε σθαι; Ψευδῆ γὰρ δείκνυνται πάντα τὰ προλεχθέντα, ὅτι καὶ ἡτοιμασμένοι εἰσὶ καὶ ἀκατάλυτοι, καὶ ὅπου εἰσῆλθε Χριστός, εἰσερχόμεθα. Αλλά φενακισμός τις COSME INDICOPLEUST.E necessario complectitur. E re quippe ab exteris A homo parvus mundus esse dicitur. B C Omnes itaque deiferi homines cum prophetæ, tum apostoli, qui sanctissima vita exornati fuerunt, ac sexcentis se pro pietate cruciatibus et mortibus dediderunt : quibus, ut scriptum est, dignus non eral mundus " : qui insuper innumera miracula, quæ exprimi nequeant, variasque virtutes edide- runt, atque a Deo idonei effecti sunt, ut terramn elocerent, conumonefacerent et circumirent, omnes- que gentes ad pietatem pellicerent; de his tantum duobus statibus verba fecerunt, neque alium me- morarunt : atque una omnes hunc locum angelo- rum et hominum esse dixerunt : ac supernum quo- que locum, angelorun item et hominum, post resurrectionem ex mortuis, fore pronuntiarunt. Quam ergo defensionis ansanı habent fucati illi Christiani, qui bis omuibus fidem negant, ac cœlos solvendos esse dicunt: in quibus firma, immobi- lis et indissolubilis spes illa nostra consistit, quæ nobis a Deo reposita est, de qua clamat Paulus : Que oculus non vidit, nec auris audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quæ præparavit Deus diligentibus se ac rursum: Non sunt condigna passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis "; iterum similiter : Nam momentaneum et leve tribulationis nostræ, supra mo- dum in sublimitate, æternum gloriæ pondus opera- tur in nobis non contemplantibus nobis quæ viden- tur, sed quæ non videntur; quæ enim videntur, dem- poralia sunt : quæ autem non videntur, æterna hoc dicens : Si ad trutinam hujus mundi tribula- tiones, cum futuri sæculi bonis appenderis et com- paraveris, hæc supra modum gloria superabunt, et graviora eruut levitate et futilitate temporalium mundi tribulationum, quæ supra modum breves, statim de medio tolluntur. Nam, iuquit, bæc quæ videntur, id est, res hujus mundi, temporaria sunt; quæ autem non videntur, id est, quæ superni et cœlestis loci sive mundi ɛunt, æterna exsistunt. Jam restat ut ex catholicis epistolis hac de re testi - D mouia proferamus. Ibi quoque dicitur : In qu siderant angeli prospicere " ; ac si dicat : illi etiam reposita nobis in cœlis bona nondum sunt consecuti ; imo vero necdum ipsa videre concedun- tur. Nam simile illud est huic Apostoli dicto : Quo niam omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc ”; id est, etiam angeli gravantur ex muta- tione illa, cum omni creatura ingeniscentes, liber- tatem expetentes. Qui sperari ergo potest ut cœli solvantur, et alii novi inducantur? Etenim supra- dicta omnia falsa demonstrantur, quia et parati et indissolubiles sunt, et quo Christus ingressus est, eo nos item ingrediemur. Verum illusiones et » Hebr. xı, 38. "I Cor. 11, 9. "Rom .vm, 18. 22. 4}}}, 96. de- "II Cor. iv, 18, 19. "I Petr. 1, 12. ** Rom.

ἀθάνατος, καὶ κατὰ τὴν ψυχήν άτρεπτος γινόμενος · Ο οὐ δῆλον ὅτι πάντα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν καὶ σύγκειται τὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πάντα τὰ λογικά, συγκ γενῆ ὄντα καὶ αὐτὰ κατὰ τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου, ἀνακαινίσονται καὶ εἰς βελτίωσιν ἔρχονται; ἀνακε φαλαιώσασθαι γὰρ τὰ πάντα φησὶν ὁ Ἀπόστολος ἐν τῷ Χριστῷ, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν, Εἴ τις ἐν τῷ Χριστῷ, καινή κτίσις τὰ ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδοὺ γέγονε καινὰ τὰ πάντα, Καινὰ λέγων τὰ πάντα, τὴν ἀνακαίνισιν πάντων τῶν ὄντων· ἀνακεφαλαίωσιν γὰρ εἰπὼν καὶ καινὴν κτί- σιν, δι' ἑκατέρου τὸ αὐτὸ ἐσήμανεν, ἐν τῷ Χριστῷ ἤδη γενομένην. Ωσπερ γὰρ ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα ἀναστὰς ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐκ ἄλλος ἦν Χριστός παρά τὸν τετελευτηκότα, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἦν ὁ καὶ τὸν θάνατον ὑπομείνας, ὁμοίως κατὰ τὴν ἀνάστασιν κρείττων για νόμενος παθῶν καὶ θανάτου· οὕτω καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, μὴ ἀπολλυμένη, ἀλλ' ἡ αὐτὴ ὑπάρχουσα ἐπὶ τὸ κρεῖτ τον μεθίσταται· Έστησε γὰρ αὐτὰ εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, πρόσταγμα ἔθετο καὶ οὐ παρελεύσεται, φησὶ τὸ θεῖον λόγιον. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται ο Θεός, ἀλλὰ σπέρματος 'Αβραάμ, καθὰ γέγραπται. Εἰ γὰρ ἐπελάβετο ἀγγέ λων, τὰ λογικὰ μόνον ἤλπιζον ἀνακαινίζεσθαι· ὡς συγγενῆ αὐτοῦ ὄντα· νυνὶ δὲ σπέρματος Αβραάμ Επιλαβόμενος, τουτέστι, σώματος καὶ ψυχῆς λογικής, καὶ ἀναγαγὼν εἰς τὸν οὐράνιον χώρον, πάσῃ τῇ κτί σει ἐλπίδα σωτηρίας προκατεβάλλετο. Τὸ οὖν ἐν ταῖς Καθολικαῖς εἰρημένον, ἐν ᾗ οὐρανοὶ πυρούμενοι λυθήσονται, καὶ στοιχεῖα καυσούμενα τήκεται· καινοὺς δὲ οὐρανοὺς καὶ καινὴν τὴν γῆν· τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν, ὅτι βοιζηδόν, ὡς ἐν βιπῇ ὀφθαλμού, ὥσπερ ἐν χωνευτηρίῳ πυρούμενοι, καὶ καθαριζό μενοι, τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένουσι τὰ στοιχεία πάντα. Καὶ οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καινῶν αὐτῶν τούτων γινομένων καὶ τῇ καταστάσει τῆς λιτείας εναλλαττομένων, ὡς [τὸ] παρὰ τῷ Παύλῳ λεγό μενον, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ὡσανεί, Η νῦν πολιτευομένη κατάστασις, τῆς δια δοχῆς τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἡμέρας πανομένης, καὶ τῶν ἄστρων δρόμον μὴ τελούντων, καὶ τοῦ ἀέρος μὴ κινουμένου· μήτε τοῦ ὕδατος μήτε τῆς γῆς φυούσης καρπούς· ἀλλ᾽ ἑτέρας τινὸς καταστάσεως έπεισαγο μένης, ἁρμοζούσης ἀθανάτοις καὶ ἀφθάρτοις ἀνθρώ ποις καὶ ἀγγέλοις. Σιωπῶμεν δὲ ὅτι τὰς Καθολικὰς ἀνέκαθεν ἡ Ἐπ κλησία ἀμφιβαλλομένας ἔχει. Καὶ πάντες δὲ οἱ ὑπο- μνηματίσαντες τας θείας Γραφάς, οὔτε εἰς αὐτῶν λόγον ἐποιήσατο τῶν Καθολικῶν. Ἀλλὰ καὶ οἱ κανο νίσαντες τὰς ἐνδιαθέτους βίβλους τῆς θείας Γραφής, πάντες ὡς ἀμφιβόλους αὐτὰς ἔθηκαν λέγω δή, Ει- ρηναίος, ὁ Λουγδούνων ἐπίσκοπος, ἀνὴρ ἐπίσημος, καὶ λαμπροῦ βίου, μετ' οὐ πολὺ τῶν ἀποστόλων γενό μενος· καὶ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου, καὶ ᾿Αθανάσιος ὁ ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος, καὶ Ἀμφιλόχιος ἐπίσκο πος γενόμενος του Ικονίου, φίλος καὶ κοινωνικός την COSME INDICOSPLEUSTE mortalis, secundum animam vero immutabilis effe- A clus : annon palam est omnia elementa, quibus constat hominis corpus, et omnia rationabilia, quæ homini secundum animain cognata sunt, renovanda et meliorem in statum revocanda esse ? omnia quippe in Christo instaurandla esse, ait Apostolus ", sive quæ in cœlis, sive quæ in terra; ac rursum : Si qua in Christo nova creatura; velera transierunt, ecce nota facta sunt omnia : nova omnia, sive renovationem omnium dicens. Siquidem cum instau- rationem dicit et novam creaturam, utroque dicto eam in Christo factam significat. Sicut enim Chri- stus cum secundum carnem resurrexisset a mor- tuis, non alius Christus erat ab eo qui obierat, sed idem ipse erat, qui mortem sustinuerat; ita tamen ut in resurrectione passionibus et morti superior evaserit : ita et omnis creatura non destructa, sed eadem exsistens, in meliorem statum transfertur : nam Statuit ea in æternum et in sæculum sæculi, præceptum posuit et non præteribit, ait divinum oraculum . Ideo non augelos apprehendit Deus, sed semen Abrahæ, ut scriptum est 1. Nam si an- gelos apprehendisset, rationabilia duntaxat se re- stauranda fore sperarent, utpote ipsi cognata ; jam vero cum semen Abrahæ apprehenderit, id est, corpus et animam rationalem, atque in cœlestem locuin induxerit, universæ rerum naturæ salutis spem ante fundavit. Quod igitur in epistolis Catho-- licis dicitur: In qua cœli ardentes solventur, et ele- menta ignis ardore tabescent: novos vero cœlos et novam terram *; hane habet mentem, quod scilicet cum stridore quasi in ictu oculi, igne quasi in officina fabrili admoto, mun:lentur et elementa omnia meliorem in statum mutanda sint; itemque cœli et terra: ipsis videlicet novis effe- ctis, et quoad statum et conversationem immutatis, ut apud Paulum dicitur, Praterit enim figura hujus mundi”; ac si diceret, Præsens conversationis ratio mutabitur, cessante diei noetisque successione, astrorum cursu, itemque aeris motu desinente, aqua et terra fructus suos non gignente; sed alio inducto statu, qui immortalibus et incorruptibilibus hominibus et angelis conveniat. Silentio autem mittimus Catholicas epistolas jam inde a priscis temporibus inter dubias ab Ecclesia reponi. Certe neno ex iis, qui in divinas Scriptu- ras commentaria ediderunt, Catolicarum Episto- larum aliquam rationem habuit. Quinetiam quot quot librorum, qui in divina Scriptura locum habent, canonem lexuerint, illas inter dubia loca- runt. nimirum Irenæus Lugdunensis episcopus, vir illustris et spectatissimæ vitæ, qui hand diu post apostolos vixit; Eusebius Pamphili, Athana - sins Alexandrinus episcopus, ct Amphilochius B C Ephes. 1. 19. *H1 Cor. v, 17. • Psal. cxlviii, 6. VII, 31. * Hebr. 11, 16. Petr. 1, 12. 'I Cor.

ἀθάνατος, καὶ κατὰ τὴν ψυχήν άτρεπτος γινόμενος · Ο οὐ δῆλον ὅτι πάντα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν καὶ σύγκειται τὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πάντα τὰ λογικά, συγκ γενῆ ὄντα καὶ αὐτὰ κατὰ τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου, ἀνακαινίσονται καὶ εἰς βελτίωσιν ἔρχονται; ἀνακε φαλαιώσασθαι γὰρ τὰ πάντα φησὶν ὁ Ἀπόστολος ἐν τῷ Χριστῷ, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν, Εἴ τις ἐν τῷ Χριστῷ, καινή κτίσις τὰ ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδοὺ γέγονε καινὰ τὰ πάντα, Καινὰ λέγων τὰ πάντα, τὴν ἀνακαίνισιν πάντων τῶν ὄντων· ἀνακεφαλαίωσιν γὰρ εἰπὼν καὶ καινὴν κτί- σιν, δι' ἑκατέρου τὸ αὐτὸ ἐσήμανεν, ἐν τῷ Χριστῷ ἤδη γενομένην. Ωσπερ γὰρ ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα ἀναστὰς ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐκ ἄλλος ἦν Χριστός παρά τὸν τετελευτηκότα, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἦν ὁ καὶ τὸν θάνατον ὑπομείνας, ὁμοίως κατὰ τὴν ἀνάστασιν κρείττων για νόμενος παθῶν καὶ θανάτου· οὕτω καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, μὴ ἀπολλυμένη, ἀλλ' ἡ αὐτὴ ὑπάρχουσα ἐπὶ τὸ κρεῖτ τον μεθίσταται· Έστησε γὰρ αὐτὰ εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, πρόσταγμα ἔθετο καὶ οὐ παρελεύσεται, φησὶ τὸ θεῖον λόγιον. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται ο Θεός, ἀλλὰ σπέρματος 'Αβραάμ, καθὰ γέγραπται. Εἰ γὰρ ἐπελάβετο ἀγγέ λων, τὰ λογικὰ μόνον ἤλπιζον ἀνακαινίζεσθαι· ὡς συγγενῆ αὐτοῦ ὄντα· νυνὶ δὲ σπέρματος Αβραάμ Επιλαβόμενος, τουτέστι, σώματος καὶ ψυχῆς λογικής, καὶ ἀναγαγὼν εἰς τὸν οὐράνιον χώρον, πάσῃ τῇ κτί σει ἐλπίδα σωτηρίας προκατεβάλλετο. Τὸ οὖν ἐν ταῖς Καθολικαῖς εἰρημένον, ἐν ᾗ οὐρανοὶ πυρούμενοι λυθήσονται, καὶ στοιχεῖα καυσούμενα τήκεται· καινοὺς δὲ οὐρανοὺς καὶ καινὴν τὴν γῆν· τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν, ὅτι βοιζηδόν, ὡς ἐν βιπῇ ὀφθαλμού, ὥσπερ ἐν χωνευτηρίῳ πυρούμενοι, καὶ καθαριζό μενοι, τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένουσι τὰ στοιχεία πάντα. Καὶ οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καινῶν αὐτῶν τούτων γινομένων καὶ τῇ καταστάσει τῆς λιτείας εναλλαττομένων, ὡς [τὸ] παρὰ τῷ Παύλῳ λεγό μενον, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ὡσανεί, Η νῦν πολιτευομένη κατάστασις, τῆς δια δοχῆς τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἡμέρας πανομένης, καὶ τῶν ἄστρων δρόμον μὴ τελούντων, καὶ τοῦ ἀέρος μὴ κινουμένου· μήτε τοῦ ὕδατος μήτε τῆς γῆς φυούσης καρπούς· ἀλλ᾽ ἑτέρας τινὸς καταστάσεως έπεισαγο μένης, ἁρμοζούσης ἀθανάτοις καὶ ἀφθάρτοις ἀνθρώ ποις καὶ ἀγγέλοις. Σιωπῶμεν δὲ ὅτι τὰς Καθολικὰς ἀνέκαθεν ἡ Ἐπ κλησία ἀμφιβαλλομένας ἔχει. Καὶ πάντες δὲ οἱ ὑπο- μνηματίσαντες τας θείας Γραφάς, οὔτε εἰς αὐτῶν λόγον ἐποιήσατο τῶν Καθολικῶν. Ἀλλὰ καὶ οἱ κανο νίσαντες τὰς ἐνδιαθέτους βίβλους τῆς θείας Γραφής, πάντες ὡς ἀμφιβόλους αὐτὰς ἔθηκαν λέγω δή, Ει- ρηναίος, ὁ Λουγδούνων ἐπίσκοπος, ἀνὴρ ἐπίσημος, καὶ λαμπροῦ βίου, μετ' οὐ πολὺ τῶν ἀποστόλων γενό μενος· καὶ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου, καὶ ᾿Αθανάσιος ὁ ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος, καὶ Ἀμφιλόχιος ἐπίσκο πος γενόμενος του Ικονίου, φίλος καὶ κοινωνικός την COSME INDICOSPLEUSTE mortalis, secundum animam vero immutabilis effe- A clus : annon palam est omnia elementa, quibus constat hominis corpus, et omnia rationabilia, quæ homini secundum animain cognata sunt, renovanda et meliorem in statum revocanda esse ? omnia quippe in Christo instaurandla esse, ait Apostolus ", sive quæ in cœlis, sive quæ in terra; ac rursum : Si qua in Christo nova creatura; velera transierunt, ecce nota facta sunt omnia : nova omnia, sive renovationem omnium dicens. Siquidem cum instau- rationem dicit et novam creaturam, utroque dicto eam in Christo factam significat. Sicut enim Chri- stus cum secundum carnem resurrexisset a mor- tuis, non alius Christus erat ab eo qui obierat, sed idem ipse erat, qui mortem sustinuerat; ita tamen ut in resurrectione passionibus et morti superior evaserit : ita et omnis creatura non destructa, sed eadem exsistens, in meliorem statum transfertur : nam Statuit ea in æternum et in sæculum sæculi, præceptum posuit et non præteribit, ait divinum oraculum . Ideo non augelos apprehendit Deus, sed semen Abrahæ, ut scriptum est 1. Nam si an- gelos apprehendisset, rationabilia duntaxat se re- stauranda fore sperarent, utpote ipsi cognata ; jam vero cum semen Abrahæ apprehenderit, id est, corpus et animam rationalem, atque in cœlestem locuin induxerit, universæ rerum naturæ salutis spem ante fundavit. Quod igitur in epistolis Catho-- licis dicitur: In qua cœli ardentes solventur, et ele- menta ignis ardore tabescent: novos vero cœlos et novam terram *; hane habet mentem, quod scilicet cum stridore quasi in ictu oculi, igne quasi in officina fabrili admoto, mun:lentur et elementa omnia meliorem in statum mutanda sint; itemque cœli et terra: ipsis videlicet novis effe- ctis, et quoad statum et conversationem immutatis, ut apud Paulum dicitur, Praterit enim figura hujus mundi”; ac si diceret, Præsens conversationis ratio mutabitur, cessante diei noetisque successione, astrorum cursu, itemque aeris motu desinente, aqua et terra fructus suos non gignente; sed alio inducto statu, qui immortalibus et incorruptibilibus hominibus et angelis conveniat. Silentio autem mittimus Catholicas epistolas jam inde a priscis temporibus inter dubias ab Ecclesia reponi. Certe neno ex iis, qui in divinas Scriptu- ras commentaria ediderunt, Catolicarum Episto- larum aliquam rationem habuit. Quinetiam quot quot librorum, qui in divina Scriptura locum habent, canonem lexuerint, illas inter dubia loca- runt. nimirum Irenæus Lugdunensis episcopus, vir illustris et spectatissimæ vitæ, qui hand diu post apostolos vixit; Eusebius Pamphili, Athana - sins Alexandrinus episcopus, ct Amphilochius B C Ephes. 1. 19. *H1 Cor. v, 17. • Psal. cxlviii, 6. VII, 31. * Hebr. 11, 16. Petr. 1, 12. 'I Cor.

ἀθάνατος, καὶ κατὰ τὴν ψυχήν άτρεπτος γινόμενος · Ο οὐ δῆλον ὅτι πάντα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν καὶ σύγκειται τὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πάντα τὰ λογικά, συγκ γενῆ ὄντα καὶ αὐτὰ κατὰ τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου, ἀνακαινίσονται καὶ εἰς βελτίωσιν ἔρχονται; ἀνακε φαλαιώσασθαι γὰρ τὰ πάντα φησὶν ὁ Ἀπόστολος ἐν τῷ Χριστῷ, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν, Εἴ τις ἐν τῷ Χριστῷ, καινή κτίσις τὰ ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδοὺ γέγονε καινὰ τὰ πάντα, Καινὰ λέγων τὰ πάντα, τὴν ἀνακαίνισιν πάντων τῶν ὄντων· ἀνακεφαλαίωσιν γὰρ εἰπὼν καὶ καινὴν κτί- σιν, δι' ἑκατέρου τὸ αὐτὸ ἐσήμανεν, ἐν τῷ Χριστῷ ἤδη γενομένην. Ωσπερ γὰρ ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα ἀναστὰς ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐκ ἄλλος ἦν Χριστός παρά τὸν τετελευτηκότα, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἦν ὁ καὶ τὸν θάνατον ὑπομείνας, ὁμοίως κατὰ τὴν ἀνάστασιν κρείττων για νόμενος παθῶν καὶ θανάτου· οὕτω καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, μὴ ἀπολλυμένη, ἀλλ' ἡ αὐτὴ ὑπάρχουσα ἐπὶ τὸ κρεῖτ τον μεθίσταται· Έστησε γὰρ αὐτὰ εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, πρόσταγμα ἔθετο καὶ οὐ παρελεύσεται, φησὶ τὸ θεῖον λόγιον. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται ο Θεός, ἀλλὰ σπέρματος 'Αβραάμ, καθὰ γέγραπται. Εἰ γὰρ ἐπελάβετο ἀγγέ λων, τὰ λογικὰ μόνον ἤλπιζον ἀνακαινίζεσθαι· ὡς συγγενῆ αὐτοῦ ὄντα· νυνὶ δὲ σπέρματος Αβραάμ Επιλαβόμενος, τουτέστι, σώματος καὶ ψυχῆς λογικής, καὶ ἀναγαγὼν εἰς τὸν οὐράνιον χώρον, πάσῃ τῇ κτί σει ἐλπίδα σωτηρίας προκατεβάλλετο. Τὸ οὖν ἐν ταῖς Καθολικαῖς εἰρημένον, ἐν ᾗ οὐρανοὶ πυρούμενοι λυθήσονται, καὶ στοιχεῖα καυσούμενα τήκεται· καινοὺς δὲ οὐρανοὺς καὶ καινὴν τὴν γῆν· τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν, ὅτι βοιζηδόν, ὡς ἐν βιπῇ ὀφθαλμού, ὥσπερ ἐν χωνευτηρίῳ πυρούμενοι, καὶ καθαριζό μενοι, τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένουσι τὰ στοιχεία πάντα. Καὶ οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καινῶν αὐτῶν τούτων γινομένων καὶ τῇ καταστάσει τῆς λιτείας εναλλαττομένων, ὡς [τὸ] παρὰ τῷ Παύλῳ λεγό μενον, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ὡσανεί, Η νῦν πολιτευομένη κατάστασις, τῆς δια δοχῆς τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἡμέρας πανομένης, καὶ τῶν ἄστρων δρόμον μὴ τελούντων, καὶ τοῦ ἀέρος μὴ κινουμένου· μήτε τοῦ ὕδατος μήτε τῆς γῆς φυούσης καρπούς· ἀλλ᾽ ἑτέρας τινὸς καταστάσεως έπεισαγο μένης, ἁρμοζούσης ἀθανάτοις καὶ ἀφθάρτοις ἀνθρώ ποις καὶ ἀγγέλοις. Σιωπῶμεν δὲ ὅτι τὰς Καθολικὰς ἀνέκαθεν ἡ Ἐπ κλησία ἀμφιβαλλομένας ἔχει. Καὶ πάντες δὲ οἱ ὑπο- μνηματίσαντες τας θείας Γραφάς, οὔτε εἰς αὐτῶν λόγον ἐποιήσατο τῶν Καθολικῶν. Ἀλλὰ καὶ οἱ κανο νίσαντες τὰς ἐνδιαθέτους βίβλους τῆς θείας Γραφής, πάντες ὡς ἀμφιβόλους αὐτὰς ἔθηκαν λέγω δή, Ει- ρηναίος, ὁ Λουγδούνων ἐπίσκοπος, ἀνὴρ ἐπίσημος, καὶ λαμπροῦ βίου, μετ' οὐ πολὺ τῶν ἀποστόλων γενό μενος· καὶ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου, καὶ ᾿Αθανάσιος ὁ ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος, καὶ Ἀμφιλόχιος ἐπίσκο πος γενόμενος του Ικονίου, φίλος καὶ κοινωνικός την COSME INDICOSPLEUSTE mortalis, secundum animam vero immutabilis effe- A clus : annon palam est omnia elementa, quibus constat hominis corpus, et omnia rationabilia, quæ homini secundum animain cognata sunt, renovanda et meliorem in statum revocanda esse ? omnia quippe in Christo instaurandla esse, ait Apostolus ", sive quæ in cœlis, sive quæ in terra; ac rursum : Si qua in Christo nova creatura; velera transierunt, ecce nota facta sunt omnia : nova omnia, sive renovationem omnium dicens. Siquidem cum instau- rationem dicit et novam creaturam, utroque dicto eam in Christo factam significat. Sicut enim Chri- stus cum secundum carnem resurrexisset a mor- tuis, non alius Christus erat ab eo qui obierat, sed idem ipse erat, qui mortem sustinuerat; ita tamen ut in resurrectione passionibus et morti superior evaserit : ita et omnis creatura non destructa, sed eadem exsistens, in meliorem statum transfertur : nam Statuit ea in æternum et in sæculum sæculi, præceptum posuit et non præteribit, ait divinum oraculum . Ideo non augelos apprehendit Deus, sed semen Abrahæ, ut scriptum est 1. Nam si an- gelos apprehendisset, rationabilia duntaxat se re- stauranda fore sperarent, utpote ipsi cognata ; jam vero cum semen Abrahæ apprehenderit, id est, corpus et animam rationalem, atque in cœlestem locuin induxerit, universæ rerum naturæ salutis spem ante fundavit. Quod igitur in epistolis Catho-- licis dicitur: In qua cœli ardentes solventur, et ele- menta ignis ardore tabescent: novos vero cœlos et novam terram *; hane habet mentem, quod scilicet cum stridore quasi in ictu oculi, igne quasi in officina fabrili admoto, mun:lentur et elementa omnia meliorem in statum mutanda sint; itemque cœli et terra: ipsis videlicet novis effe- ctis, et quoad statum et conversationem immutatis, ut apud Paulum dicitur, Praterit enim figura hujus mundi”; ac si diceret, Præsens conversationis ratio mutabitur, cessante diei noetisque successione, astrorum cursu, itemque aeris motu desinente, aqua et terra fructus suos non gignente; sed alio inducto statu, qui immortalibus et incorruptibilibus hominibus et angelis conveniat. Silentio autem mittimus Catholicas epistolas jam inde a priscis temporibus inter dubias ab Ecclesia reponi. Certe neno ex iis, qui in divinas Scriptu- ras commentaria ediderunt, Catolicarum Episto- larum aliquam rationem habuit. Quinetiam quot quot librorum, qui in divina Scriptura locum habent, canonem lexuerint, illas inter dubia loca- runt. nimirum Irenæus Lugdunensis episcopus, vir illustris et spectatissimæ vitæ, qui hand diu post apostolos vixit; Eusebius Pamphili, Athana - sins Alexandrinus episcopus, ct Amphilochius B C Ephes. 1. 19. *H1 Cor. v, 17. • Psal. cxlviii, 6. VII, 31. * Hebr. 11, 16. Petr. 1, 12. 'I Cor.

ἀθάνατος, καὶ κατὰ τὴν ψυχήν άτρεπτος γινόμενος · Ο οὐ δῆλον ὅτι πάντα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν καὶ σύγκειται τὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πάντα τὰ λογικά, συγκ γενῆ ὄντα καὶ αὐτὰ κατὰ τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου, ἀνακαινίσονται καὶ εἰς βελτίωσιν ἔρχονται; ἀνακε φαλαιώσασθαι γὰρ τὰ πάντα φησὶν ὁ Ἀπόστολος ἐν τῷ Χριστῷ, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ πάλιν, Εἴ τις ἐν τῷ Χριστῷ, καινή κτίσις τὰ ἀρχαῖα παρῆλθον, ἰδοὺ γέγονε καινὰ τὰ πάντα, Καινὰ λέγων τὰ πάντα, τὴν ἀνακαίνισιν πάντων τῶν ὄντων· ἀνακεφαλαίωσιν γὰρ εἰπὼν καὶ καινὴν κτί- σιν, δι' ἑκατέρου τὸ αὐτὸ ἐσήμανεν, ἐν τῷ Χριστῷ ἤδη γενομένην. Ωσπερ γὰρ ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα ἀναστὰς ἀπὸ τῶν νεκρῶν, οὐκ ἄλλος ἦν Χριστός παρά τὸν τετελευτηκότα, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἦν ὁ καὶ τὸν θάνατον ὑπομείνας, ὁμοίως κατὰ τὴν ἀνάστασιν κρείττων για νόμενος παθῶν καὶ θανάτου· οὕτω καὶ πᾶσα ἡ κτίσις, μὴ ἀπολλυμένη, ἀλλ' ἡ αὐτὴ ὑπάρχουσα ἐπὶ τὸ κρεῖτ τον μεθίσταται· Έστησε γὰρ αὐτὰ εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, πρόσταγμα ἔθετο καὶ οὐ παρελεύσεται, φησὶ τὸ θεῖον λόγιον. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται ο Θεός, ἀλλὰ σπέρματος 'Αβραάμ, καθὰ γέγραπται. Εἰ γὰρ ἐπελάβετο ἀγγέ λων, τὰ λογικὰ μόνον ἤλπιζον ἀνακαινίζεσθαι· ὡς συγγενῆ αὐτοῦ ὄντα· νυνὶ δὲ σπέρματος Αβραάμ Επιλαβόμενος, τουτέστι, σώματος καὶ ψυχῆς λογικής, καὶ ἀναγαγὼν εἰς τὸν οὐράνιον χώρον, πάσῃ τῇ κτί σει ἐλπίδα σωτηρίας προκατεβάλλετο. Τὸ οὖν ἐν ταῖς Καθολικαῖς εἰρημένον, ἐν ᾗ οὐρανοὶ πυρούμενοι λυθήσονται, καὶ στοιχεῖα καυσούμενα τήκεται· καινοὺς δὲ οὐρανοὺς καὶ καινὴν τὴν γῆν· τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν, ὅτι βοιζηδόν, ὡς ἐν βιπῇ ὀφθαλμού, ὥσπερ ἐν χωνευτηρίῳ πυρούμενοι, καὶ καθαριζό μενοι, τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἀλλαγὴν ὑπομένουσι τὰ στοιχεία πάντα. Καὶ οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καινῶν αὐτῶν τούτων γινομένων καὶ τῇ καταστάσει τῆς λιτείας εναλλαττομένων, ὡς [τὸ] παρὰ τῷ Παύλῳ λεγό μενον, Παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ὡσανεί, Η νῦν πολιτευομένη κατάστασις, τῆς δια δοχῆς τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἡμέρας πανομένης, καὶ τῶν ἄστρων δρόμον μὴ τελούντων, καὶ τοῦ ἀέρος μὴ κινουμένου· μήτε τοῦ ὕδατος μήτε τῆς γῆς φυούσης καρπούς· ἀλλ᾽ ἑτέρας τινὸς καταστάσεως έπεισαγο μένης, ἁρμοζούσης ἀθανάτοις καὶ ἀφθάρτοις ἀνθρώ ποις καὶ ἀγγέλοις. Σιωπῶμεν δὲ ὅτι τὰς Καθολικὰς ἀνέκαθεν ἡ Ἐπ κλησία ἀμφιβαλλομένας ἔχει. Καὶ πάντες δὲ οἱ ὑπο- μνηματίσαντες τας θείας Γραφάς, οὔτε εἰς αὐτῶν λόγον ἐποιήσατο τῶν Καθολικῶν. Ἀλλὰ καὶ οἱ κανο νίσαντες τὰς ἐνδιαθέτους βίβλους τῆς θείας Γραφής, πάντες ὡς ἀμφιβόλους αὐτὰς ἔθηκαν λέγω δή, Ει- ρηναίος, ὁ Λουγδούνων ἐπίσκοπος, ἀνὴρ ἐπίσημος, καὶ λαμπροῦ βίου, μετ' οὐ πολὺ τῶν ἀποστόλων γενό μενος· καὶ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου, καὶ ᾿Αθανάσιος ὁ ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος, καὶ Ἀμφιλόχιος ἐπίσκο πος γενόμενος του Ικονίου, φίλος καὶ κοινωνικός την COSME INDICOSPLEUSTE mortalis, secundum animam vero immutabilis effe- A clus : annon palam est omnia elementa, quibus constat hominis corpus, et omnia rationabilia, quæ homini secundum animain cognata sunt, renovanda et meliorem in statum revocanda esse ? omnia quippe in Christo instaurandla esse, ait Apostolus ", sive quæ in cœlis, sive quæ in terra; ac rursum : Si qua in Christo nova creatura; velera transierunt, ecce nota facta sunt omnia : nova omnia, sive renovationem omnium dicens. Siquidem cum instau- rationem dicit et novam creaturam, utroque dicto eam in Christo factam significat. Sicut enim Chri- stus cum secundum carnem resurrexisset a mor- tuis, non alius Christus erat ab eo qui obierat, sed idem ipse erat, qui mortem sustinuerat; ita tamen ut in resurrectione passionibus et morti superior evaserit : ita et omnis creatura non destructa, sed eadem exsistens, in meliorem statum transfertur : nam Statuit ea in æternum et in sæculum sæculi, præceptum posuit et non præteribit, ait divinum oraculum . Ideo non augelos apprehendit Deus, sed semen Abrahæ, ut scriptum est 1. Nam si an- gelos apprehendisset, rationabilia duntaxat se re- stauranda fore sperarent, utpote ipsi cognata ; jam vero cum semen Abrahæ apprehenderit, id est, corpus et animam rationalem, atque in cœlestem locuin induxerit, universæ rerum naturæ salutis spem ante fundavit. Quod igitur in epistolis Catho-- licis dicitur: In qua cœli ardentes solventur, et ele- menta ignis ardore tabescent: novos vero cœlos et novam terram *; hane habet mentem, quod scilicet cum stridore quasi in ictu oculi, igne quasi in officina fabrili admoto, mun:lentur et elementa omnia meliorem in statum mutanda sint; itemque cœli et terra: ipsis videlicet novis effe- ctis, et quoad statum et conversationem immutatis, ut apud Paulum dicitur, Praterit enim figura hujus mundi”; ac si diceret, Præsens conversationis ratio mutabitur, cessante diei noetisque successione, astrorum cursu, itemque aeris motu desinente, aqua et terra fructus suos non gignente; sed alio inducto statu, qui immortalibus et incorruptibilibus hominibus et angelis conveniat. Silentio autem mittimus Catholicas epistolas jam inde a priscis temporibus inter dubias ab Ecclesia reponi. Certe neno ex iis, qui in divinas Scriptu- ras commentaria ediderunt, Catolicarum Episto- larum aliquam rationem habuit. Quinetiam quot quot librorum, qui in divina Scriptura locum habent, canonem lexuerint, illas inter dubia loca- runt. nimirum Irenæus Lugdunensis episcopus, vir illustris et spectatissimæ vitæ, qui hand diu post apostolos vixit; Eusebius Pamphili, Athana - sins Alexandrinus episcopus, ct Amphilochius B C Ephes. 1. 19. *H1 Cor. v, 17. • Psal. cxlviii, 6. VII, 31. * Hebr. 11, 16. Petr. 1, 12. 'I Cor.

εία μακερίου Βασιλείου, καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς πρὸς Σέλευ- Α που αὐτῷ γραφείσιν Τάμβοις ἀμφιβαλλομένας αὐτὰς ἐξεἶπεν· ὁμοίως καὶ Σενηριανὸς ὁ Γαβάλων εἰς τὸν Κατὰ Ἰουδαίων λόγον αὐτὰς ἀπεκήρυξεν. Οὐ γὰρ τῶν ἀποστόλων φασὶν αὐτὰς οι πλείους, ἀλλ᾽ ἑτέρων τινῶν πρεσβυτέρων ἀφελεστέρων. Οθεν ὁ Παμφίλου εἰς τὴν Ἐκκλησιαστικὴν αὐτοῦ ἱστορίαν λέγει, ότι ἐν Ἐφέσῳ δύο μνήματα εἰσιν· ἐν Ἰωάννου τοῦ εὐ- αγγελιστοῦ, καὶ ἐν ἑτέρου Ἰωάννου πρεσβυτέρου, τοῦ γράψαντος τὰς δύο ἐπιστολὰς τῶν Καθολικῶν· τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην, ἔνθα επιγέγραπται πρεσβύτερος τῇ Ἐκλεκτῇ κυρίᾳ· καὶ, ο πρεσβύ- τερος Γαζῳ τῷ ἀγαπητῷ. Εἰ μὴ γὰρ τὴν πρώτην Πέτρου καὶ τὴν πρώτην Ιωάννου οὐ λέγει αὐτὸς καὶ Εἰρηναῖος εἶναι τῶν ἀποστόλων· ἕτεροι δὲ οὔτε αὐ- τὰς λέγουσιν εἶναι τῶν ἀποστόλων, ἀλλὰ τῶν προ σβυτέρων. Πρώτη γὰρ καὶ δευτέρα καὶ τρίτη Ἰωάν νου γέγραπται· ὡς δῆλον ἑνὸς προσώπου εἶναι τὰς τρεῖς. Έτεροι δὲ καὶ τὴν Ἰακώβου σὺν ταῖς δυσι ταύταις δέχονται· ἕτεροι δὲ πάπας δέχονται· παρά Σύροις δὲ, εἰ μὴ αἱ τρεῖς μέγαι αἱ προγεγραμμέναι, οὐχ εὑρίσκονται· λέγω δή, Ἰακώβου καὶ Πέτρου καὶ Ιωάννου· αἱ ἄλλαι γὰρ οὔτε κείνται παρ' αὐτοῖς. Οὐ χρὴ οὖν τὸν τέλειον Κριστιανὸν ἐκ τῶν ἀμφιβαλλομέ- τῶν ἐπιστηρίζεσθαι, τῶν ἐνδιαθέτων καὶ κοινῶς ὡμο λογημένων Γραφῶν ἱκανῶς πάντα μηνυόντων, περί τι τῶν οὐρανῶν καὶ τῆς γῆς καὶ τῶν στοιχείων, καὶ παντὸς τοῦ δόγματος τῶν Χριστιανῶν. Ἠλίθιοι τοιγαροῦν εἶναί μοι δοκοῦσι, καὶ τῶν Θείων Γραφών παντελῶς ἀμύητοι, οἱ τῶν κοινῶν δο γμάτων εὑρεται, ὡς τοὺς οὐρανούς καταλύεσθαι οιό μενοι. Ανωθεν γὰρ καὶ ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς εἰδὼς καὶ προειδώς, καὶ ἀεὶ γινώσκων καὶ μηδέποτε πρόσληψιν γνώσεως ἐπιδεχόμενος, βουλόμενος καὶ ἑτέροις μετα δοῦναι τοῦ εἶναι, καὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἀγαθότητος, καὶ γνώσεως, καὶ σοφίας ἐμπλῆσαι, πεποίηκε τον σύμπαντα κόσμον, περιγράψας ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, θεὶς δὲ μέσον τὸ στερέωμα καὶ συνδήσας τῷ πρώτῳ οὐρανῷ· καὶ ποιήσας τὸν ἕνα χώρον δύο χώ- ρους, ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ καταστάσει τὸν χῶρον τοῦτον, προετοιμάσας καὶ τῇ μελλούση κατα στάσει τὴν ἀνώτερον καθὰ καὶ ἡ καταγραφὴ τοῦ σχήματος ἐπὶ τέλει δείκνυσι, καὶ ἡ τῆς σκηνῆς κατα σκευή, ἐκμαγείον καὶ αὐτὴ γεγονυία παντὸς τοῦ κόσ σμου. Καὶ ἐν μὲν ταύτῃ τῇ καταστάσει εδοκίμασεν ἡμᾶς νῦν διάγειν, ὡς ἐν παιδευτηρίῳ χρησίμῳ, ἔχοντι λυπηρὰ καὶ ἡδέα· ἵνα διὰ μὲν τῶν λυπηρών παιδενώμεθα, διὰ δὲ τῶν ἡδέων μὴ ἀπείπωμεν, δι- δασκόμενοι καὶ ἀναγόμενοι πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ που ποιηκότος διὰ τῆς ποικιλίας τῶν κτισμάτων, καὶ τῆς πανούκου ἀρμονίας, καὶ τῆς διαφορᾶς τῶν ὄνο των ὅστις καὶ νόμους ἡμῖν δέδωκε κατά καιρούς Επτανόμενος, προς βοήθειαν τῆς ἡμετέρας ασθενείας, ἀνάγων τοὺς λογικούς, ὡς εἴρηται, εἰς ἐπίγνωσιν τῆς αὐτοῦ παναγάθου φιλανθρωπίας· ὅπερ ἐστὶ κετά λαιον πάντων τῶν λογικῶν. Κτιστῶν γὰρ ἡμῶν ἄν· των, καὶ ἐξ ἑτέρου ἐχόντων τὴ εἶναι, ἐκείνου αὐτοῦ ἀεὶ δεόμεθα πρὸς σύστασιν καὶ γνῶσιν ἡμετέραν. Οὐκ ἦν γὰρ ἡμᾶς εὐθέως γενομένους πᾶσαν τὴν γνῶσιν ἔχειν· τοῦτο γὰρ ἴδιον τοῦ ἀγενήτου Θεού. TOPOGRAPHLE CHRISTIANÆ LIB. VII. lii, in lambis suis ad Seleucum scriptis, dubias illis pronuntiavit. Similiterque Severianus episcopus Gabalorum iu libro Contra Judaros, eas proscripsit. Nam plerique aiunt eas non apostolorum, sed alio- rum quorumdam presbyterorum simplicium esse. Quare Eusebius Pamphili in Ecclesiastica historia dicit, duo sepulcra Ephesi esse, aliud Joannis evangelista, aliud Joannis presbyteri, qui duas Cam tholicarum Epistolarum scripsit, secundam et ter- tiam, in quibus inscriptio sic habet: Presbyter Ele- Domina; el : Presbyter Gaio dilecto. Etenim nonnisi primam Petri et priuam Joannis, ipse, ut et Træneus, ait apostolorum esse; alii vero non apostolorum, sed presbyterorum. Nam prima, se- cunda et tertia Joannis inscribuntur, quasi mani- festum sit tres illas ejusdem persouæ esse. Alii vero cum bis duabus etiam Jacobi Epistolam admit- tuat; alii universas recipiunt. Apud Syros autein nonnisi tres prædictæ reperiuntur, videlicet Jacobi, Petri et Joannis : alia quippe penes illos ne quidem habentur. Perfectum itaque Christianuın dubiis in- niti non oportet, cum eæ Scripturæ, quæ in canone reposit et apud omnes in confesso sunt, onia satis declarent, tam de cœlis quam de terra et de elementis, deque universo Christianoruin do- Iconii episcopus, amnicus et familiaris leati fasi- B gmate. Amentes itaque et divinarum Scripturarum pror- sus imperiti esse mihi videntur, illi novorum inven- tores dogmatum, qui cœlos solvendos esse putant. Cum enim, Deus jam inde ab initio sciat, præsciat ac semper cognoscat, nec unquam cognitionis accessionem admittat, cum aliis vellet exsistentiam largiri, eosque bonitate, scientia et sapientia sua replere, totum mundumn condidit, atque caelo ct terra circumscripsit, firmamentum in medio posi- tum cum primo cœlo conjunxit: ac cum ex uno duo loca fecisset, hunc locuu mortali et mutabili vitæ assignavit; futuræque vitæ supernum præpara- vit, quemadmodum ipsa figuræ delineatio in fine re- præsentat, necnon tabernaculi structura, quæ et ipsa totius mundi imago est. In hoc vero statu nos jam de- gere decrevit, quasi in ludo quodam utili, ubi tristia D jecundis admista, ut tristibus corripiamur, jucun- dis vero a desperatione amoveamur : per creatura- rum varietatem, sapientissimam karmoniam, rerum differentiam, eruditi et ad Conditoris cognitionem deducti : qui quodam tempore visus, ad infirmitatis nostræ auxilium leges nobis tradidit; rationabiles, ut dictum est, ad optimæ clementiæ suæ notitiam dedu- cens, quod est caput omnium rationabilium. Nam cum creati simus, et ab alio exsistentiam habeamus, eodem ipso semper egemus, tum ad constitutionem, tuin ad cognitionem adipiscendam. Fieri enim nou poterat, ut statim atque facti sumus, omnem cognitio- nem haberemus : id enim non facti Dei proprium est.

εία μακερίου Βασιλείου, καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς πρὸς Σέλευ- Α που αὐτῷ γραφείσιν Τάμβοις ἀμφιβαλλομένας αὐτὰς ἐξεἶπεν· ὁμοίως καὶ Σενηριανὸς ὁ Γαβάλων εἰς τὸν Κατὰ Ἰουδαίων λόγον αὐτὰς ἀπεκήρυξεν. Οὐ γὰρ τῶν ἀποστόλων φασὶν αὐτὰς οι πλείους, ἀλλ᾽ ἑτέρων τινῶν πρεσβυτέρων ἀφελεστέρων. Οθεν ὁ Παμφίλου εἰς τὴν Ἐκκλησιαστικὴν αὐτοῦ ἱστορίαν λέγει, ότι ἐν Ἐφέσῳ δύο μνήματα εἰσιν· ἐν Ἰωάννου τοῦ εὐ- αγγελιστοῦ, καὶ ἐν ἑτέρου Ἰωάννου πρεσβυτέρου, τοῦ γράψαντος τὰς δύο ἐπιστολὰς τῶν Καθολικῶν· τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην, ἔνθα επιγέγραπται πρεσβύτερος τῇ Ἐκλεκτῇ κυρίᾳ· καὶ, ο πρεσβύ- τερος Γαζῳ τῷ ἀγαπητῷ. Εἰ μὴ γὰρ τὴν πρώτην Πέτρου καὶ τὴν πρώτην Ιωάννου οὐ λέγει αὐτὸς καὶ Εἰρηναῖος εἶναι τῶν ἀποστόλων· ἕτεροι δὲ οὔτε αὐ- τὰς λέγουσιν εἶναι τῶν ἀποστόλων, ἀλλὰ τῶν προ σβυτέρων. Πρώτη γὰρ καὶ δευτέρα καὶ τρίτη Ἰωάν νου γέγραπται· ὡς δῆλον ἑνὸς προσώπου εἶναι τὰς τρεῖς. Έτεροι δὲ καὶ τὴν Ἰακώβου σὺν ταῖς δυσι ταύταις δέχονται· ἕτεροι δὲ πάπας δέχονται· παρά Σύροις δὲ, εἰ μὴ αἱ τρεῖς μέγαι αἱ προγεγραμμέναι, οὐχ εὑρίσκονται· λέγω δή, Ἰακώβου καὶ Πέτρου καὶ Ιωάννου· αἱ ἄλλαι γὰρ οὔτε κείνται παρ' αὐτοῖς. Οὐ χρὴ οὖν τὸν τέλειον Κριστιανὸν ἐκ τῶν ἀμφιβαλλομέ- τῶν ἐπιστηρίζεσθαι, τῶν ἐνδιαθέτων καὶ κοινῶς ὡμο λογημένων Γραφῶν ἱκανῶς πάντα μηνυόντων, περί τι τῶν οὐρανῶν καὶ τῆς γῆς καὶ τῶν στοιχείων, καὶ παντὸς τοῦ δόγματος τῶν Χριστιανῶν. Ἠλίθιοι τοιγαροῦν εἶναί μοι δοκοῦσι, καὶ τῶν Θείων Γραφών παντελῶς ἀμύητοι, οἱ τῶν κοινῶν δο γμάτων εὑρεται, ὡς τοὺς οὐρανούς καταλύεσθαι οιό μενοι. Ανωθεν γὰρ καὶ ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς εἰδὼς καὶ προειδώς, καὶ ἀεὶ γινώσκων καὶ μηδέποτε πρόσληψιν γνώσεως ἐπιδεχόμενος, βουλόμενος καὶ ἑτέροις μετα δοῦναι τοῦ εἶναι, καὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἀγαθότητος, καὶ γνώσεως, καὶ σοφίας ἐμπλῆσαι, πεποίηκε τον σύμπαντα κόσμον, περιγράψας ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, θεὶς δὲ μέσον τὸ στερέωμα καὶ συνδήσας τῷ πρώτῳ οὐρανῷ· καὶ ποιήσας τὸν ἕνα χώρον δύο χώ- ρους, ἀπένειμε τῇ θνητῇ καὶ τρεπτῇ καταστάσει τὸν χῶρον τοῦτον, προετοιμάσας καὶ τῇ μελλούση κατα στάσει τὴν ἀνώτερον καθὰ καὶ ἡ καταγραφὴ τοῦ σχήματος ἐπὶ τέλει δείκνυσι, καὶ ἡ τῆς σκηνῆς κατα σκευή, ἐκμαγείον καὶ αὐτὴ γεγονυία παντὸς τοῦ κόσ σμου. Καὶ ἐν μὲν ταύτῃ τῇ καταστάσει εδοκίμασεν ἡμᾶς νῦν διάγειν, ὡς ἐν παιδευτηρίῳ χρησίμῳ, ἔχοντι λυπηρὰ καὶ ἡδέα· ἵνα διὰ μὲν τῶν λυπηρών παιδενώμεθα, διὰ δὲ τῶν ἡδέων μὴ ἀπείπωμεν, δι- δασκόμενοι καὶ ἀναγόμενοι πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ που ποιηκότος διὰ τῆς ποικιλίας τῶν κτισμάτων, καὶ τῆς πανούκου ἀρμονίας, καὶ τῆς διαφορᾶς τῶν ὄνο των ὅστις καὶ νόμους ἡμῖν δέδωκε κατά καιρούς Επτανόμενος, προς βοήθειαν τῆς ἡμετέρας ασθενείας, ἀνάγων τοὺς λογικούς, ὡς εἴρηται, εἰς ἐπίγνωσιν τῆς αὐτοῦ παναγάθου φιλανθρωπίας· ὅπερ ἐστὶ κετά λαιον πάντων τῶν λογικῶν. Κτιστῶν γὰρ ἡμῶν ἄν· των, καὶ ἐξ ἑτέρου ἐχόντων τὴ εἶναι, ἐκείνου αὐτοῦ ἀεὶ δεόμεθα πρὸς σύστασιν καὶ γνῶσιν ἡμετέραν. Οὐκ ἦν γὰρ ἡμᾶς εὐθέως γενομένους πᾶσαν τὴν γνῶσιν ἔχειν· τοῦτο γὰρ ἴδιον τοῦ ἀγενήτου Θεού. TOPOGRAPHLE CHRISTIANÆ LIB. VII. lii, in lambis suis ad Seleucum scriptis, dubias illis pronuntiavit. Similiterque Severianus episcopus Gabalorum iu libro Contra Judaros, eas proscripsit. Nam plerique aiunt eas non apostolorum, sed alio- rum quorumdam presbyterorum simplicium esse. Quare Eusebius Pamphili in Ecclesiastica historia dicit, duo sepulcra Ephesi esse, aliud Joannis evangelista, aliud Joannis presbyteri, qui duas Cam tholicarum Epistolarum scripsit, secundam et ter- tiam, in quibus inscriptio sic habet: Presbyter Ele- Domina; el : Presbyter Gaio dilecto. Etenim nonnisi primam Petri et priuam Joannis, ipse, ut et Træneus, ait apostolorum esse; alii vero non apostolorum, sed presbyterorum. Nam prima, se- cunda et tertia Joannis inscribuntur, quasi mani- festum sit tres illas ejusdem persouæ esse. Alii vero cum bis duabus etiam Jacobi Epistolam admit- tuat; alii universas recipiunt. Apud Syros autein nonnisi tres prædictæ reperiuntur, videlicet Jacobi, Petri et Joannis : alia quippe penes illos ne quidem habentur. Perfectum itaque Christianuın dubiis in- niti non oportet, cum eæ Scripturæ, quæ in canone reposit et apud omnes in confesso sunt, onia satis declarent, tam de cœlis quam de terra et de elementis, deque universo Christianoruin do- Iconii episcopus, amnicus et familiaris leati fasi- B gmate. Amentes itaque et divinarum Scripturarum pror- sus imperiti esse mihi videntur, illi novorum inven- tores dogmatum, qui cœlos solvendos esse putant. Cum enim, Deus jam inde ab initio sciat, præsciat ac semper cognoscat, nec unquam cognitionis accessionem admittat, cum aliis vellet exsistentiam largiri, eosque bonitate, scientia et sapientia sua replere, totum mundumn condidit, atque caelo ct terra circumscripsit, firmamentum in medio posi- tum cum primo cœlo conjunxit: ac cum ex uno duo loca fecisset, hunc locuu mortali et mutabili vitæ assignavit; futuræque vitæ supernum præpara- vit, quemadmodum ipsa figuræ delineatio in fine re- præsentat, necnon tabernaculi structura, quæ et ipsa totius mundi imago est. In hoc vero statu nos jam de- gere decrevit, quasi in ludo quodam utili, ubi tristia D jecundis admista, ut tristibus corripiamur, jucun- dis vero a desperatione amoveamur : per creatura- rum varietatem, sapientissimam karmoniam, rerum differentiam, eruditi et ad Conditoris cognitionem deducti : qui quodam tempore visus, ad infirmitatis nostræ auxilium leges nobis tradidit; rationabiles, ut dictum est, ad optimæ clementiæ suæ notitiam dedu- cens, quod est caput omnium rationabilium. Nam cum creati simus, et ab alio exsistentiam habeamus, eodem ipso semper egemus, tum ad constitutionem, tuin ad cognitionem adipiscendam. Fieri enim nou poterat, ut statim atque facti sumus, omnem cognitio- nem haberemus : id enim non facti Dei proprium est.

Ἐπειδὴ οὖν ἐξ ἀγαθότητος ὁ Θεὸς ἀποῤῥήτως περ ποίηκε τὰ ἔμψυχα, άμοιρα γνώσεως όντα, πρὸς διδα σκαλίαν καὶ βοήθειαν ἡμῶν τῶν λογικῶν, μέσους του νὰς αὐτοῦ τε καὶ τούτων, ὡς ἐνεδέχετο, πεποίηκεν ε Θεὸς τοὺς λογικούς, ἵνα τῇ ποικιλίᾳ τοῦ παντὸς, ἔτι σε καὶ τοῖς παραδεδομένοις νόμοις, τῇ τε τριβῇ τῆς μαθήσεως, διὰ πείρας λυπηρῶν καὶ ἡδέων, ποθοῦν τες, κατά μέρος ἀναγώμεθα ἐπὶ τὴν αὐτοῦ γνώσιν. Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, ἀπὸ κτίσεως κόσμου, τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ή τε αιώνιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειό- της, εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους· ἵνα εἴπῃ· Τὰ ἀόρατα αὐτοῦ, τὴν δύναμιν, καὶ τὴν σοφίαν, καὶ τὴν πρόνοιαν, καὶ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτ τὴν τὴν ἀΐδιον αὐτοῦ Θεότητα, ἐκ τῶν ὄντων καὶ τῶν (α- Β μοις χορηγήσαι, ἡμᾶς δὲ διδαχθῆναι πάλιν, ἀθανάτους ερωμένων νοοῦμέν τε καὶ ὁρῶμεν, καὶ διὰ πάντων τῶν κτισμάτων ἀναλόγως τὸν Δημιουργόν, ὥστε ἡμᾶς ἀφορ μήν τινα ἀγνωσίας μὴ προβάλλεσθαι (τοῦτο γὰρ δη λοῖ τὸν ἀναπολογήτους), ἔχοντας ἐν χερσὶν ἐκ τούτων ἁπάντων, ἀναλόγως γινώσκειν τὸν ἑαυτῶν τε καὶ τοῦ παντὸς Δημιουργόν. Ομοίως πάλιν, Πολυμερώς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατρά σιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ· εἰς μέρη καὶ τρό πους, εἰς προφήτας καὶ Υἱὸν διελὼν τὸν λόγον. Μέρη μὲν εἶπε τὴν διαφορὰν τῶν τόπων, ἐν οἷς ἐφαίνετό τε καὶ ἐλάλει τοῖς ἀρχαίοις ἀνθρώποις ὁ Θεὸς διὰ τῶν προφητῶν· τρόπους δὲ τὴν ποικιλίαν αὐτῶν τῶν ὀπτασιῶν, ὧν κατὰ καιρὸν ὀπτανόμενος πρὸς τὰς παρακειμένας χρείας, ἐδείκνυεν, εἴτε δι' ἑαυτοῦ, εἴτε διὰ τῶν προφητῶν· τοῦτο θέλων σημάναι, ὡς παντα- χόθεν ὁ Θεὸς ἔκ τε τῶν ὄντων, ἔκ τε τῶν ὀπτασιῶν, οὐκ ἠμέλησε διδάξαι προθέμενος τους λογικοὺς περὶ τῆς αὐτοῦ γνώσεις, ποτὲ μὲν διὰ τῶν προφητών, γυνὶ δὲ διὰ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ· εἶθ' οὕτω λοιπὸν πεπειρα μένοις, ητοίμασε καὶ τὴν μέλλουσαν κατάστασιν, ἐν ᾗ ἀφθάρτους καὶ ἀθανάτους ἡμᾶς ἐργασάμενος κατα στήσειεν· ἐμπιπλῶν ἡμᾶς ὡς ἐμπείρους καὶ τῆς τε λείας αὐτοῦ γνώσεως, καθώς δεῖ γνῶναι ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο τὰς δύο καταστάσεις ἐξ ἀρχῆς πεποίηκεν, οὐ δυναμένων ἡμῶν, ὡς προείρηται, ὑφ᾽ ἐν ἀθρόως πα- σαν τὴν γνῶσιν δέξασθαι ἄνευ μαθήσεως· αὐτοδίδα- στον γὰρ μόνον τὸ θεῖόν ἐστι, καὶ πηγὴ γνώσεως, παρ' ἑτέρου μὴ προσλαβόν, ἀλλὰ δυνάμενον καὶ ἑτέ- ὄντας καὶ ἀτρέπτους, ἐκ τῶν δυσχερῶν. Ἐπειδήπερ, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, Πᾶσα παιδεία τοὺς μὲν τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης. Χωρίς γὰρ παιδείας καὶ λυπηρῶν, ἀδύνατον μάθησιν γενέ- σθαι. Παιδείας οὖν ἕνεκα τοῦτον τὸν κόσμον πεποίη- κε θνητὸν, καὶ τρεπτὸν, καὶ ποικίλον, ἵνα τῇ συντριβή τῆς μαθήσεως, καὶ τῇ ποικιλία τοῦ παντὸς διὰ πείν ρας δυνηθώμεν ἀνελθεῖν ἐπὶ τὴν τοῦ Θεοῦ γνώσιν. Εἰ γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἀθανάτους καὶ ἀτρέπτους ἡμᾶς εἰρ γάσατο, οὐδὲν διεφέρομεν τῶν ἀλόγων, τῶν φυσικῶς μὲν ἐχόντων τι χρήσιμον, ἀγνοούντων δὲ τί κέκτην ται· οἷον ἡ μέλιττα τὸ κηρίον σοφῶς ἐργαζομένη, B • COSME INDICOPLEUSTE Quoniam igitur ex bonitate Deus arcana ratione ▲ animalia cognitione vacua, ad nostrum rationabi- lium institutionem et auxilium condidit: ac ceu intermedios quosdam inter seipsum et bruta ratio- nabiles effecit, ut universi varietate, traditis legi- bus, ac disciplina labore et assiduitate, per tristium et jucundorum experimentum, desiderio permoti ad ejus notitiam per partes adducamur. Invisibilia enim ipsius, ait divinus Apostolus, per ea qua cta sunt, intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque ejus virtus et divinitas : ita ut sint inexcusabiles **; ac si dicat : Invisibilia ipsius, virtutem scilicet, sapientiam, providentiam, bonitaten Dei, ipsamo- que sempiternam ejus deitatem, ex rebus exsi- stentibus et visibilibus intelligimus et videmus, ac ex omnibus opifciis, proportione quadam, Crea- Lorem cognoscimus,ita ut nullum ignorantis ob- tentum objicere possimus: id enim significat illud inexcusabiles; can ex his omnibus in promptu nobis sit nostram et universi Conditorem propor- zione quadam cognoscere. Similiter iterum : Mul- tifariam multisque modis olim Deus loquens patri bus in prophetis: in novissimis diebus his locu- tus est nobis in Filio "; sermonem in partes et figu- ras, in prophetas et Filium distribuens. Partes quidem vocat, differentiam locorum, in qui- bus Deus priscis hominibus apparebat et loque- batur per prophetas; figuras autem, visionum di- scrimen, quas vario tempore pro instantibus neces- sitatibus visus, exhibuit ; sive per seipsum, sive per prophetas; ut nempe significaret Deum semper et ubique sive ex rebus ipsis, sive ex visionibus propo- sitis, rationabiles naturas ad sui cognitionem insti- tuere non neglexisse, modo per prophetas, modo per proprium Filium; deinde vero ca instructis expe- rientia, futuram vitam et statin præparasse, in quo nos prius incorruptibiles et immortales effe- ctos constitueret : perfecta sui cognitione nos re- piens, quantum nos cognoscere fas est. Ideo duos illos status ab initio effecit, quod, ut jam dictum est, totam ejus notiuam confertim accipere sine disciplina non possemus: solum quippe Numen per se doctum et fous cognitionis est ab altero non acceptæ ; quod etiam possit illam aliis impertire ; nique jam immortales et immutabiles effecti, ex D runnis sdoceremur. Quandoquidem ait Aposto lus: Orimis disciplina, in præsenti quidem, non vi- datur csse gaudii, sed mæroris 15. Nam sine disci- plina et arumnis non potest doctrina comparari. Disciplinæ itaque gratia hunc mundum condidit, mortalem, mutabilem et varium; ut disciplinae labore et assiduitate, ac universi varietate, expe- rientia possemus ad Dei cognitionem ascendere. Namn si initio nos immortales et immutabiles effecisset, nihil differremus a brutis, quæ natura- liter quidem bonum quidpiam et utile habent, sed quid habeant ignorant: exempli causa, apis Rom. 1, 20. 1. Hebr. 1, 1, 2, Hebr. su, 11. C

καὶ ἡ ἀράχνη ἐντέχνως ἱστουργοῦσα, καὶ ὁ μύρμηξ Λ θέρους ετοιμαζόμενος την τροφήν, οὐκ ἐπιστήμη λο γική τινι ποιοῦσιν, ἢ ὡς ὁ χρυσὸς καὶ μαρ- γαρίτης, καλὸν μὲν, ἀλλ' οὐκ αἰσθάνονται τοῦ ἰδίου κάλλους. Σοφῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς ὁ Θεὸς τὰς δύο κατα- στάσεις ἀνέκαθεν πεποίηκεν, ἵνα πεπειραμένοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν, γνῶμεν τελείως ἐν τῇ β' καταστάσει τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, διὰ τῶν παραδιδομένων ἡμῖν ἀνεκλαλήτων καὶ αἰω- γίων ἀγαθῶν. Καὶ ἐξ οίων εἰς οἷα μετερχόμεθα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή, καὶ οὗτος αὐτῆς ἅπας ὁ σκοπός. Αγνοοῦσι γὰρ οἱ βέλτιστοι τὸν σκοπὴν τῶν θείων Γραφῶν, οἱ τοὺς οὐ- ρανοὺς ἀπόλλοντες, καὶ ἑτέρους ἡμῖν καινοὺς εἰσα άγοντες. Οὐ γὰρ ἡγνόησε ποτε ὁ Θεὸς, νῦν δὲ κρείτ τον ἐπέγνω ποιῆσαι ἑτέρους οὐρανοὺς, καὶ κρείττονα κατάστασιν, κατὰ τὸν μύθον τῶν ἀνοήτων καὶ πε- πλασμένων Χριστιανῶν· ἀλλ' ἀεὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ὤν, γινώσκων πῶς τε καὶ πότε, καὶ πόσον, καὶ τοῦ, καὶ οἷον ποιήσειε τὸν σύμπαντα κόσμον. Ἀλλ' ὅμως προβάλλονται ἡμῖν δῆθεν εὐλόγως τὸ ἀνακύπτον ἐκ τούτου άπορον, λέ- γοντες· Τί οὖν τὰ ἔμβρυα τελευτώντα, εἰς γνῶσιν Θεοῦ προκόπτουσι, μὴ πεπειραμένα ἡδέων καὶ λυ- πηρῶν, ἀπεντεῦθεν διδαχθέντα περὶ Θεοῦ; Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι τὸ ἔμβρυον τὸ λογικὸν, γευσάμενον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μητρας γαστρός, αμυδρώς πως ὡς σύμβολον οὖσα τούτου τοῦ κόσμου ἡ μητρώα γαστήρ, ἐν ᾗ καὶ θερμότης, καὶ ψυχρότης, καὶ ξηρότης, καὶ ὑγρότης ὑπάρχει, λαμβάνον γνῶσιν ἐν τῇ μελλούση καταστάσει ὑπομιμνήσκεται, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔρχε ται τῆς μητρώας γαστρός, ἐν ᾗ πεπείρεται μερικῶς καὶ αὐτὸ τῆς ταύτης καταστάσεως. Ἔτι δὲ ὁρᾷ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἱστάμε γον ὡς διδάσκαλον, καὶ διὰ τῆς τελείας γνώσεως ἀνα- λογιζόμενον, εὐθέως εἰς ἐπίγνωσιν καὶ αὐτὸ ἔρχεται τοῦ παρεληλυθότος βίου, ἐν ταυτῷ καὶ τῆς ἐπιγνώ σεως τοῦ Θεοῦ τοῦ δημιουργήσαντος τὰ πάντα. Περὶ δὲ τῆς κρίσεως αὐτῶν, αὐτῷ τῷ Θεῷ παραχωρούμεν· οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἡμᾶς εἰδέναι πάντα ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Μόνον δὲ λέγομεν, ὡς ἔστι λέγειν· ὅτι μέσα τινὰ εἰσὶ, μήτε στεφάνους ληψόμενα, μήτε τιμωρίας ὑπομέ- νοντα· τῆς μὲν τιμωρίας ελευθερούμενα, διὰ τὸ μὴ ἀπολαῦσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ βίου τούτου· τῶν δὲ στε φάνων στερισκόμενα, ὡς μὴ κάμνοντα ἐν τῷδε τῷ Εἰ δὲ καὶ τοῦτο εἶποι τις, ὅτι ἑκάστου αὐτῶν ὡς ἂν ἐπίσταται ὁ Θεὸς, εἰ ἐπέμενον ζῶντα, την διαγωγήν καὶ τὴν πολιτείαν, οὕτως αὐτὰ κρινεῖ· οὐκ ἀποβαλλό- μεθα τὸν νοῦν, ἀλλὰ παραχωροῦμεν τοῖ; πλέον τι είν ἔσι. Ἡμεῖς γὰρ περὶ κρίσεως τὸ τέλειον οὐκ ἐπι- στάμεθα, τῷ θεῷ τὸ δοκοῦν πάντως καλὸν καὶ σοφόν γιζόμενοι· ὁμολογοῦντες ἐν τούτῳ τὴν ἡδίστην ἦτο την, καὶ στεφανοφοροῦντες ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, κατὰ τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον, Ἐκ μέρους γινώσκο- μην, φήσαντα, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν ὅταν δὲ ἔλθη τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. VII. quæ favum sapienter efficit ; aranea, quae telam Blip. B C - cum artificio orditur : fornica, quæ in astate vi- ctum sibi parat; non scientia quadam rationabili id agunt : nec nisi ut aurum et margaritæ, quæ quidem pulchra sunt, sed pulchritudinem pro- priam non sentiunt. Deus itaque sapienter, et admodum sapienter, duos illos status jam olim adornavit, ut hic jucun- da et tristia experti, in secundo statu bonitatis ejus vim per collata nobis ineffabilia et æterna bona perfecte agnosceremus, sciremnusque ex qualibus in qualia transimus. Hæc et similia prædicat omnis Scriptura divina, et hic est totus illius scopus. Etenim præclari illi homines, qui coelos destrui et alios novos induci nobis volunt, divinarum Scripturarum scopum ignorant. Neque enim quon- dam ignoravit Deus, ut jam ad sublimiorem cogni- tioneni veniens, novos cœlos aut meliorem slatum conderet, secundum ſabulam amentium et fricato- rum Christianorum : sed idem semper est, eodem modo ei ratione exsistens, cognoscensque quomodo, quando, quantum, ubi, qualem totu mundum producat. Attamen dubium hac ex opi- nione consequens nobis e re et congruenter propo- nunt, dum aiunt : Cur ergo fetus in utero ex- stincti, ad Dei cognitionem accedunt, licet jucunda et tristia non experti; sed abhinc a Deo edocti? Quibus respondebimus, fetum rationabilem, qui, ut ita dicam, maternum uterum expertus est: quia obscure quasi symbolum hujus mundi est mater- nus uterus, in quo calor, frigus, siccitas et humi- dilas; hac notitia imbutum, in futura vita materni nteri recordari, in ejusque sensum venire, in quo saltem ex parte hujusce status et vitæ experimeu- tum acceperit. Videt enim ipsa quoque elementa et totam mundum ut magistrum stantem, ac per cognitionem perfectam, res secum perpendens, statim in notitiam præteritæ vitæ, et in cognitio- nem omnium opificis Dei venit. Judicii autem ipsorum scientiam ad Deum mittimus : non enim possumus in hac vita omnium peritiam assequi. Solum dicimus, quantum effari licet, eos in me- dio ceu statu consistere, ita ut neque coronas ac- cipiant, neque supplicia luant ; nam a supplicio D eximuutur, quia bujus viu bona non gustaverum, coronis autem privantur, quia in hac vita non sunt laboribus perfuncti. Quod si quis dixerit Deum, utpote qui novit quam singuli vitæ et conversationis rationem se cuturi erant, si in hac vita mansissent, secundum hoc de illis ju.licium ferre ; hanc sententiam mini- me rejicimus; verum doctioribus rem mittinius. Nos quippe judicii perfectam notitiam non habe- nius ; rali tamen id quod Deo visum fuerit, pulchre et sapienter se habere, huic assequendæ rei nos inpares libentissime fatemur, lane ignorantiam nobis coronæ locum tenere putantes, secundum magnum apostolum Paulum, qui ait : La parte

καὶ ἡ ἀράχνη ἐντέχνως ἱστουργοῦσα, καὶ ὁ μύρμηξ Λ θέρους ετοιμαζόμενος την τροφήν, οὐκ ἐπιστήμη λο γική τινι ποιοῦσιν, ἢ ὡς ὁ χρυσὸς καὶ μαρ- γαρίτης, καλὸν μὲν, ἀλλ' οὐκ αἰσθάνονται τοῦ ἰδίου κάλλους. Σοφῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς ὁ Θεὸς τὰς δύο κατα- στάσεις ἀνέκαθεν πεποίηκεν, ἵνα πεπειραμένοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν, γνῶμεν τελείως ἐν τῇ β' καταστάσει τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, διὰ τῶν παραδιδομένων ἡμῖν ἀνεκλαλήτων καὶ αἰω- γίων ἀγαθῶν. Καὶ ἐξ οίων εἰς οἷα μετερχόμεθα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή, καὶ οὗτος αὐτῆς ἅπας ὁ σκοπός. Αγνοοῦσι γὰρ οἱ βέλτιστοι τὸν σκοπὴν τῶν θείων Γραφῶν, οἱ τοὺς οὐ- ρανοὺς ἀπόλλοντες, καὶ ἑτέρους ἡμῖν καινοὺς εἰσα άγοντες. Οὐ γὰρ ἡγνόησε ποτε ὁ Θεὸς, νῦν δὲ κρείτ τον ἐπέγνω ποιῆσαι ἑτέρους οὐρανοὺς, καὶ κρείττονα κατάστασιν, κατὰ τὸν μύθον τῶν ἀνοήτων καὶ πε- πλασμένων Χριστιανῶν· ἀλλ' ἀεὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ὤν, γινώσκων πῶς τε καὶ πότε, καὶ πόσον, καὶ τοῦ, καὶ οἷον ποιήσειε τὸν σύμπαντα κόσμον. Ἀλλ' ὅμως προβάλλονται ἡμῖν δῆθεν εὐλόγως τὸ ἀνακύπτον ἐκ τούτου άπορον, λέ- γοντες· Τί οὖν τὰ ἔμβρυα τελευτώντα, εἰς γνῶσιν Θεοῦ προκόπτουσι, μὴ πεπειραμένα ἡδέων καὶ λυ- πηρῶν, ἀπεντεῦθεν διδαχθέντα περὶ Θεοῦ; Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι τὸ ἔμβρυον τὸ λογικὸν, γευσάμενον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μητρας γαστρός, αμυδρώς πως ὡς σύμβολον οὖσα τούτου τοῦ κόσμου ἡ μητρώα γαστήρ, ἐν ᾗ καὶ θερμότης, καὶ ψυχρότης, καὶ ξηρότης, καὶ ὑγρότης ὑπάρχει, λαμβάνον γνῶσιν ἐν τῇ μελλούση καταστάσει ὑπομιμνήσκεται, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔρχε ται τῆς μητρώας γαστρός, ἐν ᾗ πεπείρεται μερικῶς καὶ αὐτὸ τῆς ταύτης καταστάσεως. Ἔτι δὲ ὁρᾷ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἱστάμε γον ὡς διδάσκαλον, καὶ διὰ τῆς τελείας γνώσεως ἀνα- λογιζόμενον, εὐθέως εἰς ἐπίγνωσιν καὶ αὐτὸ ἔρχεται τοῦ παρεληλυθότος βίου, ἐν ταυτῷ καὶ τῆς ἐπιγνώ σεως τοῦ Θεοῦ τοῦ δημιουργήσαντος τὰ πάντα. Περὶ δὲ τῆς κρίσεως αὐτῶν, αὐτῷ τῷ Θεῷ παραχωρούμεν· οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἡμᾶς εἰδέναι πάντα ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Μόνον δὲ λέγομεν, ὡς ἔστι λέγειν· ὅτι μέσα τινὰ εἰσὶ, μήτε στεφάνους ληψόμενα, μήτε τιμωρίας ὑπομέ- νοντα· τῆς μὲν τιμωρίας ελευθερούμενα, διὰ τὸ μὴ ἀπολαῦσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ βίου τούτου· τῶν δὲ στε φάνων στερισκόμενα, ὡς μὴ κάμνοντα ἐν τῷδε τῷ Εἰ δὲ καὶ τοῦτο εἶποι τις, ὅτι ἑκάστου αὐτῶν ὡς ἂν ἐπίσταται ὁ Θεὸς, εἰ ἐπέμενον ζῶντα, την διαγωγήν καὶ τὴν πολιτείαν, οὕτως αὐτὰ κρινεῖ· οὐκ ἀποβαλλό- μεθα τὸν νοῦν, ἀλλὰ παραχωροῦμεν τοῖ; πλέον τι είν ἔσι. Ἡμεῖς γὰρ περὶ κρίσεως τὸ τέλειον οὐκ ἐπι- στάμεθα, τῷ θεῷ τὸ δοκοῦν πάντως καλὸν καὶ σοφόν γιζόμενοι· ὁμολογοῦντες ἐν τούτῳ τὴν ἡδίστην ἦτο την, καὶ στεφανοφοροῦντες ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, κατὰ τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον, Ἐκ μέρους γινώσκο- μην, φήσαντα, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν ὅταν δὲ ἔλθη τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. VII. quæ favum sapienter efficit ; aranea, quae telam Blip. B C - cum artificio orditur : fornica, quæ in astate vi- ctum sibi parat; non scientia quadam rationabili id agunt : nec nisi ut aurum et margaritæ, quæ quidem pulchra sunt, sed pulchritudinem pro- priam non sentiunt. Deus itaque sapienter, et admodum sapienter, duos illos status jam olim adornavit, ut hic jucun- da et tristia experti, in secundo statu bonitatis ejus vim per collata nobis ineffabilia et æterna bona perfecte agnosceremus, sciremnusque ex qualibus in qualia transimus. Hæc et similia prædicat omnis Scriptura divina, et hic est totus illius scopus. Etenim præclari illi homines, qui coelos destrui et alios novos induci nobis volunt, divinarum Scripturarum scopum ignorant. Neque enim quon- dam ignoravit Deus, ut jam ad sublimiorem cogni- tioneni veniens, novos cœlos aut meliorem slatum conderet, secundum ſabulam amentium et fricato- rum Christianorum : sed idem semper est, eodem modo ei ratione exsistens, cognoscensque quomodo, quando, quantum, ubi, qualem totu mundum producat. Attamen dubium hac ex opi- nione consequens nobis e re et congruenter propo- nunt, dum aiunt : Cur ergo fetus in utero ex- stincti, ad Dei cognitionem accedunt, licet jucunda et tristia non experti; sed abhinc a Deo edocti? Quibus respondebimus, fetum rationabilem, qui, ut ita dicam, maternum uterum expertus est: quia obscure quasi symbolum hujus mundi est mater- nus uterus, in quo calor, frigus, siccitas et humi- dilas; hac notitia imbutum, in futura vita materni nteri recordari, in ejusque sensum venire, in quo saltem ex parte hujusce status et vitæ experimeu- tum acceperit. Videt enim ipsa quoque elementa et totam mundum ut magistrum stantem, ac per cognitionem perfectam, res secum perpendens, statim in notitiam præteritæ vitæ, et in cognitio- nem omnium opificis Dei venit. Judicii autem ipsorum scientiam ad Deum mittimus : non enim possumus in hac vita omnium peritiam assequi. Solum dicimus, quantum effari licet, eos in me- dio ceu statu consistere, ita ut neque coronas ac- cipiant, neque supplicia luant ; nam a supplicio D eximuutur, quia bujus viu bona non gustaverum, coronis autem privantur, quia in hac vita non sunt laboribus perfuncti. Quod si quis dixerit Deum, utpote qui novit quam singuli vitæ et conversationis rationem se cuturi erant, si in hac vita mansissent, secundum hoc de illis ju.licium ferre ; hanc sententiam mini- me rejicimus; verum doctioribus rem mittinius. Nos quippe judicii perfectam notitiam non habe- nius ; rali tamen id quod Deo visum fuerit, pulchre et sapienter se habere, huic assequendæ rei nos inpares libentissime fatemur, lane ignorantiam nobis coronæ locum tenere putantes, secundum magnum apostolum Paulum, qui ait : La parte

καὶ ἡ ἀράχνη ἐντέχνως ἱστουργοῦσα, καὶ ὁ μύρμηξ Λ θέρους ετοιμαζόμενος την τροφήν, οὐκ ἐπιστήμη λο γική τινι ποιοῦσιν, ἢ ὡς ὁ χρυσὸς καὶ μαρ- γαρίτης, καλὸν μὲν, ἀλλ' οὐκ αἰσθάνονται τοῦ ἰδίου κάλλους. Σοφῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς ὁ Θεὸς τὰς δύο κατα- στάσεις ἀνέκαθεν πεποίηκεν, ἵνα πεπειραμένοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν, γνῶμεν τελείως ἐν τῇ β' καταστάσει τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, διὰ τῶν παραδιδομένων ἡμῖν ἀνεκλαλήτων καὶ αἰω- γίων ἀγαθῶν. Καὶ ἐξ οίων εἰς οἷα μετερχόμεθα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή, καὶ οὗτος αὐτῆς ἅπας ὁ σκοπός. Αγνοοῦσι γὰρ οἱ βέλτιστοι τὸν σκοπὴν τῶν θείων Γραφῶν, οἱ τοὺς οὐ- ρανοὺς ἀπόλλοντες, καὶ ἑτέρους ἡμῖν καινοὺς εἰσα άγοντες. Οὐ γὰρ ἡγνόησε ποτε ὁ Θεὸς, νῦν δὲ κρείτ τον ἐπέγνω ποιῆσαι ἑτέρους οὐρανοὺς, καὶ κρείττονα κατάστασιν, κατὰ τὸν μύθον τῶν ἀνοήτων καὶ πε- πλασμένων Χριστιανῶν· ἀλλ' ἀεὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ὤν, γινώσκων πῶς τε καὶ πότε, καὶ πόσον, καὶ τοῦ, καὶ οἷον ποιήσειε τὸν σύμπαντα κόσμον. Ἀλλ' ὅμως προβάλλονται ἡμῖν δῆθεν εὐλόγως τὸ ἀνακύπτον ἐκ τούτου άπορον, λέ- γοντες· Τί οὖν τὰ ἔμβρυα τελευτώντα, εἰς γνῶσιν Θεοῦ προκόπτουσι, μὴ πεπειραμένα ἡδέων καὶ λυ- πηρῶν, ἀπεντεῦθεν διδαχθέντα περὶ Θεοῦ; Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι τὸ ἔμβρυον τὸ λογικὸν, γευσάμενον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μητρας γαστρός, αμυδρώς πως ὡς σύμβολον οὖσα τούτου τοῦ κόσμου ἡ μητρώα γαστήρ, ἐν ᾗ καὶ θερμότης, καὶ ψυχρότης, καὶ ξηρότης, καὶ ὑγρότης ὑπάρχει, λαμβάνον γνῶσιν ἐν τῇ μελλούση καταστάσει ὑπομιμνήσκεται, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔρχε ται τῆς μητρώας γαστρός, ἐν ᾗ πεπείρεται μερικῶς καὶ αὐτὸ τῆς ταύτης καταστάσεως. Ἔτι δὲ ὁρᾷ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἱστάμε γον ὡς διδάσκαλον, καὶ διὰ τῆς τελείας γνώσεως ἀνα- λογιζόμενον, εὐθέως εἰς ἐπίγνωσιν καὶ αὐτὸ ἔρχεται τοῦ παρεληλυθότος βίου, ἐν ταυτῷ καὶ τῆς ἐπιγνώ σεως τοῦ Θεοῦ τοῦ δημιουργήσαντος τὰ πάντα. Περὶ δὲ τῆς κρίσεως αὐτῶν, αὐτῷ τῷ Θεῷ παραχωρούμεν· οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἡμᾶς εἰδέναι πάντα ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Μόνον δὲ λέγομεν, ὡς ἔστι λέγειν· ὅτι μέσα τινὰ εἰσὶ, μήτε στεφάνους ληψόμενα, μήτε τιμωρίας ὑπομέ- νοντα· τῆς μὲν τιμωρίας ελευθερούμενα, διὰ τὸ μὴ ἀπολαῦσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ βίου τούτου· τῶν δὲ στε φάνων στερισκόμενα, ὡς μὴ κάμνοντα ἐν τῷδε τῷ Εἰ δὲ καὶ τοῦτο εἶποι τις, ὅτι ἑκάστου αὐτῶν ὡς ἂν ἐπίσταται ὁ Θεὸς, εἰ ἐπέμενον ζῶντα, την διαγωγήν καὶ τὴν πολιτείαν, οὕτως αὐτὰ κρινεῖ· οὐκ ἀποβαλλό- μεθα τὸν νοῦν, ἀλλὰ παραχωροῦμεν τοῖ; πλέον τι είν ἔσι. Ἡμεῖς γὰρ περὶ κρίσεως τὸ τέλειον οὐκ ἐπι- στάμεθα, τῷ θεῷ τὸ δοκοῦν πάντως καλὸν καὶ σοφόν γιζόμενοι· ὁμολογοῦντες ἐν τούτῳ τὴν ἡδίστην ἦτο την, καὶ στεφανοφοροῦντες ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, κατὰ τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον, Ἐκ μέρους γινώσκο- μην, φήσαντα, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν ὅταν δὲ ἔλθη τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. VII. quæ favum sapienter efficit ; aranea, quae telam Blip. B C - cum artificio orditur : fornica, quæ in astate vi- ctum sibi parat; non scientia quadam rationabili id agunt : nec nisi ut aurum et margaritæ, quæ quidem pulchra sunt, sed pulchritudinem pro- priam non sentiunt. Deus itaque sapienter, et admodum sapienter, duos illos status jam olim adornavit, ut hic jucun- da et tristia experti, in secundo statu bonitatis ejus vim per collata nobis ineffabilia et æterna bona perfecte agnosceremus, sciremnusque ex qualibus in qualia transimus. Hæc et similia prædicat omnis Scriptura divina, et hic est totus illius scopus. Etenim præclari illi homines, qui coelos destrui et alios novos induci nobis volunt, divinarum Scripturarum scopum ignorant. Neque enim quon- dam ignoravit Deus, ut jam ad sublimiorem cogni- tioneni veniens, novos cœlos aut meliorem slatum conderet, secundum ſabulam amentium et fricato- rum Christianorum : sed idem semper est, eodem modo ei ratione exsistens, cognoscensque quomodo, quando, quantum, ubi, qualem totu mundum producat. Attamen dubium hac ex opi- nione consequens nobis e re et congruenter propo- nunt, dum aiunt : Cur ergo fetus in utero ex- stincti, ad Dei cognitionem accedunt, licet jucunda et tristia non experti; sed abhinc a Deo edocti? Quibus respondebimus, fetum rationabilem, qui, ut ita dicam, maternum uterum expertus est: quia obscure quasi symbolum hujus mundi est mater- nus uterus, in quo calor, frigus, siccitas et humi- dilas; hac notitia imbutum, in futura vita materni nteri recordari, in ejusque sensum venire, in quo saltem ex parte hujusce status et vitæ experimeu- tum acceperit. Videt enim ipsa quoque elementa et totam mundum ut magistrum stantem, ac per cognitionem perfectam, res secum perpendens, statim in notitiam præteritæ vitæ, et in cognitio- nem omnium opificis Dei venit. Judicii autem ipsorum scientiam ad Deum mittimus : non enim possumus in hac vita omnium peritiam assequi. Solum dicimus, quantum effari licet, eos in me- dio ceu statu consistere, ita ut neque coronas ac- cipiant, neque supplicia luant ; nam a supplicio D eximuutur, quia bujus viu bona non gustaverum, coronis autem privantur, quia in hac vita non sunt laboribus perfuncti. Quod si quis dixerit Deum, utpote qui novit quam singuli vitæ et conversationis rationem se cuturi erant, si in hac vita mansissent, secundum hoc de illis ju.licium ferre ; hanc sententiam mini- me rejicimus; verum doctioribus rem mittinius. Nos quippe judicii perfectam notitiam non habe- nius ; rali tamen id quod Deo visum fuerit, pulchre et sapienter se habere, huic assequendæ rei nos inpares libentissime fatemur, lane ignorantiam nobis coronæ locum tenere putantes, secundum magnum apostolum Paulum, qui ait : La parte

καὶ ἡ ἀράχνη ἐντέχνως ἱστουργοῦσα, καὶ ὁ μύρμηξ Λ θέρους ετοιμαζόμενος την τροφήν, οὐκ ἐπιστήμη λο γική τινι ποιοῦσιν, ἢ ὡς ὁ χρυσὸς καὶ μαρ- γαρίτης, καλὸν μὲν, ἀλλ' οὐκ αἰσθάνονται τοῦ ἰδίου κάλλους. Σοφῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς ὁ Θεὸς τὰς δύο κατα- στάσεις ἀνέκαθεν πεποίηκεν, ἵνα πεπειραμένοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν, γνῶμεν τελείως ἐν τῇ β' καταστάσει τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, διὰ τῶν παραδιδομένων ἡμῖν ἀνεκλαλήτων καὶ αἰω- γίων ἀγαθῶν. Καὶ ἐξ οίων εἰς οἷα μετερχόμεθα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή, καὶ οὗτος αὐτῆς ἅπας ὁ σκοπός. Αγνοοῦσι γὰρ οἱ βέλτιστοι τὸν σκοπὴν τῶν θείων Γραφῶν, οἱ τοὺς οὐ- ρανοὺς ἀπόλλοντες, καὶ ἑτέρους ἡμῖν καινοὺς εἰσα άγοντες. Οὐ γὰρ ἡγνόησε ποτε ὁ Θεὸς, νῦν δὲ κρείτ τον ἐπέγνω ποιῆσαι ἑτέρους οὐρανοὺς, καὶ κρείττονα κατάστασιν, κατὰ τὸν μύθον τῶν ἀνοήτων καὶ πε- πλασμένων Χριστιανῶν· ἀλλ' ἀεὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ὤν, γινώσκων πῶς τε καὶ πότε, καὶ πόσον, καὶ τοῦ, καὶ οἷον ποιήσειε τὸν σύμπαντα κόσμον. Ἀλλ' ὅμως προβάλλονται ἡμῖν δῆθεν εὐλόγως τὸ ἀνακύπτον ἐκ τούτου άπορον, λέ- γοντες· Τί οὖν τὰ ἔμβρυα τελευτώντα, εἰς γνῶσιν Θεοῦ προκόπτουσι, μὴ πεπειραμένα ἡδέων καὶ λυ- πηρῶν, ἀπεντεῦθεν διδαχθέντα περὶ Θεοῦ; Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι τὸ ἔμβρυον τὸ λογικὸν, γευσάμενον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μητρας γαστρός, αμυδρώς πως ὡς σύμβολον οὖσα τούτου τοῦ κόσμου ἡ μητρώα γαστήρ, ἐν ᾗ καὶ θερμότης, καὶ ψυχρότης, καὶ ξηρότης, καὶ ὑγρότης ὑπάρχει, λαμβάνον γνῶσιν ἐν τῇ μελλούση καταστάσει ὑπομιμνήσκεται, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔρχε ται τῆς μητρώας γαστρός, ἐν ᾗ πεπείρεται μερικῶς καὶ αὐτὸ τῆς ταύτης καταστάσεως. Ἔτι δὲ ὁρᾷ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἱστάμε γον ὡς διδάσκαλον, καὶ διὰ τῆς τελείας γνώσεως ἀνα- λογιζόμενον, εὐθέως εἰς ἐπίγνωσιν καὶ αὐτὸ ἔρχεται τοῦ παρεληλυθότος βίου, ἐν ταυτῷ καὶ τῆς ἐπιγνώ σεως τοῦ Θεοῦ τοῦ δημιουργήσαντος τὰ πάντα. Περὶ δὲ τῆς κρίσεως αὐτῶν, αὐτῷ τῷ Θεῷ παραχωρούμεν· οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἡμᾶς εἰδέναι πάντα ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Μόνον δὲ λέγομεν, ὡς ἔστι λέγειν· ὅτι μέσα τινὰ εἰσὶ, μήτε στεφάνους ληψόμενα, μήτε τιμωρίας ὑπομέ- νοντα· τῆς μὲν τιμωρίας ελευθερούμενα, διὰ τὸ μὴ ἀπολαῦσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ βίου τούτου· τῶν δὲ στε φάνων στερισκόμενα, ὡς μὴ κάμνοντα ἐν τῷδε τῷ Εἰ δὲ καὶ τοῦτο εἶποι τις, ὅτι ἑκάστου αὐτῶν ὡς ἂν ἐπίσταται ὁ Θεὸς, εἰ ἐπέμενον ζῶντα, την διαγωγήν καὶ τὴν πολιτείαν, οὕτως αὐτὰ κρινεῖ· οὐκ ἀποβαλλό- μεθα τὸν νοῦν, ἀλλὰ παραχωροῦμεν τοῖ; πλέον τι είν ἔσι. Ἡμεῖς γὰρ περὶ κρίσεως τὸ τέλειον οὐκ ἐπι- στάμεθα, τῷ θεῷ τὸ δοκοῦν πάντως καλὸν καὶ σοφόν γιζόμενοι· ὁμολογοῦντες ἐν τούτῳ τὴν ἡδίστην ἦτο την, καὶ στεφανοφοροῦντες ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, κατὰ τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον, Ἐκ μέρους γινώσκο- μην, φήσαντα, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν ὅταν δὲ ἔλθη τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. VII. quæ favum sapienter efficit ; aranea, quae telam Blip. B C - cum artificio orditur : fornica, quæ in astate vi- ctum sibi parat; non scientia quadam rationabili id agunt : nec nisi ut aurum et margaritæ, quæ quidem pulchra sunt, sed pulchritudinem pro- priam non sentiunt. Deus itaque sapienter, et admodum sapienter, duos illos status jam olim adornavit, ut hic jucun- da et tristia experti, in secundo statu bonitatis ejus vim per collata nobis ineffabilia et æterna bona perfecte agnosceremus, sciremnusque ex qualibus in qualia transimus. Hæc et similia prædicat omnis Scriptura divina, et hic est totus illius scopus. Etenim præclari illi homines, qui coelos destrui et alios novos induci nobis volunt, divinarum Scripturarum scopum ignorant. Neque enim quon- dam ignoravit Deus, ut jam ad sublimiorem cogni- tioneni veniens, novos cœlos aut meliorem slatum conderet, secundum ſabulam amentium et fricato- rum Christianorum : sed idem semper est, eodem modo ei ratione exsistens, cognoscensque quomodo, quando, quantum, ubi, qualem totu mundum producat. Attamen dubium hac ex opi- nione consequens nobis e re et congruenter propo- nunt, dum aiunt : Cur ergo fetus in utero ex- stincti, ad Dei cognitionem accedunt, licet jucunda et tristia non experti; sed abhinc a Deo edocti? Quibus respondebimus, fetum rationabilem, qui, ut ita dicam, maternum uterum expertus est: quia obscure quasi symbolum hujus mundi est mater- nus uterus, in quo calor, frigus, siccitas et humi- dilas; hac notitia imbutum, in futura vita materni nteri recordari, in ejusque sensum venire, in quo saltem ex parte hujusce status et vitæ experimeu- tum acceperit. Videt enim ipsa quoque elementa et totam mundum ut magistrum stantem, ac per cognitionem perfectam, res secum perpendens, statim in notitiam præteritæ vitæ, et in cognitio- nem omnium opificis Dei venit. Judicii autem ipsorum scientiam ad Deum mittimus : non enim possumus in hac vita omnium peritiam assequi. Solum dicimus, quantum effari licet, eos in me- dio ceu statu consistere, ita ut neque coronas ac- cipiant, neque supplicia luant ; nam a supplicio D eximuutur, quia bujus viu bona non gustaverum, coronis autem privantur, quia in hac vita non sunt laboribus perfuncti. Quod si quis dixerit Deum, utpote qui novit quam singuli vitæ et conversationis rationem se cuturi erant, si in hac vita mansissent, secundum hoc de illis ju.licium ferre ; hanc sententiam mini- me rejicimus; verum doctioribus rem mittinius. Nos quippe judicii perfectam notitiam non habe- nius ; rali tamen id quod Deo visum fuerit, pulchre et sapienter se habere, huic assequendæ rei nos inpares libentissime fatemur, lane ignorantiam nobis coronæ locum tenere putantes, secundum magnum apostolum Paulum, qui ait : La parte

καὶ ἡ ἀράχνη ἐντέχνως ἱστουργοῦσα, καὶ ὁ μύρμηξ Λ θέρους ετοιμαζόμενος την τροφήν, οὐκ ἐπιστήμη λο γική τινι ποιοῦσιν, ἢ ὡς ὁ χρυσὸς καὶ μαρ- γαρίτης, καλὸν μὲν, ἀλλ' οὐκ αἰσθάνονται τοῦ ἰδίου κάλλους. Σοφῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς ὁ Θεὸς τὰς δύο κατα- στάσεις ἀνέκαθεν πεποίηκεν, ἵνα πεπειραμένοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν, γνῶμεν τελείως ἐν τῇ β' καταστάσει τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, διὰ τῶν παραδιδομένων ἡμῖν ἀνεκλαλήτων καὶ αἰω- γίων ἀγαθῶν. Καὶ ἐξ οίων εἰς οἷα μετερχόμεθα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή, καὶ οὗτος αὐτῆς ἅπας ὁ σκοπός. Αγνοοῦσι γὰρ οἱ βέλτιστοι τὸν σκοπὴν τῶν θείων Γραφῶν, οἱ τοὺς οὐ- ρανοὺς ἀπόλλοντες, καὶ ἑτέρους ἡμῖν καινοὺς εἰσα άγοντες. Οὐ γὰρ ἡγνόησε ποτε ὁ Θεὸς, νῦν δὲ κρείτ τον ἐπέγνω ποιῆσαι ἑτέρους οὐρανοὺς, καὶ κρείττονα κατάστασιν, κατὰ τὸν μύθον τῶν ἀνοήτων καὶ πε- πλασμένων Χριστιανῶν· ἀλλ' ἀεὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ὤν, γινώσκων πῶς τε καὶ πότε, καὶ πόσον, καὶ τοῦ, καὶ οἷον ποιήσειε τὸν σύμπαντα κόσμον. Ἀλλ' ὅμως προβάλλονται ἡμῖν δῆθεν εὐλόγως τὸ ἀνακύπτον ἐκ τούτου άπορον, λέ- γοντες· Τί οὖν τὰ ἔμβρυα τελευτώντα, εἰς γνῶσιν Θεοῦ προκόπτουσι, μὴ πεπειραμένα ἡδέων καὶ λυ- πηρῶν, ἀπεντεῦθεν διδαχθέντα περὶ Θεοῦ; Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι τὸ ἔμβρυον τὸ λογικὸν, γευσάμενον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μητρας γαστρός, αμυδρώς πως ὡς σύμβολον οὖσα τούτου τοῦ κόσμου ἡ μητρώα γαστήρ, ἐν ᾗ καὶ θερμότης, καὶ ψυχρότης, καὶ ξηρότης, καὶ ὑγρότης ὑπάρχει, λαμβάνον γνῶσιν ἐν τῇ μελλούση καταστάσει ὑπομιμνήσκεται, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔρχε ται τῆς μητρώας γαστρός, ἐν ᾗ πεπείρεται μερικῶς καὶ αὐτὸ τῆς ταύτης καταστάσεως. Ἔτι δὲ ὁρᾷ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἱστάμε γον ὡς διδάσκαλον, καὶ διὰ τῆς τελείας γνώσεως ἀνα- λογιζόμενον, εὐθέως εἰς ἐπίγνωσιν καὶ αὐτὸ ἔρχεται τοῦ παρεληλυθότος βίου, ἐν ταυτῷ καὶ τῆς ἐπιγνώ σεως τοῦ Θεοῦ τοῦ δημιουργήσαντος τὰ πάντα. Περὶ δὲ τῆς κρίσεως αὐτῶν, αὐτῷ τῷ Θεῷ παραχωρούμεν· οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἡμᾶς εἰδέναι πάντα ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Μόνον δὲ λέγομεν, ὡς ἔστι λέγειν· ὅτι μέσα τινὰ εἰσὶ, μήτε στεφάνους ληψόμενα, μήτε τιμωρίας ὑπομέ- νοντα· τῆς μὲν τιμωρίας ελευθερούμενα, διὰ τὸ μὴ ἀπολαῦσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ βίου τούτου· τῶν δὲ στε φάνων στερισκόμενα, ὡς μὴ κάμνοντα ἐν τῷδε τῷ Εἰ δὲ καὶ τοῦτο εἶποι τις, ὅτι ἑκάστου αὐτῶν ὡς ἂν ἐπίσταται ὁ Θεὸς, εἰ ἐπέμενον ζῶντα, την διαγωγήν καὶ τὴν πολιτείαν, οὕτως αὐτὰ κρινεῖ· οὐκ ἀποβαλλό- μεθα τὸν νοῦν, ἀλλὰ παραχωροῦμεν τοῖ; πλέον τι είν ἔσι. Ἡμεῖς γὰρ περὶ κρίσεως τὸ τέλειον οὐκ ἐπι- στάμεθα, τῷ θεῷ τὸ δοκοῦν πάντως καλὸν καὶ σοφόν γιζόμενοι· ὁμολογοῦντες ἐν τούτῳ τὴν ἡδίστην ἦτο την, καὶ στεφανοφοροῦντες ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, κατὰ τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον, Ἐκ μέρους γινώσκο- μην, φήσαντα, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν ὅταν δὲ ἔλθη τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. VII. quæ favum sapienter efficit ; aranea, quae telam Blip. B C - cum artificio orditur : fornica, quæ in astate vi- ctum sibi parat; non scientia quadam rationabili id agunt : nec nisi ut aurum et margaritæ, quæ quidem pulchra sunt, sed pulchritudinem pro- priam non sentiunt. Deus itaque sapienter, et admodum sapienter, duos illos status jam olim adornavit, ut hic jucun- da et tristia experti, in secundo statu bonitatis ejus vim per collata nobis ineffabilia et æterna bona perfecte agnosceremus, sciremnusque ex qualibus in qualia transimus. Hæc et similia prædicat omnis Scriptura divina, et hic est totus illius scopus. Etenim præclari illi homines, qui coelos destrui et alios novos induci nobis volunt, divinarum Scripturarum scopum ignorant. Neque enim quon- dam ignoravit Deus, ut jam ad sublimiorem cogni- tioneni veniens, novos cœlos aut meliorem slatum conderet, secundum ſabulam amentium et fricato- rum Christianorum : sed idem semper est, eodem modo ei ratione exsistens, cognoscensque quomodo, quando, quantum, ubi, qualem totu mundum producat. Attamen dubium hac ex opi- nione consequens nobis e re et congruenter propo- nunt, dum aiunt : Cur ergo fetus in utero ex- stincti, ad Dei cognitionem accedunt, licet jucunda et tristia non experti; sed abhinc a Deo edocti? Quibus respondebimus, fetum rationabilem, qui, ut ita dicam, maternum uterum expertus est: quia obscure quasi symbolum hujus mundi est mater- nus uterus, in quo calor, frigus, siccitas et humi- dilas; hac notitia imbutum, in futura vita materni nteri recordari, in ejusque sensum venire, in quo saltem ex parte hujusce status et vitæ experimeu- tum acceperit. Videt enim ipsa quoque elementa et totam mundum ut magistrum stantem, ac per cognitionem perfectam, res secum perpendens, statim in notitiam præteritæ vitæ, et in cognitio- nem omnium opificis Dei venit. Judicii autem ipsorum scientiam ad Deum mittimus : non enim possumus in hac vita omnium peritiam assequi. Solum dicimus, quantum effari licet, eos in me- dio ceu statu consistere, ita ut neque coronas ac- cipiant, neque supplicia luant ; nam a supplicio D eximuutur, quia bujus viu bona non gustaverum, coronis autem privantur, quia in hac vita non sunt laboribus perfuncti. Quod si quis dixerit Deum, utpote qui novit quam singuli vitæ et conversationis rationem se cuturi erant, si in hac vita mansissent, secundum hoc de illis ju.licium ferre ; hanc sententiam mini- me rejicimus; verum doctioribus rem mittinius. Nos quippe judicii perfectam notitiam non habe- nius ; rali tamen id quod Deo visum fuerit, pulchre et sapienter se habere, huic assequendæ rei nos inpares libentissime fatemur, lane ignorantiam nobis coronæ locum tenere putantes, secundum magnum apostolum Paulum, qui ait : La parte

καὶ ἡ ἀράχνη ἐντέχνως ἱστουργοῦσα, καὶ ὁ μύρμηξ Λ θέρους ετοιμαζόμενος την τροφήν, οὐκ ἐπιστήμη λο γική τινι ποιοῦσιν, ἢ ὡς ὁ χρυσὸς καὶ μαρ- γαρίτης, καλὸν μὲν, ἀλλ' οὐκ αἰσθάνονται τοῦ ἰδίου κάλλους. Σοφῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς ὁ Θεὸς τὰς δύο κατα- στάσεις ἀνέκαθεν πεποίηκεν, ἵνα πεπειραμένοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν, γνῶμεν τελείως ἐν τῇ β' καταστάσει τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, διὰ τῶν παραδιδομένων ἡμῖν ἀνεκλαλήτων καὶ αἰω- γίων ἀγαθῶν. Καὶ ἐξ οίων εἰς οἷα μετερχόμεθα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή, καὶ οὗτος αὐτῆς ἅπας ὁ σκοπός. Αγνοοῦσι γὰρ οἱ βέλτιστοι τὸν σκοπὴν τῶν θείων Γραφῶν, οἱ τοὺς οὐ- ρανοὺς ἀπόλλοντες, καὶ ἑτέρους ἡμῖν καινοὺς εἰσα άγοντες. Οὐ γὰρ ἡγνόησε ποτε ὁ Θεὸς, νῦν δὲ κρείτ τον ἐπέγνω ποιῆσαι ἑτέρους οὐρανοὺς, καὶ κρείττονα κατάστασιν, κατὰ τὸν μύθον τῶν ἀνοήτων καὶ πε- πλασμένων Χριστιανῶν· ἀλλ' ἀεὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ὤν, γινώσκων πῶς τε καὶ πότε, καὶ πόσον, καὶ τοῦ, καὶ οἷον ποιήσειε τὸν σύμπαντα κόσμον. Ἀλλ' ὅμως προβάλλονται ἡμῖν δῆθεν εὐλόγως τὸ ἀνακύπτον ἐκ τούτου άπορον, λέ- γοντες· Τί οὖν τὰ ἔμβρυα τελευτώντα, εἰς γνῶσιν Θεοῦ προκόπτουσι, μὴ πεπειραμένα ἡδέων καὶ λυ- πηρῶν, ἀπεντεῦθεν διδαχθέντα περὶ Θεοῦ; Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι τὸ ἔμβρυον τὸ λογικὸν, γευσάμενον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μητρας γαστρός, αμυδρώς πως ὡς σύμβολον οὖσα τούτου τοῦ κόσμου ἡ μητρώα γαστήρ, ἐν ᾗ καὶ θερμότης, καὶ ψυχρότης, καὶ ξηρότης, καὶ ὑγρότης ὑπάρχει, λαμβάνον γνῶσιν ἐν τῇ μελλούση καταστάσει ὑπομιμνήσκεται, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔρχε ται τῆς μητρώας γαστρός, ἐν ᾗ πεπείρεται μερικῶς καὶ αὐτὸ τῆς ταύτης καταστάσεως. Ἔτι δὲ ὁρᾷ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἱστάμε γον ὡς διδάσκαλον, καὶ διὰ τῆς τελείας γνώσεως ἀνα- λογιζόμενον, εὐθέως εἰς ἐπίγνωσιν καὶ αὐτὸ ἔρχεται τοῦ παρεληλυθότος βίου, ἐν ταυτῷ καὶ τῆς ἐπιγνώ σεως τοῦ Θεοῦ τοῦ δημιουργήσαντος τὰ πάντα. Περὶ δὲ τῆς κρίσεως αὐτῶν, αὐτῷ τῷ Θεῷ παραχωρούμεν· οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἡμᾶς εἰδέναι πάντα ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Μόνον δὲ λέγομεν, ὡς ἔστι λέγειν· ὅτι μέσα τινὰ εἰσὶ, μήτε στεφάνους ληψόμενα, μήτε τιμωρίας ὑπομέ- νοντα· τῆς μὲν τιμωρίας ελευθερούμενα, διὰ τὸ μὴ ἀπολαῦσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ βίου τούτου· τῶν δὲ στε φάνων στερισκόμενα, ὡς μὴ κάμνοντα ἐν τῷδε τῷ Εἰ δὲ καὶ τοῦτο εἶποι τις, ὅτι ἑκάστου αὐτῶν ὡς ἂν ἐπίσταται ὁ Θεὸς, εἰ ἐπέμενον ζῶντα, την διαγωγήν καὶ τὴν πολιτείαν, οὕτως αὐτὰ κρινεῖ· οὐκ ἀποβαλλό- μεθα τὸν νοῦν, ἀλλὰ παραχωροῦμεν τοῖ; πλέον τι είν ἔσι. Ἡμεῖς γὰρ περὶ κρίσεως τὸ τέλειον οὐκ ἐπι- στάμεθα, τῷ θεῷ τὸ δοκοῦν πάντως καλὸν καὶ σοφόν γιζόμενοι· ὁμολογοῦντες ἐν τούτῳ τὴν ἡδίστην ἦτο την, καὶ στεφανοφοροῦντες ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, κατὰ τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον, Ἐκ μέρους γινώσκο- μην, φήσαντα, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν ὅταν δὲ ἔλθη τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. VII. quæ favum sapienter efficit ; aranea, quae telam Blip. B C - cum artificio orditur : fornica, quæ in astate vi- ctum sibi parat; non scientia quadam rationabili id agunt : nec nisi ut aurum et margaritæ, quæ quidem pulchra sunt, sed pulchritudinem pro- priam non sentiunt. Deus itaque sapienter, et admodum sapienter, duos illos status jam olim adornavit, ut hic jucun- da et tristia experti, in secundo statu bonitatis ejus vim per collata nobis ineffabilia et æterna bona perfecte agnosceremus, sciremnusque ex qualibus in qualia transimus. Hæc et similia prædicat omnis Scriptura divina, et hic est totus illius scopus. Etenim præclari illi homines, qui coelos destrui et alios novos induci nobis volunt, divinarum Scripturarum scopum ignorant. Neque enim quon- dam ignoravit Deus, ut jam ad sublimiorem cogni- tioneni veniens, novos cœlos aut meliorem slatum conderet, secundum ſabulam amentium et fricato- rum Christianorum : sed idem semper est, eodem modo ei ratione exsistens, cognoscensque quomodo, quando, quantum, ubi, qualem totu mundum producat. Attamen dubium hac ex opi- nione consequens nobis e re et congruenter propo- nunt, dum aiunt : Cur ergo fetus in utero ex- stincti, ad Dei cognitionem accedunt, licet jucunda et tristia non experti; sed abhinc a Deo edocti? Quibus respondebimus, fetum rationabilem, qui, ut ita dicam, maternum uterum expertus est: quia obscure quasi symbolum hujus mundi est mater- nus uterus, in quo calor, frigus, siccitas et humi- dilas; hac notitia imbutum, in futura vita materni nteri recordari, in ejusque sensum venire, in quo saltem ex parte hujusce status et vitæ experimeu- tum acceperit. Videt enim ipsa quoque elementa et totam mundum ut magistrum stantem, ac per cognitionem perfectam, res secum perpendens, statim in notitiam præteritæ vitæ, et in cognitio- nem omnium opificis Dei venit. Judicii autem ipsorum scientiam ad Deum mittimus : non enim possumus in hac vita omnium peritiam assequi. Solum dicimus, quantum effari licet, eos in me- dio ceu statu consistere, ita ut neque coronas ac- cipiant, neque supplicia luant ; nam a supplicio D eximuutur, quia bujus viu bona non gustaverum, coronis autem privantur, quia in hac vita non sunt laboribus perfuncti. Quod si quis dixerit Deum, utpote qui novit quam singuli vitæ et conversationis rationem se cuturi erant, si in hac vita mansissent, secundum hoc de illis ju.licium ferre ; hanc sententiam mini- me rejicimus; verum doctioribus rem mittinius. Nos quippe judicii perfectam notitiam non habe- nius ; rali tamen id quod Deo visum fuerit, pulchre et sapienter se habere, huic assequendæ rei nos inpares libentissime fatemur, lane ignorantiam nobis coronæ locum tenere putantes, secundum magnum apostolum Paulum, qui ait : La parte

καὶ ἡ ἀράχνη ἐντέχνως ἱστουργοῦσα, καὶ ὁ μύρμηξ Λ θέρους ετοιμαζόμενος την τροφήν, οὐκ ἐπιστήμη λο γική τινι ποιοῦσιν, ἢ ὡς ὁ χρυσὸς καὶ μαρ- γαρίτης, καλὸν μὲν, ἀλλ' οὐκ αἰσθάνονται τοῦ ἰδίου κάλλους. Σοφῶς οὖν καὶ πάνυ σοφῶς ὁ Θεὸς τὰς δύο κατα- στάσεις ἀνέκαθεν πεποίηκεν, ἵνα πεπειραμένοι ἀπ' ἐντεῦθεν ἡδέων καὶ λυπηρῶν, γνῶμεν τελείως ἐν τῇ β' καταστάσει τὴν δύναμιν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, διὰ τῶν παραδιδομένων ἡμῖν ἀνεκλαλήτων καὶ αἰω- γίων ἀγαθῶν. Καὶ ἐξ οίων εἰς οἷα μετερχόμεθα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κηρύττει πᾶσα ἡ θεία Γραφή, καὶ οὗτος αὐτῆς ἅπας ὁ σκοπός. Αγνοοῦσι γὰρ οἱ βέλτιστοι τὸν σκοπὴν τῶν θείων Γραφῶν, οἱ τοὺς οὐ- ρανοὺς ἀπόλλοντες, καὶ ἑτέρους ἡμῖν καινοὺς εἰσα άγοντες. Οὐ γὰρ ἡγνόησε ποτε ὁ Θεὸς, νῦν δὲ κρείτ τον ἐπέγνω ποιῆσαι ἑτέρους οὐρανοὺς, καὶ κρείττονα κατάστασιν, κατὰ τὸν μύθον τῶν ἀνοήτων καὶ πε- πλασμένων Χριστιανῶν· ἀλλ' ἀεὶ ὁ αὐτὸς ὑπάρχει, ὡσαύτως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ὤν, γινώσκων πῶς τε καὶ πότε, καὶ πόσον, καὶ τοῦ, καὶ οἷον ποιήσειε τὸν σύμπαντα κόσμον. Ἀλλ' ὅμως προβάλλονται ἡμῖν δῆθεν εὐλόγως τὸ ἀνακύπτον ἐκ τούτου άπορον, λέ- γοντες· Τί οὖν τὰ ἔμβρυα τελευτώντα, εἰς γνῶσιν Θεοῦ προκόπτουσι, μὴ πεπειραμένα ἡδέων καὶ λυ- πηρῶν, ἀπεντεῦθεν διδαχθέντα περὶ Θεοῦ; Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι τὸ ἔμβρυον τὸ λογικὸν, γευσάμενον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μητρας γαστρός, αμυδρώς πως ὡς σύμβολον οὖσα τούτου τοῦ κόσμου ἡ μητρώα γαστήρ, ἐν ᾗ καὶ θερμότης, καὶ ψυχρότης, καὶ ξηρότης, καὶ ὑγρότης ὑπάρχει, λαμβάνον γνῶσιν ἐν τῇ μελλούση καταστάσει ὑπομιμνήσκεται, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔρχε ται τῆς μητρώας γαστρός, ἐν ᾗ πεπείρεται μερικῶς καὶ αὐτὸ τῆς ταύτης καταστάσεως. Ἔτι δὲ ὁρᾷ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸν σύμπαντα κόσμον ἱστάμε γον ὡς διδάσκαλον, καὶ διὰ τῆς τελείας γνώσεως ἀνα- λογιζόμενον, εὐθέως εἰς ἐπίγνωσιν καὶ αὐτὸ ἔρχεται τοῦ παρεληλυθότος βίου, ἐν ταυτῷ καὶ τῆς ἐπιγνώ σεως τοῦ Θεοῦ τοῦ δημιουργήσαντος τὰ πάντα. Περὶ δὲ τῆς κρίσεως αὐτῶν, αὐτῷ τῷ Θεῷ παραχωρούμεν· οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἡμᾶς εἰδέναι πάντα ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Μόνον δὲ λέγομεν, ὡς ἔστι λέγειν· ὅτι μέσα τινὰ εἰσὶ, μήτε στεφάνους ληψόμενα, μήτε τιμωρίας ὑπομέ- νοντα· τῆς μὲν τιμωρίας ελευθερούμενα, διὰ τὸ μὴ ἀπολαῦσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ βίου τούτου· τῶν δὲ στε φάνων στερισκόμενα, ὡς μὴ κάμνοντα ἐν τῷδε τῷ Εἰ δὲ καὶ τοῦτο εἶποι τις, ὅτι ἑκάστου αὐτῶν ὡς ἂν ἐπίσταται ὁ Θεὸς, εἰ ἐπέμενον ζῶντα, την διαγωγήν καὶ τὴν πολιτείαν, οὕτως αὐτὰ κρινεῖ· οὐκ ἀποβαλλό- μεθα τὸν νοῦν, ἀλλὰ παραχωροῦμεν τοῖ; πλέον τι είν ἔσι. Ἡμεῖς γὰρ περὶ κρίσεως τὸ τέλειον οὐκ ἐπι- στάμεθα, τῷ θεῷ τὸ δοκοῦν πάντως καλὸν καὶ σοφόν γιζόμενοι· ὁμολογοῦντες ἐν τούτῳ τὴν ἡδίστην ἦτο την, καὶ στεφανοφοροῦντες ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀγνοίᾳ, κατὰ τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον, Ἐκ μέρους γινώσκο- μην, φήσαντα, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν ὅταν δὲ ἔλθη τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργη TOPOGRAPHIE CHRISTIANAE LIB. VII. quæ favum sapienter efficit ; aranea, quae telam Blip. B C - cum artificio orditur : fornica, quæ in astate vi- ctum sibi parat; non scientia quadam rationabili id agunt : nec nisi ut aurum et margaritæ, quæ quidem pulchra sunt, sed pulchritudinem pro- priam non sentiunt. Deus itaque sapienter, et admodum sapienter, duos illos status jam olim adornavit, ut hic jucun- da et tristia experti, in secundo statu bonitatis ejus vim per collata nobis ineffabilia et æterna bona perfecte agnosceremus, sciremnusque ex qualibus in qualia transimus. Hæc et similia prædicat omnis Scriptura divina, et hic est totus illius scopus. Etenim præclari illi homines, qui coelos destrui et alios novos induci nobis volunt, divinarum Scripturarum scopum ignorant. Neque enim quon- dam ignoravit Deus, ut jam ad sublimiorem cogni- tioneni veniens, novos cœlos aut meliorem slatum conderet, secundum ſabulam amentium et fricato- rum Christianorum : sed idem semper est, eodem modo ei ratione exsistens, cognoscensque quomodo, quando, quantum, ubi, qualem totu mundum producat. Attamen dubium hac ex opi- nione consequens nobis e re et congruenter propo- nunt, dum aiunt : Cur ergo fetus in utero ex- stincti, ad Dei cognitionem accedunt, licet jucunda et tristia non experti; sed abhinc a Deo edocti? Quibus respondebimus, fetum rationabilem, qui, ut ita dicam, maternum uterum expertus est: quia obscure quasi symbolum hujus mundi est mater- nus uterus, in quo calor, frigus, siccitas et humi- dilas; hac notitia imbutum, in futura vita materni nteri recordari, in ejusque sensum venire, in quo saltem ex parte hujusce status et vitæ experimeu- tum acceperit. Videt enim ipsa quoque elementa et totam mundum ut magistrum stantem, ac per cognitionem perfectam, res secum perpendens, statim in notitiam præteritæ vitæ, et in cognitio- nem omnium opificis Dei venit. Judicii autem ipsorum scientiam ad Deum mittimus : non enim possumus in hac vita omnium peritiam assequi. Solum dicimus, quantum effari licet, eos in me- dio ceu statu consistere, ita ut neque coronas ac- cipiant, neque supplicia luant ; nam a supplicio D eximuutur, quia bujus viu bona non gustaverum, coronis autem privantur, quia in hac vita non sunt laboribus perfuncti. Quod si quis dixerit Deum, utpote qui novit quam singuli vitæ et conversationis rationem se cuturi erant, si in hac vita mansissent, secundum hoc de illis ju.licium ferre ; hanc sententiam mini- me rejicimus; verum doctioribus rem mittinius. Nos quippe judicii perfectam notitiam non habe- nius ; rali tamen id quod Deo visum fuerit, pulchre et sapienter se habere, huic assequendæ rei nos inpares libentissime fatemur, lane ignorantiam nobis coronæ locum tenere putantes, secundum magnum apostolum Paulum, qui ait : La parte

ὡσεὶ δέρριν δε λέγει, ὡσανεὶ, ὡς τὰ σκεπάσματα τὰ ἄνωθεν σκέποντα τὴν σκηνήν, οἷα δ' ἂν εἶεν, εἴτε τρίχινα, είτε ἱμάτια· δέρρεις γὰρ κυρίως καλοῦνται τὰ ἄνωθεν σκεπάσματα τὰ σκέποντα τὴν σκηνήν. Αμέλει επιφέρει· Ο στεγάζων ἐν ὕδατι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ, σαφέστερον καὶ στέγην περὶ αὐτοῦ τοῦ στε ρεώματος ἐξειπών. Περὶ δὲ τοῦ μηδὲν εἶναι ὑποκάτω τῆς γῆς, οὕτω φησὶν ἐν τῷ Ἰώβ· Ὁ κρημνῶν τὴν γῆν ἐπ᾽ οὐδενὸς, ώσανεί, μὴ ἔχουσαν ὑποκάτω τι. Ομοίως πάλιν ἐν αὐτῷ· Ἐπὶ τίνος οι κρίκοι αὐτ τῆς πεπήγασιν ; ὡσανεὶ, Οὐκ ἔστι τι ὑποκάτω, ἐν ᾧ πέπηγεν. Ο δὲ Δαυΐδ· Εθεμελίωσε τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς· ἵνα εἴπῃ, αὐτὴν ἐφ' ἑαυτὴν θεμελιωθείσαν, καὶ οὐχὶ ἐπί τινος. Περὶ δὲ τοῦ και πολλῆσθαι τὸν οὐρανὸν τῇ γῇ, οὕτω φησὶν ἐν τῷ Ἰώβ Οὐρανὸν δὲ εἰς γῆν ἐκλινε· κέχυται δὲ ὥσπερ γῇ κονία κεκόλλητα δὲ αὐτὸν ὥσπερ λίθῳ, κῦδον σημαίνων ὅτι κέκλιται εἰς γῆν, καὶ κεκόλληται ὡς κῦδος κάτωθεν, ώσανεί τετράγωνος. Τύπος οὖν ἐστι πᾶσα ἡ σκηνὴ τοῦ παντὸς κόσμου, καθὰ διηγεῖται ὁ θεῖος Απόστολος· περὶ μὲν τῆς εξωτέρας οὕτω λέγων· Εἶχε μὲν γὰρ καὶ ἡ πρώτη σκηνή δικαιώματα λατρείας, τό τε ἅγιον κοσμι πόν· κοσμικὸν αὐτὴν φήσας, ὡσανεί τοῦ κόσμου τούτου τύπον ὑπάρχουσαν· περὶ δὲ τῆς ἐσωτέρας οὕτω φησίν. Οὐ γὰρ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσῆ... θεν ὁ Χριστὸς, ἀντίτυπα τῶν ἀληθινῶν, ἀλλ' εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανόν ἀληθινὰ μὲν τὸν οὐρανὸν εἰς ἀντίτυπα δέ, τὴν ἐσωτέραν σκηνήν. Κατανοεί τω οὖν ὁ ἀναγινώσκων τῷ σχήματι τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς καὶ τῷ ἐκτυπώματι, τουτέστι, τὴν σκηνήν, πῶς ἁρμόδια πάντα τυγχάνουσι τῷ δόγματι τῷ Χρι στιανικῷ, ὅτι δύο πόροι εἰσὶ τοῦ παντὸς κόσμου, οὗτος καὶ ὁ ἀνώτερος, ήτοιμασμένοι ἀπὸ καταβολής κόσμου· οὗτος μὲν ἐν τῇ νῦν καταστάσει δέδοται άγ γέλοις καὶ ἀνθρώποις, καὶ ὁ ἀνώτερος ἐν τῇ μελ λούσῃ καταστάσει ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν δίδοται τοῖς δικαίως ἀνθρώποις καὶ ἀγγέλοις. Ἡ γὰρ πολύφη μας σφαίρα τῶν ἔξωθεν οὐχ ἁρμόζει καθόλου τῷ Χριστιανικῷ κηρύγματι· ἀλλὰ μᾶλλον τούτοις ἀρ μάζει, τοῖς ἀνάστασιν νεκρῶν μὴ ἐλπίζουσι, μήτε ἑτέραν κατάστασιν παρ' αὐτὴν, ἀλλὰ τοῖς ἀεὶ ἐν τῇ γενέσει καὶ φθορᾷ διάγειν τὴν σύμπαντα κόσμον λέο γουσιν. Παραγραφὴ ἑτέρα. Εἰ μὲν εἰς τὴν πρώτην σφαίραν, ένθα ἐστὶν ἡ σελή νη, λέγουσιν οἱ τῆς πλάνης διδάσκαλοι τὸν Δεσπότην Χριστὸν εἰσιέναι, πρέπον μὲν ἐν πρώτοις τῇ αὐτῶν πλάνῃ, ὅτι μετὰ τῆς θεοῦ αὐτῶν λέγουσιν αὐτὸν διά γειν. Δεύτερον ὅτι να τῆς οὔσης τῆς σφαίρας εἰπά τωσαν, εἰ ἅμα τῇ σελήνῃ, ὡς ἰχθὺς ἐν ὕδατι, δια τέμνει τὸ οὐράνιον σῶμα, τὴν ἐναντίαν βαδίζων, ἡ τὴν εὐθεῖαν ἅμα τῷ παντὶ βιαίως κυλίεται, ἅπερ καὶ ταῦτα καταγέλαστα. Τρίτον ὅτι ὑπεράνω αὐτοῦ εἰσιν οἱ ἔτεροι πλανήται ὑμῶν θεο!· λέγω δή. Ἑρμῆς, Αφροδίτη, Ηλιος, "Αρης, Ζεύς, Κρόνος, ὁ πατὴρ τῶν θεῶν ὑμῶν, οἷς καὶ ἐξωρήθητε θύοντες· ἔπειτα ** Β TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. VII. cta, sive vestimenta : nam pelles proprie vocantur tentoria, quæ superne tabernaculum operiebant. Et vero infert : Qui tegit aquis superiora ejus; apertius de tabernaculo quasi de terto locutus. Quod autem nibil sub terra sit, ita declarat in Job : Qui suspen- dit terram in nullo, id est, subtus se nihil haben- tem; rursum ibidem : Super quo bases ejus solidi- tulæ sunt "? ac si diceret, Nihil subtus est in quo Agantur. David autem : Fundavit terram super stabilitatem suam 33; ac si diceret, ipsam supra seipsam fundatam esse, et non supra aliud quid- piam. Quod autem coelum terra conglutinatum sit, A liscunque undem illa fuerint, sive ex pilis confe w, Job xxxvii, 6. C ita declarat in libro Job: Calum vero in terram in- clinavit : effusa autem est, sicut terra, cala. Con- glutinavi autem ipsum quasi lapide quadrum ; gnificaus inclinatum esse in terram, et congluti:atum esse inferne quasi cubum, sive quasi quadrangu- lum. sæculare Totum ergo tabernaculum Agurs est totius mundi, prout enarrat divinus Apostolus, sie de exteriore loquens : Habuit enim prius tabernaculum justifica- tiones cultus, el sanctum seculare ; vocans illud, utpoté quod hujus mandi locus sit; de interiori vero sic ait: Non enim in manufacia sancta Christus introivit, exemplaria verorum, sed in ipsum cœlum ”; vera vocans cœlum, exemplaria autem, exterius tabernaculum. Qui legit ergo, com- sideret cœli et terræ figuram, eorumque exemplar id est, tabernaculum; quo pacto scilicet hæc om- nia cum Christiano dogmate congruant : quoniam totius mundi duæ viæ sunt, hæc scilicet et superna, præparatæ a constitutione mundi : hæc quidem in praesenti Malu angelis et hominibus data est ; su- statu perna vero in futuro statu post resurrectionem ex mortuis, justis hominibus et angelis datur. Nam celebrata illa exterorum sphæra, nullatenus cum Christiana prædicatione consentit; imo potius bis competit, qui nec resurrectionein mortuorum, nec alium præter hune statum sperant ; sed totum mun- dum semper in generatione et corruptione versari dictitant. Paragrapha alia. Si erroris magistri illi Dominum Christum in primam illam sphæram, in qua luna exsistit, in- gressum dicant; same errori eorum in primis con- venit, ut eum dea sua illum legere licant. Secundo, cum spliara eorun solida sit, dicant, an cum luna, quemadmodum piscis in aqua, cœlorum corpus dif- Andat, contrarium tenens cursuin; an vero una cum universo recta et violenter vulvatur, quoi per- inde ridiculum est. Tertio, supra positi sunt alii planetz, dii vestri, neinpe, Mercurius, Venus, Sol, Mars, Jupiter, Saturnus, pater deorum vestrorum, quibus vos sacrificare compertum est : deinde fixu ** Hebr. 11, 1. • ibid. 28. * Psa!, cut, 5. * Job xxxviii, 58.

καὶ οἱ ἀπλανεῖς οἴκοι τῶν ιβ ζωδίων καὶ οἱ λς' δεκατ Β νοί. Καὶ πῶς οὐ ψεύδεται καθ' ὑμᾶς ὁ Ἀπόστολος φάσκων, Υπεράνω αὐτὴν εἶναι, πάσης ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνάμεως, καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου; Εἰ δὲ ἐν τῇ β' σφαίρα φήσουσιν αὐτὸν εἶναι, τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτοῖς ἀπαντήσεται, καὶ εἰ ἐν τῇ γ' καὶ ἐν τῇ δ' καὶ ἐν τῇ ε' καὶ ἐν τῇ ς' καὶ ἐν τῇ ζ' καὶ ἐν τῇ η' καὶ ἐν τῇ θ' εἴπωσιν αὐτὸν ὑπεράνω πάντων καὶ εὑρεθή- σεται ψεῦδος τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλω ειρημένον, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης σκηνής, τουτέστιν, ἀπὸ τοῦ κόσμου τούτου, ἐπὶ τὴν δευτέραν εἰσελήλυθεν ὁ Χριστός, τουτέστιν, εἰς τὸν οὐράνιον χῶρον, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. Δευτέρας οὔσης καὶ οὐχὶ ἐνάτης. Ὁ ἀγα τῶν οὖν Χριστιανὸς εἶναι, τῇ θείᾳ Γραφῇ ἔπεται, καὶ οὐχὶ τῇ ἀπάτῃ τῶν ἔξωθεν ἐπιστηρίζεται, τῇ που λυθείαν καὶ ἰσοθεῖαν διδασκούσῃ, καὶ διεθρον ταῖς ψυχαῖς ἐμποιούσῃ. νων, Τὸ κείμενον. . Πασῶν οὖν τῶν σφαιρῶν κατὰ τὸ συνεχές κειμέ καὶ ναστῶν οὐσῶν, πῶς ἐνδέχεται νοεῖν ἐν αὐτῷ τῷ σχήματι ἀνάστασιν νεκρῶν ἔσεσθαι, καὶ ἄνεδον αὐτῶν γίνεσθαι ἐν οὐρανῷ, καὶ βασιλεύειν ἐν οὐρα νῷ τοὺς ἀνθρώπους, τουτέστιν, ἐν τῇ δευτέρᾳ σκηνή, ἔνθα καὶ τὸν Χριστὸν λέγει η Γραφή ήδη εισιέναι πρῶτον πάντων ; Καὶ τὰ ἄλλα πάντα όσα προείρηται. Ακολούθως γὰρ οἱ ἔξωθεν τὴν σφαίραν δοξάζοντες, οὔτε ἀνάστασιν νεκρῶν ὁμολογοῦσιν, οὔτε τὴν ἄνοδον αὐτῶν τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν λέγουσιν, οὔτε ὕδατα λέ- γουσιν εἶναι ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ, οὔτε ἀλλάσσεσθαι λέγουσι τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, τουτέστι, την περιφορὰν τῶν ἄστρων, καὶ τῶν καθεξής, οὔτε ὅτι τις ἀνῆλθε μετὰ σώματος παντελῶς εἰς τὸν οὐρανὸν, οὔτε ἀνέρχεται. Ἀλλ᾿ οἱ μὲν αὐτῶν τὰς ψυχὰς μόνας μετά θάνατον περιπολεύειν σὺν τῇ σφαίρα, καὶ ὁρᾷν, ἤτοι γινώσκειν, πάντα λέγουσι · οἱ δὲ καὶ μετενσα μάτωσιν βούλονται, ἄλλοι και προβιοτὴν ἀσπάζονται ο οἷς καὶ ἔπεται λέγειν ἐξ ἀκολουθίας, καταλύεσθαι τὴν σφαίραν, ἤτοι πάσας καὶ πᾶσαν σωματικὴν φύσ σιν ἀπόλλυσθαι καὶ ὑποστρέφειν εἰς τὴν ἀρχαίαν τάξιν τὰς ψυχὰς, ὥσπερ καὶ οἱ περὶ τὸν θαυμάσιον Ωριγένην δοξάζουσιν· ἕτεροι δὲ ἀεὶ ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον αὐτὸν τὸν οὐρανὸν φάσκουσιν εἶναι, καὶ ἐν γενέσει καὶ ἐν φθορᾷ ἀεὶ διάγειν τὸν κόσμον· οἷς συνάγεται χαιρεσίκακον μᾶλλον ἢ ἀδύναμον, ἢ φθο νερὸν τὸν Θεὸν λέγειν, ἤγουν παντελῶς ἀθεῖαν δοξά ζειν. Ἀνοίκειον γὰρ Θεῷ τὴ οὕτως πάντοτε μένειν τὸν κόσμον ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ, καὶ ἕτερα δὲ πάμ- πολλα άπορα τούτοις πᾶσιν ἀνακύπτει. Μόνοι δὲ Χριστιανοὶ τέλειοι ὑπάρχουσιν, ὡς στάχυες εὐσεβείας μέσον ζιζανίων καὶ ἀκανθῶν ὄντες· οἱ πιστεύοντες πάση τη θεία Γραφή, Παλαιά τε καὶ Καινῇ Διαθήκη- καὶ μήτε πρὸ ταύτης τῆς καταστάσεως εἶναι λέ- γοντες ἑτέραν, μήτε μετὰ τὴν μέλλουσαν, ἑτέραν ἀποφαινόμενοι· ἀλλὰ τὰς δύο μόνας, ἃς ἡ καταγρα φὴ ἁρμοδίως δείκνυσιν· ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστά στις ἐπὶ τὴν μέλλουσαν καὶ οὐράνιον μετερχόμεθα· COSM.E INDICOPLEUSTÆ domus duodecim zodiaci signorum, et triginta sex A decani. Et quomodo non mentiatur secundum vos Apostolus qui ait, eum supra illa esse: Supra om- nem principatum, et potestatem, et virtutem, et do- minationem, et omne nomen quod nominatur ? Quod si dicaut eum in secunda sphæra esse, eædem ipsis occurrent difficultates; similiter si in ter- tia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, dixerint et supra omnia; ac falsum deprehendetur dictum illud Apostoli, quod scilicet a primo taber- naculo, sive ab hoc mundo, ad secundum ingressus sit Christus; id est, ad cœlestem locum, æterna redemptione inventa'; ad secundam nempe, non ad nonam. Qui ergo Christianus esse expetit, divinam sequitur Scripturam, nec exterorum fallaciæ inni- titur, quæ pluralitatem et qualitatem deorum do- cet, et animabus perniciem infert. Texius. C Cum itaque sphæræ omnes contiguæ mutuo sint, et solidlæ, qut intelligi possit, data ligura, resurre- tionem mortuorum futuram esse, hominesque in cœlum ascensuros, ac ibidem regnaturos esse, id est, in secundo tabernaculo, quo jam Christum primum omnium ingressum esse Scriptura testifi- catur. Ilis adjice ea omnia quæ superius dicta sunt. Nam exteri qui sphæram esse opinantur, conse- quenter neque resurrectionem mortuorum fore, ne- que ipsos in cœlum ascensuros esse fatentur, neque dicunt aquas supra cœlum esse, neque figuramı bu- jus mundi, id est, circularem astrorum cursum, commutatum iri putant, nec reliqua omnia ver- tenda, neque credunt quempiam eo cum corpore ascendisse vel ascensurum esse. Sed ex illis alii quidem solas animas post mortem cum sphæra circumvolvi dicunt, atque omnia videre et cogno- scere; alii translationem animarum ab uno corpore ad aliud esse volunt; alii præexsistentiam anima- rum amplectuntar, qui consequenter dicunt sphæ- ram solvi; sive omnem omnino corpoream naturam perire, animasque ad primum ordinem reverti : quemadmodum mirabilis ille Origenes et sectatores ejus sentiunt; alii cœlum sine principio semper, ac sinc fine esse pronuntiant, ac mundum in gene- ratione et corruptione semper versari: quibus id necessario additur, ut credant Deum malis gau - D dere, ac infirmum vel invidum esse; sive Deum nullum esse. Nam id divinæ naturæ prorsus impro- prium est, ut sinat semper mundum ita in genera- tione et corruptione manere, multaeque aliae difficulta- tes ipsis omnibus oriuntur. Səli vero Christiani per- fecti sunt, quemadmodum spicæ pietatis mediæ inter zizania ct spinus : qui universe divine Scripture tam Veteri, quam Noso Tetamento crelunt : ac neque ante hune statum alium fuisse dicunt, neque post futurum, alium fore pronuntiant; sed due.s solummodo status esse dicunt, quos descriptio no- " Ephes. 1. 21. ·

καὶ οἱ ἀπλανεῖς οἴκοι τῶν ιβ ζωδίων καὶ οἱ λς' δεκατ Β νοί. Καὶ πῶς οὐ ψεύδεται καθ' ὑμᾶς ὁ Ἀπόστολος φάσκων, Υπεράνω αὐτὴν εἶναι, πάσης ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνάμεως, καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου; Εἰ δὲ ἐν τῇ β' σφαίρα φήσουσιν αὐτὸν εἶναι, τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτοῖς ἀπαντήσεται, καὶ εἰ ἐν τῇ γ' καὶ ἐν τῇ δ' καὶ ἐν τῇ ε' καὶ ἐν τῇ ς' καὶ ἐν τῇ ζ' καὶ ἐν τῇ η' καὶ ἐν τῇ θ' εἴπωσιν αὐτὸν ὑπεράνω πάντων καὶ εὑρεθή- σεται ψεῦδος τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλω ειρημένον, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης σκηνής, τουτέστιν, ἀπὸ τοῦ κόσμου τούτου, ἐπὶ τὴν δευτέραν εἰσελήλυθεν ὁ Χριστός, τουτέστιν, εἰς τὸν οὐράνιον χῶρον, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. Δευτέρας οὔσης καὶ οὐχὶ ἐνάτης. Ὁ ἀγα τῶν οὖν Χριστιανὸς εἶναι, τῇ θείᾳ Γραφῇ ἔπεται, καὶ οὐχὶ τῇ ἀπάτῃ τῶν ἔξωθεν ἐπιστηρίζεται, τῇ που λυθείαν καὶ ἰσοθεῖαν διδασκούσῃ, καὶ διεθρον ταῖς ψυχαῖς ἐμποιούσῃ. νων, Τὸ κείμενον. . Πασῶν οὖν τῶν σφαιρῶν κατὰ τὸ συνεχές κειμέ καὶ ναστῶν οὐσῶν, πῶς ἐνδέχεται νοεῖν ἐν αὐτῷ τῷ σχήματι ἀνάστασιν νεκρῶν ἔσεσθαι, καὶ ἄνεδον αὐτῶν γίνεσθαι ἐν οὐρανῷ, καὶ βασιλεύειν ἐν οὐρα νῷ τοὺς ἀνθρώπους, τουτέστιν, ἐν τῇ δευτέρᾳ σκηνή, ἔνθα καὶ τὸν Χριστὸν λέγει η Γραφή ήδη εισιέναι πρῶτον πάντων ; Καὶ τὰ ἄλλα πάντα όσα προείρηται. Ακολούθως γὰρ οἱ ἔξωθεν τὴν σφαίραν δοξάζοντες, οὔτε ἀνάστασιν νεκρῶν ὁμολογοῦσιν, οὔτε τὴν ἄνοδον αὐτῶν τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν λέγουσιν, οὔτε ὕδατα λέ- γουσιν εἶναι ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ, οὔτε ἀλλάσσεσθαι λέγουσι τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, τουτέστι, την περιφορὰν τῶν ἄστρων, καὶ τῶν καθεξής, οὔτε ὅτι τις ἀνῆλθε μετὰ σώματος παντελῶς εἰς τὸν οὐρανὸν, οὔτε ἀνέρχεται. Ἀλλ᾿ οἱ μὲν αὐτῶν τὰς ψυχὰς μόνας μετά θάνατον περιπολεύειν σὺν τῇ σφαίρα, καὶ ὁρᾷν, ἤτοι γινώσκειν, πάντα λέγουσι · οἱ δὲ καὶ μετενσα μάτωσιν βούλονται, ἄλλοι και προβιοτὴν ἀσπάζονται ο οἷς καὶ ἔπεται λέγειν ἐξ ἀκολουθίας, καταλύεσθαι τὴν σφαίραν, ἤτοι πάσας καὶ πᾶσαν σωματικὴν φύσ σιν ἀπόλλυσθαι καὶ ὑποστρέφειν εἰς τὴν ἀρχαίαν τάξιν τὰς ψυχὰς, ὥσπερ καὶ οἱ περὶ τὸν θαυμάσιον Ωριγένην δοξάζουσιν· ἕτεροι δὲ ἀεὶ ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον αὐτὸν τὸν οὐρανὸν φάσκουσιν εἶναι, καὶ ἐν γενέσει καὶ ἐν φθορᾷ ἀεὶ διάγειν τὸν κόσμον· οἷς συνάγεται χαιρεσίκακον μᾶλλον ἢ ἀδύναμον, ἢ φθο νερὸν τὸν Θεὸν λέγειν, ἤγουν παντελῶς ἀθεῖαν δοξά ζειν. Ἀνοίκειον γὰρ Θεῷ τὴ οὕτως πάντοτε μένειν τὸν κόσμον ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ, καὶ ἕτερα δὲ πάμ- πολλα άπορα τούτοις πᾶσιν ἀνακύπτει. Μόνοι δὲ Χριστιανοὶ τέλειοι ὑπάρχουσιν, ὡς στάχυες εὐσεβείας μέσον ζιζανίων καὶ ἀκανθῶν ὄντες· οἱ πιστεύοντες πάση τη θεία Γραφή, Παλαιά τε καὶ Καινῇ Διαθήκη- καὶ μήτε πρὸ ταύτης τῆς καταστάσεως εἶναι λέ- γοντες ἑτέραν, μήτε μετὰ τὴν μέλλουσαν, ἑτέραν ἀποφαινόμενοι· ἀλλὰ τὰς δύο μόνας, ἃς ἡ καταγρα φὴ ἁρμοδίως δείκνυσιν· ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστά στις ἐπὶ τὴν μέλλουσαν καὶ οὐράνιον μετερχόμεθα· COSM.E INDICOPLEUSTÆ domus duodecim zodiaci signorum, et triginta sex A decani. Et quomodo non mentiatur secundum vos Apostolus qui ait, eum supra illa esse: Supra om- nem principatum, et potestatem, et virtutem, et do- minationem, et omne nomen quod nominatur ? Quod si dicaut eum in secunda sphæra esse, eædem ipsis occurrent difficultates; similiter si in ter- tia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, dixerint et supra omnia; ac falsum deprehendetur dictum illud Apostoli, quod scilicet a primo taber- naculo, sive ab hoc mundo, ad secundum ingressus sit Christus; id est, ad cœlestem locum, æterna redemptione inventa'; ad secundam nempe, non ad nonam. Qui ergo Christianus esse expetit, divinam sequitur Scripturam, nec exterorum fallaciæ inni- titur, quæ pluralitatem et qualitatem deorum do- cet, et animabus perniciem infert. Texius. C Cum itaque sphæræ omnes contiguæ mutuo sint, et solidlæ, qut intelligi possit, data ligura, resurre- tionem mortuorum futuram esse, hominesque in cœlum ascensuros, ac ibidem regnaturos esse, id est, in secundo tabernaculo, quo jam Christum primum omnium ingressum esse Scriptura testifi- catur. Ilis adjice ea omnia quæ superius dicta sunt. Nam exteri qui sphæram esse opinantur, conse- quenter neque resurrectionem mortuorum fore, ne- que ipsos in cœlum ascensuros esse fatentur, neque dicunt aquas supra cœlum esse, neque figuramı bu- jus mundi, id est, circularem astrorum cursum, commutatum iri putant, nec reliqua omnia ver- tenda, neque credunt quempiam eo cum corpore ascendisse vel ascensurum esse. Sed ex illis alii quidem solas animas post mortem cum sphæra circumvolvi dicunt, atque omnia videre et cogno- scere; alii translationem animarum ab uno corpore ad aliud esse volunt; alii præexsistentiam anima- rum amplectuntar, qui consequenter dicunt sphæ- ram solvi; sive omnem omnino corpoream naturam perire, animasque ad primum ordinem reverti : quemadmodum mirabilis ille Origenes et sectatores ejus sentiunt; alii cœlum sine principio semper, ac sinc fine esse pronuntiant, ac mundum in gene- ratione et corruptione semper versari: quibus id necessario additur, ut credant Deum malis gau - D dere, ac infirmum vel invidum esse; sive Deum nullum esse. Nam id divinæ naturæ prorsus impro- prium est, ut sinat semper mundum ita in genera- tione et corruptione manere, multaeque aliae difficulta- tes ipsis omnibus oriuntur. Səli vero Christiani per- fecti sunt, quemadmodum spicæ pietatis mediæ inter zizania ct spinus : qui universe divine Scripture tam Veteri, quam Noso Tetamento crelunt : ac neque ante hune statum alium fuisse dicunt, neque post futurum, alium fore pronuntiant; sed due.s solummodo status esse dicunt, quos descriptio no- " Ephes. 1. 21. ·

καὶ οἱ ἀπλανεῖς οἴκοι τῶν ιβ ζωδίων καὶ οἱ λς' δεκατ Β νοί. Καὶ πῶς οὐ ψεύδεται καθ' ὑμᾶς ὁ Ἀπόστολος φάσκων, Υπεράνω αὐτὴν εἶναι, πάσης ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνάμεως, καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου; Εἰ δὲ ἐν τῇ β' σφαίρα φήσουσιν αὐτὸν εἶναι, τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτοῖς ἀπαντήσεται, καὶ εἰ ἐν τῇ γ' καὶ ἐν τῇ δ' καὶ ἐν τῇ ε' καὶ ἐν τῇ ς' καὶ ἐν τῇ ζ' καὶ ἐν τῇ η' καὶ ἐν τῇ θ' εἴπωσιν αὐτὸν ὑπεράνω πάντων καὶ εὑρεθή- σεται ψεῦδος τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλω ειρημένον, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης σκηνής, τουτέστιν, ἀπὸ τοῦ κόσμου τούτου, ἐπὶ τὴν δευτέραν εἰσελήλυθεν ὁ Χριστός, τουτέστιν, εἰς τὸν οὐράνιον χῶρον, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. Δευτέρας οὔσης καὶ οὐχὶ ἐνάτης. Ὁ ἀγα τῶν οὖν Χριστιανὸς εἶναι, τῇ θείᾳ Γραφῇ ἔπεται, καὶ οὐχὶ τῇ ἀπάτῃ τῶν ἔξωθεν ἐπιστηρίζεται, τῇ που λυθείαν καὶ ἰσοθεῖαν διδασκούσῃ, καὶ διεθρον ταῖς ψυχαῖς ἐμποιούσῃ. νων, Τὸ κείμενον. . Πασῶν οὖν τῶν σφαιρῶν κατὰ τὸ συνεχές κειμέ καὶ ναστῶν οὐσῶν, πῶς ἐνδέχεται νοεῖν ἐν αὐτῷ τῷ σχήματι ἀνάστασιν νεκρῶν ἔσεσθαι, καὶ ἄνεδον αὐτῶν γίνεσθαι ἐν οὐρανῷ, καὶ βασιλεύειν ἐν οὐρα νῷ τοὺς ἀνθρώπους, τουτέστιν, ἐν τῇ δευτέρᾳ σκηνή, ἔνθα καὶ τὸν Χριστὸν λέγει η Γραφή ήδη εισιέναι πρῶτον πάντων ; Καὶ τὰ ἄλλα πάντα όσα προείρηται. Ακολούθως γὰρ οἱ ἔξωθεν τὴν σφαίραν δοξάζοντες, οὔτε ἀνάστασιν νεκρῶν ὁμολογοῦσιν, οὔτε τὴν ἄνοδον αὐτῶν τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν λέγουσιν, οὔτε ὕδατα λέ- γουσιν εἶναι ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ, οὔτε ἀλλάσσεσθαι λέγουσι τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, τουτέστι, την περιφορὰν τῶν ἄστρων, καὶ τῶν καθεξής, οὔτε ὅτι τις ἀνῆλθε μετὰ σώματος παντελῶς εἰς τὸν οὐρανὸν, οὔτε ἀνέρχεται. Ἀλλ᾿ οἱ μὲν αὐτῶν τὰς ψυχὰς μόνας μετά θάνατον περιπολεύειν σὺν τῇ σφαίρα, καὶ ὁρᾷν, ἤτοι γινώσκειν, πάντα λέγουσι · οἱ δὲ καὶ μετενσα μάτωσιν βούλονται, ἄλλοι και προβιοτὴν ἀσπάζονται ο οἷς καὶ ἔπεται λέγειν ἐξ ἀκολουθίας, καταλύεσθαι τὴν σφαίραν, ἤτοι πάσας καὶ πᾶσαν σωματικὴν φύσ σιν ἀπόλλυσθαι καὶ ὑποστρέφειν εἰς τὴν ἀρχαίαν τάξιν τὰς ψυχὰς, ὥσπερ καὶ οἱ περὶ τὸν θαυμάσιον Ωριγένην δοξάζουσιν· ἕτεροι δὲ ἀεὶ ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον αὐτὸν τὸν οὐρανὸν φάσκουσιν εἶναι, καὶ ἐν γενέσει καὶ ἐν φθορᾷ ἀεὶ διάγειν τὸν κόσμον· οἷς συνάγεται χαιρεσίκακον μᾶλλον ἢ ἀδύναμον, ἢ φθο νερὸν τὸν Θεὸν λέγειν, ἤγουν παντελῶς ἀθεῖαν δοξά ζειν. Ἀνοίκειον γὰρ Θεῷ τὴ οὕτως πάντοτε μένειν τὸν κόσμον ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ, καὶ ἕτερα δὲ πάμ- πολλα άπορα τούτοις πᾶσιν ἀνακύπτει. Μόνοι δὲ Χριστιανοὶ τέλειοι ὑπάρχουσιν, ὡς στάχυες εὐσεβείας μέσον ζιζανίων καὶ ἀκανθῶν ὄντες· οἱ πιστεύοντες πάση τη θεία Γραφή, Παλαιά τε καὶ Καινῇ Διαθήκη- καὶ μήτε πρὸ ταύτης τῆς καταστάσεως εἶναι λέ- γοντες ἑτέραν, μήτε μετὰ τὴν μέλλουσαν, ἑτέραν ἀποφαινόμενοι· ἀλλὰ τὰς δύο μόνας, ἃς ἡ καταγρα φὴ ἁρμοδίως δείκνυσιν· ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστά στις ἐπὶ τὴν μέλλουσαν καὶ οὐράνιον μετερχόμεθα· COSM.E INDICOPLEUSTÆ domus duodecim zodiaci signorum, et triginta sex A decani. Et quomodo non mentiatur secundum vos Apostolus qui ait, eum supra illa esse: Supra om- nem principatum, et potestatem, et virtutem, et do- minationem, et omne nomen quod nominatur ? Quod si dicaut eum in secunda sphæra esse, eædem ipsis occurrent difficultates; similiter si in ter- tia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, dixerint et supra omnia; ac falsum deprehendetur dictum illud Apostoli, quod scilicet a primo taber- naculo, sive ab hoc mundo, ad secundum ingressus sit Christus; id est, ad cœlestem locum, æterna redemptione inventa'; ad secundam nempe, non ad nonam. Qui ergo Christianus esse expetit, divinam sequitur Scripturam, nec exterorum fallaciæ inni- titur, quæ pluralitatem et qualitatem deorum do- cet, et animabus perniciem infert. Texius. C Cum itaque sphæræ omnes contiguæ mutuo sint, et solidlæ, qut intelligi possit, data ligura, resurre- tionem mortuorum futuram esse, hominesque in cœlum ascensuros, ac ibidem regnaturos esse, id est, in secundo tabernaculo, quo jam Christum primum omnium ingressum esse Scriptura testifi- catur. Ilis adjice ea omnia quæ superius dicta sunt. Nam exteri qui sphæram esse opinantur, conse- quenter neque resurrectionem mortuorum fore, ne- que ipsos in cœlum ascensuros esse fatentur, neque dicunt aquas supra cœlum esse, neque figuramı bu- jus mundi, id est, circularem astrorum cursum, commutatum iri putant, nec reliqua omnia ver- tenda, neque credunt quempiam eo cum corpore ascendisse vel ascensurum esse. Sed ex illis alii quidem solas animas post mortem cum sphæra circumvolvi dicunt, atque omnia videre et cogno- scere; alii translationem animarum ab uno corpore ad aliud esse volunt; alii præexsistentiam anima- rum amplectuntar, qui consequenter dicunt sphæ- ram solvi; sive omnem omnino corpoream naturam perire, animasque ad primum ordinem reverti : quemadmodum mirabilis ille Origenes et sectatores ejus sentiunt; alii cœlum sine principio semper, ac sinc fine esse pronuntiant, ac mundum in gene- ratione et corruptione semper versari: quibus id necessario additur, ut credant Deum malis gau - D dere, ac infirmum vel invidum esse; sive Deum nullum esse. Nam id divinæ naturæ prorsus impro- prium est, ut sinat semper mundum ita in genera- tione et corruptione manere, multaeque aliae difficulta- tes ipsis omnibus oriuntur. Səli vero Christiani per- fecti sunt, quemadmodum spicæ pietatis mediæ inter zizania ct spinus : qui universe divine Scripture tam Veteri, quam Noso Tetamento crelunt : ac neque ante hune statum alium fuisse dicunt, neque post futurum, alium fore pronuntiant; sed due.s solummodo status esse dicunt, quos descriptio no- " Ephes. 1. 21. ·

καὶ οἱ ἀπλανεῖς οἴκοι τῶν ιβ ζωδίων καὶ οἱ λς' δεκατ Β νοί. Καὶ πῶς οὐ ψεύδεται καθ' ὑμᾶς ὁ Ἀπόστολος φάσκων, Υπεράνω αὐτὴν εἶναι, πάσης ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας, καὶ δυνάμεως, καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου; Εἰ δὲ ἐν τῇ β' σφαίρα φήσουσιν αὐτὸν εἶναι, τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτοῖς ἀπαντήσεται, καὶ εἰ ἐν τῇ γ' καὶ ἐν τῇ δ' καὶ ἐν τῇ ε' καὶ ἐν τῇ ς' καὶ ἐν τῇ ζ' καὶ ἐν τῇ η' καὶ ἐν τῇ θ' εἴπωσιν αὐτὸν ὑπεράνω πάντων καὶ εὑρεθή- σεται ψεῦδος τὸ παρὰ τῷ ᾿Αποστόλω ειρημένον, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης σκηνής, τουτέστιν, ἀπὸ τοῦ κόσμου τούτου, ἐπὶ τὴν δευτέραν εἰσελήλυθεν ὁ Χριστός, τουτέστιν, εἰς τὸν οὐράνιον χῶρον, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. Δευτέρας οὔσης καὶ οὐχὶ ἐνάτης. Ὁ ἀγα τῶν οὖν Χριστιανὸς εἶναι, τῇ θείᾳ Γραφῇ ἔπεται, καὶ οὐχὶ τῇ ἀπάτῃ τῶν ἔξωθεν ἐπιστηρίζεται, τῇ που λυθείαν καὶ ἰσοθεῖαν διδασκούσῃ, καὶ διεθρον ταῖς ψυχαῖς ἐμποιούσῃ. νων, Τὸ κείμενον. . Πασῶν οὖν τῶν σφαιρῶν κατὰ τὸ συνεχές κειμέ καὶ ναστῶν οὐσῶν, πῶς ἐνδέχεται νοεῖν ἐν αὐτῷ τῷ σχήματι ἀνάστασιν νεκρῶν ἔσεσθαι, καὶ ἄνεδον αὐτῶν γίνεσθαι ἐν οὐρανῷ, καὶ βασιλεύειν ἐν οὐρα νῷ τοὺς ἀνθρώπους, τουτέστιν, ἐν τῇ δευτέρᾳ σκηνή, ἔνθα καὶ τὸν Χριστὸν λέγει η Γραφή ήδη εισιέναι πρῶτον πάντων ; Καὶ τὰ ἄλλα πάντα όσα προείρηται. Ακολούθως γὰρ οἱ ἔξωθεν τὴν σφαίραν δοξάζοντες, οὔτε ἀνάστασιν νεκρῶν ὁμολογοῦσιν, οὔτε τὴν ἄνοδον αὐτῶν τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν λέγουσιν, οὔτε ὕδατα λέ- γουσιν εἶναι ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ, οὔτε ἀλλάσσεσθαι λέγουσι τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, τουτέστι, την περιφορὰν τῶν ἄστρων, καὶ τῶν καθεξής, οὔτε ὅτι τις ἀνῆλθε μετὰ σώματος παντελῶς εἰς τὸν οὐρανὸν, οὔτε ἀνέρχεται. Ἀλλ᾿ οἱ μὲν αὐτῶν τὰς ψυχὰς μόνας μετά θάνατον περιπολεύειν σὺν τῇ σφαίρα, καὶ ὁρᾷν, ἤτοι γινώσκειν, πάντα λέγουσι · οἱ δὲ καὶ μετενσα μάτωσιν βούλονται, ἄλλοι και προβιοτὴν ἀσπάζονται ο οἷς καὶ ἔπεται λέγειν ἐξ ἀκολουθίας, καταλύεσθαι τὴν σφαίραν, ἤτοι πάσας καὶ πᾶσαν σωματικὴν φύσ σιν ἀπόλλυσθαι καὶ ὑποστρέφειν εἰς τὴν ἀρχαίαν τάξιν τὰς ψυχὰς, ὥσπερ καὶ οἱ περὶ τὸν θαυμάσιον Ωριγένην δοξάζουσιν· ἕτεροι δὲ ἀεὶ ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον αὐτὸν τὸν οὐρανὸν φάσκουσιν εἶναι, καὶ ἐν γενέσει καὶ ἐν φθορᾷ ἀεὶ διάγειν τὸν κόσμον· οἷς συνάγεται χαιρεσίκακον μᾶλλον ἢ ἀδύναμον, ἢ φθο νερὸν τὸν Θεὸν λέγειν, ἤγουν παντελῶς ἀθεῖαν δοξά ζειν. Ἀνοίκειον γὰρ Θεῷ τὴ οὕτως πάντοτε μένειν τὸν κόσμον ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ, καὶ ἕτερα δὲ πάμ- πολλα άπορα τούτοις πᾶσιν ἀνακύπτει. Μόνοι δὲ Χριστιανοὶ τέλειοι ὑπάρχουσιν, ὡς στάχυες εὐσεβείας μέσον ζιζανίων καὶ ἀκανθῶν ὄντες· οἱ πιστεύοντες πάση τη θεία Γραφή, Παλαιά τε καὶ Καινῇ Διαθήκη- καὶ μήτε πρὸ ταύτης τῆς καταστάσεως εἶναι λέ- γοντες ἑτέραν, μήτε μετὰ τὴν μέλλουσαν, ἑτέραν ἀποφαινόμενοι· ἀλλὰ τὰς δύο μόνας, ἃς ἡ καταγρα φὴ ἁρμοδίως δείκνυσιν· ὅτι ἐκ ταύτης τῆς καταστά στις ἐπὶ τὴν μέλλουσαν καὶ οὐράνιον μετερχόμεθα· COSM.E INDICOPLEUSTÆ domus duodecim zodiaci signorum, et triginta sex A decani. Et quomodo non mentiatur secundum vos Apostolus qui ait, eum supra illa esse: Supra om- nem principatum, et potestatem, et virtutem, et do- minationem, et omne nomen quod nominatur ? Quod si dicaut eum in secunda sphæra esse, eædem ipsis occurrent difficultates; similiter si in ter- tia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, dixerint et supra omnia; ac falsum deprehendetur dictum illud Apostoli, quod scilicet a primo taber- naculo, sive ab hoc mundo, ad secundum ingressus sit Christus; id est, ad cœlestem locum, æterna redemptione inventa'; ad secundam nempe, non ad nonam. Qui ergo Christianus esse expetit, divinam sequitur Scripturam, nec exterorum fallaciæ inni- titur, quæ pluralitatem et qualitatem deorum do- cet, et animabus perniciem infert. Texius. C Cum itaque sphæræ omnes contiguæ mutuo sint, et solidlæ, qut intelligi possit, data ligura, resurre- tionem mortuorum futuram esse, hominesque in cœlum ascensuros, ac ibidem regnaturos esse, id est, in secundo tabernaculo, quo jam Christum primum omnium ingressum esse Scriptura testifi- catur. Ilis adjice ea omnia quæ superius dicta sunt. Nam exteri qui sphæram esse opinantur, conse- quenter neque resurrectionem mortuorum fore, ne- que ipsos in cœlum ascensuros esse fatentur, neque dicunt aquas supra cœlum esse, neque figuramı bu- jus mundi, id est, circularem astrorum cursum, commutatum iri putant, nec reliqua omnia ver- tenda, neque credunt quempiam eo cum corpore ascendisse vel ascensurum esse. Sed ex illis alii quidem solas animas post mortem cum sphæra circumvolvi dicunt, atque omnia videre et cogno- scere; alii translationem animarum ab uno corpore ad aliud esse volunt; alii præexsistentiam anima- rum amplectuntar, qui consequenter dicunt sphæ- ram solvi; sive omnem omnino corpoream naturam perire, animasque ad primum ordinem reverti : quemadmodum mirabilis ille Origenes et sectatores ejus sentiunt; alii cœlum sine principio semper, ac sinc fine esse pronuntiant, ac mundum in gene- ratione et corruptione semper versari: quibus id necessario additur, ut credant Deum malis gau - D dere, ac infirmum vel invidum esse; sive Deum nullum esse. Nam id divinæ naturæ prorsus impro- prium est, ut sinat semper mundum ita in genera- tione et corruptione manere, multaeque aliae difficulta- tes ipsis omnibus oriuntur. Səli vero Christiani per- fecti sunt, quemadmodum spicæ pietatis mediæ inter zizania ct spinus : qui universe divine Scripture tam Veteri, quam Noso Tetamento crelunt : ac neque ante hune statum alium fuisse dicunt, neque post futurum, alium fore pronuntiant; sed due.s solummodo status esse dicunt, quos descriptio no- " Ephes. 1. 21. ·

καὶ πάλιν, τότε σὺν Κυρίῳ διάγομεν, καθάπερ πᾶσα Η θεία Γραφή διαλέγεται· ἀρξάμενον μὲν τὸν Θεὸν δημιουργεῖν, ποιήσαντα δὲ τοὺς δύο χώρους, καὶ παυσάμενον τῆς δημιουργίας κατὰ τὸν ἄνωθεν αὐτ τοῦ καὶ ἐξ ἀρχῆς σκοπόν. 'Αλλόκοτα τοίνυν συνέγρα ψεν, ὦ βέλτιστε, ὃν εἴρηκας πεπλασμένον μᾶλλον Χριστιανόν, τοὺς οὐρανούς καταλύεσθαι λέγων, οὓς καὶ σφαιροειδεῖς δοξάζει κατὰ τὴν ὑποθήκην τῶν ἔξωθεν, καὶ τούτους ἀεὶ περιστρέφεσθαι, μύθους μᾶλλον γραώδεις ἀναγραψάμενος, η Χριστιανικά δίγματα· οὐδενὶ τὸ σύνολον ἀκολουθήσας, εἰ μὴ ἐκ μέρους τῷ χρηστῷ Πριγένη. Τῆς γὰρ δόξης τῶν Χριστιανῶν παντελῶς ἀπηλλοτρίωται τὰ παρ' αὐτοῦ συγγραφέντα. Υμέτερον δὲ ἂν εἴη λοιπόν κρῖναι καὶ συγκρῖναι ἕκαστον δόγμα καὶ ζήτημα, καὶ σκοπῆσαι ποίῳ δό- Β γματι καὶ σχήματι χρὴ τὸν ἀληθῶς Χριστιανόν, τὸν εὐσεβεῖν βουλόμενον, προστεθήναι. Πολλὴν γὰρ ἀπά τὴν ὁρῶ καὶ δύλον του συγγραψαμένου τοὺς νῦν μύθ τους, καὶ τῷ οὐρανῷ τὸ σφαιρικόν σχήμα δωρουμέν νου, καὶ πάλιν τοῦτον καταλύεσθαι λέγοντος. Εγώ γὰρ, ὦ προσφιλέστατε, οὕτω κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν φρονώ, θαῤῥῶ δὲ καὶ σὲ τοιοῦτον εἶναι οἷος κάγώ, Χριστιανὸν ἑπόμενον ταῖς θείαις Γραφαῖς, καὶ τῇ παραδόσει τῆς ἁγίας Εκκλησίας φασκούσῃ· Πι στεύω εἰς ἕνα Θεόν, τουτέστι, Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, Τριάδα ὁμοούσιον, καὶ εἰς σαρκός ἀνάστασιν, εἰς μίαν ἁγίαν, καθολικὴν καὶ ἀποστολι τὴν Ἐκκλησίαν, ὡς καὶ αὐτὸ τὸ Σύμβολον λέγει πιστεύω ἀνάστασιν ἔσεσθαι νεκρῶν, καὶ ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος· καὶ ὡς ἱερεῖς ἐμοίως εύχονται, περὶ μὲν τῶν προσφερόντων οὕτω λέγοντες· Τὸ εὐ χαριστήριον τῶν δούλων σου πρόσδεξαι εἰς τὸ οὐράνιον καὶ ἐλλόγιμόν σου θυσιαστήριον, εἰς τὰ μεγέθη σου τῶν οὐρανῶν, ἀποδιδοὺς αὐτοῖς ἀντὶ φθαρτῶν ἄφθαρτα, ἀντὶ προσκαίρων αἰώνια, ἀντὶ ἐπιγείων τὰ οὐράνια· περὶ δὲ τῶν κεκοιμη μένων οὕτως· Τὴν ψυχὴν τοῦδε, Κύριε, ἀνάπαυ- σου· συναναγείρων καὶ τὴν σάρκα αὐτοῦ, ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ὡρισας κατὰ τὰς ἀληθεῖς σου ἐπαγγε Δίας· οἷς κἀγὼ ἐπισυνάπτω ἐπευχόμενος ἅμα αὐτοῖς τὸ ὑπόλοιπον λέγων: Ημῖν δὲ Χριστιανὰ τὰ τέλη καὶ εὐάρεστα ενώπιόν σου χάρισαι, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ Ε. Εἰς τὴν ᾠδὴν Εζεκίου, καὶ εἰς τὸν ἀναποδισμόν τοῦ ἡλίου. Εδ ειδώς, ὦ φίλε Πέτρε, δυσάρεστον εἶναι τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, ἔχνω πολλῷ κατειχόμην ἐπὶ τῇ ὑμετέρᾳ κελεύσει. Οἱ μὲν γὰρ τῶν ἀνθρώπων αὐτὸ τοῦτο τὸ συγγράφειν τι ἐθέλοντας ψέγουσιν, ὡς εἰς πράγματα καθιέντας ἑαυτοὺς, ἐξὸν αὐτοῖς ἀπηλλά χθαι καμάτου, καὶ ἡσύχου διατριβῆς ἀπολαύειν· οἱ δὲ καὶ τὰ ἐπίπονα, ὡς μηδὲν λογιζόμενοι την γραφήν, ἐν τῷ κρυπτῷ θέντες, ἠρεμοῦσιν· ἕτεροι δὲ πόθῳ μὲν ἄρχοντας τῆς ἀναγνώσεως, εἶτα κατολιγωρή σαντες, τῶν τετραπόδων τὸ μέτρον ποιοῦνται· οἱ δὲ καὶ ἐν λόγῳ ὄντες τὸ χεῖρον ποιοῦσι· πανευδοκιμεί TOPOGRAPHLÆ CHRISTIANÆ LIB. VIII. A stra congruenter exhibet : quia ex hoc statu in fu- rum et celestem trausimus; ac rursum, tunc cum Domino degenus, ut tota divina Scri- ptura enarrat; nempe Deum cum creare cœpissēt duoque loca condidisset, creandi fincm fecisse se- cundam scopum jam a principio sibi propositum. Aliena igitur scripsit, vir optime, ille, quem dixi- sti, fucatus Christianus, cum dicat cœlos quos se- cundum exterorum hypothesin sphæricos esse sen- tit, dissolvendos esse, atque semper circumvolvi, aniles potius fabulas, quam Christiana dogmata scri- pto consignans : neminem secutus auctorem, nisi ex parte bonum illum Origenem. Nam scripta ejus a sententia Christianorum penitus aliena sunt. Vestrum autem deinceps fuerit, do singulis do- gmatibus et quæstioribus judicium ferre, eaque mu C tuo comparare, ac considerare cui dogmati ac figuræ, quivis Christianus, qui pie vivere velit, ad- hærere debeat. Magnam quippe fallaciam et dolum in hoc hodierno fabularum scriptore deprehenda, qui calum spherica forma esse, et tamen solven- dum esse tradit. Ego autem, vir amicissime, secun- dum divinam Scripturam ita sentio, ac confido te similem mei esse, Christianum scilicet, divinis Scripturis obsequentem, necnon traditioni sanctæ Ecclesia dicenti: Credo in unum Deum, id est, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, Trinitatem conɛubstantialem, et in carnis resurrectioners; in unam sanctam, catholicam et apostolicam Eccle- siamo, ut etiam ipsum Symbolum ait: credo reSNF- rectionem mortuorum futuram esse, et vitam ven- turi sæculi; atque ut sacerdotes precantes de offe- rentibus pronuntiant : Gratiarum actionem servorum luorum suscipe in cœlesti et rationabili altari tuo, in amplitudine cœlorum tuorum, retribuens ipsis pro corruptibilibus incorruptibilia, pro temporaneis @ler na, pro terrenis calestia (23); pro mortuis vero sic : Animæ hujus, Domine, requiem concede : resuscitans quoque carnem ejus, qua die decrevisti secundum veras tuas promissiones (29); quibus ego cum ipsis precans, quod residuum est adjicio dicens: Nobis autem Christianum et tibi placitum ßnem largiare, in sæcula. Amen. LIBER VIII. D In canticum Eschia, et in retrogressionem solis. Cum probe sciam, dilecte Petre, genus homa- hum morosum esse, me jussui vestro pigebat ob- sequi. Nam alii ex hominibus eos qui scribere ag grediuntur eo ipso vituperant, quod sese in De- gotiis immisceant, cum liceat ipsis il laboris excu- tere, ac quieto versandi genere frui ; alii, utpote qui scribendi operam pro nihilo habeant, laboriosa in occulto ponentes, quiete agunt; alii vero cum studio lectionem ordiuntur, deinde, re neglecta, quadrupedum ritu procedunt; alii demum ia litteris versati, pejus se gerunt: gnari quippe (28) Oratio pro vivis. (29) Oratio pro defunctis.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

προσέχειν αὐτῇ ἀξιοῦσιν, εἰ καὶ λίαν γενναίως συγ γράφοντο οι συγγραφόμενοι. Πᾶς δὲ ἰδιώτης ἀγνοία φερόμενος καὶ τὰ καλώς λεγόμενα ψέγει, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντως εὔπορος ή διαβολὴ, καὶ πολλὰς ὕλας τοῦ σκώπτειν ἔχουσα πρὸς τὴν τῶν λόγων κατα- σκευήν, ἣν ὁ φθόνος ἀφθόνως χορηγεί. Ταῦτα κατ' ἐμαυτὸν λογιζόμενος, ἀνεβαλλόμην, πολλάκις σου ὀχλήσαντος, καὶ τὴν ᾠδὴν τοῦ μακαρίου Εζεκίου εγγράφως παρ' ἡμῶν ἐρμηνευθῆναι αἰτήσαντος. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως νενίκηκας αὐτὴν νῦν, ὦ θαυμα σιώτατε, καὶ τὸν ἔκνον ἀφείλου τὸν ἡμέτερον· τοὺς τὸ πονεῖν προηρημένους μὴ λείπειν φάσκων ἐν τῷ βίῳ, οἷς σπουδὴ τὰ πάντων ἀναγινώσκειν, καὶ δοκι μάζειν τὰ διαφέροντα κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ὧν εἰς τυγχάνεις καὶ αὐτός. Αξιον γὰρ καὶ τοῦτο τῆς σῆς φιλοπονίας, μαθεῖν βουλόμενος, εἴ τι χρήσιμόν ἐστι λαβεῖν ἐξ αὐτῆς· σοί τε γὰρ πεπεῖσθαι, ὡς οὐ δὲ τὸ σμικρότατον εἶναι δοκοῦν τῆς θείας Γραφῆς, ὀλίγην τινὰ παρέχειν τὴν ὠφέλειαν δύναται, τῆς σῆς ἂν εἴη περὶ ταῦτα συνέσεως· καὶ μὴν καὶ τὸ μιὰ σπουδῆς ἔχειν περὶ πάντων μανθάνειν τι τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον, οὐ πόρρω καθέστηκε τῆς σῆς φιλοπονίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἐπειδὴ τὴν τοῦ ᾿Ασματος τῶν ᾀσμάτων Ερμηνείαν σὺν Θεῷ ἡμελλον πληροῦν, ἣν ὁ κοινὸς καὶ θαυμάσιος φίλος Θεόφιλος ἡμᾶς ᾐτήσατο, ὡς εἶσθα καὶ αὐτὸς, ἕως τοῦ νῦν ἀνεβαλλόμην. Νυνὶ δὲ πλη ρώσας άρξομαι καὶ τὴν σὴν αἴτησιν. Βουλήσει του ἁγίου Πνεύματος πληροῦν, οὗ ἄνευ οὐδὲν τῶν ἀγα θῶν ἡμῖν ἐγγενέσθαι δυνατόν. Τον σκοπὸν δὲ δι᾽ ὅν τὴν ᾠδὴν ἐξεῖπε προλέγω πρώτον, εἶδ' οὕτως τὴν κατά μέρος ερμηνείαν· ἅμα δὲ καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς χρήσιμον διαγγελῶ· οὕτω γὰρ ταφεστέρα τῶν λεγο μένων ή δύναμις γενήσεται. σθα: γὰρ ἡγούμενοι τῇ τῶν νέων συγγραφή, οὐδὲ Εζεκίας τοίνυν ὁ μακάριος τῶν Ἰουδαίων βασι- λεὺς ὑπάρχων, εὐσεβὴς πάνω γενόμενος καὶ ἐνάρε τοῦ, καὶ τῷ Θεῷ μεμελημένος, ἐθεώρει τον μακαρίο την Δαυΐδ πολλούς ψαλμοὺς εἰς αὐτὸν προειρηκότα, ὧν εἷς τυγχάνει ὁ ἐννεακαιδέκατος, καὶ ὁμοίως ὁ είν κοστὸς, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ πατρὸς ἅπαξ γενομένην ὑπὸ Ησαίου προφητείαν την, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται Υϊν, εἰς ἑαυτὸν ἑλκύσας καὶ ἀνθρώπινόν τι παθών, ἐπήρθη τῷ λογισμῷ, οιόμενος ἑαυτὸν εἶναι τὸν προ- φητευόμενον Χριστόν. Ὅθεν τὰ πρῶτα κοινωνήσει βίῳ οὐχ εἵλετο, διὰ τὸ ἑτέραν ὑπόνοιαν εἶναι ἐν Ἰου δαίοις, ὅτι ὁ Χριστὸς ὅταν ἔρχεται, οὐδέποτε ἐπι- θνήσκει, ἀλλὰ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελία ἔλεγον, Ἡμεῖς ἡκούσαμεν ἐκ τοῦ νό μου, ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ταύτης οὖν τῆς δόξης ὢν Εζεκίας, οὐ κατεδέξατο συμβιων λαβεῖν, καὶ ποιῆσαι διαδοχήν γένους, τουτέστι, τέκνα, ἀεὶ ζῆν νομίζων. "Οτε δὲ συνέβη τὸν Σεναχηρείμ τὸν τῶν Ασσυρίων βασιλέα πολεμήσαι τὴν Ἰουδαίων, ἀνελθεῖν δὲ καὶ ἐν Ἱερουσαλήμ πορθῆσαι αὐτήν. ἀκούσας τὰ παρὰ τοῦ θεομάχου Ραψάκου λελεγμένο COSME INDICOPLEUSTE B Huperos scriptores operilous suis claros evadere, & neque ipsi lectioni attendere dignantur, etiamsi illi egregie admodum in scriptis suis egerint. Qui- vis autem popularis homo, ignorantia motus, etiam ea quæ e re dicuntur criminatur, atque, ut uno verbo dicam, obvia prorsus est calumniandi occa- sio, multamque ad deridendum ac criminandum materiam comparat, quam alatim invidia suppe- ditat. Hae mecum reputans, procrastinabam, te licet concitaute, ac ut canticum beati Exechiz in- terpretarer efflagitante. At nescio quo pacto jam viceris, o vir admirande, segnitiemque nostram amoveris, dicens non in hac vita deesse, qui labo- rem amplectantur, quibus illud in studio est, ut omnium vcripta perlegant, et discrimina probent ac experiantur secunduin divinum Apostolum : e quorum numero tu es. Id quippe dignum studio tno est, qui discere percupias, num quid inde uti- litatis comparari possit. Nam persuasum habere vel id quod minimum videtur in Scriptura divina, posse non parvam utilitatem conferre, id tuæ his in rebus prudentiæ fuerit; quin etiam maxima cura contendere, ut circa res onines ediscatur, quid in ipsis fructus percipi possit, id non procul est a tea sedulitate. Ego vero, quoniam Cautici canti- corum interpretationem, Deo juvante, completurus eram: quam communis ac mirabilis amicus noster Theophilus a nobis expetierat, quemadmodum et ipse nosti, hactenus comperendiuabam. Nunc ad- tem eo absoluto opere, tuam petitionem implere C ordiar, jubente Spiritu sancto, sine quo nibil nobis potest inesse boni. Scopum vero cujus gratia Can- ticum recitavit primo proferam, deindeque inter- pretationem per partes adornabo : ac simul quid in iis utile sit enuntiabo; ita enim dictorum vis et sententia planior evadet. Beatus igitur Ezechias Judæorum rex, pius admo- dum ac virtute ornatus, Deique cura et providen- tia dignatus, beatum Davidem de se præfatum cre- dens, multos psalmos, quasi sui causa dictos, spe- culabatur, e quorum numero decimus nonus, vi- cesimus, itemque alii plurimi: ac insuper pro- phetiain semel ab Isaia sub patre suo editam, Ecce virgo in utero habebit, et pariet flium s, ad se referens, et humanum quidpiam passus, ela- D tus mente, seque Christum illum prænuntiatum esse ratus, huic vite communicare initio nolebat, quia longe alia erat Judæorum opinio, Christum vide- licet, quando venict, non moriturum esse, sed mansurum in æternum: Nos audivimus ez lege, quia Christus manet in aternum s. Hujus opinionis cum esset Ezecbias, noluit uxorem accipere, ne- que successionem generis, sive filios, procreare, sper.us se semper victurum esse. Quando aulem Benacherim rex Assyriorum in Judæam bellum in- tulit, atque urbis diripiendæ animo Jerosolymam ascendit, auditis Ezechias Rapsacis Deo inimici verbis, itemque litteris ad se a Senacherimo missis, a Senacherimo missis, » Isa. vii, 14. st Joan. sit, 34.

καὶ οὕτως ἔμην τοῖς πόνοις ἐδυρόμενος, ὥσπερ ξύο; Α ταῖς πελείαις μελετᾷν. Τὸ δὲ φωνήσω, και, μελε τήσω, ἀντὶ τοῦ, ἐφώνησα καὶ ἐμελέτησα, κεῖται, χρόνος ἀντὶ χρόνου, ὥσπερ καὶ πολλαχοῦ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ κεῖται τὸ τοιοῦτον ἰδίωμα· ὡς ὅταν ὁ Ἠσαΐας λέγῃ. Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, ἀντὶ τοῦ, ἀχο θήσεται. Εξέλιπον γάρ μου οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ βλέ- πειν εἰς τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ πρὸς τὸν Κύριον, ὃς ἐξείλατό με, καὶ ἀγείλατό μου τὴν ὀδύνην τῆς ψυ- χῆς, Κύριε· περὶ αὐτῆς γὰρ ἀνηγγέλη σοι. Ἵνα είπη Καὶ τοσοῦτον ἀνέτεινον τὸ ὄμμα τῆς διανοίας μου ἀποβλέπων εἰς τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ, πρὸς σὲ τὴν τῶν ὅλων σωτῆρα Θεὸν ἀνατιθέμενος τὴν τῆς ἐμῆς ψυχῆς ὀδύνην, ἣν καὶ ἀφείλου παρ' ἐμοῦ, ἀντιστρέ- ψας τὸ τῆς ὑπερηφανίας εἶδος εἰς ταπείνωσιν καὶ ὑπακοὴν θεοσεβείας, ὑπὲρ ἧς καὶ διαπαντός, ὦ Δέ σποτα, εὐχαριστήσω σου. Καὶ ἐξήγειρας μου την πνοὴν, καὶ παρακληθεὶς ἔζησα. Είλου γάρ μου τὴν ψυχὴν, ἵνα μὴ ἀπόληται, καὶ ἀπέρριψας ὀπίσω μου πάσας τὰς ἁμαρτίας μου· ἵνα εἴπῃ· Εξήγειράς μου γὰρ τὴν πνοὴν τῇ σῇ παρακλήσει, καὶ Έζησα, συστρέψας μου τὴν ψυχὴν ἀπολλυμένην, τὰς ἁμαρτίας εἰς τὰ ὀπίσω ἀπέστρεψας, μὴ ἑάσας ἔτι ταύ- τὰς ἐπεκτείνεσθαι ἔμπροσθέν μου. Οὐ γὰρ οἱ ἐν ᾅδου αινέσουσί σε, οὐδὲ οἱ ἀποθανόντες εὐλογήσουσι σε, οὐδὲ ἐλπιοῦσιν οἱ ἐν ᾅδῃ τὴν ἐλεημο σύνην σου. Οι ζώντες εὐλογήσουσί σε, δ τρόπον κἀγώ· ἵνα εἴπῃ· Εἰ γὰρ οὐ συνεχώρησε, με τοῦ ζῆν ἔτι, πῶς ἂν εἶχον ἐπιστρέψαι, ή μετανοήσαι καὶ σωθῆναι, ἢ ἐλπίσαι τὸ παρὰ σοῦ ἔλεος των ἐν ᾅδου νεκρῶν οὐ δυναμένων τι τοιοῦτον ποιῆσαι, ἀλλὰ σὺ μᾶλλον τῇ σῇ εὐσπλαγχνίᾳ χαρισαμένου; Τὸ κείμενον. . Κουφον την σκιάν κλίναι δέκα αναβαθμούς οὐχὶ ἀλλὰ ἐπιστραφήτω ἡ σκιὰ ὁ ἀναβαθμούς εἰς τὰ ὀπίσω. Μετὰ τὸ κλίναι οὖν τὴν σκιὰν προς βάντος τοῦ ἡλίου τους τ' ἀναβαθμούς, τότε δυνάμει θεία διὰ τῆς προσευχῆς τοῦ προφήτου, ἀπεστράφη εἰς τοὺπίσω ὁ ἥλιος, καὶ γέγονε πάλιν μεσουράνιο; · καὶ εὑρέθη ἀναδραμοῦσα ἡ σκιὰ τοὺς τ' ἀναβαθμούς κατὰ τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν. Εἰ γὰρ ἦν τὸ ἔμπαλιν τρίτῃ ὥρα τῆς ἡμέρας, οὔτε ἡ σκιὰ ἤδη δραμοῦσα ἀνέτρεχεν, οὔτε ὁ ἥλιος ἀναπόδιζεν εἰς τοὐπίσω · εἰ καὶ συνέβη τὴν θύραν καὶ τοὺς ἀναβαθμοὺς τοῦ οἴ- του Εζεκίου ἐπὶ τὴν δύσιν ὁρᾷν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς θέσεως τοῦ οἴκου. Ἡ αἰτία δὲ τοῦ τοιούτου σημείου αὕτη ἐστίν· ὅτιπερ τὰ πολλὰ τῶν ἐθνῶν, τάχα δε πάντα, τῇ στρατιᾷ μάλλον τοῦ οὐρανοῦ δου λεύοντα, τὸν ἥλιον τιμῶσιν, ὡς μείζονα ἁπάντων Θεόν, καὶ πατέρα τῶν φωτῶν ὄντα. Τοῦτον οὖν ἀνα ποδίσαι κελεύσας ὁ Θεὸς, ἐδήλωσε πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ἑαυτὸν μὲν εἶναι τοῦ παντὸς Δεσπότην, δοῦλον δὲ τοῦτον ὑπάρχειν, καὶ οὐ Θεόν. Εἰ γὰρ τὸ τηλικοῦτον στοιχεῖον ἀναποδίσαι παρὰ τὴν συνήθειαν προσ- έταξε, πόσω μάλλον τοῖς ἥττοσιν ὡς ἰδίοις δούλοις κεχρημένος κελεύειν δύναται ! Ερῶ δὲ σὺν Θεῷ καὶ τὰ τὸ ἐντεῦθεν κέρδος ἐγένετο. Αναδραμόντος τοίνυν 15:0, 2011, 7. 192, ΣΧΧΥΗ, 14, & έρεα ο TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. VIII. :utem, vociferator, et, meditabor, perinde est ae, ibid. 17. PATROL, Gr. LXXXVIII. B vociferatus et meditatus sum, tempusque aliud pro alio jacet, quemadmodum plerumque in divina Scriptura hoc ipsum idioma occurrit. Ut cum Isaias dicit : Sicut agnus ad occisionem ductus est 43; id est, ducetur. Defecerunt enim oculi mei respi ciendo in altitudinem celi ad Dominum ; qui eripuit me, et abstulit dolorem animæ mer, Domine, de enin annuntiatum est tibi *; ac si dicat: ll: intendi oculos mentis meæ aspiciendo in altitudi- nem cœli, ad te omnium servatorem Deum reponens animæ meæ dolorem, quem a me abstulisti; $11- perbia mea in humilitatem et obsequentiam reli- gionis conversa: qua de re semper, Domine, gratias again tibi. Et excitasti mihi halitum, et con- solatus viri. Eruisti enim animam meam, ut non periret, et abjecisti retro me omnia peccata mea ut dieat : Consolatione quippe tua excitasti spiritum meum, et vixi: converteus animam meam mor- tuam, peccata retro vertisti, nec permisisti ut illa ante me extenderentur. Neque enim qui in ἐnferno sunt laudabunt te, neque mortui benedicent tibi, neque sperabunt qui in inferno sunt misericor- diam tuam. Vivendes benedicent tibi, sicut et ego * ; ac si dicat: Nisi enim mihi adhuc vitam conces- sisses, qut potuissem converti aut poenitere et salu- tem consequi, aut misericordiam tuam sperare, cum mortui, qui in inferno sunt, nihil hujusmodi præstare possint, sed tu maxime ex commiseratione tua il C concesseris? D Textus. Leve est umbram decem gradibus inclinare : non, sed retrovertatur umbra decem gradibus “. Postquam ergo sole procedente umbra decem gradibus decli- nasset, tunc divina virtute, per prophetæ orationem sol retro conversus, ac in medium cœlum denuo regressus est, umbramque decem gradibus retrc- gressana fuisse compertum fuit, secundum sacram Scripturam. Nam si bora diei tertia fuisset, neque umbra postquain processerat retrogressa fuisset, neque sol retro measset: etiamsi contigisset ja- nuam et gradus ædium Ezechiæ ad occidentem re- spicere. Et hæc quidem de domus situ et positione. Tanti vero signi et miraculi causa hæc est: quoi scilicet gentes multæ, et fortassis omnes, exercitui coeli maxime servientes, solem, ut deoruin maxi- mum et patremi luminum, honorarent. Hunc porro cum retrocedere jussit Deus, omnibus sane gentibus declaravit, se quidem universi Dominum, hunc veru servum, non Deum esse. Nam si tantum elementum præter consuetudinem retrogredi jussit; quanto magis minoribus aliis, ut propriis famulis, impr- rare valet! Dicam vero, favente Deo, quid int emolumenti evenerit. Sole igitur retrogresso, res in omnium notitiam gentium usque ad extrema ibid. 14. ** fV R³g. xx, 10.

καὶ οὕτως ἔμην τοῖς πόνοις ἐδυρόμενος, ὥσπερ ξύο; Α ταῖς πελείαις μελετᾷν. Τὸ δὲ φωνήσω, και, μελε τήσω, ἀντὶ τοῦ, ἐφώνησα καὶ ἐμελέτησα, κεῖται, χρόνος ἀντὶ χρόνου, ὥσπερ καὶ πολλαχοῦ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ κεῖται τὸ τοιοῦτον ἰδίωμα· ὡς ὅταν ὁ Ἠσαΐας λέγῃ. Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, ἀντὶ τοῦ, ἀχο θήσεται. Εξέλιπον γάρ μου οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ βλέ- πειν εἰς τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ πρὸς τὸν Κύριον, ὃς ἐξείλατό με, καὶ ἀγείλατό μου τὴν ὀδύνην τῆς ψυ- χῆς, Κύριε· περὶ αὐτῆς γὰρ ἀνηγγέλη σοι. Ἵνα είπη Καὶ τοσοῦτον ἀνέτεινον τὸ ὄμμα τῆς διανοίας μου ἀποβλέπων εἰς τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ, πρὸς σὲ τὴν τῶν ὅλων σωτῆρα Θεὸν ἀνατιθέμενος τὴν τῆς ἐμῆς ψυχῆς ὀδύνην, ἣν καὶ ἀφείλου παρ' ἐμοῦ, ἀντιστρέ- ψας τὸ τῆς ὑπερηφανίας εἶδος εἰς ταπείνωσιν καὶ ὑπακοὴν θεοσεβείας, ὑπὲρ ἧς καὶ διαπαντός, ὦ Δέ σποτα, εὐχαριστήσω σου. Καὶ ἐξήγειρας μου την πνοὴν, καὶ παρακληθεὶς ἔζησα. Είλου γάρ μου τὴν ψυχὴν, ἵνα μὴ ἀπόληται, καὶ ἀπέρριψας ὀπίσω μου πάσας τὰς ἁμαρτίας μου· ἵνα εἴπῃ· Εξήγειράς μου γὰρ τὴν πνοὴν τῇ σῇ παρακλήσει, καὶ Έζησα, συστρέψας μου τὴν ψυχὴν ἀπολλυμένην, τὰς ἁμαρτίας εἰς τὰ ὀπίσω ἀπέστρεψας, μὴ ἑάσας ἔτι ταύ- τὰς ἐπεκτείνεσθαι ἔμπροσθέν μου. Οὐ γὰρ οἱ ἐν ᾅδου αινέσουσί σε, οὐδὲ οἱ ἀποθανόντες εὐλογήσουσι σε, οὐδὲ ἐλπιοῦσιν οἱ ἐν ᾅδῃ τὴν ἐλεημο σύνην σου. Οι ζώντες εὐλογήσουσί σε, δ τρόπον κἀγώ· ἵνα εἴπῃ· Εἰ γὰρ οὐ συνεχώρησε, με τοῦ ζῆν ἔτι, πῶς ἂν εἶχον ἐπιστρέψαι, ή μετανοήσαι καὶ σωθῆναι, ἢ ἐλπίσαι τὸ παρὰ σοῦ ἔλεος των ἐν ᾅδου νεκρῶν οὐ δυναμένων τι τοιοῦτον ποιῆσαι, ἀλλὰ σὺ μᾶλλον τῇ σῇ εὐσπλαγχνίᾳ χαρισαμένου; Τὸ κείμενον. . Κουφον την σκιάν κλίναι δέκα αναβαθμούς οὐχὶ ἀλλὰ ἐπιστραφήτω ἡ σκιὰ ὁ ἀναβαθμούς εἰς τὰ ὀπίσω. Μετὰ τὸ κλίναι οὖν τὴν σκιὰν προς βάντος τοῦ ἡλίου τους τ' ἀναβαθμούς, τότε δυνάμει θεία διὰ τῆς προσευχῆς τοῦ προφήτου, ἀπεστράφη εἰς τοὺπίσω ὁ ἥλιος, καὶ γέγονε πάλιν μεσουράνιο; · καὶ εὑρέθη ἀναδραμοῦσα ἡ σκιὰ τοὺς τ' ἀναβαθμούς κατὰ τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν. Εἰ γὰρ ἦν τὸ ἔμπαλιν τρίτῃ ὥρα τῆς ἡμέρας, οὔτε ἡ σκιὰ ἤδη δραμοῦσα ἀνέτρεχεν, οὔτε ὁ ἥλιος ἀναπόδιζεν εἰς τοὐπίσω · εἰ καὶ συνέβη τὴν θύραν καὶ τοὺς ἀναβαθμοὺς τοῦ οἴ- του Εζεκίου ἐπὶ τὴν δύσιν ὁρᾷν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς θέσεως τοῦ οἴκου. Ἡ αἰτία δὲ τοῦ τοιούτου σημείου αὕτη ἐστίν· ὅτιπερ τὰ πολλὰ τῶν ἐθνῶν, τάχα δε πάντα, τῇ στρατιᾷ μάλλον τοῦ οὐρανοῦ δου λεύοντα, τὸν ἥλιον τιμῶσιν, ὡς μείζονα ἁπάντων Θεόν, καὶ πατέρα τῶν φωτῶν ὄντα. Τοῦτον οὖν ἀνα ποδίσαι κελεύσας ὁ Θεὸς, ἐδήλωσε πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ἑαυτὸν μὲν εἶναι τοῦ παντὸς Δεσπότην, δοῦλον δὲ τοῦτον ὑπάρχειν, καὶ οὐ Θεόν. Εἰ γὰρ τὸ τηλικοῦτον στοιχεῖον ἀναποδίσαι παρὰ τὴν συνήθειαν προσ- έταξε, πόσω μάλλον τοῖς ἥττοσιν ὡς ἰδίοις δούλοις κεχρημένος κελεύειν δύναται ! Ερῶ δὲ σὺν Θεῷ καὶ τὰ τὸ ἐντεῦθεν κέρδος ἐγένετο. Αναδραμόντος τοίνυν 15:0, 2011, 7. 192, ΣΧΧΥΗ, 14, & έρεα ο TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. VIII. :utem, vociferator, et, meditabor, perinde est ae, ibid. 17. PATROL, Gr. LXXXVIII. B vociferatus et meditatus sum, tempusque aliud pro alio jacet, quemadmodum plerumque in divina Scriptura hoc ipsum idioma occurrit. Ut cum Isaias dicit : Sicut agnus ad occisionem ductus est 43; id est, ducetur. Defecerunt enim oculi mei respi ciendo in altitudinem celi ad Dominum ; qui eripuit me, et abstulit dolorem animæ mer, Domine, de enin annuntiatum est tibi *; ac si dicat: ll: intendi oculos mentis meæ aspiciendo in altitudi- nem cœli, ad te omnium servatorem Deum reponens animæ meæ dolorem, quem a me abstulisti; $11- perbia mea in humilitatem et obsequentiam reli- gionis conversa: qua de re semper, Domine, gratias again tibi. Et excitasti mihi halitum, et con- solatus viri. Eruisti enim animam meam, ut non periret, et abjecisti retro me omnia peccata mea ut dieat : Consolatione quippe tua excitasti spiritum meum, et vixi: converteus animam meam mor- tuam, peccata retro vertisti, nec permisisti ut illa ante me extenderentur. Neque enim qui in ἐnferno sunt laudabunt te, neque mortui benedicent tibi, neque sperabunt qui in inferno sunt misericor- diam tuam. Vivendes benedicent tibi, sicut et ego * ; ac si dicat: Nisi enim mihi adhuc vitam conces- sisses, qut potuissem converti aut poenitere et salu- tem consequi, aut misericordiam tuam sperare, cum mortui, qui in inferno sunt, nihil hujusmodi præstare possint, sed tu maxime ex commiseratione tua il C concesseris? D Textus. Leve est umbram decem gradibus inclinare : non, sed retrovertatur umbra decem gradibus “. Postquam ergo sole procedente umbra decem gradibus decli- nasset, tunc divina virtute, per prophetæ orationem sol retro conversus, ac in medium cœlum denuo regressus est, umbramque decem gradibus retrc- gressana fuisse compertum fuit, secundum sacram Scripturam. Nam si bora diei tertia fuisset, neque umbra postquain processerat retrogressa fuisset, neque sol retro measset: etiamsi contigisset ja- nuam et gradus ædium Ezechiæ ad occidentem re- spicere. Et hæc quidem de domus situ et positione. Tanti vero signi et miraculi causa hæc est: quoi scilicet gentes multæ, et fortassis omnes, exercitui coeli maxime servientes, solem, ut deoruin maxi- mum et patremi luminum, honorarent. Hunc porro cum retrocedere jussit Deus, omnibus sane gentibus declaravit, se quidem universi Dominum, hunc veru servum, non Deum esse. Nam si tantum elementum præter consuetudinem retrogredi jussit; quanto magis minoribus aliis, ut propriis famulis, impr- rare valet! Dicam vero, favente Deo, quid int emolumenti evenerit. Sole igitur retrogresso, res in omnium notitiam gentium usque ad extrema ibid. 14. ** fV R³g. xx, 10.

καὶ οὕτως ἔμην τοῖς πόνοις ἐδυρόμενος, ὥσπερ ξύο; Α ταῖς πελείαις μελετᾷν. Τὸ δὲ φωνήσω, και, μελε τήσω, ἀντὶ τοῦ, ἐφώνησα καὶ ἐμελέτησα, κεῖται, χρόνος ἀντὶ χρόνου, ὥσπερ καὶ πολλαχοῦ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ κεῖται τὸ τοιοῦτον ἰδίωμα· ὡς ὅταν ὁ Ἠσαΐας λέγῃ. Ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, ἀντὶ τοῦ, ἀχο θήσεται. Εξέλιπον γάρ μου οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ βλέ- πειν εἰς τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ πρὸς τὸν Κύριον, ὃς ἐξείλατό με, καὶ ἀγείλατό μου τὴν ὀδύνην τῆς ψυ- χῆς, Κύριε· περὶ αὐτῆς γὰρ ἀνηγγέλη σοι. Ἵνα είπη Καὶ τοσοῦτον ἀνέτεινον τὸ ὄμμα τῆς διανοίας μου ἀποβλέπων εἰς τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ, πρὸς σὲ τὴν τῶν ὅλων σωτῆρα Θεὸν ἀνατιθέμενος τὴν τῆς ἐμῆς ψυχῆς ὀδύνην, ἣν καὶ ἀφείλου παρ' ἐμοῦ, ἀντιστρέ- ψας τὸ τῆς ὑπερηφανίας εἶδος εἰς ταπείνωσιν καὶ ὑπακοὴν θεοσεβείας, ὑπὲρ ἧς καὶ διαπαντός, ὦ Δέ σποτα, εὐχαριστήσω σου. Καὶ ἐξήγειρας μου την πνοὴν, καὶ παρακληθεὶς ἔζησα. Είλου γάρ μου τὴν ψυχὴν, ἵνα μὴ ἀπόληται, καὶ ἀπέρριψας ὀπίσω μου πάσας τὰς ἁμαρτίας μου· ἵνα εἴπῃ· Εξήγειράς μου γὰρ τὴν πνοὴν τῇ σῇ παρακλήσει, καὶ Έζησα, συστρέψας μου τὴν ψυχὴν ἀπολλυμένην, τὰς ἁμαρτίας εἰς τὰ ὀπίσω ἀπέστρεψας, μὴ ἑάσας ἔτι ταύ- τὰς ἐπεκτείνεσθαι ἔμπροσθέν μου. Οὐ γὰρ οἱ ἐν ᾅδου αινέσουσί σε, οὐδὲ οἱ ἀποθανόντες εὐλογήσουσι σε, οὐδὲ ἐλπιοῦσιν οἱ ἐν ᾅδῃ τὴν ἐλεημο σύνην σου. Οι ζώντες εὐλογήσουσί σε, δ τρόπον κἀγώ· ἵνα εἴπῃ· Εἰ γὰρ οὐ συνεχώρησε, με τοῦ ζῆν ἔτι, πῶς ἂν εἶχον ἐπιστρέψαι, ή μετανοήσαι καὶ σωθῆναι, ἢ ἐλπίσαι τὸ παρὰ σοῦ ἔλεος των ἐν ᾅδου νεκρῶν οὐ δυναμένων τι τοιοῦτον ποιῆσαι, ἀλλὰ σὺ μᾶλλον τῇ σῇ εὐσπλαγχνίᾳ χαρισαμένου; Τὸ κείμενον. . Κουφον την σκιάν κλίναι δέκα αναβαθμούς οὐχὶ ἀλλὰ ἐπιστραφήτω ἡ σκιὰ ὁ ἀναβαθμούς εἰς τὰ ὀπίσω. Μετὰ τὸ κλίναι οὖν τὴν σκιὰν προς βάντος τοῦ ἡλίου τους τ' ἀναβαθμούς, τότε δυνάμει θεία διὰ τῆς προσευχῆς τοῦ προφήτου, ἀπεστράφη εἰς τοὺπίσω ὁ ἥλιος, καὶ γέγονε πάλιν μεσουράνιο; · καὶ εὑρέθη ἀναδραμοῦσα ἡ σκιὰ τοὺς τ' ἀναβαθμούς κατὰ τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν. Εἰ γὰρ ἦν τὸ ἔμπαλιν τρίτῃ ὥρα τῆς ἡμέρας, οὔτε ἡ σκιὰ ἤδη δραμοῦσα ἀνέτρεχεν, οὔτε ὁ ἥλιος ἀναπόδιζεν εἰς τοὐπίσω · εἰ καὶ συνέβη τὴν θύραν καὶ τοὺς ἀναβαθμοὺς τοῦ οἴ- του Εζεκίου ἐπὶ τὴν δύσιν ὁρᾷν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς θέσεως τοῦ οἴκου. Ἡ αἰτία δὲ τοῦ τοιούτου σημείου αὕτη ἐστίν· ὅτιπερ τὰ πολλὰ τῶν ἐθνῶν, τάχα δε πάντα, τῇ στρατιᾷ μάλλον τοῦ οὐρανοῦ δου λεύοντα, τὸν ἥλιον τιμῶσιν, ὡς μείζονα ἁπάντων Θεόν, καὶ πατέρα τῶν φωτῶν ὄντα. Τοῦτον οὖν ἀνα ποδίσαι κελεύσας ὁ Θεὸς, ἐδήλωσε πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ἑαυτὸν μὲν εἶναι τοῦ παντὸς Δεσπότην, δοῦλον δὲ τοῦτον ὑπάρχειν, καὶ οὐ Θεόν. Εἰ γὰρ τὸ τηλικοῦτον στοιχεῖον ἀναποδίσαι παρὰ τὴν συνήθειαν προσ- έταξε, πόσω μάλλον τοῖς ἥττοσιν ὡς ἰδίοις δούλοις κεχρημένος κελεύειν δύναται ! Ερῶ δὲ σὺν Θεῷ καὶ τὰ τὸ ἐντεῦθεν κέρδος ἐγένετο. Αναδραμόντος τοίνυν 15:0, 2011, 7. 192, ΣΧΧΥΗ, 14, & έρεα ο TOPOGRAPHIE CHRISTIAN.E LIB. VIII. :utem, vociferator, et, meditabor, perinde est ae, ibid. 17. PATROL, Gr. LXXXVIII. B vociferatus et meditatus sum, tempusque aliud pro alio jacet, quemadmodum plerumque in divina Scriptura hoc ipsum idioma occurrit. Ut cum Isaias dicit : Sicut agnus ad occisionem ductus est 43; id est, ducetur. Defecerunt enim oculi mei respi ciendo in altitudinem celi ad Dominum ; qui eripuit me, et abstulit dolorem animæ mer, Domine, de enin annuntiatum est tibi *; ac si dicat: ll: intendi oculos mentis meæ aspiciendo in altitudi- nem cœli, ad te omnium servatorem Deum reponens animæ meæ dolorem, quem a me abstulisti; $11- perbia mea in humilitatem et obsequentiam reli- gionis conversa: qua de re semper, Domine, gratias again tibi. Et excitasti mihi halitum, et con- solatus viri. Eruisti enim animam meam, ut non periret, et abjecisti retro me omnia peccata mea ut dieat : Consolatione quippe tua excitasti spiritum meum, et vixi: converteus animam meam mor- tuam, peccata retro vertisti, nec permisisti ut illa ante me extenderentur. Neque enim qui in ἐnferno sunt laudabunt te, neque mortui benedicent tibi, neque sperabunt qui in inferno sunt misericor- diam tuam. Vivendes benedicent tibi, sicut et ego * ; ac si dicat: Nisi enim mihi adhuc vitam conces- sisses, qut potuissem converti aut poenitere et salu- tem consequi, aut misericordiam tuam sperare, cum mortui, qui in inferno sunt, nihil hujusmodi præstare possint, sed tu maxime ex commiseratione tua il C concesseris? D Textus. Leve est umbram decem gradibus inclinare : non, sed retrovertatur umbra decem gradibus “. Postquam ergo sole procedente umbra decem gradibus decli- nasset, tunc divina virtute, per prophetæ orationem sol retro conversus, ac in medium cœlum denuo regressus est, umbramque decem gradibus retrc- gressana fuisse compertum fuit, secundum sacram Scripturam. Nam si bora diei tertia fuisset, neque umbra postquain processerat retrogressa fuisset, neque sol retro measset: etiamsi contigisset ja- nuam et gradus ædium Ezechiæ ad occidentem re- spicere. Et hæc quidem de domus situ et positione. Tanti vero signi et miraculi causa hæc est: quoi scilicet gentes multæ, et fortassis omnes, exercitui coeli maxime servientes, solem, ut deoruin maxi- mum et patremi luminum, honorarent. Hunc porro cum retrocedere jussit Deus, omnibus sane gentibus declaravit, se quidem universi Dominum, hunc veru servum, non Deum esse. Nam si tantum elementum præter consuetudinem retrogredi jussit; quanto magis minoribus aliis, ut propriis famulis, impr- rare valet! Dicam vero, favente Deo, quid int emolumenti evenerit. Sole igitur retrogresso, res in omnium notitiam gentium usque ad extrema ibid. 14. ** fV R³g. xx, 10.

ἀοράτους ανοίσω σοι, ἵνα γνῷς ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ καλῶν τὸ ὄνομά σου, ὁ Θεός Ισ- ραήλ. "Ενεκεν τοῦ παιδός μου Ιακώβ, καὶ Ίσ- Γαὴλ τοῦ ἐκλεκτοῦ μου, ἐγὼ καλέσω σε τῷ ὀνό- ματί σου, καὶ προσδέξομαί σε. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εγώ ήγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα. Καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι. Ούτος οικοδομήσει τήν πόλιν μου καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου επιστρέψει, οὐ μετὰ λύτρων, οὐδὲ μετὰ δώ μνων, εἶπε Κύριος Σαβαώθ. Καὶ θαυμάσας την πρόγνωσιν καὶ τὴν πρόῤῥησιν καὶ εὑρὼν, καὶ τὸ ίδιον όνομα διαρρήδην ὑπὸ τοῦ προφήτου προχη- ρυχθέν, ἐκέλευσε τὸν λαὸν ἀνελθεῖν ἐν Ἱεροσολύ μας, ἄφεσιν ποιησάμενοι τῆς αἰχμαλωσίας, δοὺς καὶ δαπανήματα εἰς οἰκοδομὴν τῆς πόλεως καὶ τοῦ ναοῦ. Οὐ μέθος δὲ αὐτός πεποίηκε τοῦτο, ἀλλὰ καὶ οἱ μετ' Β αὐτὸν, ἕως οὗ ἐτελειώθη ἡ πόλις καὶ ὁ ναός. Έστι δὲ καὶ ἡ πρόσταξις Κύρου ἐγγράφως ἐν ταῖς Παραλειπομέναις καὶ ἐν τῷ Εσδρᾳ τεταγμένη, παρακελεύουσα πάντα τὸν λαὸν ἀνελθεῖν, λέγουσα οὕτως· Ἔτους πρώτου Κύρου τοῦ βασιλέως Περ σῶν, τοῦ τελεσθῆναι λόγον Κυρίου ἀπὸ στόμα. τος Ιερεμίου, ἐξήγειρε Κύριες τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρήγγειλα φωνὴν ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καί γε ἐν γραπτῷ λέ γων· Οὕτως εἶπε Κύρος βασιλεὺς Περσῶν· Πά σας τὰς βασιλείας τῆς γῆς ἔδωκέ μοι Κύριος ὁ βασιλεὺς τοῦ οὐρανοῦ· καὶ αὐτὸς ἐπεσκέ ψατο ἐπ' ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι οἶκον αὐτῷ ἐν Ἱερουσαλήμ τῇ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ; καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναβήτω. Ορα, θαυμάσιε, πως ἑαυτῷ ὁμολογεῖ ἀνεγνωκέναι την βίβλον Ησαίου, καὶ πεπιστευκέναι τοῖς γεγραμμένοις, καὶ μετὰ πά της σπουδῆς καὶ δαπάνης πληρῶσαι τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ Γραφή. Πῶς οὐκ εἴδηλον τυγχάνει, ὅτι ἐκ τού των πάντων ὠφέλεια πολλή θεοσεβείας γέγονε πάνι τοῖς ἔθνεσι ; Πῶς δὲ καὶ οἱ τοσαύτην πίστιν ἐσχηκε- τες εἰς τὴν Γραφὴν τοῦ Ἠσαΐου, ἀπιστήσειαν καὶ περὶ τοῦ σχήματος τοῦ οὐρανοῦ, λέγοντες ἐν αὐτῇ· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμέραν ; Μάλιστα καὶ νεκρῶν ὄντων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῶν γενομένων θαυμάτων τῶν κατὰ τῆς Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ ἀνα- ποδισμοῦ τοῦ ἡλίου· ὅθεν καὶ πάντες οἱ ἔνδοξοι αὐτ τῶν πεπεισμένοι περὶ τούτων τῶν διαβοήτων ση- μείων, καὶ ἐκ τῆς προρρήσεως τοῦ Ἡσαΐου, συνέθεντο τῇ γνώμῃ τοῦ βασιλέως ἀπολύσαντες τὸν λαὸν μετὰ πάσης τιμής. Πρώτοι οὖν πάντων στοχασαμένων καὶ ὑποπτευσάντων Βαβυλωνίων, σφαίραν εἶναι τὸν οὐ ρανόν, πρώτοι πάλιν ἐδιδάχθησαν διὰ Ησαίου τοῦ προφήτου, ὡς οὐ σφαίρα τυγχάνει, ἀλλὰ καμάρα. Ἐξ ὧν καὶ ἡμεῖς παραλαβόντες τα σχήματα πάντα κατεγράψαμεν ἐν τῇ Χριστιανικῇ Τοπογραφία, όνομάσαντες τὸν διδάσκαλον ἐν τῷ προοιμίῳ, τὸν κα παραδόντα· λέγω δὴ τὸν μέγαν πατρίκιον, τὴν ἐκ γῆς Χαλδαίων ἐνταῦθα παραγενόμενον. Καὶ ταῦτα πάλιν περὶ τούτων. Ελθόντων δὲ τῶν πρεσβευτῶν τοῦ Βαβυλωνίου πρὸς τὸν Εζεκίαν, πάλιν ἀνθρώπινον ὑπομείνας, καὶ ὑπερθεὶς τὴν διάνοιαν, τούτους μετά πάσης χαράς *. η TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VII. A tuum, Deus Israel. Propter puerum meum Jacob et Israel electum meum ego tocabo te nomine tuo, et accipiam te“. Et paulo post : Ego suscitavi cum Cam justitia regem. Et omnes viæ cjus recte. Mic adif cabil civitatem meum, et captivitatem populi mei re- ducet, non cum pretio et muneribus, dixit Dominus Sabaoth ". Qui præscientiam illam et prædictionem admiratus, cum nomen suun diserte a propheta prænuntiatum reperisset, jussit populum ascendere Hierosolymam, et captivitatis dimissionem conces- sit, ad constructionem urbis et templi sumptus sup- peditaus. Nec ipse solus id præstitit, sed etiam qui post illum fuerunt, donec urbs et templum absol- verentur. Est vero ipsum Cyri decretum scripto consigna- tum in Paralipomenis et in libro Esdræe, jubens uni- versum populum ascendere, his verbis : Anno primo Cyri regis Persarum, ut compleretur verbum Domini C - ex ore Jeremiæ, suscitavit Dominus spiritum Cyri regis Persarum, ac pronuntiavit vocem in omni re- gno suo, etiam per scripturam, dicens: Sic dixit Cy- rus rex Persarum : Omnia regna terræ dedit miki Dominus rex cali, et ipse respexit in me, ut edif carem ei domum in Jerusalem, anæ est in Judæa, Quis in vobis ex universo populo ejus? et erit Deus cum ipso : ascendat. Vide, vir admirandle, quo pacto fateatur se librum Isaie legisse, et scriptis ejus credidisse, ita ut cum mulla cura et sumptu quæ in Scriptura ferebantur impleret. Qui non pa- lam sit, ex his omnibus multum utilitatis ad religio- nem universis gentibus obvenisse? Quomodo au- tem ii, qui tanıtanı tidein in Isaiæ Scripturam habu¨- runt, de cœli figura non ipsi crediderint, cum ait, Qui statuit calum sicut fornicem *? cum maxime illo tempore miracula contra Senacherim edita. atque solis retrogressio adhuc recentia essent : unde onines eorum optimates ex hisce ubique celebratis signis, necnon ex prædicatione Isaiæ persuasi, Regis sententiæ consenserunt, populo cum nullo non honore dimisso. Cum primi itaque Babyło::ii conjectarent ac suspicarentur coelum esse splæram, primi item edocti sunt per Isaiam prophetam, noa esse sphæram, sed fornicem. Unde nos quoque schemata omnia accipientes, ea in Topographia Christiana descripsimus, ubi doctorem, qui illa no- bis tradidit enuntiavimus; dico autem magnum pa- tricium, qui ex terra Chalkcoruu huc profectus est. Et hæc his de rebus dicta sunto. ILV, ibid. 15. s Esdr. 1. 9.5. Oratoribus regis Babyloniæ Ezechiam adeunti- bus, rursum ille humanum quidpiam passus, ela- iusque animo, ipsos cum omni gaudio, rem si: : * Isa. XL, 21.

ἀοράτους ανοίσω σοι, ἵνα γνῷς ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ καλῶν τὸ ὄνομά σου, ὁ Θεός Ισ- ραήλ. "Ενεκεν τοῦ παιδός μου Ιακώβ, καὶ Ίσ- Γαὴλ τοῦ ἐκλεκτοῦ μου, ἐγὼ καλέσω σε τῷ ὀνό- ματί σου, καὶ προσδέξομαί σε. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εγώ ήγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα. Καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι. Ούτος οικοδομήσει τήν πόλιν μου καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου επιστρέψει, οὐ μετὰ λύτρων, οὐδὲ μετὰ δώ μνων, εἶπε Κύριος Σαβαώθ. Καὶ θαυμάσας την πρόγνωσιν καὶ τὴν πρόῤῥησιν καὶ εὑρὼν, καὶ τὸ ίδιον όνομα διαρρήδην ὑπὸ τοῦ προφήτου προχη- ρυχθέν, ἐκέλευσε τὸν λαὸν ἀνελθεῖν ἐν Ἱεροσολύ μας, ἄφεσιν ποιησάμενοι τῆς αἰχμαλωσίας, δοὺς καὶ δαπανήματα εἰς οἰκοδομὴν τῆς πόλεως καὶ τοῦ ναοῦ. Οὐ μέθος δὲ αὐτός πεποίηκε τοῦτο, ἀλλὰ καὶ οἱ μετ' Β αὐτὸν, ἕως οὗ ἐτελειώθη ἡ πόλις καὶ ὁ ναός. Έστι δὲ καὶ ἡ πρόσταξις Κύρου ἐγγράφως ἐν ταῖς Παραλειπομέναις καὶ ἐν τῷ Εσδρᾳ τεταγμένη, παρακελεύουσα πάντα τὸν λαὸν ἀνελθεῖν, λέγουσα οὕτως· Ἔτους πρώτου Κύρου τοῦ βασιλέως Περ σῶν, τοῦ τελεσθῆναι λόγον Κυρίου ἀπὸ στόμα. τος Ιερεμίου, ἐξήγειρε Κύριες τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρήγγειλα φωνὴν ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καί γε ἐν γραπτῷ λέ γων· Οὕτως εἶπε Κύρος βασιλεὺς Περσῶν· Πά σας τὰς βασιλείας τῆς γῆς ἔδωκέ μοι Κύριος ὁ βασιλεὺς τοῦ οὐρανοῦ· καὶ αὐτὸς ἐπεσκέ ψατο ἐπ' ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι οἶκον αὐτῷ ἐν Ἱερουσαλήμ τῇ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ; καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναβήτω. Ορα, θαυμάσιε, πως ἑαυτῷ ὁμολογεῖ ἀνεγνωκέναι την βίβλον Ησαίου, καὶ πεπιστευκέναι τοῖς γεγραμμένοις, καὶ μετὰ πά της σπουδῆς καὶ δαπάνης πληρῶσαι τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ Γραφή. Πῶς οὐκ εἴδηλον τυγχάνει, ὅτι ἐκ τού των πάντων ὠφέλεια πολλή θεοσεβείας γέγονε πάνι τοῖς ἔθνεσι ; Πῶς δὲ καὶ οἱ τοσαύτην πίστιν ἐσχηκε- τες εἰς τὴν Γραφὴν τοῦ Ἠσαΐου, ἀπιστήσειαν καὶ περὶ τοῦ σχήματος τοῦ οὐρανοῦ, λέγοντες ἐν αὐτῇ· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμέραν ; Μάλιστα καὶ νεκρῶν ὄντων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῶν γενομένων θαυμάτων τῶν κατὰ τῆς Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ ἀνα- ποδισμοῦ τοῦ ἡλίου· ὅθεν καὶ πάντες οἱ ἔνδοξοι αὐτ τῶν πεπεισμένοι περὶ τούτων τῶν διαβοήτων ση- μείων, καὶ ἐκ τῆς προρρήσεως τοῦ Ἡσαΐου, συνέθεντο τῇ γνώμῃ τοῦ βασιλέως ἀπολύσαντες τὸν λαὸν μετὰ πάσης τιμής. Πρώτοι οὖν πάντων στοχασαμένων καὶ ὑποπτευσάντων Βαβυλωνίων, σφαίραν εἶναι τὸν οὐ ρανόν, πρώτοι πάλιν ἐδιδάχθησαν διὰ Ησαίου τοῦ προφήτου, ὡς οὐ σφαίρα τυγχάνει, ἀλλὰ καμάρα. Ἐξ ὧν καὶ ἡμεῖς παραλαβόντες τα σχήματα πάντα κατεγράψαμεν ἐν τῇ Χριστιανικῇ Τοπογραφία, όνομάσαντες τὸν διδάσκαλον ἐν τῷ προοιμίῳ, τὸν κα παραδόντα· λέγω δὴ τὸν μέγαν πατρίκιον, τὴν ἐκ γῆς Χαλδαίων ἐνταῦθα παραγενόμενον. Καὶ ταῦτα πάλιν περὶ τούτων. Ελθόντων δὲ τῶν πρεσβευτῶν τοῦ Βαβυλωνίου πρὸς τὸν Εζεκίαν, πάλιν ἀνθρώπινον ὑπομείνας, καὶ ὑπερθεὶς τὴν διάνοιαν, τούτους μετά πάσης χαράς *. η TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VII. A tuum, Deus Israel. Propter puerum meum Jacob et Israel electum meum ego tocabo te nomine tuo, et accipiam te“. Et paulo post : Ego suscitavi cum Cam justitia regem. Et omnes viæ cjus recte. Mic adif cabil civitatem meum, et captivitatem populi mei re- ducet, non cum pretio et muneribus, dixit Dominus Sabaoth ". Qui præscientiam illam et prædictionem admiratus, cum nomen suun diserte a propheta prænuntiatum reperisset, jussit populum ascendere Hierosolymam, et captivitatis dimissionem conces- sit, ad constructionem urbis et templi sumptus sup- peditaus. Nec ipse solus id præstitit, sed etiam qui post illum fuerunt, donec urbs et templum absol- verentur. Est vero ipsum Cyri decretum scripto consigna- tum in Paralipomenis et in libro Esdræe, jubens uni- versum populum ascendere, his verbis : Anno primo Cyri regis Persarum, ut compleretur verbum Domini C - ex ore Jeremiæ, suscitavit Dominus spiritum Cyri regis Persarum, ac pronuntiavit vocem in omni re- gno suo, etiam per scripturam, dicens: Sic dixit Cy- rus rex Persarum : Omnia regna terræ dedit miki Dominus rex cali, et ipse respexit in me, ut edif carem ei domum in Jerusalem, anæ est in Judæa, Quis in vobis ex universo populo ejus? et erit Deus cum ipso : ascendat. Vide, vir admirandle, quo pacto fateatur se librum Isaie legisse, et scriptis ejus credidisse, ita ut cum mulla cura et sumptu quæ in Scriptura ferebantur impleret. Qui non pa- lam sit, ex his omnibus multum utilitatis ad religio- nem universis gentibus obvenisse? Quomodo au- tem ii, qui tanıtanı tidein in Isaiæ Scripturam habu¨- runt, de cœli figura non ipsi crediderint, cum ait, Qui statuit calum sicut fornicem *? cum maxime illo tempore miracula contra Senacherim edita. atque solis retrogressio adhuc recentia essent : unde onines eorum optimates ex hisce ubique celebratis signis, necnon ex prædicatione Isaiæ persuasi, Regis sententiæ consenserunt, populo cum nullo non honore dimisso. Cum primi itaque Babyło::ii conjectarent ac suspicarentur coelum esse splæram, primi item edocti sunt per Isaiam prophetam, noa esse sphæram, sed fornicem. Unde nos quoque schemata omnia accipientes, ea in Topographia Christiana descripsimus, ubi doctorem, qui illa no- bis tradidit enuntiavimus; dico autem magnum pa- tricium, qui ex terra Chalkcoruu huc profectus est. Et hæc his de rebus dicta sunto. ILV, ibid. 15. s Esdr. 1. 9.5. Oratoribus regis Babyloniæ Ezechiam adeunti- bus, rursum ille humanum quidpiam passus, ela- iusque animo, ipsos cum omni gaudio, rem si: : * Isa. XL, 21.

ἀοράτους ανοίσω σοι, ἵνα γνῷς ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ καλῶν τὸ ὄνομά σου, ὁ Θεός Ισ- ραήλ. "Ενεκεν τοῦ παιδός μου Ιακώβ, καὶ Ίσ- Γαὴλ τοῦ ἐκλεκτοῦ μου, ἐγὼ καλέσω σε τῷ ὀνό- ματί σου, καὶ προσδέξομαί σε. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εγώ ήγειρα αὐτὸν μετὰ δικαιοσύνης βασιλέα. Καὶ πᾶσαι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ εὐθεῖαι. Ούτος οικοδομήσει τήν πόλιν μου καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου επιστρέψει, οὐ μετὰ λύτρων, οὐδὲ μετὰ δώ μνων, εἶπε Κύριος Σαβαώθ. Καὶ θαυμάσας την πρόγνωσιν καὶ τὴν πρόῤῥησιν καὶ εὑρὼν, καὶ τὸ ίδιον όνομα διαρρήδην ὑπὸ τοῦ προφήτου προχη- ρυχθέν, ἐκέλευσε τὸν λαὸν ἀνελθεῖν ἐν Ἱεροσολύ μας, ἄφεσιν ποιησάμενοι τῆς αἰχμαλωσίας, δοὺς καὶ δαπανήματα εἰς οἰκοδομὴν τῆς πόλεως καὶ τοῦ ναοῦ. Οὐ μέθος δὲ αὐτός πεποίηκε τοῦτο, ἀλλὰ καὶ οἱ μετ' Β αὐτὸν, ἕως οὗ ἐτελειώθη ἡ πόλις καὶ ὁ ναός. Έστι δὲ καὶ ἡ πρόσταξις Κύρου ἐγγράφως ἐν ταῖς Παραλειπομέναις καὶ ἐν τῷ Εσδρᾳ τεταγμένη, παρακελεύουσα πάντα τὸν λαὸν ἀνελθεῖν, λέγουσα οὕτως· Ἔτους πρώτου Κύρου τοῦ βασιλέως Περ σῶν, τοῦ τελεσθῆναι λόγον Κυρίου ἀπὸ στόμα. τος Ιερεμίου, ἐξήγειρε Κύριες τὸ πνεῦμα Κύρου βασιλέως Περσῶν, καὶ παρήγγειλα φωνὴν ἐν πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καί γε ἐν γραπτῷ λέ γων· Οὕτως εἶπε Κύρος βασιλεὺς Περσῶν· Πά σας τὰς βασιλείας τῆς γῆς ἔδωκέ μοι Κύριος ὁ βασιλεὺς τοῦ οὐρανοῦ· καὶ αὐτὸς ἐπεσκέ ψατο ἐπ' ἐμὲ τοῦ οἰκοδομῆσαι οἶκον αὐτῷ ἐν Ἱερουσαλήμ τῇ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ. Τίς ἐν ὑμῖν ἀπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ; καὶ ἔσται ὁ Θεὸς αὐτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναβήτω. Ορα, θαυμάσιε, πως ἑαυτῷ ὁμολογεῖ ἀνεγνωκέναι την βίβλον Ησαίου, καὶ πεπιστευκέναι τοῖς γεγραμμένοις, καὶ μετὰ πά της σπουδῆς καὶ δαπάνης πληρῶσαι τὰ γεγραμμένα ἐν τῇ Γραφή. Πῶς οὐκ εἴδηλον τυγχάνει, ὅτι ἐκ τού των πάντων ὠφέλεια πολλή θεοσεβείας γέγονε πάνι τοῖς ἔθνεσι ; Πῶς δὲ καὶ οἱ τοσαύτην πίστιν ἐσχηκε- τες εἰς τὴν Γραφὴν τοῦ Ἠσαΐου, ἀπιστήσειαν καὶ περὶ τοῦ σχήματος τοῦ οὐρανοῦ, λέγοντες ἐν αὐτῇ· Ο στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμέραν ; Μάλιστα καὶ νεκρῶν ὄντων κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῶν γενομένων θαυμάτων τῶν κατὰ τῆς Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ ἀνα- ποδισμοῦ τοῦ ἡλίου· ὅθεν καὶ πάντες οἱ ἔνδοξοι αὐτ τῶν πεπεισμένοι περὶ τούτων τῶν διαβοήτων ση- μείων, καὶ ἐκ τῆς προρρήσεως τοῦ Ἡσαΐου, συνέθεντο τῇ γνώμῃ τοῦ βασιλέως ἀπολύσαντες τὸν λαὸν μετὰ πάσης τιμής. Πρώτοι οὖν πάντων στοχασαμένων καὶ ὑποπτευσάντων Βαβυλωνίων, σφαίραν εἶναι τὸν οὐ ρανόν, πρώτοι πάλιν ἐδιδάχθησαν διὰ Ησαίου τοῦ προφήτου, ὡς οὐ σφαίρα τυγχάνει, ἀλλὰ καμάρα. Ἐξ ὧν καὶ ἡμεῖς παραλαβόντες τα σχήματα πάντα κατεγράψαμεν ἐν τῇ Χριστιανικῇ Τοπογραφία, όνομάσαντες τὸν διδάσκαλον ἐν τῷ προοιμίῳ, τὸν κα παραδόντα· λέγω δὴ τὸν μέγαν πατρίκιον, τὴν ἐκ γῆς Χαλδαίων ἐνταῦθα παραγενόμενον. Καὶ ταῦτα πάλιν περὶ τούτων. Ελθόντων δὲ τῶν πρεσβευτῶν τοῦ Βαβυλωνίου πρὸς τὸν Εζεκίαν, πάλιν ἀνθρώπινον ὑπομείνας, καὶ ὑπερθεὶς τὴν διάνοιαν, τούτους μετά πάσης χαράς *. η TOPOGRAPHIE CHRISTIANE LIB. VII. A tuum, Deus Israel. Propter puerum meum Jacob et Israel electum meum ego tocabo te nomine tuo, et accipiam te“. Et paulo post : Ego suscitavi cum Cam justitia regem. Et omnes viæ cjus recte. Mic adif cabil civitatem meum, et captivitatem populi mei re- ducet, non cum pretio et muneribus, dixit Dominus Sabaoth ". Qui præscientiam illam et prædictionem admiratus, cum nomen suun diserte a propheta prænuntiatum reperisset, jussit populum ascendere Hierosolymam, et captivitatis dimissionem conces- sit, ad constructionem urbis et templi sumptus sup- peditaus. Nec ipse solus id præstitit, sed etiam qui post illum fuerunt, donec urbs et templum absol- verentur. Est vero ipsum Cyri decretum scripto consigna- tum in Paralipomenis et in libro Esdræe, jubens uni- versum populum ascendere, his verbis : Anno primo Cyri regis Persarum, ut compleretur verbum Domini C - ex ore Jeremiæ, suscitavit Dominus spiritum Cyri regis Persarum, ac pronuntiavit vocem in omni re- gno suo, etiam per scripturam, dicens: Sic dixit Cy- rus rex Persarum : Omnia regna terræ dedit miki Dominus rex cali, et ipse respexit in me, ut edif carem ei domum in Jerusalem, anæ est in Judæa, Quis in vobis ex universo populo ejus? et erit Deus cum ipso : ascendat. Vide, vir admirandle, quo pacto fateatur se librum Isaie legisse, et scriptis ejus credidisse, ita ut cum mulla cura et sumptu quæ in Scriptura ferebantur impleret. Qui non pa- lam sit, ex his omnibus multum utilitatis ad religio- nem universis gentibus obvenisse? Quomodo au- tem ii, qui tanıtanı tidein in Isaiæ Scripturam habu¨- runt, de cœli figura non ipsi crediderint, cum ait, Qui statuit calum sicut fornicem *? cum maxime illo tempore miracula contra Senacherim edita. atque solis retrogressio adhuc recentia essent : unde onines eorum optimates ex hisce ubique celebratis signis, necnon ex prædicatione Isaiæ persuasi, Regis sententiæ consenserunt, populo cum nullo non honore dimisso. Cum primi itaque Babyło::ii conjectarent ac suspicarentur coelum esse splæram, primi item edocti sunt per Isaiam prophetam, noa esse sphæram, sed fornicem. Unde nos quoque schemata omnia accipientes, ea in Topographia Christiana descripsimus, ubi doctorem, qui illa no- bis tradidit enuntiavimus; dico autem magnum pa- tricium, qui ex terra Chalkcoruu huc profectus est. Et hæc his de rebus dicta sunto. ILV, ibid. 15. s Esdr. 1. 9.5. Oratoribus regis Babyloniæ Ezechiam adeunti- bus, rursum ille humanum quidpiam passus, ela- iusque animo, ipsos cum omni gaudio, rem si: : * Isa. XL, 21.

ὑπεδέξατο, εἰς οἰκεῖον κλέος· εἰσήγαγε δὲ αὐτοὺς καὶ παρὰ γνώμην Θεοῦ εἰς τὰ βασίλεια, δείξας αὐτ τοῖς τοὺς θησαυροὺς καὶ πάντα τὸν πλοῦτον αὐτοῦ. Τότε πάλιν ἀπεστάλη Ησαΐας πρὸς αὐτὸν ἐπανορα θῶν τὴν διάνοιαν αὐτοῦ, καί φησι πρὸς αὐτὸν, εἰρω νευόμενος· Τί λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ; καὶ πόθεν ἥκασι πρὸς σέ; Καὶ εἶπεν Εζεκίας· 'Εκ τῆς πόρρωθεν ήκασι πρός με ἐκ Βαβυλῶνος. Εἶπε πάλιν Ἡσαΐας· Τί εἶδοσαν ἐν τῷ οἴκῳ σου; Ο δὲ, ἐγνωκώς ὅτι εἰδὼς ἐρωτᾷ, τὴν ἀλήθειαν λέγει, και φησι πρὸς αὐτόν· Πάντα τὰ ἐν τῷ οἴκῳ μου δ οὐκ είδοσαν, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῷ οἴκῳ μου, είδοσαν · ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν τοῖς θησαυροῖς μου. Τότε λέγει πρὸς αὐτὸν ὡς ἐν τάξει ἀπειλῆς, κολα- φίζων αὐτοῦ τὴν ἔπαρσιν τῆς διανοίας, τὰ μέλλοντα Β μετ' αὐτὸν γίνεσθαι, καί φησιν · Ακουσον τὸν λό τον Κυρίου σαβαώθ· 'Ιδού ημέραι έρχονται, καὶ ληφθήσεται πάντα τὰ ἐν τῷ οἴκῳ σου, καὶ ὅσα ἐθησαύρισαν οι πατέρες σου ἕως τῆς ἡμέρας ταύ της εις Βαβυλῶνα, καὶ οὐχ ὑπολειφθήσεται ῥῆμα εἶπε Κύριος. Καὶ οἱ υἱοί σου, οἱ ἐξελεύ σονται ἐκ σοῦ, οὓς γεννήσεις, λήψεται, καὶ ἔσον ται εὐνοῦχοι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ βασιλέως των Βα βυλωνίων - ένα εἴπῃ· Τί πάλιν ἐπαίρῃ τοῖς· λογι σμοῖς εἰς οἰκεῖον κλέος, καὶ οὐκ εἰς δόξαν Θεοῦ, δεξά μενος τοὺς πρεσβευτές τοῦ Βαβυλωνίου ; "Εδει σε γὰρ παιδεύεσθαι ἐκ τῶν προλαβόντων, ὅτι οὐ τοσοῦ τον εἰς δόξαν σήν, ἀλλ᾽ εἰς δόξαν ἐμὴν, τὰ μεγάλα σημεία γεγόνασι, πρὸς τὸ καὶ τὰ ἔθνη παιδεύεσθαι τὴν ἐμὴν μεγαλειότητα· ἧς πάλιν καταφρονών ἐπήρθης μὴ εὐχαριστήσας. Αλλ᾽ ἄνευ ἐμοῦ δεξά μενος καὶ δείξας τοῖς πρέσβεσιν ἐν παρ' ἐμοῦ ἐκτήσω πλοῦτον· τοιγαροῦν ἀπεντεῦθεν μαθήσῃ ώ; μετὰ ταῦτα, ἐπὶ τῶν σῶν διαδόχων, πάντα τὴν σὸν πλοῦτον εἰς ἁρπαγὴν καὶ αἰχμαλωσίαν παραδώσω τοῖς Βαβυλωνίοις· ὅτι ἡμέλησας πάλιν τῆς ἡμετέρας δόξης, σεαυτὸν προτιμήσας ἐμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἀεὶ ενάρετος γέγονας καὶ εὐσεβῆς, ἐπὶ τῶν καιρῶν σου οὐδὲν τούτων συμβήσεται. Ταῦτα ἀκούσας ὁ Ἔξεσ ὑπήκοος Θεῷ, εὐχαριστήσας εἶπε πρὸς Ἡσαΐαν· ἐν ταῖς ἡμέραις μου. κίας καὶ συνιεὶς καὶ ταπεινωθεὶς, ὡς δίκαιος καὶ Αγαθὺς ὁ λόγος Κυρίου, ὃν ἐλάλησεν· ἔστω εἰρήνη Οτι δὲ πάντα κατὰ τὸ βῆμα τοῦ προφήτου γε- γόνασιν, εὔδηλον· ὡς Ναβουχοδονόσορ ο Βαβυλώ νιος πορθήσας τὰ Ἱεροσόλυμα, πάντα έλαβεν ἐν Βαβυλῶνι · καὶ ἐκ τοῦ γένους δὲ τοῦ βασιλικοῦ ἐκλε ξάμενος νεανίσκους, τοὺς περὶ Δανιὴλ, καὶ ᾿Ανανίαν, καὶ ᾿Αζαρίαν, καὶ Μισαήλ, καὶ τὰ γεννητικὰ τῆς φύσ σεως ἐκτεμὼν ἀπ' αὐτῶν μόρια, πρὸς ἰδίαν ὑπηρε σίαν κατέστησεν. Ἐκ τοιούτων γὰρ ἔθος ἐστὶν ὑπο ηρετεῖσθαι τὸν βασιλέα· μετ' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἀνεστρέ- φοντο. Οὔτε γὰρ γάμος ἑνὸς ἐξ αὐτῶν φέρεται παρά τῇ θείᾳ Γραφῇ, οὐδὲ τέκνον, οὔτι τῶν τοιούτων ηκούσθη περὶ αὐτῶν. Ἀλλ᾿ ἡ παράδοσις καὶ ἡ συνε ήθεια κατὰ τὴν προφητείαν, ἀγενείους καὶ λείους ἐν ταῖς εἰκόσιν ἀναγράφουσιν. Ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ τού των πολλά θαύματα, καὶ παράδοξα, καὶ ἀποκαλύ ψεις, καὶ προῤῥήσεις και πολλὴ ὠφέλεια παρά τι COSME INDICOPLEUSTE floriosam esse ratus, excepit : præter voluntatem & vero Dei in regiam intromisit, thesauros atque di- vitias suas omnes ostendit. Tunc rursum Isaias ad ipsum mittitur, qui mentem ejus corrigat, eumque ironice sic affatur : Quid dicunt homines isti? et unde ad te venerunt ? Respondit Exechias : Ex terra procul venerunt ad me ex Babylone. Dixit ite- rum Isaias : Quid viderunt in domo tua **? Ille au- tem, videns eum ut gnarum interrogare, vera dicit et sic eum alloquitur. Omnia quæ sunt in domo mea viderunt : nihilque est in domo mea, quod non viderint : sed etiam thesauros meos & Tunc comminantis more, mentis elationem ejus casti- gaus, quæ ipsi futura sunt prænuntiat, bis ver- bis : Audi sermonem Domini exercituum : Ecce dies reuiunt, et auferentur omnia quæ sunt in domo tua, et omnia quæ condiderunt patres tui, usque ad diem hanc, in Babylonem : et non relinquetur verbum, quod dixerit Dominus. Et filii tui.qui egredientur ex te, quos gignes, assumet, et erunt eunuchi in domo regis Babyloniorum ; ae si dicat : Quid rursum cogita. t'ouibus extolleris ad propriam, non vero ad Dei gloriam accipiens legatos Babylonii? Oportuit te es pristinis exemplis erudiri : nam ad gloriam, non kaam, sed meam, signa magna edita sunt; ut etiam C ntes erudirentur, ac magnificentiam meam edi- seerent : quam rursum despiciens, elatus es, nec gratias retulisti. Sed cum sine me oratores illos re- ceperis, ipsisque quas a me divitias obtines osten- deris; ideo abhinc ediscas, in posterum, succes- sorum tuorum tempore, me omnes divitias tuas in rapinam et captivitatem Babyloniis traditurum, quia gloriam nostram neglexisti, teque mihi praetulisti. Quoniam tamen probus semper et pius fuisti, id tem- poribus tuis non continget. His auditis ac re intellecta, Ezecbias humiliatus, utpote justus et Deo obsequens, gratias agens dixit ad Isaiam : Bonus est sermo Do. miui, quem locutus est; sit pax in diebus meis". Quod autem omnia secundum prophetæ sermo- D rem evenerint, palam est : quia Nabuchodonosor Babylonius, vastalis Hierosolymis, omnia in Baby- lonem exportavit, atque ex regia stirpe adlectis sibi pueris, Danielem, Ananium, Azariam, et Mi- waelem, abscissis genitalibus, ad ministerium sibi destinavit. Mos quippe est ut reges tales sibi puo- ros ad famulatum assumant: nam cum ipso versa- hantur. Siquidem ne unius quippe eorum matri- monium, aut liberi, aut quid simile in divina Scriptura memoratur, vel auditum uspiam est. Verum et traditio et consuetudo, secundum pro- phetiam, imberbes illos et leni facie in imaginibus repræsentat. Quod autem in hisce miracula multa, prodigia, revelationes, vaticinia facta sint, alque 'magna hinc utilitas Babyloniis', Medis et Persis * Isa. Arxis, 3. « ibid. 4. s: jhid. 5-7. ss ibid. 8.

ὑπεδέξατο, εἰς οἰκεῖον κλέος· εἰσήγαγε δὲ αὐτοὺς καὶ παρὰ γνώμην Θεοῦ εἰς τὰ βασίλεια, δείξας αὐτ τοῖς τοὺς θησαυροὺς καὶ πάντα τὸν πλοῦτον αὐτοῦ. Τότε πάλιν ἀπεστάλη Ησαΐας πρὸς αὐτὸν ἐπανορα θῶν τὴν διάνοιαν αὐτοῦ, καί φησι πρὸς αὐτὸν, εἰρω νευόμενος· Τί λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ; καὶ πόθεν ἥκασι πρὸς σέ; Καὶ εἶπεν Εζεκίας· 'Εκ τῆς πόρρωθεν ήκασι πρός με ἐκ Βαβυλῶνος. Εἶπε πάλιν Ἡσαΐας· Τί εἶδοσαν ἐν τῷ οἴκῳ σου; Ο δὲ, ἐγνωκώς ὅτι εἰδὼς ἐρωτᾷ, τὴν ἀλήθειαν λέγει, και φησι πρὸς αὐτόν· Πάντα τὰ ἐν τῷ οἴκῳ μου δ οὐκ είδοσαν, καὶ οὐκ ἔστιν ἐν τῷ οἴκῳ μου, είδοσαν · ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν τοῖς θησαυροῖς μου. Τότε λέγει πρὸς αὐτὸν ὡς ἐν τάξει ἀπειλῆς, κολα- φίζων αὐτοῦ τὴν ἔπαρσιν τῆς διανοίας, τὰ μέλλοντα Β μετ' αὐτὸν γίνεσθαι, καί φησιν · Ακουσον τὸν λό τον Κυρίου σαβαώθ· 'Ιδού ημέραι έρχονται, καὶ ληφθήσεται πάντα τὰ ἐν τῷ οἴκῳ σου, καὶ ὅσα ἐθησαύρισαν οι πατέρες σου ἕως τῆς ἡμέρας ταύ της εις Βαβυλῶνα, καὶ οὐχ ὑπολειφθήσεται ῥῆμα εἶπε Κύριος. Καὶ οἱ υἱοί σου, οἱ ἐξελεύ σονται ἐκ σοῦ, οὓς γεννήσεις, λήψεται, καὶ ἔσον ται εὐνοῦχοι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ βασιλέως των Βα βυλωνίων - ένα εἴπῃ· Τί πάλιν ἐπαίρῃ τοῖς· λογι σμοῖς εἰς οἰκεῖον κλέος, καὶ οὐκ εἰς δόξαν Θεοῦ, δεξά μενος τοὺς πρεσβευτές τοῦ Βαβυλωνίου ; "Εδει σε γὰρ παιδεύεσθαι ἐκ τῶν προλαβόντων, ὅτι οὐ τοσοῦ τον εἰς δόξαν σήν, ἀλλ᾽ εἰς δόξαν ἐμὴν, τὰ μεγάλα σημεία γεγόνασι, πρὸς τὸ καὶ τὰ ἔθνη παιδεύεσθαι τὴν ἐμὴν μεγαλειότητα· ἧς πάλιν καταφρονών ἐπήρθης μὴ εὐχαριστήσας. Αλλ᾽ ἄνευ ἐμοῦ δεξά μενος καὶ δείξας τοῖς πρέσβεσιν ἐν παρ' ἐμοῦ ἐκτήσω πλοῦτον· τοιγαροῦν ἀπεντεῦθεν μαθήσῃ ώ; μετὰ ταῦτα, ἐπὶ τῶν σῶν διαδόχων, πάντα τὴν σὸν πλοῦτον εἰς ἁρπαγὴν καὶ αἰχμαλωσίαν παραδώσω τοῖς Βαβυλωνίοις· ὅτι ἡμέλησας πάλιν τῆς ἡμετέρας δόξης, σεαυτὸν προτιμήσας ἐμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἀεὶ ενάρετος γέγονας καὶ εὐσεβῆς, ἐπὶ τῶν καιρῶν σου οὐδὲν τούτων συμβήσεται. Ταῦτα ἀκούσας ὁ Ἔξεσ ὑπήκοος Θεῷ, εὐχαριστήσας εἶπε πρὸς Ἡσαΐαν· ἐν ταῖς ἡμέραις μου. κίας καὶ συνιεὶς καὶ ταπεινωθεὶς, ὡς δίκαιος καὶ Αγαθὺς ὁ λόγος Κυρίου, ὃν ἐλάλησεν· ἔστω εἰρήνη Οτι δὲ πάντα κατὰ τὸ βῆμα τοῦ προφήτου γε- γόνασιν, εὔδηλον· ὡς Ναβουχοδονόσορ ο Βαβυλώ νιος πορθήσας τὰ Ἱεροσόλυμα, πάντα έλαβεν ἐν Βαβυλῶνι · καὶ ἐκ τοῦ γένους δὲ τοῦ βασιλικοῦ ἐκλε ξάμενος νεανίσκους, τοὺς περὶ Δανιὴλ, καὶ ᾿Ανανίαν, καὶ ᾿Αζαρίαν, καὶ Μισαήλ, καὶ τὰ γεννητικὰ τῆς φύσ σεως ἐκτεμὼν ἀπ' αὐτῶν μόρια, πρὸς ἰδίαν ὑπηρε σίαν κατέστησεν. Ἐκ τοιούτων γὰρ ἔθος ἐστὶν ὑπο ηρετεῖσθαι τὸν βασιλέα· μετ' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἀνεστρέ- φοντο. Οὔτε γὰρ γάμος ἑνὸς ἐξ αὐτῶν φέρεται παρά τῇ θείᾳ Γραφῇ, οὐδὲ τέκνον, οὔτι τῶν τοιούτων ηκούσθη περὶ αὐτῶν. Ἀλλ᾿ ἡ παράδοσις καὶ ἡ συνε ήθεια κατὰ τὴν προφητείαν, ἀγενείους καὶ λείους ἐν ταῖς εἰκόσιν ἀναγράφουσιν. Ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ τού των πολλά θαύματα, καὶ παράδοξα, καὶ ἀποκαλύ ψεις, καὶ προῤῥήσεις και πολλὴ ὠφέλεια παρά τι COSME INDICOPLEUSTE floriosam esse ratus, excepit : præter voluntatem & vero Dei in regiam intromisit, thesauros atque di- vitias suas omnes ostendit. Tunc rursum Isaias ad ipsum mittitur, qui mentem ejus corrigat, eumque ironice sic affatur : Quid dicunt homines isti? et unde ad te venerunt ? Respondit Exechias : Ex terra procul venerunt ad me ex Babylone. Dixit ite- rum Isaias : Quid viderunt in domo tua **? Ille au- tem, videns eum ut gnarum interrogare, vera dicit et sic eum alloquitur. Omnia quæ sunt in domo mea viderunt : nihilque est in domo mea, quod non viderint : sed etiam thesauros meos & Tunc comminantis more, mentis elationem ejus casti- gaus, quæ ipsi futura sunt prænuntiat, bis ver- bis : Audi sermonem Domini exercituum : Ecce dies reuiunt, et auferentur omnia quæ sunt in domo tua, et omnia quæ condiderunt patres tui, usque ad diem hanc, in Babylonem : et non relinquetur verbum, quod dixerit Dominus. Et filii tui.qui egredientur ex te, quos gignes, assumet, et erunt eunuchi in domo regis Babyloniorum ; ae si dicat : Quid rursum cogita. t'ouibus extolleris ad propriam, non vero ad Dei gloriam accipiens legatos Babylonii? Oportuit te es pristinis exemplis erudiri : nam ad gloriam, non kaam, sed meam, signa magna edita sunt; ut etiam C ntes erudirentur, ac magnificentiam meam edi- seerent : quam rursum despiciens, elatus es, nec gratias retulisti. Sed cum sine me oratores illos re- ceperis, ipsisque quas a me divitias obtines osten- deris; ideo abhinc ediscas, in posterum, succes- sorum tuorum tempore, me omnes divitias tuas in rapinam et captivitatem Babyloniis traditurum, quia gloriam nostram neglexisti, teque mihi praetulisti. Quoniam tamen probus semper et pius fuisti, id tem- poribus tuis non continget. His auditis ac re intellecta, Ezecbias humiliatus, utpote justus et Deo obsequens, gratias agens dixit ad Isaiam : Bonus est sermo Do. miui, quem locutus est; sit pax in diebus meis". Quod autem omnia secundum prophetæ sermo- D rem evenerint, palam est : quia Nabuchodonosor Babylonius, vastalis Hierosolymis, omnia in Baby- lonem exportavit, atque ex regia stirpe adlectis sibi pueris, Danielem, Ananium, Azariam, et Mi- waelem, abscissis genitalibus, ad ministerium sibi destinavit. Mos quippe est ut reges tales sibi puo- ros ad famulatum assumant: nam cum ipso versa- hantur. Siquidem ne unius quippe eorum matri- monium, aut liberi, aut quid simile in divina Scriptura memoratur, vel auditum uspiam est. Verum et traditio et consuetudo, secundum pro- phetiam, imberbes illos et leni facie in imaginibus repræsentat. Quod autem in hisce miracula multa, prodigia, revelationes, vaticinia facta sint, alque 'magna hinc utilitas Babyloniis', Medis et Persis * Isa. Arxis, 3. « ibid. 4. s: jhid. 5-7. ss ibid. 8.

Βαβυλωνίοις, καὶ Μήδοις, καὶ Πέρσαις γέγονεν, οὐκ Α ἀγνοεῖς, ὦ θαυμάσις Πέτρε, ὥστε τοὺς βασιλέας αυτ τῶν τιμήν αὐτοὺς μεγάλως, καὶ ἐκτίθεσθαι δόγματα Θεοσεβείας εἰς τοὺς ἰδίους λαούς περὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων, ὅτι θεὸς θεῶν ἐστι, καὶ Κύριος τῶν κυρίων· καὶ τοὺς λέγοντας βλασφημίαν κατ' αὐτοῦ τιμωρεῖ. σθαι προσέταξαν. Οὕτως ἀεὶ ὁ Θεὸς οἰκονομῶν τὰ πράγματα, διὰ τοῦ ἰδίου λαοῦ παιδεύει πάντα τὰ Εθνη, δικαιοπραγοῦντας μὲν αὐτοὺς δοξάζων, άμαρ- τάνοντας δὲ κολάζων, καὶ αἰχμαλωσίαις παραπέμ- των · δι' ἑκατέρου παιδεύων τὰ ἔθνη, τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθουργίαν καὶ μεγαλειότητα· ὅπως καὶ αὐτὰ με ταλάδωσε θεοσεβείας, προγυμναζόμενα εἰς τὴν μέλ. λουσαν ἀποκαλύπτεσθαι πίστιν τὴν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οὔτε γὰρ μία κεραία τῆς Γραφῆς οὔτε ἰῶτα ἐν ἀκαίρως συνεγράφη · ἀλλὰ " πάντα χρησίμως καὶ πρὸς κοινὴν καὶ ποικίλην ὠφέ- λειαν τῶν ἀνθρώπων συνεγράφησαν. Διὸ παρακαλώ, φιλόχριστε, διὰ σοῦ καὶ τοὺς ἐντυγχάνοντας ταύτῃ ἡμῶν τῇ Γραφή, συνεχῶς ἀναγινώσκειν τὴν θείαν Γραφὴν, καὶ τὸ ἐκ ταύτης κέρδος καρπούσθαι, ὠφελεῖν δυνάμενον πάντα ἄνθρωπον τὰ θεῖα καὶ ἀνθρώπινα πράγματα. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς τῶν θείων εὐλογιῶν καὶ ἐπαγγελιῶν ἐπιτυχεῖν, εὐχαῖς τῶν ἡμετέρων, διδασκάλων καὶ τῆς σῆς ἀδελφότητος, τὰ πάντα φιλόχριστε. ο Τὸ κείμενον. Ὥσπερ οἱ δώδεκα άρτοι τῆς προθέσεως, οἱ ἐν τῇ τραπέζη κείμενοι, τύπος εἰσὶ τοῦ ἐνιαυσιαίου κύκλου καὶ τῶν καρπῶν τῆς γῆς, καθάπερ προείρηται μὲν ἐν τῇ σκηνῇ, κατεγράφη δὲ ἐν τῷ ἐννάτῳ λόγῳ· οὕτω καὶ νῦν κατεγράψαμεν τὸν κύκλον τῶν δώδεκα TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VIII. obvenerit, non ignoras, admirande Petre; ita ut B reges corum ipsos summo in bonore habuerint, alque decreta pro pia religione, circa Deum universorum populis emiserint, fatentes esse Deuni deorum et Dominum dominorum : ac de iis qui blasphema in ipsum dicta proferrent, supplicium sumi jusserint. Ita semper Deus res probe dispen- sans, per populum suum gentes omnes erudit, quando eos juste sese gerentes gloria afficit, pec cantes vero castigat, et in captivitatem miuit: ac utroque modo gentes instituit ad bonitatem ac mu- nificentiam suam agnoscendam; ut et ipsæ ad piam religionem accedant, prius exercitata ad fidem per Dominum nostrum Jesum Christum revelandam, Neque enim vel unus apex vel iota unum in Scri- plura abs re et temere positum est; sed ompia utiliter et ad commune variumque hominum emo- lumentum conscripta sunt. Quamobrem, Christi amantissime, rogo per te omnes qui hanc lucubra- tionem nostram lecturi sunt, ut frequenter divi- nam Scripturam legant, et inde proveniente! lucrentur utilitatem, quæ in divinis humanisque rebus cuivis homini conferri potest. Faxit Deus ut divinas benedictiones et promissiones nancisca- mur, precibus doctorum nostrorum et fraternitatis tuæ, o Christi per omnia amantissime. (49) Jam supra positum schema, hic rursus delineat Cosmas, quia ad eorum quæ superius dixit, et ad C Textus. Quemadmodum duodecim panes propositionis, in mensa jacentes, annui cycli et fructuum terræ typus sunt, ut dictum est eum de tabernaculo age- retur, ac in nono libro describitur ; sic et nunc duodecim anni mensium cyclum delineavimus. noni de cursu astrorum mox sequentis libri intel - ligentiam multum conferre putat. (49) Montis conici, qui noctes et eclipses efficit,

Βαβυλωνίοις, καὶ Μήδοις, καὶ Πέρσαις γέγονεν, οὐκ Α ἀγνοεῖς, ὦ θαυμάσις Πέτρε, ὥστε τοὺς βασιλέας αυτ τῶν τιμήν αὐτοὺς μεγάλως, καὶ ἐκτίθεσθαι δόγματα Θεοσεβείας εἰς τοὺς ἰδίους λαούς περὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων, ὅτι θεὸς θεῶν ἐστι, καὶ Κύριος τῶν κυρίων· καὶ τοὺς λέγοντας βλασφημίαν κατ' αὐτοῦ τιμωρεῖ. σθαι προσέταξαν. Οὕτως ἀεὶ ὁ Θεὸς οἰκονομῶν τὰ πράγματα, διὰ τοῦ ἰδίου λαοῦ παιδεύει πάντα τὰ Εθνη, δικαιοπραγοῦντας μὲν αὐτοὺς δοξάζων, άμαρ- τάνοντας δὲ κολάζων, καὶ αἰχμαλωσίαις παραπέμ- των · δι' ἑκατέρου παιδεύων τὰ ἔθνη, τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθουργίαν καὶ μεγαλειότητα· ὅπως καὶ αὐτὰ με ταλάδωσε θεοσεβείας, προγυμναζόμενα εἰς τὴν μέλ. λουσαν ἀποκαλύπτεσθαι πίστιν τὴν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οὔτε γὰρ μία κεραία τῆς Γραφῆς οὔτε ἰῶτα ἐν ἀκαίρως συνεγράφη · ἀλλὰ " πάντα χρησίμως καὶ πρὸς κοινὴν καὶ ποικίλην ὠφέ- λειαν τῶν ἀνθρώπων συνεγράφησαν. Διὸ παρακαλώ, φιλόχριστε, διὰ σοῦ καὶ τοὺς ἐντυγχάνοντας ταύτῃ ἡμῶν τῇ Γραφή, συνεχῶς ἀναγινώσκειν τὴν θείαν Γραφὴν, καὶ τὸ ἐκ ταύτης κέρδος καρπούσθαι, ὠφελεῖν δυνάμενον πάντα ἄνθρωπον τὰ θεῖα καὶ ἀνθρώπινα πράγματα. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς τῶν θείων εὐλογιῶν καὶ ἐπαγγελιῶν ἐπιτυχεῖν, εὐχαῖς τῶν ἡμετέρων, διδασκάλων καὶ τῆς σῆς ἀδελφότητος, τὰ πάντα φιλόχριστε. ο Τὸ κείμενον. Ὥσπερ οἱ δώδεκα άρτοι τῆς προθέσεως, οἱ ἐν τῇ τραπέζη κείμενοι, τύπος εἰσὶ τοῦ ἐνιαυσιαίου κύκλου καὶ τῶν καρπῶν τῆς γῆς, καθάπερ προείρηται μὲν ἐν τῇ σκηνῇ, κατεγράφη δὲ ἐν τῷ ἐννάτῳ λόγῳ· οὕτω καὶ νῦν κατεγράψαμεν τὸν κύκλον τῶν δώδεκα TOPOGRAPHIE CHRISTIANÆ LIB. VIII. obvenerit, non ignoras, admirande Petre; ita ut B reges corum ipsos summo in bonore habuerint, alque decreta pro pia religione, circa Deum universorum populis emiserint, fatentes esse Deuni deorum et Dominum dominorum : ac de iis qui blasphema in ipsum dicta proferrent, supplicium sumi jusserint. Ita semper Deus res probe dispen- sans, per populum suum gentes omnes erudit, quando eos juste sese gerentes gloria afficit, pec cantes vero castigat, et in captivitatem miuit: ac utroque modo gentes instituit ad bonitatem ac mu- nificentiam suam agnoscendam; ut et ipsæ ad piam religionem accedant, prius exercitata ad fidem per Dominum nostrum Jesum Christum revelandam, Neque enim vel unus apex vel iota unum in Scri- plura abs re et temere positum est; sed ompia utiliter et ad commune variumque hominum emo- lumentum conscripta sunt. Quamobrem, Christi amantissime, rogo per te omnes qui hanc lucubra- tionem nostram lecturi sunt, ut frequenter divi- nam Scripturam legant, et inde proveniente! lucrentur utilitatem, quæ in divinis humanisque rebus cuivis homini conferri potest. Faxit Deus ut divinas benedictiones et promissiones nancisca- mur, precibus doctorum nostrorum et fraternitatis tuæ, o Christi per omnia amantissime. (49) Jam supra positum schema, hic rursus delineat Cosmas, quia ad eorum quæ superius dixit, et ad C Textus. Quemadmodum duodecim panes propositionis, in mensa jacentes, annui cycli et fructuum terræ typus sunt, ut dictum est eum de tabernaculo age- retur, ac in nono libro describitur ; sic et nunc duodecim anni mensium cyclum delineavimus. noni de cursu astrorum mox sequentis libri intel - ligentiam multum conferre putat. (49) Montis conici, qui noctes et eclipses efficit,

Α μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ (50), ἑκάστου μηνὸς τοὺς καρ Η " , τους, εὐχαριστοῦντες τῷ πάντων δοτῆρι Θεῷ, καθάς περ καὶ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ κινούμενος λέγει ἐν ψαλμῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὕτως· Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου θαυμασίως στέφανον χρηστότητος τὸν κύκλον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξειπών, ὡς στεφανοῦν τα μὲν ἄνωθεν τῷ κάλλει τὴν γῆν, αὐξάνοντα δὲ καὶ πεταίνοντα διὰ τῆς τῶν στοιχείων κράσεως, ήν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἐκτελοῦσι, τοὺς μηνιαίους αὐτῆς καρπούς. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐπήγαγε· Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος · καὶ πάλιν, Πτοί- μασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμα σία· καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησὶν οὕτως, Πάντα πρὸς σὲ προσδοκώσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον· ώσανεί, Εκάστιν καιρῷ ἁρμοδίως ἡμᾶς ἑτοιμάζων εκτρέφεις. ᾿Αλλαχοῦ δὲ περὶ τῆς ἀναγ- καιοτάτης ἡμῶν τροφῆς, ἦν ἡ τροπὴ τοῦ θέρους ἀπεργαζομένη, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας ἐφεξῆς δίδωσι, φησὶν οὕτως ἀπὸ καρποῦ σίτου καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν· ἐξαισίως πάλιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τὴν τάξιν φυλάξας, καὶ πρῶτον μὲν εἰπὼν τὸν σἶτον, δεύτερον τὸν οἶνον, καὶ τρίτον τὸ ἔλαιον · καθάπερ ἐξ εὐλογίας Θεοῦ διὰ τῶν λογικῶν ταγμάτων, ἀγγέλων λέγω καὶ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους ἐφεξῆς κατεργάζονται. Χρή οὖν πάντα Χριστιανὸν μὴ παρέργως μηδ' ὡς ἔτυ χε την θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν, καθὰ καὶ ἐξ ἀρχῆς παρεκάλεσα· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὰ ξεως τῆς προσηκούσης · ἵνα καὶ ἡ θεία χάρις, τὴν προαίρεσιν ἡμῶν ἀναδεξαμένη, συνεργὸς ἡμῶν γένηται, εἰς τὰ δύνασθαι γινώσκειν τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ερέατο της, Χριστιανοὶ ἐν Κυρίῳ. ΛΟΓΟΣ Θ. Περὶ δρόμου ἄστρων. χων, καὶ τούτου κατώτερος ὁ τοῦ ἡλίου, καὶ τούτου πά- λιν κατώτερος ὁ τῆς σελήνης. Σημαίνει δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς λυχνίας, διὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν αὐτῆς τριῶν καὶ τριῶν καλα- μίσχων κυκλοειδών προϊόντων, εἰς τοῦ ἑνὸς προτρέ χει. Καὶ τοῦ μὲν ἡλίου καθ' ἡμέραν ὁ τῶν δώδεκα μην νῶν κύκλος προτρέχει μοίραν μίαν· ὡς εὑρίσκεσθαι τὸν ἥλιον ἐν τριάκοντα ἡμέραις διατρέχοντα τὸν ἕνα μήνα, καὶ οὕτως ἐν δωδέκα μησὶν ἀποτελεῖν τὸν ἐν αυτόν· ὑστεροῦντα, ὡς εἴρηται, καθ' ἡμέραν μετα ραν μίαν. Τὸν δὲ κύκλον τῆς σελήνης, ἡ τοῦ ἡλίου προτρέχει μοίρας δώδεκα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς εὑρίσκεσθαι τὴν σελήνην ἐν τριάκοντα ημέραις ύστε ροῦσαν ἀποτελεῖν ὅλον τὸν κύκλον, τουτέστι, μήνω ἕνα. Εἰ δέ τις ἐξ ἀντιστρόφου βουληθείη νοεῖν, τοῦ μὲν ἡλίου ὁ τῆς σελήνης κύκλος υστερεί καθ' ἑκάστην ἡμέραν μοίρας δεκαδύο καὶ λεπτά τινα· τοῦ δὲ ἀνω- τέρου πάντων κύκλου, τουτέστι, τῶν δεκαδύο μηνών, ὑστερεῖ ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, σε COSMÆ INDICOPLEUSTE mec non singulorum mensium fructus, omnium lar- kitori Deo gratias agentes, ut et David Spiritn sancto movente sic Deum alloquitur : Benedic coronæ anni benignitutis tuæ *: miro sane modo duode- cim anni mensium cyclum coronam anni muncu- pans, utpote qui terram desuper pulchritudine co- ronent, camque ex elementorum temperatione, quam invisibiles virtutes perficiunt, augeant, et menstruos fructos ejus maturescere faciant. Ideo rursum adjecit : Et campi tui replebuntur aberia- ¡e "; ac rursum : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio *; alibi quoque sic habet : Omnia ad te exspectant, ut des illis escam in tempore ac si diceret, singulis temporibus congruenter, aos. probe enutritos parans. Alibi autem de perquam necessaria nobis esca, quam æstiva conversio effi- cit, et ad tres subsequentes menses elargitur, sic ait : A fructu frumenti, vini et olei sui multiplicati suni ; miro item modo in gratiarum actione re- B ordinem servans, ac primo frumentum, secundo vinum, tertio oleum memoraus : quemad- modum ex benedictione Dei per rationabiles ordi- nes, angelos scilicet et homines, ad tres æstatis menses ordine parantur. Opus itaque est Christia- nos omnes non ex transcursu neque perfunctorie divinamn Scripturam legere, quemadmodum a prin- cipio hortatus sum; sed cum studio et ordine con- decenti ; ut divina gratia, voluntatem et conatum uostrum excipiens, auxilio nobis sit, ut magnalia fei cognoscere valeamus. Ipsi gloria in sacula. C Amen. Salvete, Christiani, in Domino. • LIBER IX. De astrorum cursu. Duodecim mensium cyclus superior est; buic in- ferior, solis; huic item inferior, lunæ. Id vero Scriptura per candelabri structuram significat, ex Iernis line inde ad utramque ejus partem positis calamis, qui in circulum procedunt, ita ut alter alteri præcurrat. Et solis quidem circulus duode .im mensium, quotidie una portione præcurrit; ta ut sol triginta diebus unum mensem decurrat, atque sic duodecim mensibus annum perficiat, defi- ciente tamen, ut dictum est, una portione in siu- gulos dies. Cyclum vero luuæ cyclus solis præcur- uit duodecim portionibus ad singulos dies; ita ut luna totum triginta dierum circulum, id est mensem unum, absolvere nequeat. Quod si quis facta com- paratione rem considerare voluerit, luz cyclus a solis cyclo ad singulos dies duodecim por- tionibus et aliquot minutis deficit, a cyclo autem omnibus superiore, id est, duodecim mensium, cyclus solis quotidie una portione deficit. Hæc porro mivi-ibiles potestates, cum ordine et ratione, secun- D Psal, Lux, 12. ibid. *s ibid. 10. * Psal. cus, 27. ** Psal. iv, 8. (50). Duoderim mensium, fructuumque in singulis nasci solitorum schema inferius habes ad tabulanı fr a lolita explications. (54 'llac in labula de cursu asirorum explicamus (51) Ο κύκλος τῶν δεκαδύο μηνῶν ἀνώτερος ὑπάρ

Α μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ (50), ἑκάστου μηνὸς τοὺς καρ Η " , τους, εὐχαριστοῦντες τῷ πάντων δοτῆρι Θεῷ, καθάς περ καὶ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ κινούμενος λέγει ἐν ψαλμῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὕτως· Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου θαυμασίως στέφανον χρηστότητος τὸν κύκλον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξειπών, ὡς στεφανοῦν τα μὲν ἄνωθεν τῷ κάλλει τὴν γῆν, αὐξάνοντα δὲ καὶ πεταίνοντα διὰ τῆς τῶν στοιχείων κράσεως, ήν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἐκτελοῦσι, τοὺς μηνιαίους αὐτῆς καρπούς. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐπήγαγε· Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος · καὶ πάλιν, Πτοί- μασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμα σία· καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησὶν οὕτως, Πάντα πρὸς σὲ προσδοκώσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον· ώσανεί, Εκάστιν καιρῷ ἁρμοδίως ἡμᾶς ἑτοιμάζων εκτρέφεις. ᾿Αλλαχοῦ δὲ περὶ τῆς ἀναγ- καιοτάτης ἡμῶν τροφῆς, ἦν ἡ τροπὴ τοῦ θέρους ἀπεργαζομένη, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας ἐφεξῆς δίδωσι, φησὶν οὕτως ἀπὸ καρποῦ σίτου καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν· ἐξαισίως πάλιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τὴν τάξιν φυλάξας, καὶ πρῶτον μὲν εἰπὼν τὸν σἶτον, δεύτερον τὸν οἶνον, καὶ τρίτον τὸ ἔλαιον · καθάπερ ἐξ εὐλογίας Θεοῦ διὰ τῶν λογικῶν ταγμάτων, ἀγγέλων λέγω καὶ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους ἐφεξῆς κατεργάζονται. Χρή οὖν πάντα Χριστιανὸν μὴ παρέργως μηδ' ὡς ἔτυ χε την θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν, καθὰ καὶ ἐξ ἀρχῆς παρεκάλεσα· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὰ ξεως τῆς προσηκούσης · ἵνα καὶ ἡ θεία χάρις, τὴν προαίρεσιν ἡμῶν ἀναδεξαμένη, συνεργὸς ἡμῶν γένηται, εἰς τὰ δύνασθαι γινώσκειν τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ερέατο της, Χριστιανοὶ ἐν Κυρίῳ. ΛΟΓΟΣ Θ. Περὶ δρόμου ἄστρων. χων, καὶ τούτου κατώτερος ὁ τοῦ ἡλίου, καὶ τούτου πά- λιν κατώτερος ὁ τῆς σελήνης. Σημαίνει δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς λυχνίας, διὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν αὐτῆς τριῶν καὶ τριῶν καλα- μίσχων κυκλοειδών προϊόντων, εἰς τοῦ ἑνὸς προτρέ χει. Καὶ τοῦ μὲν ἡλίου καθ' ἡμέραν ὁ τῶν δώδεκα μην νῶν κύκλος προτρέχει μοίραν μίαν· ὡς εὑρίσκεσθαι τὸν ἥλιον ἐν τριάκοντα ἡμέραις διατρέχοντα τὸν ἕνα μήνα, καὶ οὕτως ἐν δωδέκα μησὶν ἀποτελεῖν τὸν ἐν αυτόν· ὑστεροῦντα, ὡς εἴρηται, καθ' ἡμέραν μετα ραν μίαν. Τὸν δὲ κύκλον τῆς σελήνης, ἡ τοῦ ἡλίου προτρέχει μοίρας δώδεκα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς εὑρίσκεσθαι τὴν σελήνην ἐν τριάκοντα ημέραις ύστε ροῦσαν ἀποτελεῖν ὅλον τὸν κύκλον, τουτέστι, μήνω ἕνα. Εἰ δέ τις ἐξ ἀντιστρόφου βουληθείη νοεῖν, τοῦ μὲν ἡλίου ὁ τῆς σελήνης κύκλος υστερεί καθ' ἑκάστην ἡμέραν μοίρας δεκαδύο καὶ λεπτά τινα· τοῦ δὲ ἀνω- τέρου πάντων κύκλου, τουτέστι, τῶν δεκαδύο μηνών, ὑστερεῖ ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, σε COSMÆ INDICOPLEUSTE mec non singulorum mensium fructus, omnium lar- kitori Deo gratias agentes, ut et David Spiritn sancto movente sic Deum alloquitur : Benedic coronæ anni benignitutis tuæ *: miro sane modo duode- cim anni mensium cyclum coronam anni muncu- pans, utpote qui terram desuper pulchritudine co- ronent, camque ex elementorum temperatione, quam invisibiles virtutes perficiunt, augeant, et menstruos fructos ejus maturescere faciant. Ideo rursum adjecit : Et campi tui replebuntur aberia- ¡e "; ac rursum : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio *; alibi quoque sic habet : Omnia ad te exspectant, ut des illis escam in tempore ac si diceret, singulis temporibus congruenter, aos. probe enutritos parans. Alibi autem de perquam necessaria nobis esca, quam æstiva conversio effi- cit, et ad tres subsequentes menses elargitur, sic ait : A fructu frumenti, vini et olei sui multiplicati suni ; miro item modo in gratiarum actione re- B ordinem servans, ac primo frumentum, secundo vinum, tertio oleum memoraus : quemad- modum ex benedictione Dei per rationabiles ordi- nes, angelos scilicet et homines, ad tres æstatis menses ordine parantur. Opus itaque est Christia- nos omnes non ex transcursu neque perfunctorie divinamn Scripturam legere, quemadmodum a prin- cipio hortatus sum; sed cum studio et ordine con- decenti ; ut divina gratia, voluntatem et conatum uostrum excipiens, auxilio nobis sit, ut magnalia fei cognoscere valeamus. Ipsi gloria in sacula. C Amen. Salvete, Christiani, in Domino. • LIBER IX. De astrorum cursu. Duodecim mensium cyclus superior est; buic in- ferior, solis; huic item inferior, lunæ. Id vero Scriptura per candelabri structuram significat, ex Iernis line inde ad utramque ejus partem positis calamis, qui in circulum procedunt, ita ut alter alteri præcurrat. Et solis quidem circulus duode .im mensium, quotidie una portione præcurrit; ta ut sol triginta diebus unum mensem decurrat, atque sic duodecim mensibus annum perficiat, defi- ciente tamen, ut dictum est, una portione in siu- gulos dies. Cyclum vero luuæ cyclus solis præcur- uit duodecim portionibus ad singulos dies; ita ut luna totum triginta dierum circulum, id est mensem unum, absolvere nequeat. Quod si quis facta com- paratione rem considerare voluerit, luz cyclus a solis cyclo ad singulos dies duodecim por- tionibus et aliquot minutis deficit, a cyclo autem omnibus superiore, id est, duodecim mensium, cyclus solis quotidie una portione deficit. Hæc porro mivi-ibiles potestates, cum ordine et ratione, secun- D Psal, Lux, 12. ibid. *s ibid. 10. * Psal. cus, 27. ** Psal. iv, 8. (50). Duoderim mensium, fructuumque in singulis nasci solitorum schema inferius habes ad tabulanı fr a lolita explications. (54 'llac in labula de cursu asirorum explicamus (51) Ο κύκλος τῶν δεκαδύο μηνῶν ἀνώτερος ὑπάρ

Α μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ (50), ἑκάστου μηνὸς τοὺς καρ Η " , τους, εὐχαριστοῦντες τῷ πάντων δοτῆρι Θεῷ, καθάς περ καὶ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ κινούμενος λέγει ἐν ψαλμῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὕτως· Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου θαυμασίως στέφανον χρηστότητος τὸν κύκλον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξειπών, ὡς στεφανοῦν τα μὲν ἄνωθεν τῷ κάλλει τὴν γῆν, αὐξάνοντα δὲ καὶ πεταίνοντα διὰ τῆς τῶν στοιχείων κράσεως, ήν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἐκτελοῦσι, τοὺς μηνιαίους αὐτῆς καρπούς. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐπήγαγε· Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος · καὶ πάλιν, Πτοί- μασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμα σία· καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησὶν οὕτως, Πάντα πρὸς σὲ προσδοκώσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον· ώσανεί, Εκάστιν καιρῷ ἁρμοδίως ἡμᾶς ἑτοιμάζων εκτρέφεις. ᾿Αλλαχοῦ δὲ περὶ τῆς ἀναγ- καιοτάτης ἡμῶν τροφῆς, ἦν ἡ τροπὴ τοῦ θέρους ἀπεργαζομένη, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας ἐφεξῆς δίδωσι, φησὶν οὕτως ἀπὸ καρποῦ σίτου καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν· ἐξαισίως πάλιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τὴν τάξιν φυλάξας, καὶ πρῶτον μὲν εἰπὼν τὸν σἶτον, δεύτερον τὸν οἶνον, καὶ τρίτον τὸ ἔλαιον · καθάπερ ἐξ εὐλογίας Θεοῦ διὰ τῶν λογικῶν ταγμάτων, ἀγγέλων λέγω καὶ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους ἐφεξῆς κατεργάζονται. Χρή οὖν πάντα Χριστιανὸν μὴ παρέργως μηδ' ὡς ἔτυ χε την θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν, καθὰ καὶ ἐξ ἀρχῆς παρεκάλεσα· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὰ ξεως τῆς προσηκούσης · ἵνα καὶ ἡ θεία χάρις, τὴν προαίρεσιν ἡμῶν ἀναδεξαμένη, συνεργὸς ἡμῶν γένηται, εἰς τὰ δύνασθαι γινώσκειν τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ερέατο της, Χριστιανοὶ ἐν Κυρίῳ. ΛΟΓΟΣ Θ. Περὶ δρόμου ἄστρων. χων, καὶ τούτου κατώτερος ὁ τοῦ ἡλίου, καὶ τούτου πά- λιν κατώτερος ὁ τῆς σελήνης. Σημαίνει δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς λυχνίας, διὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν αὐτῆς τριῶν καὶ τριῶν καλα- μίσχων κυκλοειδών προϊόντων, εἰς τοῦ ἑνὸς προτρέ χει. Καὶ τοῦ μὲν ἡλίου καθ' ἡμέραν ὁ τῶν δώδεκα μην νῶν κύκλος προτρέχει μοίραν μίαν· ὡς εὑρίσκεσθαι τὸν ἥλιον ἐν τριάκοντα ἡμέραις διατρέχοντα τὸν ἕνα μήνα, καὶ οὕτως ἐν δωδέκα μησὶν ἀποτελεῖν τὸν ἐν αυτόν· ὑστεροῦντα, ὡς εἴρηται, καθ' ἡμέραν μετα ραν μίαν. Τὸν δὲ κύκλον τῆς σελήνης, ἡ τοῦ ἡλίου προτρέχει μοίρας δώδεκα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς εὑρίσκεσθαι τὴν σελήνην ἐν τριάκοντα ημέραις ύστε ροῦσαν ἀποτελεῖν ὅλον τὸν κύκλον, τουτέστι, μήνω ἕνα. Εἰ δέ τις ἐξ ἀντιστρόφου βουληθείη νοεῖν, τοῦ μὲν ἡλίου ὁ τῆς σελήνης κύκλος υστερεί καθ' ἑκάστην ἡμέραν μοίρας δεκαδύο καὶ λεπτά τινα· τοῦ δὲ ἀνω- τέρου πάντων κύκλου, τουτέστι, τῶν δεκαδύο μηνών, ὑστερεῖ ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, σε COSMÆ INDICOPLEUSTE mec non singulorum mensium fructus, omnium lar- kitori Deo gratias agentes, ut et David Spiritn sancto movente sic Deum alloquitur : Benedic coronæ anni benignitutis tuæ *: miro sane modo duode- cim anni mensium cyclum coronam anni muncu- pans, utpote qui terram desuper pulchritudine co- ronent, camque ex elementorum temperatione, quam invisibiles virtutes perficiunt, augeant, et menstruos fructos ejus maturescere faciant. Ideo rursum adjecit : Et campi tui replebuntur aberia- ¡e "; ac rursum : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio *; alibi quoque sic habet : Omnia ad te exspectant, ut des illis escam in tempore ac si diceret, singulis temporibus congruenter, aos. probe enutritos parans. Alibi autem de perquam necessaria nobis esca, quam æstiva conversio effi- cit, et ad tres subsequentes menses elargitur, sic ait : A fructu frumenti, vini et olei sui multiplicati suni ; miro item modo in gratiarum actione re- B ordinem servans, ac primo frumentum, secundo vinum, tertio oleum memoraus : quemad- modum ex benedictione Dei per rationabiles ordi- nes, angelos scilicet et homines, ad tres æstatis menses ordine parantur. Opus itaque est Christia- nos omnes non ex transcursu neque perfunctorie divinamn Scripturam legere, quemadmodum a prin- cipio hortatus sum; sed cum studio et ordine con- decenti ; ut divina gratia, voluntatem et conatum uostrum excipiens, auxilio nobis sit, ut magnalia fei cognoscere valeamus. Ipsi gloria in sacula. C Amen. Salvete, Christiani, in Domino. • LIBER IX. De astrorum cursu. Duodecim mensium cyclus superior est; buic in- ferior, solis; huic item inferior, lunæ. Id vero Scriptura per candelabri structuram significat, ex Iernis line inde ad utramque ejus partem positis calamis, qui in circulum procedunt, ita ut alter alteri præcurrat. Et solis quidem circulus duode .im mensium, quotidie una portione præcurrit; ta ut sol triginta diebus unum mensem decurrat, atque sic duodecim mensibus annum perficiat, defi- ciente tamen, ut dictum est, una portione in siu- gulos dies. Cyclum vero luuæ cyclus solis præcur- uit duodecim portionibus ad singulos dies; ita ut luna totum triginta dierum circulum, id est mensem unum, absolvere nequeat. Quod si quis facta com- paratione rem considerare voluerit, luz cyclus a solis cyclo ad singulos dies duodecim por- tionibus et aliquot minutis deficit, a cyclo autem omnibus superiore, id est, duodecim mensium, cyclus solis quotidie una portione deficit. Hæc porro mivi-ibiles potestates, cum ordine et ratione, secun- D Psal, Lux, 12. ibid. *s ibid. 10. * Psal. cus, 27. ** Psal. iv, 8. (50). Duoderim mensium, fructuumque in singulis nasci solitorum schema inferius habes ad tabulanı fr a lolita explications. (54 'llac in labula de cursu asirorum explicamus (51) Ο κύκλος τῶν δεκαδύο μηνῶν ἀνώτερος ὑπάρ

Α μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ (50), ἑκάστου μηνὸς τοὺς καρ Η " , τους, εὐχαριστοῦντες τῷ πάντων δοτῆρι Θεῷ, καθάς περ καὶ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ κινούμενος λέγει ἐν ψαλμῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὕτως· Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου θαυμασίως στέφανον χρηστότητος τὸν κύκλον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξειπών, ὡς στεφανοῦν τα μὲν ἄνωθεν τῷ κάλλει τὴν γῆν, αὐξάνοντα δὲ καὶ πεταίνοντα διὰ τῆς τῶν στοιχείων κράσεως, ήν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἐκτελοῦσι, τοὺς μηνιαίους αὐτῆς καρπούς. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐπήγαγε· Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος · καὶ πάλιν, Πτοί- μασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμα σία· καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησὶν οὕτως, Πάντα πρὸς σὲ προσδοκώσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον· ώσανεί, Εκάστιν καιρῷ ἁρμοδίως ἡμᾶς ἑτοιμάζων εκτρέφεις. ᾿Αλλαχοῦ δὲ περὶ τῆς ἀναγ- καιοτάτης ἡμῶν τροφῆς, ἦν ἡ τροπὴ τοῦ θέρους ἀπεργαζομένη, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας ἐφεξῆς δίδωσι, φησὶν οὕτως ἀπὸ καρποῦ σίτου καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν· ἐξαισίως πάλιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τὴν τάξιν φυλάξας, καὶ πρῶτον μὲν εἰπὼν τὸν σἶτον, δεύτερον τὸν οἶνον, καὶ τρίτον τὸ ἔλαιον · καθάπερ ἐξ εὐλογίας Θεοῦ διὰ τῶν λογικῶν ταγμάτων, ἀγγέλων λέγω καὶ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους ἐφεξῆς κατεργάζονται. Χρή οὖν πάντα Χριστιανὸν μὴ παρέργως μηδ' ὡς ἔτυ χε την θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν, καθὰ καὶ ἐξ ἀρχῆς παρεκάλεσα· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὰ ξεως τῆς προσηκούσης · ἵνα καὶ ἡ θεία χάρις, τὴν προαίρεσιν ἡμῶν ἀναδεξαμένη, συνεργὸς ἡμῶν γένηται, εἰς τὰ δύνασθαι γινώσκειν τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ερέατο της, Χριστιανοὶ ἐν Κυρίῳ. ΛΟΓΟΣ Θ. Περὶ δρόμου ἄστρων. χων, καὶ τούτου κατώτερος ὁ τοῦ ἡλίου, καὶ τούτου πά- λιν κατώτερος ὁ τῆς σελήνης. Σημαίνει δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς λυχνίας, διὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν αὐτῆς τριῶν καὶ τριῶν καλα- μίσχων κυκλοειδών προϊόντων, εἰς τοῦ ἑνὸς προτρέ χει. Καὶ τοῦ μὲν ἡλίου καθ' ἡμέραν ὁ τῶν δώδεκα μην νῶν κύκλος προτρέχει μοίραν μίαν· ὡς εὑρίσκεσθαι τὸν ἥλιον ἐν τριάκοντα ἡμέραις διατρέχοντα τὸν ἕνα μήνα, καὶ οὕτως ἐν δωδέκα μησὶν ἀποτελεῖν τὸν ἐν αυτόν· ὑστεροῦντα, ὡς εἴρηται, καθ' ἡμέραν μετα ραν μίαν. Τὸν δὲ κύκλον τῆς σελήνης, ἡ τοῦ ἡλίου προτρέχει μοίρας δώδεκα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς εὑρίσκεσθαι τὴν σελήνην ἐν τριάκοντα ημέραις ύστε ροῦσαν ἀποτελεῖν ὅλον τὸν κύκλον, τουτέστι, μήνω ἕνα. Εἰ δέ τις ἐξ ἀντιστρόφου βουληθείη νοεῖν, τοῦ μὲν ἡλίου ὁ τῆς σελήνης κύκλος υστερεί καθ' ἑκάστην ἡμέραν μοίρας δεκαδύο καὶ λεπτά τινα· τοῦ δὲ ἀνω- τέρου πάντων κύκλου, τουτέστι, τῶν δεκαδύο μηνών, ὑστερεῖ ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, σε COSMÆ INDICOPLEUSTE mec non singulorum mensium fructus, omnium lar- kitori Deo gratias agentes, ut et David Spiritn sancto movente sic Deum alloquitur : Benedic coronæ anni benignitutis tuæ *: miro sane modo duode- cim anni mensium cyclum coronam anni muncu- pans, utpote qui terram desuper pulchritudine co- ronent, camque ex elementorum temperatione, quam invisibiles virtutes perficiunt, augeant, et menstruos fructos ejus maturescere faciant. Ideo rursum adjecit : Et campi tui replebuntur aberia- ¡e "; ac rursum : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio *; alibi quoque sic habet : Omnia ad te exspectant, ut des illis escam in tempore ac si diceret, singulis temporibus congruenter, aos. probe enutritos parans. Alibi autem de perquam necessaria nobis esca, quam æstiva conversio effi- cit, et ad tres subsequentes menses elargitur, sic ait : A fructu frumenti, vini et olei sui multiplicati suni ; miro item modo in gratiarum actione re- B ordinem servans, ac primo frumentum, secundo vinum, tertio oleum memoraus : quemad- modum ex benedictione Dei per rationabiles ordi- nes, angelos scilicet et homines, ad tres æstatis menses ordine parantur. Opus itaque est Christia- nos omnes non ex transcursu neque perfunctorie divinamn Scripturam legere, quemadmodum a prin- cipio hortatus sum; sed cum studio et ordine con- decenti ; ut divina gratia, voluntatem et conatum uostrum excipiens, auxilio nobis sit, ut magnalia fei cognoscere valeamus. Ipsi gloria in sacula. C Amen. Salvete, Christiani, in Domino. • LIBER IX. De astrorum cursu. Duodecim mensium cyclus superior est; buic in- ferior, solis; huic item inferior, lunæ. Id vero Scriptura per candelabri structuram significat, ex Iernis line inde ad utramque ejus partem positis calamis, qui in circulum procedunt, ita ut alter alteri præcurrat. Et solis quidem circulus duode .im mensium, quotidie una portione præcurrit; ta ut sol triginta diebus unum mensem decurrat, atque sic duodecim mensibus annum perficiat, defi- ciente tamen, ut dictum est, una portione in siu- gulos dies. Cyclum vero luuæ cyclus solis præcur- uit duodecim portionibus ad singulos dies; ita ut luna totum triginta dierum circulum, id est mensem unum, absolvere nequeat. Quod si quis facta com- paratione rem considerare voluerit, luz cyclus a solis cyclo ad singulos dies duodecim por- tionibus et aliquot minutis deficit, a cyclo autem omnibus superiore, id est, duodecim mensium, cyclus solis quotidie una portione deficit. Hæc porro mivi-ibiles potestates, cum ordine et ratione, secun- D Psal, Lux, 12. ibid. *s ibid. 10. * Psal. cus, 27. ** Psal. iv, 8. (50). Duoderim mensium, fructuumque in singulis nasci solitorum schema inferius habes ad tabulanı fr a lolita explications. (54 'llac in labula de cursu asirorum explicamus (51) Ο κύκλος τῶν δεκαδύο μηνῶν ἀνώτερος ὑπάρ

Α μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ (50), ἑκάστου μηνὸς τοὺς καρ Η " , τους, εὐχαριστοῦντες τῷ πάντων δοτῆρι Θεῷ, καθάς περ καὶ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ κινούμενος λέγει ἐν ψαλμῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὕτως· Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου θαυμασίως στέφανον χρηστότητος τὸν κύκλον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξειπών, ὡς στεφανοῦν τα μὲν ἄνωθεν τῷ κάλλει τὴν γῆν, αὐξάνοντα δὲ καὶ πεταίνοντα διὰ τῆς τῶν στοιχείων κράσεως, ήν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἐκτελοῦσι, τοὺς μηνιαίους αὐτῆς καρπούς. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐπήγαγε· Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος · καὶ πάλιν, Πτοί- μασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμα σία· καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησὶν οὕτως, Πάντα πρὸς σὲ προσδοκώσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον· ώσανεί, Εκάστιν καιρῷ ἁρμοδίως ἡμᾶς ἑτοιμάζων εκτρέφεις. ᾿Αλλαχοῦ δὲ περὶ τῆς ἀναγ- καιοτάτης ἡμῶν τροφῆς, ἦν ἡ τροπὴ τοῦ θέρους ἀπεργαζομένη, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας ἐφεξῆς δίδωσι, φησὶν οὕτως ἀπὸ καρποῦ σίτου καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν· ἐξαισίως πάλιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τὴν τάξιν φυλάξας, καὶ πρῶτον μὲν εἰπὼν τὸν σἶτον, δεύτερον τὸν οἶνον, καὶ τρίτον τὸ ἔλαιον · καθάπερ ἐξ εὐλογίας Θεοῦ διὰ τῶν λογικῶν ταγμάτων, ἀγγέλων λέγω καὶ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους ἐφεξῆς κατεργάζονται. Χρή οὖν πάντα Χριστιανὸν μὴ παρέργως μηδ' ὡς ἔτυ χε την θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν, καθὰ καὶ ἐξ ἀρχῆς παρεκάλεσα· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὰ ξεως τῆς προσηκούσης · ἵνα καὶ ἡ θεία χάρις, τὴν προαίρεσιν ἡμῶν ἀναδεξαμένη, συνεργὸς ἡμῶν γένηται, εἰς τὰ δύνασθαι γινώσκειν τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ερέατο της, Χριστιανοὶ ἐν Κυρίῳ. ΛΟΓΟΣ Θ. Περὶ δρόμου ἄστρων. χων, καὶ τούτου κατώτερος ὁ τοῦ ἡλίου, καὶ τούτου πά- λιν κατώτερος ὁ τῆς σελήνης. Σημαίνει δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς λυχνίας, διὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν αὐτῆς τριῶν καὶ τριῶν καλα- μίσχων κυκλοειδών προϊόντων, εἰς τοῦ ἑνὸς προτρέ χει. Καὶ τοῦ μὲν ἡλίου καθ' ἡμέραν ὁ τῶν δώδεκα μην νῶν κύκλος προτρέχει μοίραν μίαν· ὡς εὑρίσκεσθαι τὸν ἥλιον ἐν τριάκοντα ἡμέραις διατρέχοντα τὸν ἕνα μήνα, καὶ οὕτως ἐν δωδέκα μησὶν ἀποτελεῖν τὸν ἐν αυτόν· ὑστεροῦντα, ὡς εἴρηται, καθ' ἡμέραν μετα ραν μίαν. Τὸν δὲ κύκλον τῆς σελήνης, ἡ τοῦ ἡλίου προτρέχει μοίρας δώδεκα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς εὑρίσκεσθαι τὴν σελήνην ἐν τριάκοντα ημέραις ύστε ροῦσαν ἀποτελεῖν ὅλον τὸν κύκλον, τουτέστι, μήνω ἕνα. Εἰ δέ τις ἐξ ἀντιστρόφου βουληθείη νοεῖν, τοῦ μὲν ἡλίου ὁ τῆς σελήνης κύκλος υστερεί καθ' ἑκάστην ἡμέραν μοίρας δεκαδύο καὶ λεπτά τινα· τοῦ δὲ ἀνω- τέρου πάντων κύκλου, τουτέστι, τῶν δεκαδύο μηνών, ὑστερεῖ ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, σε COSMÆ INDICOPLEUSTE mec non singulorum mensium fructus, omnium lar- kitori Deo gratias agentes, ut et David Spiritn sancto movente sic Deum alloquitur : Benedic coronæ anni benignitutis tuæ *: miro sane modo duode- cim anni mensium cyclum coronam anni muncu- pans, utpote qui terram desuper pulchritudine co- ronent, camque ex elementorum temperatione, quam invisibiles virtutes perficiunt, augeant, et menstruos fructos ejus maturescere faciant. Ideo rursum adjecit : Et campi tui replebuntur aberia- ¡e "; ac rursum : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio *; alibi quoque sic habet : Omnia ad te exspectant, ut des illis escam in tempore ac si diceret, singulis temporibus congruenter, aos. probe enutritos parans. Alibi autem de perquam necessaria nobis esca, quam æstiva conversio effi- cit, et ad tres subsequentes menses elargitur, sic ait : A fructu frumenti, vini et olei sui multiplicati suni ; miro item modo in gratiarum actione re- B ordinem servans, ac primo frumentum, secundo vinum, tertio oleum memoraus : quemad- modum ex benedictione Dei per rationabiles ordi- nes, angelos scilicet et homines, ad tres æstatis menses ordine parantur. Opus itaque est Christia- nos omnes non ex transcursu neque perfunctorie divinamn Scripturam legere, quemadmodum a prin- cipio hortatus sum; sed cum studio et ordine con- decenti ; ut divina gratia, voluntatem et conatum uostrum excipiens, auxilio nobis sit, ut magnalia fei cognoscere valeamus. Ipsi gloria in sacula. C Amen. Salvete, Christiani, in Domino. • LIBER IX. De astrorum cursu. Duodecim mensium cyclus superior est; buic in- ferior, solis; huic item inferior, lunæ. Id vero Scriptura per candelabri structuram significat, ex Iernis line inde ad utramque ejus partem positis calamis, qui in circulum procedunt, ita ut alter alteri præcurrat. Et solis quidem circulus duode .im mensium, quotidie una portione præcurrit; ta ut sol triginta diebus unum mensem decurrat, atque sic duodecim mensibus annum perficiat, defi- ciente tamen, ut dictum est, una portione in siu- gulos dies. Cyclum vero luuæ cyclus solis præcur- uit duodecim portionibus ad singulos dies; ita ut luna totum triginta dierum circulum, id est mensem unum, absolvere nequeat. Quod si quis facta com- paratione rem considerare voluerit, luz cyclus a solis cyclo ad singulos dies duodecim por- tionibus et aliquot minutis deficit, a cyclo autem omnibus superiore, id est, duodecim mensium, cyclus solis quotidie una portione deficit. Hæc porro mivi-ibiles potestates, cum ordine et ratione, secun- D Psal, Lux, 12. ibid. *s ibid. 10. * Psal. cus, 27. ** Psal. iv, 8. (50). Duoderim mensium, fructuumque in singulis nasci solitorum schema inferius habes ad tabulanı fr a lolita explications. (54 'llac in labula de cursu asirorum explicamus (51) Ο κύκλος τῶν δεκαδύο μηνῶν ἀνώτερος ὑπάρ

Α μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ (50), ἑκάστου μηνὸς τοὺς καρ Η " , τους, εὐχαριστοῦντες τῷ πάντων δοτῆρι Θεῷ, καθάς περ καὶ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ κινούμενος λέγει ἐν ψαλμῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὕτως· Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου θαυμασίως στέφανον χρηστότητος τὸν κύκλον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξειπών, ὡς στεφανοῦν τα μὲν ἄνωθεν τῷ κάλλει τὴν γῆν, αὐξάνοντα δὲ καὶ πεταίνοντα διὰ τῆς τῶν στοιχείων κράσεως, ήν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἐκτελοῦσι, τοὺς μηνιαίους αὐτῆς καρπούς. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐπήγαγε· Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος · καὶ πάλιν, Πτοί- μασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμα σία· καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησὶν οὕτως, Πάντα πρὸς σὲ προσδοκώσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον· ώσανεί, Εκάστιν καιρῷ ἁρμοδίως ἡμᾶς ἑτοιμάζων εκτρέφεις. ᾿Αλλαχοῦ δὲ περὶ τῆς ἀναγ- καιοτάτης ἡμῶν τροφῆς, ἦν ἡ τροπὴ τοῦ θέρους ἀπεργαζομένη, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας ἐφεξῆς δίδωσι, φησὶν οὕτως ἀπὸ καρποῦ σίτου καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν· ἐξαισίως πάλιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τὴν τάξιν φυλάξας, καὶ πρῶτον μὲν εἰπὼν τὸν σἶτον, δεύτερον τὸν οἶνον, καὶ τρίτον τὸ ἔλαιον · καθάπερ ἐξ εὐλογίας Θεοῦ διὰ τῶν λογικῶν ταγμάτων, ἀγγέλων λέγω καὶ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους ἐφεξῆς κατεργάζονται. Χρή οὖν πάντα Χριστιανὸν μὴ παρέργως μηδ' ὡς ἔτυ χε την θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν, καθὰ καὶ ἐξ ἀρχῆς παρεκάλεσα· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὰ ξεως τῆς προσηκούσης · ἵνα καὶ ἡ θεία χάρις, τὴν προαίρεσιν ἡμῶν ἀναδεξαμένη, συνεργὸς ἡμῶν γένηται, εἰς τὰ δύνασθαι γινώσκειν τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ερέατο της, Χριστιανοὶ ἐν Κυρίῳ. ΛΟΓΟΣ Θ. Περὶ δρόμου ἄστρων. χων, καὶ τούτου κατώτερος ὁ τοῦ ἡλίου, καὶ τούτου πά- λιν κατώτερος ὁ τῆς σελήνης. Σημαίνει δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς λυχνίας, διὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν αὐτῆς τριῶν καὶ τριῶν καλα- μίσχων κυκλοειδών προϊόντων, εἰς τοῦ ἑνὸς προτρέ χει. Καὶ τοῦ μὲν ἡλίου καθ' ἡμέραν ὁ τῶν δώδεκα μην νῶν κύκλος προτρέχει μοίραν μίαν· ὡς εὑρίσκεσθαι τὸν ἥλιον ἐν τριάκοντα ἡμέραις διατρέχοντα τὸν ἕνα μήνα, καὶ οὕτως ἐν δωδέκα μησὶν ἀποτελεῖν τὸν ἐν αυτόν· ὑστεροῦντα, ὡς εἴρηται, καθ' ἡμέραν μετα ραν μίαν. Τὸν δὲ κύκλον τῆς σελήνης, ἡ τοῦ ἡλίου προτρέχει μοίρας δώδεκα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς εὑρίσκεσθαι τὴν σελήνην ἐν τριάκοντα ημέραις ύστε ροῦσαν ἀποτελεῖν ὅλον τὸν κύκλον, τουτέστι, μήνω ἕνα. Εἰ δέ τις ἐξ ἀντιστρόφου βουληθείη νοεῖν, τοῦ μὲν ἡλίου ὁ τῆς σελήνης κύκλος υστερεί καθ' ἑκάστην ἡμέραν μοίρας δεκαδύο καὶ λεπτά τινα· τοῦ δὲ ἀνω- τέρου πάντων κύκλου, τουτέστι, τῶν δεκαδύο μηνών, ὑστερεῖ ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, σε COSMÆ INDICOPLEUSTE mec non singulorum mensium fructus, omnium lar- kitori Deo gratias agentes, ut et David Spiritn sancto movente sic Deum alloquitur : Benedic coronæ anni benignitutis tuæ *: miro sane modo duode- cim anni mensium cyclum coronam anni muncu- pans, utpote qui terram desuper pulchritudine co- ronent, camque ex elementorum temperatione, quam invisibiles virtutes perficiunt, augeant, et menstruos fructos ejus maturescere faciant. Ideo rursum adjecit : Et campi tui replebuntur aberia- ¡e "; ac rursum : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio *; alibi quoque sic habet : Omnia ad te exspectant, ut des illis escam in tempore ac si diceret, singulis temporibus congruenter, aos. probe enutritos parans. Alibi autem de perquam necessaria nobis esca, quam æstiva conversio effi- cit, et ad tres subsequentes menses elargitur, sic ait : A fructu frumenti, vini et olei sui multiplicati suni ; miro item modo in gratiarum actione re- B ordinem servans, ac primo frumentum, secundo vinum, tertio oleum memoraus : quemad- modum ex benedictione Dei per rationabiles ordi- nes, angelos scilicet et homines, ad tres æstatis menses ordine parantur. Opus itaque est Christia- nos omnes non ex transcursu neque perfunctorie divinamn Scripturam legere, quemadmodum a prin- cipio hortatus sum; sed cum studio et ordine con- decenti ; ut divina gratia, voluntatem et conatum uostrum excipiens, auxilio nobis sit, ut magnalia fei cognoscere valeamus. Ipsi gloria in sacula. C Amen. Salvete, Christiani, in Domino. • LIBER IX. De astrorum cursu. Duodecim mensium cyclus superior est; buic in- ferior, solis; huic item inferior, lunæ. Id vero Scriptura per candelabri structuram significat, ex Iernis line inde ad utramque ejus partem positis calamis, qui in circulum procedunt, ita ut alter alteri præcurrat. Et solis quidem circulus duode .im mensium, quotidie una portione præcurrit; ta ut sol triginta diebus unum mensem decurrat, atque sic duodecim mensibus annum perficiat, defi- ciente tamen, ut dictum est, una portione in siu- gulos dies. Cyclum vero luuæ cyclus solis præcur- uit duodecim portionibus ad singulos dies; ita ut luna totum triginta dierum circulum, id est mensem unum, absolvere nequeat. Quod si quis facta com- paratione rem considerare voluerit, luz cyclus a solis cyclo ad singulos dies duodecim por- tionibus et aliquot minutis deficit, a cyclo autem omnibus superiore, id est, duodecim mensium, cyclus solis quotidie una portione deficit. Hæc porro mivi-ibiles potestates, cum ordine et ratione, secun- D Psal, Lux, 12. ibid. *s ibid. 10. * Psal. cus, 27. ** Psal. iv, 8. (50). Duoderim mensium, fructuumque in singulis nasci solitorum schema inferius habes ad tabulanı fr a lolita explications. (54 'llac in labula de cursu asirorum explicamus (51) Ο κύκλος τῶν δεκαδύο μηνῶν ἀνώτερος ὑπάρ

Α μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ (50), ἑκάστου μηνὸς τοὺς καρ Η " , τους, εὐχαριστοῦντες τῷ πάντων δοτῆρι Θεῷ, καθάς περ καὶ Δαυΐδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ κινούμενος λέγει ἐν ψαλμῷ πρὸς τὸν Θεὸν οὕτως· Εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου θαυμασίως στέφανον χρηστότητος τὸν κύκλον τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐξειπών, ὡς στεφανοῦν τα μὲν ἄνωθεν τῷ κάλλει τὴν γῆν, αὐξάνοντα δὲ καὶ πεταίνοντα διὰ τῆς τῶν στοιχείων κράσεως, ήν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις ἐκτελοῦσι, τοὺς μηνιαίους αὐτῆς καρπούς. Διὰ τοῦτο πάλιν ἐπήγαγε· Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος · καὶ πάλιν, Πτοί- μασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμα σία· καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησὶν οὕτως, Πάντα πρὸς σὲ προσδοκώσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον· ώσανεί, Εκάστιν καιρῷ ἁρμοδίως ἡμᾶς ἑτοιμάζων εκτρέφεις. ᾿Αλλαχοῦ δὲ περὶ τῆς ἀναγ- καιοτάτης ἡμῶν τροφῆς, ἦν ἡ τροπὴ τοῦ θέρους ἀπεργαζομένη, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας ἐφεξῆς δίδωσι, φησὶν οὕτως ἀπὸ καρποῦ σίτου καὶ οἶνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν· ἐξαισίως πάλιν ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ τὴν τάξιν φυλάξας, καὶ πρῶτον μὲν εἰπὼν τὸν σἶτον, δεύτερον τὸν οἶνον, καὶ τρίτον τὸ ἔλαιον · καθάπερ ἐξ εὐλογίας Θεοῦ διὰ τῶν λογικῶν ταγμάτων, ἀγγέλων λέγω καὶ ἀνθρώπων, εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας τοῦ θέρους ἐφεξῆς κατεργάζονται. Χρή οὖν πάντα Χριστιανὸν μὴ παρέργως μηδ' ὡς ἔτυ χε την θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν, καθὰ καὶ ἐξ ἀρχῆς παρεκάλεσα· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὰ ξεως τῆς προσηκούσης · ἵνα καὶ ἡ θεία χάρις, τὴν προαίρεσιν ἡμῶν ἀναδεξαμένη, συνεργὸς ἡμῶν γένηται, εἰς τὰ δύνασθαι γινώσκειν τὰ μεγαλεία τοῦ Θεοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ερέατο της, Χριστιανοὶ ἐν Κυρίῳ. ΛΟΓΟΣ Θ. Περὶ δρόμου ἄστρων. χων, καὶ τούτου κατώτερος ὁ τοῦ ἡλίου, καὶ τούτου πά- λιν κατώτερος ὁ τῆς σελήνης. Σημαίνει δὲ τοῦτο ἡ θεία Γραφὴ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς λυχνίας, διὰ τῶν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν αὐτῆς τριῶν καὶ τριῶν καλα- μίσχων κυκλοειδών προϊόντων, εἰς τοῦ ἑνὸς προτρέ χει. Καὶ τοῦ μὲν ἡλίου καθ' ἡμέραν ὁ τῶν δώδεκα μην νῶν κύκλος προτρέχει μοίραν μίαν· ὡς εὑρίσκεσθαι τὸν ἥλιον ἐν τριάκοντα ἡμέραις διατρέχοντα τὸν ἕνα μήνα, καὶ οὕτως ἐν δωδέκα μησὶν ἀποτελεῖν τὸν ἐν αυτόν· ὑστεροῦντα, ὡς εἴρηται, καθ' ἡμέραν μετα ραν μίαν. Τὸν δὲ κύκλον τῆς σελήνης, ἡ τοῦ ἡλίου προτρέχει μοίρας δώδεκα καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς εὑρίσκεσθαι τὴν σελήνην ἐν τριάκοντα ημέραις ύστε ροῦσαν ἀποτελεῖν ὅλον τὸν κύκλον, τουτέστι, μήνω ἕνα. Εἰ δέ τις ἐξ ἀντιστρόφου βουληθείη νοεῖν, τοῦ μὲν ἡλίου ὁ τῆς σελήνης κύκλος υστερεί καθ' ἑκάστην ἡμέραν μοίρας δεκαδύο καὶ λεπτά τινα· τοῦ δὲ ἀνω- τέρου πάντων κύκλου, τουτέστι, τῶν δεκαδύο μηνών, ὑστερεῖ ὁ κύκλος τοῦ ἡλίου καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, σε COSMÆ INDICOPLEUSTE mec non singulorum mensium fructus, omnium lar- kitori Deo gratias agentes, ut et David Spiritn sancto movente sic Deum alloquitur : Benedic coronæ anni benignitutis tuæ *: miro sane modo duode- cim anni mensium cyclum coronam anni muncu- pans, utpote qui terram desuper pulchritudine co- ronent, camque ex elementorum temperatione, quam invisibiles virtutes perficiunt, augeant, et menstruos fructos ejus maturescere faciant. Ideo rursum adjecit : Et campi tui replebuntur aberia- ¡e "; ac rursum : Parasti cibum illorum, quoniam ita est præparatio *; alibi quoque sic habet : Omnia ad te exspectant, ut des illis escam in tempore ac si diceret, singulis temporibus congruenter, aos. probe enutritos parans. Alibi autem de perquam necessaria nobis esca, quam æstiva conversio effi- cit, et ad tres subsequentes menses elargitur, sic ait : A fructu frumenti, vini et olei sui multiplicati suni ; miro item modo in gratiarum actione re- B ordinem servans, ac primo frumentum, secundo vinum, tertio oleum memoraus : quemad- modum ex benedictione Dei per rationabiles ordi- nes, angelos scilicet et homines, ad tres æstatis menses ordine parantur. Opus itaque est Christia- nos omnes non ex transcursu neque perfunctorie divinamn Scripturam legere, quemadmodum a prin- cipio hortatus sum; sed cum studio et ordine con- decenti ; ut divina gratia, voluntatem et conatum uostrum excipiens, auxilio nobis sit, ut magnalia fei cognoscere valeamus. Ipsi gloria in sacula. C Amen. Salvete, Christiani, in Domino. • LIBER IX. De astrorum cursu. Duodecim mensium cyclus superior est; buic in- ferior, solis; huic item inferior, lunæ. Id vero Scriptura per candelabri structuram significat, ex Iernis line inde ad utramque ejus partem positis calamis, qui in circulum procedunt, ita ut alter alteri præcurrat. Et solis quidem circulus duode .im mensium, quotidie una portione præcurrit; ta ut sol triginta diebus unum mensem decurrat, atque sic duodecim mensibus annum perficiat, defi- ciente tamen, ut dictum est, una portione in siu- gulos dies. Cyclum vero luuæ cyclus solis præcur- uit duodecim portionibus ad singulos dies; ita ut luna totum triginta dierum circulum, id est mensem unum, absolvere nequeat. Quod si quis facta com- paratione rem considerare voluerit, luz cyclus a solis cyclo ad singulos dies duodecim por- tionibus et aliquot minutis deficit, a cyclo autem omnibus superiore, id est, duodecim mensium, cyclus solis quotidie una portione deficit. Hæc porro mivi-ibiles potestates, cum ordine et ratione, secun- D Psal, Lux, 12. ibid. *s ibid. 10. * Psal. cus, 27. ** Psal. iv, 8. (50). Duoderim mensium, fructuumque in singulis nasci solitorum schema inferius habes ad tabulanı fr a lolita explications. (54 'llac in labula de cursu asirorum explicamus (51) Ο κύκλος τῶν δεκαδύο μηνῶν ἀνώτερος ὑπάρ