PG 88Cosmas Indicopleustes et al.
Book to the Pastor
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

Chapter ICaput primum

Chapter IICaput II

col. 1167–1168page 1 of 42
Caput primumPræfatio
PG 88:1167πεύειν ποτέ· ἀγαθὸς κυβερνήτης διασώσει πλεῖον καὶ καλὸς ποιμὴν ζωοποιήσει καὶ βάσεται τὰ νοερά πρόβατα. Καθ' ὅσον τὰ πρόβατα ποιμένι ἀπαραλείο πτως προκόψαντα ἀκολουθοῦσι, κατὰ τοσοῦτον ὑπὲρ αὐτῶν τῷ οἰκοδεσπότῃ ἀπολογήσεται. Αιθαζέτω τῷ λόγῳ ὁ ποιμὴν καὶ τὰ ἐξ ὀκνηρίας ή γαστριμαργίας ἀπομένοντα πρόβατα· ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο ἀγαθοῦ ποιμένος τεκμήριον, οπόταν τὰ πρόβατα ἐκ τοῦ φλογμοῦ τοῦ καύματος, μάλλον δὲ τοῦ σώματος, κα στάζειν τῇ ψυχῇ ἄρξωνται, τότε σφοδροτέρως ὑπὲρ αὐτῶν πρὸς τὸν οὐρανὸν ὁρῶν ὁ ποιμὴν γρηγορήσειεν. Ειώθασι γὰρ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ καύσωνος ἐκείνου, πολλὰ λυκόβρωτα γίνεσθαι· πλην εἰ καὶ αὐτὰ κατὰ τὸν ἐκτὸς ἐν τοῖς προβάτοις δρώμενον τύ του, τὴν κεφαλὴν τῆς ψυχῆς ἐν τῷ καιρῷ τοῦ φλο μοῦ κάτω εἰς γῆν κλίνουσιν ἔχομεν τὸν εἰπόντε Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει· σκοτίας καὶ νυκτὸς παθῶν καταλαβούσης τὴν ποίμνην, όριζε ἀκινήτως τὸν κύνα πρὸς Θεὸν, εἰς τὴν νυκτερινὴν φυλακήν· οὐδὲν δὲ ἀπεικὸς τὸν σὸν νοῦν νοήσεις τὸν ἀναιρέτην τῶν θηρίων. παιδεύων. Οὐ γὰρ πέφυκε τὰ κάτω, τὰ χαμαί θερα ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ. Δ'. Σχόλιον α'. Σώμα ἄνεσιν ἐνταῦθά φησιν, οὐ τὸ μὴ πάσχον ἀσθένειαν ἐκ παρατροπής, ἢ πλεονασμοῦ τῶν συστατικῶν στοιχείων· ἀλλὰ τὸ ἐκδυσάμενον τὰς ἐπιθυμίας τὰς ἐδυπαθεῖς, καὶ τὴν ἐκ τούτων φθορών. Ὡς ἔφη καὶ ἐν τῷ Περὶ ἀπαθείας· ὅτι ἀπαθὴς· κυρίως ἐστὶν, ὁ τὴν σάρκα μὲν ἀφθαρτοποιήσεις, τὸν δὲ νοῦν τῆς κτίσεως ἀνυψώσεις. Σχόλιον β. Ο μὴ ἄνωθεν διδασκόμενος, ἀλλὰ καὶ τὰ κάτω ὅτι φρονῶν, πῶς τοὺς ὁμοίους ιάσεται· Τυφλός γάρ, ἐμπεσοῦνται. Σχόλιον γ'. Τὸ ἕτερον, ήγουν τὸ πνευματικών· ὡς γὰρ οὐ τοὺς μαθητάς παιδεύεις αἰσθητῶς, οὕτως καὶ Ο νοητῶς ὁ Θεός. ΚΕΦΑΛ. Β. Φύσεως ιδίωμα καὶ τοῦτο ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν πο ποίηκε Κύριος, ἵνα τὸν ἰατρὸν ὁρῶν ὁ νοσῶν εὐφραίνηται ἴσως, εἰ καὶ μηδὲν παρ' αὐτοῦ ὠφελεῖται κέκτησο καὶ σύ, ὦ θαυμάσιε, Έμπλαστρα, ξηρία, κολλούρια, ποτά, σπόγγους, αναυσίαν, φλεβότομα, καυστήρας, ἀλείμματα, ὑπνωτήρια, μάχαιραν, κατά (α)
col. 1169–1170page 2 of 42
PG 88:1169δέσμους. Εἰ δὲ τούτων ἀποροῦμεν, πῶς τὴν ἐπιστήμην ἐνδειξώμεθα; Οὐδαμῶς· οὐ γὰρ λόγων, ἀλλ᾽ Εργων οι μισθοί δίδονται Έμπλαστρόν ἐστιν ἴασις παθών δρωμένων, ήγουν σωματικῶν. Δόσις ἐστὶν ἴασις παθῶν τῶν ἐντὸς, καὶ κένωσις ῥύπου ἀοράτου. Σηρίον ἐστὶ ἀτιμία δάκνουσα, καὶ οιήσεως σηπεδόνα θεραπεύουσα. Κουλούριόν έστιν ὀφθαλμοῦ ψυχής νούς κάθαρσις, ἐκ θυλώσεως θυμού ταραχθέντος. Που τόν ἐστι στύφουσα ἐπίπληξις, καὶ μετ' ὀλίγον θεραπεύουσα. Φλεβόταμόν ἐστι σύντομος κένωσις έξω δίας ἀφανοῦς· φλεβοτομόν έστι κυρίως επιτατική και ἀπότομος ἐπένεξις εἰς σωτηρίαν τῶν νοσούντων. Σπόγγος ἐστὶν ἡ μετὰ τὴν φλεβοτομίαν ή χειρουργίαν, διὰ προσηνῶν καὶ ἐπίων λόγων καὶ ἀπαλῶν τοῦ ἰατροῦ ἐν τῷ νοσοῦντι θεραπεία καὶ κατάψυξις: η Καυτήρ᾽ ἐστιν ὄρος καὶ ἐπιτίμιον εἰς μετάνοιαν πρός χρόνον διδόμενον φιλανθρώπως· άλειμμά ἐστιν, ἡ μετὰ τὸν καυτήρα ἢ διὰ λόγου, ἢ διὰ μικρές παρα κλήσεως ἐπιτιθεμένη τῷ νοσούντι παραμυθία. Υπνω τιόν ἐστι τὸ φορτίον τοῦ ὑπηκόου αναδέξασθαι, καὶ διὰ τῆς ὑποταγῆς ἀνάπαυσιν αὐτῷ καὶ ὕπνον Εύπνον, καὶ τύφλωσιν ὁσίαν τοῦ μὴ βλέπειν τὰ δαν. τοῦ καλὰ χαρίσασθαι. Κατάδεσμοί εἰσι, τοὺς τῇ κενοδοξία ἐκλυομένους καὶ κεχαυνωμένους, καὶ δι' ὑπο μονῆς ἕως θανάτου στερεοῦν καὶ ἐπισφίγγειν. Τέ λος δὲ πάντων μάχαιρά ἐστιν ὄρος καὶ ἀπόφασις ἐπὶ ἐκτομῇ νεκρωθέντος ψυχικώς μέλους καὶ σεση πότος, ἵνα μὴ καὶ τοῖς λοιποῖς τὴν οἰκείαν ψώραν μεταδώσει. Μακαρία ἀναυσία, ἐν ἰατροῖς καὶ ἐν προεστῶσιν ἀπάθεια· οἱ μὲν γὰρ μὴ ναυσιῶντες ἐν πάσῃ ὀξωδίας θεραπείᾳ ἀόκνως επιχειρήσουσιν· οἱ δὲ πᾶσαν τεθνηκυίαν ψυχὴν ἀναστῆσαι δυνήσονται. Καὶ αὕτη μία τῶν αὐτοῦ προσευχῶν τοῦ προεστη πότος γεγένηται ", τὸ πᾶσι κατὰ τὴν ἑαυτῶν ἀξίαν προσπάσχειν τε καὶ συνδιατίθεσθαι· μή πως ὡς ὁ Ἰακὼς καὶ αὐτὸς, καὶ τὸν ἀγαπώμενον καὶ τοὺς συμ φοιτητὰς καταβλάψοι *· τοῦτο δὲ πάσχειν πεφύκασιν, ἐπειδὴ οὔπω τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια τελείως γε γυμνασμένα κέκτηνται προς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ μέσου καὶ κακοῦ Ο ἑαυ (κατά δεσμοι] ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ Κ. Σχόλιον α'. Νόσος ἐστὶ ψυχῆς ἡ τῆς κακίας έξις· θάνατος δὲ, ἡ κατ' ενέργειαν αμαρτία. Σχόλιον β'. Ταῦτα πάντα διά λόγου γίνεται· καὶ πῶς εἶπεν, (α) ά. καυστήρ, ο γένηται. Αί. γενέσσω. * αι. καταβλέψεις. Αι. καταβλάψεις.

Chapter IIICaput III

col. 1171–1172page 3 of 42
PG 88:1171των ἡγουμένων, ἀλλ' ἐμπράκτως ἡμῶν ἐκπορευομένων τὰ τῆς ζωῆς ῥήματα, οι μισθοί δίδονται. οὐ γὰρ λόγων, ὡς εἶμαι, τοῦτο λέγει· οὐκ ὀνομά Σχόλιον άλλο. Βίον ἢ λόγον βλέπε· λόγῳ μὲν τὴν ἀρετὴν δί δασκε· βίῳ δὲ αὐτὴν κήρυσσε. Αλλο. Κρειττόνων μὲν τὸ διδάσκειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς κιν δύνους μείζους ἐπιφέρει· τὸ δὲ μανθάνειν ὅσῳ καταδεέστερον, τοσούτῳ καὶ ἀκινδυνότερον. Αλλο Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Βίου μὲν οὐδεὶς πώποθ' ὑψώθη δίχα λόγου δὲ πολλοὶ τοῦ καλῶς ψοφουμένου· οὐ γὰρ λαλούντων, εὖ βιούντων δ' ἡ χάρις. Σχόλιον γ'. Κολλούριόν ἐστιν ὀφθαλμοῦ ψυχῆς νοός κάθαρσις, ἐκ θολώσεως θυμοῦ ταραχθέντος· στύφουσα ἐπίπληξις· καὶ τὸ λοιπόν. Τοῦ Χρυσοστόμου. Τὰ μέν ἐστιν ἀγαθὰ, τὰ δὲ μέσα· οἷον ψυχὴ καὶ σάρξ τῶν μέσων ἐστὶ, καὶ τοῦτο κακεῖνο γενέσθαι δυνάμει· τὸ δὲ πνεῦμα τῶν ἀγαθῶν ἀεὶ, καὶ οὐδέ ποτε ἕτερον γινόμενον. Πάλιν, τὸ φρόνημα τῆς σαρ κὸς, τοῦτ' ἔστιν ἡ πονηρὰ πρᾶξις, τῶν ἀεὶ κακῶν τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται. "Αν τοί νυν τῷ βελτίονι δῶς τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα, ἐγέ νου τῆς ἐκείνου μερίδος· ἂν τῷ χείρονι, πάλιν τῆς ἐνταῦθα ἀπωλείας κατέστης κοινωνὸς, οὐ παρὰ τὴν φύσιν τῆς ψυχῆς καὶ τῆς σαρκὸς, ἀλλὰ παρὰ τὴν γνώμην την κυρίαν ἀμφότερα ταῦτα ἐλέ σθαι. Αλλο. Ὁ ἐφησυχάζων, καὶ μὴ ἐλέγχων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ πλησίον αὐτοῦ, ἀσπλαγχνός ἐστιν· ὥσπερ ὁ τὸν τὸν ἐναφεὶς τῷ δηχθέντι ὑπὸ τοῦ ἰοβόλου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Πολλὴ ἡ τοῦ προεστῶτος αἰσχύνη προσευχομένου πρὸς τὸ δωρηθῆναι τι τῷ ὑπηκόῳ ὅπερ αὐτῆς οὔπω προκέκτηται. "Ωσπερ οἱ πρόσωπον βασιλέως θεασάμενοι, καὶ τοῦτον ἑαυτοῖς φίλον καταστήσαντες, καὶ τοὺς λειτουργούς αὐτοῦ ἅπαντας δύνανται λοιπὸν καὶ τοὺς ἁγνωρίστους αὐτῷ ἢ καὶ ἐχθρούς, εἴπερ βουληθῶσιν, καὶ τῆς αὐτοῦ δόξης ἀπολαῦσαι, οὕτως και ἐπὶ τῶν ἁγίων νόει· τοὺς ἀκροτάτους φίλους, καὶ α! δοῦνται οἱ φίλοι καὶ ὑπακούουσιν. Ἴσως δὲ καὶ βιά ζονται ὑπ' αὐτῶν· κακὸν κεκτῆσθαι φίλους, τους νοερούς φίλους· οὐδεὶς γὰρ οὕτως συνεργεῖ ἡμῖν πρὸς ἀρετήν. Διηγήσατό μοι τις τῶν θεοφιλῶν, ὡς ὅτι πάντοτε μὲν, μάλιστα δὲ ἐν ταῖς ἐτησίοις καὶ δεσποτικαῖς ἑορταῖς ὁ Θεὸς τοὺς αὐτοῦ θεράποντας δωρεαί; ἀμείβεται.
col. 1173–1174page 4 of 42
PG 88:1173Τελείως αὐτὰ ὀφείλει τὰ πάθη ὁ ἰατρὸς ἐκδύσασθαι, ἵνα ἐν καιρῷ τινι δυνήσηταί τινα, καὶ μάλιστα τὸν θυμὸν, ὑποκρίνασθαι. Εἰ μὴ γὰρ αὐτὰ εἰς ἄκρον ἀπώσαι]το, οὐ δυνήσεται αὐτὰ ἀπαθῶς ὑποδύεσθαι. Εἶδον ἵππον ἔτι μικρὸν ἀγυμνάστως διακείμενον, ὃς ὑπὸ χαλινοῦ ἀγόμενος, καὶ ἡσυχίως βαδίζων, ἐξαίφνης τῷ ἰδίῳ κυρίῳ ἐπεβούλευσεν, μικρὸν τοῦ χαλινού αὐτοῦ χαυνωθέντος· ἐπὶ δυσί δαίμοσι τὸ παρὸν ὡς ἐπίπαν πρόβλημα ἐπακολουθεῖν πέφυκεν· οἱ βουλόμενοι ζητεῖν ζητείτωσαν ἐμπόνως. ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ. Δ'. Σχόλιον α. Τῇ κενοδοξίᾳ καὶ τῇ γαστριμαργία ἢ τῇ πορνείᾳ αὗται γὰρ μέχρι τέλους τὸν πρὸς ἡμᾶς οὐ καταλύουσι πόλεμον. Ο τῆς ὀξυχολίας οὗτοι, καὶ ὁ τῆς πορνείας· ἐὰν γὰρ τις μικρὸν ἀμελήσει, ταχέως εξεγείρονται, καὶ τοσοῦτον ὅτι καὶ μέχρι τέλους συμπαραμένουσι, καὶ τὴν φύσιν καταδουλοῦνται, ὡς φυσικά. Εἰ διότι ἡ γαστριμαργία καὶ ἡ πορνεία ἀλλήλων ἔχονται, καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἂν ἀμφότερα τάττονται. Ἀλλὰ σὺ ζήτει καὶ τὸ ἕτερον πάθος, ὅπερ ἐστὶν ἡ κενοδοξία.

Chapter IVCaput IV

col. 1175–1176page 5 of 42
PG 88:1175περὶ τῆς παμφίλου καὶ δεσποίνης πονηράς γαστρός, είνα σεν (α) ὁ θεήλατος Ευάγριος τῶν σοφῶν σοφώτερος τῇ προφορᾷ καὶ τοῖς νοήμασι γενέσθαι· ἀλλ' εψεύσθη δ δείλαιος τῶν ἀφρόνων φανεὶς ἀφρονέστερος ἐν πολλοῖς μὲν, πλὴν καὶ ἐν τούτῳ· φησὶ γὰρ ὁπηνίκα διαφόρων βρωμάτων ἐπιθυμεῖ ἡμῶν ψυχή, ἐν ἄρτῳ καὶ ὕδατι στενούσθω· ὅμοιον δέ τι προσέταξε τῷ εἰπόντι τῷ παιδ ἐν ἐνὶ τῷ βήματι πᾶσαν ἀνελθεῖν τὴν κλίμακα.
col. 1177–1178page 6 of 42
PG 88:1177σκαλος ὁ τοὺς εὐμαθεῖς παῖδας σοφούς ἀπεργασάμε νας, ἀλλ' ὁ τοὺς ἀμαθεῖς καὶ ἀσόφους σοφίσες καὶ τελειώσεις· τότε ἡ τῶν ἡνιοχούντων εὐφυΐα επαινεί σωσι, καὶ τοὺς ἱππους διασώσωνται· ἐὰν εἴληφας σοφῶς πρόλεγε· εἰ δὲ μή, σὺ τοῦ ναυαγίου αίτιος ρίχνως τὴν κυβέρνησιν. Εἶδον ιατροὺς τῷ ἀρρώστων τὰς αἰτίας μὴ προμηνύσαντας· καὶ· μέντοι ἐκ τού του καὶ τοῖς νοσοῦσιν, καὶ ἑαυτοῖς, πολὺν τὸν κόπον καὶ τὴν συντριβὴν προξενήσαντας καθόσον προ εἰς αὐτὸν ὡς εἰς ἀρχέτυπον εἰκόνα βλέπουσι, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ εἰς ὅρον, καὶ νόμον λογίζονται. Ποιμένα ΚΕΦΑΛ. Γ. πολλῆς αἰδοῦς πάντοτε. Λύπει νοσούντα πρὸς χρό τον ἵνα μὴ μακροχρονίση, η τελευτήσῃ ἐκ σιων τῆς ἐπαράτου. Πολλοὶ τῇ σιωπή τοῦ κυβερνήτου και λῶς πλέειν ὑπελάμβανον, ἕως οὗ τῷ βραχεί προσ έκρουσαν. Παύλου τοῦ μεγάλου τῷ Τιμοθέῳ ἀκού σωμεν γράφοντος • Επίμενε " αὐτοῖς, φησὶν, εύο ευρίσκει παραίτιος * Α. ὅθεν. * προεξένησαν. Ο έξωθεν. * τηρείν ὀφείλει το ἐσταύρωται, το επί στηθε.

Chapter VICaput VI

col. 1179–1180page 7 of 42
Caput V
PG 88:1179χόμενοι τὸν ἔλεγχον ἡδέως ὑπομένωσιν· ἀκαίρως δὲ, ὅτ' ἂν ἐπὶ τοῦτο δάκνωνται. Ἐπεὶ καὶ αἱ πηγαὶ, καὶ μηδενὸς τοῦ διψῶντος ἀναβλύζουσιν νάματα· ἔστι φύσις, ἵν᾽ οὕτως είπω, περὶ τὸ αἰδεστικὸν ἐν προ εστῶσι παρέπουσα ", καὶ τὰ ὀφείλοντα τοῖς ὀφεί λους: 13 πολλάκις σιωπῶσα. Ητις τὸ τῶν διδασκάλων ποιεῖν (α) ἐπὶ τοῖς μαθητευομένοις μὴ παραιτῇ το:το 15. Καὶ γραφῇ τὰ χρειώδη απαγγέλματα ση μειοῦσθαι αὐτοῖς ἐπιχειρήσοιεν 18. ᾿Ακούσωμεν ἔν τισ: τῆς θείας φωνῆς λεγούσης Εκκοψον αὐτὴν, ἵνα τὶ καὶ τὴν γῆν καταργεί; Καί· Ἐξάρατε τὸν πονηρὸν ἐξ ὑμῶν. Καί· Μὴ προσεύχον περὶ τοῦ λαοῦ τούτου. Καὶ ἐπὶ τοῦ Σαούλ ὁμοίως. Ταῦτα πάντα τὸν ποιμένα γινώσκειν ἀναγκαῖον, ἐν ποίοις, καὶ πῶς, καὶ πότε ὀφείλουσιν γίνεσθαι. Θεοῦ γὰρ οὐ δὲν ἀληθέστερον. Εἴ τις ἰδίᾳ ἐλεγχόμενος οὐκ αἰσχύνεται οὗτος καὶ τὸν ἐπὶ πλήθους ἔλεγχον, ἀφορ μὴν ἀναισχυντίας ἐποιήσατο, ἑκουσίως τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν βδελυξάμενος. καίρως, ἀκαίρως· εὐκαίρως μὲν οἶμαι, ὅτε οἱ έλεγ (α) (α), με ξέπουσα. 13 τα όψει, λόμενα τους υπηκόοις λέγεσθαι. των διδασκάλων ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ. Γ. Σχόλιον α'. Πρὸς τὸν προϊστάμενον ποίμνης, και λογισμούς τῶν ἀδελφῶν δεχόμενον· ὁ λόγος φησί· Όταν προς ἐλθῃ σοί τις ἐξοι ολογήσασθαι· καὶ πολλάκις ἐνδοιάζῃ, σπούδαζε λόγοις μόνοις οἰκειοῦσθαι τὰ ἐκείνου· οἷον, λέγε πρὸς αὐτόν· Ο ἀδελφέ, μὴ λυποῦ· κἀγὼ γὰρ τὸ καὶ τὸ ἔπραξα. Ήτοι, ἅπερ ἐκεῖνος ἐνδοιάζει, κἀκεῖνος λαβὼν θάρσος εἴπῃ σοι πάντα καθαρῶς· σὺ δὲ σπούδαζε μὲ καὶ ἔργοις ἐκεῖνα & λέγει; οἰκειοῦσθαι, ήγουν πράττειν· ἀλλὰ λόγοις μόνοις, καὶ οὐδε μία σοι φροντίς ήγουν βλάβη. Σχόλιον Ιωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ ρ. Τῆς λύπης εἴδη δ' ἄχος, ἄχθος, φθόνος, ἔλεος. Αχος μὲν οὖν ἐστι λύπη ἀφωνίαν ἐμποιοῦσα· ἄχθος δὲ λύπη βαρύνουσα· φθόνος δὲ λύπη ὑπ' ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς· ἔλεος δὲ λύπη ὑπ' ἀλλοτρίοις κακοῖς. Σχόλιον γ'. Κάλαξε χωρίς ὀργῆς τὴν ἁμαρτάνοντα, ἐν λόγῳ μᾶλλον πείθων αὐτὸν καὶ μὴ ὀργῇ διορθούσθαι. Αλλο Δίκην ὑφέξει ὁ ποιμαίνων λαὸν, καὶ μὴ ἑκκόπτων τὰ μικρὰ αὐτῶν ἁμαρτήματα. Άλλο. Πρόπον ἐστὶ ἐλέγχειν τὸν ἁμαρτάνοντα ἐπιμελῶς 1 παραιτησάσθωσαν. 18 επιχειρείτωσαν.
col. 1181–1182page 8 of 42
PG 88:1181καὶ σπουδαίως πρὸς διόρθωσιν· εἰ δὲ ἐπιμήει κακία μὴ διορθούμενος, τοῦτον ἐκδιώκειν ἀπὸ τῆς ἀδελφότητος, ἵνα μὴ καὶ τοὺς λοιποὺς καταστρέ Αλλο. Περὶ ἑκάστης ἀρχῆς μικρᾶς τε καὶ μεγάλης γέν γραπται, ἵνα τοῖς τεταγμένοις διαμαρτύρωνται, καὶ μὴ παρασιωπῶσι τὰ τούτων πταίσματα μικρά τε καὶ μεγάλα, καὶ ὁ μὲν ἰσχύων ἐκκέψαι τὸ κακὸν, καὶ οὐκ ἐκκόψει, ἐκ τοῦ διαμαρτύρασθαι οὐ λυτροῦται τῆς κατακρίσεως· ὁ δὲ μὴ ἰσχύων, ἀλλὰ διαμαρτυράμενος, καὶ μὴ ὑπακουόμενος, οὗτος μὲν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ῥύει· οἱ δὲ τὸ κακὸν πράττοντες ἐν αὐτῷ ἀπο θανοῦνται· ἑκάστη δὲ ἀρχὴ ἀπαιτεῖται διαμαρτύρασθαι, καὶ τοῖς ὀρθῶς πορευομένοις μὴ ἐκπεσεῖν, ἐπεὶ, ἐάν τις ἐκ τῶν ὑποτεταγμένων δικαίων ἐκπέσῃ, οὐ προμαρτύρατο δὲ αὐτῷ, ὁ πρωτεύων κρίμα λήψε ται. Σχόλιον. Ἀπὸ ἀρχιερέων καὶ βασιλέων καὶ τῶν λοιπῶν ἕως εὐτελοῦς πένητος, ὧν ἐξουσιάζει ἀπαιτεῖται διαμαρτύρασθαι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν ἕκαστος, οὐ μό νον τοῖς ἀτάκτοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐναρέτοις, οὐ μόνον ὑπὲρ πράξεων ἐναντίων, ἀλλὰ καὶ φαύλων ἐνθυμής στων οἱ ἄρχοντες τῶν ὑπηκόων, ὑπερεύχεσθαι, κατά τὸν Ἰώβ, ὀφείλουσιν. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Σκοπῶ δὲ κἀκεῖνο, ὅπερ παρὰ πολλοῖς εὐγνώμοσιν ἀρρώστοις εἶδον γινόμενον· τὴν γὰρ ἑαυτῶν δειλίαν καὶ ἀσθένειαν ἐπιστάμενοι, καὶ μὴ βουλομένους τοὺς ἰατρούς δεσμῆσαι αὐτοὺς, καὶ ἑκουσίω βιαία τρεῦσαι ἐδυσώπησαν. Διὸ τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, διὰ τὴν μέλλουσαν ἐλπίδα· ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής, διὰ τὰς προλαβούσας προκείψεις 17. Ἐγὼ δὲ ἑωρακώς, πείθεσθαι τοὺς Ιατρούς ἐδυσώπητα. Οὐδὲ πᾶσιν ὁ ὁδο ηγὸς στενὴν καὶ τεθλιμμένην προσερχομένοις λέγειν ὀφείλει· οὐδὲ μὴν ἑκάστῳ τὸν ζυγὸν χρηστὸν καὶ τὸ φορτίον ἐλαφρών. Σκοπεῖν δὲ μᾶλλον καὶ προς φυῶς ἀρμόζειν τὰ φάρμακα. Τοῖς μὲν ἐκ χαλεπών καταβεβαρυμένοις ἁμαρτημάτων, καὶ εὐχερῶς πρὸς τὴν ἀπόγνωσιν ἔχουσι, το δεύτερον· τοῖς δὲ πάλιν πρὸς τὸ ὑψηλὸν καὶ οἰηματικὸν φρόνημα κλίνουσι τὸ πρῶτον ἁρμόδιον φάρμακον. Τινὲς ἰδὲν ὁδεύειν μακρὰν ἔχοντες 18, καὶ ἐρωτήσαντες τους γνώ σκοντας, εὐθεῖαν ταύτην καὶ λείαν, καὶ ἀκίνδυ τον παρ' αὐτῶν εἶναι ἀκηκόασι· καὶ μέντοι τῇ ἀκοῇ χαυνωθέντες πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν περὶ τὰ μέσα κι ίσως επιμειδιῇ, ἢ ἐπιμείνῃ, ἢ ἐπιμένει. τ' προλήψεις, 13 ρέπουσι το μέλλοντε;

Chapter VIIICaput VIII

col. 1183–1184page 9 of 42
Caput VIICaput IX
PG 88:1183ταύτης, ἢ ἐκινδύνευσαν, ἢ καὶ ὑπέστρεψαν, ἀπαρασκεύαστοι πρὸς τὰς θλίψεις εὑρεθέντες· ὥσπερ καὶ τὸ ἔμπαλιν νόει μοι, ὅπου ἔμως θεῖος ήψατο καρδίας. ἐκεῖ φόβος ῥημάτων οὐκ ἴσχυσε· καὶ ὅπου φόβος γεέννης ἐπέφανεν, ἐκεῖ πόνων παντοίων υπομονή. Όπου δὲ βασιλείας ἐλπὶς γνωρίζεται, ἐκεῖ ὅλων τῶν κάτω καταφρόνησις. Δεῖ τὸν καλὸν στρατηγὸν, τὴν ἑκάστου τῶν ἀρχομένων στάσιν καὶ τάξιν σαφῶς επίστασθαι· ἴσως γάρ εἰσιν ἐν τῷ πλήθει τινὲς σὺν αὐτῷ ὑπὲρ τῶν συστρατιωτῶν πρόμαχοι καὶ μετ νομάχοι ὀφείλοντες ἐν ἡσυχίᾳ καθίστασθαι· οὐ δύο ναται μόνος κυβερνήτης χωρίς τῆς τῶν ναυτών συνεργείας, τὴν ναῦν διασώσασθαι· οὐδὲ ἰατρὸς τὸν κάμνοντα ἰάσασθαι, εἰ μὴ πρότερον παρ' αὐτοῦ τοῦ διὰ δυσωπήσεως τ καὶ τῆς τοῦ τραύματος φανερώσεως προτραπείς Φλοπίστως. Οι αιδεσθέν τις Ιατρούς, σηπεδόνας πεποιήκασι πολλοὶ δὲ καὶ πολλάκις τεθνήκασιν. ΚΕΦΑΛ. Β. Νεμομένων τῶν προβάτων, τῇ σύριγγι τοῦ λόγου ὁ ποιμὴν κεχρημένος μὴ παύσηται· καὶ μάλιστα μελλόντων τούτων εἰς ὕπνον ἔρχεσθαι· οὐδὲν γὰρ οὕτως δέδοικε λύκος, ὡς σύριγγος ποιμαντικῆς ἀπήχημα· οὐδὲ πάντοτε ταπεινοῦν ἀλόγως, οὐδὲ πάντοτε ὑψοῦν ἀφρόνως ἑαυτὸν ὁ προεστώς ὀφεί λει, ὁρῶν Παῦλον ἐν ἀμφοτέροις οδεύοντα· Κύριος πολλάκις συνεκάλυψε τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν ἀρχομέν νων ἔν τισι τοῦ προεστῶτος ἐλλείμμασιν· αὐτὸς δὲ ταῦτα φανερώσας ἀπιστίαν ἐγέννησεν. Είδον προ εστῶτα ἐξ ἄκρας ταπεινώσεως τοῖς τέκνοις ἔν τισι συμβουλευόμενον· καὶ εἶδον ἕτερον τὴν ἰδίαν σοφίαν άσοφον ἐξ οιήσεως αὐτοῖς ἐμφανίζειν βουλόμενον καὶ εἰρωνικῶς διατιθέμενον πρὸς αὐτούς, σπανίως μὲν, ὅμως κατά τινα περίστασιν είδον ἐμπαθεῖς ἀπα θῶν ἄρξαντας, καὶ κατὰ μικρὸν τοὺς ἀρχομένους είδε σθέντας, καὶ τὰ ἴδια πάθη περικόψαντας· τοῦτο δὲ οἶμαι, ὁ μισθὸς τῶν σωζομένων ἐν αὐτοῖς ἐνήργησε, καὶ γέγονεν αὐτοῖς ἡ ἐμπαθὴς ἐγχείρησις, ἀπα θείας υπόθεσις. το δυσωπηθ. β. ΚΕΦΑΛ. Θ Προσεκτέον μή πως τὰ τοῦ λιμένος ἐν τῷ π λάγει σκορπίσωμεν· οἴδασι τὸ εἰρημένον οι προς τοὺς θορύβους τοὺς ἐκτὸς ἔτι αγύμναστοι τυγχά
col. 1185–1186page 10 of 42
PG 88:1185νοντες· μέγα μὲν ὡς ἀληθῶς τὸ εὐψύχως καὶ ἀν δρείως ὑπομένειν τὸν τῆς ἡσυχίας καύσωνα, καὶ τὴν γαλήνην, καὶ τὴν ὀλιγωρίαν, καὶ μὴ ἐπιζητεῖν τὰς τῶν ἔξω τοῦ πλοίου τῆς κάλλης μετεωρίσεις και παρακλήσεις, ὥσπερ οἱ ὀλίγωροι τῶν ναυτικῶν ἐν καιρῷ ἀκρασίας οι τὴν ἐν τοῖς ὕδασι πήξιν· πι· μείζον δὲ καὶ ἀσύγκριτον, τὸ μὴ τοὺς θορύβους δεδιέναι, ἀλλὰ μένειν ἐπὶ τοῖς τούτων κτύποις τῇ καρδίᾳ ἀπτόη. τον, καὶ ἀκίνητον, μετὰ ἀνθρώπων μὲν ἐκτὸς, μετὰ Θεοῦ δὲ ἐντὸς διατρίβοντες. ΚΕΦΑΛ. Γ. Έστω σης, ὦ θαυμάσιε, ἡ τῶν ἐκτὸς κατάστασις τῶν ἡμετέρων ὑπόθεσις. Τις μὲν κατάδικος ἐν τῷ φοβερῷ ἡμῶν καὶ ἀληθῶς δικαστηρίῳ παραγίνεται, τὶς δὲ ἀνεύθυνος πρὸς ἐργασίαν Θεοῦ καὶ δου λείαν ἐπειγόμενος· ἐναντίαι γὰρ πάντων εκατέρων αἱ ἀφίξεις ", καὶ οἰκείων καταστάσεων δεόμεναι. Επερωτάσθω πρὸ πάντων ὁ ὑπεύθυνος, ιδία μέντας τίνες αἱ αὐτοῦ πράξεις κατ' είδος καθεστήκασι. Δυοῖν τρόπων ένεκα· ὅπως τε τῇ ἐξαγορεύσει διὰ παντός νυττόμενος, ἀπαρρησίαστος μείνῃ· καὶ ἵνα γνῷ ποίων τραυμάτων ἀνάδοχοι γεγόναμεν, καὶ εἰς ἀγάπην ἡμῶν διεγείρηται· μηδὲ τοῦτό σε λανθα νότων, ὦ τίμιε, ὥσπερ οὐδὲ ἀγνοεῖται, μὴ γένοιτο λέγω δή, τὸ συγκρίνεσθαι παρὰ Θεοῦ καὶ τοὺς τό τους, καὶ τὰς ἀναβιώσεις, καὶ τὰς ἔξεις τῶν ὑπευ Ούνων· πολὺ γὰρ τὸ ποικίλον καὶ διάφορον κέκτηνται. Πολλάκις ὁ ἀσθενέστερος καὶ ταπεινότερος τῇ καρδία εὑρίσκεται· διόπερ καὶ κουφοτέρως τιμο ρεῖσθαι παρὰ τῶν πνευματικών δικαστών οφείλει, Τὸ δὲ ἐναντίον πρόδηλον. ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ. Γ. Σχόλιον. Ὁ πρὸς ὑγείαν προσφέρων την παιδείαν, ἐν τῇ ἀγάπῃ παιδεύει· ὁ δὲ ἐκζητῶν τὴν ἐκδίκησιν, κα νὰς ἐστιν ἐκ τῆς ἀγάπης. Ὁ Θεὸς παιδεύει ἐν τῇ ἀγάπῃ, οὐκ ἀμυνόμενος, μὴ γένοιτο· ἀλλ᾽ ἵνα μαθῇ ἡ εἰκὼν αὐτοῦ ζητεῖ, καὶ οὐ φυλάσσει εἰς καιρὸν τὴν ὀργήν. Οὗτος δὲ ὁ τρόπος τῆς ἀγάπης ἐκ τῆς εὐθύτητές ἐστι, καὶ ἐμπαθῶς εἰς ἄμυναν οὐκ ἔχε πλένεις. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Οὐκ εὐθὲς λέοντα πρόβατα νέμειν καὶ οὐκ ἀσφαλὲς ἐμπαθῆ ἔτι, ἐμπαθῶν ἄρχειν· άσεμνος θεω τι νηνεμίας. ει· νήξιν, τα προσελεύσεις.

Chapter XICaput XI

col. 1187–1188page 11 of 42
Caput X
PG 88:1187ρία ἐν ὄρνισιν ἀλώπηξ· οὐδὲν δὲ ἀσεμνότερον ποι μένος ὀργιζομένου· ἡ μὲν γὰρ ὄρνιθας, ὁ δὲ ψυχὰς λογικές ταράσσει καὶ ἀπόλλυσιν. Ορα, μὴ γίνου ἀκριβὴς τῶν ἐλαχίστων εξεταστής καὶ οὐκ ἔσῃ λοιπὸν Θεοῦ μιμητής. Εχε τὸν Θεὸν καὶ αὐτὸς οἰο κονόμον καὶ ἡγούμενον πάντων σου τῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς ἐπ' αὐτῷ, ὥσπερ ἐπί τινα ἄριστον κυβερνή την· καὶ δι' ἐκείνου τὸ σεαυτοῦ ἀποκόπτων θέλημα, καὶ γενήσῃ καὶ σὺ ἄφρων τις, τῷ νεύματι αὐτοῦ καὶ μένῳ ἀγόμενος. Ζητητέον σοι καὶ τοῦτο καὶ πᾶσι, μή πως ἐκ τῆς τῶν προσερχομένων πίστεως, καὶ οὐκ ἐξ ἡμετέρας καθαρότητος 1, ἡ χάρις πλεί στα δι' ἡμῶν ώκονόμησεν ἐνεργεῖν. Πολλοὶ γὰρ ἐμπαθεῖς " τῷ προειρημένω τρόπῳ ἐθαυματούργησαν. Εἰ πολλοί, φησίν, ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν; καὶ τὰ ἑξῆς, οὐκ ἄπιστον τὸ εἰ ρημένον κεφάλαιον· κυρίως ὁ Θεὸν ἑαυτῷ ἐξιλεωσάμενος, καὶ ἐνεπαισθήτως τῶν καμνόντων εὐεργετεῖν αὐτοῖς δύναται δύο τα μέγιστα πραγματευόμενος, ἑαυτὸν μὲν ἐκ τῆς δόξης, ὡς ἀπὸ τῆς λε γομένης ἐρυσίδης ἀβλαβή διατηρῶν, τοὺς δὲ ἱλεω μένους τῷ Θεῷ μόνῳ εὐχαριστεῖν παρασκευάζων. ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Σχόλιον α'. Ἀπὸ ἀκαθάρτου τί καθαρισθήσεται; καὶ ἀπὸ ψευδούς τί ἀληθεύσει; καὶ ὁ πονηρὸς ἑαυτῷ, τίνι Ο αγαθός; Αλλο. Ὁ ἀπὸ τῶν λῃστῶν συληθείς, μεταδοῦναι τινός ἄλλοις οὐκ ἔχει. Σχόλιον β'. Τὸν ἀπὸ ἑνὸς λόγου μὴ ὑπακούοντά σοι, μὴ βια του μετὰ φιλονεικίας, ἀλλὰ τὸ κέρδος, ὁ ἀπέβαλεν ἐκεῖνος, σὺ περιποίησαι σεαυτῷ. Πλείον γέρ τῆς ἐκείνου διορθώσεως ὠφελήσει σε ἡ σὴ ἀνεξικακία. Αλλο. Διδάσκειν ἐν Κυρίῳ λαχῶν, καὶ παρακουόμενος, Ολίβου νοερώς, καὶ μὴ ταράσσου προφανώς. θλιβόμενος μὲν γὰρ, οὐ συγκαταριθμήσῃ τῷ παρακούοντι ταρασσόμενος δὲ ἐν τῷ αὐτῷ πράγματι πειρα θέση. Άλλο Μάρκου. Κελεύειν ἀδελφοῖς λαχών, φύλαττε τὴν τάξιν σου, καὶ μὴ διὰ τοὺς ἀντιλέγοντας παρασιωπήσῃς τὰ δέοντα. Ἐν οἷς μὲν γὰρ ὑπακούουσι, μισθὸν ἕξεις ὑπὲρ τῆς ἐκείνων ἀρετῆς· ἐν οἷς δὲ παρακούσουσι, πάντως ἀφήσεις αὐτοῖς, καὶ λήψῃ τὰ ἴσα παρὰ τοῦ εἰςηκότος. Λρετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν. το καθάρσεως. * τῶν ἐμπαθών.
col. 1189–1190page 12 of 42
PG 88:1189ΚΕΦΑΛ. 119. Τοῖς μὲν τῷ δρόμω νεανιευομένοις, εν μάλα αρίς στως τὰ ἀμείνω καὶ ὑπέρτερα παράβαλλε 13.97 τοῖς δὲ κατόπιν ἢ γνώμῃ, ἢ τρόπους διακειμένοις, γάλα ὡς νηπιάζουσι· καιρὸ γὰρ πάσης βρώσεως Τὸ αὐτό τισι καὶ προθυμίας, καὶ ἀθυμίας ἑτέροις πολλάκις ἐποίησεν ἐδώδιμον 30. προσεκτέον τοῖς παροῦσι πρὸς τὴν τοῦ σπέρματος καταβολήν το ἐν καιρῷ καὶ προσώπῳ, καὶ ποσότητι καὶ ποιότητι. Τινὲς τὸ τῆς ἀναδοχής κρίμα εἰς οὐδὲν λογισάμεναι, ψυχὰς ἀλόγως ποιμαίνειν ἐπεχείρησαν· καὶ μέντοι πολὺν πλοῦτον προσέχοντες 30 κεναῖς χερσὶν ἐντεῦθεν ἀπεδήμησαν, ἑτέροις τοῦτον ἐκ τῆς ἀνα δοχῆς διανείμαντες. Ὥσπερ εἰσὶ κύρια και γνήσια τέκνα, καὶ εἰσὶν ἐκ διγαμίας· καὶ ἕτερα χαμαιῤῥιφή, καὶ ἄλλα ἐκ παιδισκῶν· οὕτω καὶ ἀναδόχων πλεῖστα τὰ σύμφωνα γνωρίζονται· ἔστιν ἀναδοχή κυρίως, ψυχῆς δόσις ὑπὲρ ψυχῆς τοῦ πλησίον περὶ πάντα· καὶ ἔστι τῶν προγεγονότων ἁμαρτημάτων καὶ μόνον καὶ ἔστι τῶν μεταγινομένων καὶ μόνον καὶ ἔστι τῶν προσταγμάτων τῶν οἰκείων τὸ βάρος καταδέχεσθαι, δι' ἔνδειαν πνευματικῆς δυνάμεως, καὶ ἀπι θείας ἀπορίαν· καὶ ἐν αὐτῇ τῇ τελείᾳ ἀναδοχή κατὰ τὴν ἐκκοπήν τοῦ θελήματος καὶ τὸ κρῖμα βασε τάζομεν. Γνήσιος υἱὸς ἐν ἀπουσίαις πατρὸς γνω ρίζεται. Σκοπείτω ὁ προεστὼς καὶ πάνυ σημειούσθω τοὺς ἀντιπίπτοντας αὐτῷ, ἐπί τινων καὶ ἀντιλέγοντας, καὶ ἐπί τινων μεγιστάνων αὐτοὺς οἱ ἐπιτιμίοις βαρυτάτοις ἐπιτιμάτω, φόβον καὶ τοῖς ἑτέροις δι' ἐκείνων ἐμποιῶν, κἂν βαρέως ἐπὶ ταῖς ἐπιτιμίαις δάκνωνται· ἄμεινον γὰρ τῆς τοῦ ἑνὸς βλάβης, ὁ τῶν πολλῶν σωφρονισμός». Εισί τινες ὑπὲρ τὴν ἑαυτῶν δύναμιν ἐξ ἀγάπης πνευματικῆς κινούμενοι φορτία ἑτέρων καταδεξάμενοι, τοῦ εἰρηκότος μνημονεύοντες· Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ εἰσὶν ἕτεροι οἱ καὶ τὴν δύναμιν τῆς ἑτέρων ἀναδοχής ἴσως ἐκ Θεοῦ εἰληφότες, καὶ οὐχ ἡδέως χάριν τῆς τοῦ ἀδελφοῦ σωτηρίας ἑαυτοὺς ὑποβάλλοντες βάρεσιν· καί γε ἔγωγε αὐτοὺς ὡς μὴ κτησαμένους ἀγάπην τεταλάνικα δι· περὶ τῶν προτέρων εἰρημένων που εύρηκα Ο εξάγων ἄξιον & ἐξ ἀναξίου, ὡς στόμα μου έσται. Και, Ον τρόπον ἐποίησας, ἔστω σοι 36. Σκόπει κά κεῖνο, αἰτῶ, ὅτι πολλάκις ἡ κατ' ἔννοιαν ἁμαρτία τοῦ προεστώτος, χείρων τῆς κατ' ἐνέργειαν τοῦ ὑπηκόου κρίνεται· εἴπερ καὶ κουφοτέρα στρατιώτου ἁμαρτία, ὑπὲρ τὴν τοῦ στρατηγού κακοβουλίαν. Νουθέτει τοὺς ὑπηκόους τα μὲν σωματικά καὶ λάγνα μὴ κατ' εἶδος ἐξαγορεύειν· τὰ ἐὰ λοιπὰ πάντα κατ' εἶδος νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν ἀναμη μα νεύειν πλημμελημάτων· ἀκεραίους μὲν πάντη προς ἀλλήλους εἶναι γύμναζε, ἑαυτὸν τόπον προβαλιά μενος, φρονίμους δὲ λίαν πρὸς δαίμονας. Μὴ λαν 25.17 παρασκεύαζε βρώματα. 39 παρακλήσεως. 3. τὸ τοὺς πολλούς σωφρονίζεσθαι. τπ:, οὕτως ἔσται αὐτῷ. των σπερμάτων υποδοχήν. προέχοντες. τ' άλλ' εγώ τούτους. οι ἐταλάντα. οποί

Chapter XIIICaput XIII

col. 1191–1192page 13 of 42
Caput XII
PG 88:1191σεσιν ἑαυτῶν· σκοπὸς γὰρ τοῖς λύκοις τοὺς δαίους διὰ βαθύμων. καταλύειν. Μη ίχνει αἰτούμενος, καὶ ὑπὲρ πάντη ἀμελῶν προσευχόμενος ο οὐχ ἵνα ἐλεηθῶσιν (τοῦτο γὰρ τέως αδύνατον, ἐκείνων μὴ συνεργούντων), αλλ' όπως διὰ Θεοῦ ἐγερθῶσιν εἰς σπουδήν. Ασθενείς αἱρετικούς μη συνεσθιέτωσαν και θὼς καὶ ἐν τοῖς κανόσιν είρηται· δυνατοὶ δὲ ἐν καιρῷ ἐὰν ὑπὸ ἀπίστων πίστει προτρέπωνται, καὶ θέλωσιν δόξαν μή προφασίζου ἄγνοιαν· ὁ γὰρ μὴ εἰδὼς καὶ ποιήσας ἄξια πληγών, δωρήσεται, ὅτι οὐ γεμάτ Οἶμαι τοῦτο λέγειν, ὅτι τοῖς ἐρχομένοις ἐπὶ διδα σκαλεῖον πρὸς τὸ τῶν πνευματικών σπερμάτων ἐν μετοχῇ γενέσθαι, οὐχ ἁπλῶς χρὴ κάτι διαλέγεσθαι Σχόλιον γ. Τοῦτο λέγει, ὅτι εἰσὶ ποιμένες τινός, βάρος μὲν νῦν ὁρῶμεν ἐν πολλοῖς, μὴ καταδεχομένοις τοὺς λου γισμοὺς τῶν ὑπὸ χεῖρα μοναχῶν προσταγμάτων πάντως· οὗτοι εὸν λόγον καὶ βάρος ὑφέξουσιν, ὡς εἴτιοι γενόμενοι τοῖς ὑπηκόους βλάβης ή ὠφελείας μόνων τῆς ο επιταγμάτων ὡς αὐτοῖς ἐπιτάσσουσιν. Τὸ μὲν δύνασθαι βοηθεῖν, ἀπορίας· οἱ δὲ μὴ βούλεσθαι, κακίας μεγίστης εστίν. Μέγα τὸ ἐκ τοῦ πράγματος όφελος, καὶ τοῖς ἔξω βωμένος περὶ τὰς πράξεις· ὥστε τὸ τῆς Ἐκκλησίας Θεοῦ ἐπιμελήσεται; Αισχύνη ποιμένι θάνατον δεδιέναι ", όπου γε καὶ τοῦτο ἐπακοή ορίζεται εξειλές θανάτου. Ζήτει,
col. 1193–1194page 14 of 42
PG 88:1193ὦ μάκαρ, ποίας τῶν ἀρετῶν χωρὶς οὐδεὶς δψεται τὸν Λ 487 Κύριον, κακείνην πρὸ πάντων περιποιοῦ τοῖς ἐγγόνοις· λείας τε καὶ θηλυκοειδούς όψεως εἰς ἅπαν λυ τρούμενος Εστωσαν πᾶσι τοῖς ὑφ᾽ ἡμᾶς ἐν Κυρίῳ πρὸς τὰς σωματικὰς ἡλικίας αἱ καταστάσεις καὶ κατ οικήσεις διάφοροι. Οὐ δέον γάρ τινα τῶν λιμένων ἀποπέμπεσθαι, πρὸ φρονήσεως τῆς κατὰ κόσμον ἐν νόμου. Χεῖρας μὴ ταχέως τινὶ ἐπιθήσομεν, μήπως ἐν ἀγνοίς προσαγόμενά τινα τῶν προβάτων, ἐν γνώσει λοιπὸν γινόμενα καὶ τὸ βάρος, καὶ τὸν καύσωνα μὴ ὑπομένοντα, ἐπὶ τὸν κόσμον αυτομολήσωσιν· ὅπερ τοῖς προκεχειροτονηκόσιν οὐκ ἀκίνδυνον παρὰ τῷ Θεῷ καθέστηκεν. Τίς ἄρα τοιοῦτος καθέστηκεν ἐκ Θεοῦ οἰκονόμος, ὃς τῶν ἑαυτοῦ πηγῶν καὶ μόχθων ἀνενδεής καθέστηκεν, καὶ πρὸς τὴν ἑτέρων κάθαρσιν ταύταις τ πρὸς Θεὸν ἀφειδώς κέχρηται, ψυχὰς, καὶ σώματα μάλιστα ἐῤῥυπωμένα ἀποσμήχων μή ποτε παύ ση ἵνα μὴ μόνον οἰκείων, ἀλλὰ καὶ ἀλλοτρίων ψυχῶν στεφάνους παρὰ τοῦ καλοῦ ἀγωνοθέτου παρ ῥησίᾳ ἐκζητήσεις; Εἶδον ἀσθενῆ ἀσθένειαν ἀσθενοῦς ἐκ πίστεως καθάραντα, ἀναιδείᾳ ἐπαινουμένῃ πρὸς Θεὸν ὑπὲρ ἐκείνου χρησάμενον, καὶ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ ψυχῆς θέντα, ἐν ταπεινώσει μέντοι ἐκ τῆς ἐκείνου ἰάσεως, καὶ ἑαυτὸν λοιπὸν Ιασάμενον· καὶ εἶδον ἐξ οιήσεως ὁμοίως πεποιηκότα, καὶ, Ἰατρέ, θεράπευσον σεαυτόν, μετ' ἐπιτιμήσεως ἀκούσαντα. Εστι παραιτήσασθαι ἀγαθόν, διὰ μεῖζον ἀγαθὸν, ὡς ὁ τὸ μαρτύριον οὐκ ἐκ δειλίας διαφυγών ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν ὑπ' αὐτοῦ σωζομένων καὶ φωτιζομένων ὠφέ λειαν· ἔστιν ὁ ἑαυτὸν ἀτιμίᾳ διὰ τὴν ἑτέρων τιμὴν ἐκδεδωκώς, καὶ παρὰ πολλοῖς ὡς φιλήδονος λογιζί μενος, ὅμως ὡς πλάνος καὶ ἀληθὴς τυγχάνει· εἰ ὁ λόγον ὠφελείας κατέχων καὶ μὴ τοῦτον ἀφθόνως μεταδιδούς, οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται, πόσος, οἴει, ὦ φίλε, τυγχάνει ὁ κίνδυνος τῶν δυναμένων α' καὶ δι ἑαυτῆς τῶν ἔργων συνεργίας τοῖς κακουμένοις συγ κάμνειν, καὶ μὴ συγκοπουμένοις· ῥῦσαι ὁ ἐκ Θεοῦ ῥυσθεὶς, καὶ σῶσον ὁ σωθεὶς, ἀγομένους εἰς θάνατον, καὶ ἐκπριάμενος του κτεινομένους ὑπὸ δαιμόνων μή φείσῃ. Τοῦτο γὰρ πάσης πνοῆς δυναμένης τὸ μέγα ἔπαθλον παρὰ Θεῷ ὑπὲρ πᾶσαν ἐργασίαν καὶ θεωρίαν βροτῶν καὶ ἀβρότων, συνεργὸν ὥσπερ τῶν ἀσωμά των καὶ νοερών δυνάμεων ἑαυτὸν ἀποδείκνυσι ὁ τῇ ἐκ Θεοῦ δοθείσῃ αὐτῷ καθαρότητι, τὸν τῶν ἑτέρων βύπον ἀποσμήχων, καὶ ἐξ ἐπιμώμων ἄμωμα τῷ Θεῷ δώρα προσφέρων. Τοῦτο γὰρ καὶ μόνον ἀεὶ τὸ ἔργον τῶν θείων λειτουργών. Πάντες γὰρ οἱ κύκλῳ αὐ τοῦ οἴσουσι δώρα, ψυχάς. Οὐδὲν οὕτω τὴν πρὸς ἡμᾶς τοῦ πλάσαντος ἡμᾶς ἐνδείκνυσι φιλανθρωπίαν καὶ ἀγαθότητα, ὡς τὸ καταλιπεῖν τὰ ἐννενήκοντα ἐν νέα πρόβατα, καὶ τὸ πεπλανημένον ζητήσαι. Πρόσ εχε τοίι:ν, ὦ πίσυνε “, καὶ πᾶσάν σου τὴν σπουδή, καὶ τὴν ἀγάπην, τὴν θέρμην, τὴν ἐπιμέλειαν, τὴν πρὸς Θεὸν ἱκεσίαν ἐπὶ τῶν λίαν πεπλανημένων καὶ συντετριμμένων ένδειξαι. Οπου γάρ μεγάλαι αἱ νό * πόσον ἔτι κίνδυνον. το υποστήσοντα: οἱ δυνάμενοι. ' ἐκπρίασθαι. οι θαυμάσιο. (α)
col. 1195–1196page 15 of 42
PG 88:1195σοι καὶ οἱ μώλωπες, ἀναμφιβόλως και μεγάλη με (α), σθο. δίδονται. Σκοπήσωμεν και τηρήσωμεν καὶ ποιή σωμεν 48. οὐ γὰρ πάντοτε τὸ δίκαιον ὁ προεστώς προκρίνειν ὀφείλει, διὰ τὴν ἀσθένειαν. Εἶδον ἐγὼ δύο δικαζομένους παρὰ πανσόφω κριτῇ, καὶ τὸν ἄδικον ὡς κουφότερον δίκαιον ἀνηγόρευσε, τὸν δὲ δίκαιον ἄδικον, ὡς ἀνδρεῖον, καὶ εὔψυχον κατεδίκασεν, ἵπ μὴ διὰ δικαιοσύνης πλείω 48 τὸ σχίσμα γένηται· ἰδίᾳ μέντοι καὶ χωρὶς τὰ οἰκεῖα ἑκάστῳ ἔφησεν, καὶ μάτ λιστα τῷ ψυχονοσούντι. Πεδίον μὲν χλοη φόρου πρόβασιν πᾶσιν ἁρμόδιον· διδασκαλία δὲ καὶ ἐξόδου ὑπό μνησις, πᾶσι λογικοῖς προσφυεστέρα καθέστηκε πα σαν ψώραν ιάσασθαι δυναμένη. Επίσκεψαι τοὺς εὐψύχους, καὶ ἀτίμαζε εἰκὴ παρουσίᾳ τῶν ἀσθε νῶν, ἵνα καὶ δι' ἑτέρου φαρμάκου, τὸ ἑτέρου τραύμα θεραπεύσῃς, καὶ βασταγοὺς ἐς τοὺς ἐκλύτους εἶναι παιδεύσῃς· οὐδαμοῦ Θεὸς ἐξομολογήσεως ἀκούσας, δημοσιεύσας φαίνεται, ἵνα μὴ τοὺς ἐξωμολογημένους διὰ τοῦ θριάμβου ἀνακόψῃ, καὶ λοιπὸν αὐτοὺς ἀνίατα νοσεῖν παρασκευάζῃ. Κἂν γὰρ προγνώσεως μετέχω μεν, μὴ ἡμεῖς τοῖς σφαλλομένοις σφάλματα προείπω μεν, ἀλλὰ μᾶλλον δι' αἰνιγμάτων αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ἐξ ομολόγησιν προτρεψώμεθα· γίνεται γὰρ αὐτοῖς ἐκ τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐξαγορεύσεως, οὐ μετρία συγχώρησις περισσοτέρας δὲ αὐτοὺς τῆς πρώην καὶ ἐπιμελείας καὶ παῤῥησίας τῆς πρὸς ἡμᾶς μετὰ τὴν ἐξομολόγησιν ἀξιώσωμεν· μεγάλως γὰρ ἐκ τούτου εἰς τὴν πρὸς ἡμᾶς πίστιν καὶ ἀγάπην προκόπτουσι· καὶ δεικνύειν αὐτοῖς τύπον ταπεινώσεως ἄκρας ὀφείλομεν· καὶ φό ον δὲ πρὸς ἡμᾶς ἔχειν αὐτοὺς ἐκπαιδεύσωμεν. Ορα μή πως ἡ ὑπὲρ χρείαν σου ἐν τοῖς σοῖς ταπείνωσις, άνθρακας πυρὸς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τῶν τέκνων συν αγάγῃ ἐν ἅπασί σε υπομονητικόν δέον ὑπάρχειν, πλὴν τῆς τῶν λεγομένων παρακοῆς· ἐπίσκεψα: μή πως ἐν τῷ σῷ ἀγρῷ ὄψει δένδρα τὴν γῆν καταργοῦν τα, ἐν ἑτέρᾳ δὲ ἴσως καρποφορῆσαι δυνάμενα, ἅπερ δι' ἀγαπητικῆς ἀναπαύσεως “μεταφυτεύειν τῇ συμ βουλῇ μὴ παραιτησώμεθα τὸ παράπαν. Ἔστι ὅτε ἐν ἀνοικείοις καὶ φιληδόνοις τόποις ἢ πολιτικωτέροις τὴν ἀρετὴν ὁ προεστώς κατεργάζεται ἀκινδύνως. Σκοπείτω τοίνυν ἐπὶ τὴν τῶν θρεμμάτων υποδοχή οὐ γὰρ πᾶσα ἀποτροπὴ καὶ παραίτησις παρὰ θεῷ ἀπείρηται. Εἰ μὲν ἡσυχίας ψυχικῆς ὁ ἰατρὸς εὐπου ρεῖ, οὐ τοσοῦτον τῆς σωματικῆς πρὸς τὴν τῶν νο σούντων δέετσι ἐπιμέλειαν· εἰ δὲ τῆς προτέρας ἀμοιρεῖ τῇ δευτέρα χρήσεται ". Οὐδὲν οὕτω παρά Θεῷ δῶρον παρ' ἡμῶν εὐαπόδεκτον, ὡς τὸ ψυχὰς αὐτ τῷ λογικὰς διὰ μετανοίας προσφέρειν· πᾶς ὁ κόσμος ψυχῆς οὐκ ἀντάξιος· ὁ μὲν γὰρ παροίχεται· ἡ δὲ ἄφθαρτος καὶ ἔστιν καὶ διαμένε:. κι τότε. 43 πλεῖον πλειόνων. δ' ἐν παρουσία. Η στερεούς. αναπαύσεως ανασπάστως. σε κεχρήσθω.
col. 1197–1198page 16 of 42
PG 88:1197ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ. ΙΓ' Σχόλιον α'. Σημείωσαι ὅτι δεῖ τοὺς ἀγενείους ἰδίας ἔχειν διαίτας, καὶ οἰκήσεις, ὥς φησιν ο μέγας Βασί λειος. Σχόλιον. Περὶ παίδων λέγει ἀγωγῆς καὶ ὑποδοχῆς, ἡ καὶ ἄλλων ἀγενείων, ἵνα ώσι κεχωρισμένοι τοῖς τό παις. Σχόλιον β'. Τὰ σωματικὰ πάθη λέγει· ὥσπερ γὰρ ὁ εἰς ἀρετὴν ἀνάγων στεφανοῦται, κἂν μὴ διανύσῃ, τὸ γὰρ ἑαυτοῦ πεπλήρωκεν· οὕτω καὶ ὁ εἰς κακίαν ἀλείφων, κολά ζεται, κἂν μηδὲν ἰσχύσῃ· τὸ γὰρ ἑαυτοῦ καὶ οὗτος ἐποίησεν. Σχόλιση γ'. Τῶν δακρύων, καὶ τῶν στεναγμῶν· αινίττεται δὲ καὶ τὸ ἄφθονον καὶ δαψιλὲς καὶ ἀείῤῥυτον. Σχόλιον δ'. Γρηγόριον λέγει τὴν θαυματουργὸν ἡσυχίαν διὰ προστασίαν θεόσδοτον προτιμήσαντα. Σχόλιον Μαξίμου ε'. αν μετέσχε τις παρὰ Θεοῦ ἀγαθῶν, καὶ ἄλλοις μεταδοῦναι χρεώστης ἐστι· Δωρεάν γάρ, φησὶ, ἐλά βετε, δωρεάν δότε. Ο γὰρ ὑπὸ γῆν κρύπτων τὴν δωρεάν, ὡς σκληρὸν διαβάλλει τὸν κύριον· φειδοῖ τῆς σαρκὸς τὴν ἀρετὴν ἐξομνύμενος· ὁ δὲ πιπράσκων ἐχθροῖς τὴν ἀλήθειαν, ὕστερον ἁλοὺς ὡς φιλόδοξος, μὴ φέρων τὴν αἰσχύνην ἀπάγχεται. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Οὐκοῦν μὴ μακάριζε τους χρήματα, μακάριε, ἀλλὰ τοὺς πρόβατα λογικά Χριστῷ προσφέροντας. Αμωμον τὸ ὁλοκαύτωμα ποίει, ἐπεὶ οὐδὲν σεαυτὸν ἄνησας. Ὥσπερ νοεῖν χρὴ ὅτι μὲν Παραδοθῆναι ἔδει τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, οὐαὶ δὲ δι' οὗ παρα δίδ και· οὕτω μοι νόει καὶ τὸ ἔμπαλιν, ὅτι μὲν σω θῆναι πολλοὺς τοὺς προαιρουμένους ἔδει, ὁ δὲ μισθὸς ἐκείνοις δοθήσεται, δι' ὧν ἡ σωτηρία γέγονε μετά Κύριον. Δυνάμεως ἡμῖν πρὸ πάντων, ὦ τίμιε, χρεία πνευματικῆς, ἵνα, οὓς εἰς τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων εἰσφέρειν ἐπεχειρήσαμεν 18, καὶ τὸν Χριστὸν αὐτοῖς ἐπὶ τῆς μυστικῆς αὐτῶν καὶ κρυπτῆς τραπέζης ἀναπαυόμενον δεικνύειν ἐδοκιμάσαμεν ", ἕως οὗ ἐν προθύροις τῆς εἰσόδου μάλιστα τυγχάνωσιν, ἐπὰν ἴδωμεν και εδωκιμάσαμεν, εν ταχειρήσαμεν.

Chapter XIVCaput XIV

col. 1199–1200page 17 of 42
PG 88:11999 αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ ὄχλον τῶν ἐμποδίζειν αυτούς βουλεμένων, θλιβομένους καὶ στενοχωρουμένους, τῆς χει ρὸς τούτων ὡς νηπίων ἐπιλαβόμενοι, τοῦ ὄχλου των λογισμῶν ἐλευθερώσωμεν. Εἰ δὲ καὶ νήπιοί τινες πάνυ, ἢ ἀσθενεῖς ὑπάρχουσιν, ἐπὶ τῶν ἡμετέρων ὤμων ἀνάγκη βαστάσαι, καὶ ἀνυψῶσαι τούτους, ἄχρις οὗ τὴν θύραν τῆς εἰσόδου τῆς ἀληθῶς στενής παρέλθωσιν. Ἐκεῖ γὰρ πᾶς ὁ πνιγμὸς καὶ ἡ στε νοχωρία πέφυκε γίνεσθαι· διὸ καὶ ἔλεγέ τις περί αὐτῆς· Τοῦτο κόπος ἐστὶν ἐνώπιόν μου, ἕως εξ εἰσέλθω εἰς τὸ ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Καὶ μόνον εἴρηται μὲν ἡμῖν, ὦ Πατέρων πάτερ, καὶ ἐν τοῖς φθά σασι περὶ ἐκείνου, τοῦ τῶν Πατέρων πατρὸς, καὶ διδα σκάλου τῶν διδασκάλων, οιός τε ήν, τῇ σοφίᾳ άνω όλος ήμφιεσμένος, ἀνυπόκριτος, ἐκλεκτικός, φαιδρός τὸ δὲ δὴ πάντων θαυμασιώτερον, ὅτι ὅπου γε θέλοντας σωθῆναι ἔβλεπε, περισσοτέρᾳ ἐκέχρητο τῇ ἀκρι δείξει. Οὓς δὲ πάλιν οἰκεῖον θέλημα, ἢ προσπάθειαν ἔβλεπεν ἔχοντας, οὕτως αὐτοὺς τοῦ προσπασχομένου ἀπεστέρει, ὡς λοιπόν πάντας παρατηρεῖσθαι, ἐν μη δενὶ ὧν πρόσκεινται δεικνύειν οἰκεῖον θέλημα. Έλεγε δὲ καὶ τοῦτο ἀεὶ ὁ ἀοίδιμος· ὅτιπερ, φησίν, "Αμεινον διωξαί τινα τῆς μονῆς, ἡ θέλημα ἴδιον ἐᾶσαι τους ὑπηκόους οἰκεῖον ποιεῖν. Ὁ μὲν γὰρ διώξεις πολλάκις τὸν διωχθέντα ταπεινότερον ἀπειργάσατο, καὶ τὸ ἑαυτοῦ λοιπὸν περικόπτοντα θέλημα· ὁ δὲ τῷ δοκεῖν φιλανθρωπίαν καὶ συγκατάβασιν τοῖς τοιούτοις χαρι ζόμενος, ἐν καιρῷ ἐξόδου ἐλεεινῶς αὐτὸν καταράσθαι πεποίηκεν, ἀπατήσαντα μᾶλλον, καὶ οὐκ ὠφελήσαντα αὐτούς. Ην τοίνυν ἰδέσθαι τὸν μέγαν, μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἑσπερινῶν εὐχῶν, ἐπὶ θρόνου, ἔξωθεν μὲν πλεκτοῦ ἐκ ξύλων, ἔσωθεν δὲ πλεκτού χαρίσμασι πνευματικοῖς καθήμενον ως βασιλέα τινά ὃν περιεκύκλουν, ὡς σοφαί μέλισσαι ή καλή συν άθροισις δε, καὶ ὡς Θεοῦ τῶν λόγων ἤκουον, καὶ τῶν προσταγμάτων ὑπήκουον. Καὶ ὁ μὲν πεντήκοντα. δὲ τριάκοντα, ὁ δὲ ἑκατὸν ἀποστοματίζειν ψαλμοίς πρὸ ὕπνου ἐ[κε κέλευτο, ὁ δὲ τοσαύτας γονυκλισίας, ο δὲ καθήμενος ὑπνοῦν· ὁ μὲν ὡρισμένην ἀναγινώσκειν ὥραν, ὁ δὲ ἐπὶ προσευχὴν ὡσαύτως παρίστασθαι κ κατέστησέν τε καὶ ἐπὶ τοῦτο δύο ἐπισκόπους τῶν ἀδελφῶν, ἡμέρᾳ μὲν συντυχίας καὶ ἀργίας επισχο ποῦντας καὶ παύοντας· νυκτὶ δὲ ἐγρηγόρσεις ἀκαί ρους, καὶ ἃ οὐ δ θέμις γραφή παραδούναι. Οὐ μόνον δε, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς τροφῆς τὴν οἰκείαν τάξιν ἑκά δὲ, στῳ ὁ μέγας ἀπένειμεν· ἦν γὰρ ἡ δίαιτα πάντων οὐ μία, οὐδὲ ὁμοία· ἀλλὰ διῄρητο ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ κατάστασιν· τοῖς μὲν γὰρ τὴν ξηροτέραν, τοῖς δὲ τὴν ἀνετωτέραν απένειμεν ὁ καλὸς οἰκονόμος· καὶ τὸ θαῦμα, ότιπερ ἀγογγύστως τὸ προστασσόμενον ὡ; ἐκ στόματος Θεοῦ ἐτελειοῦτο. Ην δὲ αὐ τῷ ὑποκειμένη καὶ λαῦρα τῷ ἀοιδίμῳ, ἐν ᾗ ἐκ τῆς μονῆς τοὺς δυνατούς πρὸς ἡσυχίαν καθίστα ὁ περὶ πάντα τέλειος. Με ποικίλης ", λιπαρώ ", τοὺς ἀκαι ραιοτέρους ἐν λογισμῶν πανουργίαις, μᾶλλον δὲ, εξ το ελεγκτικὸς ἀκριβὴς σώφρων συγκαταβατικός, φαιδρὸς τῇ ψυχῇ. “οἷς ἀνατωθῆναι ἔβλεπε τούτους περισσοτέρᾳ τῇ ἀκριβείᾳ ἐπαιδαγώγει. Η συνοδία και συνάθροισις. εἰ ἴστασθαι, οι μή, να αδροτέραν σε ποίκιλε. 57 παρακαλώ.
col. 1201–1202page 18 of 42
PG 88:1201δυνατόν, καὶ τοὺς ποικίλους εἰς ἁπλότητα μετάβαλλε, ὅπερ παράδοξον. Ο εἰς ἄκρον κεκαθαρμένος ἐκ τῆς ἄκρας ἀπαθείας, ὡς ὁ θεῖος κριτής και τῇ ἀκριβεία κα χρήσεται· Ελλειψις γὰρ ἀπαθείας τύπτει δικαστού καρδίαν, καὶ οὐ συγχωρεί, ὡς δέον, κολάζειν, καὶ αποσμήχειν. Πίστεως ἀπαθοῦς καὶ δογμάτων εὐσε δῶν πρὸ πάντων κληρονομίαν τοῖς υἱοῖς καταλίμπανε ἵνα μὴ μόνον τοὺς υἱοὺς, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔγγονά σου Κυρίῳ δι' ὁδοῦ ὀρθοδοξίας, προσαγάγης. Σφριγώντας καὶ νέους καταμαραίνειν καὶ δαμάζειν μὴ ἐλεήσης, ἵνα ἐν καιρῷ ἐξόδου ἀνυμνήσωσιν σε· τύπος σοι καὶ ἐν τούτῳ Μωσῆς ὁ μέγας έστω, πάνσοφε· οὐ γὰρ δεδύνηται τοὺς ὑπηκόους, καίπερ εὐηνίως επομένους, τοῦ Φαραὼ ἐλευθερῶσαι, ἄχρις οὗ τὸ ἄζυμον μετά πικρίδων ἔφαγον. Αζυμον δέ ἐστι ψυχὴ μὴ ἔχουσα πρόσλημμα τοῦ ἑαυτῆς θελήματος. Τοῦτο γὰρ τυφοῦν καὶ ἐπαίρειν αὐτὴν δύναται· τὸ δὲ ἄζυμον ἀεὶ τετα πείνωται. Πικρίδας δὲ νοήσωμεν, ποτὲ μὲν τὴν ἐκ τῆς ἐπιταγῆς παρεπομένην τούτοις δριμύτητα, ποτέ δὲ τὴν διὰ τῆς πικρότητος τῆς νηστείας στενοχωρίαν. Ἐγὼ δὲ, ὦ Πατέρων πάτερ, ταῦτα πρὸς σὲ ἐπιστέλλων, δέδοικα ἀκούων τοῦ φάσκοντος· Ο διδάσκων ἕτερον, σεαυτὸν οὐ διδάσκεις; Νῦν δὲ τοῦτο μόνον εἰπὼν, κατακαύσω τοῦ λόγου τὸν δρόμον. ΚΕΦΑΛ. ΙΕ'. Ψυχὴ διὰ καθαρότητος ἐνωθεῖσα Θεῷ λόγου ἑτέρου πρὸς διδαχὴν οὐ δεηθήσεται τὸν ἀΐδιον λόγον μυσταγωγὸν, καὶ ὁδηγὸν καὶ φωτισμὸν ἐν ἑαυτῇ φέ ρουσα ή μακαρία, οἵαν που καὶ τὴν σὴν ἱερωτάτην, καὶ παμφαή κορυφὴν ὑπάρχειν μέμνημαι· οὐ λόγῳ ἁπλῶς ψιλῷ, ἀλλ᾽ ἐνεργείᾳ καὶ πείρα τὴν αὐτῆς γνώμην πάναγνον ἐπιστάμενος, πραότητι μάλιστα θηρωλέθρῳ καὶ ταπεινότητι ἐξαστράπτουσαν, κατὰ τὸν μέγαν ἐκεῖνον νομοθέτην, ᾧ καὶ ὄντως κατὰ πό δας επόμενος, τληπαθέστατε, καὶ προβαίνων εἰς ύψος ἀεὶ μικροῦ δεῖν κἀκεῖνον ἐπλεονέκτησας, κατὰ τὸ τῆς ἁγνείας, λέγω, ἐγκώμιον, καὶ τὸ τῆς σωφροσύνης ἔπαθλον, δι' ὧν καὶ μάλιστα, ὡς οὐ δι' ἑτέρων Θεῷ πλησιάζειν δυνάμεθα, τῷ πανάγνῳ τε καὶ πάσης ἀπαθείας δοτῆρι καὶ ἀρωγῷ καὶ μεθιστῶντι διὰ ταύ τῆς ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανόν, τοὺς ἐπὶ γῆς ἔτι πέλοντας· οἷς ὥσπερ τινὶ πυρὸς ἄρματι, κατ' ἐκεῖνον τὸν φίλαγνον ἡλίου ἐν ποσὶν ἀσχνίας επιβεβηκώς, οὐ μόνον τὸν Αἰγύπτιον τοῦτον πεφόνευκας καὶ ἐν ψάμμῳ ταπεινώσεως τὸ ἔπαθλον κέκρυφάς· ἀλλά γε καὶ ἐπὶ τὸ ὄρος ἀνέδραμες, καὶ Θεὸν δι᾿ ἀκανθώδους να απαθείς. το δοκῶ ἀκούων. σ οὐ γίνῃ διδάσκαλος, ΓΙ καρτερικώτατε. σε περιπολούντα.

Chapter XVCaput XV

col. 1203–1204page 19 of 42
PG 88:12034 καὶ θηρίοις δυσεπιβάτου πολιτείας ἑώρακας· καὶ * ΧΧΧΙΙ, 20. θείας φωνῆς καὶ φωταυγείας ἀπέλαυσας· καὶ τὰ ὑπόδημα, λέγω δὴ πᾶν τὸ νεκρῶδες συγκάλυμμα λέλυκας· καὶ τῆς κέρκου, ήγουν τοῦ τέλους τοῦ ἐξ ἀγ γέλου εἰς δράκοντα μεταπεσόντος ἐπελάσου· καὶ τοῦτον ὥσπερ ἐν οἰκείῳ φωλεῷ καὶ ἐν λάκκῳ κατω τάτῳ, ἐν Αἰγύπτῳ καὶ σκοτασμῷ ζοφώσας παρέδωκας· καὶ τὸν Φαραώ νενίκηκας τὸν ὑψηλὸν καὶ ἀγέ ρωχον καὶ Αἰγυπτίους κατέπληξας, καὶ τὰ τού των πρωτότοκα, ἢ τὰ σε μεῖζον ἔπαθλον τεθανάτωκας. Διό σοι καὶ Κύριος τὴν τῶν ἀδελφῶν ὁδηγίαν, ὡς ἀκραδάντῳ, πεπίστευκεν· οὓς σύ, ὁδηγὲ ὁδηγῶν, καὶ ἀνεκδειματίστως τοῦ Φαραὼ καὶ τῆς ῥυπαρᾶς τοῦ πηλού πλινθουργίας λέλυκας· καὶ αὐτοῖς πυρὸς Θεοῦ νεφέλης ἁγνείας τῆς πᾶσαν φλόγα κατασβεν νύσης θέαν πείρα πάσῃ μεταδέδωκας. Καὶ οὐ μόνον, ἀλλά γε καὶ τὴν Ἐρυθρὰν καὶ φλογίζουσαν ταύτην θάλατταν αὐτοῖς διεσκέδασας· ἐφ᾽ ἦν καὶ μάλιστα οἱ πλείους κινδυνεύειν πεφύκαμεν· καὶ νικητὰς καὶ τροπαιούχους ῥάβδω σῇ καὶ ἐπιστήμη ποιμαντική πεποίηκας· πάντας τε τοὺς καταδιώκοντας, ὀπίσω αὐτῶν, εἰς τέλεον ἀπέπνιξας· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο τὸν Αμαλήκ τῆς οἰήσεως, τὸν μετὰ τὴν νίκην τῆς θαλάττης ἀπαντᾶν πεφυκότα τοῖς νικηταῖς, ἐκτάσει χειρῶν, μέσος πράξεως καὶ θεωρίας ἑστὼς, ἐτροπώσω, ὑπὲρ λαοῦ σου θεοπιστεύτου καὶ θεοφω τίστου, νενίκηκας τὰ ἔθνη· ἐπὶ τὸ δρος τῆς ἀπαθείας ἐνήνοχας τοὺς μετὰ σοῦ, ἱερέας κατέστησας, περιτομὴν παραδέδωκας, δι' ἧς μὴ καθαρθέντας Θεὸν ἰδεῖν ἀμήχανον· εἰς ὕψος ἀναβέβηκας, πάντα γνόμον καὶ ζόφον καὶ θύελλαν διακρουσάμενος, ἀγνωσίας λέγω τὸ τρίγονον σε σκότος προσεπέλασας φωτί, πολύ γε τῆς βάτου αἰδεσιμωτέρῳ καὶ ἀμαυρωτέρῳ καὶ ὑψη λωτέρω, ἠξιώθης φωνῆς, ἠξιώθης θεωρίας καὶ προ φητείας· εἶδές που τάχα, καὶ ἔτι ἐνταῦθα ῶν, τὰ ὄπισθεν μέλλοντα, τὸν ἐκεῖ λέγω γενησόμενον ἔσχατον φωτισμὸν τῆς γνώσεως Εἶτα διὰ τῆς φωνῆς, οὐκ ὄψεται ἄνθρωπος, ἀκήκοας· διὸ καὶ εἰς βαθυτάτην που κοιλάδα ταπεινώσεως ἐν Χωρὴν ἐκ τῆς θεοπτίας κατελήλυθας· ἐπικομιζόμενος που καὶ τὰς πλάκας τῆς γνώσεως καὶ τῆς ἀναβάσεως· καὶ τὸ πρόσωπον τῆς ψυχῆς δεδοξασμένος καὶ τοῦ σώματος. Φεῦ τῆς ἐμῆς συνοδίας «τὸ τῆς μοσχοποιίας εἶδος! Φεῦ τῆς τῶν πλακῶν συντριβής! Είτα τί; Ἐπελάβου τῆς χειρὸς τοῦ λαοῦ, τὴν ἔρημον διεβίβασας. Ἴσως δὲ καὶ ὑπὸ φλογὸς πυρὸς οἰκείου καυσουμένῳ τούτῳ ποτὲ πηγὴν ὕδατος δακρύων διὰ ξύλου (λέγω δή σαρ κός σταυρώσεως σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπι θυμίαις) γεγένηκας. Πολεμεῖς τὰ συναντῶντα ἔθνη, πυρὶ Κυρίου αναλώσας αὐτά. Ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην ἔρχῃ (οὐδὲν γὰρ τὸ κωλύον καὶ μικρὴν τὴν ἱστο ρίαν διακρούσασθαι)· διαιρεῖς λαῷ, ὥσπερ Ἰησοῦς ἐν τῷ λόγῳ, καὶ τὰ μὲν πρότερα ὕδατα τῇ θαλάττη τοῦ ἀλλς, καὶ τῆς νεκρώσεως προσένειμας· τὰ δὲ τῆς ἀγάπης δι᾿ ἑτέρας που ἄνωθεν ἔστησες ἐν ὀφθαλμοῖς τῶν νοητῶν σου τούτων Ισραηλιτῶν. 33 τῶν ἄλλων. σὲ πλινθείας ἐχώρισας, και ήλευθέρωσης. σε τρίπνων. σε μοῦ τοῦ τῆς μοσχο πείας εἴδους, τῆς ἐμῆς γὰρ τοῦτο συνοδίας.
col. 1205–1206page 20 of 42
PG 88:1205Λίθους τε λοιπὸν φέρειν δυοκαίδεκα διακελεύεις· ἡ τὸν ἀποστολικὸν βαθμὸν ἐν αὐτοῖς ἀνῳκοδομηκώς, ἢ τῶν ὀκτώ που ἐθνῶν τῶν καὶ παθῶν νίκην καὶ αὖθις τῶν τεσσάρων γενικωτάτων ἀρετῶν, πρόληψιν αἰνιττόμενος, τὴν Νεκρὰν λοιπὸν καὶ ἄγονον θάλατ την πάντη κατόπιν πεποίηκας· ἐπὶ τὴν πόλιν τοῦ ἐχθροῦ ἔρχῃ· σαλπίζεις ἐν προσευχῇ διὰ τοῦ ἑβδό (ο μου τούτου σε αἰωνίου κύκλου, κατέαξας ταύτην νενίκηκας, ὡς καὶ σὲ λοιπὸν πρὸς τὸν σύμμαχον τὸν ἄϋλον ᾄδειν· Τοῦ ἐχθροῦ μου ἐξέλιπον αἱ ρομ φαῖαι εἰς τέλος· καὶ πόλεις παθῶν μου καθείλες. Εἰ πω βούλει, τὸ πάντων κυριώτερον καὶ κραταιότερον, ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀναβέβηκας, τὴν ὅρασιν τῆς τελείας εἰρήνης ψυχῆς, Χριστὸν ὁρᾷς τὸν Θεὸν τῆς εἰρήνης· συγκακοπαθεῖς ὡς καλὸς στρατιώτης συσταυροῦσαι σε σὺν τῇ σαρκὶ, καὶ τοῖς παθήμασι, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις· καὶ εἰκότως, ὡς καὶ αὐτὸς Θεὸς Φαραὼ γενόμενος, καὶ πάσης αὐτοῦ ἀντικειμένης δυνάμεως, συνθάπτῃ λοιπὸν καὶ συγκατέρχῃ εἰς ᾅδην θεολογίας λέγω, καὶ ἀῤῥήτων μυστηρίων μυρίζῃ καὶ εὐωδιάζῃ ὑπὸ τῶν συγγενῶν καὶ φίλων γυναικῶν ἢ ἀρετῶν. Τί γάρ με τὸ κωλύον κατ' ἔπος λέγειν καὶ φράζειν; Όπου γε καὶ ἐν οὐρανῷ ἐν δε ξ:ῇ ὑπάρχεις καθήμενος (ὢ τῆς 60 κλοπῆς 1), ἀν ίστασαι καὶ αὐτὸς τριήμερο; μετὰ νίκην τριῶν το ράννων· τάχα οἰκειότερον εἴπω, ἵνα μετὰ νίκην σώ ματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἢ καὶ μετὰ κάθαρσιν οἱονεὶ τριημέρου ψυχῆς, πάθους λέγω, καὶ θυμοῦ, καὶ λογικοῦ ἐπὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν ἔρχῃ (δεῖ γὰρ ἐπιτέμνειν καὶ μὴ περισσὰ σοφίζεσθαι πρὸς σοφίας ἀνάπλεων, μάλιστα ἐπιστέλλοντα, καὶ πάντων τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἐν γνώσει προύχοντα), περὶ οὖ, οἶμαι που, όρους καλλιδρομές τις αναβαίνων ἔλεγεν· "Ορη τὰ ὑψηλὰ ταῖς ἐλάφοις, ψυχαῖς ταῖς τοὺς θήρας ἀναλισκούσαις. Τούτῳ τοίνυν, τούτῳ καὶ αὐτὸς συμπαραθέων καὶ συμπαρομαρτῶν, πρὸς τὴν τούτου βάσιν ἐλήλυθας, ἀναβλέψας εἰς οὐρανούς πάλιν γὰρ τὸν τοῦ λόγου τύπον ἐπὶ τὸν λόγον ἀνάγω. Ευλόγησας τοὺς μαθητὰς ἡμᾶς, ἑώρακας τὴν προβε Ελημένην καὶ ἐστηριγμένην τῶν ἀρετῶν κλίμακα ἧσπερ κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσάν σοι, ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα;· μᾶλλον δὲ καὶ πλήρωμα· εἰ καὶ ἡμᾶς τοὺς εὐήθεις ἐκ ταπεινοφρ σύνης βαλλόμενος τὸ στόμα ἡμῶν τὸ ῥυπαρῶδές σοι πρὸς τὸν σὸν λαὸν κιχρᾷν τετυράννηκας. Καὶ οὐ θαῦ μα· εἴθισται γὰρ καὶ Μωυσῇ κατὰ τὸν τῆς ἱστορίας τύπον, ἰσχνόφωνον ἑαυτὴν ἀποκαλεῖν καὶ βραδυγλώσσου· ἀλλ' ἐκεῖνος μὲν Λαρὼν ἀρίστου ἐπέτυχε καὶ λογοδότου καὶ λεξιδρόμου. Σὺ δὲ, ὦ μύστα, οὐκ οἶδ' ὁπόθεν τὴν ἄφιξιν ἐπὶ τοῦτο πεποίηκας προς πηγὴν ἄνυδρον καὶ ὅλην Αἰγυπτίων βατράχων, μᾶλλον δὲ ἀν θράκων (α) πεπληρωμένην. Ἐπεὶ δὲ οὐ δ:ῖ μὴ κατ ειλημμένον με τὸν μῦθον, ὦ εὐρανοδρόμε, τὸν τοῦ σοῦ δρόμου ἐν τῷ μέσῳ καταλιπόντα οἴχεσθαι, πάλιν σ' τῆς ἀνθρωπίνης ζωής, σε συσταυρώτα, σε φημιζομένης. (α) "Ανθραξ,
col. 1207–1208page 21 of 42
PG 88:1207τὸν τοῦ κάλλους του ἔρανον ἐξυφαίνοντες λέγωμεν ὧδε· ὅτι καὶ προσπεπέλακας τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ, καὶ τὸ ὄμμα εἰς οὐρανὸν ἀνέτεινας, και ἐπὶ τὴν βάσιν τὸν πόδα ἐπιβέβηκας, καὶ ἔδραμες, καὶ ἀνέδραμες, καὶ ὑψώθης, καὶ ἐπέβης ἐπὶ Χερουβὶμ ἀρετῶν, καὶ ἐπετάσθης, καὶ ἀνέβης ἐν ἀλαλαγμῷ τὸν ἐχθρὸν τρο πωσάμενος· καὶ προωδοποίησας καὶ προηγήσῃ μᾶλλον δὲ καὶ εἰς ἔτι νῦν ἡγῇ· καὶ προηγῇ πάντων ἡμῶν ἐπ' αὐτὴν τὴν κορυφὴν ἀναδραμὼν τῆς ὁσίας κλίμακος καὶ ἐνωθεὶς τῇ ἀγάπῃ· ἡ δὲ ἀγάπη ἐστὶν ὁ Θεός· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, κράτος, τιμή, καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. (α) γένος. ΕΙΣ ΚΕΦΑΛ. ΙΕ. Σχόλιον α'. Ψυχῆς καθαράς ἴδιον, λόγος μὲν ἄφθονος, ζήλος δὲ ἄκακος καὶ ἔρως άπαυστος τοῦ Κυρίου τῆς δόξης τότε γὰρ καὶ τὰς οἰκείας ὁ νοῦς διαρυθμίζει πλάστιγγας· καὶ ἐν καθαρωτάτῳ κριτηρίῳ τῇ ἑαυτοῦ διανοίᾳ ἐμπαρών. Σχόλιον β'. Τὴν σαρκικὴν ἐπιθυμίαν. Σχόλιον γ. Ἐπηρμένον νοῦν ὑπερήφανον λέγει πτώσεως για νῶν (α) τὸ Φαραώ. Σχόλιον. Τὴν σαρκικὴν πύρωσιν ὁ Κλίμαξ λέγει. Σχόλιον ε'. Ηγουν τὴν τελείαν γνῶσιν τὴν ἐν τῷ μέλλοντι. Σχόλιον ς'. Τοῦτο λέγει, ὅτι Καιομένῳ τῷ σῷ λαῷ ὑπὸ τοῦ οἰκείου πυρός, ήγουν τῶν οἰκείων ἐπιθυμιῶν καὶ παθῶν διὰ ξύλου σταυροῦ, ὥσπερ ὁ Μωϋσῆς ἐπικουρήσας, ήγουν διὰ κακοπαθείας καὶ σταυρώσεως τῆς σαρκός, πηγὰς δακρύων ἀναβλύσας αὐτοῖς κατὰ με μησιν τοῦ Μωσαϊκοῦ θεωρήματος. Σχόλιον Ἰσαὰκ ζ. Δύο τρόποι εἰσὶ τοῦ ἀνελθεῖν ἐν τῷ σταυρῷ, ὁ εἷς, ἡ σταύρωσις τοῦ σώματος· καὶ ὁ δεύτερος, τοῦ ἐν ελθεῖν εἰς θεωρίαν· καὶ ὁ μὲν πρῶτος ἐκ τῆς ἐλευθερίας· ὁ δὲ δεύτερος ἐκ τῆς ἐνεργείας τῶν ἔργων για νεται, ᾧτινι οὐχ ὑποτάσσεται ὁ νοῦς, ἐὰν μὴ τὸ σῶμα ὑποταγῇ. Η βασιλεία τοῦ νοῦ, ἡ σταύρωσίς ἐστι τοῦ σώματος, καὶ οὐχ ὑποτάσσεται ὁ νοῦς τῷ Θεῷ, ἐὰν μὴ ὑποταγῇ τὸ αὐτεξούσιον τῷ λογική.
col. 1209–1210page 22 of 42
PG 88:1209Σχόλιον η'. Τοῦτο λέγει· Ωσπερ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, τῇ βάσ Εάῳ τὸν Ἰορδάνην τέμνων " τὰ μὲν ἔμπροσθεν ρέοντα ὕδατα πρὸς τὴν θάλασσαν τῶν ἁλῶν τὴν λεγομένην Νεκρὰν ἀφῆκεν ὑποῤῥεῦσαι· τὰ δὲ ὄπισθεν ἔστησεν ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ λαοῦ· οὕτως καὶ σὺ τὸν οἰκεῖον λαὸν διαιρῶν, καὶ πρὸς τὴν διάβασιν τοῦ κόσμου τού του παρασκευάζων, τὰ μὲν εἰσαγωγικὰ δάκρυα τῇ πικρίᾳ καὶ ἄλμη τῶν παθῶν, καὶ τῶν πόνων συν εκλήρωσας, καὶ τῇ νεκρώσει τῶν ἡδονῶν περιώρισας οὐ γὰρ χρεία τούτων μετὰ τὴν νέκρωσιν· τὰ δὲ τῆς ἀγάπης όπισθεν ἐρχόμενα, ὡς τελειοποιὰ ἔστη άνω θεν, ήγουν σταθηρὰ καὶ βέβαια, καὶ ἀναλλοίωτα ὑπὸ τῆς ἄνωθεν χάριτος ἐποίησας ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου μαθητών. Σχόλιον 0. Οπισθεν, εἶπεν, ὀκτώ κακίας εποίησας πάθη, ἐκεῖσε λοιπὸν, εἰ θέλεις, ίδοις, τάδε, ἐμὴν ἄπληστον κοιλίαν καὶ παμφάγον, παθῶν ἄνασσαν, βασίλισσαν γεστέρα. Σχόλιον. Τὸ βάθος εἶπε, τὸν βυθὸν τῶν δογμάτων ήδην τρο πικῶς, οὐκ ἐμῆς ψυχῆς τόπος. Σχόλιον κα'. Ὅσον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἂν ἀπαρχὴ παντὸς ἡμῶν τοῦ γένους, ἐκεῖ κάθηται σαρκί· τῷ Θεὸς γὰρ ἦν, όπου Παῦλος ἔφησεν ἀρπαγεὶς ἄνω. Σχόλιον ιβ'. Ἔρως, θυμός, νους τριμερες μέγα κράτος, πάθος τὴν ἐπιθυμίαν λέγει. "Αλλο σχόλιον Μαξίμου. Το θυμὸν τῆς ψυχῆς ἀγάπῃ χαλίνωσον· καὶ τὸ ἐπιθυμητικὸν αὐτῆς ἐγκρατείᾳ μαρανον· καὶ τὸ λογιστικὸν αὐτῆς προσευχή πτέρωσον· καὶ τὸ φῶς τοῦ τοῦ οὐκ ἀμαυροῦται ποτέ. το αιτιμών, τιμών. εί τίς,

Scholia of St. John of Raithu on the LadderScholia S. Joannis Raythuensis in Climacum

col. 1211–1212page 23 of 42

In sancti Joannis, cognomento Scholastici seu Climaci Climacem Scholia. Cap. 1 Ad Gradum 1 (col. 631 A). profitetur evangelicam et religiosam vitam et ar tem, et mundane, et resolut., in deliciis, et reso lutionibus et delectationibus vitæ labentis, latami viam diligens conversatur. Impius est quoque qui non profitetur evangelicam vitam propter humanæ prudentiæ iusipientiam, juxta illud: Dixit insipiens in corde suo ', etc., quia hic talis honorat et appre tiatur creationem potius quam Creatorem. Dei a mator est: differentiam ostendit Dei dilectionis, et monachi, scilicet sanctorum sæcularium et ordinis conjugatorum et perfectioris monachorum. Dicit ergo de sæculari sancto: Dei amator est, qui in mundo corporaliter vivens, non communicat aver sionibus quæ sunt contra naturam, cum motum et ordinem qui est secundum naturam, sed Dei volun tatem omnibus præponit, unitus Christi charitati. Perpetua naturæ violentia. In natura rationali, affe ctiones et habitudines sunt: scilicet, in irascibili, furor, ira, indignatio, livor; in concupiscibili, dele ctatio, desiderium, tristitia. Ista igitur superascen dens, naturam omnino negavit. Quicunque præ sentis vitæ Tres intentiones recedentium a mundo, tribus abrenuntiationibus, et tribus Deo servientiam gradibus concordaut, juxta magnum Gregorium Theologum qui dicit: Tres utique ego novi ordines salvandorum, servitutis, mercedis et filiationis. Imitetur is qui, ctc. Hic juxta illum magnum senein, qui monumentum sibi et suo discipulo fecit, ut ipsum ad luctum induceret, et exemplo et verbo doceret, iste sanctus loquitur: et in præsenti spe culationis verbo ostendit, quia luctus sanctificat, operatur, et custodit, et annuntiator beatæ impassi bilitatis exsistit. Quicunque ex Ægypto egreditur oportet eum qui mundo abrenuntiat, perseverare in cœnobio. Si vero non in cœnobio abrenuntiat, tunic necesse habet, sub magistro et patre spirituali in formari ad mortificationem propriæ voluntatis, et morum directionem, et disciplinam discretionis co gitationum et spirituum: hoc enim probat et lau dat per Mosis exempla, et Israelitarum, et angeli, et Lot. Nam si quis, in artibus faciliter sine ma gistro non dirigitur, multo magis in hac arte ar tium, magistro indigemus et duce; humilitate igitur opus est, et præsertim orationibus Patrum, abre nuntiantes sæculo indigent. Dicit igitur pater, quo niam abrenuntiantes, qui vitiis spiritualibus (ulputa, Deo ipso sumamus, etc. Principium omnium, Deus est, ut creator, medium, ut provisor, finis, ut perfector: a quo debemus facere non solum prin cipium sermonis, sed intentionis, et operis, ut no stra propter ipsum, et in ipso fiant. Et amicos qui dem Dɛi: quorum experientiam habent qui humilia sapiunt. Propter delectabile autem amicus dicitur, ut propter utile et propter bonum, servus: et hic quidem conditione et creatione, ut filius; fide et conversatione, ut Paulus et Moyses. Per obedientiam indiscussam: Obedientiam hic dicit indiscussam, propter fidei plenitudinem et voluntatis propriæ per fectam mortificationem. Subtristi et perlucidæ humilitati: Mærentem ipsam humilitatem vocat, et tentationum et pœnarum supportationem, propter tristium sufferentiam, et adversitates, et pœnas, et pressuras, et utilitatis studium, et castigationem corporis, et memoriam mortis: splendentem vero eamdem dicit, propter pacem intrinsecam, virtu tum decorem, desideria cœlestia, spem æternorum, charitatem in Deum, et dignitatem quani suis pos sessoribus elargitur. Mærens etiam est humilitas tepidis et negligentibus, qui in laboribus et dolo ribus propter Deum murmurant, anxiantur, et do lent splendens vero, mortem, et adversitates, et martyria diligentibus propter Christum, et utili tatem tribulationum et dolorum et mortis sufferre se coguoscentibus, propter Spiritum sanctumn. Spi ritualibus tabulis dicit, propter firmum, solidum et indelebilem characterem; chartis, propter mun dum, castum, mansuetum et humile cor; Volunta te el libero arbitrio: electio et voluntas arbitrii differunt, quia voluntas est possibilium et impos sibilium, electio tantum possibilium: denique quia voluntas est maxime finis; electio autem, eorum quæ sunt ad finem: Omnibus vita. Secundum ratio nem creationis et providentiæ factorum, dicitur Deus credentium vero obedientium et diligentium, excellenter dicitur vita, et sálus, juxta illud: Ego sum Deus Abraham, Isaac et Jacob Impius est ho mo: definitio pii manifestatur in definitione impii; et injusti definitio, in definitione justi: licet qui est sine lege, vel legis prævaricator, dicatur iniquus; injustus vero legis natura, et scriptæ, et gratiae, prævaricationem insinuat. Impius est igitur, qui Psal. Am, 1. Clarius vetus interpres, non discernentein, Idem, mærenti.

col. 1213–1214page 24 of 42

superbia, vana gloria, invidia, acedia, elatione, et Signum quoque est de contingentibus et verisimilibus, tristina; molestantur, indigent præceptore et duce mansuetissimo, et misericordi, qui parum indul geat carni, ut non tanquam abstinentes et studio si amplius extollantur: et comparantur isti, egros sis ex Ægypto, sub Moyse. Qui vero carnalibus vi tiis (scilicet gula, luxuria, avaritia) impugnantur, indigent duce bomine abstinente, austero, et in compassivo, vitam angelicam, sine carne fere per ficientem, qui per jejunium et austeritatem carnem castiget, et vitia mortificet: et assimilantur isti, egressis de Sodoma, et ab angelo directis. Macello assuetum canem: canem dicit, mentem vitiosam propter permanentiam in cogitationibus gulæ et lu xuriæ a metaphora canis quæ moratur in macellis, quia sicut illa stercorosa animalium intestina com edens non recedit, ita mens gulosa et fornicaria, non potest ab his vitiis stercorosis abstinere nisi (gratia Dei præventa) in fatigatione, vigiliis, labore, dolore et luctu indesinenter, seipsam exercitans violenter. Nam sicut amatorem macelli primo, post ea amatorem escarum ponit: ita subjungit primo, amatorem castitatis, et postea, amatorem cujuscun que visitationis. Manifestum est enim, quoniam for nicatio opponitur castitati, sicut amori visitationis, amor escarum. Oportet igitur mentem amabilia Deo inspicere, et diligibilia animæ secundum car nem, abnegare: et ita, deliberationem arbitrii pun gere ad assumptionem castigantium carnem, et per amorem virtutum, affectiones vitiosas gladio spi ritus necare. Durum et arduum, sed leve certamen agonem dicit, propter castigationem carnis; Durum, propter custodiam sensuum arctum; propter anti quorum morum pravorum depositionem. Durum, propter mortificationem propriæ voluntatis; levem, propter confidentiam in Deum, et donum gratiæ, et profectum virtutum, et impassibilitatis munditiam). Quod in ignem insi!ire: ignem intellige tentationes diaboli, mundi et caruis. Cum amaritudinibus exercitium laboriosum et amarum continentiæ, et mortificationis carnis, et voluntatis propriæ; tu vero adjunge panem, fatigationem in vera humili tate, et abrenuntiationem, et luctain contra natu ram et invisibiles potestates. Si non omnis qui ba prisma consequitur salvatur; sed faciens et servans mandata, neque omnis qui tondetur, sed custodiens monachis convenientia. Silebo reliqua: subaudi non servantes vero, graviora passuros: quia dam natio futura, amarissima, et ad præsens, privatio gratie, cæcitas mentis, carentia doloris, cordis in sensibilitas, et impia avaritiæ idololatria, et passio num ignominiæ carcer. Non obscurum argumentum Argumentum est, quod semper similiter se habet, ut ſamus et einis de igne; signum vero, quandoque sic, quandoque aliter, sicuti percussio est signum pugnæ. *Act. xvi. 28 3. Psal. XXXXI, Vetus interpres cum lactucis agrestibus, argumentum vero de consequentibus naturam. Per alium portam: Dicit, quinam sensuum, per quos mens sine timore degens, per oblivionem et negli gentiam, et diaboli insidias captivatur, unde, per gratiam denuo sensus mortificans, ab insensibilitatis suæ carcere liberata resurgit. Qui ca timore: Quo niam intellectualis timoris operatio duplex est, ideo dicitur timor duplex scilicet purgativus et perfectivus. Hic vero, de purgativo, Pater iste foqui tur, cujus operatione compungimur, et ad odium omnium visibilium et concupiscibilium, et proprii corporis, et propriæ voluntatis incitamur, et ad agendum pœnitentiam, et mundum relinquendum animamur, et sollicitudine, et studio implemur, ad serviendum Domino sine negligentia die ac nocte. Perfectivi vero est scientificare, vivificare et illu minare animam, et memoriæ, Deum ostendere præ sentem, et intelligcntiæ, Dei veritatem et sapientiam revolare, et sensum habere, ut experiamur et scia mus quomodo in ipso sunius, movemur, et vivi nius: Qui timore purgativo agitur, comparatur (ait Pater) Thymiamati, quia ex studio spiritualis conversationis vehementer incipit, et per tepidita tem in summum negligentiæ desinit. Mola asinaria profecto est: Qui autem per spem, mercedem quæ rit, comparatur molendino asinario, semper moto, et per delationem quæstum faciente, et tributum aggregante, subjectionis pretiosum et venerabile opus. Qui vero ex charitate divina, si in¸agro inve nerit sollicitum atque festinum, per ignem charita tis succensus a promptitudine non relaxabitur, ilu nec pertingat, secundum dicentem: Quando veniam, et apparebo ante faciem Domini ³. Sunt nonnulli qui supra lapides Hinc de abrenuntiantibus di cit sanctus, quoniam sunt quidam, supra petram, lateres ædificantes, et hi sunt qui magnarum virtu tum in proœmiis ædificationem sine subjectione fa ciunt, et (quia certaminum humilium, et obedien tiæ non habent experientiam) ut fragiles, imbecilles fiunt. Qui vero super terram columnas erigentes locant, sunt qui vitam anachoreticam, confestim, ex proœmiis, ante vitiorum expurgationem sequi vo lunt: nam sine fundamento subjectionis exsistentes, dejiciuntur et ruunt. Qui vero modicum pedestres ambulant, sunt qui sine tumore elationis, jugum obedientiæ sumunt, et subjectionis iter tutum cum reverentia pergunt. Isti paulatim roborati, et calore Spiritus accensi, infatigabiles et inexpugnabiles fiunt, et pugnarum experientiam habentes, cum Dei adjutorio celeriter transeunt usque in finem. Non sine labore et violentia: quia consuetudine pro fecta in habitum, et in naturam pene conversa, vere violentia est cam amovere et transmutare. Sicut enim multi temporis vulnus, est quasi incu 45) Vetus interpres super petram,

col. 1215–1216page 25 of 42

rabile factum, ita et multi temporis usum ¤ scibilis, per Spiritum sanctum unitæ ad omuem morem malignum, est grave relinquere. Hinc Dominus dicit, quoniam Regnum cœlorum vim pa titur‘. Sine mærore: propter augmentum in virtuti bus, et commutationem ac liberationem a peccatis; vel certe cum minimo. Modicum vero contrista pro pter desiderium perfectionis, et timorem quem na bemus, ne cadentes iterum offendamus. Animarum nostrarum vultus: Faciem animæ hic dicit, virtutes ejus. Etenim ex conversationis nostræ exemplis, ct ex nostris immutationibus, et animalibus affectio nibus, vident nostram consistentiam et dispositio nem, inimici nostri dæmones qui non ex seipsis nostras cognoscunt deliberationes et mentes: absit! sed solum suæ artis malignitates superseminant, et exspectant ut sciant cum quali affectione recipimus probationis eorum insidias: unde nos, propter no stram negligentiam et segnitiem illos (cum non vi deant) facimus videre. Abscondit Dominus a sæcula ribus. stadii difficultatem stadii importunitatem ait, juxta acceptionem male intelligentium, quibus certatim agonis studium videtur importunitas, quod vere necessaria est opportunitas: tamen eamdem opportunitatem (apparentem, importunitatem) abs condit Deus bis qui sunt in mundo, quoniam si respexissent ad importunum eis, non utique abre puntiasset quis talium aliquando. Si enim, secun dum Apostolum: animalis homo non percipit ea quæ sunt spiritus Dei, ad Deum vero jungi charitate et dilectione, spirituale est: quomodo (secundum mundum). abrenuntiassent, etiam abnegantes suas manımonæ divitias, et confusionis proprietates, di si per compendium et circumventionem sanctam, eos traheret et vocaret? Etenim caro et sanguis re gnum Dei non possidebunt *.—Ignem in manibus te mentes: Ignem tenent in manibus, ut per consensum et actus vitiosos, carnales et animales inclinent, et sic, nos (corpus scilicet, et animum) ardeant. In tribus maxime principalibus: auctoritate sacra et evangelica (a tribus distinctionibus monasticæ con versationis), verum virtutum medium declarat, so fummodo in perfectis virtutibus quas Mediator Dei et hominum Christus Jezus docuit et perfecit, me dium beatum esse insinuans, et in admirationem desinens, ubique vero virtutum medio, vitiosos immundus, vel natura rerum, vel materia exsisten recedere, et sibi noxia quærere dicit, quia sine pu gna et sine labore, sine vigiliis et sine exercitio spi rituali, cum amore sui ipsorum, Christo servire se simulant. Unde non sunt hi tales in nomine Christi congregati, quia voluntatem et intentionein Christi congregantis ignoraut. Ubi vero sunt duo vel tres", etc. Duo vel tres congregati in nomine Christi, acti vi et contemplativi et regentes et corpus et ani mam, mens, ratio et voluntas: vel, corpus, anima, et spirits vel rationabilis, concupiscibilis, et ira operationem divini beneplaciti et mandati, a dez tris et sinistris, per infamiam et bonam famam. CAP. 1 (Col. 654 C). Omnem hujusmodi affectum, dixit quoniam ele ctione affectionis (habitudinem dans Deo (7)) ad eam, et naturalem, et accidentalem, et artificialem babitudinem apposuit et devovit. Omnis enim babi tudinis et affectionis depositio, contemptus, et vili tas, et pœnitentia integra, et humilis prudentia in exitu et resolutione, beneficentia et viaticum no stræ peregrinationis exsistunt. Sine mortuos sepeli re?, etc. Quemadıodum, mortificatur mundo qui a proprietatibus mandi recessit, ita moritur vite gra tiæ qui vitæ gratiæ præcepta non facit: et tanquam propter carentiam motus et privationem operis, ani mal mortuum dicimus, ita homo mortuus intelligi tur, el est, et dicitur, ex eo quod mandatorum Christi perfectionem operari et imitari non vult, et adhærere vitæ æternæ quæ in mandato ipsi est, per volunta riam carnis abnegationem, renuit. Adulterinam et fictam (8.) Adulterinam dicit, sæcularium bonam conversationem, propter laudes et vanam gloriam, et propter usum propriæ voluntatis, et conversa tionem tumultuosam in curis vitæ, et rerum proprie tatem: quoniam ea quæ Patrum consilio et obedien tia fiunt, et ea quæ eorum examinatione probantur et firmantur, recta sunt et manentia, et Deo bene placita, quia flunt secundum voluntatem illius, qui dicit: Et a meipso facio nihil *. Nam quod ita tit (cum perfectum esse habeat), ab omui vanitate ser vatur illæsum. Plurimos in sæculo aspexi, ctc. Hoc fit secundum industriam doli et fraudis illudentis inimici, quoniam detenti in vita sæculari, quæ est multis peccatis et tumultibus plena, in qua recte esse et bene vivere videbantur, et secundum appa rentiam proficere in virtutibus, illaqueati, ruunt mi serabiliter sordidati. Contingit etiam hoc eis negli gentia, irreverentia, ingratitudine, et elatione, et ex correctiva permissione, et ex eo quod pastorem de vote non audiunt, sed relinquunt. Immunditiam sæculi Concupiscentias et delectationes carnis et mundi, et amorem materialium et amorem honorum et gloriæ, intellige. Non enim bhomo conditus est Matth. x1, 21 Vetus interpres, importunitatem. Vetus interpres habitudinem et affectionem. * 1 Cor. 11, 14. "I Cor. xv, 50. tium, sed quia homo avertitur suis voluntatibus, ab co quod est conveniens et bonestum, quærens dele ctabilia et sublimia, altus corde &t, propter quod immundus est apud Deum. Importunum cordis ignem: Ignis importunus est omnis amor carnalis, et omnis vitiosa concupiscentia, et delectatio. Oppor tunus ergo ignis est, amor Dei atque cognitio, et Spiritus sancti incendium, et communicatio: et dì citur opportunus, quia omnia arbitrari facit ut ster cora propter Deum', sicut importunus dicitur qui Matth. viii, 22. 8 Joan. viii, 58. Philipp. 1. & Vetus interpres, scynem.

col. 1217–1218page 26 of 42

fœdat et inquinat, et exterminat animai: Deliciis Lot, sed ipsum sequens fuge: amor enim et alle omnibus et vitiis abstinendum (8'): Ab omnibus de liciis et malignitate hic dicit abstinendum. Nɔmı per· delicias, carnis concupiscentias, et universas mundi delectationes intellige: per malignitatem ve ro, iræ, et immunditiæ, et superbiæ, et reliquas ad inventiones. Portus enim et salutis, etc. Salutis qui dem, propter vigilias, conversationem, humilitatem, sobrietatem, et virtuosam sollicitudinem; periculo rum vero, propter pusillanimitatem, negligentiam, tepiditatem et propriæ voluntatis malam reassum ptionem: quia propter ista, in portu angelicæ vitæ religiosi periclitantur, sicut per obedientiam et re verentiam, pace et salute fruuntur. (col. 603 B). ctio propriorum uxorem Lot convertit in statuam salis. Affectio escarum privavit primogenitis Esan. Affectio propriæ voluntatis extulit Luciferum in superbiam, et præcipitavit in inferos cum sequen tibus eum. Affectio voluptatum Jezabel interfecit, et Salomonem in idololatriam pervertit ". Affe etio pecuniarum Judam proditorem Christi fecit. Qui autem ab istis recedit, invenit Abrahami vere peregrinantis vitam, et non conjugem, sed ipsum Lot imitatur. Corda enim quæ illne reversa suni. Vide, ait sauctus, quomodo non ad res, fuit Israc litarum conversio, sed ad sermones rerum tax tum corum intentio et affectio appropinquavit et Spiritualis peregrinationis definitio erravit, et propterea condemnati fuerunt: non enim in Ægyptum, sed ad ea quæ erant in Ægypto, mens populi descendit. Time igitur, et tu humilis, et Dei serve, ad cogitationes vitiorum habere con sensum, ne etiam tu damneris per eas. Et Moses ille qui Deum videral: Egyptus, Dei ignorantiam et peccatum, et impietatem significat, Moyses autem, perfectos viros et Dei prædicatores, qui cum talibus multas sustinent tenebrefactiones: qui sæpe pro fecti, ex ignorantia, peccato et impietate pravorums gravantur: et sæpius exaggerati conversatio ne malorum, quasi quibusdam anxietatis tenebris involvuntur, dum ex zelo Dominicæ laudis, super carnatium offensionem molestantur. Qui ad suos mittuntur eisdem rationibus quibus in Nazareth, Dominus ridebat: videlicet, ne forte dicerent: Me dice, cura teipsum ". Et ne dicerent, quia adversa rius nobis est et, ne dicerent, si signa fe cisset, credidissemus et nos similiter: et ideo mit tuntur et ipsi, quia fecit ibi Jesus paucas virtutes. Cæterum cuni dicit, quæ est mater mea, et quæ sequuntur 1³, ostendit quod neque Christum ferre neque partum illum superadmirabilem parere, lucrum vel meritum haberet sine virtute. Ideo de monstrat quod mulla ex hoc utilitas esset, nisi omnia convenientia, virtuose et summe faceret et adimpleret. Quin etiam, in hoc verbo, verain ma tris humilitatem insinuat populo, dum nibil al tum sapere aut imaginari super tali tanto Filio demonstrat. Non quod propinquos nostros et patries agros: Odium est abscondita affectio, quæ adver satur his qui in aliquo nos contristant. Odium est alienatio ab eo quod mæstum est aut aversio con tristantium. In nullo igitur horum, a monacho fit recessus a domesticis et propinquis, ideo dicit nos, non ut obedientes. Lætetur enim Dominus, etc. Deus amator hominum, humanatus est, ut vos a veneno niundani et humani amoris liberaret. Est enim mundanus et humanus carnis amor, cat cer, el calena, et infernus, et mors: quo, quis Peregrinatio, est vera segregatio ab omnibus concupiscentiis, voluptatibus, et malitiis: nam propter segregationem a vitiis, insegregabilis St a Deo, nam vitiis præsentibus, nil utiliter consum)– matur. Omnem suorum alienorumque affectum: pro priorum habitudinem dicit sanctus, affectioneni voluptatum ad seipsum, et ad propria, id est ad domesticos et propinquos: Alienorum vero amici– tiam omnem, et affectionem quorumcunque sell sualem, et aliis omnibus quæ sunt extra, sive de pecuniis, sive possessionibus. Vel, propriorum di clum arbitror, de voluntatibus conferentibus se cundum carnem. Alienorum vero, de omnibus quæ sunt extra, superius dictis, a quibus alicuatus, ra tionabilem et bene ferentem ad salutem incedit viam. Statim ut susceperis fammam, curre. Pro pter nostram inconstantiam et vertibilitatem, qua nos ipsos avertimus a gratiæ radio, dicimur, a Deo relinqui, quia ipse, in suæ mansionis identitate im motus manens, et se nobis immittens et ingerens, an qualiser et continue et absque personarum acceptione nos etiam trabens, mutationi non subest. Hinc noster recessus, sua relictio dicitur, quia ejus im mobilitate, nostræ aversionis causa monstratur Flammam igitur suscipiens, id est, gratiæ ascen sionem: curre, id est, cooperari ei stude, ex omni virtute: non enim nosti quando exstinguatur ait, propter inexspectatum et insufferens, et ad trans mutationes proclive tuum ingenium. Tunc jam cogitationes vanitatis Quando quis extollitur, et existimat se aliquid esse, perdit verum esse quia, cum nihil sit, hoc credere et cogitare est ei a veritate recedere. Humile sapere 10 est in ve ritate esse. Altum sapere, est in veritate non esse quia vanitas mendacium est et verum esse habere nou sinit. Vanitas autem cogitationes et elatio nis intentiones quæ. se suscipientes, ostentato res et amatores gloriæ faciunt; non uxorem » Rom. xi, 20. ¹¹ IV Reg. ix, 22. 12 Luc. IV, Vetus interpres, deliciis et malignitate. Vetus interpres. Tunc dæmones cogitation bus vanitatis instantes, etc. "Matth. x, 48. Melius, exasperati. Contrarins est operibus nostris. Vetus interpres, gaudet et epulatur.

col. 1219–1220page 27 of 42

detentus propter virtutem, altitudinem et clarita- riis deorsum nos inclinantes tentant: et in isto ma nifeste convicti, phantasmatibus nos in somniis ad maliguitatem agere conantur: per quæ sike ipsorum imbecillitatis cognitionem exhibentes eis qui viriles sant et adversus se resurgere parant, non apparentes tunc usque insidias venenantinni seductorum propalantes. Qui vero eis nulla ratione credit: Distinguitur modus in generationen el ent – ruptionem, augmentum et diminutionem, altera tionem, et localem imitationem, rectam, e: obli quam, et circularem. mullo horum dormiens privatur, nisi a locali motu, quamvis et quidam dormientes ambulare inventi sunt. Cum autem multipliciter somnia fiant, daabus tamen specie bus somniorum quandoque attribuitur visionis qualitas. Est enim, quando, et quæ nolumus, et quæ diligimus videmus eisdem reformatis imagi natione, angelorum ministerio. Est vero amplius, quando divina visione mens nostra rationalis mi formatur, et de præcognitione futurorum taliter docemur, ut patet de Scripturis. At enim secun dum hunc magnum veræ sapientiæ amorem os tendit qui spernit somnia atque contemnit; Mul tos enim errare fecerunt somnia ". tem, charitatem, et sapientiam nec gustare, nec videre, intendere, nec cogitare potest. Quare, gan dium Christi, est in nostro perfecto recessu a ter reno et mundano et carnali amore. Cave, obse cro Diabolus ut retrovertat Dei famulos sub specie bene rationabilis pietatis, ostendit eis, vel in multa penuria et tribulationibus innumeris suos esse parentes, vel in multo periculo animæ et ignorantia conversari, et omnia corum sub quo dam quasi divini judicii diluvio debere submergi, nisi eisdem vehementer afflictis, cum arca consilii vel favoris cito subveniatur. Quare nunc iste san etus dicit Vide, vide, quia neque sub specie præ dicationis, neque sub obtentu corporalis subven tionis, tibi licet ad parentum amorem vel curam retroverti: quia hoc quod tibi mundus universus, tuos passibiliter diligenti, aquis videtur esse reple tus, caro revelavit et sanguis cum Satana simul ut pereas et angelicæ conversationis portum male relinquas. Pollicentur nobis subdole: Nostri, et non nostri sunt, parentes secundum carnem; qui no stri sunt, juxta naturæ conditionem, non 110 stri, secundum propositum et voluntatem servitu tis Dei: quorum cogitationes, cunt frequenter contra nos a dæmoniis, ut nostræ fiant, quæ sunt ab alienis. Ipsæ vero susceptæ, per con sensum fiunt nostræ quæ habuerunt originem ab alienis et inimicis dæmoniis et parentibus, et pu nimur de eis. Colloquia mala, sæcularia simul et turpia Et ornata quidem mundana eloquia, sapientia, et prudentia, quia, fastu eloquentiæ, vanitatem inflant et elationem extollunt, incon grua, et apud servos Dei inornata exsistunt: inor nata vero sunt mundana eloquia, lascive et vi tiose, ac turpiter dicta, quæ, etsi eleganter et or nate dicantur, tainen non mediocriter sed maxi me lædunt. Quare mundana eloquia penitus in utilia, quia vel temporalia et carnalia, vel superba et erronea sunt, et omnino vitanda et fugienda. Somnium est animi motus, etc. Visio est quæ dain, phantasia, qua, quasi in sensu fere ma nifeste visum est. Somnium est, quod (dormiendo) in phantasia imaginatum est. Corporis vero immo bilitatem, pausationem et quietem dicit, secun dum quam quiescunt dormientes, et corpus manet immotum, hoc quidem patiens, illud subsistens. bus dependens: ea vero Contemplatio est non subsistens imaginatio, et apparitio quasi repente visa, et ad præseus resoluta. De sommis ex canonicis characteribus magni Basilii. Fiunt, inquit, somnia ex diurnis et quotidianis anime motibus. Nam dæmones nolentes, nos age re quod bonum est, multis machinationum indu strtis proudbent: postquam vero inceperimus, mo diuntur ne secundum Dominum perficiamus illud. Sed etiam hoc frustrati, vitioseæ actionis memo Eccli. XXXIV, 7. Vetus interpres, vide, vide ve, etc. Vetus interpres, Oranata, et inornata. CAP. IV. — Abnegatio quid sit (col. 679 A). Animæ propriæ perfecta abnegutio: Abnegatio an tem est perfecta omnium rerum præsentium obli vio, et a propriis naturalibus verus recessus. Confectum, dormiendo iter: Dormiens quiescit a curis, nec curat de aliquo, ita, qui vere obediens est (sive mari navigaus, sive incidens in latrones) de periculis non curabit, neque præcepta discer net scit enim diligenter, quia in martyrium in putabitur ei quod supervenerit periculum eo quod obedientiam, sine humanæ prudenti:e discretione, complevit. Obedientia est depositio discretionis quod præceptis (malis, apparentibus) obediat vere obediens, sicut, qui projecit Glium suum in fur num. In divitiis vero discretionis, sive, inter di vitias discretionis dicit, quia vere, virtutes divinæ sequuntur subjectionem et obedientiam non discer nentem, quemadmodum subsequenter: Et obedien tia, humilitas, ex humilitate discretio, etc., animæ voluntatis: Voluntas naturalis est appe tentia rationalis atque vitalis, in solis naturali est de possibilibus et impossibilibus. Ex voluntate possibilium est quæ sitio et inspectio, deinde consiliumı, deinde dijudi catio et discretio, deinde affectio ad id quod discre tum est judicio, deinde arbitrium: deinde post affectionem arbitrii, fit electio quæ dicitur fa cultas voluntatis post dilecti electionem, vel li berum arbitrium. Quicunque ad intellectualis. Qui cunque propriæ voluntatis ad summuin complacen tiam sprevit, et abnegavit, iste experientia didi Vetus interpres, mentus. rel

col. 1221–1222page 28 of 42

sum Christum: Quoniam ergo obedientia intelle. ctualis, divina illuminatione perficitur, et con scientiam possidet judicem, videndum est, quid sit conscientia: Conscientia est divine scientiae motus et operatio, cum nostra et in nostra scientia. Conscientia est scintilla divini luminis, in ho mine condito subseminata a principio, quasi quædam cogitatio ferventior, et illuminativa, ver bum seu rationem lucis in se continens, et ostendens ei bonum et malum: et hæc conscientia vocatur lex naturalis. Hic est putens Jacob, ut dixerunt Patres, quem Philistini repleverunt. Cui, quandiu in via sumus, consentire jubemur; consentimus ve ro ci, cum eam custodimus ad Deum, per fidem et obedientiam, et amorem mandatorum; ad proxi mum, per pietatem, patientiam et humilitatem; ad nos ipsos, per mortificationem sensuum, cu stodiam cordis et linguæ, et odium corporis et omnium visibilium et propriæ voluntatis: ad ma terias et usum rerum, per temperantiam et so brietatem et carumdem custodiam fidelem, osten dendo in eis, sicut in rebus sacris, Domini re verentiam et servitutem. Qui subditus est: Qui humiliter subditus est, non putabit se perfecte subditum esse aut obedire, quia obedientiæ opus immensum esse intelligit; qui vero ex proprio sen su et voluntate aliquid facit, licet obedire appa reat, tamen ipsc contra seipsum onus squi portat unde, si is qui tali præest, hunc non cit obedientiam esse stadium intellectualis con- cit: Sine qua nemo vitiosorum videbit. Dominum Jes fessionis, et martyrii spirituális pugnam, et Chri sti jugi patientiam, depositionem peccatorum, in libro vita inscriptionem, pelagi fluctuantis transfretationem. Unde ad aliquid perfectius trans ire non cogitabit sine ea; quoniam autem con suevit malignus, his qui sub obedientia sunt, hane inferre molestiam; videlicet ut seipsos par vipendant, eo quod non habent jejunium, nec ora tionem mundam, neque exercitium diligens, ne que alia spiritualia opera quæ sunt in quiescen tibus: enuïnerat iste Pater noster sanctus obedientiæ bona, ad quæ omnia alia bona comparata, sunt nihil; quoniam obedientia adimplet horum omnium lo cum. Quæ cnm perfecta fuerit, ipsa, in tempore pro prio, secum oninia bona spiritualia portat, et ad va- ß riam introducit contemplationem, perfectionem, et quietem suos possessores. Congressionis sta dium: stadium est spiritualis luctæ profectus, et suavis odor bonarum operationum, in mortifica tione voluntatum et sensuum carnis indeficiens studium, et exercitatio humilis ad omne opus bo num, et meditatio præceptorum Dei et imitatio passionis et mortis ejus. Quicunque jugum Christi Obedientiam intellige, quia sicut per ipsam, a Christo Jesu redempti et salvati sumus, ita nos, per ipsam proprie et singulariter portamus ju gum, ipsamque Patres martyrium dicunt, quia servorum Dei fornax et exercitatio est, et ad ip sam comparata bona omnia quæcunque sensu pro prio et voluntate funt, nihil sunt. Si vero alias arguit, sibiipsi et discipulo causa periculorum fecerimus: Alioquin, inquit, qui aliena riose requirit, et scrutatur, discernit, suspicatur, et judicat, et præsertim præsidentis; non pœni tentiæ viam vidit, aut pœnitentiæ initium fecit, sed elationis et præcipitis viam tenet. Nemo sine qua vitiosorum Multi enim, sine subjectione Deo placuerunt, sicut Paulus Eremita et Maria Egy ptiaca, et alii multi: quomodo ergo, sine ipsa, Nemo Deum videbit? Dicimus ergo, quod qui per fecte carnem spiritui subjicit, et conscientiæ sti mulum possidet judicem, et ei obedit, nihil sibi de propria voluntate relinquens, iste divinis præ ceptis factus obediens, antequam visibilem obe dientiam pertranseat, ad intellectualem pertingit, quæ multum excedit visibilem. Si anima, cor pus, et spiritus, litteram, et gratiam Evangelii, le gem, et gloriam, gratiam, et haue, illa substituit et commendabilem facit. Et habes illos qui circa magnum Antonium, per intellectualem obedien tiam refulserunt, et quasi angeli per eamdem Do mino obediebant solum cœlestia sapientes, quibus dignus non erat mundus. Præcedit ergo intelle ctualis obedientia visibilem incomparabiliter: el sicut sol, suo ortu stellas occultat, ita intellectualis obedientia, visibilem. Quare, qui intellectualem non possident, sed adhuc vitiis molestantur, sine visibili, tanquam parvuli et sub nocte vitiorum proficere, vel salvari non possunt. Bene ergo di peccata cu est. Propterea, Pater dicit: super hoc dicere quid quam non habeo, quia verbo dubitativo ipsum reum ostendit judicio. Ad confessionem, qua sine nullus remissionem, etc.: Quia confiteri simpliciter peccata tenemur ex necessitate divini mandati, pa tet ex apostolicis traditionibus et regulis ab eis propositis Ecclesiae catholicæ, per Spiritum san ctum quoruni canones et instituta tenentes, Dej 531 cerdotibus (juxta eorum præceptum) peccata con fitentes indulgentiam et remissionem accipere el ficimur digni: propterea, qua sine, dicit sanctus Pater Nemo videbit Deum. - Fratris ut in nullo conscientia vulneraretur. Mulţimodis factis con scientia feritur: extollentia et clatione, superflua prudentia, seductione, infidelitate, mendacio, frau de, deceptione, contemptu, livore, murmuratione, detractione, vindicta, et reliquis quae pariuntur ex istis. Ut in gravissimam animæ ruinam præcipi turer. Gravissimum animæ lapsum, non alium dicit, quam extraordinarie ipsum gustasse et fur tive ac latenter comedisse ex his quæ animalia por tabant, quod est peccatum gravissimum, et pene inexpiabile esse magnus Pater noster Basilius evi denter declarat in Proceniiis regulæ suæ, ubi osten dit quod tali culpa inquinatus, quasi incorrigi bilis erit. Unde docet quod talis mali commissio usque ad linguæ solius gustum, est penitus (si cut mortis obligatio) fugienda. Qui ergo iste fur

col. 1223–1224page 29 of 42

Live comedit, subinductum se in gravissimum vetur. Nicesse est enim converti mare et turbari animæ lapsum asseruit. Maris simMitudinem inducit ad ostendendaṁ vitiosæ mentis passionem, quæ sicut mare, a ventis intel lectualibus, seu tentationibus et injuriis et impro periis eorum qui sub præsidente sunt, conturbatur et inflatur, et movetur ab increpationibus quæ in ducuntur super eam, ad probationem et utilitatem, a fraternitate. Vitiis igitur interios tumultuantibus, et irascibilem commoventibus ad iram, et rationa bilem confundentibus, nec sinentibus quod est utile conspicere, et quod melius est tenere, velut exspuens præassumptas sordes mare mentis, monstral quas viliorum flumina primo in ipsam conduxerant, tempore videlicet tranquillitatis, et bonæ consisten tiæ. Nunc igitur necesse est mare turbari, quia, ex quo humilitatis argumentum ex nostra conver satione non sumimus, tentationibus necessario immergimur, ut probemur et infirmemur ac infir mati purgemur, ac perfecte humiliemur. Dicit ergo, necesse est mare quassari et turbari Ex obe dientia, kumilitas. obedientis enim, principium humilitatis, quoniam qui se ipsum non condemnat sicut deficientem a virtutibus, sub manu alterius esse non valet. Igitur, talis condemnatio contrabit et agit animam ad obedientiam: obedientia autern, timore Domini firmata, generat bumilitatem, hu militas vero perpetuo exsulem facit elationem. Qui autem ab eadem est liber, et a reliquis cst purga tus: quare domus impassibilitatis et munditiæ an nuntiatur. Obedientiam igitur, humilitatem, et in passibilitatem, tribus appropriat, scilicet Moysi, Synagogæ, et Mariæ: quoniam sicut mare Rubrum transeuntes Judæi, et super victoria triumphalem laudem Dei canentes, ejusdem laudis et vietoriæ habuerunt Moysen genitorem et actorem, et Mariam perfectricem (quidem ex communi unaın exsisten tem):ita et nune dicit, in persona Moysi debere ac cipere obedientiam; in synagoga, humilitatem, et in Maria, impassibilitatem. Moyses, aqua interpre tatur, vel assumptus de aquis: Maria, interpreta tur lux, quæ de Synagoga originem traxerat. Igi tur, in assumpto de aquis generatio et fecundatio reliquorum per obedientiam: obedientia autem, humilitatis possessionem donat; humilitas autem, impassibilitatis lucem præstat: impassibilitas vero, super victoriam, laudem perfecit, canticum, pro liberatione ab intelligibili Ægypto peccati, in læti tia cantaus. Vidi ut ait Job: Habilitati et illegitime naturali, et extrinsecæ compositioni morum, et ap parentiæ fictæ honestatis, quibus occurrit turba, malitiæ varictas habet naturam colligari. Turbær, quod apparet humile et morigeratum, el composi tum secundum faciem, nominant et extollunt: pre pter quæ superbi hypocritæ, et animosi (dicit san clus) ex laudibus et elatione compunguntur, et pa Statue in cordis tui janua, severos janitores Duros ostiarios, dicit speciales et generales virtutes animæ; scilicet, fortitudinem, prudentiam, tempe rantiam, et justitiam. Affige in animæ ligno, eɩc. Lignum dicit mortificationem carnis et cruciâxio nem cum suis concupiscentiis. Crucem vero animæ, dicit mortificationem proprii sensus et propriæ vo luntatis, per quam diabolum vincimus, et pacem imperturbabilem possidemus. Nullam enim utilita tein consequimur de crucifixione carnis, nisi liga mus et confirmemus in ea mortificationem el cru cifixionem proprii sensus et propriæ voluntatis. Ad ineplam rursus et inutilem ac spinosam orationem Non venusta et non proficua, et spinosa eloquia sanctus Pater dicit quæ sua sunt; scilicet, non vo nusta secundum eloquentiam, propter simplicem et ordinatum modum dicendi; non proficua, secun dum mundanam requiem, et commoditatem; spi nosa, secundum asperam narrationem et duram spiritualis vitæ regulam, juxta illud evangelicum, durus est hic sermo ". — Est quidem præclarum, la bores sanctorum admirari. Quoniam Deus bonus, amator hominum est, multas salutis justitiæ vias ostendit nobis, ut non periremus, sed secundum suam magnam misericordiam salvaremur: quia non fecit hominem Deus ut periret, sed ut illi ser viret, et salvaretur; ideo vocationes hominum va riæ, el donationes ipsius differentes. Hine, alius, hospitalitatis amator, alius, quietis et remotionis solitariæ servator: alius consolatur et exhortatur afflictos, alius custodit linguam, et silet. Isto somel in hebdomade pascitur; iste comedit omni die. Quare hæc omnia ab uno posse perfici impossibile est. Donec violentiam nostram quam velut a nobis perpeti. Vim inferentes sunt hi qui divina chari tate sunt plagati, et vim Deo inferunt per oratio nem et opera virtuosa, et trahuntur divino amore ad portandum jugum Christi cum corde humili et animo devoto, qui seipsos violentant, secundum illud: Tarbatus sum et non sum locuius“. Cum corruissem, iterum reduxisti me: id est, post la psum. Nec vero intelligas lapsum a Deo separan tem, sed lapsum qui (servientibus et ministrantibus) ex negligentia, et ex obedientia imperfecta contin git. Qui vero illum in cordis sui latebris occul tal, etc. Sciendum est quia non confessa peccata sine formidine et timore aguntur. Auferre ergo confessionis conscientiam, est aperire peccatis ja nuam, et hæresim seminare. Cum is qui subjectus eɔl, duos evaserit laqueos: Duo ista, dicit inobe dientiam et clationem. Præter morem solitum tur bulentos: id est qui facile moveantur að furorem et iram, ınstar molendini quod vi rotæ et aquæ mo 1ª Joan. v1, 61. ** Psal. LEXTI, 5. Al:'coneuli et turkari.

col. 1225–1226page 30 of 42

quæ Jesu Christi. Sibiipsis attendant, quia aliud est quod sumus, aliud quæ sunt nostra, aliud quæ circa nos, aliud quæ extra nos, et aliud quæ con tra nos. Plerique ex obedientium grege, etc. Nun quam suscipias eum qui tibi subditus est, dicentem tibi: Ita mihi licentiam et potestatem ad talem ope rationem vel virtutem exsequendam, et: Ita me ad id quod spirituale est permitte dirigere. Nam qui ita dicit, manifestum est quia seductus propriam perfecit voluntatem, et optimæ obedientiæ fœdera spernit, et deceptus et illusus, meritum obedientiæ coram Deo perdit: Sunt qui suscepto imperio, ctc. Horum unusquisque, in proprio tempore, laudabi lis est. Nam secundus, juxta initium disciplinæ introductoriæ ad virtutes, melius facit, obediens inconstanter: adhuc enim ex ordine probandorum est. Primus vero, quia jam perfectioni appropin quat, es tempore longo obedientiæ ostensionem exhibuit, voluntatem Patris sentiens, benefacit non faciens quæ illum nolle novit. Non enim ulterius, quasi servus, rationalem servitutem oblationem offeret, sed filius et amicus, voluntatem patris in vestigans, beneplacentem voluntatem perficiet. Pos sibile nox est ut diabolus, etc. Indignum et incon veniens est, ait, quod diabolus, suæ ipsius volun tati resistat. Ille enim omnem hominem negligen ter et vitiose vivere vult, et suanı voluntatem, nia gis quam Dei, perficere: Si et ergo aliquos tales invenerit, non resistet eis, quia, si eis resisteret, suæ ipsius voluntati omnino resisteret. Quod non judicandi causa, etc. Non ex suspicione, ait, judico, hoc dicens, sed efficacem motum ostendo vitii rient lacrymas. Quæ considerans, quam maxime tate sed vitiose, quæ sua sunt male quærunt, non sapienter et clare, Pater iste, variam esse malitiam determinavit. Saue tardus quis et negligens exsi stens, aut in aliquo corporalium naturaliter ido neus apparens, complacuit multis, et de gravitate morum et honestate laudatus est: quemadmodum in aliquo corporalium, facie tenus, quis idoneus naturaliter apparens, complacuit multis. Itaque plerumque naturalis sufficientia aut diminutio, vir tus animæ reputata est: remissus et insolens, mitis et inordinatus, et ea quæ sunt spiritus deserens, sollicitus, acidiosus et tristis orator, linguosus et vanus: animarum salvator: a dæmoniis illusus, contemplator, et futurorum provisor est habitus apud ipsos, qui quod rectum et vitiosum est dis cernere nesciunt. Nimirum (quis exsultat în lau dibus) cæcus ignorat seipsum, et errat: falso ju dicia multorum attendens, animam ex elatione et vanitate compunget, et dolens conteretur, et lacry mas pariet. Quare Pater malitiam sic multiformem et variam esse miratur. Qui sibi ipsi latenter per suasit latenter. In corde (ait) bonum propositum firmare stude, et non pompatice et apparenter os Jilatando, loquaris. Qui enim pompose se laudat, et in se ipso confidit et gloriatur, relaxatus a Du mino castigatur lapsu: sed mors animæ mille mor tibus pejor exsistit. Si ergo mors ejus, peccatum est, quanta vigilia et sollicitudo nobis adversus pec catum necessaria est: igitur, qui novit hæc, humi liter in spe et silentio seipsum roborabit, propter patientiam, ad perseverandum in stadio conversa tionis monasticæ: et licet offendat et peccet, ite rum pœnitebit, et a necessitudinis sanctæ stadio nunquam recedet. Si vero exierunt aliqui. Subaudi, a monumento professionis angelicæ vitæ, opere et affectu, obedientia Patrum rejecta. Con sidera, quia immortali morte mortui sunt, et sepa rati a Deo fuerunt, quod omni morte corporali est pejus, in infinitum. Cum senserint (ragiliores quippe ac segniores, gravia, etc. Quando igitur ad opera tionem manuuin accedis, talem in teipso reforına cogitatum, qui Christo ministras qui præcepto et exemplo ad opera (usque ad mortem) te informat. Operans, lauda Deum tuum lingua, mente reco gita, intentione glorifica. Nam qui in laboribus et operibus est infidelis et piger, in oratione erit multo magis piger, intidelis et remissus. Sane ora tio nequaquam in corporis quiete dirigetur, sed in labore et actu. Amor quietis. Orationis est exter minium, et diminutionem virtutum prædicat, man data negligere. Hinc, Pater ostendit quod qui ob seqnium ministrationis (id est, operationis ma nuum) incoeptum illud ut fratrem adjuvet et quie tet, a fratre rogatus, derelinquit. Opera manuum vult et intelligit esse cœlestia et nou terrena: id circo, non propria, sed communia ad utilitatem ir:digentium vult esse. Reliqui vero, non ex chari Al. apostolica. præceptoris nomine, sed non re, et passionem ma nifeste ostendo juvenis superascendentis seniorum et majorum virtutes. At cum illum, a rege sigillum accepisse, etc. Signaculum fidei, est baptismus. Signa militiæ spiritualis, sunt pœnitentia et la crymæ quæ hunc repurgant; scutum vero est mundi fuga, odium omnis delectationis vitæ præsentis; gladius est fides ad pastorem; ensis abnegatio pro priæ voluntatis; arcus oratio per quam dæmones sagittantur; militare vestimentum, humilitas, et virtutum quæ ex ea sunt, amictus. Gradus 5. Securaque cujusque sui cura. Quia de nullo terreno curat, sed pro se sibi sollicita quomodo sibi Deum reconciliet, et salutem perdi tam per peccatum inveniat, pœnitendo et lugendo festinat et pro se dijudicata, fit, quia omnia quæ sunt mundi, et seipsum puniendo contemnit qui est pœnitens, et vigilanter ab omni judicio elonga tus, ex vera cognitione sui ipsius, extremo judicio se dignum cernit. Per se igitur cogitatio dijudicata est, quia, aliquo alio ad dijudicationem non eget sed qui est pœnitens, ipse sui ipsius judex et vin dex est. Antequam corruamus, etc. Delectabile et

col. 1227–1228page 31 of 42

Deum; ex quo oblivio propri:e naturæ fit in co qui secundum Prophetam ", obliviscitur comedere pa nem suum. Sta in orationis prece, etc. Quemadmo dam ferro ligatus currere non valet, ita et mens, vitiis serviens, orationis spiritualis locum videre non po test. Nam qui cum vitiis orationem exsequi conatur, a vitiosis cogitationibus et seducentibus intellectibus captivatur. Legitime ergo pugna contra immendi tias, ut per munditiam, orationem invenias. Et hoc scribe in corde tuo, quoniam amor delectationis et requici est causa separationis a Deo. Cor enim quod ista amat, est creaturæ sterquilinium et sen tina. Nam amaritudo quæ abscondita est in eisdem delectationibus et quiete, in tempore exitus in utiliter sentivtnr. Cor vero diligens labores, contu melias, et dolores, porta aperta est, qua in tempore exitus pascua inveniet. Sicut creatura, etc. Per se motus, et semper motus est divina providentia, alteratio motus, et faciliter motus est alteratio et motus creaturæ, qui non semper est motus. Dicitur autem compànctio cordis ex Dei gratia proveniens, alteratio motus, ad differentian compunctionis ex studio humano advenientis, quæ est per se motus. Illustratio ineffabilis est quædam efficacia, etc. Non per luctum tantum, sed patientiam tribula tionum et tentationum probatur servus Dei: et per veram mortificationem omnium sensuum corporis et animæ, mundatur ab inquinamento vitiorum: et per contemplationem et susceptionem altarum Dei illuminationum, perfectus eflicitur. Donſivus enim ex Sina venit: id est, ex tentationibus et tribula tionibus; et iliuxit nobis ex Seir, hoc est, corpora libus laboribus et doloribus; et requievit ex monta Pharan cum millibus Cades, id est, ex monte fidei, cum infinitis sanctorum scientiis. Sunt materiæ quæ fontes nostros, etc. Sicut deliciæ, gulæ, comessa tiones, vinum, mulicres, deliciarum usus, et amor omnis sensualitatis et carnalitatis, quæ omnia non solum siccant lacrymas, sed exterminant omne bo num. Fuge igitur, fuge, qui religiosus es, delicias vinum, et mulieres, quæ tibi sunt causa peccati, et apostalare faciunt sapientes ". Nam et justus Lot, Noe, David, et Salomon, per ista prævaricati sunt. dulce nobis proponit dæmoni exterius, ut trabat ad ▲ vera confessio, per divinam scientiam excessus in peccandum, peccati reatum fere nihil esse suppo mens, Deumque benignum et inisericordem esse suggerit, et asserit. In hoc est vere inimicus, quia intrinsecus, quod málum est, et amarum (mortem scilicet corporis et animæ) fraudulentus abscondit quam post lapsum, ut desperare nos faciat, adver sus nos insultando proclamat, ultor effectus, qui fuerat (nos seducendo) proditorie inimicus. Sæpe enim parva munera, etc. Nolunt dæmones quod intelli gamus, quam amarum est peccare et Deum offen dero. Idcirco cum nos viderint appropinquare ad aliqualem sensum infinitæ amaritudinis abscondite, in peccatis nostris tunc instant et dicunt: Quid te ipsum conteris et desperas? neque enim tale, vel iale peccatum (nt alii plurimi) perpetrasti. Oderunt namque dæmones spiritum contritionis, et falsæ spei gaudium in nobis seminare contendunt, ul aliter in nobis spiritum contritionis exstinguant. Tu vero non obedias eis: quia, sicut parva dona furorem judicis frequenter mitigant, ita plerumque quæ a nobis reputantur parva delicta (cum fuerint sæpius iterata) simul aggregata, Christum nostrum benignissimum judicem, juste contra nos in furo rem surgere faciant. Moyses, cum Deum vidis set, etc. Signum conversationis perfecte et vir quosæ, est videre ignem in rubo 17; est enim inac cessibilis multis. Sed tunc ardet ignis in rubo, cum mortificata caro pariter et voluntas, ea quæ sunt spiritus, sentiunt et diligunt. Sed plerumque hu- c mana fragilitas prolabitur ab altitudine spiritus, el succumbit in pugnis. Sed nunquid qui corruit non adjicies? Sed, ut David et Petrus, conetur ut non solum resurgat, sed altiora conscendat. Ostendit ¡gitur Pater, exemplo Moysi et Job esse possibile post lapsum, etiam ad impassibilitatem redire, cujus spei fiduciam, diabolus per negligentiam et otium colaphizat, dum in nobis opera (per quæ impassibilitas percipitur) explantat. Allende, quæso, diligentius, etc., scilicet oculis mentis et spiritus, quia sensuali delectatione seducti erravimus, sed via breviori uos reverti oportet: videlicet per hu mile sapere, et per humile verbum, et cor contri tum, et sinceram confessionem et integram. Quo niam in humidis lignis, difficiliter ignis accendi- Sunt et aliæ materiæ, sicut amor principatus et ho tur. Penitus in corde amante quietem et delecta tiones, ignis spiritus non ardebit, sed in anima contrita et humiliata, quæ labores et delicias putat. Luctus est stimulus animi, aureus. Hoc dicitur ad differentiam stimuli ferrei qui pungit terrena et vi tiosa diligentes per tristitiam mortis, et est veneno mortifero plenus. Aureus vero stimulus, sancta et lætificante tristitia, et charitate divina pungit, ad vælestia sursum ferens eos qui virtutes Christi et mandata diligunt, et fideliter ipsius mandata perſi cunt, Conjuscio est oblivio naturæ, etc. Est autem * Exod. ut, 2. ** Psal. c1, 5. Vetus interpres, illuminatio. Eccli. xix, 2. noris, et desiderium laudis, nominis scientiæ, et sanctitatis, quæ vacuum sapere in superbiam ex tollunt, et ab omni virtute radicitus evellunt, et deorsum ad inferna projiciunt, per quæ et diabolus ruit: Ut virtutum materias, materias vitiorum etc. Matres virtutum, sunt prudentia, fortitudo, temperantia, justitia, quas adversarii dicuntur ef fici occasionaliter matres malitiarum, non conver sione, sed abusu, qui est vere casus ab eisden. Sane nimietate et deficientia, a virtutum medio re vedimas: sicut, a prudentia, per versutiem et insi (19; Vetus interpres, maires,

col. 1229–1230page 32 of 42

pientiam: fortitudine, per temeritatem et formidi. nubes deorsum currens et menteni cogitatio vin nem; a temperantia, per incontinentiam et severi tatem; a justitia, per avarsham et falsitatem, et per zelum iræ fervidum, et falsam pietatem. Do reant te koc, Jesus, etc. Lhas, et Joannes, sunt perfectæ conversationis typus et forma. Qui scorsum orautes, et a mundo solitaria loca, et a sæcularium tumultibus segregata quærentes et colentes, do cucrunt perfectionis auratores, locum et modumi art virtutum studium, pariter optima et necessaria fore. Et ostenderunt quomodo locus modo perfecte vi vendi pulchritudinem dat ct formam. Quare mon modas salam (sicut quidam simpliciter et male di cunt), sed et locus, ad virtutis operationem ne cessarius est, qui maxime confert solatium et ju vamen perfectionem quærentibus. Unde et noster adversarius (dicit iste Pater sanctus) plerumque movet ad lacrymas servos Þei, ex aliqna causa in civitatibus et inter tuwultus hominum conversantes, ut cos taliter decipiat, et mundo appropinquare fa ciat, ac, ex hoc, verborum et conversationibus, et operibus inquinentur. Cap. VIII (col. 827 (.). Iræ vacuitas, est naturæ superatio. Nature victo riam dicit, iræ et furoris omnimodam depositionem, dictæ. Leo, in venatione, frequenter caudam movel; et furiosus, in cella, cogitationes iræ. Alia, in his qui adhuc rudes imbuantur, ex fletu, etc. Qui no viter introducti sunt, quasi quodam freno, laei ymia et suspirits, et obedientia, im subjects mente, omnem iram et furorem stringuat et ligant. Qui vero sunt perfecti, bcata impassibilitate, quasi gladio ancipiti armati sunt, et in ipsa occidunt et interimunt omnem iram, et furorem, et manent ab insidiis de reliquo liberi. Sanctæ quidem virtutes, Jacob scale comparantur, etc. Congrue, propter sublevativum et sursum ferens ad coelestia: malitia vero comparatur caten:c, propter grave et impediens omne bonum, et vincieus, et deorsum gravats, et trahens ad confusiores mores et opera, et una uni ansa conjungitur in catena, quia ex una malitia contrahitur altera. Pulchre autem calenæ cadenti 1º, a Petro, apostolorum vertice, malitiam comparet, quia Dei gratia nobis possibile esse, declarat, per fidem ferventem et veram pœnitentiam (quæ signan tur in Petro) cam a nobis abjicere, et ad virtutum libertatem redire. Est istud quoque tenebrosum, etc. Moc, inquit, vitium pracipue triste et magis tene gignentia, quam etiam genita vitia. Gignitur enim brosum est, tam inter omnia giguentia et non memoria malitiæ, et furore: nam tuusor cam fu rore, ipsam gignit, ipsa vero parit invidias et komi cidia: quare dicit cam, plus giguentibus, et non gignentibus, et genitis, habere tristitiæ. et concupiscentiæ mortincationem: naturaliter enim habent homines, irasci et concupiscere. Iracundia, est subita cordis excandescentia, etc. Ira est manens tristitia, et perseverans impetus ad vindictam. V‹1, ira, est habituata malitiæ memoria, cum odio cou tristantis. Furor, est morum inconstans motus, etc. Furor, est ebullitio et accensio et evaporatio ad re tributionem contristantis impetuose præcipitans. Quippe per utramentum columba candorem demoliti essent, etc. Qui secundum apparentiam longanimiter agit, et Christum se diligere simulat, et (usque ad tempus retributionis) per silentium se occultat, et exspectat ut malum pro malo retribuat, quasi per atramentum, columbam exterminat: quia charita teni, et puritatem, quæ per colunibam significatur, per tenebrosam inemoriam malitiæ et nigrum furo ris livorem, necat, cordis tranquillitate, et pace et tonganimitate perdita, in qua Dei spes quiesc bat Summa igitur adversum serpentem, etc. Serpentem appellat, iram et furorem, propter cor durum, letale et malignum: durum, quia furiosus,” vamo istum, nunc illum plagat, quia, dum se vitio per consensum et opus pravum servum exh¨bet, occa sionem conturbationis et scandali singulis diebus (adversario cooperante) reliquis præbet. Est autem ira passio vesana, scientiam babentes infatuans La ciliter, feralem constituens animam, et omnem al fabilitatem declinare faciens, et ex hoc dira 1 talis et maligna: a qua movetur vento vehementi, et fu viosus conturbatur a cogitationibus, quæ sunt sine intellectu. Calign is evaporationes obseurant serem, at fariæ motus mentem iracundi, obtenebravit solem » Act. XB, 7. Car, X (col. 846 C). Quocirco, et post suve majores, etc. Detractionis progevitores sunt ista: furor, ex ira; ex ira, odium; ex odio, niemoria malitiæ; ex memoria homicidium. Tenuis languor, etc., quia, quasi nul malitia', detractio; ex istis, invidia, et sic tandem lom delicetum, apparot detrahenti, detractio, crassa vero ommino est, et quasi latens et abscondita ani ma perditio. Sicuti quædam sunt adolescentula, etc. Ista: sunt, gula, ebrietas, fornicatio, scurvilitas. vana gloria, CAP. XI (col. 851 B). Specula hostium. Quia non solum ab impugnato ribus custodit, silentium in scientia, sed neque eos appropinquare siuit. Pancorum revera est, etc. Ma terke obstrictione a qua prohibetur, et per absti nentiam, lingua ligatur, quod enim est cibus cor port bene habenti, hoc est tentatio animo virili et Deum diligenti. Ventus aquilo, segetes natrit et ra dicare facit, et tentationes probant et róborant corda virorum sanctorum et ammas. Nubes size aqua effugantur a vento, et vir lingnosis. Der justi Pam a se re pellit. Qui, cum jocis oliosoque sermont, etc. Scumm tas est sermocinatio joculatoria, et risum Lacteus, in quam quis multiloquio frequenter precipitation

col. 1231–1232page 33 of 42

Audientium luctus, miserabiliter demoliti sunt. & militate divina illuminatio, ex eadem, castitas. Audientes sunt, qui sunt in pœnitentia: est enim gradus exsistentium in pœnitentia, qui dicitur plo rantium, qui stant extra portas Ecclesiæ. Audien tes igitur hos dicit Pater, lugentes scilicet super commissis. Est igitur apostolica traditio de divi sione et ordinatione poenitentium, purgandorum, et catechumenorum. Sunt vero pœnitentium quinque loci locus plorantium, cum pœnitens stat extra ambitum ecclesiæ, et procidens, cum fletu, ab in gredientibus postulat orationem, ante ipsorum pe des prostratus; locus qui dicitur audientium, ante portas, quæ basilicæ dicuntur, ad audiendum off cium, ubi pœnitentes divinum officium audiunt; subsequestratio, quæ est statio ecclesiæ, intra amı bitum ecclesiæ, in posteriori parte ambonis. Unde et, qui ibi est, in exclanratione quæ ſit ad egressu ros, et ipse cum eis egreditur consistorium, ibique statuitur, qui usque ad complementum sacri myste rii perseverant. Statio vero cum fidelibus, fit parti cipatio vivifici panis, et communicatio et libatio calicis Domini. Cum u mendacio mundi fuerimus, etc. Est autem, inquit, quando tempus vocat eum qui in omnibus et ubique verax est et simplex, “commutare aut verbum, mortem, aut suppositionem, habes David, Abraham, Raab et Samuelem in “unctione David. Qui igitur primum mandatum servant. Qui ex timore Domini agonizat et luctatur, ut Deo placeat, iste a timore carnali, et guls, et vanitate vitæ libe ratus, conversationem habet in cœlo: quia ex cer taminibus, humilitas; ex humilitate, divina illumi natio; ex divina autem illuminatione, castitas ad venit homini, et ita manet regenerationis Christi filius, liberatus a contagio prævaricationis Adæ et a maledictione legis, paulominus ab angelis per mortem minoratus, ut taliter humiliatus odiret et rescinderet peccatum, et esset ex virtute et gratia Filius Dei. Terrestrisque clypeus cordi, id est, re conversivum et repulsivum dæmonum; ad differen tiam scuti paraclytii et angelici, manifestans, ex hoc, excellentiam futuræ gloriæ defensionis Spiritus sancti, et angelicæ dignitatis, quorum ministra tione, quasi inexpugnabili scuto protegimur, et mu nimur. Non qui carnis lutum sine sorde servavit, etc. Post lapsum primi parentis corpus corruptibile dicit, cujus membra spiritui subjicit, qui sensibus utitur secundum naturam et divinam servitutem, et in nullo Deum offendit, sed ad ipsum aspicit et imaginatur, et speculatur æternas et manentes pulchritudines, quæ in reguo illius sunt. Ex auro ræ quippe candore, lux, etc. In præsenti exemplo, unum alterius conciliativum exsistit: nam aurora Jacis, lux solis. Auroram vero dicit, humilitatem; Jucem dicit divinam illuminationein; solem dicit. castitatem. Igitur, ex agonibus humilitas, ex hu at 11 Cor. 1, 8. Primam comparat lucifero, secundam lunæ plenæ, tertiam soli. Hi enim, ratione, veluti gladio quodam abscindere se, etc. Quia principia vitiosarum cogi tationum viriliter expugnant, et ab omni delecta tione, et consensu, et opere malo recedunt. Misera bilis quidem et ille qui corruit, etc. Omnis qui verbo doctrinæ, aut exemplo operis, seu præcepto in discreto vel injusto, fratrem aut subditum in hara thrum impellit et immergit, sui ipsius et proximi, coram Domino, reus est: unde judicabitur ntique sicut mortis auctor et actor. Advertamus diligenter, et videbimus ipsos spiritales inimicos nostros, etc. Sane intendamus, inquit, quomodo inimicus, contra unumquemque juxta quod eum dispositum viderit prælium statuit: et in quo nos magis inclinabiles, et facilius posse capi cognoverit; in illo suæ ma lignitatis laqueos tendit: ut puta, secundum consue tudinem, aut ætatem, aut modum, aut locum, aut familiaritatis usum, nec indecentes, sed consomas et possibiles faciliter adinventiones et cogitationes immittit et casus parat, quibus unumquemque im pugnet, et leviter supplantet et perdat. Hanc, moam nec meam, etc. Neam, quidem carnem dixit, last quam animæ conjunctam, et ab ea dilectam: nOR meam vero sicut militantem contra animam, et ejusdem apparentem impugnatricem. Unde Aposto lus ", propter scandala animæ evenientia per car nem et ex carne, eam mortem appellavit. Gregorius vero Theologus, libidinosam, servilem, et nocturnam vocavit corporalem generationem ut concupiscentia et libidinis et noctis opus, et spiritual's, et literæ generationis contrariam, ex infirmitate et originali contagione. Neque ex hoc, caro accusatur aut male dicitur, non enim ait, corpus peccati, sed corpus mortis; videlicet, in servitutem, a morte subactum, non autem mortem generans: quod quidem non est malignitatis carnis, sed lapsus quem sustinuit ænigma. Et sicut, a Barbaris captivatus, non est Barbarus: ita corpus, mortis corpus dicitur, quo niam a morte victum et detentum exsistit; et ideo non mors, neque mortis genitor corpus: quapropter nec ipse postulat a corpore liberari, sed a mortali corpore. Quærendum censeo, quis major sit, etc. Non morientes, sunt natura angeli: his assimilan tur, qui Christi gratis, suæ naturalis excellentiæ castitatem servaverint; moriens vero el resurgens, Christus. Ex quo, iste sanctus consolatur resur gentes post carnis mortem, propter humilem et promptam pœnitentiam et obedientiam eos beati ficans: insinuans ex hoc, quia nullus unquam ho minum omnino sine peccato, quamvis quidam nobis appareant, vitia et peccata fugisse. Non enim est homo, qui vivat, et non peccet. Quare concludit qui beatificat eum qui secundum apparentiam est sine peccato, fallitur, quia solus Christus est sine peccato, qui et mortuus est, et resurrexit. Quis

col. 1233–1234page 34 of 42

dicimus et cogitamus. Nos vero male tempus el ordinem commutamus, quia diligim.us delicias et divitias, et odimus paupertatem et dolores, et la bores, et tribulationes, et tristitias, et passiones non amamus sustinere pro Christo, ut regnemus in æternum cum ipso. Ad gradum 21. ergo est, qui peccati mortem effugit? quare nemo quando mala patimur sed quando mala facimus, utique est qui non offendat et pecect. Hi sunt ergo qui beatificandi sunt, qui per veram pœnitentiam revocantur et renovantur. Videat ergo qui viam pœnitentiæ et religiosam elegit, quomodo secundum Deum vivat: quia si seipsum perfecte a curis et delectationibus et vitiis non mortificat, mendax ef fectus, quod promisit negat, et a beatificandorum numero seipsum improbat omnino, si seipsum quam citius per veram confessionem et pœniten tiam non emendat. Quid est quod in aliis peccatis seductus homo, etc. Offendit quippe aliquis, et per ipsam viam qua perversus est, iterum rediit ad Dominum. Abnegavit enim (ut sic dicatur) per linguam, et per linguam rursus confessus est rapinam manibus commisit, et manibus iterato dispersit et dedit pauperibus, et in aliis similiter. Qui vero fornicatur, non per illam viam qua coci dit, sed per aliam revertetur ad Dominum: quare proprie fornicatio, lapsus dicitur, et non offensio. Sane, quia monasticæ conversationi, boc utique (videlicet virginitatem, habere et observare) supra cætera supreme proprium est, quod et vult præ dicatio uominis monachi, et promissio: recte igitur, qui virginitatem corrupit, vere cocidit irritans quod promisit. Quare proprie fornicatio, tum quia a naturæ integritate, tum quia a professionis propria dignitate cadit, lapsus dicitur et non offensio. Ad hoc, qui contra opinionem offendit, existimando quoniam recte sapit, secundum ignorantiam per cutitur plaga Qui autem fornicatur, noscens quia opus malum est, sensibus ea delectatione pereffluit, et nou ex ignorantia patitur. Et hæresis quidem malum in anima sola consistit, fornicatio vero; ex electione arbitrii animæ, malo consentiens, in corpore, corruptionis peccatum complevit. Quo niam vero nihil est naturale quod impugnet eum qui ab errore convertitur, totaliter ex conversione mundatur: qui vero ex fornicatione, tempore in diget, labore, et lacrymis, ut qualificatam et in fusam delectationem et plagam concupiscentiæ aver tal. Avaritia sive cupiditas est idolorum veneratio”. Tria sunt causantia avaritiam, amor concupiscentiæ, amor gloriæ, et infidelitas duabus crudelior, et alia multa. Sane sicut est impossibile, in idipsum simul convenire vitam et mortem, ita est impossibile, pe cuniam diligentem habere charitatem. Avarus est Evangeliorum irrisor, etc. Audiens avarus Evangelium dicens, Vende omnia quæ ha bes 13, etc., sicut impossibile, perfectionis verbum subsaunat: et, si omues vendant, ait, quis emet? Et audicus, Nolite cogitare de crastino”, non credit, sed voluntaric contradicit et prævaricatur. Si vero contristetur in aliquo, tempus justitiæ est, non Non illum audias cum tibi, ut episcopatum, elc. Sane cordis confidentia et periculorum contemptus, ab uno istorum duorum penitus est: aut ex duri tia cordis, aut ex multa fide ad Deum. Sed duritiam certe sequitur superbia, superbian ruina; fidem vero sequitur cordis humilitas. Et humilitatis signa, humile et temperatum sapere, et simplicitas cor dis. Mens autem illuminata, et deliberatio sancta el recta, cum gratia et dono discretionis, differen tias spirituum cognoscere faciunt: sine istis vero arundo vento agitata unusquisque reperitur, nec sine duce et ejusdem perfecta obedientia quis a dæmonum illusionibus et insidiis liber erit. Alque ad manus pervenientium ", etc. Attende tibi, o tu qui eleemosynam suscipis, ut nullo modo reci pias, nisi ea quæ mittit tibi Deus ex laboribus et fructibus justis: et hoc, cum) timore et tremore, tanquam de manu Dei, ad extremam tuam neces sitatem. Quæ autem sunt ex usuris, et pugnis, et injustitia, fraude, et rapina, et tyrannide tibi oblata, penitus devita, ne et tu cum offerentibus damne ris: et memento laboris, et afflictionis, et regularis justitiæ Patrum, et manibus tuis labora, ut. justo vivas. Laborabis autem secundum Patrum regulas, ex obedientia, non tibi, absque murinuratione, ut per opus patientiam acquiras, et charitatis manda tum impleas ut et corporis et mentis puritatem, et incessabilem orationem invenias, ut manuum opus et teipsum, oblationem offeras Deo, et sal veris, quia beatius est dare quam accipere ". Nam manibus, juxta apostolicam traditionem et natura liter (ut dictum est ) laborare, patientem, humi lem, misericordem, justam, vigilem, et vere pau perem constituit mentem. Et hoc est quod docebit te præcepta Dei perfecte servare, si in subjecto rum et pauperum fratrum congregatione eis (tan quam Deo, et non tibi ) ex obedientia et non ex propria voluntate fideliter labores: quia taliter, catholice et regulariter, et non vane et vitiose Dea servies. Cave ne proditori unquam obtemperes, etc. In epistola ad virginem, ait sanctus Athana sius, Si manifestaveris vitam tuam, pariet hoc tibi vanam gloriam et damnum patieris. Si au tem animam inveneris tibi consentaneam, pariter quæ Dei sunt facientem, buic quoque soli, ia my sterio, revela: ibi enim non est vana gloria, quia qui loquitur ut animam salvet, multam mercedem ** Ephes. ♥, 5. *ª Matth. xix, 21. "Matth. v, 31. " Act. xx, 33. Al. per ignorantiam pervertitur et plagatur. Melius peregrinantium, ut legit interpres. Vetus interpres, Exterminatori,

col. 1235–1236page 35 of 42

accipiet, se habentibus desiderium audiendi, lo- non ex nobis, cujus thesauri qualitatem nullas ser quendi, loquitur ut salventur. CAP. XVI. - Ad gradum 22. Superbia est Dei abnegatio. Qui non ex ea quæ sursum est sapientia, sed ex seipso aliquid se pu tat, direxisse, Dcum negat, qui eum in omnibus protegens dirigebat, qua ex re cadit, a gratia dere fictus, quam spretit. Infernus, est ignorantia; perditio, est oblivio Dei: igitur ex ignorantia Dei, est amor proprius, ex eodem vero gula, luxuria, vana gloria et avaritia, et ex his vitia reliqua. Item ex ignorantia Dei infidelitas; ex infidelitate est in cedientia; ex inobedientia, impatientia; ex impa tantia, superbia, quæ est inventig dæmonum. CAP. XVH. Ad gradum 25. Desinamus tandem judicure et condemnare proxi mum. Ex infidelitate quidem, inobedientia; ex in obedientia, impatientia; ex impatientia, propria complacentia, de qua dicit Propheta: Hæc via illorum scandalum ipsis; postea in ore suo compla cebunt "; ex propria complacentia, vana gloria, ex codem, saperbia; ex superbia, blasphemia, quæ est sensuum excessus, licet in simplicibus, sit Blasphemia, ex dæmonum invidia. Est etiam bla sphemia, ex judicio proximi; judicium vero proxi mi est ex eo quod diligit quis facere proprias vo luntates, et ex negligentia orationis et ex ita quæ sunt signa superbiæ. Ad gradum 24. Justum ergo est et legitimum, ante solem, lucem illustrari. Lux vera quæ illuminat omnein ho minem vententem in hunc mundum 17, humanata veritas: a qua primo illuminati, item ad paternum diem per ipsam introducimur post ipsius contem plationem, nos qui sumus membra ejus. Num mi Titas a conturbatione furoris et iræ, humilitas a falsitate, vana gloria, et timore liberat mentem Resurrectionis adversatio; nam malignitas non permittit per pœnitentiam resurgere a ruina et lapsu peccati. CAP. XIX. Ad gradum 25. Sensum atque affectum et vim, etc. Unum esse tensum animæ, ipsa nos sacræ Trinitatis operatio docet, propter inobedientiam vero Ade, divisus est in duas operationes. Hujus vero spiritus ope rationem, unanı et simplicem a Deo fuisse factam, þer Spiritum sanctum constat: quam nemo ho minum scire potest, nisi illi tantum qui (spe cœ Jestium seipsos et omnia prætereuntia-et dele clantia, non solum spernunt, sed ex odio sancto evangelico abominantur et oblivioni tradunt: qui bus tatitum, gratia Christi et merito, divinus ille sensus infunditur; ex quo et per queui mortui mundo, t in cœlo conversari dicuntur. Adjecŕt sormo thesaurum includere, etc. Thesaurum istum divinum humilitatis, secundum Apostolum, in fra gihbus et corruptibilibus carnis vasis Domini, asse rit posuisse", ut sublimitas sit virtutis ejus, et Psal. xtxin, 15. mo valet explicare: ex qua qualitate, humilis ap pellatur qui humilitatem habet, quae inscriptio, incomprehensibiliter, thesauro circumposita est. Qua ex re secundum inscriptionem et qualitatem omnibus ignotus est, multam vero et incomplebi lem scrutationem et fatigationem exhibet his qui sermone inscriptionem discere quærunt. Non enim verbis, sed simplici obedientia, et virtate, et ab negatione propria, et crucis hajulatione ad eam pervenitur. Quicunque Dei Spiritu aguntur " Noh ait, quicunque Spiritum Dei acceperunt per ba ptismumi, et postea tepide vivunt: sed qui accepto Spiritu, sicut filii coelestialiter conversantur, hi nobiscum ingrediantur, etc. Humilitas est animi gratia, sine homine, etc. Non dicitur innominabilis, eo quod non habeat nomen, sed eo quod affectin num et illuminationum et sensuum, qdorum bumi litas perfectionem tribuit, experientia sola est magistra, et nominationis cognitionem donat veram atque scientiam, qua sibi ipsis viles effecti, so coram Deo nihil esse sentiunt et cognoscunt. Ego autem, Trinitatem in unitate, cte., dico et adoro. Sane, sicut saneta Trinitas personaruin est in una divi nitate, et uha Deitas in tribus personis, ita et pœni tentia, et luctus, et humilitas, sunt invicem cogna tr el conjunctæ et in divina gratia Inseparabiliter continentur, et gratia, unum easdem facit el alter utrani conjungit, et mentem quam inhabitant, ad Deum sursum agunt. Hinc sanctus dicit: Ego autem dico et adoro, etc. Unus in omni creaturu locus, etc. Chorus est Rubri maris profundum quod in transitu filiorum Israel semel vidit solem: et una cogitatio, id est fixa mortis cogitatio, et meditatio æterni jndieli, et crucis et mortis Christi, multoties peperit îm militatem. Uno et solo die totus mundus exsulīneit, etc. Scilicet in die resurrectionis Christi, vel nali vitatis ejus. Alii dixerunt de die in qua egresst:v est Noe de arca cum uxore et filiis et universis animalibus, et sacrificium obtulit Deo ". Spiritua liter sit rationes omnium exsistentium, in crea tione productor, in solo homine videntur, ex in telligibilibus et sensibilibus factis. In die igitur privationis hujus a peccato, et resurrectionis in gratia, exsultat omnis creatura, quia omnium exsistentium rationes, in ipso proprietatum suarum operationes, modum et pulchritudinem perfectio nis ostendunt. Prior enin omaem diem indi cat, etc. Id est, per superbiam inobediens tactus omnia præcepta solvit. Nam post roujunctionem meam, etc. Ei qui conjunctus est humilitati, non est imposita lex, quia secundum quod abbas Isaac ait, humilitas non habet linguam, nec oculos, nec aures, sed nec alias animæ potentias, et corporis membra, quia neque mala facit, nec ab aliis facta sentit aut cogitat, sed tota pacifica et misericors, omnium peccata, ut propria plorat, et sua solum 2º Rom. 11. 14. in Cell. vill, 18 s014. Jean, 1, 1. || Cor. 1, 7.

col. 1237–1238page 36 of 42

angelos humilitas facere posse dicitur, si dæino nes humiliari valerent. Verum dæmones impœni tentes et obstinati manentes, non valentes humiliari, dæmones manent. Nos vero cum simus homines, etsi simus cadentes, pœnitere et humiliat, vale mus. Quare confidamus, et quoties cadimus, per pœnitentiam iterum resurgamus. Nervi hujus ac viæ sunt, etc. Quod enim sunt in animalibus ner vi, hoc ipsum sunt, ad civitatem pergentibus viæ. Sane, animalia, neque sine nervis starent; neque. sine viis, homines ad civitatem pergerent. Hoc idem (ait sanctus) est paupertas et peregrinatio, similiter humilitas, et reliquæ virtutes, sine quibus bumilitas stare non potest: quia ad ipsam per gens, sine his ad eam non perveniet. Nervi igitur et viæ sunt, et non signa quæ numerat. Ad gradum 26. ponderat, et aliorum culpas ponderare ignorat. angelis quosdam du mones fecil, ele. Ex dæmoms Igitur libera, legem transgrediens, sola, Evange lium Christi gratiæ et veræ libertatis, servat. Sunt el ali, magnifico huic possessori, etc. Magnum possessorem, humilem, dicit; quia, qui humilis est, ex humilitate omnis monasticæ et angelicæ conversationis perfectionem possidet, in cujus ani ma sunt proprietates prædicta omnes, quæ spiri tualium divitiarum significativa: sunt: una tantum excepta, quæ est secundum illud quod humili placet, scilicet, abyssus vilitatis et proprius despe clus; quia hoc a videntibus est absconditum: ipse enim in solo vilitatis abysso quiescit. Humilitas est regni cœlestis janua. Intellige de ingrediente monasticam vitam; quia qui per humilitatem, imitatione Christi, ingreditur vitam monachorum, iste bene per portam ingreditur in cam, et exibit de præsenti vita cum lætitia, et pascua inveniet in paradiso. Juxta est, divina misericordia: miseri cordiam dicit, gratiam quæ est effectiva humilitatis iu anima. Ignominia ecro hæc probat. Saue qui pro nobis passus est Christus, laborem posuit in suis præceptis, ut vanitates maculantes purgentur, et mali mores et vitia tribulationum patientia com mutentur, et per humilitatem evonatur superbia confessione, et intentione, et opere: nimirum quia qui religiosam vitam promiuit, et renuit mala pati, non per pœnitentiam Christum sequitur, sed (amo re proprio illusus) opere negat quod verbo pro mittit, et non Christum, sed vitæ labentis concu piscentiam et superbiam imitatur. Vana enim gloria et superbia, servire peccato per prospera et delectantia (quasi licita) faciunt, et nostram tepidamı taliter voluntatem illudendo inficiunt, et a bonis gratiæ steriles reddunt: Natura fert, ul sterilitas defectusque fructuum cicerorum etc. Hypocrisis observantiæ mandatorum Dei est, quæ facit monachum buic sæculo conformari, in mun danis operibus extolli, et varie implicari: quare et ab Apostolo “, qui talis est, non immerito otio sus appellatur et sterilis. Qui autem mandatoi um Dei fidelis operator exsistit, humilibus fructibus plenus, deorsum incurvatus, longanimitatis ra mos ad subsɔnnationes et illusiones et excussiones sustinendas, omnibus tradit. Naturain igitur vin cens qui humilis est, altum sapere nescit; sed humilitatis spiritus actus illi se conformat qui se metipsum exinanivit factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis ". Hinc, sanctus dicit, quia arbores, etc. | Non est, in creatura par vum et magnum ignem natura videre; et non est, in humilitate, materiæ speciem aliquam penitus remanere. ] In sincera humilitate, materiæ species non remanet, quia perfecta humilitas nibil diligit vitiose: et omnium quæ sub cœlo sunt oblita; solum quæ sunt. Dei sapit et sentit. Si superbia ex Is quidem qui tres hostes religiosa pietate, èlc. Octo malignitatis vitia esse nunc dicit, per quæ nos diabolus impugnat: ex quibus, qui tria dejecit, omnium victoriam obtinuit. Sunt igitur hæc illa tria, in quibus rex noster Christus in deserto om nem victoriam complevit, scilicet gula, avaritia, et vana gloria, prosternens ea per abstinentiamı, humilitatem, et orationein, accipiens angelos mi nistros. Nisi prius, in die animæ, sero fal. Sero et obtenebratio animæ, est negligentia, obli vio, et concupiscentia. Etenim nisi per concupi scentiam, in ignorantiam et oblivionem et inso lentiam inciderimus, ab operatione, quæ est secun dum mandatum, nou efficiemur exsortes; nisi mens tenebrescat, non dominabuntur ei vilia et passiones: Persuadebit tibi id, penitus, is qui, etc. De abbate Lenne dicit, qui seipsum in mortem pro quodam fratre liberando tradidit spontanee. Vel de militum magistiano, qui in Corintho pro cujusdam virginis servanda virginitate, martyrium elegit suscipere. Intellectualis mens, intellectualis elium sensus, etc. Intellectualem sensum et cogni tionem habet; quem, in nobis et non in nobis exsistentem, quærere non cessemus. In uobis est intellectualis sensus, sicut cohærens et unitus. Menti in omni homine, non in nobis vero, quem admodum passionibus opertus in vitiosis exsistens, et sine operatione manet incognitus et nusquami apparens. Hunc, sanctus, ex toto corde quærero admouet; quia, cum in nobis fuerit, vitia universa repellet: quem et divinum dicit, quia per Chri sti mortem et baptismum et spiritum sanctum), quem effudit in nobis, reparatus est. Pro purgandis sordibus, obedientiæ bibisse poculum. Sordem dicit advenire et in carne fieri ex immunditia delecta tionum: oculum vero animæ dicit intellectum vi tiosa affectione infirmatum et conturbatum. Sed hune silentio adjuvari constat, eo quod multilo at Rom. xu, 2. ** Philipp. 11, 7, 8.» Matth. IV, 1 segg. Melius (opinor) vetus interpres, quadam arborum quæ dicuntur cytri, etc.

col. 1239–1240page 37 of 42

quiam, calorem spiritus exstinguit in anima, et ▲ sui agrum ab omni inquinamento expurget, at Nuxus facere, naturam habet. eum cum timore custodiat: Malitia quidem aut 18 tium. Malitia est fallax judicium eorum quæ intet telliguntur et sentiuntur. Quod sequitur abusus rerum. Malitia est malignus usus eorum quæ no bis in bonum a Deo data sunt. Vitium est motus animæ, contra naturam, vel ad amicitiam irra tionalem vel ad odium indiscretum. In duabus, maxime, generalibus virtutibus. In abstinentia hu mili et obedientia simplici: quarum, prima qui dem concupiscentia et delectationes interimit; secunda vero per mortificationem veluntatis inte ritum roborat. lline sanctus dicit. Qui habet aures audiendi au diat. Itaque si mihi obtemperare vultis. Si (in quit) vultis mihi obedire, dicam vobis quomodo dæmonum infinitas pugnas fugietis. Vita ex mor te, requies ex passione et labore, et gloria ex ignominia Christi, data et nata est hominibus. Utiliter horum memoriam tenet, qui divitias, deli cias, et altitudiues vitæ hujus prætereuntis, et requiem, et delectationes, et concupiscentias fu gi, spernit et odit; et verecundias, tribulationes, et dolores quærit et diligit, ut Christum imitetur, sine cujus amore nemo salvatur. Deliciæ (fratres) resuscitant vitia, et gloria et requiés carnis, omnes malignas concupiscentias quæ variant et dividunt homines a Deo et diaboli subdunt imperio. Qui au'em odit eas, et abominatur, et fugit, non va riatur neque dividitur a via virtutum, sed imita tur Christum, et ex tota affectione adhæret ei. Trinitate beatissima. Auxilio igitur et gratia san ete Trinitatis, et compugnare et resistere tribus generalissimis vitiis valebimus; amori gloriæ, amori concupiscentiæ et delectabilium et amori pecuniæ et omnis cupiditatis: si tamen ad pu gnam perrexerimus muniti tribus virtutibus, scilicet abstinentia, charitate et humilitate: nam carnalem amorem interimit abstinentia; amorem gloriæ, hu militas; amorem pecuniæ, charitas, sicut communi cativa necat. Est quidem perdifficile eas pertur-C bationes. Ubicunque præsumptio vel præassumptio vel præcaptio, sive in singulari, sive in plurali numero scribitur in hoc libro; præoperatorum vitiorum non voluntariam memoriam et passionem, sive per auditum, sive aliter advenientem, dicit. Unde, præsumptio sive præassumptio est, ex vi tiosa operatione et consuetudine nobis immissa et adveniens cum abstractione tentatio. Et quo niam ex ante patratis culpis mens et nostra caro vehementer plerumque, ut cicatricibus sauciæ, earumdem memoriis quasi plagatæ putrescunt, et sub multis tentationibus miserabiliter incurvan tur, ideo sanctus dicit: Est quidem perdifficile, etc Timoris Domini exemplum. Condescendit Pater nostræ infirmitati, et ex minimis, nobis magna tra dere conatur: erudiendo nos exemplo bestiarum et amoris corporalis, ad possidendum divinum ti inorem et amorem: et hoc quia perfecte Deum ti mere et amare non possumus propter nostram pravitatem et infirmitatem. Si enim intelligeremus illud quod magister perfectionis dicit: Nolite ti mere eos qui occidunt corpus, sed potius eum time le qui potest corpus et animam perdere in gehen nam”. Et illud· Diliges Dominum Deum tuum, ex toto corde tuo, et quæ sequuntur ": non iis uti que opus babemus. Vidi item agricolas. In intel lectuali Ecclesiæ vinea, monachus virtutes exco lere vocatus est quod non implebit, nisi cordis * Matth. xi, 45. "Matth. x, 18. * Matth. xxu, 37. 17 I Cor. vi, 46. () Vetus interpres, etiam legit, abyssus Aliud est cogitationum custodia. Custodia mentis est, reformatas et immissas in mente per inultum, cogitationes potenter expellere: servantia vero mentis est, ipsam omnino non¸ receptibilem, a cogitationum inultu servare, et in divinis semper extendere et elevare. Item, custodia mentis est, agonibus et orationibus species cogitationum re pulsare: servantia vero mentis est, incaptivabile cor, et incurabilis Christi Jesu memoriæ. Aliud est contra cogitationes orare. Hoc primum, est infir morum et initiantium; secundum est proficientium et luctantium (25-26); tertium est perfectorum, et contemplantium, et inexpugnabilium. Impossibile est per naturam. Mens humana, naturaliter insta bilis est et incorporea: quæ tunc a suo motu et varia seductione stabilitur et necubi errando spargitur, cum Deo, per Spiritum sanctum unita copulatur: tunc enim omnia in Deo hahet; qui ultimum vere concupitum, per requiem et contemn plationem tenet. Vel sic iterum intellige: Anima incorporea, a corpore continetur, quod est, soliat infinitæ sapientiæ ac potentiæ opus et manifestatic super humanam rationem et sensum; sed muko ineſſabilius est, quomodo per Spiritum sanctum Do minus in ea manet: quoniam, qui adhæret Deo, unus spiritus est ". Sæpe cupiditatis alque ava ritiæ spiritus. Suggerit dæmon avaritiæ, non dare eleemosynam; sed per humilitatem, fugere unita tem et nomen eleemosynarii. Supponit enim, quod ex hoc hominum complacentiam fugies: sicut vanæ gloriæ dæmon, ad complacendum hominibus, pom pose et apparenter dare incitat. Sic dæmon luxurie luxuriosos enim, ad tribuendam eleemosynam exhortatur et inclinat, specialiter virginibus, et corpore formosis, ut familiaritate taliter habita, cum eisdem in foveam suæ perditionis cadant. Quærendum quis horum altero fuerit humilior Omnino ille qui post labores, remunerationes ac cipit, est magis humilis. Aliud est peccatum, aliud otiositas: Peccatum namque est speciei, modi, ordinis, et dignitatis proprie corruptio: vel, pec catum, est divinæ legis prævaricatio, et cœlestium inobedientia mandatorum. Otiositas, est non labo rarc et non operari opera Dei, sicut illis dictum est: Quid statis tota die otiosi”? Negligentia esi, (23-26) Vetus interpres, agonizantium.

col. 1241–1242page 38 of 42

operari quidem, sed insolerter et indevote. Vitium malignitatein, et superbiam vitæ. Tertio, quod Deus est animæ, hoc anima esset corpori, omnem ´a se animalitatem et feralitatem repellens, et quod Deo amicum est et beneplacitum quærens et te neus, nihil inconveniens et deforme aut inhonestum contra se prævalere permitteret, et odiret superbiæ malum, et altum sapere fugeret, et humilibas consentiret. Tenet me vehemens admiratio. Eo quod multo levius est ad exsequendum contrarii cor ruptio quam virtus, zelabile quidem et promptum negotium est filiis hominum, animalitas; et ideo dictum est eis: Filii hominum, usquequo gravi corde *? et iterum: Ego dixi in excessu meo: Omnis homo mendax ". Sane, nil ita leve, ut fieri malos. etiamsi non fuerit ad malitiam nos quisquam agens, hoc enim est quod maxime circumvenit bonitatem, malignitas, rarum negotium possessio boni, et ad bonum. Attendentes pauci, quamvis multum sit quod advocat et trabit ad istud. Et hoc est quod Agguas propheta dicit: Interrogate sacerdotes de lege, ulrum caro sanctificata sanctificet ". Et con sequenter ostendens, quia difficulter est apprehen sibile bonum humanæ naturæ, tanquam ignis, in aquosa et humida materia: parati autem ad mali participationem sunt plurimi, sicut stipula quæ dam, a scintilla ignis et vento accensa et consUNI pta. Solvit tamen Pater quæstionem, ad mysteriorum secreta speculanda nos inducens. Ait ergo: Si omnia creata servant et habent quod naturaliter est, confirmatio et conversio per consensum et delectationem facta ad ea quæ nocent, et illicita sunt. Lapsus est, cum ad infidelitatem aut libidinem et passiones lubricat corpus. Sæpe fit, ut requies per inimicitias. Sæpius ex naturæ fragilitate, aut infirmitate, aut senio, aut ex obedientia Patrum, requies non amata a servo Dei (ait Pater) recipitur, quæ mentis virtutem inimicitia evigilat, et carnis libidinem non inflammat: sicut multa carnis macta tio, non humiliter et discrete facta carnis motus incitat propter elatum sapere, licet, humiliter je junantibus, hoc ipsum ex divina providentia sanctus Pater similiter, quandoque contingere dicat: ut perfecte humiliemur, et non confidɔmus in operi bus nostris. Hi quidem qui superna sapiunt. Sine virtute enim et sine sapieutia, nemo salvari potest. Unde omnis qui salutis fit particeps, supernam hæreditatem actu seu contemplatione sortitur: et aliud medium non est. Qui ergo neglecta divina summitate, seipsos ad corporis affectiones inclinant, aut qui viriliter et hostiliter contra vitia et dæmones pugnare recusant: abstracti et illecti a corporali quiete, per segregationem, a virtute deorsum per gunt. Quare æterni regni possessio, solis qui superna sapiunt datur: nec est statutum filiis ho minum medium aliud salutis, quam per virtutem et scientiam superna sapere. Quare sicut inter morientes in vitiis et pecuniis, et migrantes ad Deum cum virtutibus et charitate, est statuere, acceperunt in creatione, quomodo homo, qui imago ad pœnitentiam Deum placandum, cohabita tionis medium, sed æterna utrisque redditur mansio secundum operationes et merita. Quapro pter sanctus dicit: Qui superna supiunt, segregati a vitiis et corpore particulariter, a mente el af fèctu ad cœlestia redeunt: qui vero sunt deorsum, id est, qui in peccatis et vitiis conversantur, ad inferos, pœnarum loca, descendunt, nec ipsis me dium ad meritum amplius tribuetur. Dicit etiam quod unum creatorum in altero, id est, anima rationalis in corpore, accepit esse, et est; nimirum, quia a corpore, separata anima, naturam habet in semetipsa perfecte consistere, relinquens nobis inquirere quare anima pejori colligata est, quia et hoc ipsum cum prædicta ratione, quare anima cum carne ligata est, sunt istæ Primo ut per agonem et luctam contra visibilia et concupiscibilia, gloriam promissam hæreditet: et quasi aurum in fornace, tribulationibus, et tentationi bus et doloribus cruciata, bravium virtutum accipiat. Se et boc fit ex sunma Dei honitate, qui disponit ut non tantum suo dono et gratia accipiamus sperata, quinimo et electione voluntaria et coope ratione liberi arbitrii nostri, benigne nostrum fleri voluit quod bonum et suum est. Secundo, ut, qued pejus est (id est carnem) anima cogeret servire spiritni, et omnibus sensibilibus superposita, dis solveret et destrueret, omnem concupiscentiam, et 10 Psal. ExV, Matth, xx, 6. 39 Psal. iv, 3. Dei inter creaturas est, carni corruptibili con junctus est? subaudi, quia per liberum arbitrium honoratus, Deum iuhonoravit, nec servat quod accepit in conditione et factura, sed Dei adversario suum tradidit principatum, Deo inobediens factus ideo lucratur mortem, ut odio habeat peccatum, et finem accipiat malum, et fit benignitas, punitio, quia, taliter adhærere Deo, eruditur. Quia ergo, per peccatum, non sum illud quod conditus sum: ideo concupiscentia et ignorantia plagatus sum, et insatiabiliter appeto et concupisco quod malum est. Sed quia semel punitus sum, et eru dior quotidie flagellis, et hoc, ne damnationis æter næ judicium incurram, et Dei verbum ad me (suam imaginem) venit ut salvaret imaginem, et carnem faceret immortalem, et gratiam et potestatemi dedit, ut fierem et essem filius Dei et hæres: excusatio nem non habeo si ipsum non sequor, si að ipsum non aspicio, si ad ipsum ex toto corde et affectu continue non aspiro, quia ipse est Deus verus et vita æterna. Siculi varia sunt humanorum oculorum lumina. Ilie novem differentias et varictates obumbrationis gra tiæ spiritualis fieri a Christo in anima quæ Deum diligit, narrat. Primam vero dicit, quæ tit per lacry mas corporales in spiritu conturbationis; secun dam, quæ fit per lacrymas devotionis et amoris ad Deum, quas spirituales vocat, et hoc fit in spiritu Agg. 11, 13.

col. 1243–1244page 39 of 42

diluculo, id est, taliter nos intelligere fecit hoc utile nobis esse, quia post multas obtenebrationes mentis et avaritias et crudeles vitiorum et dæmonuni pu gnas, aßicti, mœrentes et humiliati, iidem incitamur a gratia, et in nobis roborati firmamur. Cum vero cœlesti conversatione, per virtutum habitum, agiles et leves, a terrenis elongati fuerimus, tunc sedebit Dominus, et requiescet in corporibus et animabus nostris, et a perfecta in nobis habitatione omnis noster conatus et omne nostrum mortale sapere absorptum de medio tolletur, et tunc vere crimus tilii Dei, regnum et sacerdotium ejus. Quærendum vero nobis est, quot, quibusve modis. In fuga forni cationis et ommium impugnantium, castitatem, in pietatis; tertiam dicit quæ fit per oculos corporis sative relinquimur ut tentemae: quod sol cognovit quando per ca quæ videntur ad cognoscendum et laudandum factoren sursum agimur et levamur, secundum Apostolum; quartam vero dicit eam quæ est per intellectuales oculos, quoniam noster intel lectus intelligentia intelligibilium illuminatur, et ex nullo exsistentium, sed ignote solum circa divi na movetur. Illam vero quæ fit ex auditu verbi illu minationem, ex fide, in fidei gustu factam dicit cum manifestatione aliquali mysteriorum Dei quæ vero est a se mota, in anima, exsultatio, illa est, de qua Joannes dicit: Quia unctio ejus docebit nos de omnibus “. Eam autem quæ ex remotione cogitationum est, discretionem dicit et servatio nem, cum susceptione diving illuminationis et scientiæ. Eam vero quæ est ex obedientia virtutis ſuga delectationumu gulæ et omnium adversantium et humilitatis, sensum intelligit esse, quem vitiis el mundo crucifixi, a Deo nostro Jesu Christo acci piunt, novamque per exstasim Christo exhibet nen tem supernaturalem abstractionem in Deum, di cit, per fortitudinis divinæ potentiam, factam: quæ symbolice in manna abscondito et stella matutina figuratur, et hanc nemo uovit nisi qui accipit. Sa piens itaque magis ut matres acquirat. Matres virtu tum die, prudentiam, fortitudinem, temperantiam, jussitiam, fidem, spem, misericordiam, obedien tiam, discretionem, humilitatem, et charitatem; filias vero, eas que oriantur ex his. Qui non pulsa tur bellis. Qui viccrit demoues plagantes et percu tientes eum, viriliter eis resistendo et repercutien do cos atque plagando, licet plagetur, coronabitur. Plagas namque suscipit qui tentatur, et plagas tri buit qui tentationes potenter impugnat et repellit qui vero consentit, non tantum plagatur, sed mori tur, et non coronatur: qui vero non consentit, ex virili resistentia, plagat dæmones. Quare propter angustias et labores quos sustinet, coronabitur. Tres noctes, in terra, cum fecisset quidam. Tres quippe, sine vita in terra fecit in universo dies et tres noctes Christus Deus noster: qui vero ad imitationem Christi peccatum trium horarum vice rit, non morietur. Horæ tres sunt, in insultu ten tationis et suggestionis receptio, delectatio, et con sensus, quas virtuose vincens, non morietur. Vel horas tres dicit, juventutem, mediam ætatem, et [ select item, quas et vigilias tres Evangelium vocat. Vel concupiscentiam carnis, concupiscentiam ocu Aarum, et superbiam vitæ, id est, vanam gloriam, gulam, et avaritiam, quas, quis vincens, summatim omnia prostravit vitia. Dicebat vero Patrum qui dam: Quoniam ista tria timeo, peregrinationem a corpore, præsentationem ad Deum, et judicii sen tentiam. Si quando ex disciplina, divina, etc. Præ venit in benedictionibus gratiæ, servos suos, amator tominum Deus, ut eos purget a vitiis, et perfectos virtutibus faciat. Quare dicit Pater quia propter pravitatem, infirmitatem et ingratitudinem dispen " Jean. B, 27. paupertati, in fuga honoris et omnium quæ sunt opposita et contraria humilitati, et in fuga murmu rationis, detractionis et judicii, servus Dei, possidet coronam. Obtenebratio fit causa offensionis. Igno rantia ob-curat, concupiscentia offendit et cespitat. delectatio cui consentitur, cadit et moritur, per opus vero et per usum, fetet. Aliud est perturbatio. Turbat concupiscentia, diffundit avaritia et sollici tudo mundana, cæcat voluntas propria. Nam omnis quoque qui in eadem peccatu non incidit, digne etiam pœnitentiam egit. Pœnituit sed non digne. Qui enim ligne pœnitet, non iterat lapsum, sed æqualiter a se omnem mortis ropellit casum. Nobis tamen om nem hilaritatem ostendentibus. Qui enim ex pusil lanimitate pœnitet, et a bono proposito obedientiæ. recedit, ut solitarie vivat, hic bona congregata, ex pœnitentia tali resolvit, quousque sentiat damoam sui sensus ex misericordia revocatoris cadentium Jesu Christi. Sanc, qui ad meliora per magis per fectam pœnitentiam ascendit, facta mała solvit itaque et qui ad pejora progreditur, malis mala ap ponens, apostasiæ et infidelitatis crimen incurrit. Unde servandum nobis est, quando et quomodo per amaram et asperam aliquam institutionem, felle vitiosæ conversationis (quasi poculo sumpto ) sanemur, nec hoc quidem semper, sed tempore congruo. Malisque sensibilium rerum affici. Si quis ergo vere invariabile mentis propositum, per ora tionem Deo vacantem et circa Dei intelligibilia ele vatum sortitus est ab omnibus sensibilibus hic mor tuus est, et delectabilium vitæ oblivionem possidet. Vivit quippe Christo, qui sensibilibus moritur coruscatio præ:insinuat tonitrui sonum, et superbia annuntiat adventum vanæ gloriæ. Nisi fuerit anima inquinata superbia, non illufetur dæmonum plan tasiis. Possumus, ex nuturalibus rebus. Id de cervo et exemplo proprietatis ipsius dictum intellige, ut et de serpentis exemplo quol sequitur: Nisi per angustam et arctam jejunii. Qui vanæ gloriæ, gulæ et luxuriæ deserviunt, et Bei verba prædicant, sunt sicut meretrices aduronentes alios de castitate. Sicut

col. 1245–1246page 40 of 42

longinqua est ab iis qui quotidie fornicantur, casti- fuerint, visibilis obedientiæ et utilem et nocitarəın tas, ita et ab illis, spiritnalium virtutum sensus et contemplatio. Qui continet ventrem, diminuit vitia, et qui vincitur ab escis, auget libidinosas delecta tiones. Principium quidem gentium Amalech *, principium autem vitiorum, gula. Ligna namque multa excitant flammam, ciborum vero multitudo, luxuriam. Concupiscentia esca peperit inobedien tiam; et dulcedo gustus ejecit hominem de para diso: ita et monachus galosus frangit castita tis fœdus, et a pulchritudine contemplationis ejl cietur. Ad gradum 27. directionem, sub senioribus, absque cœnobiorum tumultu, in quiete com reverentia et perfecta mor tificatione tenentes usque in finem. Licet ergo magnum sit, quietis solitariæ angelicum opus, et majoris profectus quam cœnobia, vere purgatis a vitiis, non vult hoc dicere propter magis infirmos, quos eadem conversatio liquefacit tanquam cami nus plumbum: inest quippe infirmis ut plurimum lædentium appetitus, quare sæpius recidivant con traria sumentes, quia non est parvulorum, cibus perfectorum. Imo, me ipse quidem. Ait, ipse quidem, quid sibi expediens est, cognoscet, nisi studium perfectum habuerit observantiæ mandatorum et virtuosæ con dine et bona voluntate, per imitationem novi homi nis, mortificationem carnis et vitiorum monstrave, nihilque commune habere cum mundo, sed singu lis horis desiderare mori, et essc cum Christo. Im possibile est habitum veræ charitatis esse in co qui diligit aliquid vitiose, sed neque oratio, magis vero orationis macula, et in oratione ejus, augmentum iræ, et furoris, et timoris, et elationis assumptio erit. Sciens ac prudens tacebo reliqua: subaudi, lapsus carnis, excessus mentis, ct vexationes Sa tanæ. Exinanito enim felle, id est, abnegata et mortificata et odio habita propria voluntate, fit di minutio vitiorum. Cum medium illud arripuissem. Non clare narravit contemplationem sanctus, quod noluit omnibus talia revelare: dicit autem, exsequens orationem vigilanter et sine intermissione et pigritia, quod est medium trium operationum. Intermedius effectus sum. In mediis (inquit) effectus sum videlicet angelicis et intellectualibus ordini bus, quod est medium Dei et hominum. Ac sitien tem me illuminabat. Et illuminatus fui ab eo (in quit) supernaturaliter. Et ecce rursus erat in illis. Et ecce (inquit) iterum mens erat in illis super spiritualibus et immissionibus divinis, et in ea quæ est circa ipsum contemplatione, non valens, ad principem in omnis creaturæ Christum Deum, pro pter inaccessibilem lucem, sursum agi et extendi, ex hoc desiderabam contemplari. Quid quidem in Non ignorantes, canem quemdam. Canem dicit vanæ gloriæ dæmonem, qui sua impudentia omni bus insidiatur bonis, et corrodit curiositate, et lo- versationis, Mortis properatio. Id est ex promptitu quacitate, et superfluitate, et ostentatione, et ma lignitate, atque corrumpit animas imprudentium. Quietis amicus, est fortis quidam. Quietis solitariæ amator egrediens de cella cum silentio, mansue tudine, oratione mentali et charitate, non progre ditur: verboque, a spirituali animæ consistentia non recedit, licet videatur extra quietem solitudi nis, corpure exire. Observat quidem, murem quæ kune venatur, etc. Murem intelligibilem, dicit homicidam diabolum, quem intentio quiescentis vigilanter observal, sicut catə murem. Ut monachus alteri monacho adjunctus: Duos monachos hic Pater ponit: unum, ab hominibus desolatum, qui corporaliter dicitur et est solitarius monachus; alinın vero a propriis voluntatibus et cogitationi bus et vitiis separatum, quem spiritualem mona chum et solitarium nominat; sicut de iis quæ sunt tantummodo anima:, sollicitum, et monachum ino nacho, id est, soli Deo assistentem. Sane non sic liberatur a lapsu, qui corporaliter est solus, sicut monachus, prædicto modo cum monacho habitans, quoniam ex octo malitiæ spiritibus, quinque prin cipaliter, solitarios impugnant, videlicet, acedia, tristitia, ira, vana gloria, et superbia. Tres vero obedientes, gula, luxuria, et avaritia. Solitarius, est forma terrestris angeli. Id est, secundum quod est possibile, cum sequens, ab omni negligentia et pusillanimitate suam liberans orationem. Qui enim gratiam Paracleti non accepit, non habebit ora- eo erat ante visibilem formam. Interrogavit vero a tionis permanentiam et perpetuitatem: cum vero Paracletus fuerit in homine tunc, sedens et ambulans, dormiens et vigilans laborans el quiescens, solus, vel cum soclis, loquens et tacens orat angelus, est substantia intellectualis semper mobilis; arbitrio libera, Deo ministrans, in natura immortale quod est accipiens et habens: cujus sub stantiæ definitionem et formam, solus Creator no vit. Cur, quæso, non tot, apud tabennesiotas, etc. Quia majoris quietis, et amplioris remotionis, et nuditatis, et orationis, et silentii, scythiothæ, ct intelligibilis obedientiæ operatores et possessores ** Num. xxiv, 20. quodam angelorum de Verbo ante assumptionem humanke naturæ: & qno exclusus, iterum quæsivit quomodo nunc exsistit? Et audivit: In proprits et non in istis, a principe visionis, sancto angelo, subaudi. Et ego: Quænam (inquam) est dextra sta tio? etc. Et iterum interrogavit: Quæ est dextera, et thronus? et audit rursus: Impossibile est aute ista doceri. Iterum desiderio tractus, rogat adduci ad illud tempus perfectionis, in quo videat Verbum, sicuti est: qui dento audit non esse viantis hoc accipere et intelligere, nisi prius absorbeatur quod mortale est a vita, et imperfectio nostræ corruptio

col. 1247–1248page 41 of 42

S. JOANNIS RAITH. SCHOLIA IN CLIMACUM. tiam et studium salutis animæ. Unum spiritum ob serva vigilantius. Unas spirituum qui semper impa gnat, est fornicationis dæmon, maxime in incipien tibus, et impugnantibus seu proficientibus, est ser diæ dæmon. In iis autem qui appropinquant perfe ctioui, est dæmon vanæ gloriæ. Nulli cui turrim vel collem quietis ædificare, etc. Turris significat per fectionein virtutum cum scientia ædificatam. Quicun que ergo operatus activam vitam, perfecte ad impas sibilitatem habet aptitudinem, et dispositus est ad acquisitionem naturalium contemplativarum et di vinarum veritatum et rationum; per quas perficitur perfecta scientia, et completur ædificatio turris, et quietis, et virtutum Christiformium. CAP. X.Ad gradum 28. nis perficiatur ab igne Spiritus sancti omnia con- uiam non habet fervorem boni desiderii et festinau sumente. Est autem hæc visio relinquenda ad inter pretandum, expertis. Præterea exsequens medium, orationis quæ post virtutum habitum vitiorum emundatione præmissa mente perficitur, in medio virtutum et contemplationis factus sum, inquit. Sunt enim virtutes mortales et purgati animiseu con templativæ exemplares seu intellectuales, sicut sunt coutemplationes immediate,mediatæ et subjectæ; qui bus sunt consonæ exsistentium activæ, contemplativæ vel intellectuales et transductivæ. Est vero virtutum mortalium &nis, pietas vel compassio: virtutem autem animi jam purgati seu contemplativarum, finis est irremissibilis ad passiones et corporis depositio. Tatellectualium vero seu exemplarium, deiformi tas et gratia. Virtutum igitur gradus medius est, il luminatio et intellectualis explicatio: ita, et cogni tionum mediarum medium sunt contemplativa et intellectualia. Igitur, medium exsequens, in medüs fretus sum, inquit, id est, perficiens et transgre dicus activas et morales virtutes, et a vitiis purga tus, et a corpore elongatus. In mediis fartus sum cognitionibus, contemplativis et intellectualibus: et illuminavit sitientem, ille a quo omne datum opti WINM Cl UMRE donum perfectum; et pur gavit me virus quæ talibus operationibus præsi det, et omnem ab anima caliginem persequens illu miuationis immissionibus insatiabiliter me sitien tem circumfulsit. Et post ista? Iterum erat in illis (subaudi mediis) divina illuminatio secundum propositionem mentis. Et flammantes affectus, com pellunt amantem interrogare a principe visionis, de veritatis visione sive symbolis, et de Verbo ante assumptionem humauæ naturæ, et quæ consequun tur sicut superius leguntur. Cum procedis congregata custodi. Id est, 08 tuum et cor tuum in locutionibus custodi, cavens propalare virtutes quia, ore inutiliter, indiscrete et vane aperto, virtutes quæ mentem ad Deum exal tabant, perduntur et volant et disparent. Ori cnim procaci appropinquat ruina “: Silentium vero est virtutum custodia. Patientia, est rexationis quotidie exspectata definitio. Secundum mensuram bumilitatis, datur patientia in tributatio nibus et tentationibus, et secundum patientiam, al levatur onus tribulationum, et consolationum, per eam pergens, participat, et secundum consolatio nem magnificatur charitas ejus ad Deum, et secun dum charitatem, possidet gaudium. Sane patientiam peperit spes et luctus, qui vero sine his duobus ex stitit, acediæ servus est ad omnia piger. Non enim qui talis est, possidet festinantiam bonæ voluntatis, sed in omnibus operibus suis auxiatur et impotens fit et putat impotentiam, tædiumi, et discrasium acediæ, infirmitatem corporis esse; et ita seipsum sicut infirmum excusat, gulæ serviens et otio quo ** Jac. 1, 17. * Prov. xxv, 28. Vetus interpres, ore, anima et spiritu, Volo, sit, magis verba menti meæ dicere, etc. Sen sus animæ est ineffabilis gustas divinæ consolatio nis; qui cum charitatis pulchritudine fit. Quinque igitur verba sensu suo loquitur, qui (per Spiritum sanctum sensificatus) secundum proprietatem dicta rum virtutum illuminationes, divina incendia et perfectiones intelligit, participat et gustat in iis quæ dicit. Quinque verba dicit omnis doctor qui conve nientia singulis sensibus qui in nobis sunt exemplu operis et verbo doctrinæ remetia apponit. In ipsa enim centuplum accipient monachi: id est divina dona. Quod vero est inde: videlicet gratiæ quæ per orationem misericordibus monachiɛ distribuan tur in eo quod est, id est, vita æterna et bona in corruptibilia quæ eis retribuentur. Ego unius sub stantiæ duas essentias, etc. Quasi dicat: Ego, diffe rentes ipsas exsistentes. unius dico esse operatio nis et substantiæ. Quod videns ignem et aquam. Ig nem ardentem, ex Deo devotionem: et aquam la crymas dicit. Uno sæpe verbo incautius emisso, pro priæ commendationis et gloriationis. Aliud est cre brius, corde speculari. Visitari quideni, est að pro priam considerationem ex contritione superveniente converti et contemplari,et congregare,el curam gerere de iis quæ sunt ad Deum, in seipso; visitare vero est, aliorumı principative et sacerdotaliter emundaro corda, et hostias accceptabiles multas Deo offerre, verbo, oratione et exemplo. Visitare, est continuo et fixe teipsum considerare, et sine remissione in cessanter conspicere, et census atque potentias ani inæ et corporis principative congregare, et per inde sinentem orationem devote Deo offerre. Corde, ani mo et spiritu. Animam dicit, sensitivas et vitales potentias, spiritum vero, deliberativas voluntates et intellectuales affectiones, Spiritus etiam, est ani ma rationalis et intellectualis, et totum simul, di citur Spiritus. Expliciunt glosse sancti P. N. Joannis abbatis Ray thu, super textibus Climaci.

col. 1249–1250page 42 of 42

CUM VERSIONE LATINA ET ANNOTATIONIBUS BON. VULCANII. (Bonna impensis Ed. Weberi MDCCCXXVIII.} Agathie historiarum, non magnæ molis libri, nunc demum prodire editionem, Bonnen sis historicorum Byzantinorum collectionis principium, nemo æquus reprehendet, dummodo compererit quam ardua nobis hoc opus aggredientibus obstiterint difficultates. Etenim in oppido, ex cujus prælis typographicis nunquam antea exisset paulo grandior liber Græcus, neque typorum compositores in hoc genere satis exercitati aderant, neque correctores sphalmatum usu docti, qui, moderante Schopeno manumque ultimam operi admovente, satis accurate gnaviterque in hoc labore versarentur. Itaque tardissime progressi sumus. Est tamen quo nos solemur: nam ingenti tædio ac labore hoc certe perfecimus ut nullum paulo gravius relictum sit mendum in Græcis, atque in scholiis criticis; nam de versione Latina, quam abjicere maluissem, ego certe parum fui sollicitus. Reliqua illa cum Schope nus, ab aliis his correcta, emendasset, ipse quanta potui cura per singulas litteras reco gnovi. Jam vero in posterum hæ ærumnæ aut superate sunt aut certe valde imminutæ; invento viro erudito et impigro qui correctioni plagularum totum sese dabit; ita quidem, ut Schopeno nihil amplius curandum remaneat quam quod aliis laboribus obsitus exse qui possit. Agathiam edendum ab initio mihi ipsi sumpseram: quo tempore de hujuscemodi dif. ficultatibus, quales deinde expertus sum, non cogitabam; ac simul, majore nondum exci tata spe, id solum mihi proponebam, ut vulgata editio quatenus conjectura atque ingenio sine libris perfici posset emendaretur; ejectis plurimis, qui Parisinam editionem fœdant, erroribus, temerariisque novationibus. Legeram librum, non omnino illepidum, ante mul tos annos, rerum cognoscendarum causa, eumque memoria repetens mihi persuadebam illa ratione, non excoli quidem atque ornari, verumtamen ita corrigi posse ut, spinis at que sentibus evulsis, satis expeditus evaderet. Erat autem jam tum mihi cognitus atque valde charus Joannes Classenus, Hamburgensis, qui HERMANNI, viri summi, disciplina insti tutus, huc venerat, ut nos quoque, qui in hac litterarum universitate disciplinas philolo gicas explicamus, audiret. Hunc ego juvenem egregium, quem nunc in contubernio atque do mestica mea familiaritate vivere gaudeo, rogabam, ut Agathiam attente perlegeret, quæ que ipsi in mentem venirent annotaret: mihi enim opus aggredi, propter negotiorum fre

Page scan enlarged

Notebook

Full View