aperte misera est et mendusissima, sed etiam in politiore et venustiore Chrysostomi Calabri Latina interpretatione, peccari. Aliter tamen quam Raynaudus de Hilarione Veronensi censuerunt viri docti, quos inter Josephus Scaliger (p). Vide sis «l. Malljum (q). Altera vero Gallica versio quæ prodiit Parisiis anno 1686 auctorem aguascit Joannem Arnaldumi Butellerium Rancæum, notiorem deinceps sub nomine abbatis Trappensis (Abbé de la Trappe), de quo viro Græce doctissimo Gallicum Diarium eruditorum consulas velim (r). (p) Scalig. De emendat. tempor. Prolegom. pag. Sxvult, et lib. vi. Madei Veron. illustr. lib. 11, pag. 114. •(1) Journal des Savanis 1086, pag. 551. ΔΩΡΟΘΕΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΙ ΨΥΧΩΦΕΛΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΟΙ. S. P. N. DOROTHEI EXPOSITIONES ET DOCTRINE DIVERSE, ANIMABUS PERUTILES. Ex interpretatione Hilarionis Veronensis recognita et emendata. 371 ΑΝΟΝΥΜΙ PRAEFATIO. Cum duo Dorothei, totidemque Barsanuphii fuerint, quorum: alteri Severi errores defenderunt, alteri sanat doctrinam et pietatis exercitia relinuerunt; sciendum est corum ipsorum qui recte senserunt, in hoc libello mentionem feri. Quem et virtutum præcepta tradentem, et quæ animam quoque meliorem reddere possint, docentem, nobis amplectendum esse sciamus. Idque eo magis, quod beati ejus Dorothei, qui inter sanctos Patres et recte sentientis et laudati viri nomen tulit, citra controversiam hic labor est: ac nequaquam alterius illius nova atque aliena opinantis ac male consiliati hominis. Cujus rei Theodorus pater noster Christique confessor,;qui studiorum omnium eruditione et sapientia prrcellere putatur, testis est locupletissimus. Qui cum in supremo suo elogio quod inter discipulos condiderat, sue fidei confessionem edidisset, et impiarum de Deo et vera religione opinionum auctores ad unum omnes sua hæreditate indignos judicasset, inter cætera inquit: Omnia quidem a Deo tradita Novi et Veteris Testamenti volumina agnosco: ac præterea sanctorum divinorumque Patrum et doctorum vitam ac scripta approbo. Quæ quidem propter aperte perniciosam Pamphili doctrinam dico, qui ex Oriente adventi lans, sanctos illos viros, Marcum, Isaiam, Barsauplium, Dorotheum nomino, illos Acephalorum ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Ιστέον ότι δύο γεγόνασι Δωρόθεος καὶ δύο Βαρσανούφιοι· οἱ μὲν, τὰ Σεβήρου νοσήσαντες, οἱ δὲ ὀρθοδοξίαν καὶ τελείαν ἄσκησιν ἀσπασάμενοι. Καὶ οὗτοί εἰσιν οἱ ἐμφερόμενοι τῇδε τῇ βίβλῳ· ὅθεν καὶ ἀποδεκτέον ταύτην ἔχομεν και ενάρετον καὶ ψυχ ωφελή ὅτι μάλιστα, ὡς τοῦ μακαρίου Δωροθέου, τοῦ ὀρθοδόξου καὶ ἐπισήμου φανέντος ἐν τοῖς Πατράφι, τῷ ὄντι ὑπάρχουσαν πόνημα, καὶ οὐ τοῦ ἑτερόφρονος καὶ σκαιοῦ. Καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ἡμῶν καὶ τοῦ Χρι στοῦ ὁμολογητής Θεόδωρος ὁ τῶν Στουδίου πεφηνὼς πάνσοφος ἡγούμενος, ἐν τῇ διαθήκῃ τῇ πρὸς ἑαυτοῦ μαθητὰς εὖ μάλα ἐδίδαξε μετὰ τὸ ὑποσημήνασθαι τῆς ἑαυτοῦ πίστεως τὸ φρόνημα, καὶ ἀποκηρύξαι συλ λήβδην τοὺς ἀθέους αἱρετικοὺς, φήσας οὕτως προσ ἐτι· ι Καὶ πᾶσαν βίβλον θεόπνευστον Παλαιᾶ; τε καὶ Νέας Διαθήκης ἀποδέχομαι· ἔτι γε μὴν καὶ πάντων τῶν ἁγίων τῶν θεσπεσίων Πατέρων, διδασκάλων το καὶ ἀσκητῶν τοὺς βίους τε καὶ τὰ θεῖα συγγράμ ματα. Τοῦτο δὲ εἴρηκα διὰ τὸν φανερούλαβή Πάμφι λον τὸν ἀπὸ ἀνατολῆς φοιτήσαντα, καὶ τούσδε τους ὁσίους διαβαλόντα, λέγω δὲ Μάρκον, Ησαΐαν, Βαρσανούφιον, Δωρόθεόν τε καὶ Ἡσύχιον· οὐ μὲν Βασανούφιον, καὶ Ἡσαΐαν, καὶ Δωρόθεον, τοὺς τῶν Ακεφάλων συνακεφάλους, καὶ τοὺς λογομένου; Δε κακεράτων συνομοκεράτους, καὶ ὑπὸ τοῦ ἐν ἁγίοις Σωφρονίου ἐν τῷ λιβέλλῳ αὐτοῦ ἀναθεματιζομένους ο ἑτέρων δηλώνοτι παρὰ τούσᾶς ὄντων τῶν προειρη

DOCTRINE. μένων· οὓς ἐγὼ πατροπαραδότως ἀποδέχομαι διὰ propugnatores qui et ipsi sine capite sunt, aut eorum ἐρωτήσεως τοῦ ἤδη ἀρχιερατεύσαντος Ταρασίου του ἁγιωτάτου πατριάρχου· ἑτέρων τε ἀξιοπίστων προσώπων αὐτοχθόνων τε καὶ ἀνατολικῶν. Καὶ τὰ τὸ καὶ τὴν εἰκόνα Βαρσανουφίου ἐν τῇ θείᾳ ἐνδυτῇ τῇ τῆς Μεγάλης Εκκλησίας συνίστασθαι ἁγίοις Πατράσιν, Αντωνίῳ, Ἐγραΐμ καὶ ἑτέροις· καὶ ὡς μήτι ἐν ταῖς διδασκαλίαις αὐτῶν εὐρηκὼς ἀσέβημα, τουναντίον δὲ και πολλὴν ψυχικήν λυσιτέλειαν.» Ἰδού τοίνυν διευ κρινήσατο ὁ μέγας πατήρ ἡμῶν Θεόδωρος τὴν τῶν ἑκατέρων Δωροθέων δόξαν, καὶ τὴν τοῦ ἐνταῦθα ἐμφερομένου διδασκαλίαν, ὡς ὠφελιμωτάτην εἶναι ἀπ εφήνατο· ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν ἀληθῶς ψυχωφελή; πάνυ· καθ᾿ ἣν ὁ ἀκριβαζόμενος τὸν ἑαυτοῦ βίον, εἰς τὸ τέλειον μέτρον ἐν Χριστῷ τῆς ἀρετῆς ἐλάσεις· καὶ τῷ τῆς ἀπαθείας στεφάνῳ ἐφθακώς ἐγκοσμηθή· σεται, καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς μετὰ τῶν ἁγίων ἀξιωθήσεται. ημί δεκακεμάτα: dicuntur, conjuratos, a sancto 50phronio tabella anathematis confixos, intelligo. Ai, his enim longe diversissimi sunt superiores illi: quos non solum ex sanctissimo patriarcha Tarasio qui hoc tempore summo sacerdotio praest, sed ex aliis quoque fide dignis hominibus tam indigenis quam in Oriente natis, per manus parentuin nobis quasi traditos audiens, amplector venerorque. Accedit his quod Barsanuphii imago in Magna ecclesia juxta sanctos latres Automium, Ephraim aliosqu.. rite dicata et collocata visitur.» Quaniobrem cum li horum doctrina nullam impietatem, sed contra patius adjumenti ad animi perfectionem plurimum maguus parens noster Theodorus deprehenderet, certis limitibus utriusque Dorothei doctrinam distinxit: ac ejus qu'in hoc libro celebratur, dogmata, all revera ad animi salutem commodissima, ita utilissima esse demonstravit: ad quorum normem, qui suam ipsius vitam diligenter instruxerit et examinarit, ad virtutis Christianæ perfectam mensuram facile perveniet et tranquillitate omniuraque perturbationum vacuitate ornabitur unaque cumi sanctis vitam æternam consequetur. Επιστολὴ πρὸς τῶν αἰτήσαντα ἀδελφίν πεμφθῆναι αὐτῷ τοὺς εὑρεθέντας λόγους τοῦ ὁσίου Επιτρὸς ἡμῶν Δωροθέου. Α'. Ἐπαινῷ σου τὴν προαίρεσιν, μακαρίζω τῆς περὶ τὸ ἀγαθὸν σπουδῆς τὴν εὐλογημένην σου και φιλόκαλον, ὡς ἀληθῶς, ψυχήν, ἀδελφὲ ποθεινότατε. Τὸ γὰρ οὕτω φιλοπόνως ερευναν και γνησίως έπαινεῖν τὰ κατὰ τὸν ὄντως μακάριον καὶ ἀξιόθεον ἡμῶν πατέρα, τὸν τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ φερώνυμον· ἀρετήν ἐστιν ἐπαινεῖν, τὰ μετὰ τὸν οὕτως μακάριον, καὶ Θεόν G ἀγαπᾶν, καὶ μεριμνᾶν περὶ τῆς ὄντως ζωῆς· ζήλου γὰρ κατὰ τὴν μακάριον Γρηγόριον, ὁ ἔπαινος πρόξενος· ζῆλος δὲ, ἀρετῆς· ἀρετὴ δὲ, μακαριότητος. Χαίρειν οὖν ἔστι καὶ συγχαίρειν, ὡς ἀληθῶς, ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ σου προκοπῇ· ἐκεῖνον γὰρ ἔοικα; Ιχνηλατεῖν, τὸν τοῦ πράου μιμητὴν καὶ ταπεινὸν τῇ καρδίᾳ· ὃς τὴν νοητὴν Πέτρου καὶ τῶν κατ' αὐτὸν ἀποταγὴν θεω ρήσας, οὕτως ἑαυτὸν τῆς τῶν ὁρωμένων ἐξέδυσε προσπαθείας, οὕτω τοῖς ἑαυτοῦ κατὰ Θεὸν ἑαυτὸν ἐξέδωκε πράγμασιν, ὡς μετὰ παρρησίας, εν οἶδα, καὶ αὐτὸν πρὸς τὸν Σωτῆρα λέγειν, ὅτι Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι. "Οθεν ἐν ὀλίγῳ σὺν Θεῷ τελειωθείς, ἐπλήρωσεν χρόνους μακρούς· οὐκ αἰσθηταῖς μὲν ἐρημίαις, καὶ ὄρεσιν ἐνδιαιτώμενος, οὐδὲ τὸ ἄρχειν σωματοβόρων θηρίων ἐν μεγάλῳ τιθέμενος· τῆς δὲ ψυχῆς τὴν ἐρημίαν ἀσπαζόμενος, καὶ ὄρεσιν ἐγγίζειν ἐπιποθών απω νίοις, φωτίζειν θαυμαστῶς ἐπιστάμενος, καὶ ψυχοκτόνων κεφαλὰς πατεῖν ὄψεων και σκορπίων· ὧν καὶ συντόμως τῇ τοῦ Χριστοῦ συνεργία τυχεῖν ἠξιώθη διὰ τῆς τοῦ ἰδίου θελήματος αθλητικῆς ἀνα αιρέσεως· ἥτις αὐτῷ τὴν ἁπλανὴ τῶν πατέρων τῶν προεξένησεν ἥτις ἐλαφρὸν αὐτῷ τὸ μακάριον ἀπο έδειξε φορτίον, καὶ τὸν σωτήριον καὶ χρηστόν αυτών, χρηστὸν ὡς ἀληθῶς ἐφανέρωσεν. " Matth. xis, 27. 372 Epistola ad fratrem qui petebat, sibi mitti doctrinas inventas sancti Patris Dorothei. 4. Laudare cogor propositum tuum, prædicare sturtium et diligentiam, Irenedicere decoram, inquam, et pulchram animam tuam, frater optatissime. Tam studiose enim scrutari, tam sincere laudare beatissimum ac Deo dignissimum patrem nostrum, Dei donum nomine referentem; hoc utique virtutem landlare est, hoc Deum amare, et rationen: allerius ac veræ vitæ habere, Æmulationis enim causa laus est (ut ait divus Gregorius); aemulatio autem viro tutis, virtus vero beatitudinis. Congaulendum igitur et congratulandum est huic tanto profectui tuo. Illum enim visus es imitari, qui æmulator esset veri mansueti atque humilis corde, qui et Petri mentem et ejusdem abdicationem secutus, ita harum quæ videntur rerum affectu et amore onıni se exuit, ut pari fiducia, quod ipse novi, posset cum Petro ad Dominum dicere: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus le ª. Quare divina ope ail summam perfectionem brevi perveniens, longos annos explevit: non deserta loca peragrans, non montibus victitans, non feris crudelibus imperare pro magno reputans, non in vasta solitudine degens, seul animæ quietem suspiraus, ardensqu propius accedere ad montes illos æternos, consuetos mirabilem in nos lucem fundere, et serpentum scorpionumque capita qui animas perimunt, conterere. Ad quos tandem Dei auxilio promeruit feliciter pervenire, pessumdata prins tamen et humiliata agonico certamine propria voluntate, qu.e rectum illi Patrum et majorum nostrorum callem præmonstraret, quæ leve beatitudinis onus et saļutiferum ac suave jugum ostenderet.

II. Et verum, inquam, bonum quærenti præmonstratum est, humilitas scilicet: ex qua directam et optimam cœli semitam potuit prænoscere, juxta illud: «Misericors esto et mansuetus, opere ser monem sanctorum scniorum excipiens. His itaque tantis ornatus virtutibus, semper illud in ore gerehat beatus ille vir quod a senioribus sanctis acce‐ perat, quicunque scilicet ad præcidendam propriam voluntatem studiose intendisset, in locum quietis perventurum. Ut enim invenit quod diligenter quæsivit, omnium quidem malorum radicem, amorem proprium et affectum, voluntati nostræ complicatam, efficaci hac medicina usus cmaceravit radicem et mala geraniua: factusque incorruptibilium frugum cultor, immortalis vitæ fructus produxit. Cumque delitescenten in agro thesaurum, et studiosissime quæsitum tandem invenisset, possedit, et praedives factus est non inaniter. Vellem equidem et idoneus satis esse, qui mente et lingua possem sancti viri vitam, ita ut meretur, exponere in commune omnium commodum et virtutis typum exceltentissimum: quo pacto vir ille sanctissimus angustam et latam viam præter omnium opinionem incesserit: et hoc quidem ob integritatem, sinceritatem et custodiam: nec in alterum præcipitosi excessus et aufractus 373 rueret. Sic enim et vere magnus Basilius Dei summi amicus angustiam salutaris et amictæ viæ definit. Illud autem ob affectus proprii mortificationem, et fidem quam habuit erga cos qui se ad Deum ducerent, ob profundum quoque humilitatis ejus, quæ sola (ut aiebat divus Antonius) diaboli laqueos superat et abrumpit. Quare in ipso quanı verissime illud completam est: Latum mandatum tuum nimis b. III. Sed hoc tanquam minus potens miɛsum faciam. Novi autem ex reliquis viri sancti virtutibus illa inesse quæ foris a philosophis collegerat. Qui quidem, ut apes prudentissima, flores legens, quidquid utilitatis invenisset in eis, eligebat, et oppor. tuno tempore non inaniter in doctrinam discipulorum fundebat. Quale illud: Ne quid nimis: Cognosce te ipsum: et alia plurima bujusmodi, quæ in utilitatem animarum essent. Quare etsi propositum meum et institutum fidele debilitas ac tenuitas ingenii repellat; tamen, quia id mihi oneris imposuit anima tua ornatissima, aggressus sum quod jussisti, fretus id oneris obedientiæ virtuti nunquam grave futurum, et veritus ne mihi inscitiam et negligentiam vitio verteres. Jamque una cum litteris meis ad vos trapezitas Dei optimos talentum quod apud me otiosum erat, misi: viri sancti sanctas disciplinas, quas et ipse a majoribus suis acceperat, et discipulis posteris impertierat, faciens dolensque ut primus et verus præceptor noster atque Salvator. Omnes autem doctrinas ejus invenire non potui; at perpaucas admodum, et has etiam sparsim, per studiosos quos lam divina Providentia collectas. At Peal. cxvi, 96. Β'. Ἐξ ἧς ἀρίστην έμαθεν ύψους δν, την ταπεί νωσιν, καὶ τὸν Ἐλεήμων γίνον καὶ πρᾶος, ἔργῳ καὶ κατὰ τὸν λόγον τῶν ἁγίων γερόντων παραλαβών, πάσαις διὰ τούτων εκοσμήθη ταῖς ἀρεταῖς· ὅθεν ἐπὶ στόματος ἐκεῖνο ἀεὶ τὸ γεροντικὸν ἔφερεν ὁ μακάριος, Ο φθάσας, λέγων, εἰς τὸ κύψαι τὸ ἴδιον θέσ λημα, ἔφθασεν εἰς τὸν τόπον τῆς ἀναπαύσεως. Ἐπειδὴ γὰρ εὗρε, καθὰ καὶ ἀξίως ἐζήτησεν, πάντων μὲν ρίζαν οὖσαν τῶν παθῶν τὴν φιλαυτίαν· ταύτην δὲ, τῷ γλυκυπίκρῳ ἡμῶν συνισταμένην θελήματι, τῷ δραστηρίῳ τούτῳ φαρμάκω χρησάμενος, συνολο μαραίνει τῇ ῥίζῃ, καὶ τὰ πονηρὰ βλαστήματα, καὶ γίνεται ἀθανάτων εἰλικρινής γεωργός, καὶ καρπο φορεῖ τὴν ὄντως ζωὴν, τὸν ἐγκεκρυμμένον τῷ ἀγρο θησαυρὸν καλῶς ὑπ' αὐτοῦ ζητηθέντα καὶ εὑρεθέντα 1 κτησάμενος, καὶ πλουτήσας ὄντως, τὰ μὴ κενούμενα. Εβουλόμην μὲν οὖν ἱκανὸς εἶναι καὶ γλώσσῃ καὶ διανοίᾳ, ὡς ἀξιωθῆναι καὶ τὸν ἅγιον αὐτοῦ κατά μέρος ἐκθέσθαι βίον, εἰς κοινὸν ὄφελος καὶ τύπον ἀρετῆς ἀκριβέστατον· ὅπως τε τὴν στενὴν καὶ εὐρύχωρον ὁδὸν καὶ παράδοξον ο μακάριος ἐκεῖνος ἀν έδραμε· τὸ μὲν, διὰ τὸ ἁπλανὲς καὶ ἀδιάχυτον, καὶ τῆς κρημνώδους ἐφ' ἑκάτερα παρεκβάσεως φυλακτικόν. Οὕτω γὰρ τοῦ Θεοῦ φίλος, καὶ μέγας ὄντως Βασίλειος, τὸ στενὸν τῆς τεθλιμμένης ὁδοῦ καὶ σωτηριώδους ορίζεται· τὸ δὲ, διὰ τὸ ἀπροσπαθὲς καὶ πρὸς τοὺς ἄγοντας αὐτὴν ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐλευθέριον, καὶ μάλιστα, τὸ τῆς ταπεινώσεως ὑψηλὸν, τὸ μόνον, κατά δων ἀνώτερον. Διὸ καὶ ὑπ' αὐτῷ ὡς ἀληθῶς ἐπλητὸν μέγαν Αντώνιον, πασῶν τῶν τοῦ διαβόλου παγί ροῦτο τὸ, Πλατεῖα ἡ ἐντολή σου σφόδρα. G p Γ'. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὡς ἀδυνάτως ἔχον, ὑπερβή σομαι. Οἶδα γὰρ πρὸς ἅπασι τοῖς τοῦ μακαρίου και λοῖς, καὶ ταῦτα δὴ, τὰ τῶν ἔξωθεν λεγομένων φιλοσόφων· ἅπερ κατὰ τὴν σοφὴν ὄντως μέλισσαν ἀνθολογῶν φέροντά τι χρήσιμον εὕρισκεν, αόκνως ἑαυτὸν εἰς διδασκαλίαν ἐν καιρῷ προβαλόμενος· οἷον τό, Μηδὲν ἄγαν, Γνώθι σεαυτὸν, καὶ τὰ τοιαῦτα, πρὸς ἅπερ, εἰ καὶ μὴ προαίρεσις εὐγνώμων, ἀλλά γε τὸ τῆς ἀδυναμίας ἀναγκαῖόν με, καθὼς εἴρηται, συν ελαύνει. Ο δέ μοι ἡ σπουδαία καὶ φιλόκαλος ὑμῶν ἐκέλευσε ψυχή, τοῦτο δὲ θαῤῥῶν καὶ πεποίηκα· τό τι βαρύ της παρακοής ύφορώμενος, καὶ τὸ τῆς ἐκντ μίας δεδοικώς ἐπιτίμιον· καὶ δὴ τοῖς παροῦσι συν απέστειλα γράμμασιν ὑμῖν τοῖς φρονίμοις σὺν Θεῷ τραπεζίταις, τὸ κείμενον παρ' ἐμοὶ ἀργὸν τάλαντον, της εὑρεθείσας λέγω τοῦ μακαρίου διδασκαλίας, ας τε αὐτὸς ἐκ τῶν αὐτοῦ παραλαβεῖν ἠξιώθη πατέρων, καὶ ἂς τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς παραδέδωκε, κατὰ τὸν πρῶτον ἡμῶν καὶ ἀληθινὸν καθηγητὴν καὶ Σωτήρα ποιῶν τε καὶ διδάσκων. Εἰ δὲ καὶ μὴ πάντας αὐτοὺς τοὺς ἁγίους εὑρεῖν δεδυνήμεθα λόγους, πάνυ δὲ ὀλι γους, καὶ τούτους σποράδην ὑπὸ σπουδαίων τινῶν προνοίᾳ Θεοῦ συνειλεγμένας, ἀλλ᾽ οὖν ἱκανὸν ἔσται &;

DOCTRINA I. σου τῇ δεξιότητι καὶ τὸ βραχὺ παραστῆσαι, κατὰ τὸ, & tibi par erit pro iua dexteritate et hanc brevitatem Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται. approbare juxta id: Da sopienti occasionem, et sipientior erit c. • Pror, 15, 9. Πρότερον δὲ, ἐν συντομωτέρω, καὶ τὰ κατὰ τὸν μακάριου Δοσίθεον, τὴν γενόμενον πρῶτον μαθητήν τοῦ μακαρίου ἀεβᾶ Δωροθέου ἔτι ὄντος αὐτοῦ ἐν τοῖς τοῦ ἀββα Σερίδου, καὶ τὸν ἀγῶνα τῆς κατὰ Χριστὸν ὑποταγῆς ἐξανύοντος. Sequentia non habentur in Græco. Quale enim fuerit sanctı viri propositum ad monasticam conversionem a Deo adducti, quam idoneam et accommodatam vitam elegerit, animo mecum repeto. Et hinc quidem summam ipsius animæ obedientiam erga patres suos, puram abdicationem, simplicitatem conscientiæ, studium et diligentiam atque omnia in cognitione fundata: hiuc fidei constantiam, charitatem et perfectionem. Ad confratres, consocios, aŭabilis erat et verecundus, alacer, benignus, clemens, etiam cum præesset, non suspiciosus, non deses, non otiosus, non contumax, non contentiosus; quæ robora sunt nullum judicandi et nihil sunıendi. Concordiam quoque unanimitatemque super mel dulcia semper fovebat. At vero ad opera studiosus, diligens, prudens, attentus, mitis cum omni probitate, exemplum bonorum morum. Ad res autem gerendas accuratus et venerabilis, bonitatis amator et pulchritudinis, nit perperam agens, divino quodam ingenio et discretione quosvis superans. In cunctis bumilis, gratus, fortis, et constans, sobrius et sollicitus atque cogitabundus. Sed quid opus est per singula discurrere? Simile quid facturus videor cum eo qui voluerit vel stillicidii gultas, vel undas maris dinumerare. Equum est autem quam proposueram metam non excedere, et vobis quoque partem aliquam dulcis hujus inquisitionis relinquere, ut pariter his deliciis fruamini mecum, discatisque qua hic via, sanctitate, urbanitate in divinam doctrinam et animarum salutem ita deductus sit, ab eo qui omnia gubernat, et providentia disponit: compatiens, inquam, et benc volus Pater, perdignus qui animas instrueret et illuminaret: magnus intellectu, major in obsequin, sublimis in contemplatione, sublimior in humilitate, dives in Deo, pauper in spiritu, dulcis eloquio, dulcior occursu, doctus medicus in quemcunque volueris morbum. Qui ægritudinem divitibus, mendicis, sapientibus et insipientibus, feminis, viris, senibus, Junioribus, afflictis, latis, advenis, suis conjunctis. solis imperantibus, dominis, servis, subditis, liberis; sanctam illam et variam iunumeramque acconomiam cunctis hominibus uti talentum impertiens, et omnibus omnia factus, sicque plurimos perlueratus. Sed jamı hora est, amantissime, ut mensam sermonis suavissimi apponam: cujus unaquæque pars et dictio etiarı minima non minimum affert commodum et utilitatem. Nam divino vere et admirabili eloquio fuit vir ille, sed humili et pedestri oratione repere voluit ob humilitatis exemplum, et inornatum sermonem exculto ubique prætulit. Tu igitur sincero hoc studio et beatitudinis fructu enutrire, alere hujusmodi viatico et cibo. Accede ad sanctam urbanitatem quamı diu optasti, et pro languore meo sedulo supplicato. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΒΒΑ ΔΩΡΟΘΕΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Α'. Περὶ ἀποταγῆς. SANCTI DOROTHEI ABBATIS DOCTRINA Ι. De renuntiatione. Α'. Ἐν ἀρχῇ ὅτε ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, 374 1. Principio factus homo a Deo d, in 1 aἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ [καθώς λέγει ἡ θεία Αγία Γραφή ] κοσμήσας ἁπάσῃ ἀρετῇ· δοὺς αὐτῷ ἐντολὴν τοῦ μὴ φαγεῖν ἐκ τοῦ ξύλου τοῦ ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου. Καὶ ἦν ἐν τρυφῇ τοῦ παραδείσου, ἐν εὐχῃ, ἐν θεωρίᾳ, ἐν μέσῃ δόξῃ καὶ τιμῇ, ἔχων σώας τὰς αἰσθήσεις· καὶ ὧν ἐν τῷ κατὰ φύσιν καθὼς καὶ ἐκτίσθη. Κατ' εἰκόνα γὰρ Θεοῦ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, τοῦτ' ἔστιν ἀθάνατον, αὐτεξούσιον, και κοσμημένον πάσῃ ἀρετῇ. Ὅτε δὲ παρέβη τὴν ἐντολὴν καὶ ἔφαγεν ἐκ τοῦ ξύλου οὗ ἐνετείλατο αὐτῷ ὁ Θεὸς μὴ φαγεῖν αὐτὸν, τότε ἐξεβλήθη τοῦ παραδείσου, καὶ ἐξέπεσε τοῦ κατά φύσιν, καὶ ἦν ἐν τῷ παρὰ Gen. 11, 15. radiso voluptatis est positus (ut sacræ Litteræ fatentur), ornatus, inquam, omni virtute, præceptο tamen astrictus, ne de ligno esset, quod in medio paradisi positum erat. Sicque inter paradisi delicias orabat, contemplabatur, in oni gloria et honore erat, sensibus integris et validis, secundum naturæ suæ ad quam conditus erat, halitum. Ad imaginero quippe suam fecit Deus hominem, immortalem scilicet, liberum, ornatun omni virtute. Ubi autem transgressus est præceptum, et de ligno edit, quod ne ederet præceperat ei Deus, dejectus illice est ab ipso paradiso, decidit a naturali statu in eum

qui suæ naturæ adversus. erat, lioc est, in pecca- φύσιν, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ, ἐν τῇ φιλοδοξία, vum, i: ambitionem, in anorem prasentis vitæ, et cæteras passiones innumeras, succumbens illis et parens in omnibus. Servum enim seipsum fecerat b) transgressionem. Tunc igitur augeri paulatim malitia et dominari mors cœpit: nusquam religio, busquam pietas erat. Ubique ignorantia Dei, paucique admodum patres ex naturæ lege cdocti Dcum agnoscebant: quales Abraham cæterique patriarchæ ! Noe et Jacob, et, ut breviter dicam, perpauci et rari. Tunc prodidit hostis omnem versutiain suam, tunc dominari iniquitas et injustitia, tunc cœpta est idololatria, tum varius deorum cultus, tum præstigiæ, tum cædes innumeraque diaboli machinamenta. Misertus ergo Deus optimus creaturæ suæ, dedit scriptam legem per Moysen. In qua aliqua prohibuit, aliqua permisit, dicens, hoc facile, hoc ne facile. Dedit præcepta, quale illud: Dominus Deus tuus Dominus unus est *, ut statini animum a cultura deorum revocaret. Item: Diliges Dominum Deum tuum in tota anima tua, et in tota mente tua ↑: ubique prædicabis quod Deus unus est, et non est alius. Nam in quo ait: Diliges Daminum Deum tuum, ostendit unum esse Deum, unum esse Dominum, et non alium. Item in Decalogo: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies, illi adhærebis 8. ac per nomen illius jurabis. Deinde subjungit: Non erunt tibi dii alieni, neque omnis similitudo quæcunque est sursum in cœlo et in terra καὶ φιληδονίᾳ τοῦ βίου τούτου, καὶ τοῖς λοιποῖς πάν θεσι, κατακυριευόμενος ὑπ' αὐτῶν· κατεδούλωσε γάρ αὐτοῖς ἑαυτὸν διὰ τῆς παραβάτεως. Τότε λοιπὸν ηυξήθη κατά μέρος ή κακία, καὶ ἐβασίλευσεν ὁ θά νατος· οὐδαμοῦ ἦν θεοσέβεια, πανταχοῦ δὲ ἀγνωσία Θεοῦ, ὀλίγοι τινὲς, ὡς εἶπον, οἱ Πατέρες ἐκ τοῦ φυσικοῦ νόμου κινούμενοι, ἐγίνωσκον τὸν Θεόν· οἷος ἦν ἡ 'Αβραάμ, καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι, καὶ Νῶς, καὶ Ἰακώβ, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ὀλίγοι τινές· καὶ πάνω σπάνιοι ἦταν οἱ γινώσκοντες τὸν Θεόν· τότε γάρ ἥπλωσεν ὁ ἐχθρὸς πᾶσαν τὴν κακίαν αὐτοῦ, καθότι ἐβασίλευσεν ἡ ἁμαρτία, τότε ήρξαντο εἰδωλολατρία, πολυθεία, γοητεία, φόνοι καὶ ἡ λοιπή κακία τοῦ διαβόλου. Τότε λοιπὸν ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἐλεήσας τὸ πλάσμα αὐτοῦ, ἔδωκε τὸν γραπτὸν νόμον διὰ Μωσέως· ἐν ᾧ τὰ μὲν ἀπηγόρευσεν, τὰ δὲ διηγόρευσεν, οἷόν τι λέγων· Τόδε ποιήσατε, τόδε μὴ ποιήσατε. Εδωκεν ἐντολήν, καὶ εὐθέως λέγει· Κύριος ὁ Θεός σου Κύριος εἷς ἐστιν· ἵνα τέως ἀποστήσει τὸν νοῦν αὐτῶν ἀπὸ πολυθείας. Καὶ, ᾿Αγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ σου, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου. Πανταχοῦ κηρύξεις ὅτι ὁ Θεὸς εἷς ἐστι καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος. Εἰπὼν γάρ, ὅτι Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, ἔδειξεν ὅτι ὁ Θεὸς εἷς ἐστι, καὶ εἰς Κύριός ἐστι. Καὶ πάλιν εἰς τοὺς δεκαλόγους Κύριον τον θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις, καὶ πρὸς αὐτὸν κολληθήσῃ, καὶ τῷ ὀνόματι αὐτ τοῦ ὀμῇ· λοιπὸν ἐπάγει τὸ, Οὐκ ἔσονταί σοι θεοί· deorsum. Venerabantur cuin creaturas quascunque. c ἕτεροι, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ ὅσα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω. Ἐσέβοντο γὰρ πάντα τὰ κτίσματα. Β΄. Εδωκεν οὖν τὸν νόμον ὁ ἀγαθὸς Θεὸς πρὸς βοήθειαν, πρὸς ἐπιστροφὴν, πρὸς διόρθωσιν τῆς και κίας· καὶ ὅμως οἱ διωρθώθη. Έπεμψε προφήτας, καὶ οὐδ᾽ αὐτοὶ ἡδυνήθησαν. Υπερίσχυε γὰρ ἡ κακία, ὡς λέγει ὁ Ἡσαΐας, οὔτε τραῦμα, οὔτε μώλων, οὔτε πληγή φλεγμαίνουσα· οὐκ ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι, οὔτε ἔλαιον, οὔτε καταδέσμους· οἷον εἰπεῖν, οὐκ ἔστι μερικὴ ἡ κακία, οὐδὲ ἐν ἑνὶ τόπῳ, ἀλλ' ἐν ὅλῳ τῷ σώματι· ὅλην περιέχει τὴν ψυχήν· ὅλας τὰς δυνά μεις αὐτῆς συνέχει· οὐκ ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι· καὶ τὰ ἑξῆς· οἱονεὶ, πάντα δεδούλωται τῇ ἁμαρτία, πάντα κεκράτηται ὑπ' αὐτῆς. Λέγει δὲ καὶ ὁ Ἱερε 11. Quare data a Deo misericordiæ lex ad auxilium, ad conversionem, ad correctionem pravitatis, nec tamen correcta est. Misit prophetas, sed nec ipsi quidquam effecerunt. Prævaluit enim iniquitas, ut ait Isaias i, neque vulnus, neque cicatrix, neque tuberosa plaga nalagma, aut oleum, aut alligationes admisit. Neque privatam dixerim, 375 aut unius loci tantum pravitatem hanc, scilicet qure in toto corpore totam circumdat animam, et omnes illius potentias occupat: nimirum omnia peccato serviunt, omnia ab co captiva ducuntur. Ait autem et Jeremias: Babyloni mederi voluimus, acc tamen curata est i: hoc est nomen tuum mani- μίας· Ἰατρεύσαμεν τὴν Βαβυλῶνα καὶ οὐκ λάθη· festavimus, præcepta tua annuntiavimus, beneficia, monita, hostium incursiones Babyloni prædiximus, nec tamen sanata est; id est, nequaquam eam pœnituit, non tinuit, non est ab iniquitate sua aversa. Quemadmodum et alibi ait, quod disciplinam non recepere, hoc est, non correctionem, non doctrinam. Et ut in Psalmo dicit: Omnen escam abominata est anima eorum, et appropinquarunt ad portas mortis 1. " τοῦτ' ἔστι· Τὸ ὄνομά σου ἐφανερώσαμεν, τὰς ἐντολάς σου ἀνηγγείλαμεν, τὰς εὐεργεσίας, τὰς ἐπαγγελίας, ἐχθρῶν ἐπαναστάσεις προεσημηνή σαμεν ', καὶ ὅμως οὐκ ἰάθη· τοῦτ' ἔστιν οὐ μετενόησεν, οὐκ ἐφοβήθη, οὐκ ἐπέστρεψεν ἀπὸ τῆς κακίας αὐτῆς. Ωσπερ καὶ ἀλλὰ σοῦ λέγει, ὅτι οὐκ ἐδέξαντο παιδείαν· τοῦτ᾽ ἔστι νουθεσίαν, διδασκαλίαν. Καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ λέγει· Πᾶν βρῶμα ἐβδελύξατο ἡ ψυχὴ αὐτῶν, καὶ ἦγ γισαν ἕως τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου. Deut. vi, 4. 1 ibid. 5. 6 ibil. 15. h Deut. v, 8. i Isa. 1, 6. 1 Jerem. 11, * Jerem. 11. 50. 1 Psal. VI, 18. προεμηνύταμεν. * αλλαχοῦ.

DOCTRINA 1. Γ'. Τότε λοιπόν ὁ ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος Θεός πέμπει τὸν μονογενῆ αὐτοῦ τὸν Υἱόν. Θεοῦ γὰρ ἐν μόνον τὸ ἰᾶσθαι καὶ περιγενέσθαι τοιούτου πάθους καὶ οὐκ ἠγνόησαν τοῦτο οἱ προφῆται. Οθεν καὶ φανερῶς ἔλεγεν ὁ Δαβίδ· Ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν Χερου (μ, ἐμφάνηθι, ἐξέγειρον τὴν δυναστείαν σου, καὶ ἐλθὲ εἰς τὸ σῶσαι ἡμᾶς. Καί· Κύριε, κλίνον ούρατοὺς καὶ κατάβηθι· καὶ ὅσα τοιαῦτα: Καὶ ἄλλοι δὲ προφῆται πάντως ἕκαστος αὐτῶν διαφόρως πολλά κραξαν· τὰ μὲν παρακαλοῦντες ἵνα κατέλθῃ· τὰ δὲ πληροφορηθέντες ὅτι πάντως κατέρχεται. Ήλθεν οὖν ὁ Κύριος ἡμῶν, γενόμενος δι' ἡμᾶς ἄνθρωπος· ἵνα, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Γρηγορίας *, τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἰάσεται·· τῇ ψυχῇ τὴν ψυχήν, τῇ σαρκὶ τὴν σάρκα. Πάντα γὰρ γίνεται χωρὶς ἁμαρτίας ὁ ἄν θρωπος· αὐτὴν τὴν οὐσίαν ἡμῶν ἔλαβεν· τὴν ἀπαρχὴν τοῦ φυράματος ἡμῶν· καὶ γίνεται νέος Αδαμ, κατ' εἰκόνα τοῦ πλάσαντος αὐτόν· ἀνανεοῖ γὰρ τὸ κατὰ φύσιν, καὶ σώας πάλιν ποιεῖ τὰς αἰσθήσεις ὡς ἐξ ἀρχῆς ἐγένετο· ἀνενέωσεν αὐτὸν πεσόντα ἄνθρω τον γενόμενος· ἄνθρωπος·· τὸν καταδουλωθέντα τῇ ἁμαρτία· ἠλευθέρωσε, τὸν βίχ ὑπ' αὐτῆς κρατούμε. νον. Βίᾳ γὰρ καὶ τυραννίδι ήγετο ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ ὁ ἄνθρωπος· καὶ σχεδὸν καὶ οἱ μὴ θέλοντες ἁμαρτή σαι, βίᾳ ἡμάρτανον· ὡς λέγει ὁ ᾿Απόστολος ἐν προστ ώπῳ ἡμῶν· Οὐ γὰρ ϋ θέλω ἀγαθὸν, τοῦτο ποιῶ· ἀλλ᾿ ὃ οὐ θέλω κακόν, τοῦτο πράσσω. III. Post hæc igitur tandem optimus Deus noster et clementissimus mittit Filium suum unigenitum: Dei enim solius erat mederi, et hujuscemodi miseriis opitulari. Quod sane a prophetis nequaquam est ignoratum. Nam dicit id David aperti-sime: Qui sedes super Cherubim, jam nobis appare: Excita polentiam tuam et veni, ut salvos facias nos. Item: Domine, inclina calos tuos, et descende ". Atque alia pleraque in hunc modum, Prophete etenim ommes diversis inter se modis multa clum.a: ut, partim rogando, ut descenderet, partim certo persuasi animo cum descensurum. Venit igitur tamdem Dominus noster factus propter nos homo, quo jut sentit divus Gregorius) simile simili curaret, anima animam, carne carnem. Omnia enim quæ hominis erant, præter peccatum, assumpsit ipsamque humanam substantiam et massæ nostræ primitias: novusque factus est Adam, illi similis quem ipse formaverat. Renovavitque denuo ipsius naturam, et corruptos sensus ad integritatem reduxit, ut essent quales a principio fuerant. Relevavit quoque lapsum hominem homo factus: et peccato servic tem et vi ab eo subactum manumisit. Violentia enim et tyrannide peccati sub jugo trahebatur ab hoste infelix homo: invitusque et nolens fere peccare cogebatur; ut ait de se ipso Apostolus sub nostra persona: Non enim quod bonum volo, huc facio: sed quod nolo malum, id operor IV. Factus igitur homo Deus propter nos, hominem a tyrannica captivitate eripuit. Omnem enim hostilem potentiam contrivit, virtutem confregit, et ab ea nos omnino liberavit; ne mancipia, ne servi illius essemus nisi spente nostra peccare nes ipsi cligamus. Delii cuim potestatem, ut ipse dixit r, qua serpentes et scorpiones omnemque tyrannicam potentiam possemus pessundare, purgatos nos reddens per baptisma a quavis labe. Omnem enim maculam iniquitatis purgat et abluit sanctum baptisma. Rursum igitur Deus infirmitatem nostram recognoscens, et id certo scients, nos scilicet etiam post sacrum baptisma collapsuros, nt scriptum est: Quoniam pronum est cor hominis in malum ab adolescentia sua: dedit nobis ex sua bonitate sacrosancta praecepta, quæ purgalos nos Ο redderent: ut denuo, si vellemus, per observantiam mandatorum purgati possemus; nec solum a peccatis, sed etiam ab innatis affectibus: Aliud chim peccatum, aliud afectus est. Allectus hi sunt: ira, superbia, luxuria, odium, cupiditas prava et quæcunque istiusmodi: Peccata verò sunt opera ipsa affectionum: quando quis 376 agit et ad actum corporis trahit ca opera quæ sibi fuerint a passionibus ipsis suggesta. Haud profecto possi hile est omni carere passione: non operari autem illas, hoc utique non impossibile est. Δ΄. Γενόμενος οὖν ὁ Θεὸς ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς, ἐλευ θέρωσε τὸν ἄνθρωπον τυραννίδος τοῦ ἐχθροῦ. Πᾶσαν c γὰρ τὴν δύναμιν αὐτοῦ καθεῖλεν, αὐτὴν τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ συνέτριψε, καὶ ἐξεύσατο ἡμᾶς τοῦ εἶναι ὑπό χειρίους αὐτοῦ, τοῦ εἶναι καταδεδουλωμένους αὐτῷ· εἰ μήτοι γε ἡμεῖς αὐτοὶ ἑκουσίως θελήσωμεν ἁμαρτής σαι. Έδωκε γὰρ ἡμῖν ἐξουσίαν, καθὼς εἶπε, πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων, καὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καθαρίσας ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Πᾶσαν γὰρ ἁμαρτίαν συγχωρεῖ τὸ ἅγιον βάπτισμα, καὶ ἐξαλείφει. Πάλιν δὲ ὁ ἀγαθὰς Θεὸς γινώσκων τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν, καὶ προειδώς ὅτι μέλλομεν καὶ μετὰ τὸ ἅγιον βάπτισμα πάλιν ἁμαρτῆσαι (ὡς γέγραπτα:· "Οτι ἔγγυται ἡ καρδία τοῦ ἀνθρώπου ἐπιμελῶς ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐκ νεότη τος αὐτοῦ), ἔδωκεν ἡμῖν κατὰ τὴν ἀγαθότητα αυ τοῦ ἐντολὰς ἁγίας καθαιρούσας ἡμᾶς· ἵνα ἐὰν θελή. σωμεν, δυνηθώμεν πάλιν καθαρθῆναι διὰ τῆς φυλα κῆς τῶν ἐντολῶν· οὐ μόνον ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν παθῶν. "Αλλα γὰρ εἰσ: τὰ πάθη, καὶ ἄλλαι εἰσὶν αἱ ἁμαρτίαι· τὰ πάθη εἰσὶ, θυμὸς, κενοδοξία, φιληδονία, μῖσος, ἐπιθυμία κακή, καὶ ὅτα τοιαῦτα· αἱ δὲ ἁμαρτίαι εἰσὶν, αὗται αἱ ἐνέργεια: τῶν παθῶν, ὅτε τις ἐνεργῶς ποιεῖ αὐτά· ὅτε πράττει διὰ τοῦ σώματος ἐκεῖνα τὰ ἔργα & ὑπαγορεύουσιν αὐτῷ τὰ πάθη. Αμέλει ενδέχεται τινὰ ἔχειν μὲν τὰ πάθη, μὴ ἐνεργεῖν δὲ αὐτά. ♪ Psal. lxxix, 2, 3: n Psal. cxcus, 5. • Γρηγόριος. ἰᾶσθαι. ° Rom. sit, 10. e Luc. V, 1 Gen. viii,

V. Dedit igitur nobis Dens præcepta, ut prædictum est, quæ nos a passionibus ipsis expurgarent, et a pravis affectionibus quæ homini insunt. Ingemeravit enim illi discretionem boni et mali, excitavit eum; ostendit illi causas unde in peccatum laberetur, et ait: Prohibuit lex ne adulter esses: "go autem dico neque concupiscas. Docuit lex ne occideres: ego dico neque irascaris r. Si enim concupiscas hodie, et si adulterium non perpetres: non tamen interius te clesistit exagitare concupiscentia, donec ad actum pertraxerit. Si autem irascaris teque ipsum movcas adversus fratrem tuum, cum jam eo usque perveneris ut ipsi detrahas, deinde ut pares insidias: sensim tandem procedes usque ad eadem *. Rursum les ait: Oculum pro oculo, dentem pro dente', et quæ sequuntur. Ipse autem nos admonet, non solum suscipere patienter plagam caedentis nos: sed etiam alteram cum humilitate maxillam porrigere. Is enim legis finis tunc erat, erudire nos: alteri non facere, quod pati ipsi ab altero nollemus. Sicque a nobis malefacta abscidit, metu talionis. Hæc nova quæstio est, abscindere ipsum odium, ipsam voluptatem, ipsam ambitionem et inanem gloriam, cæterasque omnes passiones. Ε΄. Εδωκεν οὖν ἡμῖν, ὡς εἶπον, ἐντολὰς καθαιρού σας καὶ ἀπ' αὐτῶν τῶν παθῶν ἡμῶν, αὐτῶν τῶν κακῶν διαθέσεων τοῦ ἐντὸς ἀνθρώπου ἡμῶν. Παρα πέμπει γὰρ αὐτῷ τὴν διάκρισιν τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, ἐξυπνίζει αὐτὸν, δεικνύει αὐτῷ τὰς αἰτίας ὅθεν ἔρχεται εἰς τὸ ἁμαρτάνειν· καὶ λέγει· Ο νόμος εἶπε· Μὴ μοιχεύσῃς· ἐγὼ δὲ λέγω· Μηδὲ ἐπιθυμήσῃς. Ο νόμος εἶπε· Μὴ φονεύσης· ἐγὼ δὲ λέγω Μήτε όρο γισθῇς. Ἐὰν γὰρ ἐπιθυμήσῃς, κἂν σήμερον μὴ μα χεύσης, ἀλλ᾽ οὐ παύσεται ἔσωθεν ὀχλοῦσα ἡ ἐπιθυμία ἕως οὗ ρίψῃς σε καὶ εἰς τὴν ἐνέργειαν. Ἐὰν θυμοῦ. σαι καὶ ἐρεθίζῃς σεαυτὸν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου, ότε δή ποτε ἐμπίπτῃς, καὶ εἰς τὸ καταλαλῆσαι, εἶτα εἰς τὸ ἐπιβουλεῦσαι· καὶ οὕτω προβαίνων κατά μικρόν ἔρχῃ λοιπὸν καὶ εἰς τὸ φονεῦσαι. Πάλιν ὁ νόμος λέγει· Οφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδίντα ἀντὶ οδόντος· καὶ τὰ ἑξῆς. Αὐτὸς δὲ παραινεῖ μὴ μόνον δέχεσθαι μετά μακροθυμίας· τὴν πληγὴν τοῦ βαπίζοντος ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄλλην σιαγόνα στρέφειν αὐτῷ μετὰ ταπεινώσεως. Τότε γὰρ ὁ σκοπός ἦν τοῦ νόμου, διδάξαι ἡμᾶς τοῦ μὴ ποιεῖν ἃ μὴ θέλωμεν παθεῖν. Ανέκοπτεν οὖν ἡμᾶς τοῦ ποιεῖν τὸ κακὸν, διὰ τὸν φόβον τοῦ μὴ παθεῖν. "Αρτι το ζητούμενόν ἐστιν, ὡς εἶπον, ἐκβαλεῖν αὐτῷ τὸ μίσος, αὐτὴν τὴν φιληδονίαν, αὐτὴν τὴν φιλοδοξίαν· καὶ τὰ λοιπὰ πάθη. Γ΄. Σκοπός, εἶπον ἁπλῶς, ἄρτι τῷ Δεσπότῃ ἡμῶν Χριστῷ, διδάξαι ἡμᾶς πόθεν ἤλθομεν εἰς ὅλας τὰς ἁμαρτίας ταύτας πόθεν ἐνεπέσαμεν εἰς ὅλας τὰς κακὰς ἡμέρας. Πρῶτον μὲν οὖν ἡλευθέρωσεν ἡμᾶς, ὡς ἤδη εἶπον, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, τοὺς ἡμῖν τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν· καὶ ἔδωκεν ἡμῖν ἐξουσίαν ποιεῖν τὸ καλόν, ἐὰν θέλωμεν· καὶ μηκέτι ἕλκεσθαι, ὡς ἂν εἴποι τις, μετά βίας εἰς τὸ κακόν. Ο γὰρ δεδουλωμένος ἁμαρτίας, βαρεῖται καὶ ἕλκεται ὑπ' αὐτῶν· καθὼς λέγει· Σειραῖς δὲ τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρ τιῶν ἕκαστος σφίγγεται. Εἶτα διδάσκει ἡμᾶς διὰ τῶν ἁγίων ἐντολῶν πῶς καθαρθῆναι καὶ ἀπ' αὐτῶν τῶν παθῶν, ἵνα μὴ διὰ τούτων πάλιν τοῖς αὐτοῖς άμαρτήμασι περιπίπτωμεν. Λοιπὸν δεικνύει ἡμῖν τὴν αἰτίαν ὅθεν ἔρχεται εἰς καταφρόνησιν καὶ παρακοὴν καὶ αὐτῶν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ· καὶ οὕτως παρ ἔχει ἡμῖν καὶ ταύτης τὴν ἰατρείαν, ἵνα δυνηθώμεν 376 VI. Fuit bie Domini nostri Jesu Christi scopus ut nos edoceret cur in hujuscemodi peccata lapsi essemus: cur in tain mala et iniqua tempora incidissemus. Primum igitur, ut sæpius repetitum est, per sacrum baptisma nos liberavit, dans nobis renissionem peccatorum omnium: dans potestatem qua operari bonum possemus si vellemus: ne pertrahi ad peccatum nolentes, ut ita dicam, possemus ulla vi. Aggravatur enim et trahitur qui peccato servierit, ut dicitur: Funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur ". Docet nos exinde per sacra præcepta, quemadmodum expurgemur omuino a passionibus, nec peccatis rursum illabamur. Ultimo et causam aperit, cur quis in contemptum et inobedientiam mandatorum divinorum incidat: et hac in re quoque nobis præstat medicinam, ut parere possimus et salvi esse. Quæ igitur est hæc medicina, quæ causa contemptus? Audite ipsum ὑπακοῦσαι καὶ σωθῆναι. Τί οὖν ἐστιν αὕτη ἰατρεία, Dominum eloquentem: Discite a me quia mitis sum et humilis corde; et invenietis requiem animabus vestris. Et quomodo unico verbo ostendit nobis radicem et causam malorum omnium: medicinam item bonorum omnium. Aperuit quod nos dejecit elatio: quodqque salvari aliter non possumus quam per oppositum, quod est humilitas: elatio cnim contemptuin parit, et perditricem omnium nostrorum inobedientia:n: quemadmodum et humilitas parit obedientiam et salutem animarum. Hanc autem dizo humilitatem, non quæ in sermone atque haκαὶ τίς ἡ αἰτία τῆς καταφρονήσεως; Ακούσατε τί λέγει αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν· Μάθετε ἀπ' ἐμοῖ ὅει πραός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Ἰδοὺ ὧδε ἐν συντό μῳ δι᾽ ἑνὸς λόγου, ἐδίδαξεν ἡμᾶς τὴν βίζαν καὶ αἰτίαν πάντων τῶν κακῶν, καὶ τὴν ἰατρείαν αὐτῆς " πάντων τῶν ἀγαθῶν, ἔδειξεν ὅτι ἡ ἔπαρσις κατέβαλεν ἡμᾶς. καὶ ὅτι ἀδύνατόν ἐστιν ἄλλως ἐλεηθῆναι, εἰ μὴ διά τοῦ ἐναντίου· ὅπερ ἐστὶν ἡ ταπεινοφροσύνη. Η γὰρ ἔπαρσις γεννᾷ την καταφρόνησιν καὶ τὴν παρακοὴν τὴν ὀλεθρίαν· ὥσπερ καὶ ἡ ταπεινοφροσύνη γεννά • Matth. xi. 29. • Matth. v, 27, 28. • ibid. 22. ibid. 33. 39. "Prov. v,

DOCTRINA I. sum τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν σωτηρίαν τῶν ψυχῶν. Εκείνην bitu est: sed propositum omnino humile in ipsc δὲ λέγω, τὴν ὄντως ταπεινοφροσύνην, οὐ τὴν ἐν λόγῳ corde, in ipsa mente. Sic enim ait, quia mitis και μόνῳ ἢ σχήματι ταπείνωσιν· ἀλλὰ διάθεσιν ἰδικῶς et humilis corde. ταπεινὴν γενομένην, ἐν αὐτῇ τῇ καρδίᾳ. Ζ΄. Ὁ θέλων οὖν εὑρεῖν ἀληθινὴν ταπείνωσιν, καὶ ἀνάπαυσιν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ, μαθέτω την ταπεινοφρο σύνην, καὶ βλέποι ὅτι ἐν αὐτῇ ἐστι πᾶσα ἡ χαρὰ καὶ πᾶσα ἡ δόξα, καὶ πᾶσα ἡ ἀνάπαυσις· ὥσπερ καὶ ἐν τῇ ὑπερηφανίᾳ πάντα τὰ ἐναντία. Πόθεν γὰρ ἦλθον μεν εἰς ὅλας τὰς θλίψεις ταύτα;; Οὐ διὰ τὴν ὑπερο ηφανίαν ἡμῶν; οὐ διὰ τὴν ἀπόνοιαν ἡμῶν; οὐ διὰ τὸ ἀνέχεσθαι ἡμᾶς καὶ κακῆς προαιρέσεως ἡμῶν; οὐ διὰ τὸ κρατῆσαι τὴν πικρίαν τοῦ θελήματος ἡμῶν; Αλλά πόθεν; Οὐκ ἐκτίσθη ὁ ἄνθρωπος ἐν πάσῃ τρυφῇ; ἐν πάσῃ χαρᾷ, ἐν πάσῃ ἀναπαύσει, ἐν πάσῃ δόξῃ; Οὐκ ἦν ἐν τῷ παραδείσῳ; Εκέλευσε· Μὴ ποιήσῃς τόδε· καὶ ἐποίησε. Βλέπεις υπερηφάνειαν; βλέπεις τράχηλον; βλέπεις ἀνυποταξίαν; Λοιπὸν ὁ Θεὸς ἰδὼν τὴν ἀνείδειαν· ἐκείνην, λέγει· Οὗτος μωρός ἐστιν, οὗτος οὐκ οἶδε χαρῆναι. Ἐὰν μὴ ποιήσῃ και κὰς ἡμέρας οὗτος, ὑπάγει, τελείως ἀπόλλυται. Ἐὰν γὰρ μὴ μάθῃ τί ἐστι θλίψις, οὐ μανθάνει τί ἐστιν ἀνάπαυσις. Τότε ἔδωκεν αὐτῷ τὰ ἄξια αὐτοῦ, καὶ ἐξέβαλεν αὐτὸν τοῦ παραδείσου. Παρεδόθη λοιπὸν τῇ ἰδίᾳ φιλαυτίᾳ καὶ τοῖς ἰδίοις θελήμασιν, ίνα συντρίψῃ τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ, ἵνα μάθῃ μὴ στοιχεῖν ἑαυτῷ, ἀλλὰ τῇ ἐντολῇ τοῦ Θεοῦ, ἵνα αὕτη ἡ ταλαιπωρία τῆς παρἀκοῆς διδάξῃ αὐτὸν τὴν ἀνάπαυσιν τῆς ὑπακοῆς, ὡς λέγει ἐν τῷ προφήτῃ. Παιδεύσει σε ἡ ἀποστασία σου. Ὅμως ἡ ἀγαθότης τοῦ Θεοῦ, καθὼς πολλάκις εἶπον, οὐ παρεῖδε τὸ ἴδιον πλάσμα, ἀλλὰ πάλιν προτρέπεται· πάλιν παρακαλεῖ· Δεῦτε πρός με πάν τες οἱ κοπιῶντες καὶ περορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· οἷον εἰπεῖν· Ἰδοὺ ἐκοπιάσατε, ἰδοὺ ἐταλαιπωρήσατε, ἰδοὺ ἐπειράσθητε τοῦ κακοῦ, καὶ ἀνυποταξίας ὑμῶν· δεῦτε, λοιπόν, ἐπιστρέψατε, δεῦτε, ἐπίγνωτε τὴν ἀδυναμίαν ὑμῶν, ἵνα ἔλθητε εἰς τὴν ἀνάπαυσιν καὶ τὴν δόξαν ὑμῶν. Δεῦτε, ζήσατε διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης, ἀνθ' ὧν ἐθανατώθητε δια τῆς ὑψηλοφροσύνης· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάκαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. VII. Qui optat igitur veram requiem animæ parare, discat humilitatem, et advertat in ea positam esse omnem latitiam, et omnen glorian, et 377 omnem requiem: ut omnia contraria in ipsa superbia. Unde enim pervenimus in hujuscemodi alli ctiones? unde incidimus in miseriam tautain? Nunquid non per superbiam nostran? nunquid non per vecordiam nostram? nunquid non per appetitum nostrum, quem inique in nobis domiuari pertulimus? nunquid non quia voluntatis nostra amaritudo in nobis regnavit? Non hinc tantum quam et aliunde. Annon conditus est homo in omni voluptate, in omni gaudio, in omni tranquillitate et in omni gloria? Nunquid non in paradiso erat? Jussit illi Dents, hoc ne facias: et fecit. Vides superbiam, vides cervicem, vides contumaciam? Deus igitur impudentiam tantam videns ait: Hic amens factus est, neque gaudium quid sit novit: experiatur dies malos, abeat, percat. Nisi enim didicerit quid sit angustia, non cognoscet quid ait quies. Tunc digna meritis illi contribuit, ejecitque infelicem e paradiso. Traditus est ergo proprio sui amori, traditus propriæ voluntati, ut laboribus corpus suum attereret, disceretque non confidere sibi ipsi, sed mandatis Dei, ut miseria ipsa inobedientiæ doceret cum quietem obedientiæ; ut ait apud prophetam: Docebit te rebellio tua s. Non tamen potuit divina clementia, ut sæpius a me dictum est, plasma suum spernere: sed rursum convertitur, rursum hortatur, rursus revocat. Venite ad me, ait, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos r. Quasi diceret: Ecce elaborastis, ecce nigeri façti estis, jam experti estis malum contumaciæ vestrz: Venite igitur, convertimini, vcnite, cognoscite imbecillitatem et ignominiam vestram, ut redeatis in requiem, in gloriam vestram pristinam. Venite, reviviscite per humilitatem, qui per superbiam morti addicti estis. Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris 3. Γ. Βαβαί, ἀδελφοί μου, τί ποιεῖ ἡ ὑπερηφανία; Βαβαί, τί δύναται ή ταπεινοφροσύνη; Τίς ἦν ἡ χρεία ὅλων τῶν κύκλων τούτων; Ἐξ ἀρχῆς γὰρ εἰ ἐταπεινώθη καὶ ὑπήκουσε τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐφύλαξε τὴν ἐντολὴν, οὐκ εἶχεν ἐκπεσεῖν. Πάλιν μετὰ τὸ ἀσχημονῆσαι, ἔδωκε πρόφασιν τοῦ μετανῆσαι καὶ ἐλεηθῆναι, καὶ ἔμεινεν ὁ τράχηλος αὐτοῦ ὑψηλός. Ήλθε γὰρ λέγων αὐτῷ· ᾿Αδάμ, ποῦ εἶ; ἀντὶ τοῦ, Ἀπὸ ποία, δόξης εἰς ποίαν ἦλθες· αἰσχύνην; Καὶ λοιπὸν ἐρωτᾷ αὐτόν· Διὰ τί ἥμαρτες· διὰ τί παρο v luclusa desunt in Greco. * Jerem. 8, 19. · ἀναίδειαν. VIII. Hem, fratres mei, quid facit superbia? hen, quid potest humilitas? Quid opus erat tot ambagi bas? Si enim principio humiliatus quam primumı fuisset homo, paruisset Deo, et audiens fuisset dictis divinis, nequaquam excidisset. Denuo tamen et post ignominiorum lapsum, occasio illi data est a Deo, qua poenitentia ductus, misericordiam consequi posset nec hamiliari nec cervicem flectere voluit. Ve - nit enim ad eum dicens: Adam, ubi es a? Ac si dicerer, quanta gloria in quantam ignominiam lay Matth. xt, 28. * ibid. 29. * Gen. 11, 9.

psus es? Interrogat ergo eum, Ut quid peccast? ut έδης; προτρεπόμενος αὐτὸν ἰδικῶς, εἰς τὸ εἰπεῖν quid transgressus es? Speciatim ad eum reversus, Συγχώρησον. Οὐδαμοῦ ταπείνωσις. Καὶ ποῦ ἐστι τὸ, ac si ipsi innueret ut responderet, Dimitte, Domine. Et nusquam nusquam, Parce, auditur, nusquam humilitas, nusquam poenitentia conspicitur, sed oppositum magis. Respondet enim: Mulier quam dedisti mihi ³, causa fuit: neque ait, Mulier mea illusit, sed quam dedisti mihi; ac si dicat, calamitas ista quam tu in caput meum induxisti. Neque illi satest, fratres mei, quod sese accusare non vult: Deuin quoque ipsum incusat. Inde ad mulierem pergit, atque item illi ait: Ut quid et tu dictis meis non obediens fuisti? innuens quoque ei quodammodo, ut responderet, Dimitte mihi, obsecro, Domine, ac statim sanaretur humilitate: et nequaquam ita respondit: Sed et ipsa, Serpens, inquit, decepit me ©: ac si «liceret: Hic si peccavit, quid noxa in mne est? Quid facitis, niser? praeferte unicam poenitentiam, agnoscite lapsum vestrum, miseramini nuditatein vestram. Neuter sese dignatus est accusare, neque vel unus inventus est qui modicam humilitatem præ se ferret. 378 IN. Eir in conspectu jam nostro est, fi'atres, qua nos pertinacia nostra perduxerit; quo‘sta” tus noster pervenerit. En in quot mała collapsi strmus, dum justos nos facimus; dum nobis obsequiniur, dum propriam voluntatem superbiæ filiam ac Deo nimus iniensem defendimus. Humilitatis enim fi sunt. sui ipsius perpetua accusatio, proprie volunttatis odium, causiii sui are sensus abominatio. Ex bis enim quisque se redemit, dignus qui ad náturam suam propriam revertatur, initiatus sanctissimis Christi præceptis. Neque enim parere quisquam divinæ justitiæ ac bonum ullum attingere, sine humiHitatc potest, ut aiebat. Marcus abbas: nec absque cordis compunctione possibile est malitiam deserere, aut virtutis quidpiam omnino possidere. Igitur si per dolorem cordis intelligit quis mandata Dei, recedit ab iniquitate, possidet virtutes; hic utique in' pristinam quietem revertitur. Hoc, inquam, cum cognovissent sancti viri, omni studio et diligentia in operationes humiles quibus sese Deo conjungerent, intenderunt; factique ex his plurimi amici Deo, quod post sanctum baptisma non solum a passionum operationibus et actibus abstinuere, sed passionès quoque ipsas radicitus eveliere et impassibiles omnino fieri studere: Quales fuisse accepimus: Airconium, Pachomium, cæterosque deiferos Patres. N. Ex quo igitur décrevere se ipsos purgatos reddere ab omni, ut ait Apostolus ª, tain carnis quam Spiritus turpitudine: cognoveruntque animam non sisi per observantiam divinorum praeceptorum, ut jam diximus, purgari posse: mentem item ita expurgatam in propriam naturam redire: Mandatum enim Dci lucidum, oculos illuminans © c; intellexere procul dubio, sese, quod mundani essent et sæculaves, neqnidquam posse ad virtutem conscendere: quare sibi ipsis duriorem vitam peregrinamque sta- • Gen. 111, 17. * ibid. 13. * II Cor. vi. '. Συγχώρησον; Οὐδαμοῦ μετάνοια, ἀλλὰ τὸ ἐναν τίον. 'Αντιλέγει καὶ ἀντέρει· Ἡ γυνὴ ἦν δέδωκάς μοι, οὔτε λέγει, Η γυνή μου ἐχλεύασέ με, ἀλλ᾽, ἡ γυνὴ ἦν δέδωκάς μοι· ὡς ἄν τις εἴποι • Η συμφορά ἣν ἤνεγκας κατὰ τῆς κεφαλῆς μου. Οὕτως γάρ ἐστιν, ἀδελφοί, ὅταν μὴ κρατῇ ἄνθρωπος τὸ ἑαυτὸν μέμμεσθαι, οὐκ ὀκνεῖ οὐδὲ αὐτὸν τὸν Θεὸν αἰτιᾶσθαι. Εἶται έρχεται πρὸ; ἐκείνην, καὶ λέγει αὐτῇ· Διὰ τί καὶ σὺ οὐκ ἐφύλαξας τὴν ἐντολήν; ὡς τί ποτε ἰδικῶς λέγων· Επὲ και Συγχώρησον, ἵνα ταπεινωθῇ ἡ ψυχή σου καὶ ἐλεηθῇς· καὶ πάλιν οὐδαμοῦ τὸ, Συγχώ ρησον· ἀποκρίνεται γὰρ καὶ ' αὐτὴ λέγουσα· Ο ὄρις ἠπάτησε με· ὡς ἄν· Εἰ αὐτὸς ἥμαρτεν, ἐγὼ τί ἔχω πράγμα; Τί ποιεῖτε, ἄθλιοι; βάλλετε μίαν μετάνοιαν, ἐπίγνωτε τὸ πταίσμα ὑμῶν, ἐλεήσατε την γύμνωσιν ὑμῶν· καὶ οὐδὲ εἰς ἐξ αὐτῶν ἠξιώθη μέμψασθαι ἑαυτὸν, οὐδὲ εἰς εὑρέθη ἔχων μικρὰν ταπείνωσιν. Θ'. Καὶ λοιπὸν, ἰδοὺ ἁπλῶς βλέπετε, ποὺ ἔφθασεν ἢ κατάστασις ἡμῶν· ἰδοὺ εἰς τοῖὰ καὶ πόσα κακὰ ἤνεγκείν ἡμᾶς τόδε δικαιούν ἑαυτοὺς, τὰ κρατεῖν τὸ ἴδιον θέλημα, καὶ στοιχεῖν ἑαυτούς· ἅπερ εἰσὶ τέκνα τῆς ἐχθρᾶς τοῦ Θεοῦ ὑπερηφανίας. Ωσπερ καὶ τῆς ταπεινοφροσύνης τέκνπ εἰσὶ, τὸ ἑαυτὸν μέμφεσθαι, τὸ μὴ πιστεύειν τῇ ἰδίᾳ συνέπει, τὸ μισεῖν τὸ ἴδιο θέλημα. Ἐκ τούτων γὰρ ἀξιοῦται τις ἀναλαδέσθαι ἑαυτὸν, καὶ ἐπανελθεῖν τὸ κατά φύσιν, διά της και θάρσεως τῶν ἁγίων ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ. Δίχα γάρ τα πεινώσεως, οὐ δύναται ὑποταγήναι ταῖς ἐντολαῖς, οὐδὲ ἐλθεῖν εἰς τί ποτε ἀγαθεν, ὡς εἶπεν ὁ ἀσθᾶς Μάρκος· ἄνευ συντριβής καρδίας, ἀδύνατον ἀπαλ λαγῆναι κακίας, καὶ κτήσασθαι ἀρετήν. Οὖν διὰ τῆς συντριβῆς τῆς καρδίας καταδέχεται τις τὰς ἐντολὰς. ἀπαλλάσσεται τῆς κακίας, κτᾶται τὰς ἀρετάς, καὶ λοιπὸν ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἰδίαν ἀνάπαυσιν. Τοῦτο καὶ οἱ ἅγιοι πάντες ἐπιστάμενοι, ἔσπευδον διὰ πάσης ταπεινῆς ἀγωγῆς, ἐνώσαι ἑαυτοὺς τῷ Θεῷ· ἐγένοντα γάρ τινες φιλόθεοι, οἵτινες μετὰ τὸ ἅγιον βάπτισμα, οὐ μόνον τὰς ἐνεργείας τῶν παθῶν περιέκοψαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ πάθη νικῆσαι ἠβουλήθησαν, καὶ γενέσθαι ἀπαθεῖς· οἷος ἦν ὁ ἅγιος ᾿Αντώνιος, και Παχώμιος, καὶ οἱ λοιποὶ θεοφόροι Πάτρες. i. Ἐπεὶ οὖν ἔσχον σκοπὸν καθᾶραι ἑαυτοὺς, ὡς λέγει ὁ ᾿Απόστολος, ἀπὸ παντὸς μολυσμού σαρκὸς καὶ πνεύματος, ἐγίνωσκον ὅτι διὰ τῆς φυλακῆς τῶν ἐντολῶν, ὡς ἤδη είπομεν, καθαίρεται ἡ ψυχή, καὶ οἷον εἰπεῖν καθαίρεται καὶ ὁ νοῦς, καὶ ἀναβλέπει, καὶ ἔρχεται εἰς τὸ κατὰ φύσιν (ἡ ἐντολὴ γὰρ Κυρίου τηλαυγής φωτίζουσα ὀφθαλμούς;· κατενόησαν ὅτι ἐν τῷ κόσμῳ ὄντες, οὐκ εὐχερῶς δύνανται κατορ Θέμα: τὴν ἀρετὴν, καὶ ἐπενόησαν ἑαυτοῖς ξένου βίον, ξένην τινὰ διαγωγήν, λέγω δὴ τοῦ μονήρους • I'sal. xxxi, F.

DOCTRINA Ι. βίου, καὶ ἤρξαντο φεύγειν τὸν κόσμον, καὶ οἰκεῖν ἐν lionem quam nos solitariam et eremiticam appeliaταῖς ἐρήμοις, ἐν νηστείαις καὶ χαμευνίαις, καὶ ἀγρυπνίαις καὶ τῇ λοιπῇ κακοπαθείᾳ, καὶ ἀποταξία πάσης πατρίδος καὶ συγγενών, χρημάτων, κτημά των· καὶ ἁπλῶς ἐσταύρωσαν ἑαυτοὺς τῷ κόσμῳ. Καὶ οὐ μόνον τὰς ἐντολὰς ἐφύλαξαν, ἀλλὰ καὶ δῶρα προσήνεγκαν τῷ Θεῷ. Καὶ λέγω πῶς· Αἱ ἐντολαί πᾶσι τοῖς Χριστιανοῖς ἐδόθησαν, καὶ ὑπόκειται πᾶς Χριστιανὸς φυλάξαι αὐτάς· ἀννοναί εἰσιν, ὡς ἂν εἴπῃ τις, βασιλεῖ κεχρεωστημένα:. Τίς λέγων· Οὐ δίδωμι ἀννώνας τῷ βασιλεῖ, ἐκφεύγει κόλασιν; Εἰσὶ δὲ ἐν τῷ κόσμῳ μεγάλοι ἄνθρωποι καὶ λαμπροί, αἵτινες οὐ μόνον ἀννώνας παρέχουσι τῷ βασιλεῖ, ἀλλὰ καὶ δώρα προσφέρουσιν αὐτῷ· καὶ ἀξιοῦνται οὗτοι μεγάλης τιμής, μεγάλων δωρεῶν καὶ ἀξιωμάτ των. Οὕτως οὖν καὶ οἱ Πάτρες οὐ μόνον τὰς ἐντολὰς ἐφύλαξαν, ἀλλὰ καὶ δώρα προσήνεγκαν τῷ Θεῷ. Δώρα δέ εἰσι, παρθενία καὶ αὐτημοσύνης· ταῦτα οὐκ εἰσὶν ἐντολαί, δῶρά εἰσιν· οὐδαμοῦ γὰρ γέγρα πται· Μὴ λάβῃς γυναῖκα, μὴ παιδοποιήσῃς. Οὐδὲ πάλιν ἔδωκεν ἐντολὴν ὁ Χριστὸς λέγων· Πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα. Αμέλει, ὅτι προσῆλθεν αὐτῷ ὁ νομικός λέγων·· Διδάσκαλε αγαθέ, τί ποιήσεις ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω; ἀπεκρίθη· Τὰς ἐν τολὰς οἶδας· Οὐ φονεύσῃς· οὐ μοιχεύσῃς· οὐ κλέψης· οὐ ψευδομαρτυρήσῃς κατὰ τοῦ πλησίον σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῦ δὲ εἰπόντος, ὅτι Ταῦτα πάντα ἐφύλαξα ἐκ νεότητός μου, επιφέρει τὸ, Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἰδοὺ οὐκ εἶπε· Πώλησόν σου ὑπάρχοντα ὡς ἐντελλόμενος, ἀλλ' ὡς συμβουλεύων. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, Εἰ θέλεις, οὐκ ἔστιν ένα τελλομένου, ἀλλ' ὡς συμβουλεύοντος. m08;. excogitarunt: cœperantque illico mundum deserere et vastas erenis incolere, jejuniis, vigiliis, ac nude terrae inlormitionibus, aliisque afflictionibus se ipsos macerantes remuntiaruntque omnino patria, alimibus, pecuniis, agris et possessionibus, alque (ut breviter dicam) in cunctis mundo se ipsos crucifixere. Nec divina solum præcepta, observaverunt, sed et dona: Deo hujuscenodi obtulerunt. Data sunt decem præcepta Christianis omnibus, et ad ea observanda quisque compellitur. Sunt hac vectiga lia, annua regi debita. Quis igitur nen persolvens débita hæc vectigalia regi, multam effugiet? Simt autem et in sæculo clari et illustres viri, qui non solum regi sưo vectigalin annua persolvunt, sed et munera offerunt. Atque hi digni habentur honore, nrurificentia et liberalitate regia. Sic igitur et Patres nostri non solumi præcepta Dei observavere debita, sed´et gratuita' munera pariter' obtulere, qualia, virgiiritatenr, castitatem, inopiam omnium. Hæc enim quae non pracipiuntur, si offerantur, dona sunt. Neque enim cuiquam omini aliquando præceptum est ne uxorem ducat, ne filios generet. Non item cogitur quisquam sua venumdare et dare pauperi bus. Nam cum legisperitus ille ad Dominum venisset dicens: Domine, quid faciendo vitam aleriam possideo? respondit de præceptis: Non homicida, non fur, non adulter esto, non iniquum feres testimonium adversus proximum tuum: et quæ sequuntur. Respondente exinde illo, quod hac omnia a juventute sua observasset, intulit 379: Si vis perfeclus esse, vade et vende omnia quæ habes, et du pauperibus, et veni sequere me. Non dixit, vende omc nia quæ habes, tanquam imperans, sed tanquam consulens. Iliud enim, si vis, consulentis est, non imperantis. XI. Obtulerunt igitur Patres nostri Deo cum căteris virtutibus et dona, qualia prædiximus, virginitatem, inopiam, et mundum sibi ipsi omnem crucifixere, ac deinceps studerunt ut se ipsos quoque el mundo crucifigerent; quemadmodum dicit Apostolus: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo E. Quid igitur differt crucifigere sibi ipsi mundum et mundo crucifigi? Mundus homini crucifigitur, cum mundo abrenuntiat homo, et exinde solitarius fit, relictis parentibus, possessionibus, agris, negotia-. tionibus, rerum copia. Crucifigitur enim illi nundus, quia deserit eum: et hoc est apostolicum diΙΑ'. Καθὼς οὖν εἴπομεν, προσήνεγκαν οι Πάτρες τῷ θεῷ, πρὸς ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς, δώρα την παρ θενίαν καὶ τὴν ἀκτημοσύνην, καὶ, καθώς προείπου μεν, ἐσταύρωσαν ἑαυτοῖς τὸν κόσμον, καὶ ἡγώνιζαν τὸ λοιπὸν, ἵνα καὶ ἑαυτοὺς τῷ κόσμῳ σταυρώσωσι, καθώς λέγει ὁ ᾿Απόστολος· Ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Τίς οὖν ἡ διαφορά; Ο κόσμος σταυροῦται τῷ ἀνθρώπῳ, ὅτ᾽ ἂν ἀποτάσσε ται ἄνθρωπος τῷ κόσμῳ· καὶ δῆθεν μονάζῃ, καὶ ἀφήσει γονεῖς, χρήματα, κτήματα, πραγματείας, δοσοληψίας, τότε σταυροῦται αὐτῷ ὁ κόσμος· ἀφῆκε γὰρ αὐτόν· καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ λέγει ὁ Ἀπόστο λος, Ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται. Εἶτα ἐπάγει, ctum: Mihi mundus cruciftus est. Subjungit deimle. κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Πῶς λοιπὸν σταυροῦται ὁ ἄνθρω της τῷ κόσμῳ; Ὅτ' ἂν μετὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἔξω πραγμάτων ἀγωνίζεται καὶ πρὸς αὐτά, τὰς ἡδονὰς, πρὸς αὐτὰς τὰς ἐπιθυμίας τῶν πραγμάτων, καὶ πρὸς τὰ θελήματα αὐτοῦ, νεκρώσει τὰ πάθη αὐτοῦ· τότε καὶ αὐτός σταυροῦται τῷ κόσμῳ, καὶ ἀξιοῦται, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, εἰπεῖν τὸν Ἐμοὶ f Matthi.xis, 16-21. 6 Galat. vi, 14. * Leg. ἀκτημοσύνη. et ego mundo. Quo pacto crucifigitur homo mundo? Cum scilicet ubi ex mundi rebus excesserit, certa: adversus rerum concupiscentias, adversus voluptates, adversus propriam voluntatem, subigitque innatas passiones et vitia. Tunc vere mundo crucifigitur, tunc merito potest cum Apostolo dicere: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Patres igi-

ἡμῶν, καθώς είπομεν, σταυρώσαντες ἑαυτοῖς τὴν κόσμον, ἐσπούδασαν δι' ἀγώνων, καὶ ἐσταύρωσαν ἑαυτοὺς τῷ κόσμῳ. Ἡμεῖς μὲν ἐδόξαμεν σταυροῦν ἑαυτοῖς τὸν κόσμον, ὅτι ἀφήκαμεν αὐτὸν καὶ καθομεν εἰς τὸ μοναστήριον, ἑαυτοὺς δ᾽ οὐ θέλομεν σταυρῶσαι τῷ κόσμῳ· ἔτι γὰρ ἔχομεν τὰς ἡδονάς αὐτοῦ, ἀκμὴν ἔχομεν τὰς προσπαθείας αὐτοῦ, προσπάσχομεν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, προστάτχομεν βρώμασιν ἱματίοις. Εργαλεῖον καλὸν ἂν ᾖ, προσπάσχομεν αὐτῷ, καὶ ἀφοῦμεν τὸ μικρὸν ἐργαλεῖον ἐκείνῳ ποιῆσαι ἐν ἡμῖν, ὡς εἶπεν ὁ ἀββάς Ζωσιμᾶς, καὶ ἐδόξαμεν ἐξελθεῖν τοῦ κόσμου, καὶ ἀφεἶναι τὰ αὐτοῦ, καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ μοναστήριον, καὶ δι' εὐτελῶν πραγμάτων πληροῦμεν τὴν προσπάθειαν tur sancti et majores nostri sibi ipsis mundum cru- κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Οἱ Πάτρες cifigentes, per dura certamina sese quoque mundo crucifixere. Nos vero videmur quidem nobis ipsis mundum crucifixisse, quia reliquimus cum et ad monasterium divertimus; at nolumus mundo nos crucifigere. Adhuc enim in animo nostro vigent illius blanditiæ: adhuc in nobis ipsius affectum abscondimus: compatimur illius gloriæ, compatimur deliciis et voluptatibus, compatimur ornamentis et vestibus, et ob viles et inanes res delabimur plerumque in pristinas ejus passiones. Si forte fabrile aliquo instrumentum pulchrum fuerit, inimodice illo afficimur,et, ut dixit abbas Zosimas, permittimus ut illud Instrumentum fiat nobis loco centenarii. Quod sane ponnisi ex amentia multa provenit, ut qui pretiosas ac magnas res reliquimus, ob minimas plurinum per- αὐτοῦ· τοῦτο δὲ πάσχομεν ἀπὸ πολλῆς ἀφροσύνης. turbemur. Fitque id a nobis pessime. Ut enim mundo et rehus cjus abrenuntiamus: ita et pristinis illius passionibus abrenuntiare debemus: discere item quæ vera sit abrenuntiatio, et ad quid profecti simus in monasterium: quidque nobis iunuat habitus noster, atque illi nos adaptare et conformare, certareque pro virili parte, uti patres nostri. ὅτι ἀφέντες μεγάλα καὶ πολύτιμα πράγματα, εἰς ἐλάχιστά τινα πληροῦμεν τὰ πάθη ἡμῶν. Εκαστος γὰρ ἡμῶν δ εἶχεν, ἀφῆκεν, ὁ ἔχων μεγάλα, τὰ με γάλα, καὶ ὁ ἔχων εἴ τι δήποτε, καὶ αὐτὸς ὁ εἶχεν ἀφῆκεν, ἕκαστος πρὸς τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ ἐρχό μεθα εἰς τὸ μοναστήριον, καὶ καθὼς εἶπον, δι' εὐτελῶν πραγμάτων, καὶ μηδαμηνῶν, πληρούμεν τὴν προσπάθειαν ἡμῶν. Οὐκ ὀφείλομεν δὲ οὕτως ποιεῖν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἀπεταξάμεθα τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς πράγμασιν αὐτοῦ, οὕτως ἐφείλομεν καὶ αὐτῇ τῇ προσπαθείᾳ τῇ περὶ τὰς ὕλας ἀποτάξασθαι, καὶ εἰδέναι τί ἐστιν αὕτη ἡ ἀποταγή, καὶ διὰ τί ἤλθομεν εἰς τὸ μοναστήριον, καὶ τί ἐστι τὸ σχῆμα δ λαμβάνομεν, καὶ πρὸς αὐτὸν καταρτίζειν ἑαυτοὺς, καὶ ἀγωνίζεσθαι κατὰ τοὺς πατέρας ἡμῶν. Xil. Habitus noster is est: Tunica absque mani-C cis, et zona pellicca, analabus, et cucullus. Hæc autem signa sunt omnia. nobis igitur perdiscen - dum est, quid hac habitus nostri signa præ se ferant. Ut quid autem tunicam feramus absque inanicis, cum caetera quæque manicas habeant? Quid manicas non habemus? manicæ signa sunt manuum: manus autem ad practicen pertinent. Cum igitur subrepit nobis cogitatio aliqua operandi et agendi quidpiam per pristini hominis manus, utpote furari vel verberare, atque, ut dicam breviter, peccatum aliquod patrare cogitas; advertamus tunc oculos mentis ad habitum nostrum, discamusque abesse illi manicas, id est, non habere nos manus ad operandum quidpiam pristini hominis. Habet et tunica signum purpureum: quid, oro, id igitur? habet unusquisque 380 regi militans purpuram in lena sua. Ex quo enim rex purpuram ferre cœpit, omnes ejus milites togulis suis purpurea signa apposuere: ut ex his appareat regios sese esse, et regi conmilitare: sic et nos purpureum signum pro amictu nostro sumpsimus, ut appareat commilitare nos Christo, et quod tot illius gratia perferre debemus, quot ille nostri causa pertulit. Cum enim passus est Dominus noster, purpuream vestem portavit. Primum quidem uti rex: est enim ipse regum omnium rex, et do minantium Dominus. Secundo autem ut delusus a profanissimis illis Judæis. Et nos igitur signum pur- * Apoc. πιν, 16. ΙΒ'. Τὸ σχῆμα δ φοροῦμεν, κολοβιέν ἐστι, μὴ ἔχον χειρίδια, καὶ ζώνη δερματίνη, καὶ ἀνάλαβος, καὶ κουκούλιον. Ταῦτα δὲ σύμβολά ἐστι· καὶ ὀφείλομεν μαθεῖν τί σημαίνουσιν ἡμῖν τὰ σύμβολα τοῦ σώματ τος ὁ ἡμῶν. Διὰ τί φοροῦμεν κολόβιον μὴ ἔχον χειρίδια· τῶν ἄλλων ἐχόντων πάντων χειρίδια, ἡμεῖς διὰ τί οὐκ ἔχομεν; Τα χειρίδια, σύμβολά εἰσι τῶν χειρῶν. Αἱ δὲ χεῖρες λαμβάνονται εἰς πρακτικήν. Οτε οὖν ἔρχεται λογισμός ενεργῆσαί τι διὰ τῶν χει μῶν τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, ὑπόθου κλέψαι ἢ δείραι, ἢ ἁπλῶς οἵαν δήποτε ἁμαρτίαν ποιῆσαι διὰ τῶν χειρῶν, ὀφείλομεν προσέχειν τῷ σχήματι ἡμῶν, καὶ μαθεῖν, ὅτι οὐκ ἔχομεν χειρίδια· τοῦτ᾽ ἔστιν, οὐκ ἔχομεν χεῖρας τοῦ ἐνεργῆσαί τι τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώ Εχει δὲ τὸ κολόβιον ἡμῶν καὶ σημεῖον τί ποτε πορφυροῦν· τί θέλει τὸ σημεῖον τὸ πορφυροῦν; Εκαστος στρατευόμενος τῷ βασιλεῖ, πορφύραν ἔχει εἰς τὸ χλανίδιον αὐτοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ βασιλεὺς πορ φύραν φορεῖ, πάντες οἱ στρατευόμενοι αὐτῷ, βάλ λούσιν πορφύραν εἰς τὸ χλανίδιον αὐτῶν, τοῦτ' ἔστιν τὸ βασιλικὸν ἔνδυμα· ἵνα διὰ τούτου δείξωσιν ὅτι τοῦ βασιλέως εἰσὶ, καὶ ὅτι αὐτῷ στρατεύονται· οὕτως καὶ ἡμεῖς λαμβάνομεν τὸ σημεῖον τὸ παρο φοροῦν εἰς τὸ κολόβιον ἡμῶν, δεικνύοντας ότι τῷ Χριστῷ ἐστρατεύθημεν, καὶ χρεωστοῦμεν ὑπομεῖναι ὅλα τὰ παθήματα αὐτοῦ, ὅσα ὑπέμεινε δι' ἡμᾶς. Καὶ γὰρ ὅτε ἔπαθεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν, ἐφόρεσε τὸ πορφυ που. " Leg. σχήματος.

DOCTRINA I pureum gerentes ad toleranda quæque pro eo promptos profiteamur. Et quemadmodum miles nequidquam militia sua dimissa, mercator ft aut agricola, sed militare pergit, ut ait Apostolus: Nemo militans Deo implicat se negotiis sæcularibus, ut imperatori suo placere queat i. Ita nos si veri certatores esse cupimus, negligamus quæcunque sunt mundi: s0lique Deo dedamus, soli assistamus, soli obsequamur, soli serviamus: ut sit, quod ait, virgo assidens et a nullo distracta j. ροῦν!..4-τον. Πρῶτον μὲν ὡς βασιλεύς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων· ἔπειτα δὲ καὶ ὡς ἐμπαιζόμενος ὑπὸ τῶν δυσσεβῶν ἐκείνων. Καὶ ἡμεῖς οὖν ἔχοντες τὸ σημεῖον τὸ πορφυροῦν, ἐπαγγελλόμεθα, ὡς εἶπον, ὑποφέρειν πάντα τὰ παθήματα αὐτοῦ, καὶ ὥσπερ ὁ στρατιώτης οὐκ ἀφῇ τὴν στρατίαν αὐτοῦ, καὶ ὑπο άγων γίνεται γεωργὸς ἢ πραγματευτής, ἐπεὶ ἐκπίπτει τῆς ἀξίας αὐτοῦ, ὡς λέγει ὁ ᾿Απόστολος· Οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματ τείαις· ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσειεν· οὕτως καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν ἀθλῆσαι καὶ ἀμεριμνῆσαι ἀπὸ πάν των τῶν τοῦ κόσμου τούτου, καὶ Θεῷ μόνῳ σχολάσαι, ὡς λέγει, ἵνα ᾗ παρθένος εὐπάρεδρος, καὶ ἀπερίσπαστος. XIII. Habemus autem et zonam pelliceam circa ΙΓ΄. Εχομεν δὲ καὶ ζώνην· διὰ τί δὲ φοροῦμεν; Ἡ ζώνη ἣν φοροῦμεν, σύμβολόν ἐστι πρῶτον μὲν, renes nostros. Id signum est, ad opus quodque acὅτι ἐσμὲν εὐτρεπισμένοι εἰς ἔργον. Εκαστος γὰρ cincti, ut quam primum simus et parali, Laboratuθέλων ἐργάσασθαι, πρῶτον ζώννυται, καὶ οὕτως rus eninì quis primo accingitur, et sic demum opus ἄρχεται τοῦ ἔργου, ὡς λέγει, Εστωσαν αἱ ὀσφύες aggreditur, ut dicitur, Accingimini renes vestros k: ὑμῶν περιεζωσμέναι· καὶ πάλιν, ἵνα ὥσπερ ἐστὶ mortificati quoque corporis signum est. Nos enim desideria nostra mortificare debemus: præsertimque ἀπὸ νεκροῦ σώματος ή ζώνη, οὕτως καὶ ἡμεῖς νε κρώσωμεν τὴν ἐπιθυμίαν ἡμῶν. Ἔστι γὰρ ἡ ζώνη ea quæ a renibus procedunt, in quibus animæ voκατὰ τῆς ὀσφύος ἡμῶν· ἐκεῖ δέ εἰσιν οἱ νεφροί, ἐν luptas esse dicitur. Juxta quod aiebat Apostolus: οἷς λέγεται εἶναι τὸ ἐπιθυμητικὸν τῆς ψυχῆς. Καὶ Mortificate membra vestra quae sunt super terram, τοῦτό ἐστιν ὁ λέγει ὁ Ἀπόστολος • Νεκρώσατε τὰ fornicationem, immunditiam 1: quæque sequuntur. Habemus et analabum. Analabus, seu succinctoμέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρ σίαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔχομεν καὶ ἀνάλαβον· ὁ ἀνά- rium, in crucis modum ponitur. Super humeros au λαδος τίθεται σταυροειδῶς ἐπὶ τοὺς ὤμους ἡμῶν· tem nostros crucis signum deferimu̸3, ex eo quod τοῦτ᾽ ἔστι, τοῦ σταυροῦ τὸ σύμβολον βαστάζομεν dicitur: Tulle crucem tuam, et sequere me w. Quid εἰς τοὺς ὤμους ἡμῶν, καθώς λέγει, 'Αρον τὸν est aliud crux quanı vera mortificatio, quæ a nobis σταυρόν σου καὶ ἀκολούθει γιοι. Τί δέ ἐστι σταυ erigitur per fidem quam habemus in Christum? Fides ρὸς ἀλλ᾽ ἡ τελεία νέκρωσις ἥτις κατορθούται ἡμῖν enim, ut dicitur rursus in libro senum, amoved semiδιὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως; Η γὰρ πίστις, ὡς per et repellit quæcunque sunt impedimento, et liλέγει πάλιν εἰς τὸ γεροντικόν, περιστέλλει ἀεὶ τὰ beram nobis reddit operationem, quæ nos ad perκωλύοντα, καὶ ἀνεμπόδιστον ποιεῖ ἡμῖν τὴν ἐνερ- fectam hanc mortificationem deducit; id est, ut se γασίαν, τὴν φέρουσαν ἡμᾶς εἰς τοιαύτην τελείαν ipsum quisque saeculi rebus omnino esuat, et eaνέκρωσιν· τοῦτ᾽ ἔστιν, ἵνα νεκρώσῃ τις ἑαυτὸν rumdem pariter amore atque affectione. Reliquiἀπὸ πάντων τῶν τοῦ κόσμου τούτου· καὶ ἐὰν ἀφῆκε mus enim certatim parentes, reliquimus agros, γονεῖς, ἵνα ἀγωνίσηται καὶ πρὸς τὴν προσπάθειαν, possessiones, pecunias et quæcunque nobis fue ὁμοίως καὶ χρήματα ή κτήματα, καὶ ἕκαστον πρᾶγε rant abrenuntiavimus; abrenuntiemus pariter et μα δ δ' ἂν ἀποτάξηταί τις, θέλῃ καὶ αὐτῇ τῇ προσ. affectui, sicque perfecti erimus aurenuntiatoπαθείᾳ αὐτοῦ ἀποτάξασθαι, καθὼς καὶ ἤδη εἴπο- res. Ferimus et cucullum, quod innocentia siμεν· καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ τελεία ἀποταγή. Λαμβάνο gnum est et puritatis. Pueri enim parvuli cuculμεν δὲ κουκούλιον· τοῦτο δέ ἐστι σύμβολον τῆς lum ferunt, non viri perfecti. Nos igitur ideo ταπεινώσεως. Τα νήπια γὰρ τὰ μικρὰ τὰ ἄκακα cucullum ferimus, ut parvuli simus malitia, quemφοροῦσι κουκούλια· ἄνθρωπος δὲ τέλειος κουκού admodum monet Apostolus: Nolite sensibus parλιον οὐ φορεῖ. Ἡμεῖς οὖν διὰ τοῦτο φοροῦμεν, ἵνα vuli esse, malitia parvuli estote. Quid autem νηπιάζωμεν τῇ κακίᾳ, ὡς λέγει ὁ Ἀπόστολος - significat malitia parvulum esse? Parvulus sine Μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ και malitia, a quocunquc spernatur, non irascitur; κία νηπιάζετε. Τί δέ ἐστι τὸ νηπιάζειν τῇ κακίᾳ; honoratus, non effertur in gloriam vanam; priΤι νήπιον, τὸ μὴ ἔχον κακίαν, ἐὰν ἀτιμησθῇ, vatus aut spoliatus propriis, non alligitur. Par οὐκ ὀργίζεται, καὶ ἐὰν τιμηθῇ, οὐ κενοδοξεί· ἐὰν vulus enim malitia, non etiam injuriam ulcisci. λάξῃ τις τὰ αὐτοῦ, οὐ θλίβεται· νηπιάζει γὰρ τῇ tur, non affectat gloriam. Eat et cucullus siκακίᾳ, οὐκ ἐπεκδικεῖ πάθος, οὐκ ἀντιποιεῖται δύο gnum gratiæ Dei. Quoniam quemadmodum enξῆς. Ἔστι πάλιν τὸ κουκούλιον σύμβολον τῆς χάριτος cullus tuetur et fovet pueri caput, sic et grati τοῦ Θεοῦ. Ὅτι ὥσπερ τὸ κουκούλιον σκεπάζει καὶ Dei mentes nostras defendit. Est igitar cucullus siθάλπει τὴν κεφαλὴν τοῦ παιδίου, οὕτως καὶ ἡ χά- guum gratia Salvatoris nostri Dei tuentis caput no1 Coloss. 1, 3. m Matth. xvi, 24, Marc. vus, i Il Tim. u, 4. i 1. Cor. vii, 34. 34, Lue. ix, 25. #1 Cor. xiv, 20. - Exod. 113, 11.

strum, et circumforentis quae in Christo est, 381 \ εις τοῦ Θεοῦ σκεπάζει τὸν νοῦν ἡμῶν, ὡς λέγει sinceritatem, ob dæmonas qui nos continuo aggrediuntur, ut percutiant et vulverent. Habemus et zouam ad lumlos mostros, signum sane mortificandi irrationabilis appetitus nostri. Et analabum, id est, scapulare in humeris, quod est orax. Ecce et cucullum imrocentiae et puritatis signum. εἰς τὸ γεροντικών· ὅτι τὸ κουκούλιον συμβολόν ἐστι τῆς χάριτος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ, σκεπαζούσης ἡμῶν τὸ ἡγεμονικὴν, καὶ περιθαλπούσης τὴν ἐν Χριστῷ νηπιότητα διὰ τοὺς βαπίζειν ἀεὶ καὶ τι τρώσκειν ἐπιχειροῦντας δαίμονας. Ἰδοὺ ἔχομεν καὶ τὴν ζώνην ἐπὶ τῆς ὀσφύος ἡμῶν· ὅ ἐστιν ἡ νέα κατὰ τῶν ὤμων, ὅ ἐστι σταυρός. Ἰδοὺ καὶ τὸ κου κρωσις τῆς ἀλόγου ἐπιθυμίας· καὶ τὸν ἀνάλαβαν κούλιο,· ὅ ἐστι σημείων τῆς ἀκακίας, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ νηπιότητος. XIV. Conversemur igitur ex babitu nostro, ut dixerunt patres, ne alienum habitum feramus: atque ut magna diuisinus, ita parva relinquamus. Dimisimus mundum, dimittamus pariter et illius affectiones. Amor esim nimius et immoderatus plerumque aos ob vilia et tenuia iterum colligat, nosque cæci et miseri vix advertimus. Si liberari perfecte volumus et ab hoc sæculo discedere, oderimus in primis voluntatem nostram, et sic brevi divine præsidio ad impassibilitatem animi perveniemus. Nihil enim adeo adjuvat hominem ad hoc, ac sensus suos odisse. Alque ita sese babet hæc ratio ad omnem virtutem; ut si viator iter aggressus, scipione invento cui innitatur, iter magis acceleret, et præoccupet viam: sic enim qui viam hane incedit, si propriam voluntatem abscindat, abscindit et pristinas afectiones; quibus præcisis, tit Dei opere ouiuino impassibilis. Nec quisquam hoc putet arduum et difficile, cum brevi compendio et spatio quis se ipsum, possit, si velit, decies alnegare. Quod quo pacto fiat, edocebo: Obambulat aliquis et quidpiam conspicatus persuadetur a cogitatione ut id advertat: at is cogitationi et non bona' persuasioni repugnat, seque avertit. Rursum invenit quis nugis ei variis rumoribus occupatos; persuadet ut se quoque turbæ immisceat, et verba pariter inserat: negat id se acturum, et aversus alio propriam voluntatem abscindit. Item succurrit illi ut coquum adeat, interrogetque quid paret obsouii: non adit ac se cohilet. Cernit aliquid in culina; quis illud attulerit sollicitatur interrogare; comprimit appetitum et vocem, et nihil percontatur. Sicque dum prava quæque præcidit, sensim quacunque præcidere advenientia consuescit; et fam summa cum requie nihil praeter voluntatem suam se sentit habere; et quidquid factum fueril, co ita contentus est, ac si ad vota sua evenisset, Qui enim proprium milii habet aut suum; quidquid factum fuerit, id, proprium putat. Cumque nullam affectionem habeat, omnino tandem, ut dixi, ad impassibilitatem animi perducitur. A. Advertite igitur quantum pusillum hoc proficere nos faciat, et propriam abscindere voluntatem quantum conferat. Hujus rei mirabile exemplar fuit beatus ille Dositheus, qui a vita delicio sissima et molli veniens, nullis divinarum rerum doctrinis imbutus, brevi tempore in summam perfectionem provectus est, dum obedientiam unicam amplectitur, et propriam voluntatem abscindit. Ο ΙΔ΄. Πολιτευσώμεθα οὖν πρὸς τὸ σχῆμα, ὡς εἶπον οἱ Πάτρες, ἵνα μὴ ἀλλότριον σχῆμα φορῶμεν· ἀλλ' ὥσπερ ἀφήκαμεν τὰ μεγάλα, οὕτως ἀφήκωμεν καὶ τα μικρά· ἀφήκαμεν τὸν κόσμον, ἀφήκωμεν καὶ τὰς προσπαθείας αὐτοῦ· αἱ γὰρ προσπάθειαι, καθώς εἶπον, καὶ διὰ μικρῶν τινων καὶ μηδενός λόγου ἀξίων πάλιν συνδεσμοῦσιν ἡμᾶς τῷ κόσμῳ, καὶ οὐ νοοῦμεν. Ἐὰν οὖν θέλωμεν τελείως ἀπαλλαγῆναι καὶ ἐλευθερωθῆναι, μάθωμεν κόπτειν τὰ θελήματα ἡμῶν, καὶ οὕτως κατὰ μικρὸν σὺν Θεῷ προκόπτομεν, καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἀπροσπάθειαν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως ὠφελεῖ τοὺς ἀνθρώπους, ὡς τὸ κόπτειν τὸ ἴδιον θέλημα· ὄντως προκόπτει τις ἐκ τούτου του πράγματος σχεδὸν ὑπὲρ πᾶσαν ἀρετήν. Καὶ ὥσπερ ἄνθρωπος οδεύων ἐν ὁδῷ, καὶ εὑρίσκων ἐν αὐτῇ κόσ πενδάριον, καὶ ὑπάγων αὐτὸ, δι' ἐκείνου τοῦ κοπενδαρίου προλαμβάνων πολὺ μέρος ἐκ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης, οὕτως ἐστὶν ὁδεύων ταύτην τὴν ὁδὸν τῆς κοπῆς τοῦ θελήματος· ἐκ τοῦ γὰρ κόπτειν τινὰ τὸ ἴδιον θέ λημα αὐτοῦ, κτᾶται τὴν ἀπροσπάθειαν, καὶ ἐκ τῆς ἀπροσπαθείας ἔρχεται σὺν Θεῷ εἰς τελείαν ἀπάν θειαν· δύναται δὲ εἰς μικρὸν διάστημα κόψαι δέκα θελήματα· καὶ πᾶσαν περιπατεί τις εἰς μικρὸν διάστημα, καὶ βλέπει τί ποτε, καὶ λέγει αὐτῷ ὁ λα γισμός, Πρόσχες ἐκεῖ, καὶ λέγει τῷ λογισμῷ, Οντως οὐ προσέχω, καὶ κόπτει τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ οὐ προσέχει· πάλιν εὑρίσκει τινὰς καταλαλοῦντας, καὶ λέγει αὐτῷ ὁ λογισμός· Εἰπὲ καὶ σὺ τόδε τὸ ῥῆμα. καὶ κύπτει τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ οὐ λέγει. Πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ λογισμός· Υπαγε, ἐρώτησον τὸν μά γειρον τί ἔψει, καὶ οὐχ ὑπάγει, καὶ κόπτει τὸ θέα λημα αὐτοῦ. Βλέπει τί ποτε, καὶ λέγει αὐτῷ ὁ λο γισμός· Ἐρώτησον τίς ἤνεγκεν αὐτό· καὶ κύπτει τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐρωτᾷ καὶ οὕτως κόπτων εἰς συνήθειαν ἔρχεται τοῦ κόπτειν, καὶ ἐκ τῶν μικρῶν άρχεται καὶ τὰ μεγάλα μετὰ ἀναπαύσεως κόπτειν, καὶ οὕτως λοιπὸν ἄρχεται μήτε ἔχειν όλως θέλημα· ἀλλ᾽ εἴ τι δ' ἂν γένηται ἀναπαύει αὐτὸν, ὡς ὅτι αὐτοῦ ἐστι. Καὶ αὐτοῦ μὴ θέλοντος ποιῆσαι τὸ θέλημα αὐτοῦ, εὐρίσκεται πάντοτε ποιῶν αὐτό. Ο γὰρ ἴδιον οὐκ ἔχει, ἕκαστον γινόμενον ἴδιον αὐτοῦ ἐστι. Καὶ οὕτως εὑρί σκεται, ὡς εἴπομεν, μὴ ἔχων προσπάθειαν, καὶ ἐκ τῆς ἀπροσπαθείας, ὡς εἶπον, ἔρχεται εἰς τὴν ἀπάθειαν. ΙΕ΄. Βλέπετε κατὰ μικρὸν, εἰς ποίαν φέρει προκοπὴν τὸ κόπτειν τὸ ἴδιον θέλημα· οἷος ἦν ὁ μακάριος ἐκεῖνος Δωσίθεος. Ἀπὸ ποίου βίου, καὶ ἐπὶ ποίας τρυφῆς, ἀπὸ ποίας βλακείας ἄνθρωπος, μηδὲ ἀκούσας ποτὲ λόγον Θεοῦ, καὶ ὅμως ἡκούσατε εἰς ποῖα μέτρα ἤνεγκεν αὐτὸν δι' ὀλίγου χρόνου τὸ κ πο τῆσαι αὐτὸν τὴν ὑπακοὴν, καὶ κύψαι τὸ ἴδιον θέλημα πῶς δὲ καὶ ἐδέξασεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἀφῆκεν

DOCTRINA I. Quem tandem Deus gloriosissimum ostendit, nec passus est ipsius virtutem in obscuro esse. Uni enim ex sanctissimis illis senioribus revelatus est, et visus inter divorum aliorum caterva, una cum illis perfruens beatitudine. Narrare licet et vobis miraculum alterum, quod ætate mea factum est, ut intelligatis tantam esse obedientiæ et abnegat.e voluntatis vim, quæ a morte quoque eripere et liberare hominem possit. Cum essem quandeque apud abbatem Seridum, ad eum profectus est ab oris Ascalonicis monachus ab abbate suo cum mandatis missus. Imperatum autem ci a seniore fuerat, 382 ut ad vesperam omnino rediret. Interim oborta est immensa tempestas, imber maximus, tonitrua horrenda, videbaturque torrenti siεἰς λήθην ἐλθεῖν τὴν τοιαύτην αὐτοῦ ἀρετήν· ἀλλά ἀπεκα. νψε τῷ ἁγίῳ γέροντι, καὶ εἶδεν αὐτὸν μεταξύ ὅλων ἐκείνων τῶν ἁγίων ἀπολαύοντα τῆς μακαριό τητος αὐτῶν. Λέγω ὑμῖν καὶ ἄλλο πράγμα ομοίως καὶ ἐπὶ ἐμοῦ γινόμενον· ἵνα μάθητε ὅτι καὶ ἀπὸ θανάτου φύεται ἄνθρωπον ἡ ὑπακοὴ, καὶ τὸ μὴ ἔχειν τὸ ἴδιον θέλημα. Ποτὲ ὄντος μου ἐν τοῖς τοῦ ἀσσα Σερίδου, ἦλθεν ἐκεῖ μαθητής μεγάλου γέροντος ἐκ τῶν μερῶν ᾿Ασκάλωνος εἰς τινα ἀπὸ τοῦ ἀ66 αὐτοῦ. Εἶχε δὲ ἐντολὴν παρὰ τοῦ γέροντος ὑποστρέ ψαι ἀπὸ ἑσπέρας εἰς τὸ ἴδιον κελλίον. Ἐν τῷ τούτῳ δὲ γίνεται χειμών σφοδρότατος καὶ ἄμβροι, καὶ ἦν ὁ παραπλήσιος χείμαρρος εἰς ὅλην τὴν πλημμύραν αὐτοῦ· εἶτα ἐκεῖνος ἤθελεν ἀπελθεῖν διὰ τὸ ῥῆμα τοῦ γέροντος. Ἡμεῖς δὲ παρεκαλοῦμεν αὐτὸν μετα ναι, ἔχοντες ὅτι ἀδύνατόν ἐστι σωθῆναι αὐτὸν ἐκ β milis ea inuulatio. Volebat ille reverti urgente seτοῦ ποταμοῦ. Ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἐπείθετο ἡμῖν μεῖναι. Λέγομεν ὕστερον, απέλθωμεν μετ' αὐτοῦ ἕως τοῦ ποταμοῦ· ἐὰν γὰρ ἴδῃ αὐτόν, ἀφ' ἑαυτοῦ ἔχει ἀνακάμψαι. Απήλθομεν οὖν μετ' αὐτοῦ, καὶ ὅτε ἐφθά σαμεν τὸν ποταμὸν, ἀποδύεται ἐκεῖνος τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ δεσμεῖ αὐτὰ εἰς τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ζώννυται τὸ μαφόριον αὐτοῦ, καὶ βάλλει ἑαυτὸν εἰς τὸν ποταμὸν εἰς ὅλον τὸ φοβερὸν ῥεῦμα ἐκεῖνο. Ἡμεῖς δὲ ἱστάμεθα ἐκπληττόμενοι καὶ τρέμοντες μήπως ἀποθάνῃ· ἐκεῖνος δὲ ἔμενε κολυμβῶν, καὶ εὑρίσκεται παραχρῆμα εἰς τὸ ἄλλο πέραν, καὶ ἐνδύεται τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ βάλλει ἡμῖν ἐκεῖθεν μετάνοιαν, καὶ λαμβάνει παράθεσιν, καὶ ἀπέρχεται τρέχων· ἡμεῖς δὲ ἐμείναμεν θαυμάζοντες, καὶ ἐκε πληττόμενοι την δύναμιν τῆς ἀρετῆς· ὅτι ἡμεῖς μετὰ φόβου, καν προσείχομεν, ἐκεῖνος δὲ ἀκινδύνως διῆλθε διὰ τὴν ὑπακοὴν αὐτοῦ. Καὶ ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος. δν ἔπεμψεν ὁ ἀββᾶς αὐτοῦ διὰ τὰς χρείας αὐτῶν πρὸς τὸν ἀποκρισάριον αὐτοῦ εἰς τὴν κώμην· πως ὅτι εἶδεν αὐτὸν ἑλκόμενον ὑπὸ τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ εἰς αἰσχρὰν μίξιν· ἵνα μόρον (sic) εἴπῃ· Ὁ Θεὸς τοῦ Πατρός μου, ἐξελοῦ με· ἡ εὐθέως εὑρέθη εἰς τὴν ὁδὸν τῆς Σκήτεως ὑπάγων πρὸς τὸν Πατέρα αὐτοῦ. 14. Βλέπετε δύναμιν ἀρετῆς, βλέπετε ενέργειαν βήματος, πόσην βοήθειαν ἔχει καὶ τὸ ἐπικαλέσασθαί τινα τὰς εὐχὰς τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· ἵνα εἴπῃ· Ο Θεός, διὰ τὰς εὐχὰς τοῦ Πατρός μου ἐξελοῦ με, εύκ θέως εὑρέθη εἰς τὴν ὁδόν. Κατανοήσατε δὲ τὴν τα πείνωσιν καὶ τὴν εὐλάβειαν ἀμφοτέρων. Ησαν ἐν στενώσει, καὶ ἤθελεν ὁ γέρων πέμψαι τὸν ἀδελφὸν πρὸς τὸν ποιοῦντα αὐτοῖς τὴν ἀπόκρισιν, καὶ οὐκ ἔλεγεν αὐτῷ· "Υπαγε ἀλλ᾽ ἔλεγεν αὐτῷ· ι Θέλεις ἀπελθεῖν;» Ομοίως καὶ ὁ ἀδελφὸς οὐκ εἶπεν· Υπάγω· ἀλλ' ἔλεγεν αὐτῷ·· ὡς θέλεις ποιώ. Ἐφοβεῖτο γὰρ καὶ διὰ τὰ σκάνδαλα καὶ διὰ τὸ μὴ παρακοῦσαι τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. Εἶτα ὡς πλέον ἐστενώθησαν, λέγει αὐτῷ ὁ γέρων·. Εγείρου, υπαγε ν καὶ οὐκ εἶπεν αὐτῷ· Ἐλπίζω εἰς τὸν Θεό. μου ὅτι σκεπάζῃ σε· ἀλλὰ λέγει·. Ελπίζω εἰς τὰς εὐχὰς τοῦ Πατρός μου ὅτι σκεπάζουσί με.» Ομοίως και ὁ ἀδελφὸς, ὅτε ἐπειράσθη, οὐκ εἶπεν, ὅτι ὁ Θεός nioris præcepto: nos vero contra cohortabamur exspectare serenitatem, asserentes periclitari illum maxime in tantis aquarum eruptionibus. Non acquievit igitur ille nobis ullo pacto, ut maneret. Decrevimus eum ad usque flumen subsequi, sperantes ipsum, cum illud vidisset, emendatorum consilium et reversurum. Eo autem postquam una pervenimus, exutus ille vestes, cas cervici collectas imposuit, et accinctus scapulare suum, sese delit præcipitem in torrentem, statimque natare cœpit. Formidantibus autem nobis ne mergeretur, subito in littus alterum (mirabile dictu) conspectus est, et resumptis denuo vestibus, a nobis impetrata venia, discessit: nos autem plus quam dici queat obstupuimus, mirati virtutis vim et potentiam. Nolis enim vix in eum sine tremore contuentibus, ipse solus intrepidus absque ulla formidine et periculo enatavit, fretus obedientiæ merito. Haud dissimile fuit et illud quod alteri discipulo contigit, qui ab abbate in proximam villulam missus ad expedienda quæ opus fuerant, cum se sentiret in concupiscentiam propriæ filiolæ sollicitari, exclamavit unicam hanc vocem: • Deus patris mei libera me; › statimque sase apud viam Scetiam reperit: qui reversus ad Patrem suum est. XVI. Videte potentiam virtutis, contemplamini vim verbi; quantum scilicet afferat auxilii paternis precibus sese dedere: ipsorum enim ille similia locutus est verba. «Libera me, Deus, per Patris mei orationes: a Considerate humilitatem et observantiam amborum: erat uterque dubius et anxius, volebatque senex fratrem ad monasterii necessaria dimittere, nee tamen ut iret, imperare voluit, sed utrum proficisci vellet percontatus est. Non item frater respondit, e Eo, sed quidquid jusseris faciam, Pater.» Hinc enim scandala verebatur, hine Patris inobedientiam formidabat. Ad hæve igitur senex, ‹ Exsurge, ait, et actutum perge.» Ricedens frater dixit: Non spero in Deum quia me proteget, sed in orationibus Patris mei, quia me tnebuntur: ▸ sieque cum in teptationem incidisset, non Deum in auxilium vocavit, sed Patris sur orationes. Atque ita paternis orationibus fretus uterque maxime fuit,

S. DOROFIEI ABBATIS En quemadmodum obelientie humilitatem conjun- Α' γcν, ἐξελοῦ γιε, ἀλλ', ο Ὁ Θεὸς, εἰς τὰς εὐχὰς τοῦ xere: ut enim currus uno equo non satis commode trahitur, nisi et alterum apponas: ita obediens humilitatem conjugatam sibi deposcit. Qua 'sane gratia et virtute haberi nemo dignus potest, nisi ante consuescat præcludere et amputare propriam voluntatem, se ipsum post Deum Patri suo dedere, atque ab eo nulla in re postmodum disscutire, sed omnia ipsius arbitrio facere, ea fide et certitudine, ac si Deus in cunctis non uomini pareret, ut illi quos praediximus factitarunt: hic salvari, hic misericordiam consequi dignus est. XVII. Memoria est de beato Basilio, qui cum cœnobia sua inviseret, ab uno prælatorum percontatus est, num quem in choro suorum haberet, quem confideret salvandum. Respondente autem illo, sperare se omnes per suas orationes fore salvos. Rursum id ipsum interrogavit; nec aute destitit, quam ille ex optimis meliorem sibi offerret electum. Cui cum Pater sanctissimus imperaret ut aquam ad abluendos pedes afferret, abiit statim, attulit et lavit: jussit postmodum sedere eum, ac lavari pariter: paruit ille simpliciter, et ministrante Patre lotus est. Post hoc periculum obedientia, ingressus est 383 in sanctuarium cum eo Pater, et celebranti discipulo ministrare voluit, eo nulla in re dissentiente, quamcunque imperasset. Atque illum post hæc socium sibi et perpetuum comitem ascivit. Neque enim alium quam sanctum discipulum el benedictum decebat habere deiferum patrem et sanctissimum. Vos autem omnino, fratres, adbuc expertes video hujuscemodi obedientiæ indiscretæ, vec nosse quanta ejus sit requies. Memini me quandoque abbatem Joannem beati Barsanuphii discipulum interrogasse rem hujuscemodi: Cum Scriptura commemoret opus nobis esse multis afflictionibus et angustiis ad vitæ ingressum et salutis, dubitare me ne perirem, qui nulla me sentirem cura moveri et sollicitari: idque per litteras sciscitabar. Inter scribendum, fateor, augeri mihi lætitiam sentiebam, timebamque mihi ipsi magis ad tribulationes Scripturæ advertens, quibus omnino carere ne cognoscebam. At mihi senex respondit, et vanum timorem ademit, inferens ita necessario evenire, ut scilicet pacatissimi, jucundissimi et quietissimi sint, quicunque sese in Patrum obedientiam dedidere. Πατρός μου ἐξελοῦ με. • Καὶ ἕκαστος αὐτῶν εἰς τὰς εὐχὰς τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ ἤλπιζε. Βλέπετε πως ἔζευξαν τὴν ὑπακοὴν τῇ ταπεινώσει· ὥσπερ γὰρ ζεύγνυται τὸ ἅρμα, καὶ οὐ δύναται ὁ ἵππος προλα σεῖν τὸν ἄλλον, ἐπικλᾶται· οὕτως χρήζει ἡ ὑπακοὴ ἔχειν συνεζευγμένην αὐτῇ τὴν ταπείνωσιν. Καὶ πῶς δύναταί τις ἀξιωθῆναι ταύτης τῆς χάριτος, ἐὰν μὴν καθὼς εἶπον, βιάσηται κόψαι τὰ ἴδια θελήματα, καὶ ἐκδῷ ἑαυτὸν μετὰ Θεὸν τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ, ἐν μηδενὶ διστάζων, ἀλλὰ πάντα ποιῶν, ὥσπερ κἀκείνῳ, μετὰ πληροφορίας ὡς ὅτι τῷ Θεῷ ὑπακούει; Τις ἄξιος ἐλεηθῆναι, τὶς ἄξιος σωθῆναι. ΙΖ΄. Φέρεται ποτε τοιοῦτος λόγος, ότι απερχόμε νός ποτε ὁ ἅγιος Βασίλειος διὰ τῶν κοινοβίων αὐτοῦ, λέγει ἑνὶ τῶν ἡγουμένων· «Εχεις τινὰ τῶν σωζο μένων;» Λέγει αὐτῷ ὁ ἀββᾶς· «Διὰ τῶν εὐχῶν σου, δέσποτα, πάντες θέλομεν σωθῆναι.» Λέγει πάλιν αὐτῷ ὁ ἅγιος Βασίλειος· «Τῶν σωζομένων ἔχεις τινά; › Ἐκεῖνο νοήσας [ἦν γὰρ καὶ αὐτὸς πνευματι χὸς] λέγει· ο Ναί.» Ελθόντος δὲ αὐτοῦ, λέγει ὁ ἅγιος αὐτῷ· «Δός, νίψωμαι. ο Απέρχεται, καὶ φέρει αὐτῷ νίψασθαι. Μετὰ δὲ τὸ νίψασθαι τὸν ἅγιον Βασίλειον, λαμβάνει καὶ αὐτὸς ὁ ἅγιος τὸ νίμα, καὶ λέγει τῷ ἀδελφῷ· «Δέξαι, καὶ αὐτὸς νίψαι. ο Δέχεται οὖν ἐκεῖνος τὸ νίμα ἀδιακρίτως παρὰ τοῦ ἁγίου· μετὰ οὖν τὸ δοκιμάσαι αὐτὸν ἐν τούτῳ, λέγει αὐτῷ πάλιν· «Ὅτε εἰσέρχομαι εἰς τὸ ἱερατεῖον, ἐλθε, ὑπόμνησόν με ένα χειροτονήσω σε. ο Πάλιν ἐκεῖνος ἀδιακρίτως ὑπακούει. Καὶ ὅτι εἶδε τὸν ἅγιον Βασίλειον ἔσω εἰς τὸ ἱερατεῖον, ἀπέρχεται, καὶ ὑπο μιμνήσκει αὐτὸν, καὶ χειροτονεῖ αὐτὸν, καὶ λαμβάνει αὐτὸν μετ' αὐτοῦ· τίνι γὰρ ἔπρεπεν,· εἰ μὴ μετὰ τοῦ ἁγίου ἐκείνου τοῦ θεοφόρου, τῷ τοιούτῳ εὐλογημένῳ ἀδελφῷ; Ὑμεῖς οὐκ ἔχετε πεῖραν ὑπο ακοῆς ἀδιακρίτου· οὐδὲ οἴδατε τὴν ἀνάπαυσιν αὐτῆς. Ηρώτησα ποτε γέροντα τὸν ἀββᾶν Ιωάννην τὸν τοῦ ἀεδα Βαρσανουφίου, καὶ εἶπον· ε Δέσποτα, ἐπειδὴ ἡ Γραφή λέγει ὅτι διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ βλέπω ὅτι οὐδὲ μίαν θλίψιν ἔχω, τί ὀφείλω ποιῆσαι, μήπως καὶ ἀπόλλω τὴν ψυχήν μου, ὅτι οὐκ εἶχον οὐδὲ μίαν θλίψιν οὐδὲ μέριμναν; › Εἰ δὲ καὶ συνέβη με ἔχειν λογισμόν, ἐλάμβανον τὸ πινακίδιον, καὶ ἔγραφον τῷ γέροντι. Διὰ γραμμάτων γὰρ πρώτων καὶ αὐτὸν πρὸ τοῦ με ὑπηρετῆσαι αὐτῷ, καὶ πρὶν πληρώσω, γράφων ᾐσθανόμην ὠφελείας καὶ κουφισμού· τ σαύτη ἦν ἡ ἀμεριμνία καὶ ἡ ἀνάπαυσις. Ἐγὼ δὲ μὴ εἰδὼς τὴν δύναμιν τῆς ἀρετῆς, καὶ ἀκούων ὅτι διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐφοβούμην ὅτι οὐκ εἶχον θλίψιν. Ὡς οὖν ἐδήλωσα τῷ γέροντι, δηλοί μοι οὕτως· • Μηδὲν θλιβής· σὺ οὐκ ἔχεις πράγμα· ἀλλ᾽ ἕκαστος βάλλων ἑαυτὸν εἰς ὑπακοὴν Πατέρων, ταύτην τὴν ἀμεριμνίαν καὶ τὴν ἀνάπαυσιν ἔχει.» DOCTRINA II. De humilitate. 1. Senioris unius ea memoriæ prodita est sententia: ante omnia nobis opus esse humilitate, derereque nos ad audiendum esse quam promptissimos, quæcunque dicerentur, admittentes: omnia etiam bostis et adversarii nostri tela per humilitatem ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Β'. Περί ταπεινοφροσύνης. Α'. Εἶπέ τις τῶν γερόντων, Πρὸ παντὸς χρήζομεν τῆς ταπεινοφροσύνης, ἕτοιμοι ὄντες ἐν παντὶ λόγῳ ᾧ ἀκούομεν, λέγειν, Συγχώρησον. Διὰ γὰρ τῆς ταπεινοφροσύνης, πάντα τὰ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἀντικειμένου διαφθείρεται. Ζητήσωμεν τί ἐστιν ἡ δύναμις τοῦ

DOCTRINA II. λόγου του γέροντος. Διά τί λέγει, Πρὸ παντός χρήζο- disrumpi. Quæramus qualis hæc sit doctrina. Γι μεν τῆς ταπεινοφροσύνης, καὶ μὴ μᾶλλον, Πρ. παντὸς χρήζομεν εγκρατείας; Λέγει γὰρ ὁ ᾿Απόστο λος· Ο αγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται· ἡ διὰ τί μὴ λέγει, Πρὸ παντὸς χρήζομεν τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ; λέγει γὰρ ἡ Γραφή· Αρχὴ σοφίας, φόβος Κυρίου. Καὶ πάλιν· Τῷ φόβῳ Κυρίου ἐκκλίνει πᾶς ἀπὸ κακοῦ. Διὰ τί γὰρ οὐ λέγει, Πρὸ παντὸς χρήζομεν τῆς ἐλεημοσύνης, ἢ τῆς πίστεως; λέγει γάρ, Ελεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται αμαρτίαι· καὶ ὁ Απόστολος λέγει· Χωρίς πίστεως ἀδύνατον εὐαρε στῆσαι τῷ θεῷ. Εἰ οὖν ἀδύνατον εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ χωρίς πίστεως, καὶ ἐλεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι, καὶ τῷ φόβῳ Κυρίου ἐκκλίνει τᾶς ἀπὸ κακοῦ, καὶ ἀρχὴ σοφίας φίλος Κυρίου, καὶ ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα έγκρα. τεύεται· πῶς οὖν λέγει, ὅτι πρὸ παντὸς χρήζο. μεν τῆς ταπεινοφροσύνης; καὶ ἀφῆκε ταῦτα πάντα οὕτως ἀναγκαῖα ὄντα; Θέλει δεῖξαι ἡμῖν ὁ γέρων, ὅτι οὔτε αὐτὸς ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, οὔτε ἡ ἐλεημοσύνη, οὔτε ἡ πίστις, οὔτε ἡ ἐγκράτεια, οὔτε ἄλλη μία τῶν ἀρετῶν δύναται κατορθωθῆναι χωρίς ταπεινοφροσύνης. Διὰ τοῦτο λέγει, Πρὸ παντὸς χρήζομεν τῆς ταπεινοφροσύνης, Έτοιμοι όντες ἐν παντὶ λόγῳ ᾧ ἀκούομεν, λέγειν, ο Συγχώρησαν,· διὰ γὰρ τῆς διαφθείρεται. quid enim ait senior, præ omnibus humilitate nobis opus esse, ac non potius abstinentia et patientia? Ait namque Apostolus: Qui certat, ab omnibus se abstinet °, vel etiam timore Dei. Cum dicat Seriptura sacra: Initium sapientiæ timor Domini г. Et rursum: Timore Domini declinat quis a malor; vel misericordia et fide. Dicitur enim, eleemosyna et fide purgari delicta; et Apostolus: Sine fide impossibile est placere Deo. Si igitur impossibile est Deo placere absque fide et eleemosyna, et fide purgantur delicta; et timore Domini quis a malo declinat; et initium sapientiæ est timor Domini; et qui certat, abstiuet se ab omnibus: quare tautopere hic nobis præter omnia humilitate. opus esse dixit, et hæc omnia usque adeo necessaria pratermisit? Credo voluisse nobis iunuere senem, quod neque timor Domini, neque eleemosyna, neque lides, nequc abstinentia, neque ulla unquam virtutum potest sine humilitate in nobis erigi. Ilinc ait: Ante omnia nobis necessaria est, fratres, humilitas, attentissimis ad orunia quæcunque audiverimus, patientissimisque ad quæcunque dicentur. Per humilitatem enim omnia bostis et adversarii tela franguntur. ταπεινοφροσύνης, πάντα τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἀντικειμένου Б Β΄. Ἰδοὺ βλέπετε, ἀδελφοί, πόση ἐστὶν ἡ δύναμις τῆς ταπεινοφροσύνης. Βλέπετε ποίαν ἐνέργειαν ἔχει τὸ λέγειν, ο Συγχώρησον.» Διὰ τί δὲ καλεῖται ὁ διάβολο; οὐ μόνον ἐχθρὸς, ἀλλὰ καὶ ἀντικείμενος; Εχθρός λέγεται, καθότι μισάνθρωπός ἐστι, μισό καλος, ἐπίβουλος· ἀντικείμενος δὲ λέγεται, ἐπειδή εἰς πᾶν πράγμα καλόν ἐπιχειρεῖ ἐμποδίσας. Θέλει τις εὔξασθαι; ἐκεῖνος ἀντίκειται ἐμποδίζων διὰ κακῶν ἐνθυμήσεων, δι' αἰχμαλωσίας, διὰ ἀκηδίας. Θέλει τις ἐλεῆσαι; ἐκεῖνος ἐμποδίζει διὰ φιλαργυρίας, δι' οκνηρίας. Θέλει τις ἀγρυπνῆσαι; ἐκεῖνος ἐμποδίζει δι᾽ ὀκνηρίας, διὰ ῥαθυμίας, καὶ εἰς ἔκαστον πράγμα οὕτως ἐναντιοῦται ἡμῖν, εἰς δ ἐπιβαλ λόμεθα καλόν· διὰ τοῦτο λέγεται οὐ μόνον ἐχθρὸς, ἀλλὰ καὶ ἀντικείμενος· διὰ οὖν τῆς ταπεινοφροσύνης πάντα τὰ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἀντικειμένου διαφθείρεται. Μεγάλη γάρ ἐστιν ὄντως ἡ ταπεινοφροσύνη, καὶ ἕκαστος δὲ τῶν ἁγίων δι' αὐτῆς τῆς ταπεινοφροσύνης έδευσεν, καὶ διὰ τοῦ κόπου συνέτεμεν τὴν ὁδοιπο ρίαν· καθώς λέγει· Ιδε την ταπείνωσίν μου καὶ τὸν πίπον μου, καὶ ἄφες πάσας τὰς ἁμαρτίας γιου· καὶ, Εταπεινώθην καὶ ἔσωσε με ὁ Κύριος. Δύναται μὲν γὰρ καὶ ἡ ταπείνωσις μόνη εισενεγκείν, ὡς ἔλεγεν ὁ γέρων ὁ ἀββᾶς Ἰωάννης, βραδυτέρως δέ. Ταπεινωθῶμεν οὖν καὶ ἡμεῖς μικρὸν, καὶ σωζό μεθα· κἂν οὐ δυνάμεθα κοπιάσαι, ὡς ἀσθενεῖς, σπουδάσωμεν ταπεινωθῆναι. Καὶ πιστεύω εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ μικρὸν μετά τα πεινώσεως γενόμενον ευρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον τῶν ἁγίων ἐκεῖ τῶν πολλὰ κοπιασάντων, καὶ δουλευσάντων τῷ Θεῷ. Ναὶ ἀσθενοῦμεν, καὶ οὐ δυ • 11 Tin. s, 5. p Psal. cs, 9. a Prov. xvi, G. PATROL. GR. LXXXVIII. Il. Attendite, fratres, quanta sit humilitatis vis. Advertite quid operis habeat hoc quod ait: Patienter ausculta. Ut quid autem diabolus non solum hostis, sed et adversarius noster vocatur? Hostis scilicet, quia bonum omne omnesque n:ortales odio habet, cunctisque insidias ponit; adversarius autem, 384 quia in omni bono opere impedimento nobis esse quaerit. Vult aliquis orare? hunc quærit avertere et impedire per malas cogita - tiones, per captivitatem, per acediam. Optat alius cujusquam misereri? hunc impedire studet per inertiam, incuriam et negligentiam; et (ut breviter dicam, cuivis operi bono adversatur: et hac de · causa hostis et adversarius maxime appellatur. Quare autem per humilitatem in cunctis superatur? Maxima, inquam, est humilitas, per quam sanctorum quivis incessit, et cum labore viæ longitudinem abscidit, ut dicitur: Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte universa delicta mea s; et: Humiliatus sum, el salvavit me Dominus **. Potest enim sola nos humilitas introducere, ut aiebat Joannes abbas. Humiliemur igitur et nos paululum, ut salvemur. Et si ob imbecillitatem laborare non possumus, humiliari saltem studeamus. Confido enim in Domino per modicam hanc humilitatem fore nos tandem divina misericordia inter sanctorum illorum choros collocandos. Fateor debilitate corporis non posse nos laborare, sed nunquid non possumus non humiliari? Beatus vir est qui humilitatem habuerit. Ea permaxima est. fratres, humilitatis virtus, quam optime definivit r llebr. xi, 6. 18. s' Psal. cxv, 6. • Psal. XXIV,

Iratus ille qui veram in se virtutem habuit, cum Aνάμεθα κοπιάσαι, μή τα πεινωθήναι οὐ δυνάμεθα; dixit: Humilitas nunquam irascitur, irritat neniineni, humana est et benigna 1. Nos autem eam, uti peregrinam et alienam abhorremus. Humilitas vanæ gloriæ sola adversatur, et ab ea hominem liberat, tuetur et protegit. Irascitur quis pecuniarum et ciborum grati, quare non dicat hanc esse humilitatem? Quia sane irritat neminem humilitas, neque provocatur a quoquam. Magna est et potens, ita ut gratiam Dei in animam queat attrahere. Gratia igitur Dei est quæ miseretur, quæ animam protegit a duabus his passionibus, irascendi scilicet et irritandi. At quidnam est gravius, irasci ne, an provimum provocare? Desinit senior, nihil esse adco alienum a monacho quam irasci. Neque sane mentitus est. Nisi cuim quisque humilitate illico resipiscat, sensim labitur in seditionen dæmonis: qui turbatus continue, continuas in nobis quoque turbationes quærit. III. Quare autem ais humilitatem neque ullum provocare, neque aliquando provocari? Ego vero qui dicam, liberari nos per humilitatem a duabus his passionibus? Ab omni fateor nos passione eripi per humilitatem, et ab omni tentatione protegi animiam. Cum beatus Antonius tot laqueos damonis orbi cuncto intensos cerneret, suspirans, Dominum interrogavit, quis evasurus ens potissimum esset? Cui responsum est: Humilitas sola evadet bos laqueos:» additumque est illud admirandum, Neque eam omnino contingere poterunt, › Cernis vim subjectionis? Cernis gratiam virtutis? Nihil profecto fortius humilitate. Nam vero humili quidquid adversi contigerit, illico in se totus contrahitur, illico judicat sese dignum ea adversitate et ærumma, nec sustinet quemquam accusare, non sustinet in alium causam hujuscemodi inferre. At sine perturbatione, sine molestia, cum omni tranquillitate se habet: atque ea de causa neque irascitur, neque ullum provocat. Bene igitur ac præclare locutus est vir sauclissimus, præ omnibus humilitate nobis opus esse. IV. Duo autem genera sunt humilitatis, ut item genera duo superbiæ. Primum superbiæ genus est, cum quis fratrem suum contemnit, eumque quasi 385 nullius mestimat; seipsum vero cunctis excellentiorem habet. llic statim, nisi se revocet et respiciat, sensim labitur in secundam superbian); ita ut in Deum etiam incipiat insolescere, et bona opera sibi ascribere, non Deo. Menini, fratres mei, vidisse me aliquando hujuscemodi hominem, qui in hane miserrimam conditionem incidisset. Et initio quidem si quis e fratribus locutus quidpiam esset in alterios commendationem et laudem, statim illum sperncbat, et quasi conspuebat, dicens: «Quis est ille? Non est alius qui aliquid valeat præter Zesimam et qui cum eo sunt, › Post cœpit et illos 1 1 Cor. x:11, 1, Μακάριός ἐστιν, ἀδελφοί, ὁ ἔχων ταπείνωσιν. Μεγάλη ἐστὶν ἡ ταπείνωσις· καλῶς δὲ ἐσήμανεν ὁ ἅγιος ἐκεῖνος, τὸν ἔχοντα ἀληθινὴν ταπείνωσιν· διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι Η ταπείνωσις οὐκ ὀργίζεται, οὐδὲ παρορ γίζει τινά· καὶ δοκεῖ ὡς ξένον εἶναι τὸ πράγμα· ἡ ταπείνωσις γὰρ τῇ κενοδοξία μόνῃ ἐναντιοῦται, και ἀπ' αὐτῆς δῆθεν φυλάττει τὸν ἄνθρωπον. Οργίζεται δέ τις καὶ διὰ χρήματα, καὶ διὰ βρώματα· πῶς οὖν λέγει ὅτι ἡ ταπείνωσις οὐκ ὀργίζεται οὐδὲ παροργίζει τινά; Η ταπείνωσις μεγάλη ἐστὶν, ὡς εἴπομεν, καὶ δυνατή ἐστιν ὥστε ἐπισπᾶσαι τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ εἰς την ψυχήν. Λοιπὸν αὐτὴ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, ἐλθοῦσα σκεπάζει τὴν ψυχὴν ἐκ τῶν ἄλλων δύο παθῶν τούτων τῶν βαρέων· τί γὰρ ἔνι βαρύτερον τοῦ ὀργίζεσθα:, καὶ τοῦ παροργίζειν τὸν πλησίον, ὡς εἶπέ τις; Ξένου παντάπασι μοναχοῖς τὸ ὀργίζεσθαι· ὄντως εἰ μὴ ταχέως σκεπασθῇ ὁ τοιοῦτος διὰ ταπεινώσεως, κατά μικρὸν ἔρχεται εἰς κατάστασιν δαίμονος, ταράττων καὶ ταρασσόμενος. Γ. Διὰ τοῦτο οὖν λέγει ὅτι ἡ ταπείνωσι οὐκ ὀργίζε ται, οὐδὲ παροργίζει τινά. Τί δὲ λέγω, ὅτι ἀπὸ τῶν δύο παθών σκεπάζει; ᾿Αλλὰ καὶ ἀπὸ παντὸς πάθους· ἀπὸ παντὸς πειρασμοῦ σκεπάζει ἡ ταπείνωσις τὴν ψυχήν. Οτε ἐθεώρησεν ὁ ἅγιος Αντώνιος πάσας τάς παγίδας τοῦ διαβόλου Απλωμένας, καὶ στενάξας, ἠρώτησε τὸν Θεόν, ὅστις ἄρα παρέρχεται ταύτας, τί ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Θεός; ὅτι «Ἡ ταπείνωσις παρ δ έρχεται αὐτάς.» Καὶ ποῖον ἄλλο θαυμαστόν προσ έθηκε; τὰ, ο Καὶ οὔτε ἄπτονται αὐτῆς.» Βλέπεις δύναμιν, κύριε; Βλέπεις χάριν ἀρετῆς; Τῷ ὄντι οὐδὲν ἰσχυρότερον ταπεινοφροσύνης. Εἴ τι δ' ἂν συμβῇ λυπηρὸν τῷ ταπεινῷ, εὐθέως χωρεί καθ' ἑαυτοῦ, εὐθέως κατακρίνει ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶν ἄξιος· οὐκ ἀνέχεται μέμψασθαί τινα, οὐκ ἀνέχεται βαλεῖν επάνω άλλων τὴν αἰτίαν, καὶ λοιπὸν παρέρχεται ἀταράχως, ἀθλίπτως, μετά πάσης ἀναπαύσεως. Δια τοῦτο οὔτε ὀργίζεται, οὔτε παροργίζει τινά. Διά τοῦτο καλῶς εἶπεν ὁ ἅγιος, ὅτι πρὸ πάντων χρονο μεν τῆς ταπεινοφροσύνης. Δ'. Δύο δέ εἰσι ταπεινώσεις, ὥσπερ καὶ δύο υπερ ηφανίαι. Η πρώτη ὑπερηφανία ἐστὶν, ὅταν ἐξουδε νεῖ τις τὸν ἀδελφὸν, ὅταν εὐτελίζει αὐτὸν, ὡς μηδὲν ὄντα, καὶ ἑαυτὴν ὑπερέχοντα αὐτοῦ. Ὁ τοιοῦτος ἐὰν μη ταχέως νήψῃ καὶ σπουδάσῃ, κατὰ μικρὸν ἔρχεται καὶ εἰς τὴν δευτέραν ὑπερηφανίαν· ἵνα καὶ κατά τοῦ Θεοῦ ὑπερηφανεύηται· καὶ ἑαυτῷ ἐπιγράφει το κατορθώματα αὐτοῦ, καὶ οὐ τῷ Θεῷ. Οντως, ἀδελ φοί μου, οἶδα ποτε ἐλθόντα τινὰ εἰς ταύτην την ἐλεεινὴν κατάστασιν· καὶ παρὰ μὲν τὴν ἀρχὴν εἴ τι ἐλάλησεν αὐτοῦ τις τῶν ἀδελφῶν, κατέπτυεν ἑκάστον, καὶ ἔλεγε·· Τίς ἐστιν ἐκεῖνος; Οὐκ ἔστιν εξ μὴ Ζωσιμᾶς, καὶ οἱ κατ' αὐτόν. ο Εἶτα ήρξατο καὶ τούτους εὐτελίζειν καὶ λέγειν·· Οὐδείς ἐστιν εἰ μὴ Μακάριος· καὶ μετ' ολίγον ήρξατο λέγειν· «Τις

DOCTRINA II. ἐπ: Μακάριος; Οὐδεὶς, εἰ μὴ Βασίλειος καὶ Γρη- contemere ac dicere, neminem alicujus pretii esse γόριος,» Είτα μετὰ μικρὸν ἤρξατο καὶ τούτους εὐτελίζειν, λέγων· «Τίς έστι Βασίλειος, καὶ τίς ἐστι Γρηγόριος; Οὐδεὶς, εἰ μὴ Παῦλος καὶ Πέτρος. ο Λέγω αὐτῷ, Ὄντως, ἀδελφέ, καὶ τούτους ἔχει ἐξου δενῶται. Πιστεύσατέ μοι, ὅτι μετ' ὀλίγον καιρὸν ἤρξατο λέγειν, ο Τίς έστι Πέτρος καὶ τίς ἐστι 135λος: Οὐδεὶς, εἰ μὴ ἡ ἁγία Τριάς. Οὕτως ὕστερον καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ὑπερηφανεύθη, καὶ οὕτως ἐξέστη. Διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἀγωνίζεσθαι, ἀδελφοί μου, πρὸς τὴν πρώτην ὑπερηφανίαν, ἵνα μὴ κατὰ μικρὸν ἐμπέσωμεν καὶ εἰς τελείαν ὑπερηφανίαν. præter Macarium. Et paulo post: «Quis, ait, Macarius? Nullus est, praeter Basilium et Gregorium. Atque etiam non multo post hos quoque cœpit pariter spernere, et nullum ullius existimare, nisi Petruin et Paulum. Cui ego præædixi quéd evenit. fore ut hos quoque tempore contemneret. Quod sane factum est: nam eos sprevit, et nihil esse in pretio habendum præter Trinitatem asserere cœpit. Stamque in Deum quoque factus insolentior, intumuit. Nobis igitur luctandum est cum prima, fratres, ne paulatim in secundam labamur superbiam. V. Est autem superbia monachalis, et saculoris. Sæcularis est cum quis insolescit in fratrem suum, utpote ditior, pulchrior, vel ornattor, vel nobilior eo. Cum igitur intuemur aliquos gloriosos, vel quot eorum monasterium majus sit et dignius, vel quo 1 abundantius et plures monachus continens, noveriRus hos superbia sæculari adhuc teneri. Cum item alius circa naturæ dotes gloriatur, vel quod suavis sit vocis, quod probe psallat, quod nitide et præcia - re ministret; bujuscemodi gloriolæ primatus sunt et vanitatis sæcularis. Monastica autem superbia est, cum quis gloriatur ut jejuniorum, ut vigilia - rum observautissimus, ut venerabilis, ut civ:lis, ut studiosius, et cum quis adipiscendae gloria gratia humiliatur: haec ad monasticam superbiam perti nent. Licet autem (si omniuo gloriandum) monastico potius quam mundane gloriari. Diximus jam quæ sit prima superbia, quæve item secunda, quæ monastica, quæ sæcularis: reliquum est, totidem humilitalis genera opponamus. Ε'. Ἔστι δὲ καὶ κοσμική υπερηφανία, καὶ μοναχική. Η κοσμική ὑπερηφανία ἐστίν, ὅταν τις ύπερηφανεύηται κατά τοῦ ἀδελφοῦ, ὡς πλουσιώτερος, ἢ ὡς εὐμορφότερος αὐτοῦ, ἢ ὡς καλῶς φορῶν πλέον αὐτοῦ, ἢ ὡς γενναιότερος αὐτοῦ. Ὅταν οὖν βλέπωμεν ἑαυτοὺς κενοδοξοῦντας ἐν τούτοις, ἢ ὅτι τὴ μου ναστήριον ἡμῶν μείζον, ἢ εὐπορώτερον, ἢ ὅτι ἔχο μεν πολλοὺς ἀδελφοὺς, ἐφείλομεν εἰδέναι ὅτι ἀκμήν ἐσμεν ἐν τῇ κοσμική υπερηφανία. Εστι δὲ ὅτε καὶ εἰς φυσικά τινα κενοδοξεί τις. Οἷόν τι λέγω· Κενοδεξεῖ τις ὅτι καλλίφωνος ἐστι καὶ καλῶς ψάλλει, ἢ ὅτι ἐστὶν ἐπιεικῆς καὶ καθαρίως ὑπηρετεῖ. Ταῦτα σεμνότερα μέν εἰσι τῶν πρώτων· ὅμως καὶ αὐτὰ τῆς κοσμικῆς ὑπερηφανίας. '11 δὲ μοναχική υπερηφανία ἐστὶν, ὅτι κενοδοξεί τις, ὡς ἀγρυπνῶν, ὡς νηστεύων, ὡς εὐλαβὴ;, ὡς πολιτείας, ὡς σπουδαῖος. Ἔστι δὲ ὅτε καὶ ταπεινοῦται τις διὰ δόξαν. Ταῦτα τῆς μοναχικῆς ὑπερηφανίας ἐστίν. Ἐνδέχεται ἡμῖν μὴ ὅλως ὑπερηφανεύεσθαι· εἰ δὲ, κἂν εἰς τὰ μοναχικὰ ὑπερηφανεύεσθαι, καὶ μὴ εἰς τὰ κοσμικά. Ιδού είπομεν τίς ἐστιν ἡ πρώτη ὑπερηφανία, καὶ τίς ἐστιν ἡ δευτέρα, ὁμοίως εἴπωμεν τίς ἐστιν ἡ κοσμική, καὶ τίς ἐστι μοναχικὴ ὑπερηφανία. Μάθωμεν λοιπὸν τοῖαί εἰσι καὶ αἱ δύο ταπεινώσεις. Γ'. Η πρώτη ταπείνωσίς ἐστι, τὸ ἔχειν τινὰ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ συνετώτερον ἑαυτοῦ, καὶ εἰς πάντα ὑπερέχοντα ἑαυτοῦ, καὶ ἁπλῶς, ὡς εἶπεν ἐκεῖνος ὁ ἅγιος, τὸ εἶναι ὑποκάτω πάντων. Η δὲ δευτέρα τα πείνωσίς ἐστι, τὸ ἐπιγράφειν τῷ Θεῷ τὰ κατορθώ ματα. Αὕτη ἐστὶν ἡ τελεία ταπείνωσις, τῶν ἁγίων. Αὕτη ἡ φυσικῶν 10 γινομένη ἐν τῇ ψυχῇ, ἐκ τῆς ἑν εργείας τῶν ἐντολῶν. "Ωσπερ γὰρ τὰ δένδρα όταν βαστάζει καρπόν πολύν, αὐτὸς ὁ καρπὸς κάμπτε: κάτω τους κλάδους, καὶ κατασπᾷ αὐτοὺς, ὁ δὲ κλάδος ὁ μὴ βαστάζων καρπὸν, ὑψοῦται ἄνω καὶ ἀνέρχεται ὀρθός· εἰσὶ δέ τινα τῶν δένδρων, καὶ ἐφ' ὅσον μὲν ἀνέρχεται ὁ κλάδος αὐτῶν ἄνω, οὐ βαστάζει καρπόν· ἐὰν δὲ λάβῃ τις λίθον καὶ κρεμάσῃ αὐτὸν εἰς τὸν κλάδον, και κατασπάσῃ αὐτὸν κάτω, τότε ποιεῖ καρτόν· οὕτω; ἐστὶ καὶ ἡ ψυχή· ὅταν ταπεινούται, τότε καρπόν φέρει, καὶ ὅσον ποιεῖ καρπόν, τοσοῦτον τα πεινοῦται. Καὶ ὅσον γὰρ ἐγγίζουσιν οἱ ἅγιοι τῷ Θεῷ, τοσοῦτον βλέπουσιν ἑαυτοὺς ἁμαρτωλούς. Μέμνημαι ὅτι ἐλαλοῦμέν ποτε περὶ ταπεινώσεως, και τις τῶν λαμπρῶν Γάζης ἀκούων ἡμῶν λεγόντων τοῦτο, ὅτι ὅσον ἐγγίζει τις τῷ Θεῷ, τοσοῦτον βλέπει ἑαυτὸν 10 φυσικῶν. Legendum forte, φυσικῶς. VI. Prima igitur humilitas est, si fratrem tuum existimes esse te prudentiorem, et in cunctis tu anteire et, ut vir ille sanctus aiebat, sis omnium abjectissimus. Secunda bumilitas est, quævis recta opera Deo ascribere: et hæc perfecta sanctorum humilitas. Quæ quidem naturalis in anima fit et generatur ex observantia mandatorum Dei. Ut enim arbores cum multo fructu onustæ fuerint, inclinant ramos et eos plerumque frangunt: qui autem ramus nullum habet fructum, attollitur in altum, et rectus assurgit: si autem lapis appendatur, inclineturque ne rectus assurgat, illico ponía parit; sic anima nostra si humilietur, statim fructus edit, quantoque plures fructus attulerit, tanto magis humiliatur. Nam viri sancti quanto ad Deum propius accesserint, tanto se iniquiores agnoscunt. Memini autem, cum loqueremur aliquando de humilitate, et quidam ex Gazæ principibus nos audiret istud ipsum asserentes, obstupuisse eum atque dixisse hoe quomodo fieri posset, ignorare sese; discere autem velle. Cui ego respondi: «Dic, obsecro, dumine, vir primarie, quen te habes inter concives tuos? ▸

S. DOROTHIEI ABBATIS 386 Ad hæc ille • Habeo me, inquit, ut nobilem ἡ ἁμαρτωλὸν, ἐξενίζετο, καὶ ἔλεγε ο Πῶς ἐνδέχεται Viet principem civitatis me.» Contra ego: Si tie- τοῦτο; ο καὶ ἡγνόει θέλων μαθεῖν τὸν λόγον. Λέγει sarean pergas, quomodo isthie te halvas? αὐτῷ· «Κύρι ὁ πρωτεύων, εἰπέ μοι, τί ἔχει; σαυτόν liorem, ait, aliquanto principibus civitatis illius. › εἰς τὴν πόλιν σου;» Λέγει ἐκεῖνος, ο Εχω ἐμαυτὸν μέ Heram: Si Antiochiam habeas, quem te ibi exi- γαν καὶ πρῶτον τῆς πόλεως.» Λέγω αὐτῷ· «Ἐὰν δὲ slimes?: - • Ut rusticum, inquit, quemdam. › — ἀπέλθῃς εἰς Καισάρειαν, τί ἔχεις ἑαυτὸν ἐκεῖ; ν λέ- • Si autem Byzantii apud regem, quem te reputes? › γει, ο Εχω ἐμαυτὸν εὐτελέστερον τῶν μεγάλων τῶν . Ut pauperem, ait, quemdam et mendicum.» ἐκεῖ.» Λέγω αὐτῷ, «Ἐὰν δὲ ἀπέλθῃς εἰς Ἀντιό. Tunc ego ad eun versus: «Et sic, inquam, sese χειαν, τί ἔχεις σεαυτόν; ο Λέγει μοι ἐκεῖνος· «Έχω halant sancti viri: quo enim Deo propiores fiunt, έμαυτὸν ὡς ἕνα παγανόν.» Λέγω αὐτῷ· • Ἐὰν δὲ ο eo se inferiores putant. Abraham enim cum Dominum εἰς Κωνσταντίνου πόλιν ἀπέλθῃς ἐγγὺς τοῦ βασιλέως, vidit, cinerem se vocavit et lutum. Isaias dixit: ἐκεῖ τί ἔχεις ἐαυτόν; ο Λέγει μοι ἐκεῖνος· «Έχω Infelix ego, quia labiis pollutus sum ". Sic et Daniel, ἐμαυτὸν ἕνα πένητα. Τότε λέγω αὐτῷ, «Ιδού, αυcum in lacu inter leones esset, et venisset Habacuc τως εἰσὶν οἱ ἅγιοι· ὅσον ἐγγίζουσι τῷ Θεῷ, τοποῦ ad eum cum prandio, diceretque: Accipe prandium τον ἁμαρτωλοὺς βλέπουσιν ἑαυτούς. 'Αβραάμ γύρ quod misit tibi Dominus *; respondit cum lacrymis: & ὅτε εἶδε τὸν Κύριον, γῆν καὶ σποδὸν ἑαυτὸν ἐκάλεRecordatus est mei Dominus ×? Quantam cordis fimilitatem etiam in eo lacu habuit? Quare a leonibus non primum, non secundo læsus est. Obstopuit enim et dixit: Recordatus est mei Dominus? σεν Ησαΐας δὲ ἔλεγεν, Ὢ τάλας καὶ ἀκάθαρτός είμι εγώ. Ομοίως καὶ ὁ Δανιὴλ ὅτε ἦν εἰς τὸν λάκ και μετὰ τῶν λεόντων, καὶ ἀπῆλθεν 'A66ακούν, ἔχων τὴν ἄρτον, λέγων αὐτῷ· Δέξαι τὸ ἄριστον δ ἔπεμψέ σοι ὁ Θεὸς, ἀπεκρίθη λέγων· Εμνήσθη γάρ μου ὁ Θεός; Οταν ταπείνωσιν ἔσχεν ἡ καρδία αὐτοῦ, ὅτε ἦν εἰς τὸν λάκκον μετὰ τῶν λεόντων, καὶ οὐκ ἔβλαπτον αὐτὸν, καὶ οὐ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δεύτερον· καὶ μετὰ ταῦτα ἐθαύμασε, λέγων· Εμνήσθη γάρ μου ὁ Θεός;» VII. Videtis humilitatem sanctorum, quo pacto Ζ'. Βλέπετε την ταπείνωσιν τῶν ἁγίων, πῶς διά aflecta sint j!lorum corda? Sed neque a Deo missi κεινται αἱ καρδίαι αὐτῶν; Αλλ' οἱ δὲ πεμπόμενοι at opem hominis ferendum admittunt legationem, παρὰ τοῦ Θεοῦ πρὸς βοήθειαν τῶν ἀνθρώπων, κατ præ humilitate gloriam et honorem fugientes. Ut εδέχοντο ἀπὸ ταπεινώσεως, φεύγοντες τὸ δοξασ07 - indutus namque quis purpura et serico, si ei inji- και. Ὥσπερ γάρ τις ἐνδεδυμένος ὁλοσήριχον, ἐὰν με ciatur lacerna immunda, declinat illam et fugit, φῇ κατ' αὐτοῦ ῥάκος ἀκάθαρτον, φεύγει ἵνα μὴ μιαν ne indumentum pretiosum commaculet: sie viri θῇ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ τὸ τίμιον· οὕτως εἰσὶ καὶ cl saucti virtutes præclarissimas induti, humanam άγιοι ἐνδεδυμένοι τὰς ἀρετὰς, καὶ φεύγουσι τὴν ἀνgloriam devitant, ne ab ea dehonestentur. Qui θρωπίνην δόξαν, ἵνα μὴ μιανθῶσιν ὑπ' αὐτῆς. Οἱ δὲ autem gloriæ cupidi sunt, hi mibi similes nudo θέλοντες τὴν δόξαν, ὅμοιοί εἰσί τινι γυμνῷ, ὅστις videntur, qui usquequaque circuit ut lacernam ἀεὶ θέλει εὑρεῖν μικρὸν ῥάκος ἢ εἴ τι δήποτε, ἵνα aliquam iuveniat vel aliud quidpiam, quo possit σκεπάσῃ τὴν ἀσχημοσύνην αὐτοῦ. Οὕτως καὶ ὁ γυ melitatem suam contegere. Ita virtute spoliatus, μνὸς ἀπὸ ἀρετῶν, ζητεῖ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων. humanam gloriam qua se olumbiret, sectatur. San- Πεμπόμενοι οὖν οἱ ἅγιοι παρὰ τοῦ Θεοῦ πρὸς βοή eti vero ad mortalium opem plerumque a Deo missi, θειαν τῶν ἀνθρώπων, ἀπὸ ταπεινώσεως οὐ κατεδέvix præ humilitate parere voluerunt. Moyses enim χοντο. 'Αλλ' ὁ μὲν Μωϋσῆς ἔλεγε· Δέομαι του προdixit: Obsecro te, Domine, mille alium eloquen- χειρίσαι άλλον δυνάμενον· ἐγὼ γὰρ εἰμι ισχνό tiorem me; ego enim raneæ vocis sum et impeditio- φωνος καὶ βραδύγλωσσος. Ἱερεμίας δὲ ἔλεγε vis lingua v. Jeremias autem ait: Puer ego sum 1. Νεώτερός είμι εγώ. Καὶ ἕκαστος ἁπλῶς τῶν ἁγίων Sanai denique omnes humilitatem hanc possede ταύτην τὴν ταπείνωσιν ἐκτήσαντο, ἐκ τοῦ ἐνεργῆσαι, runt dum præcepta Dei (ut diximus) observave- ὡς εἴπομεν, τὰς ἐντολάς. Ταύτην τὴν ταπείνωσιν runt. Nemo autem omnium sermone explicare η οὐδείς δύναται λόγῳ φράσαι πῶς ἐστιν, ἢ πῶς ἐγγί queat, quo pacto ea in nientem veniat, nisi prius illam experientia didicerit. Sermonem habebat quandoque abbas Zosimas de bumilitate. Cumque ibi sophista quidam adesset, nec satis quæ dicebantur, acciperet; quo certius hæc disceret, ait ad abbatem: Dic mihi, obsecro, quomodo peccatorem le habeas won novi, cum et virtutes facias et sanclus sis: en quæcunque præcepta facis, et es ilJorum observantissimus; cur igitur peccatorem te prædices? Senex autem ad hæc quid potissimam responderet non noverat, at dixit: «Quid tibi responsi dem ad en qua interrogas nescio; sed habere νεται τῇ ψυχῇ, ἐὰν μὴ ἀπὸ πείρας μάθῃ αὐτὴν ἄν θρωπος· λόγῳ δὲ οὐδεὶς δύναται μαθεῖν αὐτήν. Ποτέ ὁ ἀββᾶς Ζωσιμᾶς ἐλάλει περὶ ταπεινώσεως, και τις ποτε σοφιστής εὑρεθεὶς ἐκεῖ, ἀκούων & ἐλάλει, θέ λων μαθεῖν τὴν ἀκρίβειαν, ἔλεγεν αὐτῷ· «Εἰπέ μοι, πῶς ἔχεις ἑαυτὸν ἁμαρτωλόν; οὐκ οἶδας ὅτι ἅγιος εἶ, οὐκ οἶδας ὅτι ἔχεις ἀρετά;; ἰδοὺ βλέπεις πῶς ἐνα εργεῖς τὰς ἐντολάς; πῶς τοιαῦτα ποιῶν, ἔχεις ὅτι ἁμαρτωλὸς εἶ;» Ὁ δὲ γέρων οὐχ ηὕρισκε πως τρά σαι αὐτῷ τὴν ἀπόκρισιν, ἀλλὰ ἔλεγεν αὐτῷ· «Οὐκ οἶδα πως εἴπω σοι, ἀλλ᾽ οὕτως ἔχω.» Ο σοφιστής οὖν ἐναντιοῦτο αὐτῷ θέλων μαθεῖν πῶς ἐστιν. Ὁ δὲ • Isa. vt, 5. v Dan. xiv, 55. * ibid. 57. Σ Exod. 1, 10. 2 Jerem. 1, 6.

DOCTRINA II. Ne Pt γέρων με εὑρίσκων πως παραστῆσαι αὐτῷ τὸ πράγ- sic rem scito, Sophista vero magis reniteliatur. μα, ήρξατο λέγειν μετὰ τῆς ἁγίας ἁπλότητος αὐτ τοῦ· «Μή διαστρέψῃς με, ἐγὼ τέως οὕτως ἔχω.» ὡς οὖν εἶδον ἐγὼ τὸν γέροντα ἀποροῦντα πῶς ἀποκριθῇ, λέγω αὐτῷ· ο 'Αρα μὴ τοῦτό ἐστιν, ὥσπερ ἡ σοφιστικὴ καὶ ιατρική; ὅταν καλῶς μανθάνει αυτήν τις καὶ πράττει αὐτήν· κατὰ μικρὸν ἐκ τοῦ ἐνεργεῖν αὐτὴν, γίνεται τις ἕξις τῷ ἰατρῷ ἡ τῷ σοφιστῇ· καὶ οὐ δύναται εἰπεῖν οὐδὲ οἶδε φράσαι πῶς ἐγένετο ἐν ἕξει τοῦ πράγματος· κατὰ μικρὸν, ὡς εἶπον, ἀνεπαισθήτως προσελάβετο αὐτὴν ἡ ψυχὴ, ἐκ τοῦ ἐνερο γεῖν τὴν τέχνην. Οὕτως ἔστιν εὑρεῖν καὶ ἐπὶ τῆς τα πεινώσεως, ὅτι ἐκ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐντολῶν γίνε ταί τις ἕξις ταπεινή, καὶ οὐ δύναται λόγῳ ῥηθῆς και. ο Ὡς οὖν ἤκουσεν ὁ ἀββᾶς Ζωσιμᾶς τοῦτο, ἐχάρη, καὶ εὐθέως περιέλαβε με, καὶ λέγει μοι· • Εύρες τὸ πρᾶγμα, οὕτως ἐστὶν ὡς εἶπες.» Εθερα πεύθη δὲ καὶ ἡ σοφιστής ἀκούσας, καὶ ὑπεδέξατο καὶ αὐτὸς τὸν λόγον. volens hujusce rei rationem a sene extorquere. ‹ Senex autem, nibil inveniens quo rem hanc illi declararet, cœpit dicere cum sancta simplicitate: divertas me sophismatibus; ego me sic habeo. autem ego senem vidi dubitantem quid responderet, praeripui sermonem et dixi:. Hoc ego reor utique se habere, quemadmodum sophistica et medicinalis: quas artes cum quispiam optime calluerit et ad actum perduxerit, sensim frequentato actu ipsarum, fit habitus et medico et sophistæ. Hi autem postmodum docere nequeunt nec norunt, quo pacto aut earum disciplinarum habitum pervenerint. Sic anima (ut dixi) sensim sine sensu disciplinas las ex 387 actione concepit. Idem dicere est de humilitate, quod scilicet ex crebra operatione mandatorum Dei flat habitus quidam humilitatis in anima, qui non possit explicari sermone. › llæc ut audivit abbas Zosimas, lætus ad me conversus ait: «Probe· rationem invenisti: sic habet ut dixisti.» Ita liberatus sophista scrupulo cum hæc audisset, quæcunque admisit et abiit. ΙΙ. Εἶπον γὰρ καὶ οἱ γέροντές τινα ποιοῦντας ἡμᾶς νοῆσαι τὴν ταπείνωσιν· αὐτὴν ἐγγινομένην διάθεσιν, ὡς ἔστιν, οὐδεὶς εὗρεν εἰπεῖν. Ἐπεὶ ὁ ἀββᾶς Αγάθων, ὅτι ἔμελλε τελευταν, εἶπον αὐτῷ οἱ ἀδελφοί • Καὶ σὺ φοβῇ, Πάτερ;» Είπε· ο Τέως ἐποίησα την δύναμιν μου φυλάξαι τὰς ἐντολάς· ἀλλ᾽ ἄνθρωπος είμαι. Πό εν οἶδα εἰ τὸ ἔργον μου ἤρετε τῷ Θεῷ; ἄλλο γὰρ ἐστι τὸ κρίμα τοῦ θεοῦ, καὶ ἄλλο τὸ τῶν ἀνθρώπων. ὁ Ἰδοὺ ὠμμάτωσεν ἡμᾶς εἰς τὸ νοῆσαι αὐτὴν, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν ἐδν εἰς τὸ καταλαβεῖν αὐτ τήν. Πῶς δὲ γίνεται τῇ ψυχῇ, καθώς πολλάκις εἶπον, οὐδεὶς εὗρεν εἰπεῖν, οὐδὲ ἡδυνήθη λόγῳ καταλαβεῖν, εἰ μήτε ἡ ψυχὴ ἡ ἀξιωθεῖσα ἀπὸ ἔργων μαθεῖν αὐτήν. Τί δέ ἐστι τὸ φέρον αὐτὴν, εἶπον οἱ Πέτρες. Λέγει γὰρ ἐν τῷ γεροντικῷ, ὅτι ἠρώτησεν ἀδελφὸς γέροντα, λέγων· Τί ἐστιν ἡ ταπείνωσις; καὶ εἶπεν ὁ γέρων Η ταπείνωσις μέγα ἔργον ἐπὶ καὶ θεῖκόν· ἡ δὲ ἑνὸς τῆς ταπεινώσεώς ἐστιν οἱ κόποι οἱ σωματικοί ἐν γνώσει, καὶ τὸ εἶναί σε ὑποκάτω πάντων, αὕτη ἐστὶν ἡ ὁδὸς τῆς ταπεινώσεως. Αύτη δὲ ἡ ταπείνωσις, θεϊκή ἐστι καὶ ἀκατάληπτος. Δια τί δὲ λέγει ὅτι οἱ κάποι οἱ σωματικοὶ τὴν ψυχὴν φέρουσιν εἰς ταπείνω σιν; Ποίῳ λόγῳ οἱ σωματικοί κόποι τῆς ψυχῆς εἰσιν ἀμεταί; Τὸ μὲν γὰρ εἶναι ὑποκάτω πάντων, καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, ὅτι ἀντίκειται τῇ πρώτῃ ὑπερηφανίᾳ. Πῶς γὰρ δύναται ἔχειν ἑαυτὸν μείζονα τοῦ ἀδελ φοῦ αὐτοῦ, ἢ ἐπαρθῆναι ἔν τινι, ἢ μέμψασθαι, ἢ ἐξ. ουδενώσαί τινα, ὁ ἔχων ἑαυτὸν ὑποκάτω πάντων; Ομοίως καὶ τὸ εὔξασθαι διὰ παντὸς, φανερόν ἐστι διὰ τὸ ἀντικεῖσθαι τῇ δευτέρα ὑπερηφανία. Πρόδηλον γὰρ ὅτι ὁ ταπεινὸς, ὁ εὐλαβής, ὡς γινώσκων ὅτι οὐδὲν ἐγχωρεῖ κατορθωθῆνα: ἀγαθὸν τῇ ψυχῇ ἄνευ τῆς βοηθείας καὶ σκέπης τοῦ Θεοῦ, οὐ παύεται ἀδιαλείπτως δεόμενος τοῦ Θεοῦ, ἵνα ποιήσῃ μετ' αὐτοῦ Έλεος. Καὶ γὰρ ὁ παντὸς δεόμενος τοῦ Θεοῦ ἔτι δ' ἂν ἀξιωθῇ κατορθώσαι, οἶδε πόθεν κατώρθωσε, καὶ οὐ δύναται επαρθῆναι, οὐδὲ ἐπιγράψαι τῇ ἰδίᾳ δυνάμει, ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἐπιγράφει πάντα τὰ κατορθώματα, καὶ VIII. Dixerunt autem majores nostri, nos in his quæ agimus factitandis posse humilitatem hone intelligere; ipsam vero dispositionem uti est cum ins nobis facta est, posse neminem dicere. Abbatem Agathonem, cum esset moriturus, interrogarunt fratres circumstantes, an timeret. Quibus respondit, hactenus elaborasse se pro viribus, ut Dei præco. pta observaret et faceret. Cum tamen homo esset, ignorare se, an Deo grata fuissent opera sua; cum aliter judicet Deus, aliter homo. Ecce hujuscemodi verbis innuit nobis, quo pacto humilitatem baue intelligamus; ostendit quoque viam qua illain apprehendlamus. Qualis autem sit, cum venerit in animam, ut sæpius dixi, nemo id potest sermone consequi, nisi anima ex operihus forte suis adeo digna habita fuerit, quæ hanc discat et intelligat. Quæ autem illa sint quæ in nolis humilitatem faciant, docuerunt sæpe Patres. Interrogatus enim senior a fratre, quid esset humilitas, respondit: magnum opus esse humilitatem, ac divinum nescio quid: vias vero humilitatis, labores corporeos esse, quos cuin scientia facis; et si tu te omnino omni subjicias, et sine intermissione Deum ores, uæe, inquaui, est vera Lumilitatis via; ipsa autem humilitas divina est et incomprehensibilis. Cur vero ait labores corporeos ferre auimam in humilitatem? Et qua ratione corporei labores virtutes sunt auimæ? subesse enim omnibus (ut superius commemoravimus) adversatur primæ superbiæ. Nam quo pacto majorem potest habere se fratre, aut superbire in aliquo, vel accusare vel despicere quenquam, qui omnibus subjectus est? Item et sine intermissione orare, patet quia contradicit secundæ superbiæ: claret enim quod humilis, verecundus, uti ad omne opus bonum invalidum se et ineptum, absque divino auxilio recognoscens, non cessabit ab oratione jugi et assidua, Deum rogans ut secum facial misericordiam,

S. DOROTHE ABBATIS μων μὴ ἐκπέσῃ τῆς τοιαύτης βοηθείας, καὶ φανερωθῇ ἡ ἀσθένεια καὶ ἡ ἀδυναμία αὐτοῦ. Καὶ οὕτως διὰ τῆς ταπεινώσεως εύχεται, καὶ διὰ τῆς εὐχῆς ταπεινού. ται, καὶ οἷον ἀεὶ κατορθοί, ἀεὶ ταπεινοῦται, καὶ ὅσον ταπεινοῦται, βοηθεῖται καὶ προκόπτοι διὰ τῆς ταπει νοφροσύνης. Et si quid boni postmodum fecerit, novit plane αὐτῷ ἀεὶ εὐχαριστεῖ, καὶ αὐτὸν ἀεὶ παρακαλεῖ, τρί unde id fluxerit, nec efferri potest, neque illud virtuti propriæ ascribere, sed Deo dat quidquid recte agit, atque illi tremens perpetuo supplicat, perpetuo gratias agit, ne ab hoc auxilio decidat, appareat - que imbecillitas et infirmitas sua. Sicque per humilitatem orat et per orationem fit humilis, quantoque rectius operatur, tanto magis humiliatur et proficit anima per humilitatem. Θ'. Διὰ τί οὖν λέγει ὅτι οἱ σωματικοι κόποι φέ ρουσι τὴν ταπεινοφροσύνην; Τί ἔχει ὁ σωματικός κόπος εἰς διάθεσιν ψυχῆς; Εγώ λέγω ὑμῖν· Ἐπειδὴ ἐκπεσοῦσα ἡ ψυχὴ ἀπὸ τῆς ἐντολῆς εἰς τὴν παράδασιν, παρεδόθη, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Γρηγόριος, τῇ φιλο ηδονίᾳ καὶ τῇ αὐτονομίᾳ τῆς πλάνης, καὶ ἠγάπησε τὰ σωματικά, καὶ τρόπον τινὰ ὡς ἔν τι εὑρέθη μετά τοῦ σώματος, καὶ ἐγένετο ὅλη σάρξ· καθώς λέγει· IX. Cur autem ait corporeos labores auimam in hun.ilitatem adducere? Quid habet in se corporeus labor ad anima dispositionem? Docebo vos paucis. Anima ubi prævaricata est, et a præcepto decidis, (ut ait divus Gregorius), concupiscentiae omni et arbitrio erroris permissa est et data, coepitque omnino corporeos mores diligere et amplecti; ita ut unum cum corpore inventa sit, et tota caro facta, justa quod ait Dominus: Non permanebit Spir. Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώ us meus in hominibus his; caro enim sunt ª. Et quoniam compatitur simulque afficitur anima infelix ab his quæ patrantur in corpore, ideo dixit senior, corporeum laborem animam in humilitatem 388 imlurere. Aliter disposita est enim anima bene habentis, aliter aegrotantis, aliter famescentis, aliter saturati: aliter item disponitur anima insidentis equo, aliter iusidentis asiuo, aliter sedentis in throno, aliter sedentis in terra, aliter optimis vestibus irduti, aliter contritis et marcidis. Labor igitur humiliat corpus, humiliatoque corpore humiliatur pariter et anima: ita ut optima fuerit senioris sententia de labore corporeo. Hac de causa Evagrius a blasphemia oppugnatus, haud inscius blasphemiam a superbia provenire, et humiliato corpore humiliari pariter et animam; quadraginta dies sub dio transegit, ita ut ex cjus corpore vernies scaturirent, ut in agrestibus animalibus solet accidere, et præ labore pus emoveret. Neque id ob blasphiemiam factum, sed ob humilitatem. Præclare igitur dictum est a senc nos corporeis laboribus ad humilitatem deduci. Deus igitur bonus et sanclus gratificetur nobis hujuscemodi humilitatem, quæ a maximis periculis hominem liberat, et ab innumeris tentationibus protegit. DOCTRINA III. De conscientia. 1. Cum formavit Deus hominem, immisit illi neseio quid divinum, mentem scilicet quamdam illustrem et fervidam quæ ipsum instrueret malum a bono secernere: eaque conscientia vocatur, quæ naturalis lex est. Hujus figura erant putei quos effodit Jacob c ut patres nostri asseruere, oppleti postmodum a Philistæis. Legi huic adhærentes patriarchæ et saneti omnes ante scriptam legem, Deo • Gen. vi, 3. × Gen. 11, 26. r Gen. xxvi, 14, 13. ποις τούτοις, διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας· καὶ οἷον συμπάσχει, και συνδιατίθεται ἡ ἀθλία ψυχή αὕτη τοῖς γινομένοις ὑπὸ τοῦ σώματος· διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ γέρων, ὅτι καὶ ὁ σωματικὸς κόπος ὁδηγεῖ εἰς ταπείνωσιν· ἄλλως γὰρ διατίθεται ἡ ψυχὴ τοῦ ὑγιαίνοντος, καὶ ἄλλως τοῦ ἀῤῥωστοῦντος, καὶ ἄλλως τοῦ πεινῶντος, καὶ ἄλλως τοῦ κεκορεσμένου· ὁμοίως πάλιν, ἄλλως διατίθεται ἡ ψυχὴ τοῦ καθημένου ἵππῳ, καὶ ἄλλως τοῦ καθημένου εἰς θρόνον, καὶ ἄλ λως τοῦ καθημένου χαμαί, ἄλλως τοῦ φοροῦντος καλὰ ἱμάτια, καὶ ἄλλως τοῦ φοροῦντος σαπρά μά τια. Ο κόπος οὖν ταπεινοῖ τὸ σῶμα· τοῦ δὲ σώματος ταπεινουμένου, συνταπεινοῦται καὶ ἡ ψυχή ὥστε καλῶς εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ σωματικός κόπος οδηγεί εἰς ταπείνωσιν. Διὰ ὅτε ἐπολεμήθη Ευάγριος ὑπὸ τῆς βλασφημίας, ὡς ἔχων γνῶσιν, καὶ εἰδὼς ὅτι ἡ βλασφημία ἀπὸ ὑπερηφανίας ἔρχεται, ταπεινουμενου δὲ τοῦ σώματος συνταπεινονται καὶ ἡ ψυχή, έποίησε τεσσαράκοντα ἡμέρας μὴ εἰσελθὼν ὑπὸ στέ γην, ὥστε τὸ σῶμα αὐτοῦ, καθὼς λέγει ὁ συγγρα φεύς, ἐκβαλεῖν κρότον, ὡς τὰ ἄγρια ζώα· ὥστε ὁ κό πος οὐ διὰ τὴν βλασφημίαν ἐγένετο, ἀλλὰ διὰ τὴν ταπείνωσιν. Καλῶς οὖν εἶπεν ὁ γέρων, ὅτι οἱ σωματ τικοί κόποι ὁδηγοῦσιν εἰς ταπείνωσιν. Ὁ Θεὸς ὁ ἀγαθὸς χαρίσεται ἡμῖν τὴν ταπείνωσιν, ὅτι καὶ ἀπὸ πολλῶν κακῶν ῥύεται τὸν ἄνθρωπον, καὶ σκεπάζει αὐτὸν ἀπὸ μεγάλων πειρασμῶν. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Γ'. Περὶ συνειδήσεως. Α'. Οτι ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἐνέσπει ρεν αὐτῷ τί ποτε θεῖον, ὥσπερ λογισμόν τινα θερμό τερον και φωτεινὸν σπινθῆρος λόγον ἐπέχοντα· φωτί ζοντα τὸν νοῦν καὶ δεικνύοντα αὐτῷ· τὸ καλὸν ἀπὸ τοῦ κακοῦ. Τοῦτο κατακαλεῖται συνείδησις, ὅς ἐστιν ὁ φυσικός νόμος. Οὗτός ἐστι τὰ φρέατα & ώρυττεν ὁ Ἰακώβ, ὥσπερ εἶπον οἱ Πάτρας, καὶ κατεχών. νυον αυτό οι Φιλιστιείμ. Τοῦτ' ἔστι τῇ συνειδήσει

DOCTRINA III. εἴαντες οἱ πατριάρχαι, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι πρὸ τοῦ admodum placuerunt. Hac vero conculeata et ch γραπτοῦ νόμου, εὐηρέστησαν τῷ Θεῷ. Ταύτης κατα χωσθείσης καὶ καταπατηθείσης ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων διὰ τὴν πρόσβασιν ἁμαρτίας, ἐδεήθημεν του γραπτού νόμου, ἐδεήθημεν τῶν ἁγίων προφητῶν, ἐδεήθημεν αὐτῆς τῆς ἐπιδημίας τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸ ἀνακαλύψαι καὶ ἀνεγεῖραι αὐτὴν, εἰς τὸ ἀναζωπυρῆσαι ἐκεῖνον τὸν καταχωσθέντα σπινθῆρα διὰ τῆς φυλακῆς τῶν ἁγίων αὐτοῦ ἐντολῶν. Εν ἡμῖν οὖν ἐστιν ἄρτι, ἢ τὸ καταχώσαι αὐτὸν πάλιν, ἢ τὸ ἐᾶσαι αὐτὸν ἐλλάμπειν καὶ φωτίζειν ἡμᾶς, ἐὰν πειθώμεθα αὐτῷ. Οταν γὰρ ἡ συνείδησις λέγει ἡμῖν, ποιῆσαι τάδι ἔτι, καὶ καταφρονῶμεν, καὶ πά λιν λέγει, καὶ οὐ ποιῶμεν, ἀλλὰ μένω μεν καταπα τοῦντες αὐτήν, λοιπὸν καταχωννύομεν αὐτὴν, καὶ οὐκ ἔτι δύναται τρανῶς λαλεῖν ἡμῖν ἐκ τοῦ βάρους τοῦ ἐπικειμένου αὐτῇ. Αλλ' ὥσπερ λύχνος διὰ σπέ κλων, οὕτως ἄρχεται δεικνύειν ἡμῖν ἀμαυρότερον, οἷον σκοτεινότερον, τὰ πράγματα, καὶ οὕτω κατὰ πρόσβασιν ὥσπερ ὕδατος τεθολωμένου ἀπὸ πολλῶν χωμάτων οὐδεὶς δύναται κατανῆσαι τὸ πρόσωπον ἑαυτοῦ. Οὕτως εὑρισκόμεθα μὴ αἰσθανόμενοι ὧν λέ γει ἡμῖν ἡ συνείδησις ἡμῶν, ὡς νομίζειν ἡμᾶς σχεδόν μὴ ἔχειν αὐτήν. Οὐδεὶς τέ ἐστιν ὁ μὴ ἔχων αὐτήν: τί ποτε γὰρ θεῖόν ἐστιν ὥσπερ εἴπομεν ἤδη, καὶ οὐ δέποτε ἀπόλλυται, ἀλλὰ πάντοτε υπομιμνήσκει ἡμᾶς τὸ ὀφειλόμενον· ἀλλ' ἡμεῖς οὐκ αἰσθανόμεθα, ἐκ τοῦ ἡμᾶς, ὡς εἶπον, καταφρονεῖν καὶ καταπατεῖν αὐτήν. Διὰ τοῦτο ὁ προφήτης πενθεῖ τὸν Ἐφραίμ, καὶ λέγει· Κατεδυνάστευσεν Ἐφς αἷμ τὸν ἀντίδικον αὐτοῦ, καὶ κατεπάτησε κρίμα. Αντίδικον λέγει τὴν συνείδησιν. Ὅθεν καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ λέο γει· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου ἕως ᾗ ἐν τῇ ὁδῷ μετ' αὐτοῦ· μή ποτέ σε παραδῷ τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τοῖς ὑπηρέταις, καὶ βάλωσι σε εἰς τὴν φυλακήν. Ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν ἕως οὗ ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράντην. Διὰ τί δὲ καλεῖ τὴν συνείδησιν ἀντίδικον; ᾿Αντίδικος λέγεται, ἐπειδὴ αὕτη ἀντίκειται πάντοτε τῷ θελήμα τι ἡμῶν τῷ κακῷ, καὶ λέγει ἡμᾶς εἰς ὁ ὀφείλοντες ποιῆται, οὐ ποιοῦμεν· καὶ πάλιν, εἰς δ μὴ ὀφείλον τες ποιῆσαι, ποιοῦμεν· καὶ αὕτη κατηγορεί ἡμῶν. fossa ab hominibus prævaricatione præcepti, opus fuit lege scripta et prophetis, ac tandem adventu ipsius Donini nostri Jesu Christi, qui illam relevaret et excitaret, qui hanc tanquam scintillam exstinelam suscitaret per ohservationem mandatorum ipsius. In nobis igitur ipsis est, rursum vel illum defodere, vel permittere ut nobis resplendeat et luceal: sed illi credere, et fidem habere opus est. Cum igitur nobis conscientia nostra dixerit: Hoc facito, et contemninus: rursumque admonuerit, id no faciamus, nos vero persistimus illam pessundare; sine dubio tunc eam defodimus, et jam nobis aperte præ ouere incumbenti ei loqui nequit. Sed quasi lumen per speculum translucens, ita nobis incipit quæcunque obscuriora et tenebrosiora ostendere: et inde ob peccatum, ut in aqua cœnosa et turbida, nemo. potest in ca vultum suum contemplari. Talesque plerumque sumus, dum quæ nobis dictarit, audire negligimus, ut existimemus nullam cos in nobis habere conscientiam. Nemo est autem qui illam non habeat: est enim divinum nescio quid, ut diximus, et nunquam perit; scilicet officium nostrum nobis semper ad memoriam revocat. Nos vero. non advertimus quod, ut dixi, spernatur et conculcetur a. nobis. Quare propheta Ephraim maxime deplorat et queritur dicens: Prævaluit Ephraim in adversarium suum et conculcavit judicium ª. Adversarium dicit conscientiam. Hinc in Evangelio dicitur: Esto cυκsentiens adversario tuo, dum es in via cum ipso; nequando tradat te judici, et judex ministris, et te in vincula conjiciant. Amen dico tibi, non exibis inde, donec reddas minimum quadrantem e. Cur autem vocal conscientiam adversarium? Adversarius dicitur quia adversatur omni pravæ nostræ voluntati; et nos arguit, in quo minus agimus quod debemus; 389 et rursum cum agimus quod non debemus, nos. accusat. Hac de causa eam vocat adversarium nostrum, et admonet dicens: Esto consentiens adversario tuo, dum es in via cum eo: via (ut ait divus Basilius ). hic mundus est. Διὰ τοῦτο καλεῖ αὐτὴν ἀντίδικον, καὶ παραγγέλλει, λέγων· ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου, ἕως ᾗ ἐν τῇ ὁδῷ μετ' αὐτοῦ. Ἡ ὁδός ἐστιν, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Βασίλειος, ὁ κόσμος οὗτος. Β'. Σπουδάσωμεν οὖν, ἀδελφοί, φυλάττειν τὴν συνεἴδησιν ἡμῶν, ἐν ὅσῳ ἐσμὲν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, μή ἀφιέντες αὐτὴν ἐλέγξαι ἡμᾶς ἔν τινι πράγματι, μή καταπατοῦντες αὐτὴν εἰς τί ποτε ὅλως κἂν ἐλάχιστον ᾗ· ἵνα εἰδῆτε ὅτι ἐκ τῶν μικρῶν τούτων καὶ φύσει εὐτελῶν, ἐρχόμεθα εἰς τὸ καταφρονεῖν τῶν μεγάλων. Ὅταν γὰρ ἀρξηταί τις λέγειν, Τί γάρ ἐστιν, ἐὰν λα λήσω τοῦτον τὸν λόγον; Τί γάρ ἐστιν, ἐὰν φάγω τοῦτο τὸ μικρόν; Τί γάρ ἐστιν, ἐὰν προσέχω τῷδε τῷ πράγματι, ἐκ τοῦ, Τί ἐστι τοῦτο, καὶ τί ἐστιν ἐκεῖνο, λαμβάνει τις κακὴν καὶ πικρὰν νομὴν, καὶ ἄρχεται καὶ εἰς τὰ μεγάλα και βαρύτερα καταφρονεῖν καὶ * Osee x, II. Matth. v, 23, 96. II. Studeamus igitur custodire conscientiam nostram, dum sumus in hoc mundo, ne, si cam rejecerimus, in multis a Domino postmodum reprehendamur: neque conculcemus illam in aliquo, etsi il minimum sit. Ut enim videre facile est, ex his minimis et vere vilibus, ad magna contemnenda delabimur. Cum enim coeperit quis dicere: Quid est, si verbulum hoc unicum locutus fuero? Quid est, si anodicum boc comedero? Quid, si in rem hanc intendera? ex hoc, quid id, quid illud, admittitur mala et amara esca, et sensim incipit quis pedetentim in majora et graviora prolabi; et sic deinceps

per partes proruens periclitatur, atque in perfectam καταπατεῖν τὴν ἰδίαν συνείδησιν· καὶ οὕτως λοιπών insensibilitatem decidit. Quapropter advertite, fraIres, ne parva negligatis, illa contemnere ut nullius momenti cavete: non sunt parva contemnenda: uicus depascens est consuetudo. Subrii estote, cutrate levia, quoad levia sunt, ne graviora fiant. Et virtutes et peccata a parvis incipiunt, et ad magna, vel bona, vel mala perducuut. Quare admonet nos Dominus non negligere conscientiam nostram, el quasi unum e multis contestatus ait illi: Vide, infelix, quid agas, sobrius sis: sto consentiens adversario tuo, dum es in via cum illo: et subdit terrorem et periculum rei, dicens: Ne te judici tradat, et judex servis, et in vincula conjiciaris. Quid autem postea? Amen dico tibi, non exibis inde, donec reddas minimum quadrantem. Ea enim (ut dixi) nos corri. pit et in bono et in malo, præscribitque nobis quid agendum quidve declinandum. Nec desinet etiam in futuro nos saeculo accusare. lline ait: Ne tradat e judici, et quæ sequuntur. κατὰ μέρος προκόπτων κινδυνεύει καὶ εἰς τελείαν ἀναισθησίαν ἐμπεσείν. Διὰ τοῦτο βλέπετε, ἀδελφοί, μὴ ἀμελήσωμεν τῶν μικρῶν, βλέπετε μὴ καταφρονή. σωμεν αὐτῶν, ὡς μηδαμινῶν· οὐκ εἰσὶ μικρά, νομή ἐστι· κακή συνήθειά ἐστι. Νήφωμεν, φροντίσωμεν τῶν ἐλαφρῶν, ἐν ὅσῳ εἰσὶν ἐλαφρὰ, ἵνα μὴ γένωνται βαρέα. Καὶ τὸ κατορθώσαι καὶ τὸ ἁμαρτῆσαι ἀπὸ μικρῶν ἄρχετα:, καὶ εἰς μεγάλα φέρει, ἢ ἀγαθά, η κακά. Διὰ τοῦτο παραγγέλλει ἡμῖν ὁ Κύριος τηρεῖν τὴν συνείδησιν, ὡς τί ποτε ἰδικώς διαμαρτυρόμενος, καὶ λέγων αὐτῷ, Βλέπε τί ποιεῖς, ἄθλιε· νήψον· Ασθε εὐντῶν τῷ ἀντιδίκη σου, έως ᾗ ἐν τῇ ὁδῷ μετ' αὐτοῦ. Καὶ ἐπιφέρει καὶ τὸν φόβον καὶ τὸν κίνδυνον τοῦ πράγματος, λέγων· Μή ποτε παραδῷ σε τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτὴς τοῖς ὑπηρέταις, καὶ βάλωσι σε εἰς φυλακήν. Καὶ εἰ; Ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν, ἕως οὗ ἀποθὼς τὸν ἔσχατον και δράντην; Αὕτη γὰρ ἡμᾶς ἐλέγχει, ὡς εἶπον, εἰς τὸ καλὸν καὶ εἰς τὸ κακὸν, καὶ δεικνύει ἡμῖν τί ποιῆσαι καὶ τί μὴ ποιῆσαι. Καὶ αὕτη πάλιν κατηγορεῖ ἡμῖν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι· διὰ τοῦτο λέγει, Μή ποτέ σε παραδῷ τῷ κριτῇ· καὶ τὰ ἑξῆς. III. Ad conscientiæ autem diligentiam et custodiam differentiæ sunt plurimæ. Rationem enim babemus conscientiæ ad Deum, ad proximum et ad res. Ad Deum, ne quis seilicet ejus præcepta contemnat, etiam in iis in quibus eum mortalium nemo vilet, nemo repetit, nemo judicat. Custodiat ipse conscientiam Deo in abscondito, ut, exempli gratia: Neglexit orationem, ascendit prava cogitatio in cor ejus, nec sobrius fuit, nec repressit seipsumn, sed oblectatione obsecutus est. Vidit proximum quidpiam vel agentem, vel dicentem, statimque cum suspicione illum judicavit: et, ut concludam breviter, ad omnia diligentia opus est, quæ sunt a nobis in abditis perpetrata, quæque nullus omnium, nisi Deus et conscientia nostra conspexit. Hæc nimirum est ad Deum conscientia. Erga proximum autem conscientia habetur, si nemo quidpiam omnino faciat quod intelligat quamvis minimam molestiam et afflictionem proximo afferre: non re, non verbo, non animo, non signo, non aspectu. Sunt enim sigua quædam, ut sape dixi, quibus proximum ladamus; sunt aspectus, quibus eumdem alligamus, 4 molestia non parva afficiamus, et, ut breviter dicam, quibuscunque senserit homo molestiam sese proximo aferre, ab iis omnibus jubet abstinere conscientia. Quod si contra faciat commaculatur et rea est, non ignara ea a se studiose agi, ut noceat, ut ligat. Εt huc est quod dicimus erga proximum cɔnscientiam custodire Ad res autem habere conscientiam, est re nulla abuti omnino, ut scilicet non final foedari 390 rem vel projici, sed cum viderit quidpiam projectum non negligat, etiamsi vile sit, sed corripiat potius, et in locum suum statim reponat. Ne quis item propriis vestimentis abutatur: rst cnim quis, exempli gratia, qui tunicam suam quest utam duasve adhne hebdomadas ferre, et abiens illam ante id temporis abluit et conterit; ita Γ. Τὸ δὲ φυλάξαι αὐτὴν πολλὴν ἔχει τὴν διαφορών. Θέλει γάρ τις φυλάξαι συνείδησιν, πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον, καὶ πρὸς τὰς ὅλας. Καὶ πρὸς μὲν τὸν Θεόν, ἵνα μὴ καταφρονῇ τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ· ἀλλ' ἵνα καὶ εἰς ἃ οὐ βλέπει αὐτὸν ἄνθρωπος καὶ εἰς ἃ οὐκ ἀπαιτεῖται παρά τινος. Αὐτὸς φυλάττει τῷ θεῷν συνείδησιν ἐν τῷ κρυπτῷ· οἷόν τι λέγω· Ημέλησεν εύ χῆς, ἀνέβη λογισμὸς ἐμπαθῆς εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἔνηψε, καὶ ἔσφιγξεν ἑαυτὸν, ἀλλὰ συγκατο έθετο. Οἶδεν τὸν πλησίον λέγοντά τι, ἢ ποιοῦντα, ὡς εἰκὸς ὑπενόησε καὶ κατέκρινεν αὐτόν· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅσα ἐστὶν ἐν τῷ κρυπτῷ γινόμενα, ἃ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ ὁ Θεὸς, καὶ ἡ συνείδησις ἡμῶν, χρήζο μεν φυλάττειν. Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ πρὸς τὸν Θεὸν συν είδησις. Ἡ δὲ πρὸς τὸν πλησίον ἐστὶν, ἵνα μὴ ποιῇ τί; τί ποτε παντελῶς εἰς δ εἶδεν ὅτι θλίβει ἢ πλήσσει τὸν πλησίον, εἴτε ἐν ἔργῳ, εἴτε ἐν λόγῳ, εἴτε ἐν σχήματι, εἴτε ἐν βλέμματι. Εστι γὰρ καὶ σχήμα, ὡς πολλάκις δε λέγω, πλῆστον τὸν πλησίον· ἔστι καὶ βλέμμα δυνάμενον πλῆξαι· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅσα οἶδεν ὁ ἄνθρωπος ὅτι ἐπιτηδείως ποιεῖ διὰ τὸ δοῦναι λογισμὸν τὸν πλησίον, καὶ αὐτὴ ἡ συνείδησις αὐτοῦ μολύνεται· εἰδυῖα ὅτι διὰ τὸ βλάψαι ἢ θλίψας ἐπιτη δεύει, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ φυλάξει συνείδησιν πρὸς τὸν πλησίον. Τὸ δὲ πρὸς τὰς ύλας φυλάξαι ἐστὶν, ἵνα μὴ κακῶς κέχρηταί τις πράγματι· ἵνα μὴ ἀφῇ πράγμα ἀχρειωθῆναι, ἡ ῥιφῆναι· ἀλλὰ ἂν ἤδη τί ποτε έρ ῥιμμένον, μὴ παρίδῃ, κἂν εὐτελὲς ᾖ, ἀλλὰ συστέλλει καὶ θήσει εἰς τὸν ἴδιον τόπον. ἵνα μὴ παρακέχρηται τοῖς ἰδίοις ἱματίοις. Εστι γάρ, ὑπόθου, ὅτε δύναται τις φορέσαι τὸ ἱμάτιον ἄλλην μίαν ἢ δύο εβδομάδα, καὶ ἀπέρχεται, ἀφαρῆ πλύνει αὐτὸ πρὸ καιροῦ, καὶ κύπτει αὐτό, καὶ ἀντὶ τοῦ χρησιμεῦσαι αὐτὸ ἄλλους πέντε μῆνας, ἢ πλέον, πλύνων παλαιοὶ αὐτό, καὶ ποιεῖ αὐτὸ ἀχρήσιμον· καὶ ἔστι παρὰ συνείδησιν. Ομοίως καὶ ἐν στρώματι πολλάκις δύναταί τις ποιη καὶ τὴν χρείαν αὐτοῦ εἰς ἓν κερβηκάριον, και ζητεί

DOCTRINA IV. μέγα στρώμα· ἔχει τρίχινον ἔσθ' ὅτε, καὶ θέλει άλ- ut cum per menses alios quinque atque amplius utiλάξαι αὐτό, καὶ λαβεῖν ἄλλο, ή νέον, ἢ εὐμορφου lis esse posset, crebra lotione eam reddat inutilen - ἀπὸ περπερείας, ἢ ἀπὸ ἀκηδείας. Δύναταί τις ἀρχει contra conscientiam fit hoc. Idem est in lecto, cum σθῆναι ἐνὶ κεντωνίῳ, καὶ ζητεῖ λονάτον, ἴσως καὶ contentus esse quis possit unico cervicali, stratum φιλονεικεῖ, ἐὰν μὴ λάβῃ. Εἰ δὲ καὶ ἄρξηται προσ. anaplissimum quaeritat; labens laneum, illud qu έχειν καὶ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ λέγειν, Διὰ τί οὗτος rit conmutare, ut novum recipiat vel aliud pulchrius, τότε ἔχει, κἀγὼ οὐκ ἔχω; ὁ τοιοῦτος οὐκ ἔστιν ἐν motus superbia et vanitate. Potest item alicui satis προκοπῇ. Πάλιν ἁπλοῖ τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ ἢ τὸ σκέ- esse culcitra una, et tapetem quærit, altercaturque πασμα εἰς τὸν ἥλιον, καὶ ἀμελεῖ τοῦ ἐπᾶραι αὐτό, etiam forte nisi acceperit. Si quis quoque anima:lκαὶ ἀφῇ αὐτὸ κακῦναι· καὶ τοῦτο παρὰ συνείδησίν vertat fratrein aliquid habere quo ipse careat, inviἐστιν. Ομοίως καὶ ἐν βρώμασι· δύναταί τις ποιῆσαι deatque et murmuret, non est hic in via prafcier.di. τὴν χρείαν αὐτοῦ εἰς μικρὸν λάχανον ἢ ὅσπριον, ἢ Rursum extendit quis ad solem vel tunicam vel ὀλίγας ἐλαίας, καὶ οὐκ ἀνέχεται ποιῆσαι, ἀλλὰ ζητεί opertorium, et negligentia et incuria ardere illud άλλο βρῶμα ηδύτερον, ή πολυτελέστερον· ταῦτα permittit, nec elevat cum debct: et hoc utique conπάντα παρά συνείδησίν ἐστιν. Οἱ δὲ Πατέρες λέγου- tra conscientiam est. Idem est in cibo: Potest corσιν ὅτι οὐκ ὀφείλει ὁ μοναχὸς ἐᾶσαι ποτὲ τὴν συνεί. poreæ necessitati quis satisfacere olusculis, legumiδησιν αὐτοῦ καταπονῆσαι αὐτὸν, οὐδ᾽ ἐνιδήποτε nibus, vel modicis olivis; nec iis content:s est, πράγματι. Χρεία οὖν ἐστιν, ἀδελφοί, νήφειν ἡμᾶς sed lautiores et delicatiores dapes perquirit: hæc πάντοτε καὶ φυλάττειν ἑαυτοὺς ἀπὸ πάντων τούτων, omnia contra conscientiam sunt. Admonucre auten ἵνα μὴ ἐμπέσωμεν εἰς τὸν κίνδυνον. Καὶ γὰρ αὐτὸς crebro majores nostri non debere pati monachumi Ο Κύριος προεμαρτύρατο ἡμᾶς, καθὼς ἀνωτέρω εἶπο remorderi sese aliquando a conscientia sua, ne una μεν. Ο Θεός δῴη ἡμῖν ἀκούειν καὶ φυλάττειν ταῦτα, quidem re minima. Opus igitur nobis est, fratres, ἵνα μὴ εἰς κρίσιν γένωνται ἡμῖν οἱ λόγοι τῶν Πατέ sobrietate perpetua, ut nos ab hujuscemodi omnino ρων ἡμῶν. custodiamus illæsos: ne aliquando incidamus in periculum quod nobis Dominus comminatus est, ut superius diximus. Præstet nobis Deus hæc omnia non tam audire quam observare, ne judicio extremo patrum nostrorum exhortationes optimæ in judicium et condemnationem nobis fiant. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Δ'. Περὶ τοῦ θείου φόβου. Α'. Λέγει ἐν ταῖς Καθολικαῖς ὁ ἅγιος Ἰωάννης, "Η τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τον φόβον. "Αρα τι θέλει & διὰ τοῦτο σημᾶναι ἡμῖν ὁ ἅγιος; ποίαν ἄρα λέγει ἡμῖν ἀγάπην, καὶ ποῖον φόβον; Ὁ μὲν Προφήτης ἐν τῷ ψαλμῳ λέγει· Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ· καὶ ἄλλα δὲ μυρία τοιαῦτα εὑρίσκομεν ἐν ταῖς ἁγίαις Γραφαῖς. Εἰ οὖν καὶ οἱ ἅγιοι οὕτως ἀγαπῶντες τὸν Κύριον, φοβούνται αὐτὸν, πῶς λέγει, Η αγάπη έξω βάλλει τον φόβον; Δεῖξαι ἡμῖν θέλει ὁ ἅγιος ὅτι δύο εἰσὶ φόβοι, εἷς εισαγωγικός, καὶ εἰς τέλε:ο;· καὶ ὅτι ὁ μὲν εἷς τῶν ἀρχομένων ἐστὶν, ὡς ἂν εἴποι τις, τοῦ θεοσεβοῦς· ὁ δὲ ἄλλος τῶν ἁγίων τῶν τελειωθέντων ἐστὶ, τῶν φθασάντων εἰς τὸ μέσ τρον τῆς ἀγάπης. Οἷόν τι λέγω· Ποιεί τις τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ διὰ τὸν φόβον τῶν κολάσεων· οὗτος, ὡς εξπομεν, ἀκμὴν ἀρχάριός ἐστιν, οὗτος οὐ ποιεῖ ἀκμὴν δι' αὐτὸ καλὸν, ἀλλὰ διὰ τὸν φόβον τῶν πληγών. Ο Αλλος δὲ ποιεῖ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀγαπῶν αὐτὸν τὸν Θεὸν, ἀγαπῶν αὐτὸν ἰδικῶς τῷ εὐαρεστεῖν τῷ Θεῷ. Οὗτος οἶδε τί ἐστιν αὐτὸ τὸ καλὸν, οὗτος ἔγνω τί ἐστι τὸ εἶναι μετὰ τοῦ Θεοῦ. Ἰδοὺ οὗτός ἐστιν ὁ ἔχων τὴν ἀληθινὴν ἀγάπην, ἣν λέγει ὁ ἅγιος τελείαν, καὶ αὕτη ἡ ἀγάπη φέρει αὐτὸν εἰς τὸν τέλειον φίλον. φοβεῖται γὰρ ὁ τοιοῦτος καὶ φυλάττει τὸ θέλημα του Θεοῦ, οὐκ ἔτι διὰ τὰς πληγὰς, οὐκ ἔτι διὰ τὸ μὴ κοι λασθῆναι· ἀλλ', ὥσπερ εἴπομεν, γευσάμενος αὐτῆς τῆς γλυκύτητος τοῦ εἶναι μετὰ τοῦ Θεοῦ· φοβεῖται μὴ ἐκε πέσῃ αὐτῆς, φοβείται μη στερηθῇ αὐτῆς. Οὗτος οὖν ὁ 11 Joan. iv, 18. 5 Psal. xxxm, 10. DUCTRINA IV. De divino timore. 1. Sententia Joannis est in epistolis suis, quod perfecta charitas fores ejicit timorem r. Quidl, obse cro, hac sententia nobis innuit sanctus? Cur charitalem, cur timorem ait? Propheta inquit in Psalmo: Timete Dominum, omnes sancti ejus 5. Et alia pleraque hujuscemodi, quæ in sacris Litteris reperimus. Si enim amantes Dominum sancti illum verentur et timent, ut quid ait, perfecta charitas foras ejicit imorem? Ostendere nobis vult sanctus, timoris esse duo genera; alterum quidem isagogicum, hoc est, introductorium, alterum vero perfectum. Ει primum, inquam, eorum est, qui nuper religionem invadunt. Secundum autem sanctorum atque perſectorum, qui jam ad charitatis sanctæ culmen pervencre, ut, verbi gratia: Facit quis Dei voluntatem præ timore gehenna: hic, ut diximus, adhuc novitius est et incipiens, is adhuc propter se bonum non exercet, sed timore plagarum. Alter Deo in cunctis paret ex amore et benevolentia in Deum, et in ipsum bonum atque virtutem, ut scilicet hoc medio Deo placcat et gratus sit. Novit hic profecto quid bonum, quid virtus sit: novit quid sit cum Deo esse. Ilic perfectam et veram, de qua loquitur Apostolus, habet charitatem, et ipsa charitas eutn in perfectum timorem adducit. Timet enim hic divinam voluntatem et observat, non metu plagarum, non verberinu, sed degustans jam, quam dulce sit cu Deo esse, timerque ne ea privetur dulcedine neve

excidal. 391 Is igitur perfectus timor ab hac cha- τέλειος φόβος ὁ ἐκ τῆς ἀγάπης ταύτης γινόμενος, ritate descendens isagogicum porro abigit. Hinc ait Apostolus, quod perfecta charitas foras emittit ti morem. Fieri autem nequit ullo pacto ut perfectus aliter quam per isagogicum introducatur. || Tres enim sunt conditiones et status (ut divus Gregorius ait), quibus Deo grati esse possumus. Si enim pœnam formidamus, in servili statu sumus. Si vero mercedis lucra consectantes, utilitatis et commodi proprii gratia divina mandata peragiinus, mercenariis assimilamur. Sin autem bono et honesto propter se ipsum adhæreamus, in filiorum genere sumus. Filius enim ubi ad prudentiam discreFoncinque pervenerit, paterna vota exsequitur, non timore scilicet plagarum, non ctiam mercedis et p:ænii cupiditate, sed amore, pietate, observantiaque erga patrem. Persuasus enim satis est suum fore quidquid patris fuerit. Meretur hic audire non quod servus sit, sed quod filius et hæres Doinini nostri Jesu Christi. llic etiam, ut ante dictum est, non metuit Deum timore isagogico, sed amat, ut ait beatus Antonius: «Ego nusquam Deum timeo. Et Dominus cum ad Abraham dixit post immolationem filii: Nunc novi quod Deum metuas; de illo utique timore dixit, qui ex charitate provenit. Quomodo enim se habeat hoc: Nunc cognovi? Tanta fecerat, omnem reliquerat substantiam suam, peregre profectus erat in terram alienam et ad gentem idolis deditam, ubi nullum erat pietatis vestigium aut religionis. Passus erat et hanc horrendam tentationem de immolando filio, et post hæc omnia illi dicitur, Nunc novi quia Deum timeas, ad innuendum scilicet perfectum illum timorem qui nonnisi sanctorum est. Neque enim ob metum pœnæ aut præmii cupiditate viri sancti, sed amore et benevo– tentia sola præcepta Dei custodiunt, formidantes quidpiam facere præter ejus, quem diligunt, voluntatem. Et hinc ait, perfectum charitatem foras ejicere timorem. Neque enim ex metu est ut agant, sed ex charitate ut metuant. Έξω βάλλει τὸν εἰσαγωγικὸν φόβον. Καὶ διὰ τοῦτο λέγει, ὅτι ἡ τελεῖα ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον. Αδύνατον δέ ἐστιν ἐλθεῖν τὸν τέλειον φόβον, εἰ μὴ διὰ τοῦ εἰσαγωγικού. Β΄. Τρεῖς γὰρ εἰσι διαθέσεις, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Γρηγόριος, δι' ὧν δυνάμεθα εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ. Η γὰρ φοβούμενοι τὴν κόλασιν, εὐαρεστοῦμεν καὶ ἐσμὲν ἐν τῇ καταστάσει τοῦ δούλου· ἢ τὰ ἐκ τοῦ μια σθοῦ κέρδη διώκοντες, τῆς ἑαυτῶν ἕνεκεν ὠφελείας πληροῦμεν τὰ προστεταγμένα, καὶ κατὰ τοῦτο προςεοίκαμεν τοῖς μισθίοις· ἡ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῇ καταστάσει τοῦ υἱοῦ. Ὁ γὰρ υἱὸς ὅταν ἔλθῃ εἰς φρόνησιν, ποιεῖ τὸ θέλημα τοῦ πατρὸς αὐτ τοῦ, οὐ φοβούμενος ἵνα μὴ δαρῇ· οὐδὲ διὰ τὸ λαβεῖν μισθὸν παρ' αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀγαπῶν αὐτὸν, φυλάττων αὐτῷ ἰδικῶς αὐτὴν τὴν ἀγάπην καὶ τὴν τιμὴν τὴν πατρικὴν, καὶ πεπεισμένος ἐστὶν ὅτι πάντα τὰ ὑπε άρχοντα τοῦ πατρὸς, αὐτοῦ ἐστιν. Ὁ τοιοῦτος ἀξιοῦ ται ἀκοῦσαι, Οὐκ ἔτι εἶ δοῦλος, ἀλλὰ υἱὸς καὶ κληρο νόμος Θεοῦ διὰ Χριστοῦ· ὁ τοιοῦτος οὐκ ἔτι φοβεῖται, ὡς εἴπομεν, τὸν Θεὸν, κατ' ἐκεῖνον δῆλον ὅτι τὸν εἰσε αγωγικών φόβον· ἀλλὰ ἀγαπᾷ, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Άντώνιος 11-12. «Εγὼ οὐκ ἔτι φοβοῦμαι τὸν Θεόν.» Καὶ ὁ Κύριος λέγων τῷ ᾿Αβραάμ, μετὰ τὸ προσενέγκας τὸν υἱὸν αὐτοῦ, τὸ, Νῦν ἔγνων ὅτι φοβῇ σὺ τὸν Θεόν· ἐκεῖνον σημαίνει τὸν τέλειον φόβον τὸν ἐκ τῆς ἀγάπης ἐγγινόμενον. Πῶς γὰρ εἶχεν εἰπεῖν τὸ Νῦν ἔγνων; Ἠλέησεν, τοσαῦτα ἐποίησεν, ὑπήκουσε τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀφῆκε τὰ ἴδια πάντα, καὶ παρώκησεν εἰς γῆν ἀλλοτρίαν καὶ εἰς ἔθνος εἰδωλολατρῶν, ὅπου οὐκ ἦν οὔτε ίχνος θεοσεβείας· καὶ ἐπὶ τούτοις ὑπήνεγκε καὶ τὴν τοιοῦτον φοβερὸν πειρασμὸν τῆς θυσίας τοῦ υἱοῦ, καὶ μετὰ ταῦτα ἔλεγεν αὐτῷ, Νῦν ἔγνων ὅτι φοβῇ σὺ τὸν Θεόν· δῆλον ὅτι τὴν τέλειον φόβον ἔλεγε τὸν τῶν ἁγίων. Οὐκ ἔτι γὰρ διὰ φόβον κολάσεως, ἢ διὰ τὸ λαβεῖν μισθὸν ποιοῦσι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ ἀγαπῶντες, καθώς πολλάκις είπομεν, φοβούμε νοι ποιῆσαι τι παρὰ τὸ θέλημα τοῦ ἀγαπητοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο λέγει, Ἡ ἀγάπη ἔξω βάλλει τον φόβον. Οὐκ ἔτι γὰρ ἀπὸ φόβου ποιοῦσιν, ἀλλ' ἐκ τοῦ ἀγαπᾶν φοβοῦνται. Γ. Οὗτός ἐστιν ὁ τέλειος φόβος, ἀλλ' οὐ δυνατόν τὸν τέλειον ἐλθεῖν, ὡς προείπομεν, εἰ μὴ σχῇ τις III. Ilic est perfectus timor qui haberi nullo modo potest, nisi isagogicus praecesserit Ail enim Initium sapientia timor Domini i. Et rursum: Prin- πρώτον τὸν εἰσαγωγικὴν φόβον. Λέγει γάρ· Ἀρχὴ cipium et fiuis, timor est Domini i. Principium dicit isagogicum, post quem est perfectus is, qui sanetis datur. Isagogicus igitur timor nostri status est. Blic animam nostram perinde ac sancta natura quæσοφίας, φόβος Κυρίου· καὶ πάλιν λέγει· Ἀρχὴ καὶ τέλος ἐστὶν, ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ. Ἀρχὴν λέγει τὸν εἰσαγωγικὸν φόβον, μεθ᾽ ὅν ἐστιν ὁ τέλειος ὁ τῶν ἁγίων. Ο οὖν εἰσαγωγικὸς φόβος, τῆς καταστάσεως h Gen. xxi, 12. ¡ Psal. cx, 18. i Prov. 1, 7; 1x, 10; xxii, 4. 11_19 Hoc dictum B. Antonii occurrit in Apophthegm. Patrum apud Cotelerium Eccl. Gr. Monum. tom. 1, pag. 351 n. 52, ubi sic: Εἶπεν ὁ 266ᾶς Ἀντώνιος· Ἐγὼ οὐκέτι φοβοῦμαι τὸν Θεὸν, ἀλλ' ἀγαπῶ αὐτόν. Η γὰρ ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον, Digit abbas Antonius: Ego non amplius Deum limeo, sed diligo illum, Charitas enim foras mittit timorem. Cante lege: nam innuit nullo pacto haberi posse timorem filialem, quin præcesserit servilis. Or dinarie quidem ita evenit in peccatoris justificatione extra sacramenta, ut habetur cap. 6 concil Trid. At contingit interdum aliter, cum quis per sacramenta justificatur, et in subitariis et miraculosis justificationibus. Vide S. Thom. part. II, quest. 115, art. 7 et 10. Cante lege, et regreditor að notain superiorem.

DOCTRINA IV. ἡμῶν ἐστιν· οὗτος φυλάττει τὴν ψυχὴν, ὥσπερ ἡ γὰ- dan ab omni pravitate tuetur et protegit. Dicitur νωσις 18 ἀπὸ πάσης κακίας. Λέγει γὰρ, Τῷ φόβῳ Κυρίου ἐκκλίνει πᾶς ἀπὸ κακοῦ. Ἐὰν οὖν ἐκκλίνῃ τᾶς ἀπὸ κακοῦ διὰ τὸν φόβον τῆς κολάσεως, ὡς ὁ δοῦλος ὁ φοβούμενος τὸν δεσπότην, ἔρχεται κατά μέσ ρος καὶ εἰς τὸ ποιῆσαι τὸ ἀγαθόν, καὶ κατὰ μικρὸν ἄρχεται καὶ ἀνταπόδοσιν τινα τῆς ἐργασίας τοῦ ἀγα θοῦ ἐλπίζειν, καθάπερ ὁ μισθωτός. Οταν οὖν ἐμμε!. νῃ φεύγων τὸ κακὸν, ὡς εἴπωμεν, διὰ τὸν φόβον ὥσε π.ρ καὶ δοῦλος, καὶ πάλιν ποιῶν τὸ ἀγαθὸν διὰ τὴν ἐλπίδα, ὥσπερ ὁ μισθωτός, χερονίζων " σὺν Θεῷ εἰς τὸ ἀγαθὸν, καὶ κατὰ ἀναλογίαν συναπτόμενος τῷ Θεῷ, γεύεται λοιπόν, καὶ εἰς αίσθησίν τινα έρχεται αὐτοῦ τοῦ ὄντως ἀγαθοῦ, καὶ οὐκέτι θέλει χωρισθῆναι ἀπ' αὐτοῦ. Τίς γὰρ αὐτὸν ἔτι δύναται χωρίσα:, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, ἀπὸ τῆς ἀγάπης του Χριστοῦ; τότε φθάνει εἰς τὸ μέτρον τοῦ υἱοῦ, καὶ ἀγαπᾷ δι' αὐτὸ καλὸν, καὶ φοβεῖται ἐπειδὴ ἀγαπᾷ. Καὶ ο τός ἐστιν ὁ μέγας καὶ τέλειος φόβος. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης διδάσκων ἡμᾶς τὴν διαφοράν, τοῦτον τὸν φόβον ἔλεγε· Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κύριου διδάξω ὑμᾶς. Θέτε τὸν νοῦν ὑμῶν εἰς ἕκασ στον ῥῆμα τοῦ Προφήτου· πῶς ἑκάστη λέξις αὐτοῦ δύναμιν ἔχει. Πρῶτον λέγει, Δεῦτε πρός με, προσκαλούμενος ἡμᾶς ἐπὶ τὴν ἀρετήν. Προστιθεῖ καὶ τέχνα· τέκνα καλοῦσιν οἱ ἅγιοι τοὺς διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν μεταμορφουμένους, ἀπὸ τῆς κακίας πρὸς τὴν ἀρετήν, ὡς λέγει ὁ ᾿Απόστολος. Τεκνία οὓς πάλιν ὠδίνω μέ χρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. Εἶτα μετὰ τὸ προ[σ]καλέσασθαι ἡμᾶς καὶ προτρέψασθαι ἐπὶ τὴν τοιαύτην μεταμόρφωσιν, λέγει· φόβον Κυρίου δια δάξω ὑμᾶς. Βλέπετε τὴν παῤῥησίον τοῦ ἁγίου. Ἡμεῖς ὅταν θέλωμεν εἰπεῖν τί ποτε καλόν, ἀεὶ λέγο μεν· θέλετε διαλεχθῶμεν μικρὸν καὶ γυμνάσωμεν περὶ φόβου Θεοῦ, ἢ περὶ ἄλλης ἀρετῆς; 'Ο δὲ ἅγιος οὐχ οὕτως, ἀλλὰ μετὰ παρρησίας ἔλεγε· Δεῦτε, τέ κνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ο θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέ ρας ἰδεῖν ἀγαθάς; Εἶτα, ὥς τινος ἀποκρινομένου, ὅτι Ἐγὼ θέλω, δίδαξόν με πῶς ζῆσαι, καὶ ἰδεῖν ἡμέ ρας ἀγαθὰς, διδάσκει καὶ λέγει· Παῦσον τὴν γλῶσ σάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. Ιδού τέως τὴν ενέργειαν ἀποκόπτει τοῦ κακοῦ διὰ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ· τὸν Παῦσαι τὴν γλώσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, ἐστὶ, τὸ μὴ πλῆξαι διά τινος τὴν συνείδησιν τοῦ πλησίον, τὸ μὴ καταλαλῆσαι, τὸ μὴ παροξύναι· τὸ δὲ, Τὰ χείλη σου μὴ λαλῆσαι δόλον, ἐστὶ, τὸ μὴ δολιεύσασθαι τὸν πλησίον εἶτα ἐπάγει· Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ. Εἶπε πρώτον μερικάς τινας ἁμαρτίας, την καταλαλιὰν, τὴν δολιό τητα, καὶ οὕτως ἐπήγαγε περιεκτικῶς περὶ πάσης τῆς κακίας, το, Βακλινον ἀπὸ κακοῦ· οἷον, φεύγε ἁπλῶς πᾶν κακὸν, ἔκκλίνον ἀπὸ παντὸς πράγματος φέροντος ἁμαρτίαν. Οὐκ εἶπε τοῦτο πάλιν μόνον, 27. ↑ Rom. viii, 35. Di Psal. xxxm, 2. k Prov. xv, 3 ibid. 15. enim: Timore Domini declinat omnis a malo *. Si quis igitur a nialo declinat ob metum pone, ut ser vus est, qui dominum veretur. Sensim autem cum declinat a malo, co pervenit ut bonum agat. Et dum retributionem ullam bonæ operationis sperare incipit, mercenarius fit. Qui igitur bono instat, et malum fugit ob metum, hic servus est: et qui rursum ob spem præmii, hic mercenarius. Qui diutius in bono commoratur, cum Deo est, et secundum analogiam Deo adlieret. Degustat 392 enim et pervenit in sensum quemdam veri ipsius boni, nec ab eo divelli amodo aut vult aut potest. Quis enim jam ipsum potest, ut ait Apostolus 1 a, claritate Christi divellere? tuncque in perfectam filii mensuram et statum pervenit, et diligit bonum propter se ipsum, timetque cum diligit. Atque hic magnus et perfectus est timor. Ex hoc propheta nos edocet quod timores isti inter se «liferant, cum ait: Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos m. Advertite animum ad singula prophetæ verba: quemadmodum unaquæque dictio summam viin habeat, contemplamini. Primum igitur inquit, Venite, filii. Hortatur nos ad virtutem, cuin filii nonien adjicit: filios enim appellavere viri sancti conversos ab iniquitate ad justitiam et virtutem, ut ait Apostolus: Filii, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis ".. Deinde cum nos exhortatus esset ad bujuscemodi conversionem et reformationem, subjunxit, dicens: Timorem Domini docebo vos. Contemplamini nunc prophetæ fiduciam. Nos cum volumus de virtute aliqua apud vos verba facere, semper ita dicere consuevimus: An vobis gratum est ut aliquid de Dei timore, vel de quavis alia virtute inter nos disputemus? Propheta autem non sic, sel cum fiducia ait: Venite, filii, audile me, timorem Domini docebo vos: Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos °? Post bæc tanquam aliquo acclamante se velle, et respondente: Doce me quo pacto vivam, et videam dies bonos, docet et ait: Prohibe linguam tuam a malo r, hoc est, nulla in re conscientiam proximi lædas, non obloquendo, non provocandle. Labia autem ne loquantur dolum, id est, nihil doli Inediteris aut struas in proximum. Hinc ait: Prohibe linguam tuam a malo; et post subdit: Declina a malo 9. Primum particularia quaedam delicta tangit. qualia procacitatem, maledicentiam et dolum: seemnio de quavis malitia et iniquitate complexe 10entus est, ac si dicat aperte: Fuge omne gentis mali, declina ab omni re quæ peccatum aut labem ullam præ se ferat. Neque cum hoc dixisset, conticuit; sed addidit, et fac bonum: hoc est, non satis utique non malefacere, nisi et Irene facias; non satis nullum lædere, nisi et alicujus miserearis; non » Galat. 1, 19. • Psal. xxxm, 15. P ibi l. 14. "Cotelerius Eccl. Gr Monum. tom. II, pag. 554, a legendum putat yvösig. loΟ Χεμονίζων, χρονι ζων.

satis non ndisse, nisi et diligamus. Bene igitur con- καὶ ἐσιώπησεν· ἀλλὰ προσέθηκε· Καὶ ποίησον ἀγα janctim propheta ait: Declina a malo, et fac bonum: ostendit caim nobis consequentiam trium illorum statuum, de quibus locuti superius sumus. Quomodo silicet ex timore Dei pervenitur in declinationem mali, et post conversionem ad bonum couscenditur. Cum enim quiz dignus habitus est ad malum torpescere et ab eo fugere, necessario adjutus Η superis, bonum operatur. flee ubi dixit preclare, infert consequenter: Inquire pacem et persequere eam. Nec inquire tantum dixit, sed et acrius inseclare, ut comprehendas eam. θόν· ἔστι γὰρ ὅτι οὐ κακοποιεί τις, οὐ μέντοι καὶ ἀγαθοποιεῖ· ἔστι πάλιν ὅτε οὐκ ἀδικεῖ τις, οὐ μέν τοι καὶ ἐλεεῖ· ἔστιν ὅτε οὐ μισεί τις, οὐ μέντοι καὶ ἀγαπᾷ. Καλῶς οὖν εἶπεν ὁ προφήτης, Εκκλινεν ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν· ἰδοὺ δεικνύει ἡ μὲν τὴν ἀκολουθίαν ἐκείνην τῶν τριῶν καταστάσεων τ προείπομεν, πῶς διὰ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ ἐχειραγώ γησεν εἰς τὸ ἐκκλίναι ἀπὸ κακοῦ, καὶ οὕτω προτρέ πετα: ἐπιβῆναι καὶ τοῦ ἀγαθοῦ. Ἐὰν γὰρ ἀξιωθῇ τις ἀργῆσαι ἀπὸ τοῦ κακοῦ καὶ φυγεῖν ἀπ' αὐτοῦ, φυσικῶς λοιπὸν ἐνεργεῖ τὸ ἀγαθὸν, ὁδηγούμενος ὑπὸ τῶν ἁγίων. Ταῦτα εἰπὼν πάνυ καλῶς καὶ ἀκολούθως ἐπιφέρει τὸ, Ζήτησον εἰρήνην καὶ δίωξον τήν· καὶ οὐκ εἶπεν, ζήτησον, μόνον, ἀλλὰ δρομαίως καταδίωξαν, ἵνα καταλάβῃς αὐτήν. IV. Animum, obsecro, hæc advertite ad dicta, el contemplamini Propheta studium et diligentiam. Cum dignus quis habitus est, ut queat a malo declinare, et bene facere Deo favente, et virtutem exercere; illico inferuntur ei hostilia bella. Conevetat igitur, dimicat, laborat, obteritur, veritus non solum, ne rursus in malum decidat (ut superius de servo diximus), sed etiam fretus præmio ac mererde boui, ut niercenarius. Dum igitur oppugnatur et repugnat, dum luctatur, agit bene: sed multa cum angustia, niulto cum labore. At ubi cœlitus a D'o venerit auxilium, tunc habitus boni in eo teri incipit, tunc requiem intelligit 393 et contuetur, tune illi accumulata pax advenit, tune cognoscit et seafit quid laboris in bello sit, quid gandii et lætirie in pace: tunc igitur eam quæerit, tunc studio sissime ǝccurrit, ut illam apprehendat, ut omnino eam obtincat possideatque, ut illam in se totam copas inhabitare. Quid ergo beatius anima hujusce wo ii, que hoc statu digna est halita? Quis dicat animam illam etiam ob aliud quidpiam facere bonum, quam ut bono ipso tantum fruatur? Gaudium ¡¡šius nemo novit, nisi qui illud experientia didiceit. Tunc et is perfectum pariter timorem cognosuit, et prædictum sapius est. Aulivinus igitur quis sanctorum virorum perfectas timor sit, quis item isagogicus. Quis status noster? Unde quis fugiat, quove perveniat ob timorem Dei? Restat igitur nunc dicere, quomodo adveniat nobis divinus hic timor, quæque ea sint quæ nos ab hoc timore disterminant. ἔρχεται διὰ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ. Θέλομεν λοιπὸν λομεν εἰπεῖν τί ἐστιν τὰ ἀφορίζοντα ἡμᾶς ἀπὸ Δ'. Θέτε πάνυ τὸν νοῦν ὑμῶν εἰς τὸ ῥητὸν τοῦτο καὶ βλέπετε ἀκρίβειαν τοῦ ἁγίου· ὅταν ἀξιωθῇ τις ἐκκλίναι ἀπὸ τοῦ κακοῦ, καὶ σπουδάσει σὺν Θεῷ λσιπὸν καὶ ἐνεργῆσαι τὸ ἀγαθόν, εὐθέως ἐπέρχονται αυτ τῷ οἱ πόλεμοι τοῦ ἐχθροῦ. Λοιπὸν ἀγωνίζεται, κα πιά, συντρίβεται, οὐ μόνον φοβούμενος ἀποστρέψαι πάλιν εἰς τὸ κακὸν, ὡς εἴπωμεν περὶ τοῦ δούλου. ἀλλὰ καὶ ἐλπίζων, ὡς προείπομεν, τὸν μισθὸν τοῦ ἀγαθοῦ, καθάπερ μισθωτός. Ἐν τῷ οὖν πολεμεῖσθαι καὶ πολεμεῖν καὶ πυκτεύειν μετὰ τοῦ ἐχθροῦ, ποιεί τὸ ἀγαθὸν, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς θλίψεως. μετὰ πολλῆς συντριβής. "Οταν δὲ γένηται αὐτῷ βοήθεια παρά τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄρξηται λοιπὸν ἐν ἔξει τινὶ γίνεσθαι περὶ τὸ ἀγαθὸν, τότε βλέπει τὴν ἀνάπαυσιν, τότε κατὰ πρόσβασιν γίνεται τῆς εἰρήνης, τότε αἰσθάνεται τί ἐστιν ἡ θλίψις του πολέμου, καὶ τί ἐστιν ἡ χαρὰ καὶ ἡ εὐφροσύνη τῆς εἰρήνης· λοιπὸν ζητεῖ αὐτ τὴν, σπουδάζει λοιπόν και τρέχει καταδιώκων τελείας καταλάβῃ αὐτὴν, ἵνα τελείως κτήσεται αὐτὴν, ἵνα εἰσοικήσει αὐτὴν ἐν ἑαυτῷ. Καὶ τί λοιπόν μακαριώ τερον τῆς ψυχῆς τῆς ἀξιωθείσης τούτου τοῦ μέτρων; Ο τοιοῦτος, καθὼς πολλάκις εἴπομεν, εἰς τὸ μέτρον ἐστὶν τοῦ υἱοῦ. Μακάριοι γὰρ ὄντως οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται· τίς ποιεῖ τὴν ψυ χὴν ἐκείνην ἔτι δι' ἄλλο τι ποιεῖν τὸ ἀγαθὸν, εἰ μὴ διὰ τὴν ἀπόλαυσιν αὐτοῦ τοῦ ἀγαθοῦ; Τίς οἶδε τὴν χαρὰν ἐκείνην, εἰ μὴ ὁ ἔχων αὐτῆς πεῖραν; Τότε καὶ τὸν τέλειον φόβον ὁ τοιοῦτος γνωρίζει, καθώς πολλάκις είπομεν. Ἰδοὺ ἠκούσαμεν τί ἐστιν ὁ τέλειος φόβος τῶν ἁγίων, καὶ τί ἐστιν ὁ εἰσαγωγικός φόβος ὁ τῆς καταστάσεως ἡμῶν, καὶ πόθεν φεύγει τις, καὶ που μαθεῖν ἄρτι, καὶ τὸ πῶς ἔρχεται ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, θέα τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ. V. Afirmaverunt Patres communi sententia, possidere eum timorem Dei, qui mortis crebro el gehenna: reminiscitur, quique vespere a se ipso rationem exigit, quemadmodum die ambulaverit: mane similiter, quo pacto noctem transegerit; et qui mihil de se præsumpserit, quique viro timenti Deum adbærserit. Quæsisse enim aiunt a seniore fratrem sliquando, quid ageret ut Deum timeret, respondisseque senem: 1, et homini timenti Deum te subjice; quem cum timueris, Deum quoque ut - mwas necesse erit. Abigimus autem a nobis Den tiErem, cum his quae diximus, cortaria operate Ε΄. Εἶπον οἱ Πατέρες ὅτι κτᾶται άνθρωπος τον φό6ον τοῦ Θεοῦ, ἐκ τοῦ ἔχειν τὴν μνήμην τοῦ θανάτου, καὶ τὴν μνήμην τῶν κολάσεων, καὶ ἐκ τοῦ καθ᾽ ἐσπέραν ἐρευνῶν ἑαυτὸν, πως παρῆλθε τὴν ἡμέραν, καὶ κατά πρωΐ πάλιν ἐρευνᾶν πῶς παρῆλθε τὴν νύκτα, καὶ ἐκ τοῦ μὴ παῤῥησιάζεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ προσκολ λιθῆναι ἀνθρώπῳ φοβουμένῳ τὸν Θεόν. Λέγει γάρ ὅτι ἠρώτησεν ἀδελφός τινα τῶν γερόντων, Τί ποιήτω, Πάτερ, ἵνα φοβοῦμαι τὸν Θεόν; Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ γέρων, Ὕπαγε, κολλήθητι ἀνθρώπῳ φοβουμένῳ τὴν Ητὴν, καὶ ἐκ τοῦ φοβεῖσθαι αὐτὸν τὸν Θεὸν, διδάσκει καὶ τὸ φοβείσθαι τὸν Θεόν. Ἐκδιώκομεν δὲ τὸν τύδων

DOCTRINA IV. perpetuo suinus, cum nusquam serutamur vias uostras, cum nullam de nobis curam gerimus, cum sine ratione vivimus, cum consuetudinem cum bis habemus quibus inimica ratio est, cum de nobis admodum praesumniuus; quo sane nihil est deterius: in hoc enim extremus est interitus. Quid enim adeo ab anima depellit timorem Dei, ut sui ipsius præειπptio? Hinc rogatus albas Agathion de praesumptione quidnam esset,illam summo a stui comparavit, qui cum excandesceret, procul onmes abigeret, qui arborum poma vitiaret. Cernis affectus hujus quanta sit vis, quantus impetus? Cumque rursum rogaretur an gravis esset, et difficilis præsumptio, respondit nullum esse vitiorum gravius, utpote qua cumτοῦ θεοῦ ἀφ' ἡμῶν, ἐκ τοῦ ποιεῖν ἡμᾶς τὰ ἐναντία mur; cum scilicet immemores mortis et feiners.e τούτων, ἐκ τοῦ μὴ ἔχειν μνήμην θανάτου, μηδὲ κα λάσεων, ἐκ τοῦ μὴ προσέχειν ἑαυτοῖς, ἐκ τοῦ μὴ ἐρευνᾶν πῶς παρήλθομεν, ἀλλὰ ἀδιαφόρως ζῆν, καὶ μετὰ ἀδιαφόρων ἀναστρέφεσθαι· ἐκ τοῦ παρρησιάζε σύαι· τοῦτό ἐστιν χεῖρον πάντων, τοῦτό ἐστιν ἡ το λεία απώλεια. Τί γάρ οὕτως ἐκδιώκει τον φόβον τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ τῆς ψυχῆς, ὡς ἡ παρρησία; Τοῦτο ἔτε ἠρωτήθη ὁ ἀββᾶς Ἀγάθων περὶ τῆς παῤῥησίας, εἶπεν, ὅτι ἔοικε καύσωνι μεγάλῳ, ὅστις ὅταν γένηται, πάν τες φεύγουσιν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ τῶν δένδρων δὲ τὸν καρπὸν διαφθείρει· Βλέπεις, κύριε, δύναμιν πάθους; βλέπεις ὀργήν; Καὶ πάλιν ἐρωτηθείς, Ναί, οὕτως χαλεπή ἐστιν ἡ παῤῥησία; λέγει· Οὐκ ἔστι πάν θος χαλεπώτερον τῆς παῤῥησίας. Γεννήτειρα γάρ ἐστι πάντων τῶν παθῶν, ἐπειδὴ αὕτη ἐκδιώκει τὸν clorum vitiorum mater et genitris esset. Quam φόβον τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῆς ψυχῆς. Εἰ γὰρ τῷ φόβῳ Κυ μίου ἐκκλίνει πᾶς ἀπὸ κακοῦ, πάντως ὅπου οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ, ἐκεῖ ἕκαστον πάθος. Ὁ Θεὸς ρύσηται τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀπὸ τοῦ ὀλεθρίου πάθους τῆς παρῥησίας. bene et sapienter illam dixit vitium omnium genitricem, quæ timorem Domini ab anima pelleret! Si enim timore Domini declinat quis a malo; ubi igitur is non fuerit, omne ut insit vicium, omne malum necesse est. Eripjat nos Dominus ab hac detestabili præsumptionis peste. VI. Pluribus autem modis præsumere quis dicitur, sermone scilicet, tactu et visu. Presumit quisquis vana et otiosa loquitur. Præsumit qui ea quæ saeculi sunt, enarrat, qui ridenda facit, qui caeteros a gravitate avocat cachinno. Præsumptio est etiam cum quis absque necessitate ullum contigerit, extenderitve manum in alium ridentem, impulerit aliquem, vel violenter quidpiam ab co rapuerit, aut impudenter oculos in quempiam injecerit. Hæc omnia præsumptio facit. Ilæc omnia patimur, cum divino timore vacat anima. Labitur autem ex his sensim quis in perfectum contemptum. Quare cum legis praecepta daret Deus, dixit: Veneranimi filios Israel. Absque enim mutua reverentia colit nemo Deum, neque uni etiam soli ac minimo praecepιο 394 potest adligerere. Nihil igitur præsumptione gravius,quæ vitiorum omnium et mater est et genitrix. lluc enim reverentiam mutuam a nobis al.- ducit, ac timorem Dei abigit, hæc contemptum parit. Ex presumptione namque fit mpudenter, ut vos inter vos plerumque agatis, male colloquamini, mutuis diverberationibus lascivitatis. Hinc est ut cum viderit quis vestrum aliquid inutile et vauum, slalim abeat, et illud garrula lingua ubique dissminet, et alterius fratris menti ac animo ingerat, nec contentus sibi ipsi nocuisse nisi in commune damnum et fratrem trahat, parvamque æruginem illius cordi immittat. Alius alteri forte dum oratione vacat, vel aliud quid boni operatur, supervenerit frater futile aliquid afferens, de quo inaniter inter se colloquantur; nec solum ab ea utilitate illum abstrahit, sed etiam in tentationem communem traΓ'. Ἔστι δὲ καὶ πολύτροπος ἡ παρνησία. Παρ βησιάζεται τις καὶ διὰ λόγου, καὶ δι' ἀφῆς, καὶ διὰ βλέμματος. Ερχεταί τις ἀπὸ παρρησίας καὶ εἰς τὸ ἀργολογεῖν, καὶ εἰς τὸ λαλεῖν τὰ κοσμικά, καὶ εἰς τὸ ποιεῖν γελοῖα, καὶ κινεῖν γέλωτας ἀπέμνους· παρρη σία ἐστὶ καὶ τὸ ἅψασθαί τινος δίχα ἀνάγκης· τὸ ἐκε τεῖναι χεῖρα κατά τινος γελώντος, τὸ ὠθῆσαί τινα, ἢ ἁρπάται τι παρ' αὐτοῦ, τὸ προσέχειν τινὶ ἀναιδώς. Ταῦτα πάντα ἐκ τοῦ μὴ εἶναι φόβον Θεοῦ ἐν τῇ ψυ χῇ· ἔρχεται δὲ ἐκ τούτων κατά μικρόν τις καὶ εἰς τελείαν καταφρόνησιν. Διὰ τοῦτο ὅτε παρεδίδου ὁ Θεὸς τὰς ἐντολὰς τοῦ νόμου, ἔλεγεν· Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τοὺς υἱοὺς Ισραήλ. Δίχα γὰρ εὐλαβείας οὐδὲ αὐτὸν τὸν Θεὸν τιμᾷ τις, οὐδὲ προσέχει ἅπαξ οἰα ήποτε ἐντολή. Διὰ τοῦτο οὐδὲν δεινότερον τῆς παῤῥησίας· διὰ τοῦτο γεννήτειρά ἐστι πάντων τῶν παθῶν· ἐπειδὴ ἐκβάλλει τὴν εὐλάβειαν· ἐπειδὴ διώ κει τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ γεννᾷ τὴν καταφρόνησιν, ἐκ τοῦ ἔχειν ἡμᾶς παρρησίαν μετὰ ἀλλήλων, καὶ ἀναιδεύεσθαι πρὸς ἀλλήλους· καὶ λαλεῖτε ἀλλήλοις κακῶς, καὶ πλήσσετε ἀλλήλους. Καὶ ἐὰν ἴδῃ τις ἐξ ὑμῶν τί ποτε μὴ ὠφελοῦν, ἀπέρχεται, φλυαρεί αὐτῷ, καὶ βάλλει εἰς τὴν καρδίαν ἄλλου ἀδελφοῦ αὐτοῦ· καὶ οὐ μόνον ὅτι αὐτὸς βλάπτεται, ἀλλὰ βλάπτει καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλων εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ τὸν πονηρόν. Καὶ πολλάκις εἶχε τὸν νοῦν αὐτοῦ εἰς προσευχὴν, ἢ εἰς ἄλλο καλὸν πρᾶγμα, καὶ ἀπέρ χεται ἐκεῖνος, παρέχει αὐτῷ εἰς τι ἀδολεσχῆσαι, καὶ οὐ μόνον ἐμποδίζει τῇ ὠφελείᾳ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ πειρασμὸν φέρει αὐτῷ. Καὶ οὐδὲν τοῦτο βαρύτερον, οὐδὲ ὀλεθριώτερον τοῦ τινα μὴ μόνον ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν πλησίον βλάπτειν. hit: qua malitia nulla gravior est aut perniciosior, ut scilicet non tibi solum, sed et proximo nocere appelas. Ζ΄. Διὰ τοῦτο καλόν ἐστιν, ἵνα ἔχωμεν εὐλάβειαν, ἀδελφοί· ἵνα φοβώμεθα την βλάβην ἑαυτῶν καὶ ἀλ λήλων, ἵνα τιμῶμεν ἀλλήλους, καὶ ἵνα σπουδάζωμεν VII. Absit autem a nobis, fratres, ut hoc agamus. Servemus mutuam reverentiam, timeamus communia dɔmna, invicem nobis deferamus. Studeamus

S. DOROPHEI ABBATIS n' mictemus, ne vagemur oculis, ne vultus nostros μηδὲ ἀνανεύειν, μηδὲ εἰς τὰ πρόσωπα ἀλλήλων. Καὶ crebro contemplemur. Nam illud quoque praesumptionis est genus, ut majorum fuit sententia. Præterea si fratrem conspicias perperam quid facientem, ne illum spernas, ue conspuas, ne taceas ac perire permittas; neque etiam illi malcdicas aut ubique diffames, sed cum misericordia et timore Dei illi revela qui possit cum erigere. Aut tu te ipse fratrem compella cum benevolentia et mansuetudine, dicens: Da veniam, obsecro, mi frater, video quod hoc rei sine dubio non bene agas. Quod si te non audierit, alteri dicas in quo videris cum fidem habere, vel etiam præeposito aut abbati pro peccati magnitudine; ac demde securus esto: ut autem diximus, caveat quivis hoc agat alia intentione atque animo, quam fratris agendi: non per garrulitatem, non per infamiam, non per contemptum ipsius, non ut in exemplum aliorum trahat, non ut judicet eum, non prætexens simulatione correctionem. Quod si habet in se quidpiam horum quæ prædiximus, ut scilicet delator fratris sit apud abbatem nocendi consilio, non studio corrigendi, peccatum est et infamia. Scrutabitur primo cor suum diligentissime; et si simultatis instinctu aut odio hoc se facere senserit, abstinebit neque dicet. Si autem cum viscera sua diligenter rimatus fuerit, sese cognoverit correetionis et charitatis gratia id facere, impediri autem a cogitatione scrupulosa quadam, abbati humiliter et suum et proximi peceatum pandat, dicatque conscientia testimonio il facere ut corrigat; verberari tamen se a turba quadam cogitationum, ita ut ignoret, an adversum fratrem quidpiam habeat, an hæc calumnia sit a qua impediatur loqui et corrigere. Cui postmodum respondeat abbas, debeat necae illud dicere. Fit autem hoc et aliquando, nec propter commodum aut damnum fratris, nec propter inimicitiam ullam sed ex quadam male loquendi consuetudine. Et quis, oro, hujus garrulitatis usus? sape enim fit ut resciscat postmodum frater sibi detractum esse, et perturbetur molestiaque non modica afficiatur: et hoc alterum quoque damnum accedat. Quod si (ut præfati sumus) id fiat ob utilitatem et commodum fratris, non patitur Deus illum perturbari aut fluctuare, non angustiam, pou danuum accedere. VIII. Curate igitur et linguam cohibere, ne quis proximo mala loquatur, nec ullum verbo aut umbra, 395 aut re, aut quovis omnino alio nolo ferial. Neque sitis prurientes auribus: ne scilicet, cum quis audierit quidpiam de se maledictum, pruritu illico percutiatur: et ipse quoque vel male respondeat vel perturbetur ab eo. Non enim talia concertantes athletæ agere consueverunt, non qui pro salute desudant. Possidete timorem Dei, et mutua reverentia vos prævenite: vobis obvii estote: inclinate capita vestra: humiliamini in conspectu summi Dei et in conspectu fratrum: subjicite propriam voluntatem. Bonum, inquam, opus aggreditur qui hoc facit, qui advenienti fratri cedit, qui honoτοῦτο γὰρ, ὡς εἶπε τις τῶν γερόντων, εἶδος ἐστι παρ ῥησίας. Καὶ ἐὰν συμβῇ τινα βλέπειν τὴν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἁμαρτάνοντα, μήτε καταπτύσῃ αὐτοῦ, καὶ σιωπήσει καὶ ἀφήσει αὐτὸν ἀπολέσθαι, μήτε πάλιν λοιδορήσει αὐτόν, μήτε καταλαλήσει αὐτοῦ, ἀλλὰ μετά συμπαθείας καὶ φόβου Θεοῦ εἴπῃ τῷ δυναμένω διορθώτασθαι αὐτὸν, ἢ αὐτὸς λαλήσει αὐτῷ μετά ἀγάπης καὶ ταπεινώσεως λέγων· Συγχώρησον, ἀδελ φέ μου, ὅτι, ὡς ἀσύστροφος βλέπω, ὅτι τάχα οὐ και δῶς ποιοῦμεν τόδε τὸ πρᾶγμα. Καὶ ἐὰν μὴ ἀκούσῃ, εἰπὲ ἄλλῳ, εἰς ἐν βλέπων ὅτι ἔχει πληροφορίαν, ἢ εἰπὲ τῷ ἐπιστάτῃ αὐτοῦ, ἢ τῷ ἀ66, πρὸς τὴν δύνα μιν τοῦ σφάλματος, καὶ ἀμερίμνει· ἀλλ', ὡς εἴπημεν, σκοπῷ τοῦ διορθωθῆναι τὴν ἀδελφὸν αὐτοῦ εἴτῇ, καὶ μὴ κατὰ φλυαρίαν, μὴ καταλαλών, μὴ ἐξουδενῶν αὐτὸν, μὴ θέλων αὐτήν, φησίν, παραδειγματ τίσαι, μὴ κατακρίνων αὐτὸν, μη σχηματιζόμενος δῆθεν διόρθωσιν· ἔσωθεν δὲ ἔχων τίποτε τούτων ὧν εἶπον· ὄντως γὰρ αὐτῷ τῷ ἀσσα αὐτοῦ· ἐὰν λέγη τις, καὶ μὴ λέγῃ διὰ τὴν διόρθωσιν τοῦ πλησίον, ἢ διὰ ἰδίαν βλάβην, ἁμαρτίας ἐστι· καταλαλιά γάρ ἐστιν. Ἀλλὰ ψηλαφήσει την καρδίαν ἑαυτοῦ, εἰ ἔχῃ κίνησίν τινα ἐμπαθῆ, καὶ μὴ εἴπῃ. Ἐὰν δὲ καὶ βλέ πει ἑαυτὴν μετὰ ἀκριβείας, ὅτι διὰ τὴν συμπάθεια καὶ ὠφέλειαν θέλει εἰπεῖν, ἐχλεῖ δὲ καὶ ὁ λογισμός τις ἔσωθεν ἐμπαθής, ἀναγγείλαι τῷ ἀβλα μετὰ τα πεινώσεως, καὶ τὸ ἴδιον καὶ τὸ τοῦ πλησίον λέγων, ὅτι Η μὲν συνείδησίς μου μαρτυρεῖ μου ὅτι διὰ δρα σιν θέλω εἰπεῖν, ἀλλ᾽ αἰσθάνομαι ὅτι ἔσωθέν τίς ποτε λογισμός μεμιγμένος. Εἴτε ἐπειδὴ ἔσχον ποτὲ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ, οὐκ οἶδα· εἴτε συκοφαντία ἐστὶ θέλουσα ἐμποδίσαι μοι εἰπεῖν καὶ γενέσθαι διόρθωσιν, οὐκ οἶδα. Καὶ λοιπὸν ὁ ἀββᾶς λέγει αὐτῷ, εἰ ὀφείλει εἰ πεῖν, ἢ μὴ εἰπεῖν. Εστι δὲ ὅτε λέγει τις οὔτε διὰ ὠφέλειαν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, οὔτε διὰ ἰδίαν βλάβην, οὔτε κατὰ μνησικακίαν τινὰ, ἀλλ' οὕτως ἁπλῶς δ:- ηγούμενος, ὡς ἀπὸ ἀργολογίας. Καὶ τίς ἡ χρεία τῆς φλυαρίας ταύτης; Πολλάκις δὲ καὶ μανθάνει ὁ ἀδελ φὸς ὅτι εἶπε περὶ αὐτοῦ, καὶ καταταράσσεται, και για νεται ἐκ τούτου θλίψις, γίνεται καὶ ἄλλη προσθήκη βλάβης. "Οταν γὰρ λέγει τις δι' αὐτὴν τὴν ὠφέλειαν, ὡς εἴπομεν, καὶ μόνην, οὐ συγχωρεῖ ὁ Θεὸς γενέσθαι ταραχήν· οὐκ ἀφῇ παρακολουθῆσαι θλίψιν, ἢ βλά Ο δην. Η΄. Σπουδάσατε δέ, ὡς εἴπομεν, καὶ τηρεῖν τὴν γλῶσσαν ὑμῶν, ἵνα μὴ καλεί τις κακῶς τῷ πλησίων, μήτε πλήσσει τινά, ἢ λόγω, ἢ ἔργῳ, ἢ σχήματι, ἢ εἰῳδήποτε τρόπῳ· μηδὲ ἔσεσθε εὔχνιστοι· ἵνα μὴ ὅταν ἀκούσει τις ὑμῶν παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ τ μα, εὐθέως ανίζεται, ἢ καὶ ἀποκρίνεται αὐτῷ κακώς, ἢ μένει θλιβόμενος κατ' αὐτοῦ. Οὐκ εἰσὶ ταῦτα θελόντων σωθῆναι, οὐκ εἰσὶ ταῦτα ἀγωνιζομένων. Κτή σασθε τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ μετὰ εὐλαβεία:, ἵνα ἀπαντᾶτε ἀλλήλοις, ἕκαστος κλίνων τὴν κεφαλὴν αὐ τοῦ ἔμπροσθεν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καθὼς εἴπομεν, ἕκαστος ταπεινούμενος ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνώπιον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ κόπτων αὐτῷ τὸ θέλημα αὐτοῦ. Ὄντως καλόν, ἐάν τις ποιῇ πράγμα, καὶ

DOCTRINA IV. eo cui ceditur. Ego me ipsum novi nil boni agere, sed quod hujus vitii omnino expers sim et vacuas, hoe utique novi. Neque enim me aliquando tratrum cuiquam anteposui, sed quemvis mihi semper judicavi praestare debere. παραχωρήσει τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, καὶ προτιμήσει αύ- re prevenit: consequitur plus comnnoli qui cedit, τόν· ὠφελεῖτα: αὐτὸς ὁ παραχωρήσεις πλέον ἐκείνου. Ἐγὼ οὐκ οἶδα ἐμαυτὸν ποιήσαντά ποτε ἀγαθόν. ᾿Αλλὰ εἰ ὅμως ἐσκεπάσθην ἐκ τούτου, εἶδα ὅτι ἐσκευ πάσθην, ὅτι οὐδέποτε προέκρινα έμαυτὸν τοῦ ἀδελ φοῦ, ἀλλ' ἀεὶ τὸν ἀδελφόν μου έβαλον ἔμπροσθέν μου. Θ΄. Ποτὲ ὄντος μου ἔτι ἐν τοῖς τοῦ 1663 Σερίδου, ἠσθένησεν ὁ ὑπηρέτης του γέροντος τοῦ ἀββᾶ Ιωάννου τοῦ κατὰ τὸν ἀ66ᾶν Βαρσανούφιον, καὶ ἐπέτρεψέ μοι ὁ ἀββᾶς ὑπηρετῆσαι τὸν γέροντα. Οὕτως δὲ ἠσπαζόμην τὴν θύραν τοῦ κελλίου αὐτοῦ ἔξωθεν, ὥσπερ προσκυνεί τις τὸν τίμιον σταυρόν. Πόσῳ γε μᾶλλον τὸ ὑπηρετῆσαι αὐτῷ; τίς γὰρ οὐκ ἤθελεν ἀξιωθῆναι τοιούτου ἁγίου; Εἶχε δὲ καὶ λόγον θαυμά σιον, καὶ καθ᾽ ἕκαστον ἀεὶ μετὰ [τή] πληρῶσαι με την ὑπηρεσίαν αὐτοῦ, ἔβαλλον αὐτῷ μετάνοιαν ἵνα λάβω παράθεσιν παρ' αὐτοῦ καὶ ἀναχωρήσω, καὶ ἐλάλει μοι πάντως. Είχε γὰρ ὁ γέρων τέσσαρα βήματα, καὶ ὡς εἶπον· καθ᾿ ἑσπέραν, ὡς ἡμελλον ἀναχωρεῖν, ἔλεγέ μοι πάντως ἓν ἐκ τῶν τεσσάρων, καὶ ἔλεγεν ουτως· «Φησὶν ἅπαξ·, οὕτως γὰρ ἦν ἡ συνήθεια του γέροντος ἐν ἑκάστῳ βήματι λέγειν· ο Φησὶν ἅπαξ, ἀδελφέ, ὁ Θεὸς φυλάξεις τὴν ἀγάπην. Εἶπον οἱ Πά τρες, Τὸ φυλάξαι τὴν συνείδησιν τοῦ πλησίου τίκτει τὴν ταπεινοφροσύνην. Πάλιν τῇ ἄλλῃ ἑσπέρα έλεγε μοι· ο Φησὶν ἅπαξ, ἀδελφὲ, ὁ Θεὸς φυλάξεις την ἀγάπην.» Εἶπον οἱ Πάτρες· Οὐδέποτε ἔβαλον τὸ θέλημά μου ἔμπροσθεν τοῦ ἀδελφοῦ μου. "Αλλοτε πάλιν ἔλεγε· «Φησὶν ἅπας, ἀδελφέ, ὁ Θεὸς φυλάξειε τὴν ἀγάπην.» Εἶπον οἱ Πάτρες· «Φεύγε τὰ ἀνθρώπινα καὶ σώζῃ.» Πάλιν ἔλεγε· «Φησὶν ἅπαξ, ἀδελφὲ, ὁ Θεὸς φυλάξειε τὴν ἀγάπην.» Εἶπον οἱ Πάτρες· «Αλ λήλων τὰ βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως ἀναπληρώσατε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ.» Πάντως εἶχεν ὁ γέρων μιαν παραγγελίαν δοῦναί μοι ἐκ τῶν τεσσάρων τούτων, ὡς ἀνεχώρουν καθ' ἑσπέραν, ὥς τίς ποτε παρέχων τινὶ ἐφόδια. Καὶ οὕτως εἶχον αὐτὰ εἰς φυλακὴν ὕλης τῆς ζωῆς μου· καὶ ὅμως καίπερ τοιαύτην πληροφο ρίαν ἔχων εἰς τὸν ἅγιον, καὶ οὕτω διακείμενος περὶ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ· ἵνα αἰσθωμα: μόνον ὅτι τις ποτε τῶν ἀδελφῶν ἐθλίβετο ζητῶν ἵνα αὐτὸς ὑπὸ ηρετήσῃ αὐτῷ. Απῆλθον οὖν πρὸς τὸν ἀββᾶν, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν λέγων, ὅτι Τῷδε τῷ ἀδελφῷ μᾶλλον πρέπει τοῦτο ἐὰν συνορᾷς, κύριε. Καὶ οὐ συνσχώρησέ μοι οὔτε ὁ ἀββᾶς, οὔτε αὐτὸς ὁ γέρων. Πλὴν τέως ἐγὼ ἐπλήρωσα τὴν δύναμίν μου εἰς τὸ προτι μηθῆναι τὸν ἀδελφόν. Καὶ ὅτι ἐποίησα ἐκεῖ ἐννέα ἔτη, οὐκ οἶδα λαλήσας τινὶ ῥῆμα σαπρόν· καίτοι ἔχων διακονίαν, ἵνα μή τις εἴπῃ ὅτι οὐκ εἶχον. Ι. Καὶ πιστεύσατε, οἶδα ὅτι ἐποίησαν εἷς ἀδελφὸς ἀπὸ τοῦ νοσοκομείου ἕως τῆς ἐκκλησίας περιπατών ὀπίσω μου ὑβρίζων με· κἀγὼ ἔμπροσθεν αὐτοῦ μὴ φθεγγόμενος αὐτῷ, οὐδὲ ἂν ῥῆμα· ἀλλὰ καὶ ὅτε ἔμα δεν ὁ ἀββᾶς, οὐκ οἶδα τίνος εἰπόντος αὐτῷ, καὶ ἡ θε λησεν ἐπιτιμῆσαι αὐτῷ, ἐγὼ ἔμεινα κρατῶν τοὺς τέρας αὐτοῦ, λέγων· Μὴ, διὰ τὸν Κύριον, ἐγὼ ἐσφά- " IX. Cum essem aliquando apud abbatem Seridum, egrotare contigit ministrum abbatis Joannis: quare mihi imperavit abbas seniori ut deservirem. Ego vero oneri subiens, sic cellulæ ipsius ostium obser – vabam, ut qui pretiosam crucem adorat: quan:o igitur magis cum illi ministrarem? Quis enim non optaret tam sancto homini deservire? Erat autem suavi et admirando eloquio. Quare ego quotidie post expletum ninisterium inclinato corpore illi reverentiam exhibebam, ut data venia et accepta benedictione discederem. Et semper ille mibi aliquid quod instrueret ædificaretque, loquebatur. Habuit autem senex quatuor verba in ore consueta, quorum unum recessuro mihi ad vesperam semper commemorabat. Mos autem seniori erat ante omnem narrationem suam hoc præponere: < Conservet, frater, Deus charitatem mutuam. › Quod cum hoc quoqne tempore mihi dixisset, arbitrati sunt Patres custo diam propriæ conscientiae erga proximum parare humilitatem. In secula quoque vespera dixit mihi: ‹ Conservet, frater, Deus mutuam charitatem,» Arbitrati sunt Patres voluntatem propriam fraternæ kunquam anteponendam. Tertia vespera ait: «Conservet, frater, Deus mutuam charitatem.» Dixerunt Patres: «Fuge humana lac, et salvaberis. Quarto die dixit: e Conservet, frater, Deus mutuam claritalen. Dixerunt Patres: «Invicem si feramus onera nostra, ita Christi legem completuros.. Sic semper consueveral senex ex his unam nihi quocunque die sententiam commemorare, tanquam aliquid viatici praestans. Quas omnes in vitæ m custodiam servavi semper et tenui: tama fide orga sanctissimum Patrem fui, dum illi ministrarent. Cum autem semel tantum intellexissem unum e fratribus aßictum, qui id ministerium mihi exoptaret eripere, abbatem adii statim, et accito fratre 10gavi Patrem, cjus animo ut morem gereret, quod id ministerium et munus multo me melius exsequi et vellet et posset. Negavit Pater, et neque ipse neque senex hoc permiserunt: ego tamen, quantum in me fait, fratrem mihi prætuli. Cum etiam annoš novem in co ministerio fuiss m, nunquam in fratrem illum exspui verbum vel turpe vel molestum, etiam cum administrationem aliquam haberem, neque privatus essem omnino, X. Quae dicam credite. Ab infirmaria ad ecclesiam plerumque me frater insectatus est multis conviciis et contumeliis; cùi ego nunquam ne verbum quodlibet unum contra respondi. Quin potius et cum id rescisset abbas, nescio quo referente, decrevisselque illum objurgare, procidi ego ad pedes fatis 396 obsecrans per Jesum Christum

il me faceret quod videlicet meum fuisset peccatum, λην, οὐδὲν πρᾶγμα ἔχει ὁ ἀδελφός. Καὶ ἄλλο; πάλιν non fratris. Alter quoque vel ex tentatione vel simplicitate, ut novit Deus, observato noctis tempore, urinam suam in caput meum effudit, ita ut lectulus meus totns maderet. Alii quoque fratres convenere per diem ut storeas suas excuterent ante cellam meam; quo facto tanta cimicum multitudo in eam commigravit, quantain ego nullo modo satis fuissem interficere: erant autem infiniti præ tanto æstu. Cum ego igitur cubitum concessissem, in me omnes facto agmine corruere; cumque dintius obdormissem præ labore, ut eram fessus admodum in die, tandem excitatus a somno offendi corpusculum meum omne depastuin: neque tamen illorum cuiquam verbum aliquando ullum feci, aut ne islamodo facerent aut quod male facerent. Εt ut prædica repetam,me nunquam memini quidquam aliquandolocutum, quod vel molestiam vel afflictionem ulli afferret. Discite igitur et vos, fratres ª, alter alterius onern portare *; discite mutuam reverentiam exhibere. Cumque vestrum quis verbum audiverit quandoque mius gratum, ne illico deprimnatur aut deficiat, non statim pruriat, ne belli et lucri tempore iuveniatur corde aflicto, demnisso, obtuso, quod scili cet impotens sit etiam ictum minimum sustinere: ut in pepone solet evenire, quem, si parvum vaseulum contigerit, illico vulnerat et putrescere cogit. Virile cor et intrepidum habete: magnanimitatem induite, ut quæcunque inter vos contigerint, mutua charitas ea sufferat et vincat. Quod si quis ex vo- c bis etiam administrationem habuerit, fueritque necesse vel olitori, vel coquo, vel cœconomo quidplaun responderc, vel cuivis alii coadministrantium, studeat, obsecro, uterque et qui daturus et qui acceplurus responsum est, statum suum in omni re servare; ita ut nibil afflictionis, nibil perturbationis, nihil affectionis nibil indignationis sinat unquam intervenire, neque aliquid prop riæ voluntatis interlabi, neque justitiam aliquando præceptis divinis patiatur aberrare: sed uti res inventa fuerit vel parva vel magna, ita eam permittat et negligat. Est enim malus ejusmodi rerum contemptus, et improbandus. Neque rursum honoret illum ultra ejus statum, maxime si animæ damnum incumbat, quia videlicet a re ipsa superetur. Quocunque enim in negotio fueritis, etsi illud impellens admodum sit, requiratque diligentiam et studium, nolo vos aliquando illud cum contentione gerere. Seul certiores estote, omne opus quodcunque agitis, licet magnum fuerit vel parvum, ut dixi, octavam partem esse ejus rei quam quæritis. Custodire autem proprium statum, etiamsi ex hoc contigerit privari administratione, quartum est dimidium octavi. Videte igitur quantum distent. εἴτε ἀπὸ πειρασμοῦ εἴτε ἀπὸ ἁπλότητος, ὁ Θεός οίδεν πόθεν, ἐποίησε χρόνον κατὰ νύχτα ποιῶν τὸ ὕδωρ αὐτοῦ πρὸς κεφαλήν μου, ὥστε καὶ αὐτὴν τὴν στρώ σίν μου βρέχεσθαι. Ομοίως καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν ἀδελφῶν ἤρχοντο ἡμέριον, καὶ ἐτίνασσον τὰ ψιάθια αὐτῶν ἔμπροσθεν τοῦ κελλίου μου, καὶ ἔβλεπὸν τοῦοῦτον πλῆθος κορίδων εἰσερχομένων εἰς τὸ κελλίον μου, ὡς μήτε περιγενέσθαι τοῦ φονεύειν αὐτάς· ἦσαν γὰρ ἄπειροι ἐκ τῶν καυμάτων. Λοιπὸν ὡς ἀπηρχόμην κοιμηθῆναι, συνήγοντο ὅλοι ἐκεῖναι ἐπο άνω μου, καὶ ἤρχετο μὲν ὁ ὕπνος ἐκ τοῦ πολλοῦ κό που· ἐγειρομένου δέ μου ἀπὸ τοῦ ὕπνου, ηὕρισκε ὅλον τὸ σῶμά μου καταβεβρωμένον· καὶ οὐδέποτε εἶπών τινι αὐτῶν, Μὴ ποιήσεις οὕτως, ἢ διὰ τί οὕτως ποιεῖς; Οὔτε οἶδα ἐμαυτὸν, καθὼς εἶπον, λαλήσαντά ποτε ῥῆμα πλῆττον ή λυποῦν τινα. Μάθετε καὶ ὑμεῖς βαστάζειν τὰ βάρη ἀλλήλων, μάθετε εὐλα βεῖσθαι ἀλλήλους. Καὶ ἐὰν ἀκούσῃ τις ὑμῶν ῥῆμα · παρά τινος ἀπαρέσχον αὐτῷ, ἢ ἐὰν πάθῃ τίς ποτε παρὰ προαίρεσιν, μὴ εὐθέως ὀλιγωρήσει, μὴ εὐθέως ανισθῇ, μὴ εὑρεθῇ ἐν καιρῷ ἀγῶνος καὶ ὠφελείας ἔχων καρδίαν εκλελυμένην, αμελέτητον, ἄτονον, μὴ δυναμένην δέξασθαι οιανδήποτε προσβολήν· ὥσπερ ἐπὶ τοῦ πέπονος, ὅτι μικρὸν βιζάκιον ἐὰν ἐγγίσῃ αὐτ τῷ, εὐθέως ποιεῖ τραῦμα καὶ σήπεται· ἀλλὰ μᾶλλον ἵνα ἔχητε καρδίαν στερεάν, ἵνα ἔχητε μακροθυμίαν, ἵνα νικῇ πάντα τὰ συμβαίνοντα ἡ ἀγάπη ὑμῶν εἰς ἀλλήλους. Καὶ ἐὰν ἔχῃ τις διακονίαν, ἢ καὶ ἐὰν εύρεθῇ τις ἐξ ὑμῶν ἔχων οιανδήποτε ἀπόκρισιν, εἴτε πρὸς τὸν κηπουρόν, εἴτε πρὸς τὸν κελλαρίτην, είτε πρὸς τὸν μάγειρον, εἴτε ἁπλῶς πρὸς ὄντινα δήποτε τῶν συνδιακονούντων ὑμῖν, ἵνα σπουδάζῃ καὶ αὐτὸς ἡ τὴν ἀπόκρισιν ζητῶν, καὶ αὐτὸς ὁ διακονητὴς δ παρέχων, πρὸ παντὸς πράγματος φυλάξαι τὴν ἰδίαν κατάστασιν, καὶ μηδέποτε ἀφιέτω ἑαυτὸν, εἴτε εἰς ταραχήν, εἴτε εἰς ἀντιπάθειαν, ἢ προσπάθειαν, ἢ οιονδήποτε ίδιον θέλημα, ἐκκλίναι ἀπὸ τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ οἷον εὑρεθῇ τὸ πράγμα, είτε μικρόν είτε μέγα, καταφρονήσει αὐτοῦ καὶ ἀμελήσει. Κακὴ γάρ ἐστιν ἡ ἀδιαφορία. Μήτε πάλιν προτιμήσει αὐτῷ τῆς ἰδίας καταστάσεως, εἰς τὸ καὶ βλαβῆναι, εἰ τύχῃ. τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, διὰ τὸ περιγενέσθαι τοῦ πράγματ τος. Εἰς οἷον γὰρ πρᾶγμα ἐὰν εὑρεθῆτε, καν πάνω κατεπειγόν ἐστιν καὶ σπουδαῖον, οὐ θέλω ὑμᾶς ποιείν ποτε μετὰ φιλονεικίας τι ἢ μετὰ ταραχῆς· ἀλλ᾽ ἵνα ἐστὶ πεπληροφορημένοι ὅτι πᾶν ἔργον δ ἐὰν ποιεῖτε, κἂν μέγα, ὡς εἴπομεν, ἐστί, κἂν μικρόν, το δόν ἐστι τοῦ πράγματος του ζητουμένου. Τὸ δὲ φυλάξει τὴν ἰδίαν κατάστασιν, κἂν συμβῇ διὰ τοῦτο ἀποτυ χεῖν τοῦ διακονήματος, τὸ ἥμισι, τέταρτον τοῦ ὀγδόω ἐστί. Βλέπετε πόσον ἐστὶ τὸ διάφορον. XI. Cum ergo rem ullam agitis, si cam cupilis integram incorruptamque servare, studete cam uti τει facere, quod disi de octavo: et proprium sta- • Galat. vi, 2ο ΙΑ΄. Οταν οὖν ποιεῖτε πράγμα, ἐὰν θέλητε αὐτὸ τέλειον καὶ ὁλόκληρον ποιεῖν, ἵνα σπουδάζητε καὶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ποιῆσαι ὅπερ ἐστὶν ὥσπερ τὸ

DOCTRINA IV. ὄγδοον, καὶ τὴν ἰδίαν κατάστασιν φυλάξαι ἀβλαβή, tum indemnem custodire, quod est quartum du ὅπερ ἐστὶ τὸ ἥμισυ τέταρτον όγδοον. Εἰ δὲ παρα κολουθήσῃ ἀνάγκη τοῦ παρασυρῆναι καὶ ἐξελθεῖν τῆς ἐντολῆς καὶ βλαβῆναι, ἢ βλάψαι διὰ τὸ τὴν χρείαν πληρωθῆναι τῆς διακονίας, οὐκ ἔστι καλὸν ἵνα τὸ ἥμισυ τέταρτον ὄγδοον ἀπολέσῃ τις, ἵνα φυλάξῃ τὸ ἄγόρον. Ἐπεὶ ἐὰν οἴδατε ὅτι τοῦτο ποιεῖ τις, οὐ ποιεί γνῶσιν τὴν ἰδίαν διακονίαν δ τοιοῦτος. Η γὰρ διὰ κενοδοξίαν, ἢ διὰ ἀνθρωπαρέσκειαν ἐπιμένει φιλονεικῶν, καὶ κολάζων καὶ ἑαυτὸν καὶ τὸν πλησίον, ὡς ένα μετὰ ταῦτα ἀκούσῃ ὅτι οὐδεὶς ηδυνήθη νικῆσαι αὐτόν. Βαβαί! μεγάλη ἀνδραγαθία· οὐκ ἔστιν αὕτη νίκη, ἀδελφοί, αὕτη ζημία ἐστὶν, αὕτη ἀπώλειά ἐστιν. Ἰδοὺ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐγὼ ἐὰν πέμψω τινά ἐξ ὑμῶν εἰς οιανδήποτε χρείαν, καὶ ἴδῃ ταραχὴν ἀνα κύπτουσαν, ἢ οἱανδήποτε άλλην βλάβην, κόψει· καὶ μηδέποτε βλάψετε ἑαυτούς, ἢ καὶ ἀλλήλους· ἀλλὰ ἀπέλθῃ καὶ ἡ χρεία, μὴ γένηται, καὶ μόνον μὴ του ράσσετε ἀλλήλους. Ἐπεὶ, ὡς εἶπον, τὸ ἥμισυ τέτ ταρτον όγδοον ἀπάλλετε· ἔστι δὲ τοῦτο προφανής ἀλογία. Ταῦτα δὲ λέγω ὑμῖν, οὐχ ἵνα εὐθέως μικροψυχῆτε, καὶ κόπτετε τὰ πράγματα, ἢ ἵνα ἀδιαφορεῖτε καὶ ῥίπτετε ἀφαρῇ 10 τας όλας, καὶ καταπατεῖτε τὴν συνείδησιν ὑμῶν, θέλοντες ἀμεριμνεῖν· οὐδὲ πάλιν ἵνα παρακούετε, καὶ λέγει ἕκαστος ὑμῶν· Οὐ δύναμαι τόδε ποιῆσαι, βλάπτομαι· οὐκ ἀπαντα με. Ἐπεὶ τῷ λόγῳ τούτῳ, οὐδέποτε ποιεῖτε οιανδήποτε διακονίαν, οὐδὲ δύνασθε ποτε πληρῶσαι ἐντο λήν Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ἵνα παρέχετε πᾶσαν τὴν δύναμιν ἐμῶν εἰς τὸ ποιῆσαι ἑκάστην μετὰ ἀγάπης δια- c κονίαν ὑμῶν, μετά ταπεινοφροσύνης υποκλινόμενο ἀλλήλοις, τιμώντες, παρακαλοῦντες. Οὐδὲν δυνατώ τερον τῆς ταπεινοφροσύνης· εἰ μέντοι ἤδη 16 τι; τὸν πλησίον πρὸς τὴν ὥραν θλιβόμενον, ἢ ἑαυτὸν, κα ματα, παραχωρήσατε ἀλλήλοις, μὴ ἐπιμείνητε ἕως οὗ καὶ βλάβη παρακολουθήσει. Κρείσσον γάρ ἐστιν, Ἰδοὺ μυριάκις εἶπον, μὴ γενέσθαι τὴν χρείαν, ὡς θέλετε· ἀλλ' ὡς ἀπαντῷ πρὸς τὴν ἀνάγκην, καὶ μὴ διὰ μονοτομίαν, ἢ διὰ δικαίωμα, κἄν ἐστιν εύλογο φανὲς ταράξαι ὑμᾶς, ἡ θλίψαι ἀλλήλους, καὶ ἀπολέσαι τὸ ἥμισυ τέταρτον όγδοον. Πολλὴ γάρ ἐστιν ἡ διαφορὰ τῆς ζημίας. Συμβαίνει δὲ ὅτι πολλάκις, καὶ αὐτὸ τὸ ὄγδοον ἀπέλλει τις, καὶ οὐδὲν ὅλως ποιεῖ. Τοιαῦτα γὰρ εἰσι τὰ τῶν φιλονεικιῶν· αὐτὴν τὴν ἀρχὴν πάντα τὰ ἔργα & ποιοῦμεν, διὰ τὸ ὠφεληθῆναι ἐξ αὐτῶν, ποιοῦμεν· [ποία θὰ ὠφέλεια, ἐὰν μὴ τα πεινούμεθα ἀλλήλοις; ] ἀλλὰ τὸ ἐναντίον καὶ ταράσε σομεν καὶ θλίβομεν ἀλλήλους. Καὶ οίδατε τίς λέγει ἐν τῷ Γεροντικῷ, ὅτι ἐκ τοῦ πλησίου ἐστὶν ἡ ζωή καὶ ὁ θάνατος· ἵνα μελετάτε ταῦτα ἀεὶ καθ᾿ ἑαυτούς, Αδελφοί, ἵνα γυμνάζητε τους λόγους τῶν ἁγίων για φύντων, ἵνα σπουδάζητε μετὰ ἀγάπης και φόβου Θεού ζητεῖν τὴν ὠφέλειαν ἑαυτῶν καὶ ἀλλήλων. Οὕτως δύνασθε ἐπ πάντων των συμβαινόντων ὠφελεῖσθαι καὶ προκόπτειν διὰ τῆς βοηθείας τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸς ὁ θεὸς ἡμῶν, ὡς φιλάνθρωπος, χαρίσεται ἡμῖν τὸν dium octavi. Si vero incumbat necessitas transgrediendi et a praceplo divertendi, damnumque vel accipere vel inferre cogatur, ut compleatur usus administrationis, non est æquum ut quis quartum dimidium octavi perdat quo conservet octavum. Quare cum aliquem cognoveritis istud ipsum facientem, haud dubitate hunc in cognitione vera non administrare: vel enim per ambitionem aut Lumanum obsequium pergit contendere, seipsum et proximum 397 pariter lædens: ut scilicet postea ab eo audias potuisse sese a nemine superari. Papæ! quanta est fortitudo ista! Non est hæc victoria, fratres, non lucrum: jactura est atque perditio. Ea repeto vobis, si quando contigerit ullum vestrum mitti a me in aliquod ministerium, videritque imminere vel perturbationem vel damnum, amputet illud, abjiciat, amoveat, nec vobis ipsis invicem noceatis. Sed pereat potius ministerium, nec flat, dummodo inter vos non fant turbæ. Quoniam, ut sape dixi, quartum dimidium octavi ita perditis: atque hæc manifesta jactura est. Dicuntur autem hæc a me,non ut statim cadatis animo,non ut iudiscreti sitis, non ut a vobis statim res quascunque projiciatis, conculcetisque conscientiam vestram, elentes eas sponte negligere et nihil curare. Neque ut etiam obaudiatis, dicatque quisque vestrum: Non queo rem hanc facere; gravis mihi est, et male aflicior ab ea; non expedit mihi. Hujuscemodi enim tergiversatione, nullus unquam ministerium ullum faceret, neque præceptum Dei posselis adimplere. Sed ut adhibeatis omnem diligentiam, ut mutua cum charitate flat a vobis omne ministerium vestrum, subjecti sitis invicem cum humilitate honorantes, exhortantes. Nihil enim est humilitate potentius. Quare si quis vestrum viderit ad horam proximnm vel se ipsum afflictum, lugete et præ nimio dolore plangite, cedite vobis invicem, et nolite exspectare ut aliquid damni subsequatur. Melius enim est (quod vobis millies repeto) non fieri quod opus erat, etsi necessitas urgeret, neque per concordiam vel justitiam fieri, etiamsi bene factum videretur, quam turbari vos et mutuo affligi et perdere quartum dimidium octavi. Magna est enim damni differentia. Accidit enim plerumque ut et ipsum octavum amittat aliquis, nihilque omnino faciat; (at quæ utilitas, nisi invicem humiliemur?) at potius quod contrarium est, turbas inter nos et molestias suscitemus. An vobis, oro, excidit illa ex libro seniorum sententia, quæ affirmat ex proximo vitam et mortem provenire? Hæc crebro inter vos, fratres, meditamini, exercete sermones et institutiones Patrum, studete cum charitate et timore Dei mutuam utilitatem quærere. Ita ex omnibus quæcunque vobis acciderint, poteritis lucrum referre, atque proficere opitulante Domino. Ipse humanus · Αφερεί. Pestinanier. " "187). PATROL. GR. LXXXVIII.

Deus noster gratifcetur nobis timorem suum. Ait φόβον αὐτοῦ. Λέγει γάρ, Τὸν Θεὸν φοβοῦ καὶ τὰς enim Deum time, ct mandata ejus custodi, quoniam ἐντολὰς αὐτοῦ φύλαξον, ὅτι τοῦτο ἀπαιτεῖται πάς ἄνθρωπος. hor requiritur in omni homine *. 398 DOCTRINA V. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Ε'. New debere quemquam sua prudentia confdere. Περὶ τοῦ μὴ ὀφείλειν τινὰ στοιχεῖν τῇ ιδία 1. Inter Proverbia dicitur: Quibus non est gubernatio, decidunt ut folia: salus autem est in multo consilio '. Contemplamini sententia vim, fratres. Contemplamini quid divina Scriptura edoccal. Cavere nos admonet ne nosmetipsos inform memus, ne nos sciolos habeamus, ue persuadeamur esse nos satis nobis ad regimen nostrum. Opus enim nobis est auxilio præter Deum, opus coadjutoribus. Nihil est miserabilius, nil quod citius expugnari queat his qui nullos duces, nullos auctores habent ad viam Dei. Ait enim: Quibus non est gubernatio, decidunt ut folia. Folium a principio semper virens, semper germinans, semper delectabile est; non multo post arescit et languet, et cadens contemnitur et conculcatur. Talis homo est qui a nemine regitur. principio ferventissimus ad jejunia, ad vigilias, ad quietem, ad obedientiam, et ad quæcunque cætera bona. Paulo post exstincto eo fervore, si nullum habuerit sui gubernatorem aut altorem qui exstinctum ignem suscitet et accendat, desiccatur et cadit, ac demum destitutus ab hostibus suis captivus trahitur, qui, ut voluerint, in ipsum grassantur. De his autem qui nibil præcipitant, nihil temere, sed omuia consulto faciunt, ait: Salus autem est in multo consilio. Nec vero dicit in multo consilio, ut quis quemcunque consulat, sed ut cum cujus fidei se totum crediderit. Neque hoc ut taceat, illud loquatur, sed ut omnia exponat, de omnibus consultet: hujuscemodi enim salus profecto est in multo consilio, Nisi cnim homo cuncta sua viro probo exponat, et in ejus sinu deponat, et is maxime qui nuper a pravis moribus ad conversionem bonorum venit, in hoc protinus diabolus unicam invenit voluntatem, unicam justitiam, per quam ipsum demolitur et destruit. Cum enim quempiam cognoverit diabolus, elegisse nullo modo peccare, neque est adeo aniens. et ineptus ad male agendum, ut statim illi sugσυνέσει. Α'. Ἐν ταῖς Παροιμίαις λέγει· Οἷς μὴ ὑπάρχει κυβέρνησις, πίπτουσιν ὥσπερ φύλλα σωτηρία δὲ υπάρχει ἐν πολλῇ βουλῇ. Βλέπετε την δύναμιν τοῦ λόγου, ἀδελφοί. Βλέπετε τί διδάσκει ἡμᾶς ἡ ἁγία Γραφή· ἀσφαλίζεται ἡμᾶς, ἵνα μὴ στοιχῶμεν ἑαυτοῖς, ἵνα μὴ ἔχωμεν ἑαυτοὺς συνετούς, ἵνα μὴ πιστεύωμεν ὅτι δυνάμεθα ἑαυτοὺς διοικῆσαι. Χρήζομεν βοηθείας, χρήζομεν τῶν μετὰ Θεὸν κυβερνώντων ἡμᾶς. Οὐδέν ἐστιν ἀθλιώτερον, οὐδὲν ευαλωτότερον τῶν μὴ ἐχόντων τινὰ ὁδηγοῦντα αὐτοὺς εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ. Τί γάρ λέγει; Οἷς μὴ ὑπάρχει κυβέρνησις, πίπτουσιν ὥσπερ φύλλα. Τὸ φύλλον ἐξ ἀρχῆς ἀεὶ ἐστι χλωρόν, εὐθαλὲς, τερπνόν, εἶτα κατὰ μικρὸν ξηραίνεται καὶ πίπτει· καὶ λοιπὸν περιφρονεῖται, καὶ καταπατεῖται. Οὕτως ἐστὶ καὶ ὁ ἄνθρωπος ὁ μὴ κυβερνώμενος ὑπό δ τινος. Ἐξ ἀρχῆς μὲν ἀεὶ ἔχει θέρμην εἰς νηστείαν. εἰς ἀγρυπνίαν, εἰς ἡσυχίαν, εἰς ὑπακοὴν, εἰς ἄλλα τινὰ ἀγαθά· εἶτα μετὰ μικρὸν τῆς θέρμης ἐκείνης σβεννυμένης καὶ μὴ ἔχοντος αὐτοῦ τὸν κυβερνώντα αὐτὸν, τὸν πιαίνοντα καὶ ἐξάπτοντα τὴν θέρμην αὐτ τοῦ, ξηραίνεται οὕτως ἀνεπαισθήτως, καὶ πίπτει, ποιοῦσιν εἰς αὐτὸν εἴ τι θέλουσι. Περὶ δὲ τῶν ἐξαγκαι γίνεται λοιπὸν ὑποχείριος τοῖς ἐχθροῖς, καὶ Ο γελλόντων τὰ καθ' ἑαυτοὺς, καὶ μετὰ βουλῆς πάντα ποιούντων, λέγει, Σωτηρία ὑπάρχει ἐν πολλῇ βουλῇ. Οὐ λέγει πολλῇ βουλῇ, ὡς ἵνα μετὰ ἐκάστου βουλεύεται· δῆλον ὅτι μεθ᾽ οὗ ὀφείλει ἔχειν πληρο φορίαν, καὶ τὰ μὲν σιωπᾷν, τὰ δὲ λέγειν, ἀλλὰ πάντα ἐξαγγέλλει, καὶ εἰς πάντα βουλεύεται. Τῷ γὰρ τοιούτῳ ἀκριβῶς σωτηρία ὑπάρχει ἐν πολλῇ βουλή. Ἐὰν γὰρ μὴ πάντα ἀνατίθεται ἄνθρωπος τὰ και, ἑαυτὸν, καὶ μάλιστα ἐὰν εὑρεθῇ τις ἀπὸ κακῆς συν ηθείας, ἢ καὶ ἀνατροφῆς, εὑρίσκει ὁ διάβολος ἐν αὐτῷ ἐν θέλημα, ἢ ἐν δικαίωμα, καὶ δι' αὐτοῦ καταβάλλει αὐτόν. Οταν γὰρ βλέπει ὁ διάβολός τινα μὴ θέλοντα ἁμαρτῆσαι, οὐχ οὕτως ἐστὶν ἀφυής περὶ τὸ κακοποιῆσαι, ὥστε ὑποβάλλειν αὐτῷ, οὕτως ἀφαιρῇ τις τῶν προφανῶν ἁμαρτημάτων, οὐ λέγει αὐτῷ Υπαγε, gerat aut persuadeat quidpiam malorum profanis πόρνευσαν· οὐδὲ, Υπαγε, κλέψον. Οἶδε γὰρ ὅτι αὐ θέλομεν ταῦτα· καὶ οὐκ ἀνέχεται ἡμῖν εἰπεῖν ἃ οὐ θέλομεν· ἀλλὰ εὑρίσκει ἡμᾶς ἔχοντας, ὡς εἶπον, ἐν θέλημα, ἢ ἐν δικαίωμα, καὶ δι᾿ ἐκείνου μετὰ καὶ εὐλογοφανείας βλάπτει ἡμᾶς· ὅθεν πάλιν λέγει, Πονηρός κακοποιεῖ, ὅταν συμμίξῃ δικαίωμα. Ο πονηρός ἐστιν ὁ διάβολος, τότε δὲ κακοποιῆσαι, ὅταν συμμίξῃ δικαίωμα, τοῦτ' ἔστι τῷ δικαιώματι ἡμῶν. Τότε γὰρ πλέον ισχύει, τότε πλέον βλάπτει, τότε πλέον ἐνεργεῖ. Οταν γὰρ κρατῶμεν τὸ ἴδιον, καὶ στοιχῶμεν τοῖς δικαιώμασιν ἡμῶν, τότε λοιπόν, ὡς καλὸν πράγμα ποιοῦντες, ἑαυτοὺς ἐπιβουλεύομεν, καὶ οὔτε οἴδαμεν πῶς ἀπολλύμεθα. Πῶς γὰρ δυνά simorum, qualia sunt adulteria et furta (novit enim quia talia declinanius et fugimus): sed inveniens, nos habere propriam voluntatem propriamque justitiam, quaerit nos callidus cum ea sub aliquo rationis prætextu decipere. Unde rursum dicitur: Pravus tunc male agit, cum justitiam coadmiscet n. Pravus diabolus cst, tunc autem perperam agit cum justitiam admiscet justitiæ nostræ: Luuc enim fortior est, tunc magis nocet, tunc amplius operatur. Cum enim perstamus in voluntate nostra, et nosmetipsos justitiis nostris instituimus et informamus, tune sub prætcatu hoc boni nobis maxime insidiamur, nec novimus quo pacto ipsi • Eccle. xit, 13. Ριον. xi, 14. - ibil. 15 sec. LΧΧ.

DOCTRINA V. μεθα γνῶναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἢ ὅλως ζητῆσαι a percamuus. Quomodo enim Dei voluntateu vel cogueαὐτῷ πιστεύοντες ἑαυτοῖς, καὶ κρατοῦντες τὸ ἴδιο θέλημα; cum scere vel quærere possumus, cum nobis ipsis credimins, cum proprium appetitum in cunctis sequimur! il. Quare abbas pastor præciare solitus erat divere: Parietem esse a:eum voluntatem inter Denn et homines. Advertite animum ad ea quæ dixit, Adjecit rursum: • Petra est repercutiens, et ex opposito reverberans divinam veluntatem. Eani igitur si reliquerit homo, statim ait: In Deo mco transgrediar murum: Deus meus, immaculata vin ejus v.. Quam praeclare dixit! tunc enim intelligit viam 399 Dei nullam habcre maculam, reliquerit propriam voluntaten: sin autem propria voluntatis affectibus consentit, non intelligit viam Dei immaculatam. Sed si quando audiverit cautos esse nos oportere, cautelæ nomen statim recusat et respuit, repellit el avertitur. Quo pacto enim sustinere quempiam possit vel ullius consilio persuaderi, qui propriam sequitur voluntatem? Deinceps et de justitia ait senex Si autem justitia voluntati cooperetur, non bene convertitur homo. › Papæ quam consequentiam habent saniclorum dicta! Interitus, inquam, est justitia voluntate commista, summum periculum, maximus pavor. Tunc omnino periclitatur, imo pert infelix. Quis enim valeat huic persuadere ut eredat, qui per se videns quid prastet, quid magis utile sit, maxime tamen adducitur ut propriæ opimioni inhæreat? Bene igitur ut optat inimicus il· lum supplantat, et labi et cadere facit. Ideo an. ‹ Tunc male agit malignus, cum justitiam admisret. › Odit autem cautelæ nomen maxime, neque odit solum, sed nec ipsius verbi sonum pati potest. Odit quidquid de ea locutus quis fuerit, ut verbi gratia: Antequam quidquam quis operetur, percunctatur de ejus rei quam aggredi cupit, utilitate: antequam intelligat hostis, advertat ne animum ad ca que dicuntur, necne, odit tamen omnino ipsamn. interrogationem, odit allentionen, odit quidquid utile narratur et dicitur; et hoc est quod ait: odisse cum et nomen et sonum cautela, et ab ipso omnino averti. Novit enim versutus et callidus eos jam intelligere vel suspicari malitiain suam, ex eo quod de utilitate sermonem miscent Β. Διὰ τοῦτο ὁ ἀββᾶς ποιμὴν ἔλεγεν, ὅτι τὸ θέ σημα τείχός ἐστι χαλκοῦν ἀναμέσον ἀνθρώπου και τοῦ Θεοῦ. Βλέπετε δύναμιν λόγου Καὶ πάλιν προς έθηκε, λέγων· «Πέτρα ἐστὶν ἀντιδέρουσα. (ἱονεὶ ἐναντιουμένη καὶ ἀντικρούουσα τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν οὖν καταλείπῃ αὐτὸ ἄνθρωπος, λέγει καὶ αὐτὸς, Ἐν τῷ Θεῷ μου ὑπερβήσομαι τεῖχος. Ο Θεός μου, ἄμωμος ἡ ὁδὸς αὐτοῦ. Πάνυ θαυμαστῶς εἶπε. Τότε γὰρ βλέπει τις τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ μὴ ἔχουσαν μώμον, ὅταν καταλείψῃ τὸ ἴδιον θέλημα· ὅταν δὲ συμπαθῇ τῷ ἰδίῳ θελήματι, οὐ βλέπει ἄμω· μον τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾽ εἴτι δ᾽ ἂν ἀκούσῃ περί ἀσφαλείας, εὐθέως μέμφεται, καταπτύει, ἀποστρέ φεται, ἀντικρούει. Πῶς γὰρ ἔχει ἀνέχεσθαι τινος, ἢ πεισθῆναι οἱᾳδήποτε συμβουλίᾳ, ὁ κρατῶν τὸ ἴδιον θέλημα; Εἶτα λέγει ὁ γέρων καὶ περὶ τοῦ δικαιώ ματος·. Ἐὰν δὲ καὶ τὸ δικαίωμα συνεργήσῃ τῷ θελήματι, οὐκ εὐσυστροφῇ ἄνθρωπος. ο Βαβα!! ποίαν ἀκολουθίαν ἔχουσιν οἱ λόγοι τῶν Πατέρων! Θάνατος ἰδικῶς ἐστι τὸ εὐρεθῆναι δικαίωμα μετὰ τοῦ θελήματος, μέγας κίνδυνος, μέγας φόβος. Τότε πίπτει τελείως ὁ ἄθλιος. Τίς γὰρ πείθει τὸν τοιοῦτον πιστεῦ σαι, ὅτι εἶδεν ἄνθρωπος πλέον αὐτοῦ τὸ συμφέρου αὐτῷ, τότε τελείως ἐκδίδωσιν ἑαυτὸν ἀκολουθῆσαι τῷ ἰδίῳ θελήματι, καὶ τῷ ἰδίῳ λογισμῷ· καὶ λοιπὸν, ὡς θέλει ὁ ἐχθρός, πτωματίζει αὐτήν. Διὰ τοῦτο λέγει, «Πονηρός κακοποιεῖ, ὅταν συμμίξει δικαίωμα. Ο Μισεῖ δὲ· εἶχαν ἀσφαλείας. Λέγει, ἐπειδὴ οὐ μόνον την ἀσφάλειαν μισεῖ ὁ πονηρὸς, ἀλλὰ οὐδὲ τὴν φωνὴν αὐτῆς δύναται ἀκοῦσαι· ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν ἦχον τῆς ἀσφαλείας μισεί, τοῦτ' ἔστιν αὐτὸ τὸ λαλεῖσθαί τι περὶ ἀσφαλείας· οἷόν τι λέγω· Πρὸ τοῦ ἐνεργῆσαί τι τὸν ἐπερωτῶντα περὶ ὠφελείας, πρὸ τοῦ γνῶναι τὸν ἐχθρὸν, εἰ φυλάττει ὁ ἀκούει, ἢ οὐ φυλάττει ὁ ἀκούει, μισεῖ αὐτὸ ὅλως τὸ ἐπερωτῆσαί τινα καὶ ἀκοῦσαί τι τῶν συμφερόντων, αὐτὴν τὴν φωνὴν, αὐτὸν τὸν ἦχον τῶν τοιούτων λόγων μισεῖ καὶ ἀποστρέφεται. Καὶ λέγω διὰ τί; Οἶδεν ὅτι τέως νοεῖται ἡ κακουργία αὐτοῦ, διὰ αὐτοῦ ἐπερωτᾷν καὶ γυμνάζειν λόγον περὶ ὠφελείας, καὶ οὐδὲν οὕτως μισεῖ καὶ φοβεῖται, ὡς τὸ γνωσθῆναι· ἐπειδὴ οὐκ ἔτι εὑρίσκει ἐπιβουλεῦσαι, ὡς θέλει. Ἐὰν γὰρ ἀσφαλίζεται ἡ ψυχὴ διὰ τοῦ pet interrogant: nec quidquam adeo abominatur ἀναγγείλαι πάντα, καὶ ἀκοῦσαι παρά τινος εἰδότος, Τοῦτο ποίησον, τοῦτο μὴ ποιήσεις, τοῦτο καλόν ἐστιν, τοῦτο οὐκ ἔστι καλόν, τοῦτο δικαίωμά ἐστι, τοῦτο θέλημά έστι, πάλιν ἀκούει, Οὐκ ἔστι καιρὸς τούτου τοῦ πράγματος· ἄλλοτε ακούει· Αρτι καιρός ἐστιν· οὐχ εὑρίσκει ὁ διάβολος διὰ ποίας αἰτίας βλάψαι αὐτὸν, οὐδὲ τῶς ρίψαι αὐτὴν, ἐπειδὴ πάντοτε, ὡς εἶπον, κυβερνά ται, καὶ πανταχόθεν ἡσφάλισται, καὶ γίνεται ἐν αὐτῷ σωτηρία, Υπάρχεται ἐν πολλῇ βουλῇ. Ο πονηρός δὲ οὐ θέλει τοῦτο, ἀλλὰ μισεῖ. Θέλει γὰρ κακοποιῆσαι, καὶ μᾶλλον ἐκείνοις χαίρει, οἶ; μὴ ὑπάρχει κυβέρνησις. Δια τί; ἐπειδὴ πίπτουσιν ὥσπερ φύλλα. ♥ Psal. xvit, 30, 31. et fugit, quam pandi et aperiri malitiam suam, nihil postmodum inventurus quo insidias struere possit, hominemque prosternere. Si enim situ ipsi cavet anima, ex eo quod omnia occulta sua manifestat, ex eo quod obedit alteri sapientiori qui se instruat, hoc ut faciat, illud ut fugiat, hoc bonum esse, illud item malum, hoc justitiam, illud appetitum: audit non esse item tempus hujus rei nunc, alias esse tempus: nec invenit diabolus tunc quomodo noceat, quomodo supplantet, cuin ex omni parte gubernetur, cum undique tutus sit FL cautus. Et tunc id maxime fit quod dicitur:

Salutem consistere in multo consítio*. Quod sane nollet inimicus. Sed maxime odio habot, uspore qui semper optat malefacere; et his maxime congratulatur qui duce carent et gubernatore, quia as olia decidunt. Γ. Ιδε ἐκεῖνον τὸν ἀδελφὸν ἐν ἡγάπα ὁ πονηρός - περὶ οὗ ἔλεγε τῷ 2664 Μακαρίῳ, «Έχω ένα άδελφόν, καὶ ὅτε βλέπει με, στρέφεται, ὡς ἀνέβη. Τοὺς τοιούτους αγαπά, τοῖς τοιούτοις ἀεὶ χαίρει. τοῖς ἀκυβερνήτοις, τοῖς μὴ ἀνατιθεμένοις τῷ δυνα μένιο μετὰ Θεὸν βοηθῆσαι, καὶ δοῦναι αὐτοῖς χεῖρα. Μὴ γὰρ οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἀδελφοὺς ἀπῆλθεν το Θεῷ ὁ δαίμων ἐκεῖνος, ὅπου εἶδεν αὐτὸν ὁ ἅγιος βαστάζοντα ὅλα τὰ γεύματα ἐκεῖνα ἐν τοῖς ληκυ θίοις, μὴ οὐ προσέβαλεν ὅλοις· ἀλλ᾽ ἕκαστος αὐτῶν αἰσθανόμενος τῆς αἰσθανόμενος τῆς ἐπιβουλῆς αὐτοῦ, ἔτρεχε καὶ ἀνήγγειλε τους ιδίους λογισμούς και ηύρισκε βο θειαν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πειρασμοῦ, καὶ λοιπὸν οὐκ ἴσχυε κατ' αὐτῶν ὁ πονηρός. Τὸν ἄθλιον δὲ ἐκεῖνον μόνον ηὕρισκεν ἑαυτῷ στοιχοῦντα, καὶ μὴ ἔχοντα παρά τινος ἀντίληψιν, καὶ εἶχεν αὐτὸν παίγνιον, καὶ ἀνεχώρει εὐχαριστῶν αὐτῷ, καὶ καταρώμενος τῶν ἄλλων. Αμέλει ὅτι εἶπε τῷ ἀ664 Μακαρίῳ τὸ πράγμα καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ ἔδραμεν ἡ ἅγιος πρὸς αὐτὸν, εὗρεν ὅτι αὕτη ἦν ἡ αἰτία τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ, εὗρεν αὐτὸν μὴ θέλοντα όμολο το σαι, εὗρεν αὐτὸν μὴ ἔχοντα συνήθειαν τοῦ ἐξαγγέλ λειν· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔστρεφεν αὐτὸν ὅπου ἤθελ ὁ ἐχθρός. Ερωτώμενος γὰρ ὑπὸ τοῦ ἁγίου, Πῶς τὰ κατὰ σὲ, ἀδελφέ; ἔλεγεν· «Εὐχαῖς σου καλῶς· καὶ πάλιν αὐτοῦ λέγοντος, «Οὐ πολεμούσε σε οἱ 200 γισμοί, ο ἀπεκρίνατο, ο Τέως καλῶς εἰμι ὁ καὶ οὐδὲν ἤθελεν ὁμολογῆσαι, ἕως οὗ μετὰ τέχνης έπεισεν αὐτ τὸν ὁ ἅγιος ἐξειπεῖν τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ λαλήσας αὐτῷ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ἡσφαλίσατο αὐτὸν καὶ ὑπέστρεψεν. Ηλθεν οὖν πάλιν ὁ ἐχθρὸς κατὰ τὴν συνήθειαν θέλων ρίψαι αὐτὸν, καὶ ἡσχημόνησιν. Εὗρε γὰρ αὐτὸν ἐστηριγμένον, εὗρεν αὐτὸν μηκέτι χλευαζόμενον. Απῆλθεν λοιπὸν ἄπρακτος, ἀπ᾿ ἐθε κατησχυμμένος καὶ παρ' αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἐπερωτηθεὶς πάλιν ὑπὸ τοῦ ἁγίου, ο Πῶς ἔχει ἐκεῖνο; ὁ ἀδελφὸς ὁ φίλος σου; ν οὐκ ὅτι εἶπεν αὐτὸν φίλον, ἀλλ' ἐχθρὸν, καὶ κατηράσατο αὐτόν, λέγων, ότι «Καὶ αὐτὸς διεστράφη, καὶ οὐδὲ αὐτός μοι πείθεται· ἀλλο αγριώτερος πάντων ἐγένετο.» IL Illum autem maxime dilexit fratrem diabolus, de quo abbati Macario dixit: «Habeo unum e fratribus tuis, quem uti turbinem cum volo ver80. Tales diligit, atque his maxime delectatur, qui sine duce sunt; non bis qui sese submittunt ei qui post Deum auxilium praestare potens est, et manum dare. Neque enim diabolus ille cunctos adeund fratres potestatem habuit, cum illum saucius pater reperit tot putiunculas, tol vascula, tot alabastra circumferentem, non omnibus propiravit. Nam quisquis illius præsensit insidias, accurrit illico et cogitationes suas quascunque latentes aperuit patri, et sic auxilium invenit in tempore tentationis, et hac de causa non potuit adversus eos iniquus insidiator. Infelicem illum unum invenit qui seipsum regeret et instruerel, qui nullum haberet coadjutorem, quemque, ut voluit, ludo habuit, discedensque soli gratia egit, ex teros omnes detestans. Denique cum rem beatissimo patri aperuit diabolus, et fratris nomen edidit, accurrit e vestigio 400 ad eum Pater sanctus, et illam solam comperit fuisse causam perditionis suæ. Invenit enim ipsum confessioniem detestantem, invenit eum male assuetum vel seipsum accusare vel cordis sui secreta revelare, atque illum idcirco dæmon cum voluit, ut turbinem huc et illuc circumvolvit. Interrogatus enim a sanctissimo patre ut sese res ipsius haberent hactenus, respondit: «Bene tuis orationibus, pater;» et illo iterum interrogante nunquid suis cogitationibus oppugnaretur, noluit fateri, donec illi multa artė et labore persuasit pater omnia edicere quæ contra seipsum essent; sermonesquc Dei afferens, tandem illum tutatus est et convertit. Venit igiur rursum inimicus ex consuetudine volens, ul ante, ipsum dejicere; frustraque et turpiter egit. Invenit enim eum obfirmatum, neque ut antea vagum et delirum. Discessit ab eo delusus. Quare interrogatus postmodum diabolus a patre sancto ul sese haberet frater ille amicus suus, haud illum amplius appellavit amicum, sed hostem infestissimum, ɩne, nec me jam audit, sed omnibus durior et agrestior factus est. › VI. Intelligere vobis jam licet, cur oderit dia-D bolus cautelæ sonum: quia perditionem nostram ex omni parte optat et quærit. Intelligitis quare sese instituentes ac docentes diligat, quia videlicet cooperatores ejus sunt, sibi ipsis insidias paranjes. Ego casum alium nullum præter hune novi :monachorum ulli contigisse. Aiunt autem plerique aullum pene casum homini contingere, nisi ei qui cordi suo sese crediderit. Quare cum ullum senaeris concidisse, scito nullam aliam potiorem cauam intervenisse, quam quod cordi suo credidit, quo se ipsum iustituit. Nihil gravius, nihil per- * Prov. x1, 14. et ei maledixit: «Aversus enim, inquit, και Δ'. Ιδε διὰ τί μισεῖ ὁ ἐχθρὸς τὸν ἔχοντα τῆς ἀσφαλείας, ἐπειδὴ θέλει πάντοτε τὴν ἀπώλειαν ἡμῶν. Ιδε διὰ τί ἀγαπά τους στοιχούντας ἑαυτοῖς, ἐπειδὴ τῷ διαβόλῳ συνεργούσιν, αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐπιβουλεύον. τες. Ἐγὼ ἄλλην πτῶσιν οὐκ οἶδα μοναχοῦ, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ πιστεύειν τῇ ἰδίᾳ καρδίᾳ. Τινὲς λέγουσι - τόδε πίπτει ὁ ἄνθρωπος, ἢ διὰ τάδε. Ἐγὼ δὲ, καθώς εἶπον, ἄλλην πτῶσιν γινομένην τινὶ οὐκ οἶδα εἰ μὴ ἐκ τούτου. Εἶδέ; τινα πεσόντα; Μάθε ὅτι αὐτῷ ἑστοίχησεν. Οὐδὲν βαρύτερον τοῦ στοιχεῖν ἑαυτό οὐδὲν τούτου ὄλεθριώτερον. Εσκέπασέ με ὁ Θεός, καὶ ἀεὶ ἐφοβήθην τὸν κίνδυνον τοῦτον. Ὅτε ἡμην

DOCTRINA V. εἰς τὸ κοινόβιον, πάντα ἀνατιθέμην τῷ γέροντι τῷ ἀβδη Ιωάννη· οὐδέποτε γάρ, καθὼς εἶπον, ήνεσχόμην ποιῆσαί τι δίχα γνώμης. Καὶ ἔστιν ὅτε έλεγέ μας ὁ λογισμός, ο Οὐ τόδε οτι έχει εἰπεῖν ὁ λέγων. Τί Θέλεις ὀχλῆσαι αὐτῷ;» καὶ ἔλεγον τῷ λογισμῷ, • Ανάθεμά σας, καὶ τῇ διακρίσει σου, καὶ τῇ συν έσει σου, καὶ τῇ φρονήσει σου, καὶ τῇ εἰδήσει σου, ὅτι δ οίδας, ἀπὸ δαιμόνων οίδας. • Απηρχόμην οὖν, καὶ ἠρώτουν τὸν γέροντα, καὶ συμβαίνει ὅτι καὶ ἀνίστα ἀπεκρίνετό μοι τὸν λόγον ἐκεῖνον, ὃν ἐνεθυμήΤην, καὶ λοιπὸν έλεγέ μοι ὁ λογισμός· «. Τί οὖν; ἰδοὺ αὐτό ἔστιν 8 εἶπον, μὴ οὐκ ἀχαίρω; ἔχλησας τον γέροντα;» Καὶ ἔλεγον τῷ λογισμῷ·. 'Αλλ' ἄρτι καλόν ἐστιν, ἄρτι ἀπὸ Πνεύματος ἁγίου ἐστί. ο Τὸ σὰν γὰρ πονηρόν ἐστιν, ἀπὸ δαιμόνων ἐστὶν, ἀπὸ ἐμπαθούς καταστάσεως ἐστι. ο Καὶ οὕτως οὐδέποτε συνεχώρουν τῷ λογισμῷ πεισθῆναι ἐμαυτῷ ἄνευ Επερωτήσεως· καὶ πιστεύσατέ μοι, ἀδελφοί, ὅτι Τιμὴν ἐν μεγάλῃ ἀναπαύσει, ἐν μεγάλῃ ἀμεριμνία· ώστε με καὶ δυσχεραίνειν ἐπὶ τούτῳ· καθὼς καὶ άλλοτε οἶδα εἰπεῖν ὑμῖν. έχουον γάρ, ὅτι διὰ πολτῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔβλεπον ἑαυτὸν μὴ ἔχοντα μηδεμίαν θλίψιν, καὶ ἐφοβούμην, καὶ ἐν ἀπορίᾳ ἥμην, μή γινώσκων τὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης ἀναπαύσεως, ἕως οὗ ἐδήλωσέ μοι ὁ γέρων, ότι ε μή θλι της. Εκαστος γὰρ βάλλων ἑαυτὸν εἰς ὑπακοὴν Παν τρῶν, ταύτην τὴν ἀνάπαυσιν καὶ τὴν ἀμεριμνίαν Έχει, ο niciosius quam se ipsum regere. Protexit me Deus, fateor, et semper tutatus est ab hac ruina et au hoc periculo. Cum essem adhuc cum cateris in coenobio, reponebam semper omnia apud abbatem Joannem seniorem, nec aliquando sustinui quidquam facere præter ejus voluntatem. Quod si mihi aliquando cogitatio et mens mea respondisset, dixissetque, • Quid nunc turbare senem pergas? hoc tibi dicturus est quod ego: Iratus in cogitationem hujuscemodi meam referebam: • Anathema tibi. Quidquid judicii est tibi, quidquid discretionis est, quidquid prudentia, quidquid intelligentia, id omne tibi a dæmonibus est. › Recta igitur statim ad patrem proficiscebar, sæpiusque accidit ut id Ipsum mihi senex responderet quod ante cogitatio mea praemeditata erat. msultabat illa igitur postmodum mihi. • Quid ergo? en ut dixi est. Quid senom importunus perturbasti? > Cui ego contra respondebam: • Nunc bonum est, nunc id tibi fuit a Spiritu sancto. Quidquid enim tuum est, omne malum est, et a dæmone et ab habitu vitioso. › Sicque sustinui nunquam cogitationi meæ credere nisi patrem consultassem prius. Quo factum est (credite quod dicam, fratres) ut in tanta semper quieto et securitate essem, ut plerumque poeniteret me tantæ tranquillitatis. Quod memini alias me vobis sæpius dixisse. Cum enim non ignorarem ομως στις nobis per multas tribulationes intrare in regnum cœlorum 7, sentiremque me ipsum neque unam afflictionem pati; angebar mirum in modum, fateor, dubius insciusque unde hæc tantæ. quietis causa esset. Quod mihl tandem senex aperuit, monuitque me mærerem, dicens: Quicunque sese traderet in patrum obedientiam, hane tandent quietem et securitatem a Deo necessario consequi. Ε'. Σπουδάσατε καὶ ὑμεῖς ἐπερωτᾷν, ἀδελφοί, καὶ μὴ στοιχεῖν ἑαυτοῖς· μάθετε ποίαν ἀμεριμνίαν ἔχει τὸ πράγμα, ποίαν χαράν, ποίαν ἀνάπαυσιν. Αλλ' ἐπειδὴ εἶπον ὅτι οὐδέποτε ἀθλίβην, ἀκούσατε καὶ περὶ τούτου ποιόν μοι συνέβη τότε· Ετι όντος μου ἐκεῖ ἐν τῷ κοινοβίῳ, ἅπαξ εγένετό μοι μεγάλη καὶ ἀφόρητος λύπη, καὶ ἤμην ἐν τοιούτῳ κόπερ καὶ στενώσει, ὡς ὑπάγων σχεδόν παραδοῦναι καὶ αὐτὴν τὴν ψυχήν μου. Εν δὲ ἡ θλίψις ἐκείνη ἐξ ἐπιβουλῆς τῶν δαιμόνων, καὶ ἔστιν ὁ τοιοῦτος πειρασμὸς ἐκ τοῦ φθόνου τῶν δαιμόνων ἐπιφερόμενος· βαρύτατος μὲν, ὀλιγοχρόνιος δὲ, βαρύς, σκοτεινός, ἀπαράκλη τος, μὴ ἔχων μηδεμίαν ἀνάπαυσιν· ἀλλὰ πανταχόθεν στένωσις, πανταχόθεν πνιγμός. Ταχέως δὲ ἔρχεται ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν ψυχὴν, ἐπειδὴ οὐδεὶς ἡδύνα το βαστάσαι. Ημην δ, ὡς εἶπον, ἐν τοιούτῳ πειρασμῷ καὶ ἐν τοιαύτῃ στενοχωρία. Εν μια οὖν τῶν ἡμερῶν ἐν ὅσῳ ἵσταμαι εἰς τὸ αἴθριον τοῦ μου ναστηρίου, ολιγωρῶν καὶ παρακαλῶν περὶ τούτου τὸν Θεόν, αἰφνίδιον προσέχω ἔσω εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ βλέπω τινὰ ἐν σχήματι ἐπισκόπου φοροῦντα, ὡς μυίνον εἰσερχόμενον εἰς τὸ ἱερατείον. Οὐδέποτε δὲ ἐπλησίαζον ξένον δίχα ἀνάγκης, ἡ ἐπιτροπῆς· ἀλλ᾽ ὡς τί ποτε ἔσυρέ με τότε, καὶ εἰσέρχομαι ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ μένει ἱστάμενος ἐπὶ ἱκανὸν, ἔχων τάς F Act. sir, 21. 4ΟΣ V. Stedele igitur et vos, fratres, crebro percunctari, et nec a vobis ipsis instrui. Cognoscito quantam tranquillitatem et gaudium res ista afferat. Sed quia prædixi sensisse me nullam aliquando afflictionem, quid mihi cum adhuc essem in cœnobio, acciderit, advertite. Incidi quadam die in subitam maximamque tristitiam, circa quam usque adeo laboralam sudabamque, ut pene animain redderem. Afflictio autem haec et tentatio ex insi - diis dæmonum erat, in me ipsum ab illis livore et invidia congesta. Gravissima, inquam, erat, et parvi temporis, urgens, dubia, desperata, continua, quæ nullam haberet requiem, sed ab omni parte alligeret, ab omni parte sufocaret. At præst est uniuscujusque menti gratia Dei, cum afflictionem et angustiam ferre amodo non quivit. Hac igitur pressus molestia et teutatione cum pene delceren quadam die in atrio monasterii Deum supplicabam; cum ecce in ecclesia subito animadverto virum gravissimum episcopali schemale ornatum, sacra mauibus ferre, ac sanctuarium ingredi. Ego vero paterna instructione et veteri consuetudine hospitibes nunquam adhærebam aut injussu patris aut sine necessitate. Eo vero tempore tanquam ab alio traherer, subsecutus eum sum. Qui per inte-

gram fere horam erectis ad caelum manibus oravit. χεῖρας αὐτοῦ ἐκτεταμένας εἰς τὸν οὐρανὸν, κἀγὼ Egoque pariter post ipsum stans cum magno timo- ὀπίσω αὐτοῦ ἱστάμην, μετὰ πολλοῦ φόβου ευχόμενος. re supplicabain. Injectus enim terror erat plurimus Εγένετο γάρ μοι δειλία πολλὴ ἐκ τῆς θέας αὐτοῦ. ex illius aspectu venerabili. Cum autem ab ora. Μετὰ δὲ παῦσαι αὐτὸν τὴν εὐχὴν, στρέφεται και tione surrexisset, ad me conversus venit, quanto- Έρχεται πρός με, καὶ καθόσον ἤγγιζέ μοι, ᾔσθανόμη que mihi propior fleret, tanto sentiebaum amoveri ὡς ὑποχωρούσης καὶ τῆς λύπης καὶ τῆς δειλίας. Εἶτα o we tristitiam et pavorem. Ut autem penes me fuit, ὡς ἐστάθη ἔμπροσθέν μου, ἐκτείνει τὴν χεῖρα αὐτοῦ, extendens manum, pectus meum digitis percutiebat, καὶ ἄπτεται τοῦ στήθους μου, καὶ κρούει τοῖς δαdicens: Exspectans exspectavi Dominum, et inten- κτύλοις αὐτοῦ εἰς τὸ στῆθός μου, λέγων· Υπομέdit mihi: et audivit precem meam. Et eduxit me de νων ὑπέμεινα τὸν Κύριον, καὶ προσέσχε μοι, ¡acu miseriæ et de luto fœcis. Et statuit supra pe- καὶ εἰσήκουσέ μου, τῆς δεήσεώς μου, καὶ tram pedes meos, et direxit gressus meos. Et im- ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ miɛit in os meum canticum novum, carmen Deo πηλού Ιλύος. Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τους nostro ². Et hos versiculos omnes tertio repetens, πόδας μου καὶ κατεύθυνε τα διαβήματά μου, pectus, ut dixi, meum semper verberabat. Eo post- καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου άσμα καινόν, modum recedente factum est subitum in me lumen, ύμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Καὶ λέγει ὅλους τοὺς στί gaudium, consolatio, dulcedo, et in alium transmu- χους ἐκ τρίτου, κρούων, ὡς εἶπον, εἰς τὸ στῆθος tatus sum. Accurrens autem subito ut cum præ- μου, καὶ οὕτως ἐξέρχεται. Καὶ γίνεται εὐθέως εἰς venirem, nusquam illum inveni aut vidi. Ab eo die τὴν καρδίαν μου φῶς, χαρά, παράκλησις, γλυκύτης, divina misericordia nulla me sensi perturbatum καὶ εὑρίσκομαι ἄλλος ἐξ ἄλλου. Ὡς οὖν ἐξῆλθον tristitia vel timore, sed protectus a Domino sum τρέχων ὀπίσω αὐτοῦ θέλων εὑρεῖν, καὶ οὐχ εὗρον, semper precibus sanctorum illorum seniorum. ἀλλ' ἐγένετο ἀφανής· ἐξ ἐκείνης της ώρας, διὰ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἔτι οἶδα ἐμαυτὸν ὀχληθέντα, οὔτε ὑπὸ λύπης, οὔτε ὑπὸ δειλίας· ἀλλ᾽ ἐσκέ πασέ με ο Κύριος μέχρι τοῦ νῦν, διὰ τῶν εὐχῶν ἐκείνων τῶν ἁγίων γερόντων. VI. Haec vobis dixi, fratres, volens ostendere quam securitatem, quam quietem habeat tranquillitatemque, nulla in re seipsum instituere, sed omnia sua ad Dominum referre, et in eos qui post Deum possunt nos regere. Discite igitur et vos, fratres, interrogare; discite vos ipsos non regere, quam bonum sic: hoc enim humilitas, hoc quies, hoc gaudium est. Quis enim usus, otiosa quædam sectari? Non licere autem aliter salvari quam sic, fortasse aliquis cogitat, meditaturque quomodo habeat quem interroget, quid facto opus sit. Quicunque sane voluerit, non dissimulate voluntatem Dei facere, nunquam illum patietur Deus labi, sed semper eum diriget in vofuntatem suam. Et quisquis cor suum direxcrit ad divinam voluntatem, bic puerum quamvis parvum adeo illuminatum mirabiliter offendet, a quo polerit voluntatem Dei discere. Quod si quis simulate quaierit voluntatem Dei et ad prophetam sciscitaturus abierit, cordi ejus iniquo quid respondeal, dabit Deus in cor propheta. Ita enim ait Scriptura: Si autem erraverit, 402 et lccutus fuerit propheta, " ego Dominus errare feci prophetam illum». Nostrum igitur est, fratres, nos ipsos totis viribus ad volun tatem Dei dirigere, nec proprio cordi quidpiam credere. Sed si quid nobis bonæ rei fuerit, andiamusque ab aliquo seniorum quia bona est, debemus quidem credere quia bona est; non autem credere, quod ante nobis sit visa bona esse. Et quia justa est, debet fieri, non autem; quod sic eam opinemur. Adjiciendum quoque est quo pacto id fecimus, et uiseendum si illud bene fecimus et post hæc omnia, neque adbuc quiescendum, sed et suscipicndum Dei judicium, quemɔdmodum pater ille * Psal. xxxix, 2-J. a Deut. xii, 1, 3. Γ'. Ταῦτα εἶπον ὑμῖν, ἵνα γνώτε πόσην ἔχει ἀνάπαυσιν καὶ ἀμεριμνίαν μετὰ καὶ πάσης ἀσφαλείας, τὸ μὴ στοιχεῖν τινα ἑαυτῷ, ἀλλ' ἐπιρρίπτειν τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐπὶ τὸν Θεὸν, ἐπὶ τοὺς δυναμένους μετὰ Θεὸν ὁδηγῆσαι αὐτόν· μάθετε οὖν καὶ ὑμεῖς ἐρωτᾷν ἀδελ φοί· μάθετε μὴ στοιχεῖν ἑαυτοῖς, καλόν ἐστι. Ταπείνωσίς ἐστιν, ἀνάπαυσίς ἐστι, χαρά ἐστι. Τίς ἡ χρεία αὐτοῦ συντρίβεσθαί τινα εἰς μάτην; Οὐκ ἐνδέχεται τινα άλλως σωθῆναι εἰ μὴ οὕτως· ἴσως δὲ ἐνθυμεῖ ταί τις ὅτι ἐὰν μὴ ἔχει τίς τινα επερωτῆσαι, τί ἔχει ποιῆσαι. Οντω; ἐὰν ἐν ἀληθείᾳ θελήσῃ τις τὸ θέ λημα τοῦ Θεοῦ ἐν ὅλῃ καρδίᾳ, οὐδέποτε ἀφίησιν αὐτὸν ὁ Θεός· ἀλλὰ πάντως ὁδηγεῖ αὐτὸν κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ. Ὄντως ἐὰν κατευθύνῃ τις τὴν καρ δίαν ἑαυτοῦ πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, παιδίον μέσο κρὸν φωτίζει ὁ Θεὸς εἰπεῖν αὐτῷ τὸ θέλημα αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ μὴ θέλῃ τις μετὰ ἀληθείας τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ πρὸς προφήτην ἐὰν ἀπέλθῃ, πρὸς τὴν καρδίαν αὐτοῦ τὴν στρεβλὴν, δίδωσιν δὴ ὁ Θεὸς εἰς τὴν καρδίαν τοῦ προφήτου ἀποκριθῆναι αὐτῷ, καθώς λέγει ἡ Γραφή· Ἐὰν πλανηθῇ καὶ λαλήσῃ ὁ η προφήτης, ἐγὼ Κύριος ἐπλάνησε τὸν προφήτην ἐκεῖνον. Διὰ τοῦτο ὀφείλομεν πάσῃ δυνάμει κατευ θύνειν ἑαυτοὺς πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ πιστεύειν τῇ ἰδίᾳ καρδίᾳ· ἀλλὰ καὶ καλὸν πράγμα ἐὰν ᾖ, καὶ ἀκούσωμεν παρά τινος ἁγίου ὅτι καλόν ἐστιν, ὀφείλομεν ἔχειν μὲν ὅτι καλόν, μὴ πιστεύειν δὲ ἑαυτοῖς, ὅτι ἤδη καὶ καλῶς ποιῶμεν αὐτό· καὶ ὡς δικαίως ὀφείλει γενέσθαι. ᾿Αλλὰ ὀφείλομεν ποιεῖν μὲν τὴν δύναμιν ἡμῶν, πάλιν δὲ ἀνατίθεσθαι, καὶ τὸ πῶς ποιῶμεν, καὶ μανθάνειν εἰ καὶ καλῶς αὐτὸ ἐποιήσαμεν· καὶ μετὰ ταῦτα, μήτε οὕτως ἀμερική.. ἀλλ᾽ ἐκδέχεσθαι καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ κρίσιν, ὥσπερ

DOCTRINA VI. ἅγιος ἐκεῖνος εἶπεν Αγάθων, ὅτι ἠρωτήθη, Καὶ σὺ sanctus Agathon effecit; qui, interrogatus an formiφοβῇ, Πάτερ; ἀπεκρίνατο, ὅτι «Τέως ἐγὼ τὴν δύο ναμίν μου ἐποίησα, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ήρεσε τὸ ἔργον μου τῷ Θεῷ. Αλλο γάρ ἐστι τὸ κρῖμα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄλλο τὸ τῶν ἀνθρώπων.» Ὁ Θεὸς σκεπάσει ἡμᾶς κινδύνου τοῦ ἀπὸ τῶν στοιχούντων ἑαυτοῖς, καὶ ὀξιώ σει κρατῆσαι τὴν ὁδὸν τῶν πατέρων ἡμῶν τῶν εὐαρεστησάντων τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Γ. Περὶ τοῦ μὴ κρίνειν πλησίον. Α'. Εἰ ἐμνημονεύομεν, ἀδελφοί, τῶν λόγων τῶν ἁγίων γερόντων, εἰ ἐμελετῶμεν αὐτοὺς πάντοτε, δυσχερῶς εἴχομεν ἀμελεῖν ἑαυτῶν. Εἰ γὰρ, ὡς εἶπον ἐκεῖνοι, μὴ καταφρονῶμεν τῶν μικρῶν, καὶ δου κούντων ἡμῖν εἶναι μηδαμινῶν, οὐκ εἴχομεν ἐμπίπτειν εἰς τὰ μεγάλα καὶ βαρέα. 'Αεὶ λέγω ὑμῖν ὅτι ἐκ τούτων τῶν λεπτῶν, ἐκ τοῦ λέγειν, Τί γάρ ἐστι τοῦτο; τί ἐστιν ἐκεῖνο; γίνεται κακή συνήθεια τῇ ψυχῇ, καὶ ἄρχεται εἰς τὰ μεγάλα καταφρονεῖν. Οἶδας ποῖον βαρὺ ἁμάρτημά ἐστι τὸ κρίνειν τὸν πλησίον; τί γὰρ τούτου βαρύτερον; τί γὰρ οὕτως μισεῖ ὁ Θεὸς καὶ ἀποστρέφεται, καθὼς καὶ οἱ Πάτρες εἶπον, ὅτι οὐδὲν χεῖρον τοῦ κρῖναι; καὶ ὅμως ἀπὸ τού των, φησίν, τῶν φαινομένων εὐτελῶν, ἔρχεταί τις εἰς τὸ τοιοῦτον μέγα κακόν. Ἐκ τοῦ γὰρ δέξασθαι μικρὰν ὑπόνοιαν κατὰ τοῦ πλησίον, ἐκ τοῦ λέγειν, Τί γάρ ἐστιν ἐὰν εἴπω κἀγὼ τοῦτον τὸν ἕνα λόγον; τί ἐστιν ἐὰν ἴδω τί λαλεῖ οὗτος ἀδελφὸς, ἢ ἐκεῖνος ὁ ξένος ποιῆσαι; Αρχεται ὁ νοῦς ἀφιέναι τὰς ἁμαρτίας τὰς ἰδίας, καὶ ἀδολεσχεῖν εἰς τὰ τοῦ πλησίον. Καὶ λοιπὸν ἐκ τούτου γίνεται τὸ κατακρίνειν, τὸ καταλαλεῖν, τὸ ἐξουδενεῖν· ἐκ τούτου καὶ εἰς αὐτὰ & κατακρίνει τις, ἐμπίπτει. Ἐκ τοῦ γὰρ μὴ μεριμνᾷν τὰ ἴδια κακὰ, μηδὲ κλαίειν, ὡς εἶπον οἱ Πατέρες, τὸν ἴδιον νεκρόν, οὐ δύναται εἰς τι ἑαυτὸν διορθώσασθαι, ἀλλὰ πάν τοτε τὸν πλησίον ἔργῳ λαμβάνει· καὶ οὐδὲν οὕτως παροργίζει τὸν Θεὸν, καὶ οὐδὲν οὕτως γυμνοῖ τὸν ἄνθρωπον, καὶ φέρει εἰς ἀκατάληψιν, ὡς τὸ καταλαλεῖν, ἢ κατακρίνειν, ἢ ἐξουδενεῖν τὸν πλησίον. daret, respondit: elaboravi, inquam, pro facultate mea: opus autem meum gratumne fuerit Den, hoc non novi: aliud est enim Dei judicium, et aliud hominum.» Deus nos eripiat ab hoc periculo insti - tuendi nos ipsos, dignosque faciat ut sequamur et tencamus viam patrum nostrorum, qui nomini ejus placuerunt. DOCTRINA VI. Ne proximum judicemus. 1. Si meminerimus, fratres, dicta sanctorum seniorum, si meditemur ea usquequaque, non facile nos ipsos negligemus. Si enim, ut illi dixerunt, non speruamus parva, et quæ nobis nullius momenti videntur, non poterimus incidere in magna et gravia. Admoneo vos semper ex his minimis; cum scilicet, dicimus, quid hoc, quid illud est? fieri malam in anima nostra consuetudinem, et jam incipere nos in majora spernendo prolabi. Cernis quam grave peccatum sit proximum judicare? quid hoc gravius esse potest? Nihil enim adeo exsecratur Deus, odit et abominatur, ex sententia Patrum; quia temcrario judicio nihil est deterius. Et tamen ex bis quæ parva videntur judicatu, in aliquod maximum malum incidimus; ex minima enim suspicione adversus proximum, ex hoc dicto: • Quid est, si observo hunc fratrem quid loquatur? Quid est, si ego hujus cemodi sermonem loquur? Quid est si curiose inspi cio quid hic frater, quid hic hospes agat? Itaque jani incipit meus propria peccata negligere, qua sunt proximi attendere. Post quod sequitur obloquium, condemnatio, contemptus, sensimque in ea ipse incidit, quæ in altero damnat et judical. Negligere enim propria mala, neque, ut Patres dixerunt, cadaver suum deflere; hoc qui fecerit, nunquam se ipsum eriget: semper enim in proximi operibus mordendis judicandisque occupabitur. Quare nihil adco provocat Deum, nihil adeo hominem spoliat et fert in ambiguum, ut obloqui, ut condemnare, ut spernere proximum. Β'. 'Αλλο γάρ ἐστι τὸ καταλαλῆσαι, καὶ ἄλλο τὸ 11. Aliud autem est obloqui, aliud condemnare, κατακρῖναι, καὶ ἄλλο τὸ ἐξουδενώσαι. Τὸ καταλαλῆσα! aliud contendere. Obloqui quidem est, aliquid dim ἐστι, τὸ εἰπεῖν κατά τινος, ὅτι Εψεύσατο ὁ δεῖνα, ἡ ὅτι cere adversus quempiam; ut quod mentitus, quod ὠργίσθη, ἢ ὅτι ἐπόρνευσεν, ή τι τοιοῦτον. Ηδη γὰρ iratus, quod fornicatus sit, vel quidpiam aliud huκατελάλησεν αὐτοῦ, οἱονεὶ, ἐλάλησε κατ' αὐτοῦ ἐμ- juscemodi. Ecce peccatum ejus prodidit et disposiπαθῶς τὸ ἁμάρτημα αὐτοῦ. Τὸ δὲ κατακρῖναι, ἐστὶ τὸ εἰπεῖν, ότι ο δείνα ψεύστης ἐστὶν, ὀργίλος ἐστὶν, πόρνος ἐστίν. Ἰδοὺ γὰρ κατέκρινεν αὐτὴν τὴν διάθεσιν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ἀπεφήνατο κατὰ ὅλου τοῦ βίου αὐτοῦ, λέγων ὅτι τοῖόσδε ἐστὶ, καὶ κατέκρινεν αὐτὸν ὡς τοιοῦτον. Καὶ ἔστι βαρὺ πράγμα. "Αλλο γάρ ἐστι τὸ εἰπεῖν, ἀργίσθη, καὶ ἄλλο, τὸ εἰπεῖν ὅτι ὀργίλος ἐστὶ, καὶ ἀποφήνασθαι, ὡς εἶπον, κατ' αὐτῆς ὅλης τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Καὶ τοσοῦτόν ἐστι βαρὺ τὸ κατακρίνα: ὑπὲρ ἐκάστην ἁμαρτίαν, ὥστε αὐτὸν τὸν Χριστὸν λέγειν· Υποκριτά, έκβαλε πρῶτον τὴν Luc. vi, 42, tionem animi sui. Condeminare autem est, dicere quod quis mendax sit, iracundus, aduiter. En damnavit dispositionem ipsam animæ suæ, et omnem ejus vitam aperuit, dicens quod talis est, nam eum uti talem damnavit. Quod sane gravissimum peccatum est. Aliud est dicere quod iratus sit, et aliu l quod iracundus; quia scilicet hoc, ut dixi, totam ipsius vitam aperit. Atque adeo grave est de omni peccato judicare, ut Christus dixerit in Evangelio: Hypocrita, ejice primum trabem ex oculo tuo, et 403 tane ejicies festucam de fratris oculo b Comparavit

enim festucam peccato, damnationem autem trabi, Bonòr shr ár sýp spłulpij cov, xal róre diaExcedit, inquam, omne peccatum temerarium judicium. Et Pharisæus ille orans et gratias agens Dro de bonis operibus suis, nequidquam mentitus est, sed vera confessus, neque ob hoc damnatus *. Debitores enim sumus ad agendas Deo gratias cum boni aliquid ab ipso egimus, utpote qui nos adjuvit et cooperatus est ad id bonum. Neque ex hoc, ut prælisi, damnatus a Domnino est, neque quod dixevit, ut cateri homines; sed ob hoc quis ad publicarum conversus, neque, inquit, ut hic publicanus. Tunc enim condemnatus est. Damnavit enim ipsam personam, ipsam dispositionem mentis, et, ut brevi ter dicam, omnem ipsius vitam. Qua ex re descendit publicanus super illum justificatus. βλέψεις ἐκβαλεῖν τὸ κάρφος ἐκ τοῦ ὀφθαλμού τοῦ ἀδελφοῦ σου. Καὶ ἀπείκατε τὴν ἁμαρτίαν τοῦ πλησίον πρὸς τὸ κάρφος· τὸ δὲ κατακρίνειν προς τὴν δοχὴν, τοσοῦτον χαλεπόν ἐστι τὸ κατακρίναι, σχεδόν ὑπὲρ πάσαν ἁμαρτίαν. Καὶ ἐκεῖνος δὲ ὁ φα ρισαίος εὐχόμενο; καὶ εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ διὰ τὰ κατορθώματα αὐτοῦ, οὐκ ἐψεύσατο, ἀλλὰ τὴν ἀλη θειαν ἔλεγεν· καὶ οὐ διὰ τοῦτο κατεκρίθη. Χρει στοῦμεν γὰρ εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, ἐπειδὰν ἀξιωθώ. μέν τι ἀγαθόν ποιῆσαι, ὡς αὐτοῦ συνεργήσαντος, καὶ βοηθήσαντος ἡμῖν. Διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον, οὐ κατεκρίθη, ὅτι εἶπεν, Οὐκ εἰμὶ ὡς οἱ λοιποὶ τῶν ανθρώπων· ἀλλ᾽ ὅτι στραφεὶς πρὸς τὸν τελώνην, εἶπεν, οὐδὲ ὡς ὁ τελώνης οὗτος τότε κατεκρίθη κατέκρινε γὰρ αὐτοῦ τοῦ προσώπου, αὐτῆς διαθέσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ὅλου τοῦ βίου αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο κατέβη ὁ τελώνης δεδικαιωμένος ὑπὲρ ἐκεῖνον. 111. Nihil (ut saepius dixi) gravius, nihil difficilius, quam proximum judicare atque contemnere. Cur enim non magis nos ipsos dijudicemus de malis propriis quæ optime novimus, et de quibus reddere rationem Deo cogemur? Quid usurpamus judicium Dei? quid ad nos de creatura et servo alieno? annon contremiscimus totis visceribus, dum audimus quid seniori illi magno contigerit? qui cum audisset unum e fratribus in fornicationem cecidisse, cum indignatione quod male fecisset, respondit: • Annon accepistis quam horrenda res de ipso narratur in libro seniorum? Aiunt enim sanctum angetum, peccatoris illius animam, cum jam vita migrasset, ad senem detulisse, atque dixisse: «En quem judicasti, vita functus est: quo me igitur jubes ipsius animam deferre, ad superosne, an ad inferos?, Quid, obsecro, hac re potest esse magis horrendum? Nihil aliud innuere seniori voluit angelicus sermo quam hoc: • Si tu justorum et peccatorum jam factus es judex, dic mihi, oro, de miserabili hac anima quam sententiam feras, velisue misereri an sævire?, Quare percussus senior ille sanctissimus hac tam horribili re, reliquum omne vitæ suæ tempus inter lacrymas gemitusque et inBuineras ærumnas egit, veniam tanti peccati deposcens a Deo. Tametsi ad pedes angeli procidens, audiret impetrasse se veniam a Deo. Deuinque id fecisse ut ostenderet quam ei grave et molestum esset judicium nostrum temerarium, monuitque ne animo id unquam faceret: non tamen potuit ex his verbis anima senioris amarissima consolationem ullam admittere in eo luctu et mœrore, dum vixit. IV. Quid nobis igitur de proximo? Quid nobis de alieno malo? Habemus nos ipsi, fratres, in nobis quod curemus. Quilibet sibi ipsi attendat et suis malis, Solius enim Dei est et justificare et judicare, qui statuın et virtutem, conversiones et gratias, compositionem et aptitudinem uniuscujusque novit, atque horum unumquemque potest solus discernere. Aliter enim judicat Deus episcopos, aliter * Luc. x 113, 11. Γ. Οὐδὲν γὰρ βαρύτερον, οὐδὲ χαλεπώτερον, ως πολλάκις λέγω, τοῦ καταπρῖναι, ἢ ἐξουδενώσαι τότ πλησίον. Διὰ τὰ μὴ μᾶλλον ἑαυτοὺς κατακρίνομεν, καὶ τὰ κακὰ ἡμῶν ἀκριβῶς οίδαμεν, καὶ περὶ ὧν μέλλομεν λόγον δοῦναι τῷ Θεῷ; Τί ἁρπάζομεν τὸ κρίμα τοῦ Θεοῦ; Τί θέλομεν ἐκ τοῦ πλάσματος αύτ τοῦ; οὐκ ἐφείλομεν τρέμειν ἀκούοντες τῷ μεγάλη γέροντι ἐκείνῳ τί συνέβη, τῷ ἀκούσαντ περί τινος ἀδελφοῦ πεσόντος εἰς πορνείαν, καὶ εἰπόντι, Ὁ κῶς ἐποίησεν; «Οὐκ οἴδατε ποιον φρικτόν λέγει περί αὐτοῦ εἰς τὸ Γεροντικόν; Ότι ἀπήνεγκεν ὁ ἅγιος ἄγγελος τὴν ψυχὴν τοῦ ἁμαρτήσαντος πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει αὐτῷ·. Ιδε εν ἔκρινας, ἐκοιμήθη· ποῦ οὖν κελεύεις βάλω αὐτὸν, εἰς βασιλείαν ἢ εἰς τὴν κόλασιν;» Εστι δὲ τούτου τοῦ βάρους τι φοβερώτε ρον; Τί ἄλλο ἐστὶν ὁ λόγος τοῦ ἀγγέλου πρὸς τὸν γιο ροντα, εἰ μὴ τοῦτο; «Ἐπειδὴ σὺ εἶ ὁ κριτὴς τῶν δι καίων καὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, εἰπὶ τί κελεύεις περὶ τῆς ταπεινῆς ψυχῆς ταύτης· ἐλεεῖς αὐτήν; κολάζεις απ τήν; ο Ὥστε τὸν ἅγιον γέροντα, υπερεκπλαγέντα μεἶναι ὅλον τὸ ὑπόλοιπον αὐτοῦ χρόνον μετά στεναγμῶν, μετὰ δακρύων, μετά μυρίων πόνων· δεόμε νον τοῦ Θεοῦ συγγνώναι αὐτῷ περὶ τῆς ἁμαρτίας ἐκείνης. Καὶ ταῦτα μετὰ τὸ πεσεῖν αὐτὸν ἐπὶ πρόσ ωπον πρὸς τοὺς πόδας τοῦ ἀγγέλου, καὶ λαβείν συγχώρησιν. Τὸ γὰρ εἰπεῖν τὸν ἄγγελον·. Ἰδοὺ ἔδειξε σοι ὁ Θεὸς τί ἐστι τὸ βάρος τοῦ κατακρίνει, μηκέτι ποιήσῃς, ο τὸ πράγμα τοῦτο συγχωρήσαν τος ἦν, καὶ ὅμως οὐκ ἠνέσχετο ὅλως παρακληθῆναι ἡ ψυχὴ τοῦ γέροντος ἀπὸ τοῦ πένθους ἐκείνου, ἕως ὅτου ἀπέθανε. Δ'. Τί οὖν θέλομεν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ πλησίον; Τί θέλομεν ἀπὸ ἀλλοτρίου βάρους; Εχομέν τι μετ ριμνῆσαι, ἀδελφοί, ἕκαστος ἑαυτῷ πρόσχῃ καὶ τοῖς ἰδίοις κακοῖς. Θεοῦ μόνου ἐστὶ, τὸ δικαιῶσαι καὶ τὸ κατακρίναι, τοῦ εἰδότος καὶ τὴν κατάστασιν ἑκάστου, καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὰς ἀνατροφὰς, καὶ τὰ χα ρίσματα, καὶ τὴν πράσιν, καὶ τὴν ἐπιτηδειότητα πρὸς ἕνα ἕκαστον τούτων κρίνοντος καθώς οἶδεν απο

DOCTRINA VI. τὸς μόνος. Αλλως γὰρ κρίνει ὁ Θεὸς τὰ τοῦ ἐπι- principes, aliter prelatos, aliter subditos, aliter see σκόπου, καὶ ἄλλως τὰ τοῦ ἄρχοντος, ἄλλως κρίνει τὰ τοῦ ἡγουμένου, καὶ ἄλλως τὰ τοῦ μαθητοῦ, ἄλλως τὰ τοῦ γέροντος, καὶ ἄλλως τὰ τοῦ νεωτέρου, ἄλλως τὰ τοῦ ἀσθενοῦντος, καὶ ἄλλως τὰ τοῦ ὑγιαίνοντος. Καὶ τίς δύναται ταῦτα τὰ κρίματα εἰδέναι, εἰ μὴ αὐτὸς μόνος ὁ ποιήσας τὰ πάντα, ὁ καὶ πλάσας πάντα, καὶ γινώσκων πάντα; Μέμνημαι ἀκούσας ὅτι ποτὲ ἐγένετο πράγμα τοιοῦτον· πλοῖον άνδρα. πέδων παραβαλεῖν εἰς πόλιν τινά. Εν δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ πόλει μία παρθένος Αγια πάνυ προσέχουσα ἑαυτῇ αὕτη καθοῦσα ὅτι παρέβαλε τὸ πλοῖον ἐκεῖνο, ἐχάρη, Επεθύμει γὰρ ἀγοράσας ἑαυτῇ ἐν κοράσιον μικρόν πάνυ. Ελογίσατο γάρ, ὅτι Λαμβάνω καὶ ἀνατρέφον και αυτήν, ὡς θέλω, ἵνα μηδὲν οἶδεν τῆς κακίας τοῦ κόσμου τούτου, καὶ πέμψασα μεταστέλλεται τὸν ναύκληρον τοῦ πλοίου ἐκείνου, καὶ εὑρίσκει αὐτὸν ἔχοντα δύο κοράσια πάνυ μικρά, στα ἰδικῶς ἐπεθύμει ή παρθένος, καὶ εὐθέως μετά χαράς παρέχει τὴν τιμήν, καὶ λαμβάνει τὸ ἐν κοράσιον πρὸς ἐπυτήν. Ὡς οὖν κατῆλθεν ὁ ναύκληρος, ὅθεν ἡ ἁγία εκείνη μόνον περιεπάτησε μικρόν, καὶ ἀπαντῷ αὐτῷ μια θυμελική παντάχρηστος, καὶ βλέπει τὸ ἄλλο κοράσιον μετ' αὐτοῦ, καὶ ἐπεθύμησε λαβεῖν αὐτὸ, καὶ λαμβάνει· συμφωνεῖ καὶ παρέχει την τιμήν, καὶ ἀπέρχουσα. Αὐτὸ βλέπετε μυστήριον Θεοῦ, βλέπετε κρίμα. Τί; δύναται δοῦναι περὶ τούτου λόγον; Λαμβάνει οὖν ἡ ἁγία παρθένος τὴν μικρὰν ἐκείνην, καὶ ἀνατρέφει αὐτὴν εἰς τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, τυποῦσα αὐτὴν εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, διδάσκουσα αὐτὴν πα σαν την μοναχικὴν κατάστασιν, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν εὐωδίαν τῶν ἁγίων ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Λαβοῦτα καὶ ἡ θυμελικὴ τὴν ἀθλίαν ἐκείνην, ἀπετέλεσεν αύτὴν ἐργαλεῖον τοῦ διαβόλου. Τί γὰρ ἄλλο είχεν ή ὀργὴ ἐκείνη διδάξαι αὐτῇ, εἰ μὴ τὴν ἀπώλειαν τῆς ψυχῆς αὐτῆς; Τί ούν δυνάμεθα εἰπεῖν περὶ τοῦ φο βερού κρίματος τούτου; αἱ δύο μικραὶ ἦσαν, αἱ δύο Επράθησαν μήτε εἰδυῖαι ποῦ ἀπέρχονται, καὶ εὑρέθη ἡ μία εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ ἄλλη ἐνέπεσεν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ διαβόλου. Αρα οὖν δυνατόν ἐστιν εἰπεῖν ὅτι ἀπαιτεῖ αὐτὴν ὁ Θεὸς, ἀπαιτεῖ καὶ τὴν ἄλλην; πῶς ἔγχω εἰ; ἄρα ἐὰν αἱ δύο ἐμπέσωσιν εἰς πορνείαν, ἢ εἰς ἄλλο παράπτωμα, δύνατόν ἐστιν εἰπεῖν ὅτι τὸ αὐτὸ κρῖμα ἔχουσιν αἱ δύο, κἂν τὸ αὐτὸ σφάλμα συμβῇ ἀμφοτέραι;; Πῶς ἐνδέχεται, αὕτη ἔμαθε τὰ περὶ τῆς κρίσεως, ἔμαθε τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἡμέρας καὶ νυκτὸς εἰς τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ· ἐκείνη ἡ ἀθλία οὐδέποτε οἶδεν, ή ήκουσά τι ἀγαθῶν, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον, πάντα τὰ αἰσχρά, πάντα τα διαβολικά, καὶ πῶς ἐγχωρεῖ ἀπαιτηθῆναι ἀμφο τέρας τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν; πiores, aliter Juniores, aliter agrotos, alitor bene habentes: et quis tot quent judicia facere preter eum qui omnia condidit, omnia formavit, omula novit? Memoria autem teneo factum hujuscemodi quandoque me endisse: navem delicet servorum ad quam nescio urbem applicuisse, in qua sane arte esset virgo sanctissima, salutis sum admno.unt 406 diligens et stuliusa. Hoc cumn accepisset, laeta facta est: optabat enim sibi ancillulam ex his mercari quam suo arbitratu aleret et enutriret in Dei cultu, nec ulla labe scularis malitiæ siueret conιeminari. Accersiri ergo jubet navis gubernatorem, quem statim comperit tenere penes se puellas duas ejus aetatis quam optabat. Quibus visis ex his alteIram sibi dato pretio accepit. Ubi vero abiit mercator haud longe digressus a virgine illa, obviam habuit scenicam et prostilatam quamdam, cui poscenti puellam alteram pretio dedit. Contemplamini, obse cro, mysterium Dei, contemplamini judicium. Quis potest de hac re saunam afferre rationem! Suscipit virgo sanctissima puellam primam, eamque in timore Domini nutrit, instituit, informat in omne opus bonum; docet omnem monasticam conversationem, ostendit suavitatem angelorum et mandatorum Dei. Suscipit et scenica eodem pretio secundam, et eam (breviter dicam) diabolicis operibus omnino addicit. Quid enim aliud habeat furia illa quod eam doce ret, quam animæ suæ interitum et ruinam? Quid autem dicemus de borribili judicio hoc? Amb parvæ erant, ambae venundatae, ambe ignare quo proflciscerentur, qui sese manerent exitus: et ecce in manus Dei altera, altera in manus diaboli incidit. Numquid igitur dicere possumus idem consilio et dispositione Dei factum? Maud, inquam, licet, haud fas est ita judicare. Si enim ambae in id ipanm vitium incidissent, liceret utiqne dicere idem judicium ambabus evenisse. At haec didicit omnia de judicio, de regno Dei, die ac nocte inter verba Dei versata est. Misera autem illa nunquam vidit, nunqua!!! alt= divit quid bonum esset; at contra potius in oinne malum est edocta, ad omnia turpia, obscena, diabolica, instructa. Et quomodo potest repeti ab utrisque eadem diligentia? Ε΄. Οὐκοῦν οὐδὲν δύναται ἄνθρωπος εἰδέναι τῶν V. Annon igitur quod dixi dudum verissima'n κριμάτων τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ αὐτὸς μόνος ἐστὶν ὁ καταλαμβάνων πάντα, καὶ δυνάμενος τὰ καθ᾿ ἕκαστον κρίναι, καθώς μόνος ἐπίσταται. ᾿Αληθώς συμβαίνει, ὅτι ποιεῖ ἀδελφὸς πράγματά τινα ἐν ἁπλότητι· ἔχει δὲ ἐν πράγμα δ τι ἀρέσκει τῷ Θεῷ ὑπὲρ ὅλην τὴν ζωήν σου, καὶ σὺ καθέζει κατακρίνων αὐτὸν, καὶ κολάζων τὴν ψυχήν σου; Εἰ δὲ καὶ συμβῇ αὐτὸν ἀποστραφήναι, πόθεν οἶδας πόσα ἡγωνίσατο, καὶ πόσα έσταξε τὸ αἷμα αὐτοῦ πρὶν ἐνεργήσει καὶ σχε δὲν εὑρίσκεται τὸ σφάλμα αὐτοῦ, ὡς δικαιοσύνη est, non posse hominent ullum judicium Dei agnoscere, sed solum esse Deum qui circa singula suscepit judicium, ut solum qui omnia noverit? Con tingit plerumque aliquem ex fratribus in munis errare simpliciter, rem autem aliquam in se haber: qua Deo mirifice super omnem vitam tuam placeat; et tu sedens et otiosus illum judicas, atque animam tuam ledis? Esto ceciderit: tu quid scis quoinodo concertaverit, quomodo effuderit sanguinem suvin, antequam caderet; ita ut pune inveniatur vitium

cjus tanquam iustitia reputatum apud Denm? Vidit παρὰ τῷ Θεῷ; Βλέπει γὰρ ὁ Θεὸς τὸν κόπον αὐτοῦ, forte Deus laborem ejus et amictionem quam passns est cum tentaretur, misertusque est illius, et ignovit. Cumque illum misertus Deus sit, tu julicare audeas, atque animam tuam perdere? Quid tu, oro, scis quot fuderit lacrymnas pro delicto hujuscemodli? Nosti quidem delictum, non nosti pœnitentiam. Sed esto quod judicares tautum; hoc non contentus, etiam contemnnis. Aliud est enim, ut dixi, judicare, atque aliud contemnere. Contemplius fit post judicium; ut si convicieris proximo, ludo illum atque olo habeas: quod sane pejus est et perniciosius judicio. VI. Qui optant igitur salvari, nunquam curiosi sunt circa minima proximorum delicta, sed circa sua semper occupantur, atque ea præcidunt. Quo præclare egit ille, qui cum fratrem suum peccasse audiret, suspirans dixit: «llei mihi quia ille hodie, cas ego!» Cernis cautionem! Cernis in eo auimage promptitudinem? Quam cito invenit, ne fratrem suum ju ficaret? 405 lt enim verbum quod dixit, ego cras, ipsi timorem dedit et cogitationem, ut caveret ab his in quibus se peccaturum prædixisset; ac sie proximi judicium effugit. Neque hoc satis fuit, sed et seipsum humiliavit, et subdidit, dicens: Agit hie pœnitentiam; ego autem pœnitentiam nulJain ago, nec prævenio ut possim pœnitere. Vides divinæ animæ lumen, quæ non solum effugit proximi judicium, verum etiam seipsam humiliavit? At nes infelices absque ulla discretione judicamus, odio habenius, contemnimus quidquid viderimus, audiverimus, suspicati fuerimus; quodque gravius est multo, non contenti damno nostro, cæteros in communem ruinam trahimus: obvium enim quemcunque habuerimus ex fratribus, illi statim dicinus hoc et hoc factum esse; cique pariter moremus, dum cordi ejus pravas cogitationes ingerimus. Nee formidamus comminantem ac dicentem: Væ qui proximo propinat turbidam eversionema! Quod opus sane dæmonum est; hæc cum facimus, nulla nobis cura est. Quid aliud dæmon quam damna et turbationes movere studet? Itaque parum a dæmonibus quibus cooperamur în ruinam nostram et proximorum, distare probamur. Qui enim animam lædit, cooperatur dæmoni, eique auxilium fert. Item is quis animæ prodest, sanctorum angelorum cooperator est. VII. Cujus rei causa est, quia in nobis vel nulla vel exigua charitas est. Ea enim compatitur et conteritur, cum proximorum peccata viderit, ut dicitur: Quin charitas operit multitudinem peccatorum *. Et iterum: Charitas non cogitat malum 1, et omnia ce- ¡at. Nos igitur si charitatem haberemus, omnia tegeremus, omnia dissimularemus, ut factum est a majoribus nostris, dum delicta hominum ce. nercut. Sed an cæcos illos fortasse opinamur? absit! Ceri 3 Jabac, 11, καὶ τὴν θλίψιν ἦν ἔσχεν, ὡς εἶπον, πρὸ τοῦ ἐνερ σαι, ἐλεεῖ αὐτόν· καὶ σὺ γινώσκεις αὐτό, καὶ ὁ μὲν δ Θεὸς ἐλεεῖ αὐτὸν, σὺ δὲ κατακρίνεις αὐτὸν, καὶ ἀπόλ λεις τὴ ψυχήν σου; Πόθεν δὲ οἶδας, καὶ πόσα δάκρυα ἐξέχεεν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ περὶ τούτου; καὶ σὺ τὴν μὲν ἁμαρτίαν οἶδας, τὴν δὲ μετάνοιαν οὐκ οἶδα;. Εσθ' ὅτε μένον ὅτι οὐ κατακρίνομεν, ἀλλὰ καὶ ἐξου δενοῦμεν. "Αλλο γάρ ἐστιν, ὡς εἶπον, τὸ κατακρῖναι. καὶ ἄλλο ἐξουδενῶσαι· ἡ ἐξουδένωσίς ἐστιν, ὅτι οὐ μόνον κατακρίνει τις, ἀλλὰ καὶ ἐξουδενεῖ· αἱονεὶ βδε λύσσεται τὸν πλησίον, σιχαίνεται αὐτὸν, ὡς ἀηδίαν τινὰ, καὶ ἔστι τοῦτο χεῖρον τοῦ κατακρῖναι, καὶ ὀλεΟριώτερον πάνυ. Γ'. Οἱ δὲ θέλοντες σωθῆναι, οὐδὲ προσέχουσιν έλατ τώματι τοῦ πλησίον, ἀλλὰ τοῖς ἰδίοις πάντοτε, καὶ προσκόπτουσιν. Οἷος ἦν ἐκεῖνος ὁ ἰδὼν τὸν ἀδελφὸν αὐτ τοῦ ἁμαρτάνοντα, καὶ στενάξας, καὶ εἰπὼν, «Ουαί μοι, ὅτι σήμερον αὐτὸς, οὕτως κἀγὼ αὔριον.» Βλέπεις ἀσφάλειαν; Βλέπεις ἑτοιμασίαν ψυχῆς; Πῶς εὗρεν εὐθέως φυγεῖν τὸ κατακρἶναι τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ; διὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, ὅτι πάντως κἀγὼ αὔριον, ἔδωκεν ἑαυτῷ φόβον, καὶ μέριμναν περὶ ὧν ἤμελλε δῆθεν ἁμαρ τῆσαι· καὶ οὕτως ἐξέφυγε τὸ κατακρῖναι. τὸν πλησ σίον. Καὶ οὐκ ἠρκέσθη ἕως τούτου, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν ἔβαλεν ὑποκάτω αὐτοῦ λέγων· Καὶ οὕτως μὲν με τανοεῖ περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτοῦ, ἐγὼ δὲ οὐ πάντως μετανοῦ, οὐ πάντως φθάνω, οὐ πάντως ὅ τι ἰσχύνο μετανοήσαι. Βλέπεις θείας ψυχῆς φωτισμόν, ὅτι οὐ μόνον ἠδυνήθη ἐκφυγεῖν τὸ κατακρῖναι τὸν πλησίον, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν δέδωκεν ὑποκάτω αὐτοῦ; Καὶ ἡμεῖς οἱ ἄθλιοι ἀδιαφόρως κατακρίνομεν, ἀηδιζόμεθα, ἐξουδενοῦμεν· εἴ τι δήποτε ἐὰν ἴδωμεν, ἢ ἀκούσωμεν, ἢ ὑπονοήσωμεν· τὸ δεινότερον ὅτι οὐ μέχρι τῆς ἰδίας βλάβης αὐτῷ ἐστάμεθα, ἀλλὰ ἀπαντῶμεν ἄλλῳ ἀδελφῶν, καὶ εὐθέως λέγωμεν αὐτῷ· Τάδε καὶ τόδε ἐγένετο· καὶ βλάπτομεν, κἀκεῖνον βάλλοντες εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἁμαρτίαν. Καὶ οὐ φοβούμεθα τὸν εἰς πάντα· Οὐαὶ, ὁ ποτίζων τὸν πλησίον αὐτοῦ ἀνατροπὴν θολεράν· ἀλλὰ ποιοῦμεν ἔργων δαιμόνων, καὶ οὐ μέλει ἡμῖν. Τί γὰρ ἄλλο ἔχει ποιῆσαι δαίμων, εἰ μὴ ταράξαι καὶ βλάψει; καὶ εὑρισκόμεθα συνεργούντες τοῖς δαίμοσιν εἰς ἀπώλειαν ἑαυτῶν καὶ τοῦ πλησίον. Ο γάρ βλάπτων ψυχήν, τοῖς δαί μοσι συνεργεῖ καὶ βοηθεί. Ωσπερ καὶ ὁ ὠφελῶν, συνεργεῖ τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις. Ζ'. Πόθεν δὲ πάσχομεν ταῦτα, εἰ μὴ ἐκ τοῦ μὴ ἔχειν ἡμᾶς ἀγάπην; εἰ γὰρ εἴχομεν ἀγάπην μετά συμπαθείας καὶ πόνου, ἡμελοῦμεν βλέπειν τὰ ἐλατ τώματα τοῦ πλησίον· καθώς λέγει, "Οτι ἡ ἀγάπη καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Καὶ πάλιν· Η αγάπη οὐ λογίζεται τὸ κακόν· πάντα στέγει· καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἡμεῖς οὖν, ὡς εἶπον, εἰ εἴχομεν τὴν ἀγάπην, αὐτὴ ἡ ἀγάπη ἐσκέπασεν ἕκαστον πράγμα· ὥσπερ καὶ οἱ ἅγιοι βλέποντες τὰ ἐλαττώματα τῶν ἀνθρώπων • Jac. v, 40; 1 Petr. iv, S. 11 Cor. xit, 3.

DOCTRINA VI. Μὴ γὰρ τυφλοί εἰσιν οἱ ἅγιοι, ἀλλ᾽ οὐ βλέπουσι τὰ ad peccata hominum erant. Qui autem hominum ἁμαρτήματα; Τίς δὲ καὶ μισεῖ οὕτως τὴν ἁμαρτίαν, sic odere peccata ut saneti, neque tamen peccanὡς ἅγιοι; Καὶ ὅμως οἱ μισοῦσι τὸν ἁμαρτάνοντα, οὐδὲ κατακρίνουσιν, οὐκ ἀποστρέφονται, ἀλλὰ συμπάσχουσι, νουθετοῦσι, παρακαλοῦσι, θεραπεύουσιν, ὡς μέλος ἀσθενοῦν· πάντα ποιοῦσι, διὰ τὸ σῶσαι αὐτόν. "Ωσπερ οἱ ἁλιεῖς ὅτε βάλλουσιν ἄγκιστρον εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ κρατήσουσι μέγαν ἰχθὺν καὶ αίσθωνται, ὅτι ταράσσεται καὶ ἀτακτεῖ, οὐκ εὐθέως καὶ επαχθῶς ἔλκουσιν αὐτὸν, ἐπεὶ κόπτεται το βάμμα καὶ τελείως ἀπόλλυται. ᾿Αλλὰ ἐνδιδοῦσιν αὐτῷ εὐφυῶς τὸ βάμμα, καὶ ἀφιᾶσιν αὐτὸν, φησίν, ἀπελθεῖν ὅπου θέλει· καὶ ὅτε μάθωσιν ὅτι ἠπόνησε, καὶ ἡσύχασεν ἀπὸ τῆς ὁρμῆς αὐτοῦ, τότε ἄρχονται πάλιν κατὰ με κρὸν σύρειν αὐτόν. Οὕτως καὶ οἱ ἅγιοι τῇ μακρο θυμίᾳ καὶ τῇ ἀγάπῃ ἕλκουσι τὸν ἀδελφὸν, καὶ οὐκ ἀπολακτιοῦσιν ἀπ' αὐτοῦ, οὐδὲ ἀηδίζονται αὐτόν ἀλλ' ὥσπερ ἡ μήτηρ ἐὰν ἔχῃ υἱὸν ἄμορφον, οὐκ ἀγδίζεται αὐτοῦ, οὐδὲ ἀποστρέφεται, ἀλλὰ καὶ ἡδέως κοι σμεῖ αὐτὸν, καὶ εἴ τι δήποτε ποιεῖ διὰ τὸ χαριτώ. σαι αὐτόν· οὕτως ἀεὶ σκέπουσι, κοσμοῦσιν, ἀντιλαμ βάνονται, ἵνα καὶ τὸν πταίοντα κατὰ καιρὸν διορθώσωνται, καὶ μήτε ἄλλον ἐάσως: βλαβῆναι ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἵνα καὶ αὐτοὶ μειζόνως προκόψωσιν εἰς τὴν ἀγά πην τοῦ Χριστοῦ. Τί ἐποίησεν ὁ ἅγιος Αμμωνάς, ὅτε ἦλθον οἱ ἀδελφοὶ ἐκεῖνοι ταρασσόμενοι, καὶ λέγουσιν αὐτῷ·. Ελθε, βλέπε τε, ἀββα, ὅτι γυνή ἐστιν εἰς τὸ κελλίον τοῦδε τοῦ ἀδελφοῦ;» Πόσην εὐσπλαγχνίαν ἐδείξατο; Πόσην ἀγάπην ἔσχεν ἡ ἁγία ψυχὴ ἐκείνη. Γνοὺς γὰρ ὅτι ἔκρυψεν ὁ ἀδελφὸς τὴν γυναῖκα ὑποκάτω τοῦ πιθαρίου, ἀπελθών, ἐκάθισεν ἐπάνω αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτοῖς ζητῆσαι εἰς ὅλον τὸ κελλίον· καὶ ὡς οὐχ εὗρον, λέγει αὐτοῖς· Ὁ Θεὸς συγχωρήσει ὑμῖν· ο καί, φησίν, ᾔσχυνεν αὐτοὺς, καὶ ἐξόησε καὶ αὐτοῖς ἵνα μὴ πιστεύσωσιν εὐχερῶς κατὰ τοῦ πλησίον. Κἀκεῖνον δὲ ἐσωφρόνισεν, μή μόνον σκεπάσας μετὰ Θεὸν, ἀλλὰ καὶ διορθωσάμενος αὐτὸν, ὡς εὖρε τὸν καιρὸν ἐπιτήδειον. Ὡς γὰρ μόνου ἐκράτησε την χεῖρα αὐτοῦ μεθ᾽ ὅ ἐξέβαλε πάντας, καὶ εἶπεν αὐτ τῷ, ὅτι ο Φρέντισον ἑαυτοῦ, ἀδελφέ,» εὐθέως ἐδυσωπήθη καὶ κατενύγη ὁ ἀδελφὸς, εὐθέως ενήργησεν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἡ φιλανθρωπία καὶ ἡ συμπάθεια τοῦ γέροντος. Η΄. Καὶ ἡμεῖς οὖν κτησώμεθα ἀγάπην, κτησώ μεθα εὐσπλαγχνίαν εἰς τὸν πλησίον, ἵνα φυλαχθῶμεν ἀπὸ τῆς δεινῆς καταλαλιᾶς, καὶ τοῦ κατακρῖναι, ἢ ἐξουδενώσαί τινα. Βοηθήσωμεν ἀλλήλοις, ὡς ἰδίοις μέλεσι. Τίς ἔχων τραῦμα εἰς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, ἢ εἰς η Vulneratum enim quis habens pelem, vel manum, τὸν πόδα, ἢ εἰς ἐν τῶν λοιπῶν μελῶν αὐτοῦ, ἀηδίζεται ἑαυτὸν, ἢ κόπτει τὸ ἴδιον μέλος, κἂν ποιήσῃ σῆψιν, καὶ οὐ μᾶλλον καθαρίζει, ἀποπλύνει, βάλλει ἐμπλάστρους, κατασφραγίζει, παρέχει ἁγίασμα, ενχεται, παρακαλεῖ τοὺς ἁγίους εὔξασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ὥσπερ ἔλεγε καὶ ὁ ἀββᾶς Ζωσιμᾶς, καὶ ἁπλῶς οὐ παραχωρεί, οὐκ ἀποστρέφεται τὸ ἴδιον μέλος, οὐδὲ τὴν δυσωδίαν αὐτοῦ, ἀλλὰ πάντα ποιεῖ ἵνα ὑγιάνῃ; οὕτως ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς συμπάσχειν ἀλλήλοις, ἀντιλαμβάνεσθαι δι' ἑαυτῶν, δι᾿ ἄλλων δυνατωτέρων, καὶ πάντα ἐπινοεῖν, καὶ ποιεῖν εἰς τὸ βοηθῆσαι καὶ ἑαυτοῖς καὶ ἄλλοις. Μέλη γάρ ἐσμεν ἀλλήλων, ὡς tem odio habuere, non contempsere, non averterunt sese ab eo. Sed compatientes admonuere, hortati sunt, curarunt ut membrum debile. Omnia fecere, omnia sustinuere, ut ad salutem illum reducerent. Imitati piscatores, qui, cum piscem ullam immensum hamo jacto ceperint, ubi illum fluctus miscere et magna vi concuti sentiant, non cum subito ad littus trahunt cum impetu, alioqui præscinderet funem, liberque evaderet molestia; sed callide funem illi remittunt, sinuntque molliter enatare quo voluerit. At ubi cognoverunt remissam iram et fervorem, sensim illum incipiunt trahere, sicque capto potiuntur. Ita viri sancti cum patientia et charitate fratrem trahunt, neque ipsum calcibus appetunt, aut odio insectantur: sed veluti mater quæ deformem filium peperit, non eum spernit quia deformis est, sed materno amore, benevolentia et mansuetudine ornatum reddit, et quidquid gratum noverit, facit. Sic illi peccatorem semper suspiciunt, ornant, tuentur, protegunt, ut tandem euni revocent et crigant, neque alius ab eo lædatur, ipsi vero inagis in Chris sti charitatem proficiant. Ita sane fecit Ammon sanctissimus, cum ad eum venissent fratres ira et furore pleni, quod mulierem in cella monachi deprehendissent. Quantum enim miserationis et charitatis in eo judicio anima illa sancta præ se tulit? Nam ubi cognovit mulierem sub doliolo latere, statim super illud sedit, jussitque fratres cellam universam quærere. Qui cum nihil invenissent, dixit ad cos: • Parcat vobis Deus, illosque pene confusos przmonitosque 406 ne facile crederent adversus proximum, dimisit: fratrem autem illum, tempus nactus opportunum, Deo adjuvante, correxit erexitque: illis enim explosis omnibus, solius manum tenens, • Curam tui habc, frater, dixit;» qui statin oratione compunctus est, et benignitate et clementia patris sanatus. 6 Rom. xn, 5. VIII. Et nos igitur in nobis foveamus humanitatein et mansuetudinem erga proximum. Fugiamus a detractione, judicio et contemptu proximorum, invicem nobis opem feramus ut propriis membris, vel quodvis aliud membrorum, illud non abominatur, aut abscissum projicit, etsi opus fetidissimum emiserit, sed potius abluit, purgat, medicinam adlibet, obsignal, consolitat, benedicit, supplicat, adhibet preces et orationes sanctoruin, et quasenuque tandem facit, quæ ad valetudinem consequen - dam pertineant. Compatiamur igitur invicem meny. bris nostris et mutuo complexantes foveamus. Om nia faciamus, excogitemus ut invicem nobis opem feramus. Membra cnim invicem sumus, ut ait Apostolus. Si enim unum corpus sumus, singuli autem singulorum membra 8. Et si quodpiam membrorum

pauitur, compatiuntur et calera S. Quid enim nος λέγει ο Απόστολος· Εἰ γὰρ πάντες ἓν σῶγιά ἐσμεν. cu'nobia existimamus! Annan videntur unum corquis esse, singuli autem m.bra? Qui enim aimimistrant, caput; qui vero speculantur et corriguut, oculi; qui sermone prosunt, os; qui obediunt, aures qui exercentur, manus; pedes, qui rellunt responsa, et administratores sunt. Caput igitur es? administra. Oculus es? adverte animum et cogita. Os es? loquere, adjuva. Auris est pareas. Manus es? operare. Pules? ministra. Unumquod. que membrum subministret corpori pro viribus suis. Nitimini opem mutuani præstare, vel docentes ignaros, vel Dei verbum immittentes cordibus fratrum, vel consolantes in tempore tribulationis, vel manum dantes et auxiliautes ad opus aliquod. Et, ut concludam breviter quod ante dixi, studeat unusquisque pro virili parte cohærere proximo suo: quo enim magis quis proximo in amore et benevolentia cobæserit, eo a.: plius et Deo cohærebit. ὁ δὲ καθεὶς ἀλλήλων μέλη, καὶ εἶτε πάσχει ἐν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη. Τί δοκεύσιν ἡμῖν εἶναι τὰ κοινόβια; Οὐ δοκοῦσιν ἡμῖν εἶναι ἐν σῶμα καὶ μέλη ἀλλήλων; Οἱ μὲν διηκονιώντες, εἰσὶν ἡ κεφαλή· οἱ δὲ προσέχοντες καὶ διορθούμενοι, εἰσιν ὀφθαλμοι· οἱ διά λόγου ὠφελοῦντες, εἰσὶ τὸ στόμα τὰ δὲ ὧτά εἰσιν, οἱ ὑπακούοντες· αἱ χεῖρες εἰσιν οἱ ἐργαζόμενοι, οἱ πόδες εἰσὶν οἱ ἀποκρισιάριοι καὶ οἱ Έχοντας τὰς διακονίας. Κεφαλὴ εἶ; διοίκησον. Ὄφο θαλμὸς εἶ; πρόσχες, κατανόησον. Στόμα εἴ; λάλη σον, ὠφέλησον. Οἷς εἶ; ὑπάκουσον. Χειρ εἶ; Εργα σας. Ποῦς εἶ; διακόνησον. Εκαστος ὑπουργήσει εἰς τὸ σῶμα πρὸς τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ σπουδάσατε ἀεὶ βοηθεῖν ἀλλήλοις· εἴτε διὰ τοῦ διδάξαι καὶ δοῦναι λόγον Θεοῦ εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀδελφοῦ, εἴτε διὰ τοῦ παρακαλέσαι ἐν καιρῷ θλίψεως, ἡ δοῦναι χεῖρα εἰς ἔργον καὶ βοηθῆσαι. Εκαστος ἁπλῶς, ὡς εἶπον, πρὸς τὴν δύναμιν αὐτοῦ, σπουδάσατε ενωθῆναι όλο λήλοις· ὅσος γὰρ ἐνοῦταί τι τῷ πλησίον, τοσοῦτον ἐνοῦται τῷ θεῷ. IX. Exponam vobis exemplum olim a Patribus Θ. Καὶ λέγω ὑμῖν ὑπόδειγμα ἐκ τῶν Πατρῶν, datum, ut sermonis vim et potentiam contemple- ἵνα νοήσητε τὴν δύναμιν τοῦ λόγου. Υπόθεσθέ μοι mini. Subscribite mihi hujuscemodi figuram sphz- κύκλον εἶναι ἐν τῇ γῇ· οἷον, χάραγμα το στρογγύ ricam cum hoc signo, et animum ad ea quæ dicam λον ἀπὸ διαβήτου κέντρου. Κέντρον λέγεται αὐτῷ advertite. Circulum fingite mundum esse; centrum ἰδικῶς τὸ μεσώτατον τοῦ κύκλου ἕως τοῦ κέντρου. autem circuli, Deum; lineas autein a circulo in θέτε τὸν νοῦν ὑμῶν εἰς τὸ λεγόμενον. Τοῦτον τὸν κύmedium diductas, vias credite varias negotiationes- κλον νομίσατέ μοι εἶναι τὸν κόσμον, αὐτὸ δὲ τὸ μέσ que mortalium. Quo magis penetrant sancti viri ad σον τοῦ κύκλου τὸν Θεὸν, τὰς δὲ εὐθείας τὰς ἀπὸ τοῦ interiora ut Deo appropient per rationem ingressus, κύκλου ἐπὶ τὸ μέσον τὰς ὁδοὺς, ἤτοι τὰς πολιτείας eo magis appropiant Deo et sibi ipsis; quantoque τῶν ἀνθρώπων. Εφ᾽ ὅσον οὖν εἰσέρχοντα, οἱ ἅγιοι nibi ipsis, tanto et Deo: et quanto viciniores funt ἐπὶ τὰ ἔσω ἐπιποθοῦντες ἐγγίσαι τῷ Θεῷ κατὰ ἀναDeo, tanto et sibi ipsis; quantoque sibi ipsis, tanto λογίαν τῆς εἰσόδου, πλησίον γίνονται τοῦ Θεοῦ καὶ es Deo. Considerate item recessum et ablongatio- ἀλλήλων· καὶ ὅσον πλησιάζουσι τῷ Θεῷ, πλησιά nem. Cum scilicet recedunt a Deo, et ad exteriora ζουσιν ἀλλήλοις, καὶ ὅσον πλησιάζουσιν ἀλλήλοις, sese efundunt; patet, quod quanto magis a Deo πλησιάζουσι τῷ Θεῷ. Ομοίως νοήσατε καὶ χωρίς recedunt, tanto et a seipsis; et quanto a se ipsis, σμόν. "Οταν γὰρ ἀφιστῶσιν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ tanto a Deo. llujusmodi est charitatis vis et natura. ἀποστρέφωσιν ἐπὶ τὰ ἔξω, δῆλόν ἐστιν ὅτι ὅσον ἐξέρο Quo enim magis a Dei dilectione recedimus, en et χονται καὶ μακρύνουσιν ἑαυτοὺς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, τοῦ a proximi amore distamus; quanto Dei charitati οὗτον μακρύνονται ἀπ' ἀλλήλων, καὶ ὅσον μακρύνονται a'hæremus, tanto et proximi; quantoque proximo, ἀπ' ἀλλήλων, τοσοῦτον μοκρύνονται ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. tento et Deo. Dignos faciat nos Deus audire quæ Ἰδοὺ τοιαύτη ἐστὶν ἡ φύσις τῆς ἀγάπης. Εφ' όσον μέν mobis utilia sint, atque eadem 407 facere. Quo έσμεν ἔξω καὶ οὐκ ἀγαπῶμεν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τοσοῦτον enim studiosiores fuerimus ad agendum audita, eo ἔχομεν διάστασιν ἕκαστος πρὸς τὸν πλησίον· ἐὰν δὲ pos magis illuminabit Deus, et docebit voluntatem ἀγαπήσωμεν τὸν Θεόν, ὅσον ἐγγίζωμεν τῷ θεῷ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, τοσοῦτον ἐνούμεθα τῇ ἀγάπῃ τῇ τοῦ suam. πλησίον, καὶ ὅσον ἐνούμεθα τῷ πλησίον, τοσοῦτον ἐνούμεθα τῷ Θεῷ. Ὁ Θεὸς ἀξιώσει ἡμᾶς ἀκούειν τὰ συμφέ ροντα ἡμῖν, καὶ ποιεῖν αὐτά. Θαῳ γὰρ ἂν φροντίσωμεν καὶ σπουδάσωμεν ἐνεργεῖν ὁ ἀκούομεν, τοσοῦτον καὶ ὁ Θεὸς ἀεὶ φωτίζει ἡμᾶς καὶ διδάσκει τὸ θέλημα αὐτοῦ. DOCTRINA VII. De accusatione sui ipsius. 1. Ouserainas, fratres, id unde potissimum ereniat, ut cum verbum quis ullum molestuin acceperit, quasi illud non audiverit, sæpe absque ulla afflictione discedat, nonnunquam vero statim ut illud Ruliverit, turbetur et alligatur? Que, ore, b 1 Cor. x11, 26. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Ζ. Περὶ τοῦ ἑαυτοὺς μέμφεσθαι, Α΄. Ζητήσωμεν, ἀδελφοί, πόθεν ποτὲ μὲν ἀκοῦ τις βήμα θλιβερὸν, καὶ παρέρχεται αὐτὸ ἀταρά χως, ὡς μηδὲ ἀκούσας σχεδόν· ποτὲ δὲ ἀκούει, καὶ εὐθέως ταράσσεται. Τίς ἐστιν ἡ αἰτία τῆς τοιαύ της διαφορά;; 'Αρα δὲ καὶ μίαν έχει διαφορὰν τῆς

DOCTRINA VII. habeat res haec, an plures? Ego multas inesse rationes et causas animadverto, atque unam in primis quæ cæteras omnes gignit, ut quidam ait: ex ipso interdum statu in quo quisque reperitur, hoc provenit. In oratione enim aut contemplatione rep³ rtus, facile conviciantem fratrem fert, et immobilis persial. Aliquando ex affectatione nimia qua quis in aliquem fratrem tenetur: omnia enim præ amore ab eo patientissime tolerat. Nonnunquam quoque ex contemplu, cum scilicet quis contenſmit et spernit eum qui sese turbare voluerit, dedignaturque in illum tanquam in vilissimum omnium intueri, aut verbum illi respondere, aut de ipsius injuriis et maledictis cum aliquo mentionem facere. Hujuscemodi vir, fateor, admiratione summa dignus est. Erat in cœnobio nostro frater, antequam ego inde digrederer, quem nunquam vi«lebam vel turbatum vel afflictum in aliquo: contra vero aspiciebam plurimos ex fratribus illi verbis asperis molestos et graves; quæ omnia animo sequissimo ferebat et patientissimo. Mirabar, fateor, excellentiam patientia ejus, optainque ex eo auilire quomodo sibi virtuteni hanc tanısın parasset. Cum igitur eum aliquando obviam habuissem, exhibita reverentia orare cœpi, ne me celaret quid soleret apud se cogitare, cum a multis plurimis afficeretur injuriis, et quomodo tantum pati æquo animo posset et ferre. Respondit ille mibi simpliciter, nulla circuitione aut recusatione:. Ego me sic habeo ad has injurias et ita cas perfero, ut ab hominibus blandi canes. › His auditis demisi aures, et mihi ipsi dixi: «Inveniat frater hic viam per quam recte incedat, › meque obsignans et firmans abii, supplicans Deo ut me et illum protegeret. τοιαύτης αιτίας τὸ πρᾶγμα, ἢ καὶ πολλάς; Ἐγὼ causa est hujusce varietatis? Unamme rationem βλέπω ότι πολλὰς μὲν ἔχει αἰτίας· μία δέ ἐστιν ἡ γεννώσα, ὡς ἂν εἴποι τις, ὅλας τὰς πολλὰς α είας· καὶ λέγω πῶς· Πρῶτον μὲν συμβαίνει τινά εὑρεθῆναι ἀπὸ εὐχῆς, ἡ ἀπὸ καλού καθίσματος, καὶ εὑρίσκεται, ὡς ἂν εἴπῃ τις, ἐν καλῇ καταστά σει, καὶ βαστάζει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ παρέρχεται αταράχως. Πάλιν δὲ συμβαίνει ὅτι εὑρίσκεταί τις έχων προσπάθειαν πρός τινα, διὰ τοῦτο ἀθλίπτες βαστάζει παρ' αὐτοῦ ἐπιφερόμενα αὐτῷ. Ἔστι πάλιν ὅτε καταφρονεί τις θέλοντα αὐτὸν βλά ψαι, καὶ ὡς εὐτελίζων τὰ παρ' αὐτοῦ, καὶ μηδὲ προσέχων αὐτῷ, ὡς ἀνθρώπῳ, μηδὲ ποιούμενος αὐτ τοῦ λόγον ἐπὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ λεγομένοις. Καὶ λέ γω ὑμῖν τι τοιοῦτον, ἵνα θαυμάσητε Ην τις ἀδελφὸς ἐν τῷ κοινοβίῳ πρὸ τοῦ μὲ ἀναχωρήσαι ἐκεῖθεν, καὶ ἔβλεπον αὐτὸν μηδέποτε ταρασσόμενον, Η θλιβόμενον πρός τινα· καίτοιγε διαφόρως εἶδον πολλοὺς τῶν ἀδελφῶν ὑβρίζοντας καὶ σιαίνοντας 100 αὐτόν· οὕτως δὲ ἔφερεν ὁ νεώτερος ἐκεῖνος τὰ παρ' ἑκάστου αὐτῶν, ὡς μηδενὸς παντελῶς ὀχλοῦντος αὐτῷ. Ἐγὼ οὖν ἐθαύμαζον ἀεὶ τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἀνεξικακίας αὐτοῦ, καὶ ἐπεθύμουν μαθεῖν πό θεν ἐκτήσατο τὴν ἀρετὴν ταύτην· καὶ λαμβάνω αὐτὸν ἅπαξ παριδίως, καὶ βάλλω αὐτῷ μετάνοιαν, παρακαλῶν εἰπεῖν μοι ποῖον ἀεὶ λογισμὸν ἔχει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, εἴτε ὑβριζόμενος, εἴτε οιονδή ποτε ἐπαχθῶς πάσχων ὑπό τινος, ὅτι το αύτην ένα δείκνυται μακροθυμίαν. Ὁ δὲ ἀποκρίνεται φύσει μετὰ ἀπηγοίας, καὶ λέγει μοι·. Ἀλλ᾿ ἐγὼ ἔχω προσέχειν τοῖς ἀτελέσμασι τούτοις, ἢ δέξασθαι τὰ παρ' αὐτῶν, ὡς παρ' ἀνθρώπων ὡραῖοι κύνες. Ακούσας ἐγὼ τοῦτο, ἔβαλον κάτω τὰ ὗτά μου, καὶ λέγω ἐν ἐμαυτῷ·· Εὗρε τὴν ὁδὸν ὁ ἀδελφὸς οὗτος, ο καὶ σφραγίσας ἐμαυτὸν ἀπῆλθον εὐχόμενος, ἵνα καὶ ἐμὲ καὶ αὐτὸν ὁ Θεὸς σκεπάσει. Β. Ωστε συμβαίνει, ὡς εἶπον, καὶ ἀπὸ καταφρο νήσεως μὴ ταραχθῆναι τινα. Τοῦτο δὲ προφανής ἐστιν ἀπώλεια. Τὸ δὲ ταραχθῆναι τινα πρὸς ἀδελφὸν θλίβονται αὐτὸν, συμβαίνει ἢ ἐκ τοῦ μὴ εὑραθῆναι κατ' ἐκείνην τὴν ὥραν ἐν καλῇ καταστάσει, ἡ ἐκ τοῦ ἔχειν ἀηδίαν τινὰ πρὸς αὐτόν. Εἰτὶ δὲ καὶ ἄλλα πολλά αίτια τούτου, ἅπερ διαφόρως είρηται. Τὸ δὲ αἴτιον πάσης ταραχῆς ἐστιν, ἐὰν μετὰ ἀκριβείας ζητήσωμεν, τὸ μὴ μέμφεσθαι αυτούς• ἐκεῖθεν ἔχομεν ὅλην τὴν συντριβὴν ταύτην, ἐκεῖ δεν οὐδέποτε εὑρίσκομεν ἀνάπαυσιν. Οὐκ ἔστι γὰρ θαυμάσαι ὅτι ἀκούομεν παρὰ πάντων τῶν ἁγίων, μὴ εἶναι ἄλλην ὁδὸν πλὴν ταύτης· καὶ βλέπομεν ὅτι οὐδεὶς ὤδευσέ ποτε ἄλλην ὁδὸν, καὶ εὗρεν ἀνάπαυσιν καὶ προσδοκῶμεν ἡμεῖς ἀναπαύεσθαι, ή 5λως ὁδὸν εὐθεῖαν πρατεῖν, μηδέποτε ἀνεχόμενος ἑαυτοὺς μέμφεσθαι. (ντως. Ἐὰν ποιήσῃ ἄνθρωπος μυρίας πολιτείας, κρατήσει δὲ τὴν ὁδὸν ταύτην, οὐ μὴ παύσῃ τέ ποτε Ολίβων καὶ θλιβόμενος, καὶ Απόλλων όλους τους κόπους αὐτοῦ. Ποίαν δὲ χα- 11. Hinc igitur, ut dixi, provenit non turbari aliquem aut affligi, si quæ dicuntur, spernat et negligat. Turbari autem et affligi ex verbis fratris inde fit, quod vel in statu nullo bono reperitur, vel quod fratrem illum oderit. Sunt autem et aliæ plurimæ hujusce rei causæ, quæ differenter dictæ sunt. Sed ratio omnis perturbationis, si quæramus diligenter, ea est, quod nemo seipsum accusat. Hine Quit omnis molestia et aflictio, hinc est ut nullam aliquando requiem habeamus: nec mirari licet, cuin a sanctis hominibus acceperimus, nullam præter bane nobis ad quietem viam dari. Quod ita esse in plurimis ¨vidimus: et nos desides et amantes requiem speramus, vel credimus viam reclam a nobis incedi, cum in omnibus simus impatientissimi, nunquam sustinentes nosmetipsos accusare. lla s res habet. Quotquot virtutes possederit homo, etsi innumeras atque infinitas, a via autem hac ĉerlipaverit, nunquam quiescet, sed semper vel ɔmi. getur, vel afßiget alios, laboresque suos 408 umVARIE LECTIONES. 100 σικχαίνοντας.

S. DORETHEI ABBATIS δ' ἂν ἀπέλθῃ, ὥσπερ εἶπε καὶ ἡ ἀββᾶς ποιμὴν, ἑαυτὸν μεμφόμενος; Εἴ τι γάρ συμβῇ αὐτῷ εἴτε ζημία, εἴτε ἀτιμία, είτε οἰαδήποτε θλίψις, προλα δὼν ἔχει ἑαυτὸν ἄξιον, καὶ οὐδέποτε ταράσσεται. Ἔστι τούτου τί ποτε ἀμεριμνότερον. Γ'. Ἀλλὰ λέγει τις· Καὶ ἐὰν θλίβῃ με ὁ ἀδελφὸς, καὶ ἐρευνήσω ἐμαυτὸν, καὶ εὔρω ὅτι οὐκ ἔδωκα αὐτῷ οιανδήποτε πρόφασιν, πῶς δύναμαι μέμψα. σθαι ἐμαυτόν; Οντως ἐὰν ἐρευνήσῃ τις ἑαυτὸν μετ τὰ φόβου Θεοῦ, εὑρίσκει ὅτι πάντως έδωκεν αἰτίαν, είτε ἔργῳ, είτε λόγω, είτε σχήματι. Εἰ δὲ καὶ βλέ πει ἑαυτὸν, ὡς λέγει, ὅτι ἐν οὐδενὶ τούτων ἔδωκεν ὅλως αἰτίαν πρὸς τὸ παρὸν, εἰκὸς ἄλλοτε ἔθλιβεν αὐτόν, ἢ εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἢ εἰς ἄλλο, εἰκὸς ἄλ. λον ἀδελφὸν ἔθλιψεν, καὶ ἐχρεώστει διὰ τοῦτο παθεῖν, ἢ πολλάκις καὶ δι᾿ ἄλλην ἁμαρτίαν· ὥστε ἐὰν, ὡς εἶπον, μετά φόβου Θεοῦ ἐρευνήσει τις ἑαυτὸν καὶ ψηλαφήσει τὴν ἰδίαν συνείδησιν ἀκριβῶς, εὐ ρίσκει ἑαυτὸν πάντως αἴτιον. Πάλιν ἔστιν ὅτε βλέπει τις ἑαυτὸν, ὡς μετὰ εἰρήνης καὶ ἡσυχίας και εξόμενον, καὶ ὅτε εἴπῃ αὐτῷ ἀδελφὸς τὸ ῥῆμα τὸ λυποῦν αὐτὸν, ταράσσεσαι, καὶ ὡς ἐκ τούτου να μίζει εὐλόγως θλίβεσθαι, κατ' αὐτοῦ λέγων, ὅτι Εἰ μὴ ἦλθε καὶ ἐλάλησέ μοι, καὶ ἐτάραξε, με, οὐκ εἶχον ἁμαρτῆσαι. Καὶ τοῦτο χλεύη ἐστὶ, καὶ τοῦτο παραλογισμός ἐστι. Μὴ γὰρ ὁ εἰπὼν αὐτῷ τὸ ῥῆμα, ἐνέβαλεν αὐτῷ τὸ πάθος, τὸ ἐν αὐτῷ ἔδειξεν αὐτῷ, ἵνα ἐὰν θέλει, μετανοήσει ὑπὲρ αὐτοῦ. Οὗτος γὰρ ἔοικε σιλιγνίῳ καθαρῷ, ἔξωθεν μὲν ὡραῖον, ἔσωθεν δὲ λαμπούθιόν τι και όταν κλά σει αὐτό τις, τότε φαίνεται ὁ βόρβορος αὐτοῦ. 13τως καὶ αὐτὸς ἐκάθητο μετ' εἰρήνης, ὡς ἐνόμιζεν. εἶχε δὲ ἔσωθεν αὐτοῦ τὸ πάθος, καὶ οὐκ ᾔδει. Εν ῥῆμα εἶπεν αὐτῷ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, καὶ ἐξέβαλε τὸν βόρβορον τὸν κεκρυμμένον ἔσω. Ἐὰν οὖν θέλῃ ἐλεη θῆναι, μετανοήσῃ, καὶ καθαρίσῃ, προκόψῃ, καὶ βλέπει ὅτι μᾶλλον εὐχαριστήσα. Οφείλει τῷ ἀδελφῶν ὡς αἰτίῳ γινομένῳ αὐτῷ τῆς τοιαύτης ὠφελεία;. Οὐκ ἔτι γὰρ ὁμοίως βαροῦσιν αὐτὸν οἱ πειρασμοί· ἀλλ' ὅσον προκόπτει, τοσοῦτον εὑρίσκονται αὐτῷ ἐλαφρότεροι. Οσον γὰρ προκόπτει ή ψυχή, γίνεται Ισχυρά, καὶ ἔχουσα δύναμιν βαστάσαι τὰ ἐπερnes deperdiet. Quod autem 'gaudium vel requiem & ράν, ποίαν ἀνάπαυσιν οὐκ ἔχει ὁ τοιοῦτος, όπου consequatur is qui talis factus fuerit, ut aiebat abbas pastor? Qui enim sese accusaverit, quidquid incomiuoli, damni, probri, ignominia: vel alterius, cujuscunque afflictionis incurrerit, omnia hilare surcipit, omnibus dignissimum se putat, neque ullo modo turbari potest. Quid hoc homine quietius? III. Sed mihi fortasse quis objiciet: Quid si me amigat frater, quærensque nullam me inveniam occasionem dedisse, cur me accusare debeam? Profecto si se quis cum Dei timore diligenter examiret, nunquam omnino se insontem inveniet: villebi:que vel actu, vel verbo, vel figura ullam a se occasionem datam. Quod si in nullo horum se tunc sontem inveniet, profecto alio tempore aßixit fratrem illum, vel eadem vel dissimili in re; aut forte quempiam alium fratrem vexavit. Quare boc merito repatitur, vel ob alia quæ alias plurima peccata commisit. Quærit alius cur seipsum accuset, cum sedens in omni pace et quiete afligitur a superveniente fratre verbo ullo, vel molesto, vel iguominioso, quod cum pati non queat, frasci se putat, et turbari cum ratione: quia nisi incidisset ille, et locutus fuisset et turbationem fecisset, nunquam peccasset? Hoc certe ridiculum est, nullaque nititur ratione. Neque enim ex hoc quod verbum ullum dixerit passionem ira illi injecit, quin potius ostendit, qua laboraret passione: ut, si vellet, penitentiam ageret. Hic siligini similis factus est nitidæ et splendenti, quam cum quis fregerit, corum ejus patefaciet. Sic qui sedet quietus et pacificus ut existimat, passionem intus habet quam non videt. Supervenit frater, verbum aliquod molestum objicit; statimque pus omne et lutum quod intus latebat, evomitur. Quare si misericordiam vult consequi, poenitentiam agat, purget sc, proficere studeat, videbitque debuisse magis sese fratri illi gratias, quam injuriam referre, qui tantae sibi fuerit utilitatis occasio. Non enim postmodum tentationibus adeo alligitur, sed quanto profecerit magis, tanto illas sentiet leviores. Nam quanto proficit anima, tanto lit fortior et valentior ad ferenda quæcunque dura contigerint. Jumentum enim illud fortissimum dicimus, quod, onus quodque etiam magnum valenter et commode vehit: et, si contigerit casu ullo χόμενα. Ωσπερ ἐάν ἐστι ζῶον ἰσχυρὸν, καὶ φορ offendere vel cadere, ita statim excitatur et resurgit, ut vix offendisse vel cecidisse se senserit. Debile autem animal cuicunque oneri etiam levissimo succumbit; et, si ceciderit, ad resurgendum multorum opus habet auxilio. Idem est de anima, quæ quo magis peccaverit, eo fit semper debilior. Peccatum enim in miseriam quæcunque trahit, et concadit apud quem fuerit: quod si postea quidpiam contigerit, illud eum adhuc magis aggravat. Sin vero profecerit homo et surrexerit ex peccato, quæcunque postmodum acciderint, levia reputabit, cum antea visa essent gravissima, conferuntque magis et benefaciunt, quam lædant, ad summumque progressum et quietem deducimur, si nos ips s potius τίσει τις αὐτὸ γομάριν μετὰ ἀναπαύσεως βαστά ζει· εἰ δὲ καὶ συμβῇ αὐτῷ προσκόψαι, εὐθέως ἐγεί ρεται, καὶ σχεδόν, οὐδὲ αἰσθάνονται ότι προσέκοψεν ἐὰν δέ ἐστι ζῶον ταλαίπωρον, καὶ τὸ εἴτι δήποτε, βαρεῖ αὐτό· εἰ δὲ καὶ πέσῃ, δέεται πολλῆς βοηθείας εἰς τὰ ἐγεῖραι αὐτό· οὕτως ἐστὶ καὶ τὸ τῆς ψυχῆς, ὅσον ἐνεργεῖ τὴν ἁμαρτίαν, ταλαιπωρεῖ ἐξ αὐτῆς. Εἰ γὰρ ἡ ἁμαρτία ταλαιπωροποιός ἐστι, καὶ σα θροῖ τὸν ἔχοντα αὐτὴν, λοιπὸν εἴ τι δήποτε ἐὰν συμ6. βαρεῖ αὐτόν· ἐὰν δὲ προκόψῃ ἄνθρωπος, για νονται αὐτῷ κατὰ πρόσβασιν ἐλαφρότερα ἐκεῖνα τά ποτε βαρούντα αὐτόν· ὥστε πάνω ἡμᾶς εὐεργετεί, καὶ εἰς πολλὴν ἀνάπαυσιν και προκοπήν φέρει το ἑαυτοὺς καὶ μηδένα ἄλλον ἐν τοῖς συμβαίνουσιν αί-

DOCTRINA VII. τις σθα. Και μάλιστα οὐδὲν ἐγχωρεῖ ἄνευ τῆς προ- quam ullum alism in omnibus accusemus, eo etiam νοίας τοῦ Θεοῦ γενέσθαι ἡμῖν. magis quo nihil nobis absque divino nutu et providentia evenit. ር Δ'. Οὐκοῦν κἂν λέγει τις, ὅτι «Πῶς οὐ δύναμαι Ολεθήναι, ἐὰν χρήζω πράγματος, καὶ οὐ λαμβάνω;» Ιδού γάρ χρήζω αὐτοῦ κατὰ τὸ ἀναγκαῖον. Καὶ οὐδὲ οὗτος ἔχει λόγον τὸ μέγαςία: ἑαυτόν τινα, ἢ θλιβῆναι κατά τινος· ἀλλὰ ἐὰν τῷ ὄντι χρήνῃ πράγματος, ὡς λέγει, καὶ οὐ λαμβάνει, ἀφείλει λέγειν, ότι ο Ὁ Χριστὸς οἶδε πλέον εἰ ὀφείλω ἀναπαῆναι, καὶ αὐτὸς γίνεταί μοι ἀντὶ τοῦδε τοῦ πράγματος, ἢ ἀντὶ τοῦδε τοῦ βρώματος. «Οἱ υἱοὶ Ισραήλ ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαράκοντα ἔτη. Καὶ ἓν μὲν εἶδος ἦν τὸ μάννα. Εκάστῳ δὲ ἐγίνετο καθὼς ἔχρηζε· τῷ χρήζοντι ἀλμυροῦ, ἀλμυρὸν ἐγίνετο· τῷ χρήζοντι γλυκέος, ἐγίνετο γλυκύ· καὶ ἑκάστῳ ἁπλῶς οὕτως ἐγίνετο, ἁρμόζον πρὸς τὴν κράσιν αὐτοῦ. Οὕτως οὖν ἐὰν χρήση τις ὡοῦ, καὶ οὐ λαμ βάνει εἰ μὴ λάχανον, εἴπῃ τῷ λογισμῷ αὐτοῦ, ὅτι • Εἰ συνέφερε μοι, εἶχε πάντως πέμψαι μοι αὐτὸ ὁ Θεός· πλὴν δύναται καὶ αὐτὸ τὸ λάχανον ποιῆσαι μοι ὡς ὠόν, καὶ πιστεύῃ τῷ Θεῷ, ὅτι γίνεται αὐτῷ εἰς μαρτύριον. Καὶ γὰρ μετὰ ἀληθείας ἐάν ἐστιν ἄξιός τις τοῦ ἀναπαῆναι, καρδίᾳ σαρωθῆναι, πληροφορεῖ ὁ Θεὸς ποιῆσαι μετ' αὐτοῦ ἔλεος κατὰ τὴν χρείαν αὐτοῦ· ἐὰν δὲ οὐκ ἔστιν ἄξιος τοῦ ἀνα πλῆναι, ἢ οὐ συμφέρει αὐτῷ, καινὸν οὐρανὸν, και νὴν γῆν ἐὰν ποιήσῃ, οὐχ εὑρίσκει ἀνάπαυσιν· ἀμέ λει, ποτὲ μὲν εὑρίσκει τις ἀνάπαυσιν καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν αὐτοῦ, ποτὲ δὲ οὐδὲ τὴν χρείαν αὐτοῦ. Εστι δὲ ὅτε οἰκονομεῖ τινα καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς, ὡς ἐλεήμων ἑκάστῳ παρέχει την χρείαν αὐτοῦ. Ἔστι δὲ ὅτε οἰκονομεῖ τινα καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν, δεικνύων αὐτῷ τὴν ὑπερβολὴν τῆς φιλ ανθρωπίας αὐτοῦ, καὶ διδάσκων αὐτὸν τὴν εὐχαριστίαν. Ὅταν δὲ οὐ παρέχει αὐτῷ τὴν χρείαν αὐτ τοῦ, ποιεῖ διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν του πράγματος οὗ χρήζει, καὶ διδάσκει αὐτὸν τὴν ὑπου μονήν· ὥστε εἰς πάντα άνω ὀφείλομεν προσέχειν κἂν καλῶς, ἡ κακῶς ἃ πάθωμεν παρά τινος, άνω προσέχειν, καὶ εὐχαριστεῖν ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσι, βαστάζοντες ἀεὶ τὴν μέμψιν ἑαυτῶν· καὶ λέγοντε;, καθὼς εἶπον οἱ Πάτρες· εἰ μὲν καλὸν τίποτε συμΕᾖ, ὅτι οἰκονομία ἐστί τοῦ Θεοῦ· εἰ δὲ κακὸν, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Ἐν ἀληθείᾳ γὰρ πᾶν ὃ ἐὰν πάθωμεν, ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν πάσχομεν. Οἱ γὰρ πανἅγιοι κἂν πάσχουσιν, ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ πάσχουσιν, ἢ διὰ τὸ ἀναδειχθῆναι τὴν ἀρετὴν αὐτ τῶν εἰς πολλῶν ὠφέλειαν, ἢ διὰ τὸ πληθυνθῆναι παρὰ τοῦ Θεοῦ μισθὸν αὐτῶν. Περὶ ἡμῶν δὲ ἀθλίων πῶς δυνάμεθα εἰπεῖν τοῦτο; καθ' ἑκάστην οὕτως ἁμαρτάνοντες καὶ ἐκδικοῦντες τὰ πάθη ἡμῶν, ἀφο ήκαμεν τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ἢν εἶπον οἱ Πάτρες, τὸ μέμ φεσθαι ἑαυτούς· καὶ ὁδεύομεν τὴν στρεβλὴν ὁδὸν μεμφόμενοι τὸν πλησίον, καὶ ἕκαστος ἡμῶν σπου δάζει ἐν παντὶ πράγματι, βαλεῖν τὴν αἰτίαν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ ῥίψαι κατ' αὐτοῦ τὸ βάρος. Εκαστος ἀμελεῖ καὶ οὐδὲν φυλάττει, καὶ τὸν πλη στον ἀπαιτούμεν τὰς ἐντολάς. IV. At dicet fortasse aliquis: Quo pacto pussum non turbari, cum mihi re quapiam opus est necessario, nec eam accipio? At neque ex bec potes quemquam accusare vel turbari eum ratione, Nɔm quicunque re ulța opus habet, nee cam acets pit, debet in seipso dicere: «Novit Christus femimus quid 409 mihi opus sit: fiat igitur ipse mit i hujusce rei vel hujus cibi loco Filii enam Is ael manducaverunt manna in deserto annos quadraginta. Fuitque species unica mannæ: unicuique factum est, ut illud quivis optabat et opus habebat. Nam cui acredine et salsedine opus erat, amarum et salsum factum est; cui dulcedine, dulce; conveniens ad quamlibet comestionem. Sic igitur cum alicui opus fuerit ovo, acceperit tantum oluscula, dicat sibi ipsi: Si mihi ovum expedierit, illud potens est Dominus mittere, vel potius olera in ovum convertere; credatque Deo, quoniam boc sibi fiet in martyrium. Si quis quoque quiete dignus fuerit et otio, certus sit facturum cum eo Deum misericordiam, prout opus fuerit. Quod si quiete indignus fuerit, vel inutile ei quiescere: si novum conderet cœluni, novam terram, requiem nunquam consequetur. Ex quo fit ut alius præter necessitatem suam plerumque habeat, alius multis egeat; quoniam Deus misericors unicuique necessaria impertitur. Cumque alii dederit præter necessitatem, huic ostendit humanitatis suæ magnitudinem, ducetque ut gratias agat: cum autem alteri non præstat quod videtur necessarium, hac ratione facit ut ostendat hæc non adeo necessaria esse, doceatque pati, et in cunctis ad superiora prospectum nostrum intendere. Ita ut intelligamus si vel bene vel male a quoquam fuerinus affecti, id omne desuper esse, et in cunctis quæ nobis occurrerint, gratias semper agendas, ferentes in nos semper omnem accusationem. Dixerunt enim majores nostri, quod quidquid nobis boui evenisset, id esse divinam dispensationem; si autem malum ullum venisset, esse id peccata nostra. Vere enim quidquid pauimur, o! delicta nostra patimur, At sancti viri passi sunt, vel ob Christi Jesu nomen, vel ut virtutem suam in lucem ederent ad multorum utilitatem, vel ut præmium suum'majus apud Deum efficerent. De nobis autem infelicibus quomodo possumus hoc dicere? Qui quotidic peccantes, et passionibus vitiisque nostris obsequentes, relinquimus viam reclam quam Patres nostri in sui ipsius vera accusatione dixere consistere? Nos vero retro lapsi in cunctis proximum accusamus, ita ut quivis nostrum studeat, semper causam omnem erroris in fratrem referre, et omne onus illi imponere, omniaque wes gligentes et nihil curantes, a proximo praecept repetimus.

170$ Β'. Ηλθον ἐγγύς μου ποτε δύο ἀδελφοὶ Ολιβόμεν ναι πρὸς ἀλλήλους· καὶ ἔλεγεν ο μείζων περὶ του μικροτέρου, ότι ο Βπιτάσσω αὐτῷ πράγμα, καὶ βλέ βεται καὶ θλίβομαι καγω, ἐνθυμούμενος ὅτι εἰ εἶχε πίσ στιν καὶ ἀγάπην πρός με, ἐδέχετο τὰ παρ' ἐμοῦ μετὰ πληροφορίας, ο Ελεγε δὲ καὶ ὁ μικρότερος" ο Συγχώρησον, κύρι, ὅτι ταχέως οὐ λέγει μοι μετά φόβου Θεοῦ· ἀλλ' ὡς θέλων κελεῦσαί μοι, καὶ νομίζω ότι διὰ τοῦτο οὐ πληροφορείται ἡ καρδία μου, ὡς λέγουσιν οἱ Πάτρας, ο θέτε τὸν νοῦν ὑμῶν πῶς οἱ δύο αλλήλοις ἐμέμψαντο, καὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐμέμψατο ἑαυτόν· ἀλλ᾽ οι δύο θλίβοντες πάλιν πρὸς ἀλλήλους καὶ βάλλοντες ἀλλήλοις μετάνοιαν, ἔμειναν ἀπληρο φόμητος· καὶ ὁ μὲν εἷς ἔλεγον, ὅτι ὁ Οὐκ ἀπὸ καρ δίας έβαλέ μοι μετάνοιαν, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπάζο ροφορήθην· οὕτως γὰρ εἶπον οἱ Πάτρας.» 'Ο δ άλλος έλεγεν, ὅτι ο Ἐπειδὴ οὐκ ἦν κατηρτισμένος εἰς ἀγάπην πρό; ἐμὲ πρὶν ἐγὼ μετανοήσω αὐτοῦ. διὰ τοῦτο οὐδὲ ἐγὼ ἐπληροφορήθην, ο Βλέπεις χλεύην, κῦρι; βλέπεις διαστροφὴν λογισμού; Ο Θεός οίδεν, ἐκπλήττομαι ὅτι καὶ τὰς χρήσεις τὰς τῶν Πατέ ρων λαμβάνομεν πρὸς τὰ θελήματα ἡμῶν τὰ πονηρὰ καὶ πρὸς ἀπώλειαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν· δέον ἕκαστον αὐτῶν βαλεῖν ἐπάνω αὐτοῦ τὴν μέμψιν, καὶ τὸν μὲν εἰπεῖν, ὅτι • Οὐκ ἀπὸ καρδίας ἔβαλον μετά νοιαν τῷ ἀδελφῷ μου, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐπλη ροφόρησεν αὐτὸν ὁ Θεός·» τὸν δὲ ἄλλον εἰπεῖν, ὅτι • Ἐγὼ οὐκ ἤμην κατηρτισμένος ἐν ἀγάπῃ πρὸς τὸν ἀδελφόν μου πρὸ τοῦ αὐτὴν μετανοῆσαί μοι, και διὰ τοῦτο οὐκ ἐπληροφόρησεν αὐτὸν ὁ Θεός, ο Ομοίως ήδη 10 καὶ τοὺς ἄλλους ποιῆσαι, τοὺς πρὸ τούτων· ὁ γὰρ πρῶτος ὀφείλει εἰπεῖν, ὅτι ο Εγώ μετὰ αὐθαδείας λαλῶ, καὶ διὰ τοῦτο οὐ πληροφο ρεῖ ὁ Θεὸς τὸν ἀδελφόν μου, ο Καὶ ὁ ἄλλος όρει. λει λογίσασθαι, ότι ο ῾Ο ἀδελφός μου μετά ταπει· νώσεως καὶ ἀγάπης επιτάσσει μοι, ἀλλ᾽ ἐγώ εἰμὶ ἀνυπότακτος, καὶ μὴ ἔχων φόβον Θεοῦ, ο ψύξεις αὐτῶν εὗρε τὴν ὁδὸν, καὶ ἐμέμψατο ἑαυτόν· ἕκαστος τὸν πλησίον αὐτοῦ ἐβάρησεν. V. Convenere ad me quandoque fratres duo, qui mutuo inmultuati fuerant. Dixitque major imperasse sene rom minori, ex qua ille statim turbatus esset; quo viso non potuisse quoque se ab ira temperare. ‹ Quia, inquit, si in me Adem et charitatem halmiscet, omnia excepisset a me cum faucia et mansuetudine. Respondlebat junior: «De veniam, quæso, pater; hic mibi non est locutus cum timore Dei, sed ut ille qui ambit imperare, ex quo existimo cor meum fortasse in cuni non potuisse spem et fdem habere, ο Advertite animum quemadmodum ambo sese invicem accusabant, el neuter eorum in seipsum culpam conferebat. Veruin hi duo CHI turbationes inter se conmovisaent, etsi mutuo sibi reverentiam inclinatione corporis exhibebant, dubii ancipitesquo mansere, Dicebat quidem alter, non exhibitam sibi ex corde reverentium, atque ea de causa non potuisse confidere. Aiebat alter nou fuisse illúm in charitate perfectum, antequam ipsi illi reverentiam et honorem exhiberet, ideoque se illi non posse fidere. 410 Vides rem ridiculam? vides turbinem engitationum? sæpe mecum doleo, ut novit Dominus, quod majorum et patrum nostrorum sententias ad iniquas él pravas cogitationes nostras invertimus, et animarum nostrarum interitum. Debuit uterque illorum accusationem in seipsum torquere, et alter quidem dicere, quia ex corde fratri pacem noa dedisset, ideo fecisse Deum ne omnino confderet. Alter autem, quia non fuisset ad frateruam remissionem omnino præparatus, nisi ante ille pœmitentiain egisset, hac de causa eidem noluisse fidem præstare. Idem et in aliis duobus faciendum fuit. Et primus quidem accusare se debuit, quod imperiosus nimis esset: secundus autem cogitare et dicere, imperari sibi cum charitate et fraterna dilectione, se vero inobedientem superbum esse, ac sine timore Dei. At neuter viam invenit qua seipsum accusaret, sed alter potius in alterum causam intorsit semper. VI. Hinc fit quod nunquam proficimus, nunquam procedimus: conterentes omne vitæ nostræ tempus, compatremus in cogitationibus nostris, belloque intestino nos invicem lacessimus. Unusquisque etenim nostrum se justum facit, labiturque quivis ad quam cunque, legem nullam observans, et extorquet præcepta a proximo. Hinc fit ut neque ad bonum consnescamus. Cui enim paululum excanduerimus ira, omuia ex proximo volumus extorquere. Accusamusque eum illico et dicimus sic agere eum debuisse, inclamamusque quare ita non egerit. At car non magis ipsi nobis imperamus? Cur non accusamus nos ipsos potius ut desides et negligentes in rebus nostris? Ubinam senior ille, qui interrogatus quam potissimam viam ad Deum invenisset, respondit: Ilane præ omnibus, ut seipsum homo in cunctis semper accuset? Laudata est sententia, ab interrogante magis magisque confirmata. Dixit et του. Ηδη. ήδει. Γ'. Ιδε, διὰ τοῦτο οὐχ εὑρίσκομεν προκόψει, διὰ τοῦτο οὐχ εὑρίσκομεν ὠφεληθῆναι εἰς τί ποτε, ἀλλὰ μένομεν ὅλον τὸν χρόνον ἡμῶν κατ᾿ ἀλλήλων καὶ συντρί βοντες εαυτούς. Ἐπειδὴ ἕκαστος ἑαυτὸν δικαιοί· ἔπα» στος ἀφίησιν ἑαυτὸν, ὡς προείπον, μηδὲν φυλάττοντα, καὶ ἐκ τοῦ πλησίον ἀπαιτοῦμεν τὰς ἐντολές. τοῦτο οὔτε συνεθιζόμεθα εἰς τὸ ἀγαθόν, ὅτι μικρόν τι φωτισθῶμεν, εὐθέως ἐκ τοῦ πλησίον ἀπαιτοῦμεν αὐτό, μεμφόμενοι αὐτὸν, καὶ λέγοντες, ὅτι ὀφείλει τόδε ποιῆσαι, καὶ διὰ τί τοιὥστε οὐκ ἐποίησε. Διὰ τὶ μὴ μᾶλλον ἑαυτοὺς ἀπαιτοῦμεν τὰς ἐντολὰς καὶ ἑαυτοῖς μεμφόμεθα, ὡς μὴ φυλάττον τες; Ποῦ ὁ γέρων ἐκεῖνος ὁ ἐρωτηθείς, «Τί πλέον εὗρες ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, Πάτερ; › Καὶ ἀποκριθείς, καὶ εἰπών τή, ο Ἐν παντὶ ἑαυτὸν μέμφεσθαι. ο Οπερ καὶ ὁ ἐρωτήσας επήνεσε. Καὶ λέγει αὐτῷ· ο 'Αλλη ὁδὸς οὐκ ἔστι πλὴν ταύτης.» Ομοίως καὶ ὁ ἀξ62ς ποιμὴν εἶπεν, ότι μετά στεναγμού πάσαι αι

DOCTRINA VII. ad virtutem unam commigrasse, et hominem ext a lanc frustra eniti et laborare. Interrogatusque camuam illa esset, «ll:re, ait, ut se ipsum bono accusel. 3 Aiebat et divus Antonius, esse have humani operis partem maximam, quæ peccatum proprium in conspectu Dei ponit: quæ nullum ten tationum vitabit incursum, sed durabit semper dum vita spiritusque mane! it. Hinc patres et seniores nostros invenimus hujusce virtutis fuisse studiosissimes, et minima quæque ac vilia in Deum semper retulisse. Quare in pace, otio et quieto semper exstitisse. I:a fecit sanctissimus ille senex, in cujus pulmentum cum minister incautus oleum lini perniciosum pro melle infudisset, idque præwusisset, nihil locutus est, sed comedit taceus una: a'que alteram paropsidem, quantumque sibi opus fuit. Neque fratrem accusavit in animo, neque cogitavit quod esset ab eo contemptus, neque verbun ullam quod eum tristitia afficeret, locutus est. lloc autem ubi cognovit frater, cœpit conqueri dicens: • Occidi te, Pater abba; et tu peccatum bujusmodi super me posuisti tuo silentio,» Aadi, obsecro, qua mansuelndine respondit illi senex: «Ne te excrucies vel affligas, Bili; si me voluisset Deus mel edere, mel apposuisses.» Statim ad Deum rem retulit. Quid hoc ad Deum, o calogere? frater errore ductus id egit. Tu quæ dicis? Si Deus voluisset me mel comedere, mel apposuisses;» hoc utiqno est, quod si nic Deus mel voluisset edere, pestifeἀρεταὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦτον εἰσῆλθον παρὰ μίαν abbas Pastor virtutes omnes cum genitu donunt ἀρετὴν, ἐκτὸς αὐτῆς, κύπω ἵσταται ὁ ἄνθρωπος· καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν τοῖα ἐστὶν αὕτη· καὶ λέγει· • Ἵνα ὁ ἄνθρωπος μέμψηται ἑαυτόν.» Εἶπε δὲ ὁ ἅγιος Αντώνιος ὅτι αὕτη ἐστὶν ἡ μεγάλη εργα σία τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα τὸ σφάλμα αὐτοῦ ἐπάνω αὐτοῦ βάλλει ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ προσδοκήσει πειρασμὸν ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς. Καὶ πανταχοῦ εὑρίσκομεν, ὅτι οἱ Πατέρες τοῦτο φυλάξαντες και ἀνάγοντες πάντα ἐπὶ τὸν Θεὸν, ἕως καὶ τῶν λεπεῶν, ἀνέπτυσαν. Οἷος ἦν ὁ ἅγιος γέρων ἐκεῖνος ὅτε ἐσθένησε, καὶ ἔβαλεν ὁ ἀδελφὸς εἰς τὸ βρῶμα αὐ τοῦ ἀντὶ τοῦ μέλιτος, τὸ ἔλαιον τὸ ἀπὸ τοῦ λιγο σπέρμου· ἔστι δὲ πάνυ ὀλέθριον· καὶ ὅμως ὁ γέρων οὐδὲν εἶπεν· ἀλλὰ ἔφαγε σιωπῶν τὸ πρῶτον λαχά νην, καὶ τὸ δεύτερον εἶτε ποιήσαντα τὴν χρείαν " αὐτοῦ, μὴ μεμψάμενος τὸν ἀδελφὸν ἐν ἑαυτῷ, λέγων ὅτι κατεφρόνησεν. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο οὐκ εἶπεν· ἀλλ᾽ οὐδὲ λόγῳ ἐλύπησεν αὐτόν. Οτε δὲ ἔμαθεν ὁ ἀδελφὸς τὸ τί ἐποίησε, καὶ ἤρξατο θλίβεσθαι, λέγων· ο Ερόνευτα σε, ἀβον, καὶ σὺ τὴν ἁμαρ τίαν ἔθηκαν ἐπ' ἐμὲ, ὅτι ἐπιώπησας.» Πώς μετά πραότητος ἀπεκρίθη αὐτῷ λέγων; «Μὴ θλιβής, τέτ XVOV εἰ ἠθελέ με ὁ Θεὸς φαγεῖν μέλι, μέλι είχες βαλεῖν· καὶ εὐθὺς ἀνήγαγε τὸ πρᾶγμα ἐπὶ Θεὸν. Τί έχει πράγμα ὁ Θεός, καλόγηρε; ὁ ἀδελφὸς ἔλαθε, καὶ λέγεις· Εἰ ἤθελεν ὁ Θεός; τί πρὸς πραγμα; Καὶ λέγει, ο Ναί· ήθελεν ὁ Θεὸς ἵνα μέλι φάγω, μέλι εἶχε ἀδελφός.» Καὶ τοῦτο, ὅτι τοσαύτην ἀσθένειαν εἶχεν ὁ γέρων, τοσαύτας ἡμέρας μή δυνάμενος δέξασθαι τροφὴν, καὶ ὅμως οὐκ ἐθλίβη πρὸς τὴν ἀδελφὸν, ἀλλ' ἀνήγαγε τὸ πρᾶγμα ἐπὶ τὴν Θεὸν, καὶ καλῶς ἔλεγεν ὁ γέρων ἤθελεν αὐτὸν ὁ Θεός, ἵνα μέλι φάγῃ, καὶ τὸ ὀνόμενον ἔλαιον μετ· έτρεπεν εἰς μέλι. Ἡμεῖς δὲ ἐν ἑκάστῳ πράγματι κατὰ τοῦ πλησίον ἐρχόμεθα ἐγκαλοῦντες, μεμφό μενοι ὡς καταφρονοῦντα καὶ παρὰ συνείδησιν ποιο οῦντα· κἂν ῥῆμα ἀκούσωμεν, εὐθέως διαστρέφομεν αὐτὴ λέγοντε;, Εἰ μὴ ἤθελε πλῆξαί με, οὐκ ἔλεγε. Ποῦ ὁ ἅγιος ἐκεῖνος ὁ εἰπὼν περὶ τοῦ Σεμεε., Αφ ετε αὐτὸν καταράσασθαι, ότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ καταράσασθαι τὸν Δαβίδ; 'Ανδρὶ φονεῖ ἐλάλει ὁ Θεὸς • ἵνα καταράσηται τον Προφήτην. Πῶς οὖν ὁ Θεὸς εἶπεν αὐτῷ; Ἀλλὰ ὁ Προφήτης, ὡς ἔχων γνῶσιν καὶ εἰκὼς ὅτι οὐδὲν οὕτως τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τὴν ψυχὴν φέρει, ὡς οἱ πειρασμοί, και μάλιστα ἐν καιρῷ θλίψεως καὶ περιστάσεων προσφερόμενοι καὶ προστιθέμενοι, ἔλεγεν· Αφετε αὐτὸν καταράσασθαι τὸν Δαβίδ, ὅτι ὁ Κύριος εἶπεν αὐτῷ. Διὰ εί; Όπως ° ἴδῃ ὁ Θεὸς τὴν ταπείνωσίν μου καὶ ἐπιστρέψῃ μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας αὐτοῦ. Ορᾶς πῶς ἐν γνώσει ἐποίει ὁ προφήτης; "Οθεν καὶ διεπινεῖτο πρὸς τοὺς θέλοντας ἀμύνεσθαι τὸν κατο αρώμενον, λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ ὑμῖν, υἱοὶ Σαρούτα, Αφετε αὐτὸν καταρᾶσθαι· ὁ Κύριος εἶπεν αὐτῷ. Ἡμεῖς δὲ οὐκ ἀνεχόμεθα εἰπεῖν περὶ ἀδελφοῦ ἡμῶν, ότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ· ἀλλ' ἐὰν ἀκούσωμεν ῥῆμα * II Reg. xvi, 11. 1 ibid. 12. kibid. 10. PATROL. GR. LXXXVIII. rum oleum in mel convertisset. En senis constantiam, nusquanı erga fratrem conturbari, etsi dies plurimos æger capere cibum nunquam potuisset. 411 En quomodo ad Deurn rem omnem retulit, quomodo fratri bene locutus est. Nos autem quavis etiam re facillima in proximum irruimus, increpantes, accusantes eum, ut spernentem nos, ut contra conscientiam factitantem. Cumque verbum audiverimus, statim illud pervertímus dicentes: Nisi nie carpere et mordere voluisset, id non dixisset. Ubi, oro, sanctissimus ille David, qui de Semei dixit: Sinite illum mihi mal:dicere, quoniam ei dixit Dominus, ut David exsecraretur i: viro homicide 10cutus est Dominus ut Prophetam malediceret? Quo pacto illi boc dixit Deus? Propheta utique cogioscens et intelligens nihil ita misericordiam Dei ostendere erga nos, ut tentationes, in tempore maxime tribulationis et seditionis, aiebat: Sinite illum Davidi maledicere, quoniam Dominus dixit ei. At quare hoc? Ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et inducat mihi bona pro hac maledictione i. En ut Propheta hæc aiebat cum cognitione: unde retinebatur ab his qui maledictum ulcisci volebant, dicens: Quid mihi et vobis, filii Sarviæ? Sinite cum maledicere, quoniam Dominus dixit illik. Nos vero adduci non possumus ut de fratre nostro dicamus, Dominus dixit illi: sed cum verbum ullum in nos dictum แ

audimus, canes imitamur: hi cnim si quis in eos εὐθέως τὸ τοῦ κυνός πάσχομεν. Ρίπτει τις κατ' αὖ lapidem jecerit, jaciente dimisso l'apidem remordent. Ita nos, Deo relicto, qui 1 obis tribulationes hujuscemodi ad peccatorum nostr. rum: purgationem procurat, ad lapidem, hoc est, ac pressimum currimus, dicentes: Quare hce mihi locutus est? quare hoc fecit? Cumque ex his pro·ficere admodum possimus et mereri, negligentia nostra de,meremur: ignorantes quod omnia Dei proviclentia fant ad utilitatem uniuscujusque. Deus ipse intelligere ista nos faciat, precibus meritisque sane torum. Amen. DOCTRINA Vill. De simultate. 1. Disseruere sape majores nostri, milil adeo alienum et extráneur a monachis esse, utțirasci, aut ullum molestia afficere. Item eum qui iratu superaret, dæmones superare: eum antein qui ab hac passione superaretur, esse omnino ab institutione monastica alienum: et quæ sequuntur. Quid igitur nos de τοῦ λίθον, καὶ ἀφίει τὸν ῥίψαντα, καὶ ἀπέρχεται, καὶ δίνει τὸν λίθον. Οὕτως καὶ ἡμεῖς ποιοῦμεν, ἀφίεμεν τὸν Θεὸν συγχωροῦντα ἐπενεχθῆναι ἡμῖν τὰς ἐπιφορὰς πρὸς κάθαρσιν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ χωροῦμεν κατὰ τοῦ πλησίον, λέγοντες· Διὰ τί εἶπέ μοι; καὶ τί ἐποίησέ μοι; Καὶ δυνάμενοι ἐκ τῶν τοιούτων μεγάλως ὠφεληθῆναι, τὸ ἐναντίον ἐπιβουλεύομεν ἑαυτοῖς· ἀγνοοῦντες ὅτι πάντα προνοία Θεοῦ γίνεται πρὸς τὸ συμφέρον ἑκάστῳ. Ὁ Θεὸς συνετήσῃ ἡμᾶς εὐχαῖς ἁγίων. Αμήν. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Η'. Περὶ μνησικακίας. Α΄. Οἱ πατέρες εἶπον, ὅτι ξένον μοναχοῖς τὸ ὀργί ζεσθαι, ὁμοίως καὶ τὸ λυπεῖν τινα. Καὶ πάλιν εἴ τις θυμοῦ κεκράτηκεν, οὗτος δαιμόνων κεκράτηκεν· εἰ δέ τις τῷ πάθει τούτῳ ἥττηται, παντάπασι τοῦ μεναδικοῦ βίου ἐστὶν ἀλλότριος· καὶ τὰ ἑξῆς. Τί οὖν ὀφείλομεν ἡμεῖς εἰπεῖν περὶ ἑαυτῶν, μηδὲ μέχρι κακίαν ἑαυτοὺς ἔσθ' ὅτε συνελαυνόντων; Τί ἄλλο, εἰ μὴ πενθῆσαι τὴν τοιαύτην ἡμῶν ἐλεεινὴν καὶ ἀπάνΟρωπον κατάστασιν; Νήψωμεν οὖν, ἀδελφοί, καὶ βοηθήσωμεν ἑαυτοῖς μετὰ Θεοῦ, ἵνα ῥυσθῶμεν ἀπὸ τῆς πικρίας τούτου τοῦ ὀλεθρίου πάθους. Εστι γάρ ὅτε βάλλει τις μετάνοιαν τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, ταραχής, ὡς εἰκὸς, μεταξὺ αὐτοῦ, ἢ θλίψεως εμπεσούσης, καὶ μένει καὶ μετὰ τὴν μετάνοιαν λυπούμενος καὶ ἔχων λογισμούς κατ' αὐτοῦ. Οὐκ ὀφείλει ὁ τοιοῦτος καταφρονῆσαι, ἀλλὰ κύψαι αὐτοὺς ταχέως. Μνησικακία γὰρ ἐστι, καὶ χρεία νήψεως πολλῆς, ὡς εἶπον, ἵνα μὴ χρονίσῃ ἐν τούτοις καὶ κινδυνεύσῃ. Βαλὼν γὰρ μετ τάνοιαν, ὡς διὰ τὴν ἐντολὴν ἔβαλε, καὶ τὴν μὲν ὀργὴν, πρὸς τὸ παρὸν ἐθεράπευσε, πρὸς δὲ τὴν μνησικακίαν οὕτω ἡγωνίσατο· καὶ διὰ τοῦτο ἔμενεν ἔχων τὴν λύπην κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ. "Αλλο γάρ ἐστε μνησικακία, καὶ ἄλλο ὀργὴ, καὶ ἄλλο θυμὸς, καὶ ἄλλο ταραχή. his dicamus, qui non solum ad animu cogitationem θυμοῦ καὶ ὀργῆς ἱσταμένων, ἀλλὰ καὶ εἰς μνησι usque iramque perveniunt, sed etiam ad studium vindictă: impelluntur? Quid aliud debemus, nisi nostrum hunc miserrimum et infelicissituum statum dellere? Abstineamus, fratres, igitur et nobis ipsis opem feramus, ut favente Deo eripiamur ab hac amara et perdita passione. Ea enim est, cum quis post datam pacemi et reverentiam exhibitam fratri suo ex aliqua (ut plurimum fit) vel perturbatione, vel afflictione inter eos proveniente perseverat tristis et mastus, variisque agitur cogitationibus. Quas nemo vestrum debet contemnere, sed quam potest celerrime illas amputare. Est enim hæc iracundia, opusque (ut ante dixi) continentia et sobrietate plurima, opus pœnitentia, opus certamine, ne in his diutius immoratus periclitetur et pereat. Qui enim pacem dedit et reverentiam exhibuit ex præcepto, iran' quidem iupresentiarum fugit; contra studium vindietæ autem nondum reluctatus est; eamque ob causam contra fratrem suum tristis et mastus est. aliud ταραχή. 412 II. Subjiciam exemplum hoc vobis, ut clarius fiat. Accendit quis ignem, primum habet carbunculum, id est, verbum unicum, quo quis fratrum aigitur. Quisl unicum fratris verbum est? si illud æquo animo feras, illico ignitum carbonem exstinxisti. Sin vero post verbum illud tute tecum pergas cogitare et dicere. lloc mihi cur dixit, quid rei ɔnihi est cum ipso? nisi me affligere voluisset, boc non esset locutus, sed ne dubitet se quoque a me pariter remordendum: en verbis hujuscemodi et cogitatione adjecisti ligna et fonienta, ut qui ignem accendit, coepistique fumum excitare, quæ est ipsa perturbatio. Perturbatio enim est ipse motus et congressus cogitationum, quæ excitant et ferocius audaciusque cor reddant. Audacia vero est excitatio vindictæ adversus eum qui nos adixit: qur et τολμηρία dicitur: ut disserebat beatus abbas Marcus. Malitia enim in animo versata, audere cor facit; exstincta autem per orationen et spem conterit ipsum. Si enim Aliud enim est μνησικακία, aliud ὀργή, aliud θυμός, καὶ Β΄. Καὶ λέγω ὑμῖν ὑπόδειγμα, ἵνα νοήσητε, ὅτι ὁ ἀνάπτων ἐστίαν, πρῶτον μὲν ἔχει μικρὰν ἀνθρακιάν, ὅπερ ἐστὶ ῥῆμα ἀδελφοῦ θλίψαντος· ἰδοὺ ἀκμήν με κρὰ ἀνθρακιά ἐστι. Τί γάρ ἐστι ῥῆμα τοῦ ἀδελφοῦ σου; Ἐὰν βαστάσῃς αὐτὸν, ἔσβεσας τὴν ἀνθρακιάν. Εἰ δὲ μείνῃς λογιζόμενος· Καὶ διὰ τί εἶπέ μοι, ἐγὼ ἔχω εἰπεῖν αὐτῷ; Καὶ εἰ μὴ ἤθελε θλίψαι με, οὐκ ἔλεγε· καὶ πίστευσον ἔχω κἀγὼ θλίψπ: αὐτόν. Ἰδοὺ ἔβαλες μικρὰ ξυλάρια, ἢ εἴ τι δήποτε, ὥσπερ ὁ ἀνάπτων, καὶ ἐποίησας καπνὸν ὅπερ ἐστὶν ἡ ταρα χή. Ταραχὴ δέ ἐστιν αὕτη ἡ κίνησις καὶ συμβολὴ τῶν λογισμῶν, ἥτις διεγείρει καὶ θρασύνει τὴν καρδίαν. Θρασύτης δέ ἐστιν, ἡ ἀνταποδοτική έγερσις κατά τοῦ λυπήσαντος· ἥτις καὶ τολμηρία γίνεται, ὡς εἶπεν ὁ ἀθεᾶς μακάριος Μάρκος κακία ἐν λογισμοῖς μελετωμένη, θρασύνει καρδίαν· ἀναιρουμένη δὲ διὰ προσευχῆς καὶ ἐλπίδος, συντρίβει αὐτήν. Εἰ γὰρ ἐβάστασης τὸ μικρὸν ῥῆμα τοῦ ἀδελφοῦ σου, εἶχες σθέσαι, ὡς εἶπον, καὶ αὐτὴν τὴν μικρὰν ἀνθρακιάν.

DOCTRINA VIII. πρὶν γένηται ἡ ταραχή. Όμως καὶ ταύτην ἐὰν θέλης. æque tuleris (ut dis) unicum illud verbum fratris, δύνασαι εὐχερῶς σβέσαι, ὡς ἔστι νεαρά, διὰ σιωπής, διὰ προσευχῆς, διὰ μιᾶς μετανοίας ἀπὸ καρδίας ἐὰν δὲ μείνῃς καπνίζων οίονεὶ θρασύνων καὶ διεγεί ρων τὴν καρδίαν σου, διὰ τοῦ ἐνθυμηθῆναι· Διὰ το εἰπέ μοι, καὶ ἔχω εἰπεῖν αὐτῷ; ἐξ αὐτῆς, ὡς ἄν τις εἴπῃ, τῆς συμβολῆς, καὶ τοῦ συμμηρισμοῦ τῶν λο γισμῶν, ἐκτριβομένης οἱονεὶ καὶ περιθερμαινομένης τῆς καρδίας, γίνεται έξαψις τοῦ θυμοῦ. Θυμὸς γὰρ ἐστι, ζέσις τοῦ περὶ καρδίαν αίματος, ὡς λέγει δ ἅγιος Βασίλειος. Ἰδοὺ γέγονε θυμὸς, αὕτη ἐστὶν ἢν λέγουσιν ἐξυχολίαν. Ἐὰν οὖν θέλης, δύναται σβέσαι καὶ αὐτὸν, πρὶν γένηται ὀργή· εἰ δὲ μένῃς ταράσ σων καὶ ταρασσόμενος, εὑρίσκῃ ὡς ὁ βαλὼν ξύλα εἰς τὴν ἑστίαν, καὶ πλεῖον ἐκκαίων τὸ πῦρ, καὶ οὕτως λοιπὸν γίνονται ἄνθρακος· ὅπερ ἐστὶν ἡ ὀργή. facis ut qui ligna in ignem congerit, magisque carbone plures, et exsistet έργή. exstinxeris illico carbunculum illum, nec venies ad perturbationem. Ad quam tamen si pervenisti, potes et illam subito, uti parvam, exstinguere per orationem, per taciturnitatem, per unicam cordis pœnitentiam: sin vero pergas fumum excitare, et commovere cor tuum variis cogitationibus, ita reputans tecum: Quare hoc mihi locutus est? quid illi me - cum rei est? ex hoc congressu et agitatione cogitationum, corde quasi attrito et calefacto, fit excandescentia anini, τοῦ νοῦ, qui est fervor quidam sanguinis circa cor, ut definit divus Basilius. En in te jam θυμός factus est: hic est quem vocant έξα χολίαν. id est, acutam choleram. Quod si volueris, et hanc poteris castinguere, antequam fiat ὀργή: B. sin vero pergas perturbatus alium commovere, ita excitat, et incendit ignen. Sieque fuerint ex uno Γ'. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ ἔλεγεν ὁ ἀββᾶς Ζωσιμᾶς ὅτε ἠρωτήθη, τί ἐστι τὸ ῥητὸν τὸ λέγον· Οπου οὐκ ἔστι θυμός, ἡσυχάζει μάχη. Ἐὰν γὰρ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ταραχῆς, ὅτε ἄρξηται, ὡς εἴπομεν, καπνίζειν καὶ ποιεῖν σπινθηράς τινας, προλαβών τις μέμψηται ἑαυτὸν, καὶ βάλῃ μετάνοιαν πρὶν ἐξαγθῇ καὶ γένηται θυμός, εἰρηνεύει. Πάλιν μεθ' ὅ γίνεται θυμὸς ἐὰν μὴ ἡσυχάτῃ, ἀλλὰ μένῃ ταρασσόμενος καὶ θρασυνόμενος, εὑρίσκεται, ὡς εἴπομεν, ὁμοίως τῷ χορηγοῦντι ξύλα τῷ τυρί, καὶ μένει καίων ἕως οὗ ποιήσει μεγάλους ἄνθρακας. Ὥσπερ οὖν οἱ ἄνθρακες γίνονται κάρβωνες καὶ ἀποτίθενται, καὶ ποιοῦσι πότα ἔτη μὴ φθειρόμενοι, καὶ οὐδὲ ἐὰν βάλλῃ τις εἰς αὐτοὺς ὕδωρ, σήπονται· οὕτως καὶ ἡ ὀργὴ ἐὰν χρονίσῃ, για νεται μνησικακία, καὶ λοιπὸν ἐὰν μὴ στάξῃ τις τὸ αἷμα αὐτοῦ, οὐκ ἀπαλλάσσεται αὐτῆς. Ἰδοὺ εἶπον ὑμῖν τὴν διαφοράν, ἐννοήσατε· ἰδοὺ ἠκούσατε τί ἐστιν ἡ πρώτη ταραχή, καὶ τί ὁ θυμὸς, καὶ τί ἡ ἐργὴ, καὶ τί ἡ μνησικακία. Βλέπετε πῶς ἀπὸ ἑνὸς ῥήματος εἰς τοσοῦτον κακὸν ἔφθασεν; Εἰ γὰρ ἐξ ἀρχῆς ἔβαλεν ἐπάνω αὐτοῦ τὴν μέμψιν, καὶ ἐβάστασε τὸ ρῆμα τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ μὴ ἠθέλησεν ἀπεκδικήσαι ἑαυτὸν, καὶ ἀντὶ ἑνὸς λόγου εἰπεῖν δύο ἢ καὶ πέντε λόγους, καὶ ἀποδοῦναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ, εἶχεν ἐξηλῆσαι ἀπὸ ὅλων τῶν κακῶν τούτων. Διὰ τοῦτο ἀεὶ λέγω ὑμῖν· ὡς εἰσὶ νεαρὰ τὰ πάθη, εκκόψατε αὐτὰ πριν στερεωθῶσι καθ᾽ ὑμῶν, καὶ μέλλετε ταλαιπω ρεῖν. "Αλλο γάρ ἐστι τὸ ἀνασπάσαι μικρὰν βοτάνην, καὶ ἄλλο τὸ ἐκριζῶσαι μέγα δένδρον· οὐ ξενίζομαι ἄλλο, ἢ ὅτι ούτε οίδαμεν τί ψάλλομεν· καθ' ἑκάστην ψάλλομεν, καὶ καταρώμεθα ἑαυτούς, καὶ οὐ συνιού μεν. Οὐκ ὀφείλομεν εἰδέναι τί ψάλλομεν; Οτι ἀεὶ λέγομεν· Εἰ ἀνταπέδωκα τοῖς ἀνταποδιδοῦσι μοι κακά, αποπέσῃ μοι ἄρα ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν μου κενός. Τί ἐστι, αποπέσῃ μοι; Ἐν ὅσῳ τις ἵσταται, ἔχει δύναμιν ἀντιστῆναι τῷ ἐχθρῷ αὐτοῦ, δέρει, ξέρεται, νικᾷ, ἡττᾶται· ἀκμὴν γὰρ ἵσταται. Ἐὰν δὲ φθάσῃ πεσεῖν, πῶς ἔτι δύναται χαμαὶ κείμενος πιο λαῖται πρὸς τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ; Καὶ κατευχόμεθα εαυ- Rom. x1, 17. m Psal vol. 5 seqq. Hl. Atque id est quod abbas Zosimas aiebat. Juterrogatus enim ut sententiam hanc exponeret: Ubi non fuerit θυμός, languescit pugna: Si quis, ait, principio turbationis, cuin scilicet incipit fumus crumpere, et scintillare ignis, scipsum increpet, corrigat et accuset, agatque penitentiam antequam erumpat famma, et fiat θυμός, in pace adhuc et quicte est. Post autem exortum θυμόν, non amodo quiescit, sed commoto et accenso corde perseverat, assimilis factus ei qui, ut diximus, ligna in ignem congerit, et accendens illa, magnos carbones efficit. Ut autem carbones exstincti et repositi plures annos perstant incorrupti, nec si in eos etiam aquam infuderis, computrescunt; sic et cum έργή, ira, diuturnior in aliquo fuerit, fit μνησικακία, impotens quædam ulciscendi libido et nisi emunxeris omnem ejus sanguineın, abigi haud unquam vix poterit Dixi jam vobis affectionum harum omnium et passionum doctrinam. Audistisque quid sit ἡ πρώτ τη ταραχή, quid ὁ θυμός, quid ἡ ὀργή, quid μνησι xaziz. En ut ex solo et unico verbo in tantum malum pervenitur! Si enim principio in se ipsum accusationem omnem convertisset, patienterque të - lisset verbum fratris sui, noluissetque contra niti, stque unico verbulo duo vel plura opponere, nec malum pro malo referre: hæc omnia pariter a se mala expulisset. Quare admoneo vos sæpissime passiones vestras, cum novella sunt et recentes, abscindere atque amputare; ne scilicet obfirmentur in vobis, et ad miseriam summam vos trabant. Aliter enim exstirpatur planta, aliter arbor evellitur, cum 413 coaluerit ad magnitudinem. Nihil aliust adeo hoc demiror, quod videlicet non advertimus quid quotidie psallimus. Psallimus quotidie atque nos ipsos maledicimus et exsecramur, neque id advertimus. Annon debemus quod psallimus intelligere? Si reddidi, ait, retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis. Quid est decidam? Dum aliquis stat, potens est adversario suo

colluctare, cadit et cauditur, vicit et vincitur, ad- τῶν, μὴ μόνον πετεῖν ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν· άλλο huc stat. Quod si cadere cum contingat et labi, ἵνα καὶ κε ο! πέωμεν. quomodo in terra jacens poterit cum alversario suo cadamus, sed ne vacui cadamus et inanes. 1V. Quid sit vero cadere aliquem inanem ab inimicis suis, dicemus. Cadere, est non habere potestatem surgendi, sed jacere in terra. Inanem autem esse, est, neque ullum bonum in se habere, quo quis valeat tandem erigi et assurgere. Qui enim stat, denuo reficere sese potest et curare, et sic rursum ad congressum venire. Unde subjungimus: Persequatur inimicus animam meam, el comprehendat: non solum persequatur, sed etiam comprehendat: ut illi simus in perpetuam servitutein, ut omnino victi cedamus, ut in unaquaque re nos demoliatur et destruat, si reddidimus retribuentibus nobis mala. Neque hoc solum petimus, sed etiam ut conculcet in terra vitam nostram. Quid est vita nostra? Victules sunt vita nostra, quibus anima recte vivit Oramus igitur conculcari in terra vitam nostram, id est, ut quis fiat tolus terrenus, atque omnis ejus prudentia deprimatur in hæc infima et terrena. Et gloriam meam in pulverem deducat. Quid est aliud gloria nostra, nisi cognitio in anima facta per preceptorum observantiam? Hoc igitur dicimus ut gloria nostra, quemadmodum ait Apostolus ", sit in confusione; ut in pulverem redigat eam, faciatque vitam nostram et gloriam omnimodo terrenam, ut nihil sapiamus secundum Deum, sed omnia corporalia, omnia carnalia; ut illi de quibus Dominus ait: Non permanebit spiritus meus in hominibus his, quia caro sunt °. En igitur quod cabentes hæc omnia, nobis ipsis imprecamur, si malum retribuimus malo. Adde quod pejus est: nulla nobis cura est, quod mala pro malis retribuimus, sed omnia promiscue agimus, nihilque discernimus. V. Contingit autem interdum ut quis malum pro malo red lat, non solum opere, sel verbo et habitu. Alius vero non opere, sed vel lingua vel habitu: cum scilicet in habitu vel motu aliquo vel aspectu fratrem suum conturbat: hoc enim modo quis facile fratrem suum conturbat; atque hoc quidem est malum pro malo reddere. Alius quoque non verbo, non opere, non habitu, studet malum pro malo reddere; afligitur autem in corde et conteritur erga fratrem. Advertite animum, fratres quantum hi inter se differant status. Alius nullam habet erga fratrem suum tristitiam: cum vero audiverit quod ilJum quis afflixerit, vel obmurmuraverit de eo, vel injuria et contumelia affecerit, delectatur audiens: atque hic pariter reddit malum pro malo in corde suo. Alius neque odium in corde retinet, neque gaudet, dum audit affectain contumelia cum qui se contra afflixerit; quinimo dolet illum male habere, non tamen libenter audit ipsum bene habere, neque admodum gaudet in gloria ejus et quicte: hæc quoque species est μνησικακίας, levior tamen czle * Gen. vi, 3 ► Philipp. i, 19. pugnam inire? Oremus selulo non solum ut non Δ'. Τί δέ ἐστι τὸ πεσεῖν τινα κενὸν ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν αύτα, εἴπωμεν. Τὸ πεσεῖν ἐστι, μηκέτι ἔχειν δύναμιν ἀναστῆναι, παρὰ γαμα! κεῖσθαι. Τὸ δὲ κενόν ἐστι, τὸ μηδέποτε ἀγαθόν, ἵνα τέως κἂν ἀναστῆναι τις δυνηθῇ. Ο γὰρ ἀνιστάμενος δύναται πάλιν ἐπιμελήσασθαι ἑαυτὸν, καὶ ὅτε δήποτε πάλιν ἔρχεται εἰς συμβολήν. Εἶτα λέγομεν. Καταδιώξαι άρα δ ἐχθρὸς τὴν ψυχήν μου καὶ καταλάβοι· μὴ μόνον καταδιώξαι, ἀλλὰ καὶ καταλάβοι, ἵνα ἐσμὲν ὑποχεί ριοι αὐτοῦ, ἵνα εἰς πάντα ήττώμεθα ἐν ἑκάστῳ πράγ ματι· καὶ καταβάλλῃ ἡμᾶς, εἰ ἀνταποδώσωμεν τοῖς ἀνταποδιδοῦσιν ἡμῖν κακά. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο εὐχό μεθα, ἀλλὰ καὶ καταπατῆσαι εἰς τὴν τὴν ζωὴν ἡμῶν. Τί ἐστιν ἡ ζωὴ ἡμῶν; Ἡ ζωὴ ἡμῶν ἐστιν, αἱ ἀρεται, καὶ εὐχόμεθα καταπατηθῆναι εἰς γῆν τὴν ζωὴν ἡμῶν, ἵνα γένηταί τις όλως γήϊνος, ὅλον τὸ φρόνημα αὐτοῦ ἔχων κάτω εἰς τὴν γῆν. Καὶ τὴν δόξαν μου εἰς χοῦν κατασκηνώσει. Τί δέ ἐστιν ἡ δόξα ἡμῶν, εἰ μὴ ἡ γνῶσις ἡ διὰ τῆς φυλακῆς τῶν ἁγίων ἐντολῶν ἐγγινομένη τῇ ψυχῇ; Τοῦτο οὖν λέγομεν, ἵνα ποιήσῃ τὴν δόξαν ἡμῶν, ὡς λέγε: ὁ ᾿Από στολος, ἐν τῇ αἰσχύνη ἡμῶν, ἵνα εἰς τὸν χοῦν και τασκηνώσῃ αὐτὴν, καὶ ποιήσῃ τὴν ζωὴν ἡμῶν καὶ τὴν δόξαν ἡμῶν γηΐνην· ἵνα μηδὲν φρονῶμεν κατά Θεόν, ἀλλὰ πάντα σωματικά, πάντα σαρκικά, ὥσπερ ἐκεῖνοι περὶ ὧν ἔλεγεν ὁ Θεός· Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας. Ἰδοὺ ὅλα ταῦτα ψάλλοντες, ἑαυτοὺς καταρώμεθα, ἐὰν ἀποδίδωμεν κακὸν ἀντὶ κακοῦ, καὶ πόσα ἀποδιδοῦμεν κακὰ ἀντὶ κακῶν, καὶ οὐ μέλει ἡμῖν, ἀλλὰ ἀδιαφοροῦμεν. Ε'. Ἔστι δὲ ἀποδοῦναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ, οὐ μόνον ἐν ἔργῳ, ἀλλὰ καὶ λόγῳ καὶ σχήματι. Καὶ δοκεῖ τις ἔργῳ μὲν, μὴ ἀποδοῦναι κακόν, εὑρίσκεται δὲ λόγῳ, ὡς εἶπον, ἢ καὶ σχήματι ἀποδιδούς. Ἔστι γὰρ ὅτε ποιεί τις ἓν σχῆμα, ἢ κίνημα, ἢ βλέμμα, καὶ ταράτσει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. Δύναται γάρ τις καὶ διὰ βλέμ ματος ἢ κινήματος, πλῆξαι τὴν ἀδελφὸν αὐτοῦ· καὶ ἔστι καὶ τοῦτο ἀποδοῦναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ. "Αλλος σπουδάζει μήτε ἔργῳ, μήτε λόγω, μήτε σχήματι, ἢ κινήματι ἀποδοῦναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ· ἔχει δὲ λύο ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ θλίβεται κατ' αὐτοῦ. Βλέπετε πόσην διαφοράν κατα στάσεως. "Αλλος οὔτε λύπην τινὰ ἔχει πρὸς τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ· ἐὰν δὲ ἀκούσῃ ὅτι τις ἔβλεψεν αὐτὸν, τις δήποτε ἡ ἐγόγγυσε κατ' αὐτοῦ, ἡ ἐλοιδόρησεν αύτ τὸν, ἀεὶ τέρπεται ἀκούων, καὶ εὑρίσκεται καὶ οὕτως ἀποδίδωσι κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Αλλος ούτε κακίαν κρατεί, ούτε χαίρει ἀκούων λοι δορίαν κατὰ τοῦ θλίψαντος αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ θλίβεται ἐὰν θλιβῇ, οὐχ ἡδέως δὲ ἔχει ἵνα καὶ καλῶς πάθη ἀλλ' ἐὰν ἴδῃ αὐτὸν δοξαζόμενον ἢ ἀναπαυόμενον, πην

DOCTRINA VIII. Ελίβετα:· και ἔστι καὶ τοῦτο εἶδος μνησικακίας, κου - ris. Gaudet alius in quicte et pace fratris, nihijue illius 414 gratia facere recusat, quod ad cjus commodum et honores conducat. At diximus principio φότερον μὲν ὅμως ἐστί. Θέλει δέ τις καὶ χαίρειν τὴν ἀνάπαυσιν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, καὶ πάντα ποιεῖν προς θεραπείαν αὐτοῦ, καὶ ἕκαστον πράγμα ἐπιτηδεύειν πρὸς θεραπείαν καὶ ἀνάπαυσιν αὐτοῦ. Εἶπομεν δὲ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου ὅτι ἔστι τις βάλλων μετάνοιαν, μέσ νει ἀκμὴν ἔχων λύπην κατ' αὐτοῦ, καὶ λέγομεν ὅτι βαλὼν τὴν μετάνοιαν, τὴν μὲν ὀργήν, δι' αὐτῆς ἐθεσ ράπευσε, πρὸς δὲ τὴν μνησικακίαν οὕτω ηγωνίσατο. Ἔστι δὲ ἄλλος ὅτι ἐὰν συμβῇ τινα θλίψαι αὐτὸν, καὶ βάλωσι μετάνοιαν καὶ διαλλαγῶσιν ἀλλήλοις, εἰρηνεύει πρὸς αὐτὸν, καὶ οὐδεμίαν μνήμην κακὴν ἔχει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ περὶ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ συμβῇ αὐτὸν μεθ' ἡμέρας εἰπεῖν αὐτῷ τι θλίβον αὐτόν, άρχεται καὶ τῶν πρώτων μνημονεύειν, καὶ ταράσσεσθαι οὐ μόνον περὶ τῶν δευτέρων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν προτέρων. Οὗτος ἔοικεν ἀνθρώπῳ ἔχοντι τραύμα, καὶ βάλλοντι έμπλαστρον, καὶ τέως διὰ τῆς ἐμπλάστρου έθε ράπευσε τὸ τραῦμα, καὶ συνούλωσεν, ἔτι δὲ ἀσθενέ στερός ἐστιν ὁ τόπος, καὶ ὅτε δήποτε ρίψει τις λίθον κατ' αὐτοῦ, πλέον ὅλου τοῦ σώματος ἐκεῖνος ὁ τόπος εὐχερῶς πλήσσεται, καὶ ἄρχεται εὐθέως αἱμοβ οεῖν· οὕτως ἔπαθε καὶ αὐτός· ἔσχε τραύμα, καὶ ἔβαλεν Εμπλαστρον, ἥτις ἐστὶν ἡ μετάνοια, καὶ τέως μὲν ἐθεράπευσε τὸ τραῦμα, ὥσπερ καὶ ὁ πρῶτος, τοῦτ' ἔστι τὴν ὀργὴν, ηρξατο καὶ τῆς μνησικακίας ἐπιμελεῖ· σθαι, διὰ τοῦ σπουδάσαι μηδεμίαν κακήν μνήμην κρατῆσαι ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ συνουλῶσαι τὸ τραῦμα. Οὔπω δὲ τελείως ἐξήλειψεν, ἀλλ᾽ ἔτι ἔχει ἔλλειμμα τῆς μνησικακίας, ὅπερ ἐστὶν ἡ αὐλὴ ἐξ ἧς εὐχερῶς ἀναβαρούται ὅλον τὸ τραῦμα σῶμα, όταν δέξηται μικρὰν πληγήν. Οφείλει γοῦν ἀγωνίσασθαι, ἵνα καὶ τὴν οὐλὴν τελείως ἐξαλείψῃ, ὥστε καὶ τριχῶσαι τὸν τόπον, καὶ μήτε ἀμορφίαν τινὰ ὑπολειφθῆναι, μήτε νοεῖσθαι ὅλως, ὅτι ἐγένετο ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ τραῦμα. Πῶς δὲ δύναται τοῦτο κατο ορθῶσαι; Διὰ τοῦ προσεύχεσθαι ἐξ ὅλης καρδίας ὑπὲρ τοῦ λυπήσαντο; ἑαυτὸν, καὶ λέγειν·. Ο Θεός, βοήθησον τῷ ἀδελφῷ μου καμοὶ διὰ τῶν εὐχῶν αὐ τοῦ.» Καὶ εὑρίσκεται ὑπερευχόμενος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ· ὅπερ ἐστὶ συμπαθείας καὶ ἀγάπης τεκμή. ριον, καὶ ταπεινούμενος ἐκ τοῦ αἰτεῖν βοήθειαν διὰ τῶν εὐχῶν αὐτοῦ. Ὅπου δὲ συμπάθεια καὶ ἀγάπη καὶ ταπείνωσις, τί δύναται ἰσχύσει θυμός, ἡ ἕτερον πάθος; καθὼς εἶπεν ὁ ἀββᾶς Ζωσιμᾶς, ὅτι Ἐὰν κινή- nameula adhibeat, vanos fure otiosos omnes impeσει πάντα τὰ μάγγανα της κακίας αὐτοῦ ὁ διάβολος μετὰ πάντων τῶν δαιμόνων αὐτοῦ, ἀργοῦσι πᾶσαι αἱ μεθοδείαι αὐτοῦ, καὶ συντρίβονται ὑπὸ τῆς ταπεινώσεως τῆς ἐντολῆς τοῦ Χριστοῦ. Λέγει δὲ καὶ ἕτερος γέρων· Ο προσευχόμενος ὑπὲρ ἐχθρῶν, ἀμνησίκα κος ἔσται. Εργάσασθε καὶ νιεῖτε καλῶς ἄτε ἀκούετε. Οντως γὰρ ἐὰν μὴ ἐργάσησθε λόγῳ ταῦτα παραλα 6εῖν. Ποῖος ἄνθρωπος θέλων μαθεῖν τέχνην, λόγῳ μόνα παραλαμβάνει αυτήν; Πάντως πρῶτον παραμένει ποιῶν καὶ ἀσυστροφών, ποιῶν καὶ ἀφανίζων, καὶ ο τως κατὰ μικρὴν κοπιῶν καὶ ὑπομένων, μανθάνει τὴν τέχνην, τοῦ Θεοῦ βλέποντος τὸν κόπον καὶ τὴν προαίρεσιν αὐτοῦ, καὶ συνεργοῦντος αὐτῷ. Ἡμεῖς δὲ τὴν τέχνην τῶν τεχνῶν λόγῳ θέλομεν παραλαβείν, orationis nostre esse aliquem qui, cum venerit in concordiam cum fratre suo, adhuc tamen tristitiam servet erga ipsum: hune dicimus iram quidem exstiuxisse et superasse, hoc est, τὴν ὀργὴν; contr autem μνησικακίαν nondum esse luctatum. Est et alius qui acceptam injuriam statim obliviscitur, et illico fratri reconciliatur: sin vero post dies aliquot contigerit ab codem in se dici quidpiam minus grtum, e vestigio ad memoriam revocat primam injuriam, gliscitque primam et secundam pariter si possit ulcisci Mic similis factus est homini vulnerato, et emplastra vulneri superimponenti. Curatus enim et sanatus cum fuerit, superinducta cicatrix, relinquitur tamen locus ille volucris debilis adhuc et infirmus; et, in eum si quis lapidem jecerit, dolet toto corpore, statimque incipit sanguis effluere. Sic ille, accepto vuluere, injuriæ emplastra superimposuit, quae sunt pax et penitentia. Tandemque vul nus curatum est; id est, ἡ ὀργή; coepit autem et μνησικακίαν velle curare, ut scilicet nullam omnino memoriam injuriæ teneret in corde; et hoc est cicatricem superinduci vulneri: nondum tamen perfeete abolevit, sed tenet adhuc in se reliquias quasdam et semina τῆς μνησικακίας quæ est cicatrix, ex qua facile totum vulnus recrudescit, eam parvam quamvis plagam acceperit. Debet igitur ita concertare, ut etiam cicatricem omnem faciat evanescere, atque ita locum vulneris expolire, ut nulla ibi deformitas relinquatur, neque aliquando remiDiscatur vulnus illic exstitisse. Quod si quæras quo pacto id facias, scito per orationem hoc maxisne fieri, cum videlicet toto corde pro fratre affligente to supplicas et dicis: • Domine, auxiliare mihi et fratri meo per mutuas preces.» Et sic supplicans pro fratre argumentum præstat charitatis, compassionis et humilitatis, dum scilicet fraternis precibus sibi quoque implorat auxilium. Ubi autem fuerit charitas, compassio, humilitas, quid ibi poterit vel θυμός, νεί μνησικακία, vel alia quavis passio? Hinc recte aiebat abbas Zosimas: Si diabolus cum cætero dæmonum agmine ad hæc omnes artes suas et machitus et conatus ejus, et sub humilitate quæ a Christo pra:cepta est, conteri omnes et conculcari. Et alterius ex Patribus fuit ista sententia: quod pro inimicis orans nunquam possit esse iracundus aut vindictæ studiosus Operamini igitur, fratres, et sedula meals revolvite quæ tam studiose auditis: hæc enim ita sesc habent ut opere magis parentur, quam oratione. Quis enim hominum volens disciplinam ullam aut artem imbibere, illam solo sermone consequatur? Facere utique primum perstat, perseveratque omni studio et diligentia, iterum facit deletque: atque ita pedetentim labore multo artem ipsam et disciplinam apprehendit, Deo laborem studiumque illius prosequente. Nos vero artem artium solo sermone cis-

damus apprehendere absque opere? Hoc nequid- 1 μὴ ἐπιβαλλόμενοι ἔργῳ; Καὶ πῶς ἐνδέχεται; Πρόσ quan licebit. Nobis igitur, fratres, primum intendamus, operemurque studiosissime, dum tempus superest. Det nobis Deus meminisse ista et facere quæ audivimus, ne illa nobis fiant in judicium in judicii die. DOCTRINA IX. De mendacio. β 1. Decrevimus, fratres, panca quædam vobis de mendacio non inutiliter ad memoriam revocare. Videmus enim vos non admodum studiosos ad linguam cohibendam: quo fit ut facile in multis 415 labɔmini. Advertite, fratres, ad ea quæ vobis quam sæpissime solitus sum commemorare, consuetudine scilicet fieri bonum et malum. Opus igitur esse multa diligentia, ne nos aliquando mendacio ullo velemus. Nemo enim mendax adhærere Deo potest: alienumque omnino est a Deo mendacium. Scriptum manique est, a malo esse mendacium, et quia mendax est et pater ejus P. Ecce mendacii patrem diabolum vocat, veritas autem Deus est. ipse enim dicit: Ego sum via, veritas et vita 9. Videte a quo abeamus, cuive adhæreamus propter mendacium. bono utique discedimus, malo autem ɔdhæremus. Si igitur vere salvari cupimus, curemus omni studio et diligentia amare veritatem, et custodire nos ipsos ab omni mendacii specie, quod nos segregat a veritate et vita. Tria autem sunt mendacii genera: prinum est, cum quis animo: secundum, cum verbo mentitur: tertium, cum in vitam sua: quis mendax est. Qui mentitur animo, is est qui facile quascunque suspiciones admittit, utpote cum fratres viderit colloquentes, suspicatur ne de se obloquantur; et si colloquium interciderint, suspicatur item ne propter se interciderint. Si quis quoque verbum ullum simpliciter dixerit, suspicatur illico illud contra se dictum, ut afficiatur mœrore: et in omni denique re suspiciosissimus est, existimans omnia dici, omnia fieri propter se. Is animo mendax est, et nulla in re verum dicit, quia ex suspicione quæcunque loquitur. Hinc igitur proveniunt suriositates, distractioues, murmura, factiones, furbationes, judicia. Interdum autem ex suspicione rei contingit verum dici; ex que fit, ut qui lou: vere dixerit, hac unica occasione tanquam se ipsum ve lit erigere, curiosus semper exsistat, dicatque curiositate sua servitium suum quo insimulatur, agnoscere, atque ita emendari et corrigi. At principium ipsum iniquum est; a mialo cnim est, et a uiendavio originem sumit: nam ignoraus suspicatur quod nescit. Quo pacto igitur potest arbor mala bonos fructus facere? Si autem corrigi voluerit, ut ait: cum acceperit a fratre ex amore et charitate ne aliquid faciat, fueritque in aliquo correctus; ne excandescat, ne irascatur, sed gratias agat, det fratri pacem, corporis inclinatione honorem exhibeat, atque ita corrigatur. Si viderit Deus esse illum bujus Η Joan. vii. 41. ¶ Joan. xiv, 6. χωμεν οὖν ἑαυτοῖς, ἀδελφοί, καὶ ἐργασώμεθα μετὰ σπουδῆς, ὡς ἔτι ἔχομεν καιρόν. Ο Θεός δώσει ἡμῖν μνημονεύειν καὶ φυλάττειν ὁ ἀκούομεν, ἵνα μὴ εἰς κρίμα ἡμῶν γένωνται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Θ'. Περὶ ψεύδους. Δ'. Θέλω ὑμᾶς ὑπομνῆσαι, ἀδελφοί, περὶ τοῦ ψεύ δους ὀλίγα. Βλέπω γὰρ ὑμᾶς μὴ πάνυ σπουδάζον τας τηρεῖν τὴν γλῶσσαν ὑμῶν, καὶ ἐκ τούτου είχε ρῶς εἰς πολλὰ κατασυρόμεθα. Βλέπετε, ἀδελφοί μου, ὅτι εἰς πᾶν πράγμα, καθὼς ἀεὶ λέγω ὑμῖν, συνήθειά ἐστι, καὶ εἰς τὸ καλὸν, καὶ εἰς τὸ κακόν. Χρεία οὖν πολλῆς νήψεως, ἵνα μὴ κλεπτώμεθα ὑπὸ τοῦ ψεύδους. Οὐδεὶς γὰρ ψευδόμενος ἤνωνται τῷ Θεῷ· ἀλλότρι ἐστι τοῦ Θεοῦ τὸ ψεῦδος. Γέγραπται γάρ, ὅτι τὸ ψεῦδος τοῦ πονηροῦ ἐστι· καὶ πάλιν, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Ἰδοὺ πατέρα λέγει τοῦ ψεύδους τὸν διάβολον· ἡ δὲ ἀλήθειά ἐστιν ὁ Θεός. Αὐτὸς γὰρ λέγει· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή. Βλέπετε πόθεν χωρίζομεν ἑαυτούς, καὶ τίνι τρόπῳ προσκολλώμεθα διὰ τοῦ ψεύδους, δῆλον ὅτι τῷ πονηρῷ. Εἰ οὖν θέλωμεν τῷ ὄντι σωθῆναι, ὀφείλομεν πάσῃ σπουδῇ ἀγαπᾶν τὴν ἀλήθειαν, καὶ φυλάττειν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς ψεύδους, ἵνα μὴ χω ρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ζωῆς. Εἰσὶ δὲ τρεῖς διαφοραὶ τοῦ ψεύδους· ἔστι γὰρ ὁ ψευδόμενος κατὰ διάνοιαν· καὶ ἔστιν ὁ ἐν λόγῳ ψευδόμενος. Εστι καὶ ὁ εἰς αὐτὸν τὸν βίον αὐτοῦ ψευδόμενος. Ο κατά διάνοιαν ψευδόμενός ἐστιν ὁ δεχόμενος τὰς ὑπονοίας. Ἐὰν ἴδῃ οὗτός τινα λαλοῦντα μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ὑπονοεῖ, καὶ λέγει, ὅτι Δι' ἐμὲ λαλοῦσι. Καὶ ἐὰν κα ψωσι τὴν ὁμιλίαν, πάλιν ὑπονοεῖ ὅτι δι᾿ αὐτὸν ἔχου ψαν. Ἐὰν εἴπῃ τις ῥῆμα, ὑπονοεῖ ὅτι διὰ τὸ θλίψας αὐτὸν εἶπε, καὶ ἁπλῶς εἰς ἕκαστον πράγμα οὕτως λέγει τὸν πλησίον, λέγων· Δι' ἐμὲ τόδε ἐποίησε, δι᾿ ἐμὲ τίδς εἶπε· διὰ τίες, τοῖς ἐποίησεν. Οὗτός ἐστιν ὁ κατὰ διάνοιαν ψευδόμενος. Οὐδὲν γὰρ ἀληθὲς λέγει, ἀλλὰ πάντα ὑπονοίας. Εκ τούτου λοιπὸν περιέργειαι, καταλαλιαὶ, τὸ παρακροᾶσθαι, τὸ μάχεσθαι, τὸ κατακρίνειν. Εστι δὲ ὅτε ὑπονοεί πρᾶγμα, καὶ εὑρίσκεται έκ τοῦ συμβάντες ἀληθὲς, καὶ ὡς ἐκ τούτου, φησί, θέλων αὐτὸν διορθώσασθαι, περιεργάζεται λογιζό μενος, ὅτι Ἐὰν κατ' ἐμοῦ λαλεῖ τις βλέπω, τί ἐστε τὸ σφάλμα μου ἐν ᾧ διαβάλῃ με, καὶ διορθοῦμαι ἐμαυτόν. Πρῶτον μὲν οὖν αὕτη ἡ ἀρχὴ ἐκ τοῦ πονη τοῦ ἐστι· διὰ γὰρ τοῦ ψεύδους ήρξατο, μὴ εἰδὼς ὑπενόησεν δ οὐκ ᾔδει. Πῶς οὖν δύναται δένδρον ποντ ρόν, καρποὺς καλοὺς ποιεῖν; Ε! δὲ ὅλως θέλει διορ θώσασθαι, ὅταν εἴπῃ αὐτῷ ἀδελφός· Μὴ ποιήσῃς τέ δε, ἢ Διὰ τί τόδε ἐποίησας; μὴ ταραχθῇ, ἀλλὰ βάλλει μετάνοιαν, καὶ εὐχαριστήσει αὐτῷ, τότε διορθώσητα.. Καὶ ἐὰν ἴδῃ ὁ Θεὸς ὅτι τοιαύτη ἐστὶν ἡ προαίρεσις αὐτοῦ, οὐδέποτε ἀφῇ αὐτὸν πλανηθῆναι· ἀλλὰ πέμπει πάντως τὸν ὀφείλοντα αὐτὸν διορθώσασθα: Τὸ δὲ εἰπεῖν, ὅτι Διὰ τὸ διορθωθῆναι, πιστεύω ταῖς ὑπονοίαις

DOCTRINA IX. μου· καὶ λοιπὸν παρακούεσθαι καὶ περιεργάζε· animi, nunquan fulli aut decipi ipsum patietur, sel σθαι, δικαίωμά ἐστι τοῦ διαβόλου θέλοντος ἐπιβου- semper illum qui eum corrig: t, destimabit. Dicere autem, Ut me ipsum corrigam, credam suspicionλεύειν. bus. atque deinceps parere recusabo croque curiosus justitiæ diaboli sunt quibus supplantare nos quærit. Β΄. Ποτέ ὄντος μου ἐν τῷ κοινοβίῳ, ἐπειραζόμην ἵνα ἐκ τῆς κινήσεως τοῦ ἀνθρώπου καταλαμβάνω τὴν κατάστασιν αὐτοῦ. Ἀπαντα με οὖν τοιοῦτο πρᾶγμα· ἅπαξ ὡς ἵσταμαι, παρέρχεται μία γυνή βαστάζουσα ὑδρίαν ὕδατος, καὶ οὐκ οἶδα πῶς ἡρπάσθην, καὶ προσέσχον τοῖς οφθαλμοῖς αὐτῆς· καὶ ὑπου βάλλει μοι ὁ λογισμὸς εὐθέως, ὅτι πόρνη ἐστίν. Ως οὖν ὑπέβαλε τοῦτο ὁ λογισμός, εθλίβην πάνυ, καὶ δηλῶ τῷ γέροντι τῷ ἀββᾶ Ιωάννῃ, οὕτως· Δέσποτα, ἐὰν μὴ θέλων ἴδω κίνημά τινος, καὶ ὑποβάλλει μοι ὁ λογισμὸς τὴν κατάστασιν αὐτοῦ, τί ὤφειλον ποιῆσαι; Καὶ δηλοῖ μοι καὶ ὁ γέρων οὕτως. Τί οὖν; Οὐκ ἔστιν ὅτι ἀεὶ ἔχει τις φυσικὸν ἐλάττωμα, καὶ δι' ἀγῶνος κατορθῇ αὐτὸς οὐκ ἔστιν ἐκ τούτου μαθεῖν κατάστασίν τινος. Μηδέποτε οὖν πιστεύσῃς ταῖς ὑπονοίαις σου· σκαμβὸς γὰρ κανῶν, καὶ τὰ ὀρθὰ σκαμβά ποιεῖ. Ψευδεῖς εἰσιν αἱ ὑπόνοιαι καὶ βλάπτουσιν. Εκ τότε εἶπέ μοι ὁλογισμὸς περὶ τοῦ ἡλίου ὅτι ἡλιός ἐστιν, ἢ περὶ τοῦ σκότους ὅτι σκέτος εσω τὸν, οὐκ ἐπίστευον αὐτῷ. Οὐδὲν βαρύτερον τῶν ὑπου νοιῶν· τοσοῦτόν εἰσιν ἐπιβλαβείς· ὅτι χρονίζουσαι ἐν ἡμῖν ἄρχονται πείθειν ἡμᾶς καὶ ἐνεργῶς δοκείν βλέ πειν πράγματα μήτε ὄντα, μήτε γινόμενα. Καὶ λέγω ὑμῖν πράγμα θαυμαστὴν περὶ τούτου ὅτι ἐγὼ παρη κολούθησα ἔτι ὧν ἐν τῷ κοινοβίῳ. Αδελφόν τινα εἴχομεν ἐκεῖ πάνυ ἐχλούμενον ὑπὸ τοῦ πάθους τού του, καὶ οὗτος ἐπείθετο ταῖς ἰδίαις ὑπονοίαις, ὡς πληροφορεῖσθαι αὐτὸν περὶ ἑκάστης ὑπονοίας αὐτοῦ, ὅτι οὕτως ἐστὶ πάντως, ὡς ὑπογράφει ὁ λογισμὸς αὐτ τοῦ, καὶ οὐκ ἐνδέχεται ἄλλως· τῷ οὖν χρόνῳ προκόπτοντος τοῦ κακοῦ, οὕτως αὐτὸν ἔπεισαν οἱ δαίμο νες πλανᾶσθαι, ὥστε εἰσελθεῖν αὐτὸν ἅπαξ εἰς τὸν κῆπον κατασκοποῦντα. Καὶ γὰρ παρατηρείτο και παρηκροῦτο· καὶ ἔδοξε βλέπειν τινὰ τῶν ἀδελφῶν κλέπτοντα σῦκα καὶ τρώγοντα. "Ην δὲ καὶ Παρα σκευή, καὶ ἀκμὴν οὐδὲ ὥρα δευτέρα. Ὡς οὖν ἔπει σεν αὐτὸν, ὡς ὅτι ἰδικῶς μετὰ ἀληθείας εἶδε τὸ πράγμα, κρύπτει ἑαυτὸν, φησὶν, καὶ ἐξέρχεται σιω πῶν, καὶ παρατηρεῖ πάλιν εἰς τὴν ὥραν τῆς συνάξεως ἰδεῖν τί ποιεῖ ὁ ἀδελφὸς εἰς τὴν κοινωνίαν, ὁ δῆθεν κλέψας τὰ σῦκα καὶ φαγών. Καὶ ὡς εἶδεν αὐτ τὸν νίπτοντα τὰς χεῖρας, ἵνα εἰσέλθῃ καὶ κοινωνήσῃ, τρέχει και λέγει τῷ ἀ66ᾷ, ὅτι Ο δεῖνα ὁ ἀδελφός, δε ποῦ εἰσέρχεται μεταλαβεῖν τῆς ἁγίας κοινωνίας μετὰ τῶν ἀδελφῶν· ἀλλὰ κέλευσον μὴ δοθῆναι αὐτῷ. Ἐγὼ γὰρ οἶδα αὐτὸν ἀπὸ πρωΐ κλέπτοντα σῦκα ἐκ τοῦ κήπου καὶ τρώγοντα. Εν τοσούτῳ εἰσέρχεται ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος μετὰ πολλῆς κατανύξεως εἰς τὴν ἁγίαν προσφοράν ἦν γὰρ καὶ τῶν εὐλαβῶν. Ὡς οὖν εἶδεν αὐτὸν ὁ ἀββᾶς, καλεῖ αὐτὸν πρὶν ἢ πλησιάζει τῷ πρεσβυτέρῳ τῷ μεταδιδοῦντι, καὶ λαμβάνει αυτ τὸν κατ' ἰδίαν, καὶ λέγει αὐτῷ· «Εἰπέ μοι, ἀδελφέ, τί ἐστιν ὁ ἐποίησας σήμερον;» Ἐκεῖνος ἐξενίσθη, καὶ λέγει αὐτῷ, ο 11ου, δέσποτα;» Λέγει αὐτῷ ὁ 1. Dum cssem in canobio, fallebar plerumque a me ipso, credens certo ex motu exteriore homimis posse statum mentis deprehendi. Die autem quadam dum in ea essen fluctuatione et cogitatione animi, occurrit mihi mulier, aqua hydriam portans, in quam nescio quo pacto correptns oculos jeci, statimque suspicatus sun scortum esse. Li autem hoc mihi scrupulum injecit cogitatio mea, alligebar admodum, eo usque dum id albari Joanni revelavi, dixique: Obsccro te, mi pater, nescio quo pacto nolens ex motu corporis judico statum interioris mentis, cogitatione mea hoc mihi dictante; quid igitur censes faciendum? Respondit ad haec senior: Cum quis vitium ullum naturale et ingenitum habuerit, et per pugnam illud superaverit, non licebit ex hoc statum ipsius cognoscere, multo minus ex suspicionibus, quibus ut nunquam credas admoneo. Regula 416 enim obliqua, etiam qux recta sunt obliquat. Mendacissimæ sunt suspiciones, et omnibus habentibus nocent. Ex co igitur tem pore si mihi cogitatio mea dixisset solem solem esse, et tenebras tenebras, vix credidissem. Nihil gravius suspicionibus, que adeo noxiae sunt, ut si in nobis paululum insideant, nitantur statim persuadere ut credamus nos ipsos evidentissime cernere ea etiam quæ neque sunt neque fuerunt. Et rem vobis super hoc narrabo mirabilem, in quam ego incidi dum essem adhuc in cœnobio. Fratremhabuimus maxime perturbatione hac exagitatum, qui suspicionibus suis ita crederet, ut persuader nullo modo posset aliter sentire aut esse posse, quam sua sibi cogitatio dictasset. Tempore igitur succrescente malo, ita est dæmonum institutione deceptus, ut hortum ingressus al eum de more custodiendum, videre videretur fratrem subripientem ficus et comedentem. Erat autem Parasceve, horaque nondum secunda. Ut vero sibi ipsi persuasit quod rem vere non phantastice vidisset, egressus cum silentio observabat denuo horami, ut videret quidnam ageret frater ille in collecta, qui paulo ante subripuisse ficus et comedisse visus erat. Ut vero hunc vidit manus lavantem et seso ad communionem percipiendam præparantemi, accurrit ad abbatem, rogatque ut fratrem a sacra communione cohibeat, quem mane ficus ex horto vidisset subripuisse et comedisse. Interea ingredđitur frater ille pius et religiosus sumina cui devotione et compunctione ad sanctissimam oblationem: crat enim unus ex piis et valde religiosis. Quem cum vidit abbas, prius quam presbytero a quo communicandus erat, propior fieret, evocavit ad se, et secreto illum alloquens percunctabatur quidnam co die fecisset. Expavit simplex hac subita interrogatione,maxime vero inhorruit ubi rem omnem ex

શ s' ate cognovit: responlet co die sese hurlun non a ἀ€6ᾶς· «Εἰς τὸν κῆπον ὅτε εἰσῆλθες τὸ πρωΐ, silisse, imo ipso mane non fuisse in coenobiu, enis- ἐποίεις ἐκεῖ; ο Λέγει πάλιν, ὡς ἐκπληττόμενος ὁ Sum foras ad necessaria monasterii ab economo.Dista- ἀδελφή;· «Δέσποτα, οὔτε τὸν κῆπον εἶδον σήμερον, hat autem locus multis millibus, unde venerat ille ipsa οὔτε ὧδε ήμην εἰς τὸ κοινόβιον τὸ πρωΐ, ἀλλὰ ἄρτι ora. Vocatus œconomus omnia confessus est, et ve- ἵδε ἦλθον ἀπὸ τῆς ὁδοῦ. Εὐθέως γὰρ μετὰ τὸ ἀπολύ viam poposcit, quod hoc ipso inscio fecisset, ne scili- σαι τὴν ἀγρυπνίαν, ἔπεμψέ με ὁ οἰκονόμος εἰς τήνες cel eum a studio et vigiliis disturbaret. Persuasus et τὴν ἀπόκρισιν.» Ην δὲ ἡ ἀπόκρισις περὶ ἧς εἶπεν credens omnino his abbas, cos cum benedictione ἀπὸ πολλῶν μιλίων καὶ κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν τῆς misit ad communionem: vocatoque fratre altero συνάξεως ἦν φθάσας ὁ ἀδελφός. Μεταστέλλεται ὁ qui suspicionibus suis agebatur, illum acriter in- 266ᾶς τὴν οἰκονόμον καὶ λέγει αὐτῷ· ι Ποῦ ἔπεμcrepavit, et communione prohibuit. Post vero ex- ψας τὸν ἀδελφὸν τοῦτον;» ᾿Αποκρίνεται ὁ οἰκονόμος pletas cæremonias et sacra, catum omnium ὅπερ εἶπε καὶ ὁ ἀδελφὸς, ὅτι «Εἰς τήνδε την κώμην monachorum et conventum congregavit, et ante ἔπεμψα αὐτὸν, καὶ βάλλει μετάνοιαν, εἰπών· ο Συγ omnes aberibus lacrymis, quæ contigissent, expo- χώρησον, κύρι, ὅτι ἀνεπαίου ἀπὸ τῆς ἀγρυπνίας, suit et posuit fratrem reum ante ipsos: tria hoc καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἤνεγκα αὐτὸν λαβεῖν παρὰ σοῦ uno facturus: confusurus primo dialorum, posί β ἀπόλυσιν.» Ὡς οὖν ἐπληροφορήθη ὁ ἀ663ς, ἀπέλυ erecturus exempto quicunque suspiciones dissemi- σεν αὐτοὺς ἀπελθεῖν κοινωνῆται. Καὶ καλεῖ τὸν ἀδελ maret, deinde fratri peccatum hoc dimissurus per φὸν τὸν τὰς ὑπονοίας ἔχοντα, καὶ ἐπιτιμᾷ αὐτὸν, καὶ ipsam con usionem, quam ante omnes positus pa- ἀφορίζει αὐτὸν ἀπὸ τῆς ἁγίας κοινωνίας· καὶ οὐ 4eretur. Multa itaque de hac re loquens, omnes μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ καλέσας τους μοναχοὺς πάν cantos reddidit, ne unquam posthac suspicionibus τα; μετὰ τὴν σύναξιν, ἐξήγγειλεν αὐτοῖς μετὰ δαν crederemus, clarum faciens exempto præsenti nihil κρύων τὰ συμβάντα, καὶ ἐστηλίτευσε τὸν ἀδελφὸν esse gravius suspicionibus. ἐπὶ πάντων· τρία ἐκ τούτου πραγματευόμενος, τὸ καταισχυνθῆναι τὸν διάβολον, καὶ παραδειγματισθῆναι τὴν σπείροντα τὰς ὑπονοίας, καὶ τοῦ συγχωρη Αῆναι τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ἀδελφοῦ διὰ τῆς ἀτιμίας ἐκείνης, καὶ λαβεῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ βοήθειαν εἰς τὸ ἐξῆς, καὶ τὸ ποιῆσαι τοὺς ἀδελφοὺς ἀσφαλεστέρους πρὸς τὸ μηδέποτε ἀνασχέσθαι ἡμᾶς ταῖς ἰδίαις πείψεσθαι ὑπονοίαις· καὶ πολλὰ νουθετήσας περὶ τούτου, καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν ἀδελφὸν, ἔλεγεν οὐδὲν εἶναι βλαβερώτερον τῶν ὑπονοιῶν, καὶ ἐδείκνυε διὰ τοῦ συμβάντος ὑποδείγματος. Γ. Καὶ ἄλλα δὲ τοιαῦτα διαφόρως εἶπον οι Πάτρας ἀσφαλιζόμενοι ἡμᾶς περὶ τῆς βλάβης τῶν ὑπονοιῶν. Σπουδάσωμεν ον πάση δυνάμει ἡμῶν μηδέποτε πιο στεύειν ταῖς ἰδίαις ὑπονοίαις· οὐδὲν οὕτως ἀφιστα ἄνθρωπον ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ τοῦ μὴ προσέχειν ταῖς ἰδίαις ἁμαρτίαις, καὶ ποιεῖν αὐτὴν πάντοτε περιερ γάζεσθαι τὰ μὴ ἀνήκοντα αὐτῷ· καὶ ἐκ τούτου οὐδὲν καλὸν, καὶ ἐκ τούτου μυρίας θλίψεις, καὶ ἐκ τούτου οὐδέποτε σχολάζει ἄνθρωπος κτήσασθα: φόβον Θεοῦ· καν σπαρῶσιν ἡμῖν ὑπόνοια: πονηραὶ διὰ τὴν και κίαν ἡμῶν, εὐθέως μεταστρέψωμεν αὐτὰς εἰς καλο νοησίαν, καὶ οὐ βλάπτωσιν ἡμᾶς. Κακαὶ γάρ εἰσιν αἱ ὑπόνοιαι, καὶ οὐδέποτε ἀφίουσι τὴν ψυχὴν εἰρηνεύ σαι· ἰδοὺ τοῦτό ἐστι τὸ κατὰ διάνοιαν ψεῦδος. Ο δὲ ἐν λόγῳ ψευδόμενός ἐστιν, ὅταν, ὑπόθου, ὀκνεῖ τις ἀναστῆνα: εἰς τὴν ἀγρυπνίαν, καὶ οὐ λέγει· ο Συγ χώρησόν μοι, ὅτι ώκνησα ἀναστῆναι· ἀλλὰ λέγει, Ἐπύρεξα, εσκοτώθην, οὐκ ἠδυνήθην ἀναστῆναι, III. Et alia plurima hujuscemodi a Patribus dicta sunt, quæ nos contra suspicionem damna munirent. Coremus ergo, fratres, quo possumus studio et diligentia, suspiciones omnes a nobis aligere. Nihil enim adeo hominem a Deo segregat, ut nullam suorum vitiorum curam habere, et scrutari semper 417 quæ nihil ad se attinent. Hinc nullum bonum, sed innumeræ afflictiones procedunt. Hinc hit ut homo nunquam pacificus sit, nunquam quiescat, nunquam Dei timorem possident. Ut igitur coeperint in nobis oriri suspiciones malæ ex malitia et iniquitate nostra, eas illico ad rectanı intelligentian reflectamus, atque ita nos minime lædent. Malæ etenim suspiciones animam quam possederint, nunquam quiescere aut nulla pace frui patiuntur. Mendacium omne mentis atque animi jam exposui. Sermone autem quis mendax est, cum, verbi gratia, torpescens aliquis ad nocturnas vigilias surgere, et sibi ipsi parcens, non ait postmodum: ἡτόνουν, καὶ λέγει δέκα βήματα ψευδή, ἵνα μὴ βά • Da veniam, obsecro, pater, quia desidia et neglikentia non assurrexi, sed «Febrem, inquit, passus sum, et vertiginem, nec quivi ullo pacto surgere; deficiebam, debilis erant:» et decies mentitur, ne unica corporis inclinatione honorem deferat, atque Lamilietur. Alius aliqua in re accusatus, verba pervertit, expolit sermonem, ne ferat accusationem. Si quis item cum fratre contenderit, non cessat sopùistice arguere, et noxam omnem in fratrem achectere, dicens: floc tu dixisti, boc tu fecisti, Lon ego: atque alia plurima in hunc modum, ne humilietur. Alius quoque cum rem aliquam desiλῃ μίαν μετάνοιαν, καὶ ταπεινωθῇ. Ἐὰν δέ τις μέμφηται αὐτὸν ἐν πράγματι, μένει ἀλλάσσων τὰ ῥήματα αὐτοῦ καὶ φιλοκαλῶν, ἵνα μὴ βαστάσῃ τὴν μέμψιν αὐτοῦ. Ομοίως, ἐὰν συμβῇ αὐτὸν ἔχειν λόγον τινὰ πρὸς ἀδελφὸν αὐτοῦ, οὐ παύεται δικαιολο γούμενος· καὶ λέγων· Ἀλλὰ σὺ εἶπας, ἀλλὰ συ ἐποίησας, ἀλλ' ἐγὼ οὐκ εἶπον, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος εἶπεν, ἀλλὰ τοῦτο, ἀλλ' ἐκεῖνο, ἵνα μὴ μόνον ταπεινωθή. Πάλιν ἐὰν ἐπιθυμήσῃ πράγματος, οὐκ ἀνέχεται εἰπεῖν, ὅτι Επιθυμῷ τοῦδε, ἀλλὰ μένει στρέφων τους λόγους αὐτοῦ, λέγων· Τόδε πάσχω καὶ τοῦδε χρήζω, ἢ τῷ ε ἐπετάγην, καὶ λέγει πόσα ψεύδη ἕως οὗ πλη

DOCTRINA IX. paρώσει τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ. [ᾶσα γὰρ ἁμαρτία, ή ή deraverit, non audet aperte dicere, quod cam desi διὰ φιληδονίαν, ή διά φιλαργυρίαν, ἢ φιλοδοξίαν για νεται. Ομοίως καὶ τὰ ψεύδος διὰ τούτων τῶν τριῶν γίνεται, ἢ διὰ τὸ μὴ μεμφθῆναι καὶ ταπεινωθῆναι, ψεύδεται τις, ἢ διὰ τὸ ἀνύσα: θέλημα, ἢ διὰ τὸ κερδάναι· καὶ οὐ παύεται στρέφων ὧδε, στρέφων ἐκεῖ, πάντα μαγγανεύων τί εἰπεῖν ἕως ἀνύσει τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, ὁ τοιοῦτος οὐδέποτε πιστεύεται· ἀλλὰ καὶ ἀληθὲς ῥῆμα ἐὰν εἴπῃ, οὐδεὶς δύναται πιστεῦσαι αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀληθὲς αὐτοῦ, ἀμφίβολον εὑρί σκεται. Εστι δὲ ὅτε γίνεται ἀνάγκη πράγματος, καὶ ἐὰν μὴ κρύψῃ τις πικρόν, ἔρχεται τὸ πρᾶγμα εἰς πλείονα ταραχὴν καὶ θλίψιν. Οτε ούν τοιαύτη πε ρίστασις γένηται, καὶ ἴδῃ τις ἑαυτὸν ἀναγκαζόμενον, διὰ τοῦτο ἀλλάξαι βήμα, ἵνα μὴ γένηται, ὡς εἶπον, πλείων ταραχὴ καὶ θλίψις, ἢ κίνδυνος· ὥσπερ εἶπεν 13 & 26βες ᾿Αλώνιος τῷ ἀσσα Αγάθωνι·. Ἰδοὺ δύο ἄνθρωποι ἐπὶ σοῦ φόνον ἐποίησαν, καὶ ὁ εἷς ἔφυγεν εἰς τὸ κελλίον σου καὶ ἰδοὺ ὁ ἄρχων ζητεῖ αὐτόν· καὶ ἐρωτᾷ σε, λέγων, Ἐπὶ σοῦ φόνος γέγονεν; Εάν μὴ οἰκονομήσῃ, παραδίδως τὸν ἄνθρωπον εἰς θάνατον· ὅταν οὖν μεγάλη τις ἀνάγκη συμβή, θέλοι ἄν τις μηδὲ οὕτως ἀμεριμνῆσαι, ἀλλὰ μετανοεῖν καὶ κλαίειν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔχειν τοιοῦτον, ὡς καιὸν πειρασμοῦ, καὶ οὐδὲ τοῦτο συνεχῶς, ἀλλ' ἅπαξ διὰ πολλῶν. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς θηριακῆς καὶ τοῦ καθαρσίου, ὅτι συνεχώς λαμβανόμενα βλάπτουσιν, εἰ δὲ λάθῃ τις ἅπαξ διά χρόνου διὰ πολλὴν ἀνάγκην ὠφελοῦσιν αὐτὸν, οὕτως ὀφείλῃ τις χρᾶσθαι τῷ πράγματι τούτῳ, ἵνα κἂν δι' ἀνάγκην θελήσῃ ἀλλά ξαι, μὴ συνεχῶς· ἀλλ᾽ ἄρα ἔστιν ἅπαξ διὰ πολλῶν, ἐὰν ἴδῃ, ὡς εἶπον, πολλὴν ἀνάγκην, καὶ αὐτὸ δὲ τὸ διὰ χρόνου μετά φόβου καὶ τρόμου δεικνύων τῷ Θεῷ, καὶ τὴν προαίρεσιν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀνάγκην, καὶ σκεπάζεται· ἐπεὶ καὶ εἰς αὐτὸ βλάπτεται. deret, sed circuitionibus utitur, dicens: loc - tior, hac re mihi opus est, hoc mihi debetur; et ‘oties mentiri pergit, dam desiderium suum expleat, dum voti sui compos fiat. Cum autem omne peccatum ex triplici radice proveniat, vel ex voluptate, vel ex avaritia, vel ex inani gloria et superbia: idem potest dici de mendacio. Mentitur enim aliquis ne accusationem patiatur et humilietur; alius ut volum suum expleat, alius ut quidpiam lucretur; qui nunquam quiescit, nunc ad id, nunc ad illud versus, omnia distorquens, dum voti sui sit compos. Is munquam fidelis est, nunquam verax; et si quandoque contigerit ut verbum ullum verum dixerit, facit ut sibi nunquam credatur. Ejus quoque veritas nunquam simplex et aperta, sed ut plurimant obscura et involuta reperitur. Alius cum sibi re aliqua opus esse viderit, dissimulat parumper, ne res ipsa in majorem turbationem et afflictionem sibi vertatur: ubi vero omnino cogitur, nee polest ulterius protrahere desiderium, mutat verba, ut sitet quod disi turbationem, periculum et amictionem Quæsivit autem abbas Alonius ab abbate Agathone ita dicens: Conjurarunt homines duo in cædem tuam, atque after illorum in cellam tuam fugit: dum eum quærit judex abs te, ubi sit petit: Numquid hujuscemodi hominem in mortem tradas, au verba commutes? Licere, ait, puto it tali articulo et necessitate. Debet tamen qui hoc egit, non negligere factur, sed pœnitentiam agere et flere amarissime in conspectu Dei: atque hoc tempus habere uti tempus tentationis. Neque ad hæc consuescat, sed semel ob multa. In usum enim el consuetudinem deducta noceant, ad tempus autem et in summa necessitate interdum prosunt. Se itaque debet quis uti hac re, ut nonnisi in summa necessitate verba commutet: et tunc quoque cum timore ostendens Deo et intentionem suam et urgentem necessitatem, sic potest quis protegi et excusari ne offendat. Δ΄. Ἰδοὺ εἴπομεν τίς ἐστιν ὁ ψευδόμενος κατά διά νοιαν, καὶ τίς ἐστιν ὁ ἐν λόγῳ ψευδόμενος· θέλομεν λοιπὸν εἰπεῖν τίς ἐστι καὶ ὁ εἰς αὐτὸν τὸν βίον ἑαυ τοῦ ψευδόμενος. Ο εἰς τὸν βίον ἑαυτοῦ ψευδόμενός ἐστιν, ὅταν τὰς ἄσωτος ὢν προσποιεῖται ἐγκράτεια», ἢ πλεονέκτης ἐστι, καὶ λαλεῖ περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ ἐπαινεῖ τὴν συμπάθειαν, ὑπερήφανός ἐστι, καὶ θαυμάζει την ταπεινοφροσύνην, καὶ οὐχ ὡς θέλῃ τὴν ἀρετὴν ἐπαινέσαι, θαυμάζει αὐτήν. Εἰ γὰρ ἔλεγε τῷ σκοπός τούτῳ, πρώτον μετά ταπεινώσεως ώμολόγει τὴν ἰδίαν ἀσθένειαν, λέγων· «Οι μοι τῷ ἀθλίῳ ὅτι με ματαίωμα: ἀπὸ παντὸς ἀγαθοῦ!» Καὶ μετὰ τὸ ὁμολογῆσαι τὴν ἰδίαν ἀσθένειαν, οὕτως εἶχε θαυμά σαι, καὶ ἐπαινέσαι τὴν ἀρετήν. Αλλ' οὐδὲ σκοπὸν ἔχων τοῦ μὴ σκανδαλίσα: τινά, ἐγκωμιάζει τὴν ἀρετήν. Οφείλει γὰρ καὶ οὕτως λογίζεσθαι· ὅτι Ναί εγω ἄθλιός εἰμι καὶ ἐμπαθής, διὰ τί ἵνα καὶ ἄλλον σκαν δαλίσω; διὰ τ᾿ ἵνα βλάψω καὶ ἄλλην ψυχήν, καὶ ἐνέγκω ἐμαυτῷ καὶ ἄλλου βάρος, καὶ εἶχεν εἰ καὶ εἰς αὐτὸν ἡμάρτανεν, ἀλλ᾽ οὖν ἄψασθαι τοῦ καλοῦ; Ταπεινώσεως γάρ ἐστι τὸ ἑαυτὸν ταλανίζειν, καὶ συμπαθείας, IV. Diximus igitur, quis mente, quis item verbo mendax sit. Dicamus et quis in vitam suami mentiatur. Mentitur aliquis in vitam suam, cum turpis et luxuriosus continentiam simulat: avarus 418 et tenax de eleemosy ja loquitur, compassionem et misericordiam laudat: superbus et audax humilitatem admiratur. Hic non volens virtutem laudare, illam admiratur, si enim hoc auimo laudaret et admiraretur, fateretur proprium peccatum, et diceret: ‹ Heume miserum et infelicem, omni virtute, omni bano vacuus sum! Et ita post confessionem propriæ infirmitatis laudare posset et admirar; virtutem. Non etiam virtutem laudat, ne quen scamlalizet; sic enim primo sibi dicendum esset: «lufelix ego sum, et miser qui scandalo unicuique sum, aniuscujusque lado animam, atque alienum onus in me fero!, et ita faleretur peccatum; quod in alterum commisit,non in bono proprio gloriaretur.Humilitatis enim proprium est, se ipsum semper vilipendere, et proximo compati. Hic tamen secundum nullum prædictorum modorum virtutes laudavit, sed ut vitium

et dedecus suum tegeret, virtutis nomen adjecit: ita τὸ φείδεσθαι τοῦ πλησίου. Ἀλλ' ὁ τοιοῦτος, οὐ κατά loquitur de ca ac si talis ipse sit. Sæpe etiam vir- τινα τῶν εἰρημένων θαυμάζει, ὡς εἶπον, τὴν ἀρετὴν, tutem laudat, ut cuipiam noceat, ut aliquem ad se ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὸ σκεπάσαι τὴν ἰδίαν ἀσχημοσύνην alliciat. Neque enim una malitia est, una conditio.Dia- προσλαμβάνεται τὸ ὄνομα τῆς ἀρετῆς, καὶ λαλεῖ bolus ipse non potest interdum fallere, nisi virtutem ad- περὶ αὐτῆς, ὡς ὅτι καὶ αὐτὸς, τοιοῦτός ἐστιν· ἢ winbret; nisi, ut ait Apostolus, transfiguret se in ange- πολλάκις διὰ τὸ βλάψαι καὶ δελ:ᾶσαί τινα. Ούτε μία lum lucis*. Haud mirum igitur si et ministri ejus trans- γάρ κακία, ούτε ουδεμία αίρεσις, οὔτε αὐτὸς ὁ διά figurant se in ministros justitiæ. Ilic ergo mendax est βολος δύναται ἀπατῆσαί τινα εἰ μὴ διὰ τοῦ σχηματί (ut dixi) sive timore propria ignominiæ et confusionis, ζεσθαι τὴν ἀρετὴν, καθὼς ὁ ᾿Απόστολος λέγει, ὅτι vel ut aliquem ad se trahat, vel ut cuipiam noceat; αὐτὸς ὁ διάβολος μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον loquiturque de virtutibus, admiratur et laudat, φωτός: Ο μέγα οὖν εἰ καὶ εἰ διάκονοι αὐτοῦ μεταtanquam et ipse carnm rerum sit possessor quas σχηματίζονται, ὡς διάκονοι δικαιοσύνης. Οὕτως οὖν Jaudat, tanquam in his habitum summum et longam καὶ ὁ ψεύστης, εἴτε φοβούμενος αἰσχύνην διὰ τὸ consuetudinem fecerit. Hic proprie est qui in vitam μὴ ταπεινωθῆναι, εἶτε, ὡς είπομεν, θέλων δε suam mentitur: non simplex, qualem virtus de- λεάσαι καὶ ἀπατῆσαί τινα, λαλεῖ περὶ τῶν ἀρετῶν, siderat, sed duplex. alius interius, alius exterius: καὶ ἐπαινεῖ καὶ θαυμάζει, ὡς ἰδιοποιούμενος αὐτὰς, atque ita ridiculam et inconstantem agit vitaın καὶ πεπειραμένος αὐτῶν· οὗτός ἐστιν ὁ ψευδόμενος suamn. Diximus jam de mendacio, quod omne a εἰς αὐτὸν τὸν βίον αὐτοῦ, οὗτος οὐκ ἔστιν ἁπλοῦς malo sit, hoc est a diabolo. Diximus et de veritate ἄνθρωπος, ἀλλὰ διπλούς· ἄλλος ἐστὶν ἔσωθεν, quia Deus veritas est. Fugiamus igitur mendacium, ἄλλος ἔξωθεν· διπλοῦν ἔχει καὶ ὅλον ἐκχλευασμένου fratres, ut eruamur a consortio mali: insudemus τὸν βίον αὐτοῦ. Ἰδοὺ εἴπεμεν περὶ τοῦ ψεύδους ὅτι að parandam virtutem, ut illi conjungamur qui ait: ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν· εἴπομεν καὶ περὶ τῆς ἀληθείας, Ego sum veritas s. Deus nos dignos faciat sua. ὅτι ἡ ἀλήθεια, ὁ Θεός ἐστι. Φύγωμεν οὖν τὸ ψεῦδος, veritate. ἀδελφοὶ, ἵνα ῥυσθῶμεν ἐκ τῆς μερίδος τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ἀγωνισώμεθα κτήσασθαι τὴν ἀλήθειαν, ἵνα ἑνωθῶμεν τῷ εἰπόντι, 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Ο Θεός ἀξιώσει ἡμᾶς τῆς ἀληθείας αὐτοῦ. DOCTRINA X. Ut ad certum scopum et sobrietatem in Dei via dirigamur. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ 1. καὶ Περὶ τοῦ μετὰ σκοποῦ καὶ νήψεως ὀδεύειν τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ. Α'. Φροντίσωμεν ἑαυτῶν, ἀδελφοί, νήψωμεν. Τίς δώσει ἡμῖν τὸν καιρὸν τοῦτον, ἐὰν ἀπολέσωμεν αὐτόν; Οντως ἔχομεν ζητῆσαι τὰς ἡμέρας ταύτας, καὶ μὴ εὕρομεν αὐτάς. Ὁ ἀββᾶς Αρσένιος ἔλεγεν ἐν ἑαυτῷ πάντοτε· ο Αρσένιε, διὸ ἐξῆλθες;» Ἡμεῖς δὲ ἐν του σαύτῃ ἐσμὲν ἀπωλείᾳ καὶ ἀμελείᾳ· ὅτι οὔτε οἴδαμεν διὰ τί ἐξήλθομεν, οὔτε οὐκ οἴδαμεν τί ἐστιν ὁ ήθε λήσαμεν· διὰ τοῦτο οὐ μόνον οὐ προκόπτομεν, ἀλλὰ καὶ θλιβόμεθα πάντοτε. Τοῦτο δὲ γίνεται ἡμῖν ἐκ τοῦ μὴ ἔχειν προσοχὴν ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν· καὶ ὄντως εἰ ἠθέλομεν μικρὸν ἀγωνίσασθαι, οὐκ εἴχομεν ἐπὶ πολύ θλιβῆναι οὐδὲ κοπιᾷν· κἂν γὰρ παρὰ τὰς ἀρχὰς βιάζηταί τις ἑαυτὸν, ἀλλὰ ἀγωνιζόμενος κατὰ μικρὸν, μικρὸν προκόπτει, καὶ λοιπὸν μετὰ ἀναπαύσεως ποιεῖ· τοῦ Θεοῦ βλέποντος ὅτι ὅτε βιάζηται ἑαυτὸν, καὶ παρέχοντος αὐτῷ βοήθειαν. Καὶ ἡμεῖς οὖν βιασώμεθα ἑαυτούς, βάλωμεν καλήν ἀρχήν, θελήσωμεν τέως τὸ καλόν. Καὶ γὰρ οὔπω ἐν τελείοτητί εσμεν. Αλλ' αὐτὸ τὸ θέλειν, ἀρχὴ σωτηρίας ἡμῖν ἐστιν· ἐκ τοῦ γὰρ θέλειν, ἐρχόμεθα σὺν Θεῷ καὶ εἰς τὸ ἀγωνίζεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ ἀγωνίζεσθαι, βοηθεῖταί τις εἰς τὸ κτήσασθαι τὰς ἀρετάς· διὰ τοῦτό τις τῶν Πατέρων λέγει· Δὸς αἷμα καὶ λάβε πνεῦμα· τοῦτ' ἔστιν ἀγώνισαι, καὶ γένῃ ἐν ἔξει τῆς ἀρετῆς. 1. (uremus nos ipsos, dilectissimi, invigilemus nobis. Quis enim nobis amissum tempus restituet? Quærere hos dies poterimus, sed nusquam eos inveniemus. Abbatem Arsenium solitum aiunt sibi ipsi semper dicere: «Arseni, ad quid venisti?, Nos autem adeo desides sumus et inertes, ut ad quid venerimus, omnino iguoremus, neque quidnam velimus, sciamus. Atque ideo non solum non proficimus, sed semper angimur, semper amligimur. Quod inde fit, quia nullam de nobis curam, nullam attentionem gerimus. Nam si, ut par esset, decertare nobiscum modicum vellemus, non usque adco amigeremur, non tantum laboraremus. Qui enim principio sibi ipsi vim fecerit atque restiterit, et paulatim pugnare perrexerit, proficiet sane, et deinceps pacem et quietem consequetur. Cum enim adverterit Deus aliquem se ipsum principio cogere, statim ad auxilium properat. Εt nos igitur, fratres, nos ipsos cogamus, 419 jaciamus tandem fundamenta, velimus tandem bonum, etsi nondum perfecti simus. lloc enim bonum optare et velle, salutis exordium est nobis; et cum velle incipimus, incipimus etiam, auxiliante Domino, pugnare. Pugnantibus autem nobis non desunt qui opem ferant ⋅ 1 Cor. 11, 14, 15. • Joan. xiv, 6. 17 Δελιάσα:. δελεάσαι.

DOCTRINA X. 11. Cum ad ludum pergerem egressus jam ex ephebis, invigilab.m admodum a principio: ubi vero cum pi ad lectiones ascendere et librum aperire, territus pene niffugiebam, eramque ut qui agreste animal formidlat contingere. Αt ubi me ipsum eorgi, et du At ravi pergens ut poteram, Deus opem attulit, et sic ad habitum disciplinæ perveni: itaque plerumque distrahebar studio miro et ardore lectionum, ut quid comedissem, bibissem, oldormnissern, interdum ignorarem. Neque aliquando acquievi ut a quoquam amicorum in prandium, in symbolum, lectionis tempore ducerer diligebam tamen socios meos. Cum igitur nos dimiserat sophista, lavabar; indigebam enim quotidiana lutione, cum quotidie in studio et labore lectionum desudarum. Concedebam inde donum, ad virtutes parandas. Iline unus e senioribus ita solitus erat dicere: Da sangninem, et accipe spfritum; › id est, pugna ut ad virtutis habitum pervenias. Β. Ὅτε ἀνεγίνωσκον εἰς τὴν ἔξω παιδείαν, ἐκοπίων ἐξ ἀρχῆς πάνυ, καὶ ὅτε ἠρχόμην λαβεῖν τὸ βιβλίον, οὕτως ήμην, ὥς τις ὑπάγων άψασθαι θηρίου. Ὡς οὖν ἔμεινα βιαζόμενος ἐμαυτὸν, ἐβοήθησεν ὁ Θεὸς, καὶ οὕτως ἐγενόμην ἐν ἕξει τοῦ πράγματος, ὥστε μὴ εἰδέναι με τί έτρωγον ἢ τί ἔπινον, ἢ πῶς ἐκοιμώ μην, ἐκ τῆς καύσεως τῶν ἀναγνωσμάτων· καὶ οὐδέ ποτε ἑλκύσθην εἰς ἄριστον μετὰ ἑνὸς τῶν φίλων μου ἀλλ' οὐδὲ εἰς συντυχίαν ἠρχόμην μετ᾿ αὐτοῦ ἐν τῷ καιρῷ τοῦ ἀναγνώσματος· καίτοι φιλοσυνήθης ὢν καὶ ἀγαπῶν τοὺς ἑταίρους μου. Ὡς οὖν ἀπέλυεν ἡμᾶς ὁ σοφιστὴς καὶ ἐλεώμην έχρηζον γὰρ καθ' ἡμέραν ἐνυγραίνεσθαι, ἐπειδὰν ἀνεξηραινόμην ἐκ τῆς ὑπερβο λῆς τῶν ἀναγνωσμάτων), ἀνεχώρουν ὅπου ἔμενον, μήτε εἰδὼς ὅτι ἔχω φαγεῖν· οὐκ ἐδυνάμην γὰρ ἀπὸ ασχοληθῆναι, οὐδὲ εἰς τὸ ἐπιτάξαι αὐτῷ τὸ φαγεῖν μου. Πλὴν εἶχόν τινα πιστὸν, καὶ αὐτὸς ἡτοίμαζέ μοι εἴ τι ήθελον. Ἐλάμβανον οὖν εἴ τι εὕρισκον αὐτὸν ποιήσαντα, ἔχων καὶ τὸ βιβλίον μου ἐκ πλα γίων μου εἰς τὴν κράββατον, καὶ κατὰ μικρὸν ἐνέχυ· στον εἰς αὐτὸν, καὶ ἐν τῷ κοιμηθῆναι, ὁμοίως πλησίον μου εἶχον αὐτὴ εἰς τὸ θρονίον μου, καὶ ὡς ἥρπαζον μικρόν, εὐθέως ἀνεπήδων εἰς τὴν ἀνάγνωσιν· πάλιν ἑσπέρας, ὡς ἀνεχώρουν μετὰ τὸ λυχνικόν, ἧπτον τὸν λύχνον, καὶ ἐποίουν ἕως τοῦ μεσονυκτίου ἀναγινώσκων, καὶ οὕτως ἤμην ὅτι οὐκ ᾔσθανόμην οἷας δήποτε ταύτητος εἰ μὴ ἐκ τῶν ἀναγνωσμάτων. Οτε οὖν ἦλθον εἰς τὸ μοναστήριον, ἔλεγον ἐμαυτῷ· «Εἰ ἐπὶ τοῦ ἔξω λόγον ἐγένετο τοιοῦτο πάθος καὶ τα αύτη θέρμη, ἐκ τοῦ σχολάσαι τινὰ τῇ ἀναγνώσει γενέσθαι ἐν ἔξει αὐτῆς, πόσῳ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀρετῆς;» καὶ ἐλάμβανον πολλὴν δύναμιν ἐκ τοῦ πράγματος. Οὕτως ἐὰν θέλῃ τις κτήσασθαι ἀρετὴν, οὐκ ὀφείλει ἀδιαφορεῖν οὐδὲ μετεωρίζεσθαι· ὥσπερ γάρ τις θέσ λων μαθεῖν τεκτονικήν, οὐ προσέχει ἄλλῃ τέχνῃ· οὔ τως ἐστὶ καὶ ἐπὶ τῶν θελόντων κτήσασθαι εργασία» πνευματικήν. Οὐκ ὀφείλουσι προσέχειν ἄλλῳ τινὶ πράγματι, ἀλλὰ νυκτὸς καὶ ἡμέρας μελετᾶν ἐν αὐτ τῇ, πῶς δυνηθώσι κτήσασθαι αὐτήν. Οἱ δὲ μὴ οὕτως προσερχόμενοι τῷ πράγματι, οὐ μόνον οὐ προκό πτουσιν, ἀλλὰ καὶ συντρίβονται, οὕτως ἀσκόπως πε ριφερόμενοι. Ἐὰν γὰρ μὴ νήσῃ τις καὶ ἀγωνίζηται, εὐχερῶς ἐκπίπτει εἰς τὰς παρεκβάσεις τῶν ἀρετῶν. mihil cursus quid mili edendum esset, cum neque mibi otium ad parandos cibos suppeteret. Aderat autein anicus et familiaris meus, qui mihi pararet, si quid voluissem. Accipiebam igitur quidquid ab eo præparatum offendissem, habens semper ex opposito lectułum meum cum libro. Inclinabamque post cibum, et cum paululum obdormissem cum vicino semper libro, exsiliebam illico ad lectionem e somno. Item et adl vesperam cum e ludo discelerem, semper cum lumine ad mediam noctem legebam et vigilabam. Cumque ita me haberem, nullam fateor alicunde dulcedinen aut voluptatem capicbam, nisi a lectione. Postea quam igitur ad monasterium veni, dicebam mihi ipsi quam sæpissime: ‹ Si tanta cupiditas tibi fuit in adipiscenda eloquentia, si tantus ardor lectionis, ut ad ipsius habitum provehereris; quanto magis debes virtutis gratia claborare!, et ex hac cogitatione auimodum, fateor, proficiebain. Sic ergo cum parare virtutem quispiam voluerit, decet nou distrahi ad diversa, neque obliviosum esse: ut qui artem fabrilem discere voluerit, nulli alii rei operam suam navat quam illi. Quod est in primis ab his factitandum qui spiritualem artem parare student, ut scilicet nulli omnino rei præterquam huic operam dent: atque in ea dies noctesque cogitationem. omnem suam figant, dum ad ejus possessionem cooperante Domino tandem perveniant. Quod sane qui non fecerint, non solum non proficiunt, sed etiam tempus omne terunt usque adeo insipienter circumducti. Nisi enim quis vigilet, certetque secum, facile in extrema virtutum, hoc est in vitia ipsa, decidet. Γ'. Αἱ γὰρ ἀρετα μέσαι εἰσὶν, ἡ βασιλική οδός ἐστι, περὶ ἧς εἶπεν ὁ ἅγιος, γέρων ἐκεῖνος· ο Οδι βασιλικῇ πορεύεσθε, καὶ τὰ μίλια μετρείτε.» Μέσα: οὖν, ὡς εἶπον, αἱ ἀρεται, ὑπερβολῶν καὶ ἐλλείψεων. Διὰ τοῦτο γέγραπται· Μὴ ἐκκλίνῃς εἰς τὰ δεξιά, μηδὲ εἰς τὰ ἀριστερά· ἀλλὰ ὁδῷ βασιλικῇ πορεύου. Καὶ ὁ ἅγιος Βασίλειος λέγει· Εὐθύς ἐστι τῇ καρ δίᾳ ὁ τὸν λογισμὸν μὴ ἔχων ῥέποντα εἰς ὑπερβολήν μήτε ἔλλειψιν, ἀλλὰ ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸ μέσον τῆς ἀρετῆς· οἷόν τι λέγω· Η κακία καθ' ἑαυτήν, ού * Deut. xvi, 11. 111. Media sunt nanque virtutes, et regia via, de qua solitus erat dicere sanctissimus ille senex: • Regia via incedite, et in hæc stadia percurrit. Mediæ igitur sunt, ut diximus, virtutes inter cacessus atque defectus. Quare scriptum est: Ne declines ad dexteram neque ad sinistram, sed regia via incede. Et sanctus Basilius ait: ‹ Rectum illud cor est, quod cogitationem habet, neque in excessum, neque in defectum declinantem, sed directam ad virtutis medium.» Exempli gratia: Malitia sccun-

S DOROTHER ABBATIS dna se ipsam nihil est. neque enim substantia est, & δέν ἐστιν. Οὔτε γὰρ οὐσία τῆς ἐστιν, οὔτε ὑπόστασιν sut subsistentiam ullam habet. Esto igitur eam nibil esse. Cum declinat 420 anima a virtute, fit vitiosa, et perdicit malitiam, amigiturque ab ea, nullam inveniens in ipsa requiem secundum naturam. Idem kit in liguo. Non enim habet lignum intra se vermes; creat modicam putredinem et ex ea putreline fit vermis, qui postmodum vermis lignum roulit et lepascit. Ita et ferrum rubiginem facit, atque ipsum rursum consumitur a rubigine. Et vestis lineam procreat, atque ipsa tinea vestem corrumpit. Sic tandem et anima ipsa u:litiam facit, quæ nihil est, et nullam habet substantiam, atque ipsam animam destruit et annikilat. Quare divus Gregorius præclarissime dixit: Ignem materia procreal, et ab eo consumitur, ut a malis, malitia.» Quod etiam videre est in ægrotantium corporibus. Cum enim quis deordinatus est et intemperans, neque ei cura est ulla valetudinis, fit in ipso statim vel defectus, vcl excessus, et quædam inæqualitas, ex qua subita consequitur ægritudo que mihil est. Nam ubi corpus convaluerit et sanitari redditum fuerit, nullibi locorum reperitur ægritudo illa, et nulla est. Ita et malitia ægritudo est animæ, quæ quae illam privat propria et naturali valetudine, que virtus es!. IV. Dicimus autem medias esse virtutes: ut fortitudinem, quæ media est inter timorem et aulaciam; humilitatem inter superbiam et humanam complacentiam; pudoren inter verecundiam et inpudentiam: et eodem mod› reliquas omnes virtutes. Qui ergo repertus fuerit hominum bujuscemodi virtutibus ornatus, prae: larissimus erit apud Deum; et quanquam comedat, bibat, dormiatque ut cæteri, tamen es his virtutibus, apud omnes erit venerabilis. Nisi vero fuerst diligens et circumspectus erga se ipsun, ad dexteram facile vel sinistram declinabit: hec est, vel in defectum vel in excessum: pervenietque ad animæ ægritudinem quam malitiam diximus. ller est igitur via regia, per quam sancti omnes prefecti sunt. Stadia autem varii sunt status, quæ debet quisque emetiri, semper et inspicere ubinam sit, quotque stadia decurrerit, et in quem statum pervenerit, ut exempli gratia: quemcunque huc convenimus scopum, eumdem tenemus ad æternam patriam, ex eadem pene civitate egressi. Atque alii quidem stadia quinque profecti substiterunt, alii decem; bi vero inter medium perrexere: alii non omnimo emensi sunt, sed cum e civitate exiissent, extra januam in flore et labe illius remanserunt. Viatores quoque alii cum duo plerunique stadia ambulaverint, errantes retrogrediuntur; vel duo profecti sladia, quinque revertuntur. Viatores hi sumus nos. Aliqui enim ex nobis sæenko abrenuntiantes ad monasterium venere eo animo, ut virtutes quascunque studiosissime parent. Atque alii quidem cum vel parum profecerit, desistunt illico: alii magis progrediuntur; alii medium rei consecuti, desidia torpent: alii autem nihil omnino se erigunt aut proficiunt, τινα ἔχει· μὴ γένοιτο. ᾿Αλλὰ κλίνουσα ἡ ψυχὴ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, γίνεται ἐμπαθῆν, καὶ ἀποτελοῦσε 18 τὴν κακίαν· ὅθεν καὶ κολάζεται ὑπ' αὐτῆς, μὴ εὑρίσκουσα φυσικήν τινα ἀνάπαυσιν ἐν αὐτῇ· ὥσπερ, ὑπό θου, τὸ ξύλον. Μὴ γὰρ σκώληκα ἔχει ἔσωθεν αὐτοῦ, ἀλλὰ ποιεῖ μικράν σήψιν, καὶ ἐκ τῆς σήψεως ἐκείνης γίνεται ὁ σκώληξ, καὶ οὕτως αὐτὸς ὁ σκώληξ βιβρώσκει τὸ ξύλον. Ομοίως καὶ ὁ χαλκὸς αὐτὸς ποιεῖ τὸν ἰδν, καὶ αὐτὸς πάλιν ἀναλίσκεται ὑπὸ τοῦ ἱοῦ. Καὶ τὰ ἱμάτια αὐτὰ ποιεῖ τὴν σῆτα· καὶ αὐτὸς ὁ ἐξ αὐτοῦ γινόμενος σῆς φθείρει αὐτό. Οὕτως οὖν καὶ ἡ ψυχή, αὐτῇ ποιεῖ τὴν κακίαν, μηδὲν πρὸ τούτου οὖσαν, μηδεμίαν ἔχουσαν, ὡς εἶπον, ὑπόστασιν, καὶ αὐτὴ κολάζεται ὑπὸ τῆς κακίας. Καὶ καλῶς εἶπεν ὁ ἅγιος Γρηγόριος·. Πύρ γάρ ύλης γέννημα καὶ δα πανὰ τὴν ὅλην, ὡς τοὺς κακοὺς ἡ κακία.» Ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀλλωττούντων σωμάτων ἔστιν εὑρεῖν· ὅταν ἀτακτήσῃ τις καὶ μὴ διοικήσῃ αὐτὸν ἐν τῇ ὑγεία, γίνεται ἢ πλεονασμός, ἢ ἔλλειψις, καὶ λοιπὸν ἐκ τούτου ανωμαλεί. Ὥστε πρὸ τούτου οὐδαμοῦ ἦν &έξωστία, οὐδέ τι ἦν· καὶ πάλιν μεθ' ὧν ὑγιαίνει τὸ σῶμα, οὐδὲ οὐχ εὑρίσκεται ἡ ἀριστία· οὐδὲ τί ποτε ἦν. Ομοίως καὶ ἡ κακία ἀῤῥωστία ἐστὶ τῆς ψυχῆς στερουμένης τῆς ἰδίας αὐτῆς καὶ κατὰ φύσιν ὑγείας· ἥτις ἐστὶν ἡ ἀρετή. Δ΄. Διὰ τοῦτο εἴπομεν ὅτι μέσαι εἰσὶν ἀρεταῖ· οἷον ἡ ἀνδρεία μέση ἐστὶ τῆς δειλίας καὶ τῆς θρασύτητος - ή ταπεινοφροσύνη μέση ἐστὶ τῆς ὑπερηφανίας καὶ τῆς ἀνθρωπαρεσκίας· ὁμοίως ἡ εὐλάβεια, μέση ἐπὶ τῆς αἰσχύνης καὶ τῆς ἀναιδείας· οὕτως κατὰ ἀναλογίαν καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεταί. Εάν οὖν εὑρεθῇ ἄνθρω πος ἀξιούμενος τούτων τῶν ἀρετῶν, οἷος εὑρίσκε ται τίμιος παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ ἀεὶ φαίνεται μὲν τρώ γων καὶ πίνων και κοιμώμενος, ὥσπερ καὶ οἱ λοι τοὶ τῶν ἀνθρώπων· ἔστι δὲ ὁ τοιοῦτος τίμιος διὰ τὰς ἀρετὰς ἄ; ἔχει. Εἰ δὲ μὴ νήφῃ τις καὶ φυλάττη ἑαυτὸν, ἐκκλίνει εὐχερῶς ἀπὸ τῆς ὁδοῦ, ἢ εἰς τὰ δεξιά, ἢ εἰς τὰ ἀριστερά τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ ὑπερβολὴν ἢ ἔλλειψιν, καὶ ἀποτελεῖ τὴν ἀρρωστίαν ἥτις ἐστὶν ἡ κακία. Ἰδοὺ αὕτη ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ βασιλικὴ ἐν ᾗ δεν σαν πάντες οἱ ἅγιοι· τὰ δὲ μίλιά εἰσιν αἱ διάφορο καταστάσεις ἂς ὀφείλῃ τις μετρείν, πάντοτε και βλέ πειν ποῦ ἐστιν, εἰς ποῖον μίλιον ἔφθασεν, εἰς ποίαν κατάστασιν ἐστιν· οἷόν τι λέγω. Οὕτως ἐσμὲν ἡμεῖς πάντες ὥσπερ τινὲς ἔχοντες σκοπὸν ἐδεῦσαι ἐπὶ τὴν ἁγίαν πόλιν· καὶ ἐξελθόντες ἀπὸ μιᾶς πόλεως, οἱ μέν, ὤδευσαν πέντε μίλια καὶ ἀπέμειναν· οἱ δὲ, ὤδευσαν δέκα· οἱ δὲ, καὶ ἕως τοῦ ἡμίσεως τῆς ὁδοῦ οἱ δὲ, οὐδὲ ὅλως ὤδευσαν, ἀλλ' ἐξῆλθον μὲν τῆς πόλ λεως· ἔμειναν δὲ ἔξω τῶν πυλῶν εἰς τὴν δυσωδίαν αὐτῆς· οἱ δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ὄντες, ἔστιν ὅτε ὁδεύουσι δύο μέλια, καὶ πλανώνται, καὶ ὑποστρέφουσιν αὐτά, ἢ δύο ποιοῦσι, καὶ ὑποστρέφουσι πέντε· οἱ δὲ, δεν σαν ἕως αὐτῆς τῆς πόλεως, ἔμειναν δὲ ἔξω, καὶ οὐκ εἰσῆλθον ἕως εἰς την πόλιν. Ἰδοὺ οὕτως ἐσμὲν καὶ ἡμεῖς. Εἰσὶ γάρ τινες ἐξ ἡμῶν, οἱ τὸ ἀφῆκαν τὸν κόσμον, καὶ ἦλθον ἐς τὸ μοναστήριον σκοπὸν ἔχοντες εἰς τὸ κτήσασθαι τὰς ἀρετάς. Καὶ οἱ μὲν κατώρθω

DOCTRINA X. mo in ejus labe et affectibus perseverant. Quidam etiam cum aliquid boni operis effecerint, illud statim dissolvunt et destruunt. Sunt et alii qui plus dissolvunt, quam moliti sint. Nonnulli virtutes consecuti, superbi et insolentes, contemptoresque proximorum et fratrum facti sunt, qui extra januaṁ manserunt, neque hi scopum suum assecuti sunt. Nain etsi ad civitatis portam perducti non suat, tamen intromissi, decideruntque infelices a proposito suo. σαν ὀλίγον καὶ ἐναπέμεναν· ἄλλοι ἔτι μικρόν, ἄλλοι ή sel egressi corpore tantum e mundi illecebris, ani καὶ ἕως τοῦ ἡμίσεως τοῦ πράγματος, καὶ ἐστάθης σαν· ἄλλοι οὐδὲν ὅλως κατώρθωσαν, ἀλλὰ καὶ ἔδοξαν μὲν ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ κόσμου, ἔμειναν δὲ εἰς τὰ τοῦ κόσμου πάθη, καὶ εἰς τὴν δυσωδίαν αὐτοῦ· ἄλλοι κατορθοῦσι μικρὸν καλὸν, καὶ πάλιν ἀναλύουσιν αὐτό. Εἰ δέ τινες καὶ πλεῖον οὐ κατώρθωσαν ἀναλύ ουσιν· ἄλλοι κατώρθωσαν μὲν τὰς ἀρετὰς, ἔσχον δὲ ὑπερηφανίαν καὶ ἐξουδένωσιν τῶν πλησίων, καὶ ἔμειναν ἔξω τῆς πόλεως, καὶ οὐκ εἰσῆλθον ἔσω, καὶ ὅμως οὐδὲ αὐτοὶ ἔτυχον τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ· κἂν γὰρ ἔφθασαν τὴν πύλην τῆς πόλεως, ἀλλὰ ἔξωθεν ἔμειναν· ὥστε καὶ αὐτοὶ ἐξέπεσαν τοῦ ἰδίου σκοπού. Ε' Εκαστος οὖν ἡμῶν μάθῃ τοῦ ἐστιν· εἰ ἐξέβη ἐκ τῆς ἰδίας πόλεως, ἔμεινε δὲ ἔξω τῆς πύλης εἰς τὴν δυσωδίαν τῆς πόλεως, ή προέβη μικρόν, ἢ πολύ, ἢ ἔφθασε τὸ ἥμισυ τῆς ὁδοῦ· εἰ δύο μίλια ποιεῖ, καὶ ἀναλύει τὰ δύο· εἰ δύο ποιεῖ καὶ ἀναλύει τέντε· εἰ ὤδευσεν ἕως τῆς πόλεως, καὶ εἰσῆλθε εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ· εἰς τὴν πόλιν μὲν ἔφθασεν· ἔσωθεν δὲ [καὶ] εὐκ ηδυνήθη εἰσελθεῖν. Εκαστος μάθῃ τὴν κατά στασιν ἑαυτοῦ, ποῦ ἐστι. Τρεῖς καταστάσεις εἰσὶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ· ἔστιν ὁ ἐνεργῶν τὸ πάθος, καὶ ἔστιν ὁ ἱστῶν αὐτό, καὶ ἔστιν ὁ ἐκριβῶν αὐτό· ὁ ἐνεργῶν τὸ πάθος ἐστὶν, ὁ πράττων αὐτὸ, ὁ ἐπεκδικῶν αὐτό. Ο δὲ ἱστῶν τὸ πάθος ἐστιν, ὁ μήτε ἐνεργῶν, μήτε έκκόπτων αὐτό, ἀλλὰ φιλοσοφῶν μὲν, καὶ κατερχό μενος, ἔχων δὲ τὸ πάθος ἐν ἑαυτῷ· ὁ δὲ ἐκριζῶν τὸ πάθος, ἐστὶν ὁ ἀγωνιζόμενος καὶ ποιῶν τὰ ἐναντία τοῦ πάθους. Ἔχουσι δὲ αἱ τρεῖς καταστάσεις αὗται πολύ πλάτος· οἷόν τι εἴπατε, οἷον θέλετε πάθος καὶ γυμνώσι μεν αὐτό; θέλετε εἴπωμεν περὶ ὑπερ· ηφανίας; θέλετε εἴπωμεν περὶ πορνείας; ἢ θέλετε μᾶλλον λέγωμεν περὶ κενοδοξίας; Οὐ δύναταί τις ἀκοῦσαι ῥῆμα ἀπὸ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Εστιν οὖν τις ὅτε ἀκούει ἓν ῥῆμα καὶ ταράσσεται, καὶ λέγει πέντε ῥήματα, ἢ καὶ δέκα ἀντὶ ἑνὸς βήματος, καὶ μάχεται καὶ ταράσσεται, καὶ μετὰ τὸ παύσασθαι ἐκ τῆς μάχης, μένει λογιζόμενος καὶ κατὰ τοῦ εἰπόντος αὐτῷ τὸ ῥῆμα ἐκεῖνο, καὶ μνησικακῶν αὐτῷ, καὶ λυπούμενος ὅτι οὐκ εἶπε πλέον ὧν εἶπε, καὶ ἔτοιμάζει ἑαυτῷ ῥήματα ἔτι δεινότερα εἰς τὸ εἰπεῖν αὐτῷ, καὶ ἀεὶ λέγει· «Διά τί οὐκ εἶπον αὐτῷ τάδε, καὶ ἔχω εἰπεῖν αὐτῷ τόδε;» καὶ ἀεὶ μαίνεται. Ἰδοὺ μία κατάστασις· αὕτη ἐστὶν ἡ ἐν ἕξει ἔχουσα τὸ κακόν. Ὁ Θεὸς ρύσεται ἡμᾶς ἀπὸ τῆς τοιαύτης κατα στάσεως· ἡ γὰρ τοιαύτη κατάστασις, ὑπόκειται πάντως τῇ κολάσει· πᾶσα γὰρ ἡ κατ' ἐνέργειαν ἁμαρτία ὑπὸ τὸν ὅλην ἐστίν· ἀλλὰ καν θελήσοι ή τοιοῦτος μετανοῆσαι, οὐκ ἰσχύει μόνος περιγενέσθαι τοῦ πάθους, εἰ μὴ καὶ βοήθειαν σχῇ παρά τινων ἁγίων, καθὼς καὶ οἱ Πατέρες εἶπον· διὰ τοῦτο ἀεὶ λέγω ὑμῖν, σπουδάζετε κάψαι τὰ πάθη πρὶν γενέσθαι ἐν ἔξει αὐτῶν· ἔστιν ἄλλος ὅτε ἀκούει ῥῆμα καὶ τα ράσσεται μὲν καὶ λέγει καὶ αὐτὸς πέντε βήματα, ἢ καὶ δέκα ἀντὶ ἑνὸς, καὶ θλίβεται ὅτι οὐκ εἶπεν ἄλλα τρισχείρω, καὶ λυπεῖται καὶ μνησικακεῖ. Ποιεῖ δὲ V. Contempletur igitur unusquisque nostrum, fratres, 421 ubi sit. Si vere egressus est e civitate sua, si extra portam in fetore illius et labe remanet: si paululum processit aut multum, si pervenit að viæ medium, si ubi progressus est ad duo milliaria, totidem regressus est; an progressus ad duo, quinque rediit. Si adusque civitatem pervenit, si est Jerusalem, sanctam ingressus, au si ad ciritatem usque perductus, non est admissus. Discat unusquisque statum suum in quo est. Tres enim hominis status sunt. Primus quidem qui passionem et vitium ad actionem perducit Secundus qui innatum vitium expugnat, sistitque illud et refrenat, ne ad actum prorumpat. Tertius qui omnino id eradicat et evellit. Qui passionem innatam operatur; is est qui vitium quod in se fuerit, ad actum perducit, consummat et perficit. Qui vero eam sistit, is est qui neque vitium operatur, neque amputat illud a se, sed philosophatur et transgreditur ipsum, etsi in sc conservet et teneat. Qui autem eradicat vellitque passionem, is est qui certat viriliter, et quidquid vitio suo passionique contrarium animadverterit, id totis viribus aggreditur et operatur. Habent autem hi tres status summam latitudinem. Quam, oro, in vobis passionem habuistis, atque illius amputandæ studiosi fuistis? Vultis dicamus de superbia, de fornicatione, an potius de inani gloria, a qua, ut plurimum, omnes superamur et vincimur? Inanis gloria est qua: non sustinet audire verbum vel minimum a fratre suo. Hoc est, cum quis unico verbo quinque vel decem plena omni tribulatione, respon det, contenditque et turbas facit. Cumque quieverit a contentione, non cessat tamen etiam cogitare de illo quod audiverit, irasciturque secum, et dolet quod non plura et acriora verba retulerit; et se disponit et præparat, si alia incidat occasio, ad graviora in eum emovenda, a quo unicum accepit. Et semper in ea cogitatione est: Hoc et hoc illi dicam, non evadet impune: › sicque velut amens perpetuo furit. En primum statum qui mali habitum gerit, a quo liberet nos Deus omnipotens. Is erim status gehennæ proximus est, quia omne peccatum cum að actum venerit, gehennam parat. Nec talis tian si voluerit poenitentiam agere, folus puCaute lege: nam frequens est in ista non salis tuta sententia, aliquos peccatores non posse

5. DOROTHEI ABBATIS terit passionem superare, sed erit ei opus alicujus ὀλίγας ημέρας, καὶ μεταβάλλεται· ἄλλος ποιεῖ ἑβδο sancti viri auxilium implorare, ut Patres omnes μάδα ἐν τούτοις, καὶ μεταβάλλεται· ἄλλος ποιεῖ μίαν dixere. Quare admoneo vos semper et hortor ad ἡμέραν, καὶ μεταβάλλεται· ἄλλος ὑβρίζει, μάχεται, studium et diligentiam abscindendi a vobis passio- ταράσσεται, ταράσσει καὶ εὐθέως μεταβάλλεται. nes, priusquam in habitum transcant. Alius est qui Ἰδοὺ πόσαι διαφοραί καταστάσεων, καὶ ὅμως ὑπὸ verbum quidem cum audiverit, irascitur, et unico τὸν ᾄδην εἰσὶν οὗτοι πάντες ἐφ' ὅσον ἐνεργοῦσιν. quinque vel decem respondet, doletque quod tria pejora vel acriora non addiderit. Post dies autem paucos ad se redit. Alius post unam hebdomadam, alius post umam diem statim resipiscit. Alius convic ciatur, contendit, turbationes movet, sed illico pœnitentiam agit. Ilæ sunt statuum differentiæ, quæ tamen omnes ad iter gehennæ tendunt, si ad actum perveniant. VI. Dicamus et de his qui passiones sistunt. Audit quis verbum et turbatur in se ipso, doletque statim, non quod injuria affectus sit, sed quod eam pati non quiverit. Is in statu concertantium est, in statum eorum qui passionem sistunt. Certat alius laboratque diu: et tandem vi passionis superatur et vincitur. Non vult alius male respondere, sed a prava consuetudine trahitur. Alius certat quidem secum, ne quid mali onmino loquatur; dolet tamen propter injuriam et contumeliam, et cum sese norit ob hoc ipsum dolere, agit pœnitentiam. Alius non dolet quidem quod contumelia affectus sit, sed neque etiam gaudere potest. Hi omnes variis modis passiones suas sistunt et cohibent.; differunt tamen primi duo a reliquis. Qui scilicet superatur in certamine, et qui trahitur noleus a consuetuline, cognoscitque 422 se ipsum, quod injuriam non tuJerit cum gratiarum actione. Reliqui autem in timore sunt et periculo operantium. Dicunt autem hos in corum statu esse, qui passionem quidem quam in habitu habent, sistunt, noluntque operari, dolent tamen in certamine. At Patres nostri dixerunt diuturnum esse non posse quidquid auina noluerit. Contrectent autem se ipsos et excutiaut dili- „genter; et si passionem ipsam ulcisci nequiverint, causas passionis abscindant, ne trahi possint aliquando et supcrari. Certant alii passionem sistere altera passione: atque taciturnitati studet quis ob inanem gloriam, alius ob humanam complacentiam. Hi omnes malo medentur malo. Dicebat autem abbas Pastor quod malitia nequaquam malitiam tolleret. Sunt vero bi, etsi non credant rideantque, inter operatores. VII. Dicendum et de his qui passiones evellunt. Gaudet aliquis cum afficitur contumelia, co tamen animo at mercedem recipiat. Is in eorum numero est qui eradicant quidem passiones, non tamen cum scientia. Gaudel alius adiectus contumelia, et cer tum habet, affectum sese contumelia merito, quia causam dederit. Hic cum scientia et cogitatione passionem educit: contumelia enim affici, et in se ipsum causau transferre, et ut a se venientia ommia suscipere, hoc utique scientiae est maximæ. Quicunque autem a Domino poscit humilitatem áciat se poscere aliquem ad se destinari, a quo contumeliis et injuriis afficiatur; cumque eas pariter Γ'. Εἴπωμεν καὶ περὶ τῶν ἱστώντων τὸ πάθος ὅτι ἔστι τις ὅτε ἀκούει ῥῆμα καὶ θλίβεται μὲν καθ᾿ ἑαυτόν· πλὴν λυπεῖται οὐχ ὅτι ὑβρίσθη, ἀλλ' ὅτι οὐχ ὑπήνεγκεν· οὗτος τῆς καταστάσεως τῶν ἀγωνιζο μένων ἐστί· τῶν ἱστώντων τὸ πάθος ἐστίν. "Αλλος ἀγωνίζεται καὶ κοπιᾷ, ὕστερον δὲ νικᾶται ἐκ τοῦ βαρεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ πάθους. "Αλλος οὐ θέλει μὲν ἀποκριθῆναι κακῶς, ἀπὸ συνηθείας δὲ συναρπάζεται· ἄλλος ἀγωνίζεται μὲν μὴ λαλῆσαι ὅλως τι κακόν· λυπεῖται δὲ ὅτι ὑβρίσθη· πλὴν ἀλλὰ καταγινώσκει ἑαυτοῦ ὅτι λυπεῖται καὶ μετανοεῖ περὶ τούτου· ἄλ λος οὐ λυπεῖται μὲν ὅτι ὑβρίσθη, ἀλλ' οὐδὲ χαίρει. Ἰδοὺ οὗτοι πάντες οἱ ἱστῶντες τὸ πάθος εἰσιν· ἔχουσι δὲ ἐν ἑαυτοῖς διαφορὰν οἱ δύο πρὸς τοὺς λα ποὺς, ὁ ἡττώμενος ἐν τῷ ἀγωνίζεσθαι, καὶ ὁ συν αρπαζόμενος ἀπὸ συνηθείας, καὶ ὁ καταγινώσκων ἑαυτοῦ, ὅτι οὐχ ὑπήνεγκε μετ' εὐχαριστίας τὴν ὕβριν οἱ δὲ λοιποὶ ἐν φόβῳ εἰσὶ τοῦ κινδύνου τῶν ἐνεργούν των· εἶπον δὲ αὐτοὺς τῶν ἱστώντων τὸ πάθος εἶναι τῇ γὰρ διαθέσει ἔστησαν τὰ πάθος, καὶ οὐ θέλουσιν ενεργῆσαι, ἀλλὰ καὶ λυποῦνται ἀγωνίζοντες. Εἶπον δὲ οἱ Πάτρες, ὅτι πᾶν πρᾶγμα ὁ μὴ θέλει ἡ ψυχή, ολιγοχρόνιον ἐστιν. Οφείλουσι δὲ ψηλαφᾷν ἑαυτοὺς μήπως κἂν μὴ αὐτὸ τὸ πάθος, ἀλλά τι τῶν αἰτίων τοῦ πάθους ἐπεκδικοῦσι, καὶ διὰ τοῦτο ἡττῶνται ἢ συναρπάζονται. Εἰσὶ δέ τινες, φησίν, ἀγωνιζόμενοι στῆσαι τὸ πάθος, ἀλλὰ κατὰ πάθος. Ὁ μὲν γὰρ σιω πᾶ διὰ κενοδοξίαν· ὁ δὲ, δι' ἀνθρωπαρέσκειαν, ή δι' ό ἄλλο οἷον δήποτε πάθος. Οὗτοι κακῷ τὸ κακὸν ἱῶνται. Εἶπε δὲ ὁ ἀββᾶς Ποιμήν, ὅτι πονηρία οὐδαμῶς πονηρίαν ἀναιρεῖ. Οὗτοι μετὰ τῶν ἐνεργούντων εἰσὶ και χλευάζωνται. 7. Θέλομεν λοιπὸν εἰπεῖν, καὶ περὶ τῶν ἐκριζούν των τὸ πάθος. Ἔστι τις ὅτε χαίρει μὲν ἐπὰν ὑβρισθῇ, ἀλλὰ διὰ τὸ ἔχειν μισθόν. Οὗτος τῶν ἐκριζούντων τὸ πάθος ἐστὶν, ἀλλ' οὐ μετά γνώσεως. "Αλλος ἐξ χαίρει ὑβριζόμενος, καὶ ἔχει ὅτι χρεωστεῖ ὑβρισθή ναι, ὡς ὅτι αὐτὸς ἔδωκε τὴν αἰτίαν. Οὗτος μετά γνώσεως ἐκριζοῖ τὸ πάθος· τὸ γὰρ ὑβρισθῆναι τινα, και φέρειν καθ᾿ ἑαυτοῦ τὴν αἰτίαν, καὶ δέχεσθαι, ὡς ἴδια τὰ ἐπερχόμενα αὐτῷ, γνώσεως ἐστιν. Εκαστος γὰρ εὐχόμενος τῷ Θεῷ, Κύριε, δός μοι ταπείνωσιν, έφεί λει εἰδέναι ὅτι τοῦτό ἐστιν ὁ αἰτεῖ, ἵνα πέμψῃ αὐτῷ τινα ὑβρίσαι αὐτῷ· ὅταν ὑβρίζεται ὑπό τινος, ὀφεί λει καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν ὑβρίζειν, καὶ ἐξουδενεῖν τῷ ἰδίῳ poenitentiam agere, nisi eos alicujus sancti oratio adjuvet. Sic enim dicere videtur in proxime sequen Cibus, et alibi.

DOCTRINA XI. λογισμῷ, ἵνα ἐκεῖνος μεν ταπεινοῖ αὐτὸν ἔξωθεν, καὶ ferat æquo animo contemnatque se ipsum in scr αὐτὸς ἑαυτὸν ἔσωθεν. Ἔστιν ἄλλος ὅτε οὐ χαίρει μόνον ὑβριζόμενος, καὶ ἑαυτὸν αἰτιᾶται· ἀλλὰ καὶ λυπεῖται διὰ τὴν ταραχὴν τοῦ ὑβρίσαντος αὐτόν· ὁ Θεὸς ἐνέγκοι ἡμᾶς εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Βλέπετε πόσον ἐστὶ πλάτος εἰς τὰς τρεῖς καταστά σεις. Ἕκαστος οὖν ἡμῶν, ὡς εἶπον, μάθῃ ποίας ἐστὶ καταστάσεως· ἐὰν θέλων ἀκμὴν ἐνεργεῖ τὸ πάθος, καὶ ἐπεκδικεῖ, ἢ θέλων μὲν οὐ ποιεῖ· νικώμενος δέ, ἢ ἀπὸ συνηθείας συναρπαζόμενος ἐνεργεῖ αὐτό, καὶ μετὰ τὸ ἐνεργῆσαι, θλίβεται καὶ μετανοεῖ ὅτι ἐνήργησεν, ἢ ἀγωνίζεται στῆσαι τὸ πάθος ἐν γνώσει, ἢ κατὰ ἄλλο πάθος ἀγωνίζεται, ὥσπερ είπομεν. Εστιν ὅτε σιωπᾷ τις ἢ κατὰ κενοδοξίαν, ἢ κατὰ ἀνθρωπο αρέσκειαν, ἢ ἁπλῶς εἰπεῖν κατά τινα λογισμὸν ἀνθρώπινον, καὶ ἤρξατο ἐκριζοῦν τὸ πάθος. Καὶ εἰ μὲν μετά γνώσεως ἐκριζοῖ, καὶ ποιεῖ τὰ ἐναντία τοῦ πάθους· ἕκαστος μάθῃ ποῦ ἐστιν· εἰ ποῖον μίλιόν ἐστιν· οὐ μόνον γὰρ ἐφείλομεν καθ' ἡμέραν ἐρευνᾶν ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ κατὰ καιρὸν καὶ κατὰ μῆνα, καὶ καθ' ἑβδομάδα, καὶ λέγειν τὴν πρώτην εβδομάδα, τοιῶσδε ἐβαρούμην εἰς τόδε τὸ πάθος· ἄρα ἄρτι πῶς εἰμι; Ομοίως καὶ κατὰ καιρὸν λέγειν, ὅτι πέρυσι τοιὥστε ἐνικώμην ὑπὸ τοῦδε τοῦ πάθους· ἄρτι πῶς ἔχω; Καὶ οὕτως καθ᾿ ἑκάστην γυμνάζειν ἑαυτούς, εἰ προεκόψαμεν μικρὸν, ἢ ἐν τοῖς αὐτοῖς ἐσμεν, ή εἰς τὸ χεῖρον ἐγενόμεθα. Ο Θεός δώσει ἡμῖν δύναμιν, ἵνα τέως κἂν μὴ ἐκριζῶμεν τὸ πάθος, ἀλλ᾽ οὖν μὴ ἐνεργῶμεν, ἀλλ᾽ ἱστῶμεν αὐτό. Οντως γὰρ βαρύ πράγμα τὸ ἐνεργεῖν, καὶ μὴ ἱστῶν τὸ πάθος. Και λέγω ὑμῖν ὑπόδειγμα τί ὁ ἐνεργῶν τὸ πάθος καὶ ἐπεκδικῶν αὐτό· ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ κατατετοξευμένῳ ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ, καὶ δεχομένῳ ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὰ βέλη, καὶ πηγνύοντι αὐτὰ εἰς τὴν καρδίαν ἑαυτοῦ. Ὁ δὲ ἱστῶν τὸ πάθος, ὅμοιός εστι τῷ κατατετοξευμένῳ ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ, περιβεβλημένῳ δὲ θώρακα, καὶ οὐκ εἰσδεχομένῳ τὸ βέλος· ὁ δὲ ἐκριζῶν τὸ πάθος, ὅμοιό; ἐστι κατατετοξευμένῳ καὶ δεχομένῳ τὰ βέλη καὶ συντρίβοντι αὐτὰ, ἢ ἀποστρέφοντι αὐτὰ εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἐχθροῦ, ὡς λέγει ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἡ ῥομφαία αὐτῶν εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας ἑαυτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Σπουδάζωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς, ἀδελφοί, κἂν οὐ δυνάμεθα τέως ἀποστρέψαι τὴν ῥομφαίαν αὐτῶν εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν· ἀλλ᾽ οὖν μήτε δεξώμεθα τὰ βέλη καὶ τήξωμεν αὐτὰ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν· ἀλλὰ καὶ περιθωρακίσωμεν ἑαυτούς, ἵνα μὴ πληγῶμεν ὑπ' αὐτῶν. Ὁ Θεὸς ὁ ἀγαθὸς σκεπάσῃ ἡμᾶς ἀπ' αὐτῶν, καὶ δώσῃ ἡμῖν νῆψιν, καὶ ὁδηγήσῃ ἡμᾶς εἰς τὴν ὁδὸν αὐτοῦ. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΔ'. Περὶ τοῦ σπουδάζειν ταχέως ἐκκόπτειν τὰ πάθη πρὸ τοῦ ἐν ἕξει κακῇ γενέσθαι την ψυχήν. Δ'. θέτε τὸν νοῦν ὑμῶν, ἀδελφοί, ὡς εἰς τὰ πράγ • Psal. ΣΑΙΤΙ, 13. de, ut et foris et intus pariter humilictur. Alius non solum gaudet affectus contumelia, et in se ipsum causam transfert, sed etiam dolet quod turlatus sit qui injuriam intulit. Utinam, fratres, 108 Deus in hunc statum adducat. Videte quanta sit trium horum statuum latitudo. Discat igitur unusquisque cujus sit ipse status; vel corum qui operantur, et ulciscuntur passiones; vel eorum qui nolentes quidem et inviti superantur a consuetudine, et ad opus trahuntur, post opus autem morent, amliguntur, et dolent, aguntque panitentiam. Discat si in eorum numero sit qui passiones sistunt cum scientia et cogitatione, vel si certal (ut diximus) passionem tollere passione. Iloc est, si quis silentio studet ob inanem gloriam, ob humanam complacetiam, aut humanam et temporalem cogitationem. Discat si cœpit evellere passionem: evellitque illam cum scientia, et agit quae viderit passioni esse contraria Discat uņusquisque ubi sit, aut in quo libro scriplus. Debemus enim non solum nos per dies singulos discutere, sed per quaelibet tempora, per mcuses, per liebdomadas, ac nobis ipsis dicere: «Prima hellomada hujuscemodi passione affectus es, nunc quomodo habes? Item per tempus quodque auno transacto victus es, et superatus ab hac passione, nunc quomodo habes?» et ita quotidie diligenter inspicere, si quid a nobis abscindimus ex illis, an in eisdem volvimur vel in deteriora delapsi sumus. Det nobis Deus virtutem et potestatem, si non evelleudi passiones, saltem non operandi, atque sistendi et comprimendi eas. Gravissimum enim est passionem in actum proferre, neque eam comprimere. Subjiciam vobis similitudinem, cujus potissimum similis sit qui passionem excrcet et ulciscitur. Homini puto similem sagitta ab hoste percusso, qui sagittam suis manibus arripiens, cordi proprio infigit. Qui vero passionem comprimit, similis est percusso quidem sagitta ab hoste, sed nusquam vulnerato ob thoracem quo indutus est. Qui autem eradicat et vellit passionem, similis est percusso quidem, sed sagittas arreptas manibus coufringenti, 423 aut illas in hostis cor detorquenti, ut canitur in Psalmo: Gladius eorum intret in cordu ipsorum, el arcus corum confringatur u. Studeamus ergo, fratres, si non possumus contorquere gladium ipsorum in corda corum, non suscipere saltem sagittas illorum, et in cordibus nostris defigere: armemusque potius nos thorace, ne percutiamur et vulneremur ab illis. Deus optimus protegat nos ab eis, largiaturque virtutem nobis, dirigatque ipse nos in viam Buam. DOCTRINA XI. Ut studeamus a nobis præcidere statim passiones, priusquam in habitum anima transeant. 1. Advertite animum, fratres, ad quascunque res,

εἰς μεγάλους κινδύνους φέρει ἡμᾶς καὶ μικρὰ ἀμέσ λεια. Παρέβαλλον ἄρτι τινὶ ἀδελφῷ πώποτε, καὶ εὗρον αὐτὸν πῶς ἀπὸ ἀρρωστίας, καὶ ἐν τῷ λαβεῖν ἡμᾶς. ἔμαθον ὅτι ἑπτὰ ἡμέρας ἐπύρεξε μόνας καὶ ἰδοὺ Έχει ἄλλας τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ οὐχ εὑρίσκει ἀκμὴν ἀναλαβεῖν ἑαυτόν. Βλέπετε, ἀδελφοί, πόση ταλαιπωρία τοῦ ἐμπεσεῖν τινα εἰς ἀνώμαλον διά θεσιν. 'Αεὶ καταφρονεί τις μικρᾶς ἀταξίας, καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι ἐὰν φθάσῃ μικρόν κακουχηθῆναι τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ μάλιστα ἐάν ἐστιν ἀσθενέστερος, πολλού πάνυ χρεία καὶ κόπου καὶ χρόνου πρὶν ἢ γένηται αὐτοῦ ἡ κατόρθωσις· ἑπτὰ ἡμέρας ἐπύρεξεν ὁ τα πεινὸς οὗτος, καὶ ἰδοὺτοσαῦται ἡμέραι, καὶ οὐχ εὑρί σκει ἀνάπαυσιν, οὐδὲ ἀναλαβεῖν ἑαυτόν. Οὕτως ἐστὶ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς· μικρὸν ἁμαρτάνει τις, καὶ ποιεῖ πόσον χρόνον στάζων τὸ αἷμα αὐτοῦ, πρὶν διορθώ σηται ἑαυτόν· καὶ ἐπὶ μὲν τῆς σωματικῆς ἀσθενείας εὑρίσκομεν διαφόρους αἰτίας, ἢ ὅτι τὰ φάρμακα τα λαιὰ ὄντα, οὐκ ἐνεργοῦσιν, ἢ ὅτι ὁ ἰατρὸς ἄπειρὸς ἐστι, καὶ ἄλλο ἀντ᾽ ἄλλου φάρμακον παρέχει, ἢ ὅτι ὁ ἄρρωστος άτακτεί, καὶ οὐ φυλάσσει ὁ ἐπιτάσσεται παρὰ τοῦ ἰατροῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτως· οὐ γὰρ δυνάμεθα εἰπεῖν ὅτι ὁ ἰατρὸς ἄπειρος ὧν οὐκ ἔδωκεν ἁρμόδια τα φάρμακα. Ο Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ ἰατρὸς τῶν ψυχῶν, καὶ πάντα γινώσκει, καὶ ἁρμό διον ἑκάστῳ πάθει παρέσχε καὶ τὸ φάρμακον. Οἷόν τι λέγω. Τῇ κενοδοξίας τὰς περὶ ταπεινοφροσύνης ἐνα τολὰς, τῇ φιληδονίᾳ τὰς περὶ ἐγκρατείας, τῇ φιλαρ γυρίᾳ τὰς περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ ἅπαξ ἁπλῶς ἔκα στον πάθος έχει φάρμακον τὴν ἁρμόζουσαν αὐτῷ ἐνα τολήν· ὥστε ὁ ἰατρὸς οὐκ ἔστιν ἄπειρος. Αλλ' οὐδὲ πάλιν τὰ φάρμακα παλαιὰ ὄντα οὐκ ἐνεργοῦσιν. ΑΕ ἐντολαὶ γὰρ τοῦ Χριστοῦ οὐδέποτε παλαιοῦνται· ἀλλ' ὅσον ἐνεργοῦνται, τοσοῦτον ἀνανεώῦνται. Οὐκοῦν τῇ ὑγείᾳ τῆς ψυχῆς οὐδέν ἐστιν τὸ ἐμποδίζον, εἰ μὴ μόνον ἡ ἀταξία αὐτῆς. el cavete ne vos ipsos negligatis: in maxima enim ματα, καὶ βλέπετε, μὴ ἀμελήσητε ἑαυτῶν· ἐπειδὴ pericula plerumque nos abducit et minima negligentia. Incidi quandoque in fratrem non tam ægrotum quam debilem: cognovique ex eo quod dies tantum septem tertianam passus esset, jamque quadragesimum diem ageret a febris liberatione, noc posset adhuc pristinas vires accipere. Videte igitur, fratres, quam miserum sit in enormem dispositionem incidere. Soliti semper sumus enormitates minimas contemnere, neque advertimus, quidquid mali in corpus nostrum ingruerit cum maxime debilius fuerit, maximum esse: nec sine multo studio, labore, sudore et tempore vires pristinas posse recuperari. Septem tantum dies infelix ille febrem passus erat, nec tamen relevari potuit etiam tot diebus, tanto tempore. Id ipsum in anima est, quod in corpore. Tenuiter quis peccat. Quantum lamen transigit temporis, quantum distillat sanguinis, antequam se ipsum erigat? Et in corporibus quidem ægritudinis et morbi varias causas reperimus, vel quod medicinæ rancidulæ vim suam amiserunt, vel quod medicus indoctus nec satis expertus, aliam pro alia medicinam præbuerit, vel quod grotus inordinate se gerat, et nihil servet corum quæ medicus imperaverit. Non est autem in anima id ipsum dicere. Neque enim habemus medicum imperitumn, qui medicinas accommodatas languori non dederit. Christus namque animarum nostrarum medicus est, isque novit omnia, et únicuique languori et morbo accommodatum donat antidotum. Nam, excmpli – gratia: inani gloriæ bumilitatis præcepta opposuit: luxuriæ continentiam: avaritiæ cleemosynam: et, ut concludam breviter, unicuique passioni medicinam dedit et accommodatissimum remedium: ita ut nequidquam medicus imperitus qu'at judicari. Sed neque etiam rancidulæ sunt medicine, ut non queant operari virtutem suam. Christi enim praecepta nunquam inveterantur: sed quo magis exercentur, co mag's renovantur. Neque valetudini animæ qui.lquam est quod obstet aut impedimento sit, nisi cum ipsa sese minus disposuerit. II. Attendamus igitur nobis ipsis, fratres, vigilemus dum tempus labemus. Cur enim nos negligimus? Faciamus semper aliquid boni, ut auxilium tandem inveniamus in tempore tentationis. Quid vitam nostram deperdimus? Tol quotidie tantaque, sentimus, et omnia contemnimus, nec ulla nobis cura est illa discernere? Videmus quotidie fratres nostros et rapi et mori, nobisque ipsis nusquam invigilamus, nec intelligimus nos quoque in horas morti viciniores fieri. Horæ fere tres sunt ex quo vobis loqui cepi sedens, quis dubitet nos nunc morti viciniores esse quam antea? Labi tempus et perire nobis animadvertimus; et non timemus? An non venit in mentem sententiæ illius, quæ frequens erat in ore senis dum diceret: • Aurum 424 vel argentum si amiserit homo, posse eum vel id ipsum vel tantumdem recuperarc: tempus autem si percat, nec ipsum amissum, nec aliud pro en posse aliquando restaurari.» Quod verissimum esse patet. Quis enim diem vel horam temporis amissam quæΒ'. Πρόσχωμεν οὖν ἑαυτοῖ, ἀδελφοί· νήψωμεν καιρόν. Τί ἑαυτῶν ἀμελοῦμεν; Ποιήσωμεν τι ἀγαθὸν, ἵνα εύρωμεν βοήθειαν ἐν καιρῷ πειρασμοῦ. Τί ἀπόλ λυμεν τὴν ζωὴν ἡμῶν; Τοσαῦτα ἀκούομεν, καὶ οὐ μέλει ἡμῖν, ἀλλὰ καταφρονοῦμεν. Βλέπομεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν ἁρπαζομένους ἐκ μέσον ἡμῶν, καὶ οὐ νήφομεν· εἰδότες ὅτι κατὰ μικρὸν, καὶ ἡμεῖς ἐγε γίζομεν τῷ θανάτῳ. Ἰδοὺ ἐξ ὅτου ἐκαθίσαμεν λαλή σαι ἕως ἄρτι, Αναλώσαμεν δύο, ἢ τρεῖς ὥρας τοῦ χρόνου ἡμῶν, καὶ ἐπλησιάσαμεν τῷ θανάτῳ, καὶ βλέ πομεν ὅτι ἀπέλλομεν τὸν καιρὸν, καὶ οὐ φοβούμεθα. Πῶς οὐ μνημονεύομεν τοῦ ῥητοῦ τοῦ γέροντος ἐκείν νου τοῦ εἰπόντος, ὅτι ο Χρυσὶν ἢ ἄργυρον ἐὰν ἀπολέσῃ τις, δύναται ἀντ᾽ αὐτοῦ εὑρεῖν ἕτερον· καιρὸν δὲ ἐὰν ἀπολέσωμεν, ἀργῶς καὶ ῥᾳθύμως βιοῦντες, ἄλλον εὐρεῖν οὐ δυνάμεθα; Οντως μέλλομεν ζητῆσαι μίαν ὥραν τοῦ καιροῦ τούτου καὶ μὴ εὑρεῖν.» Πάσος ἐπιθυμοῦσιν ἀκοῦσαι ῥῆμα Θεοῦ, καὶ οὐχ εὑρίσκουσι; καὶ ἡμεῖς τοσαῦτα ἀκούομεν καὶ καταφρονοῦμεν, καὶ οὐ διεγειρόμεθα; Ὁ Θεὸς οἶδεν, ἐκπλήττομαι ἐπὶ τῇ

DOCTRINA XI. ἀναισθησίᾳ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, ὅτι δυνάμεθα σωθῆναι. rens aliquando inverit? Quot sunt qui verbum Dei καὶ οὐ θέλομεν. Δυνάμεθα γὰρ, ὡς εἰσὶ νεαρὰ τὰ πάθη ἡμῶν, κάψαι αὐτὰ, καὶ οὐ φροντίζομεν· ἀλλὰ ἀφίεμεν αὐτὰ σκληρυνθῆναι καθ᾿ ἡμῶν, ἵνα πλεῖον κάκην ἐσχάτην ποιήσωμεν. "Αλλο γάρ ἐστιν, ὡς πολύ λάκις εἶπον ὑμῖν, τὸ ἐκριζῶσαι βοτάνην, ὅτι εὐθὺς ἀποσπάται, καὶ ἄλλο ἐστὶ τὸ ἐκριζῶσαι μέγα δέν δρον. audire gestiunt, nec inveniunt qui eis illud propinet? Nos vero quotidie tantaque audientes contemnimus copiam, neque quidquam extenditur. Novit Deus quantum discrucier animarum nostrarum duritie, quia salvari cum possimus, negligimus et nolumus. Evellere enim possumus vitia et passiones nostras, cum teneræ sunt tanquam arbusta, nec curamus, nobis, ut perfectam in nobis malitiam et postremam Quin potius sinimus illas obdurescere et crescere in tandem faciant. Aliud est enim, ut sæpe dixi, evellere parvam herbam et teneram quæ statim exstirpatur, et aliam magnam arborem eradicare. III. Otiosus erat quandoque senex magnus cum discipulis suis in hortis, in quibus cupressi varia, maguæ scilicet ac parvæ creverant. Imperavit igitur uni ex fratribus senex cupressum evellere: quæ, cum parva esset et tenera, una manu exstirpata est: post quam jussit aliam majusculam evelli, quæ non una, sed ambabus manibus tandem evulsa est. Tertio majorem adhuc prioribus videns senex, et illam imperavit velli, quæ non sine magno labore extracla est. Quartam quoque cæteris altiorem exstirpari jussit, quæ summo conatu, labore et sudore vix extrahi potuit. Quintam adjecit maximam, quam cum ille conaretur evellere, nunquam valuit, sed incassum circa eam elaborabat desudabatque. Quod ut vidit senex, solum videlicet opus perficere minime posse, jussit coadjutorem accedere, sicque ambo illam tandem extraxere. Tunc ad omnes conversus senex ait: «Hujuscemodi sunt passiones nostræ, fratres. Cum tenere sunt et parvæ, si voΓ. Ευκαίρησε τις μέγας γέρων μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἐν τόπῳ τινὶ, ἐν ᾧ ἦσαν κυπαρίσσια διάφορα, μικρὰ καὶ μεγάλα. Καὶ λέγει ὁ γέρων ἑνὶ τῶν μαθη τῶν αὐτοῦ· 4 Ανάσπασον τὸ κυπαρίσσιον τοῦτο· ο ἦν δὲ μικρὸν πάνυ, καὶ εὐθέως τῇ μιᾷ χειρὶ ἀνέσπασεν αὐτὸ ὁ ἀδελφός. Εἶτα δεικνύει αὐτῷ ὁ γέρων ἄλλο μείζον τοῦ πρώτου, καὶ λέγει αὐτῷ·. Ανάσπασον καὶ τοῦτο· ο ὁ δὲ σαλεύσας ταῖς δύο χερσὶν ἀνέσπασε κἀκεῖνο. Πάλιν δεικνύει αὐτῷ ὁ γέρων άλλο μειζότερον· ὁ δὲ μετὰ πλείονος κάπου ἀνέσπασε κἀκεῖνο. Εἶτα δεικνύει αὐτῷ καὶ ἄλλο μειζότερον· ὁ δὲ μετὰ πλείονος κόπου πολλά σαλεύσας, καὶ κοπιότας καὶ Ιδρώτας ἐπῆρε κἀκεῖνο. Εἶτα δεικνύει αὐτῷ ὁ γέρων ἔτι μειζύτερον· ὁ δὲ καὶ πολλὰ κοπιάσας καὶ ἱδρώσας οὐκ ἠδυνήθη ἐπᾶραι αὐτό. Ὡς οὖν εἶδεν αὐτὸν ὁ γέ ρων μὴ δυνάμενον, ἐπέτρεψεν ἄλλῳ ἀδελφῷ ἀναστῆς σαι καὶ βοηθῆσαι αὐτῷ, καὶ οὕτως ηδυνήθησαν άμφότεροι ἀνασπᾶσαι αὐτό. Τότε λέγει ὁ γέρων ἐκείνας τοῖς ἀδελφοῖς· «Ἰδοὺ οὕτως εἰσὶ καὶ τὰ πάθη, ἀδελφοί, ἐφ' ὅσον εἰσὶ μικρὰ, ἐὰν θέλωμεν, δυνά- lumus, facile illas possunius a nobis exstirpare. μεθα μετὰ ἀναπαύσεως ἐκκάψαι αὐτά. Ἐὰν δὲ ἀμελήσωμεν αὐτῶν, ὡς μικρῶν, σκληρύνονται, καὶ ὅσον σκληρύνονται, τοσοῦτον πλείονος δέονται κόπου. Εἰ Οὰ ἐπὶ πλεῖον ἀνδρυνθώσι καθ᾿ ἡμῶν, οὐκ ἔτι οὐδὲ μετά κόπου δυνάμεθα ἐκκόψαι αὐτὰ ἀφ' ἑαυτῶν, ἐὰν μὴ καὶ βοήθειαν σχῶμέν τινων ἁγίων ἀντιλαμβανο μένων ἡμῖν μετὰ Θεόν.» Βλέπετε πόσην δύναμιν ἔχουσι τὰ παρὰ τῶν ἁγίων γερόντων λεγόμενα. Καὶ ὁ Προφήτης ὁμοίως περὶ τούτου διδάσκει ἡμᾶς ἐν τῷ ψαλμῷ όπου λέγει· θυγάτηρ Βαβυλῶνος ἡ ταλαί χώρος, μακάριος ὃς ἀνταποδώσει τὸ ἀνταπόδομά σου, ὃ ἀνταπέδωκας ἡμῖν· μακάριος ὃς κρατήσει καὶ ἐδαφιεῖ τὰ νήπιά σου πρὸς τὴν πέτραν. Δ'. 'Αλλά ψηλαφήσωμεν κατὰ ἀκολουθίαν τὸ λεγόμενον. Βαβυλώνα λέγει τὴν σύγχυσιν· οὕτω γὰρ ερμηνεύεται παρὰ τὸ Βαβέλ, ὅπερ ἐστὶ Συχέμ· Ουγα τέρα Βαβυλώνος λέγει τὴν ἔχθραν. Πρώτον γὰρ συγ χεῖται ἡ ψυχὴ, καὶ οὕτως ἀποτελεῖ τὴν ἁμαρτίαν· ταλαίπωρον δὲ αὐτὴν καλεῖ, ἐπειδὴ (καὶ ἄλλοτε ὑμῖν εἶπον) ἀνούσιός ἐστι καὶ ἀνυπόστατος ἡ κακία διά τῆς ἡμῶν ἀμελείας ἐκ τοῦ μὴ ὄντος συνισταμένη πάλιν διὰ τῆς ἡμῶν κατορθώσεως, ἀπολλυμένη καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν χωρούσα. Λέγει γοῦν, ὡς πρὸς αὐτὴν ὁ Άγιος Μακάριος ὃς ἀνταποδώσει σοι τὸ ἀνταπόδομά σου 8 ανταπέδωκας ἡμῖν. Μάθωμεν τί μὲν ἐδώκαμεν, τί δὲ ἀντελάβομεν, καὶ τί θέλωμεν ἀνταποδοῦναι. Εδώκαμεν τὸ θέλημα ἡμῶν, καὶ ἀντ × Pal. Crassi, 8, 9. PATROL. GR. LXXXVIII. Quod si eas neglexerimus, obdurescent illico, quaque magis obduruerint, eo majore vi et labore opus erit. Quinimo irriti erunt conatus nostri omnes in illas, nisi alicujus viri sancti orationes ad auxilium nobis post Deum accesserint. › Tantam vim habent auxilia quæ a viris justis et sanctis expetuntur. Qual Propheta nos quoque docet in psalmo quo ait: Filia Bubylonis misera: beatus qui retribuet tibi retributionem tuam quam retribuisti nobis. Beatus qui tenebit et allidet parvulos tuos ad petram *. IV. Sed exponamus per ordinem quod dictum est. Babylonem confusionem vocat. Sic enim interpretatur: a Babel dicta quod est Sichem. Filiam autem Babylonis dieit inimicitiam. Primum enim confunditur anima, et postinodum perficit peccatum. Miseram autem nominat ejus malitiam. Que, ut alias vobis quam sæpissime dixi, sine exsistentia et substantia ulla omnino est, ex nihilo in aliqui:l a nostra negligentia et injustitia deducta, et rursmið ex justitia et diligentia nostra in nihilum redacta. Dicit igitur ad eam sanctus David: Beatus qui retribuet tibi retributionem tuam quam retribuiɛti nobis. Discamus quidnam illi dederimus vel ab ea receperimus, et quid illud potissimum sit quod est ci

S. DOROTHIEI ABBATIS retribuendum. Delimus illi voluntatem nostram, Λ ελάβομεν τὴν ἁμαρτίαν. Μακαρίζει οὖν ὁ λόγος τοὺς recepimusque ab ea peccatum. Beatos igitur cos facit hic sermo qui ci retribuerunt retributionem suam, qui eam amodo non fecerunt: est enim hoc illi retribuere. Infert deinde: Beatus qui tenebit et allidet parvulos tuos ad petram. Ac si dicat: Ille 425, inquam, beatus est, qui quecunque genimin: 1u3, id est, pravas et iniquas cogitationes non almiserit in se neque his omnino in principio locum dederit, ut coalescere possent et augeri, ac tandem malum operari: sed statim cum adhuc parvulæ et teneræ essent, antequam enutrirentur et crescerent, ταύτην ἀνταποδιδόντας· τὸ δὲ ἀνταποδοῦναι ἐστι, τὰ μηκέτι πρᾶξαι αὐτήν. Εἶτα ἐπιφέρει. Μακάριος ὃς κρατήσει καὶ ἐδαξιεῖ τὰ νήπιά σου πρὸς τὴν πέτ τραν. Οἱονεί, Μακάριος ὁ τὰ παρὰ σοῦ γενόμενα, τοῦτ' ἔστι, τοὺς πονηρούς λογισμούς, μηδὲ τὴν ἀρχὴν δοὺς χώραν τοῦ αὐξηθῆναι ἐν αὐτῷ καὶ ἐνεργηθή και τὸ κακόν· ἀλλὰ ταχέως, ὡς ἔτι εἰσὶν νήπιοι, πρὶν τραφῶσι καὶ αὐξυνθῶσι κατ' αὐτοῦ, κρατήσας καὶ προστρίψας αὐτοὺς τῇ πέτρα, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστό καὶ ἀπολέσας αὐτοὺς διὰ τοῦ καταφεύγειν πρὸς τὸν Χριστόν. illas allisit et percussit ad petram, quæ Christus est, et his peremptis omnino confugit ad Dun.iBum. 19. τὸ Ε΄. Ἰδοὺ πῶς καὶ οἱ γέροντε; καὶ ἡ ἁγία Γραφὴ πάντες συμφωνοῦσι καὶ μακαρίζουσι τοὺς ἀγωνιζο μένους εκκόψαι, ὡς ἔστι νεαρὰ τὰ πάθη, πρὸ τοῦ πειρασθῆναι τῆς ὀδύνης καὶ τῆς πικρίας αὐτῶν. Σπουδάσωμεν οὖν, ἀδελφοί, ἵνα ἐλεηθῶμεν· κοπιάσωμεν μικρὸν καὶ εὑρίσκομεν πολλὴν ἀνάπαυσιν. Εἶπον οἱ Πατέρες πῶς ὀφείλει τὸ κατὰ μέρο; ἑαυ τῶν καθαρίζειν, ἵνα καθ᾿ ἑσπέραν ἐξετάζειν ἑαυτὸν, πῶς παρῆλθε τὴν ἡμέραν, καὶ πάλιν πρωΐας, πῶς παρῆλθε τὴν νύκτα, καὶ μετανοεῖν τῷ Θεῷ, περὶ ὧν, ὡς εἰκὸς, ἁμαρτάνει. ᾿Αληθῶς δὲ ἡμεῖς, ἐπειδὴ πολλὰ ἁμαρτάνωμεν, χρήζομεν διὰ τὴν λήθην ἡμῶν καὶ κατὰ ἓξ ὥρας ἐρευνᾶν ἑαυτούς, πῶς παρήλθομεν καὶ εἰς τί ἡμάρτομεν· καὶ λέγειν ἕκαστος ἡμῶν ἑαυτῷ· ο 'Αρα μήπως ἐλάλησα πλήσσων τὸν ἀδελφόν μου; ἄρα μὴ εἶδον αὐτὸν ποιοῦντα πράγματα, καὶ κατέκρινα αὐτὸν, ἢ ἐξουδένωσα αὐτὸν, ἢ κατελάλησα κατ' αὐτοῦ; ἄρα ᾔτητα τὸν κελλαρίτην πρᾶγμα, καὶ οὐκ ἔδωκέ μοι, καὶ ἐγόγγυσα κατ' αὐτοῦ; μὴ 18, ἔψῃ τὸ καλῶς, καὶ εἶπον ῥῆμα, καὶ κατῄσχυνα τὸν μάγειρον, καὶ ἔθλιψα αὐτὸν, ἢ ἐγὼ ἀηδιστής, ἐγάγ γυσα καθ' ἑαυτοῦ; ἐὰν γὰρ καθ' ἑαυτὸν γογγύσει τις, ἁμαρτία ἐστί. Πάλιν λέγει· 'Αρα είπέ μοι δ κανονάρχης ῥῆμα, ἢ ἄλλος τῶν ἀδελφῶν, καὶ οὐκ ἐβάστασα, ἀλλὰ ἐναντιώθην αὐτῷ; Οὕτως και ἑκάστην ἡμέραν ὀφείλομεν ψηλαφᾶν ἑαυτοὺς, πως παρήλθομεν τὴν ἡμέραν. Ομοίως ὀφείλει τις έρευ ναν ἑαυτὸν πῶς παρῆλθε καὶ τὴν νύκτα, ἢ μετὰ προθυμίας ἀνέστη εἰς τὴν ἀγρυπνίαν, ἢ μὴ ὀλι ώρησε πρὸς τὸν ἐξυπνίζοντα αὐτὸν, ἢ ἐγόγγυτε κατ' αὐτοῦ. Οφείλει γάρ τις εἰδέναι ὅτι ὁ ἐξυπνίζων αὐτὸν, καὶ εἰς ἀγρυπνίαν, μεγάλα καὶ εὐεργε τεῖ αὐτὸν, καὶ μεγάλων ἀγαθῶν πρόξενο; αὐτῷ γίνε ται· ἐξυπνίζων αὐτὸν δεηθῆναι τῷ Θεῷ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ φωτισθῆναι· πῶς οὐκ ὀφείλει τις εὐχαριστεῖν τῷ τοιούτῳ; ἀληθῶς ὀφείλει ἔχειν, ὅτι σχεδὸν δι' αὐτοῦ ἐστιν ἡ σωτηρία αὐτοῦ. V. Ecce igitur ut seniores nostri et sacra pariter Scriptura conclamant, cosque beatos faciunt qui studiosí fuerint a se ipsis passiones abscindere, dum teneræ fuerint et molles, antequam dolorem et amaritudinem earum experiamur. Demus igitur operam, ut misericordiam consequamur a Domino, elaboremusque interdum ne nobis desit remissio et indulgentia divina. Docuerunt enim sæpe nos patres nostri, quo pacto purgemus nos ipsos per singulos dies, ut scilicet in vesperam perscrutemur nobiscum, quomodo transactam diem exegerimus, et rursum mane quomodo noctem; et sic pœnitentiam agamus apud Deum, ut par est, in quo peccasse nos deprehenderimus. Sane cum admodum delinquamus peccemusque, obliviscamurque faciilime delicta et peccata nostra; opus esset nobis in c horas cura diligenti et examinatione, quo pacto scilicet ambulassemus id momenti et temporis, et in quo deliquissemus. Deberetque unusquisque nostrum a se ipso tanquam judex rationem cujuslibet facti extorquere, et dicere: «Nunquid locutus sum quæ fratrem meum morderent et carperent? au fratrem aliquid facientem judicavi? an eum contempsi? mum oblocutus de ipso sum? an si quil petii a cellarita, et ipse mihi negavit, murmuravi adversus ipsum? An coquum increpavi? num pudore illum affeci? num ego imprudentissimus in mne ipso obmurmuravi quod cibaria non bene decoxiss:t, artificiose curasset? an dixit mihi cæremoniarum princeps vel quis alius fratrum verbum, nec ferre potui? An statim illi adversatus sum? Sicque per singulos dies agendum nobis esset, discutiendum et cognoscendum quo pacto ambulassemus. Debet item quis a se exigere, ut noctem transierit, si videlicet cum diligentia et promptitudine ad vigilias surrexerit, si neglexit respondere excubitori, si contra ipsum in aliquo obmurmuravit scire etenim quemque decet excubitori nostro rimis beneficiis afficiat. Causa enim est nobis multorum bonorum. Excitat nos ad colloquendum 31 Cor. x, 4. nos admodum debere, utpote illi qui nos pluVARIE LECTIONES. 3 Μή, τὸ ἔψῃ τὸ καλῶς. Π.χ. μή το ψητο καλώς. Non illud recte coctum fuerat. Scribi etiam potest, ζητον, res cocia. Cotel. Eccl. Gr. Morain. tom. II, ρ. 675.

cum Deo, ad orandum pro nostris et alienis bonis quis non agat gratias? Huic vere nostra dependet. DOCTRINA ΧΙ. peccatis, ut illuminemur a divina gratia. Huic de tot agnale: sunt grati plurinae, a quo quodammodo salus Γ. Καὶ λέγω ὑμῖν περὶ τούτου θαυμαστόν * ἤκουσα περὶ μεγάλου το γέροντος Διορατικοῦ, ὅτι, ἱστάμενος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ὡς ἔβαλλον ἀρχὴν οἱ ἀδελφοὶ τοῦ ψάλλειν, ἔβλεπέ τινα λαμπροφόρου ἐξερχόμενον ἐκ τοῦ ἱερατείου, καὶ κατέχοντα ὡς τρούλλιόν τι ἔχον ἁγίασμα καὶ μίαν μύλην, καὶ ἔβαπτε τὴν μύλην ἐκείνην ἐκ τοῦ τρουλλίου, καὶ περιήρχετο ὅλους τοὺς ἀδελφοὺς, κατασφραγίζων ἕκαστον αὐτῶν· τῶν δὲ μὴ εὑρισκομένων τόπους, τοὺς μὲν ἐσφράγιζε, τοὺς δὲ παρήρχετο· πάλιν ὡς ἔμελλον ἀπολῦσαι, ἔβλεπον αὐτὸν ἐξερχόμενον ἐκ τοῦ ἱερατείου, καὶ τὸ αὐτὸ ὁμοίως ποιοῦντα. Ἐν μιᾷ οὖν κατέσχεν αὐτὸν ὁ γέρων, καὶ ῥίπτει ἑαυτὴν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ, παρακαλῶν μαθεῖν & ποιεῖ, καὶ ὅστι; ἐστί· καὶ λέγει αὐτῷ ἐκεῖνος ὁ λαμπροφόρος • Ἐγὼ ἄγγελό; εἰμι τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπετράπην εἰς την σύναξιν παρέχειν τὴν σφραγίδα ταύτην τοῖς εὑρισκομένοις ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ψαλμῳδίας, καὶ τοῖς μένουσιν ἕως τῆς ἀπολύσεως, διὰ τὴν προθυμίαν καὶ σπουδήν, καὶ τὴν καλὴν αὐτ τῶν προαίρεσιν.» Λέγει αὐτῷ ὁ γέρων· «Καὶ πῶς τινῶν μὴ εὑρισκομένων σφραγίζεις τους τόπους; ο Αποκρίνεται αὐτῷ ὁ ἅγιος ἄγγελος λέγων·. Όσοι εἰσὶ τῶν ἀδελφῶν σπουδαίοι μὲν καὶ καλο: τὴν προαίρεσιν, διὰ δέ τινα ἀναγκαίαν ἀσθένειαν ἀπόντες μετὰ εὐλογίας τῶν Πατρῶν, ἢ πάλιν διά τινα ἐντολὴν εἰς ὑπακοὴν αὐτῶν ἀσχολούμενοι, καὶ διὰ τοῦτο μὴ εὑρισκόμενοι, οὗτο: καὶ ἀπόντες τὴν σφρα γίδα αὐτῶν λαμβάνουσιν, ἐπειδὴ τῇ διαθέσει μετά τῶν ψαλλόντων εἰσί· μόνοις δὲ τοῖς δυναμένοις εὐρεθῆναι, καὶ ἀπὸ ἀμελείας μὴ εὑρισκομένοις, τού τοις επετράπην μὴ δοῦναι τὴν σφραγίδα, ἐπειδὴ αὐτοὶ ἀναξίους ἑαυτοὺς ἐποίησαν.» Ιδετε, βλέπετε ποῖον δῶρον προξενεῖ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ὁ ἐγείρων αὐτὸν εἰς τὸν κανόνα τῆς ἀγρυπνίας. Σπουδάσατε οὖν, ἀδελφοί, μὴ ζημιωθῆναι ποτε τὴν σφραγίδα του ἁγίου ἀγγέλου· εἰ δὲ καὶ συμβῇ τινα μετεωρισθή ναι, καὶ ὑπομνήσει αὐτὸν ἄλλος, οὐκ ὀφείλει αγανακτεῖν· ἀλλὰ προσέχων τῷ καλῷ, εὐχαριστῆσαι τῷ ὑπομιμνήσκοντι αὐτόν· κἂν εἴ τις δήποτέ ἐστιν. Ζ΄. Οτε ἤμην ἐν τῷ κοινοβίῳ, ἐποίησέ με ὁ ἀδες ξενοδόχων μετά γνώμην τῶν γερόντων. Ημην δὲ καὶ ἀπὸ μεγάλης αρρωστίας. "Ηρχοντο οὖν ξένοι, καὶ ἑσπέριζαν μετ' αὐτῶν, καὶ πάλιν καμηλάριο, καὶ ἐποίουν τὴν χρείαν αὐτῶν· πολλάκις δὲ καὶ μεθ᾿ ὃ ἀπηρχόμην κοιμηθῆναι, πάλιν ἀπήντα ἄλλη χρεία, καὶ ἐξύπνιζέν με. Ἐν τοσούτῳ οὖν ἔφθανεν ἡ ὥρα τῆς ἀγρυπνίας, καὶ ὡς μόνον ἥρπαζον μικρόν, ἰδοὺ ὁ κανονάρχης ἐξύπνιζέ με· λοιπὸν εὑρισκόμην είτε ἀπὸ τοῦ κάπου, εἴτε ἀπὸ τῆς ἀσθενείας· ἔτι γὰρ παρεκλεπτόμην ὑπὸ λεπτοπυρετίων διαλελυμένος, VI. Dicam ad hoc propositum vobis rem mirandam, quam audisse me memini a patre quo.lam maximo Dioratico. Aiebat enim ille nocte quadam dum in ecclesia excubaret, in principio psalmodiæ vidisse se quemdamn e sacrario egredientem cum veste splendida, habentemque in manu vasculum quoddam plenum libamine et sanctificatione, itemque cochleare, quo sanctificatione illa intincto obe ambulantem, fratres omnes obsignasse. Eorum vero qui ad vigilias non surrexissent, aliquorum sedes et luca tetigisse, aliquorum pertransisse. Atque lux ipsum in ine psalmodize reperisse, e sacrario ut antea egredientem. Quod senem admodum admiratum, cum ante se pertransiret, ad genua illius advolutum rogasse, ut quidnam hoc esset mysterii, 426 dignaretur aperire. Respondisseque illum esse sese angelum Dei, qui delegatus ad hoc esset, ut signo hujuscemodi cos obsignaret quos diligentes et promptos ad principium psalmodiæ et in finem usque perseverantes in ecclesia reperisset. Senem vero post hæc iterum subdidisse, cur aliquorum Joca et sedes quos in ecclesia non reperisset, ohsignaret: retulisseque rursum angelum sanctum, corum se loca obsignasse qui et promptissimi et puratissimi fuissent, quantum in ipsis erat, ad vigilias surgere, sed aliqua necessitate compedit:, cum obedientia et patris benedictione vel etiam imperio occupati abessent. Hos æquum esse signura suum recipere, cum animo et proposito cum psallentibus abfuissent. Illorum vero qui psalmodie in teresse potuissent, sed torpore et negligentia destitissent, jussu Dei summi sedes et loca noluisse obsignare, quoniam ipsi sese indignos hoc calesti signo fecissent. Contemplamini igitur quale nobis donum ministret, qui nos ad vigilias et laudes Dei excitat. Curate, fratres, augelicum signum non amittere at si contigerit ullum ex vobis dormitare, fueritque ab altero excitatus, ne moleste feratis, sed potius ratione tanti boni gratias agite, quicun que ille fuerit. VII. Cum essem in cœnobio, præposuit me abbas suscipiendis hospitibus seniorum suorum consilio. Surrexeram autem tunc a maxima ægritudine, ita ut vix possem pedibus consistere. Veniebant igitu: hospites et plerumque cum illis multam noctem vigilabam. Veniebant camelarii, et illis necessaria ministrabam, agebamque inde me cubitum, alteraque quam sæpissime occurrebat que me statio excitaret necessitas. Adventabat interea modico intervallo hora vigiliæ, et cuin paululum quidpiam cbdormissem, excitabar a canonarcha nostro. Eram 13 Γερ. διορατικού. Sic vertendum: senis perspicaciæ dono præditi. Hic nullum nomen proprium. Vide infra doctr. 21, inscriptionem, ubi διὰ τὸ διορατικόν χάρισμα recte interpres reddit of perspicuu donum. Fabric. Bibl. Gr., tom. X, pag. 162.

φερόμενος ύπνου· «Καλώς, κύρι, μνησθείη ἡ ἀγάπη ὁ Θεὸς, έψη σου τὸν μισθόν, ἐκέλευσας, ἔρχομαι, κύρι. ο Εἶτα ὡς ἀπήρχετο, πάλιν ἀπεκοιμών μην· πάνυ δὲ ἐθλιβόμην ὅτι ἐβράδυνον ἀναστή και εἰς τὴν ἐκκλησίαν· καὶ ἐπειδὴ οὐχ ὑπέντε πῶς ἐκείνῳ προσκαρτερήσαιμι, Στήσε δύο τινάς τῶν ἀδελφῶν, τὸν μὲν ἕνα, ἵνα ἐξυπνίζῃ με, τὸν δὲ ἄλλον, ἵνα μὴ ἀφῇ με νυστάξαι εἰς τὴν ἀγρυ πνίαν. Καὶ πιστεύσατέ μοι, ἀδελφοί, οὕτως ἐσεδόμην αὐτούς, ὡς ὅτε δι' αὐτῶν ἦν ἡ σωτηρία μου, καὶ σχεδὸν ἐσεβόμην αὐτούς. Οὕτως οὖν καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε διακεῖσθαι πρὸς τοὺς ἐγείροντας ὑμᾶς εἰς τὸν κανόνα τῆς ἐκκλησίας, καὶ εἰς πᾶν πράγμα ἀγαθόν. Καθὼς οὖν ἐλέγομεν, ὀφείλει τις έρευν πῶς παρῆλθε τὴν ἡμέραν καὶ τὴν νύκτα· εἰ μετά νήψεως ἴστατο εἰς τὴν ψαλμωδίαν, καὶ εἰς τὴν εὐο χήν ᾐχμαλωτίσθη ὑπὸ λογισμῶν ἐμπαθῶν, ἡ νουν εχῶς ἤκουσε τῶν θείων αναγνωσμάτων, ἢ μὴ ἀφῆκε τὴν ψαλμῳδίαν, καὶ ἐξῆλθεν ἔξω τῆς ἐκκλησίας μετεωριζόμενον· ἐὰν οὕτως ἐρευνᾷ τις ἑαυτὸν καθ' ἑκάστην, καὶ σπουδάζει μετανοεῖν ὑπὲρ ὧν ἡμαρτε, καὶ διορθοῦσθαι ἑαυτὸν, ἄρχεται μειοῦν τὴν κακίαν, καὶ εἰ ἐποίει ἐννέα, ποιεῖ ὀκτώ, καὶ οὕτως σὺν Θεῷ κατὰ μικρὸν προκόπτων, οὐκ ἐᾷ τὰ πάθη στερεω θῆναι κατ' αὐτοῦ. Μέγας γὰρ κίνδυνος τὸ ἐμπεσεῖν τινα εἰς ἕξιν πάθους. Επειδή, καθὼς εἴπομεν, οὔτε ἐὰν θέλῃ ὁ τοιοῦτος, δυνατός ἐστι μόνος περιγενέσθαι τοῦ πάθους, ἐὰν μὴ σχῇ καὶ βοήθειαν παρά igitur et labore et agritudine vicina mirum in mo- ὡς μὴ ἔχων ἑαυτόν. Ἀπεκρινάμην οὖν αὐτῷ καταdum defessus, calebamque interdum alternis febribus, ut vix me ipsum erigere possem. Ita vero illi respondebam, ut qui esset a somno oppressus et alio translatus: Bene faciat tibi Deus, frater, et charitatis tuæ memor sit: en ut jussisti, propero. › Cumque post hæc discessisset, invitus et noleus iterum obdormiebam: usque adeo autem pœnitehat me desidiæ et negligentiæ meæ, cum videbam me non interfuisse vigiliis, nec ille me denuo excitasset, ut fratres duos rogaverim, alterum ut me excitaret in tempore, alterum ut me non paterotur dormitare vigiliarum tempore. Et nilii, oro, credlite, ita illos amabam, venerabar, colebam ut a quibus salus mea dependeret et esset. Tales et vos esse decet erga excitantes vos ad vigilias, ad horas canomicas et ad omne aliud opus bonum. Haben.laque est (ut diximus) a nobis temporis ratio, exquiredumque ut diem noctemque transegerimus: si cum reverentia et attentione ad psalmodiam, ad orationem, steterimus, nec passi fuerimus captivos nos trabi a cogitationibus et passionibus nostris: si attentas aures præstiterimus divinis lectionibus: si interruperimus psalmodiam inaniter extra ecclesiam et chorum educti. Si sese quisque per singulos dies ita discutiat agatque pœnitentiam in quo deliquisse se deprehenderit, statimque post lapsum surgat emendatus, incipiemus malitiam nostramı sensim minuere, et quod novies male agebamus, vix jam octies agemus. Sicque coopitulante Den τινων αγίων. proficiemus, et non poterunt in nobis passiones obfirmari. Periculosum enim valde est in habitum passionum et vitiorum incidere, quas (ut diximus) cum voluerit homo non possit solus superare, sed opus sil sanctorum virorum auxilium implorare. Η. Θέλετε διηγήσομαι ὑμῖν περί τινος ἔχοντας πάθους ἐν ἔξει; ἀκούσατε πράγμα άξιον πολλού κλαυθμοῦ. Ὅτε ήμην εἰς τὸ κοινόβιον, οὐκ οἶδα πῶς ἁπλῶς ἐχλευάζοντο οἱ ἀδελφοὶ ἀναθέσθαι μοι τοὺς λογισμοὺς αὐτῶν. Φησὶν δὲ καὶ ὁ ἀββᾶς καὶ ἐπὶ έτρεπέ μοι κατά γνώμην τῶν γερόντων τὴν φρον τίδα τούτου ποιεῖσθαι του μέρους. Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν, ἔρχεταί τις τῶν ἀδελφῶν, καὶ λέγει μοι· • Συγχώρησόν μοι, καὶ εἴχου ὑπὲρ ἐμοῦ, ὅτι κλέ πτω καὶ τρώγω, ο λέγω αὐτῷ· «Διά τί πεινάς; Καὶ λέγει μοι· ο Ναί, οὐκ ἀρκοῦμαι τῇ τραπέζη τῶν ἀδελφῶν, καὶ οὐ δύναμαι αἰτῆσαι.» Λέγω αὐτῷ· VIII. Libet narrare vobis de quodam confratre nostro, qui iniser et infelix in habitum passionis lapsus 427 erat. Accipite rem lacrymabilem. Cum essem in cœnobio, consueverant fratres omnes cogitationes suas ad me deferre, vel per jocum vel per qnamulam simplicitatem; ita ut etiam abbas hanc mihi curam seniorum consilio impoueret. Die igitur quadam ad me venit unus e fratribus, et dixit mihi: «Da mihi veniam, obsecro, et ora pro me quoniam et furtim subripio, et comedo. Qui a iṇe interrogatus quare id ageret, respondit fame sesc cruciari, nec posse in mensa cum reliquis saturari, vel adduci ut quiddam aliud postularet. D. Διὰ τί μὴ ὑπάγεις ἀνατιθεὶς τῷ ἀ66];» λέγει Hortabar ut hoc abbati insinuaret, ille autem pudore teneri sese dicebat. Ego igitur abbatem, ilfo volente, adii, fratris fragilitatem aperui, qui mihi omnem ejus curam commisit, ut cum scilicet curarem, ut mibi visum esset. Accessi e vestigio ad œconomum, imperavique illi, ut quacunque hora frater edere vellet, nihil ei negaret, omnia præstaret. Sicque ut imperaveram, agebat. Dies itaque aliquot cavit a furto frater: scilicet non multo post ad me venit cum lacrymis dicens: e Ignosce mihi, domine, quia adhuc ad furtum pristinum redii.» Ad hunc ego conversus, sciscitabar cur hoc faccret, aut si pateretur repulsain ullam ab œco- • Αισχύνομαι. ο Λέγω αὐτῷ·. Καὶ θέλεις ἀπέρ χωμαι ἐγώ;» Καὶ λέγει μας·. Ως κελεύεις, κῦρι, ο Απῆλθον οὖν καὶ εἶπον τῷ 2664, καὶ λέγει μοι· • Ποίησον ἀγάπην καὶ φρόντισον αὐτοῦ, ὡς οἶδας.» Τότε λαμβάνω αὐτὸν, καὶ λέγω τῷ κελλαρίτῃ ἐπὶ αὐτοῦ· «Ποίησον ἀγάπην, καὶ οταν ὥραν ἔρχεται οὗτος ὁ ἀδελφὸς πρὸς σέ, δὸς αὐτῷ ὅσα θέλει, καὶ μεν κωλύ τῆς αὐτοῦ.» 'Ακούσας ὁ κελλαρίτης, λέγει μοι·. Εκε λευσας, οὕτως ποιώ.» Ποιεῖ οὕτως ὀλίγας ἡμέρας δ ἀδελφὸς ἐκεῖνος· καὶ ἔρχεται λέγων μοι· «Συγχώ ρησόν μοι, κῦρι, ὅτι ἠρξάμην πάλιν κλέπτειν. Λέγω αὐτῷ· «Διὰ τί οὐ παρέχει σοι ὁ κελλαρίτης εἴ τι θέλεις; ο Ναί· συγχώρησον, ὅσα θέλω παρέχει

DOCTRINA XI. μοι. ο 'Αλλ' ἐγώ αἰσχύνομαι αὐτόν.» Λέγω αὐτῷ· «Μή nomo. Negabat ille quidquam sibi deesse, sed veἐμὲ αἰσχύνῃ;» Λέγει μοι· «Ού.» Λέγω αὐτῷ· «Οὐκοὖν εἴ τι θέλεις, ἔρχου καὶ λάμβανε παρ' ἐμοῦ, καὶ μὴ κλέψης· ο εἶχον γὰρ τότε την διακονίαν τοῦ νοσοκομείου. Ήρχετο οὖν ἐκεῖνος πρός με, καὶ ἐλάμβανεν ὅσον ἤθελεν. Ηρξατο οὖν μετὰ ἡμέρας πάλιν κλέπτειν, καὶ ἔρχεται θλιβόμενος, καὶ λέγει μοι·. Ἰδοὺ πάλιν κλέπτω. ο Λέγω αὐτῷ· «Διά τί, ἀδελφέ μου; οὐ παρέχω σας εἴ τι θέλεις;: Λέγει· • Ναί. ο Λέγω αὐτῷ·. Καὶ διὰ τί κλέπτεις;» Λέγει μοι· «Συγχώρησόν μοι, οὐκ οἶδα διὰ τί· ἀλλὰ οὕτως ἁπλῶς κλέπτω. Τότε λέγω αὐτῷ, «Τὸ ὄντως σὺ εἰπέ μοι, κἂν τί ποιεῖς αὐτὰ & κλέπτεις;» λέγει μαι: «Τῷ όνῳ παρέχω αὐτά.» Καὶ εὑρέθη ὅτι ἔκλεπτεν ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος βουχχία ει, φοινίκια, συκία, κρόμ μια· εἴτι δήποτε ἁπλῶς ηὕρισκε, καὶ ἔκρυσεν αὐτὰ, τὰ μὲν ὑποκάτω τῆς στρώσεως αὐτοῦ· τὰ δὲ ἀλλαχοῦ. Καὶ τέλος μὴ εὑρίσκων τί ποιήσει αὐτὰ, ὡς ἔβλεπεν αὐτὰ ἀχρειούμενα, λοιπὸν ἀπήρχετο, ἔῤῥι στιν αὐτὰ, ἡ παρείχεν αὐτὰ ἔμπροσθεν τῶν ἀλόγων. Θ' Ἰδοὺ βλέπετε τί ἐστι τὸ ἔχειν πάθος ἐν ἔξει; βλέπετε ποία ἀθλιότης, ποία ταλαιπωρία; Ηδει ὅτι κακόν ἐστιν, ᾔδει ὅτι κακῶς ποιεῖ, ἐθλίβετο, ἔκλαιε, καὶ ὅμως εἵλκετο ὁ ἄθλιος ὑπὸ τῆς κακής συνηθείας ἧς ἐποίησεν ἑαυτῷ, διὰ τῆς προλαβούσης ἀμελείας. Καὶ καλῶς ἔλεγεν ὁ ἀββᾶς Νισθερώ, ἐάν τις κατα συρῇ ὑπὸ πάθους, γέγονε δοῦλος τοῦ πάθους· ὁ Θεὸς ὁ ἀγαθὸς ρύσηται ἡμᾶς ἀπὸ κακῆς ἕξεως, ἵνα μὴ καὶ ἡμῖν εἴπῃ· Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἷματί μου, ἐν τῷ καταβαίνειν με εἰς διαφθοράν; Εἶπον δὲ ὑμῖν δια φόρως καὶ τὸ πῶς ἐμπίπτει τις εἰς ἕξιν. Οὐ γὰρ ὁ ἅπαξ θυμούμενος ήδη λέγεται θυμώδης· οὐδὲ ὁ ἅπαξ πορνεύων, λέγεται πόρνος· οὔτε ὁ ἅπαξ ἐλεῶν, λέγεται ἐλεήμων· ἀλλὰ καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία, ἐκ τοῦ συνεχῶς ἐνεργεῖσθαι ἕξιν τινὰ ἐμποιεῖ τῇ ψυχῇ, καὶ λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἕξις, ή κολάζει, ἢ ἀναπαύει αὐτήν. Τὸ δὲ πῶς ἀναπαύει τὴν ψυχὴν ἡ ἀρετὴ, καὶ πῶς κολάζει αὐτὴν ἡ κακία, είπομεν διαφόρως. Ὅτι ἡ μὲν ἀρετή, φυσική ἐστι, καὶ ἐν ἡμῖν ἐστιν. Ανεξάλειπτα γὰρ σπέρματα τῆς ἀρετῆς. Εἶπον οὖν ὅτι ὅτον ἐνεργοῦμεν τὰ καλὰ, ἐν ἔξει τῆς ἀρετῆς γινόμεθα· τοῦτ' ἔστι τὴν ἰδίαν ἔξιν ἀναλαμβάνομεν, εἰς τὴν ἰδίαν ὑγείαν ἐπανερχόμεθα, ὥσπερ ἀπὸ ὀφθαλμίας εἰς τὸ οἰκεῖον φῶς, ἢ ἀπὸ ἄλλης οἷας δήποτε ἀῤῥωστίας, ἐπὶ τὴν ἰδίαν καὶ κατὰ φύσιν ὑγείαν. Ἐπὶ δὲ τῆς κακίας, οὐχ οὕτως· ἀλλὰ ξένην τινὰ καὶ παρὰ φύσιν λαμβάνομεν ἕξιν διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ κακοῦ· οἱονεὶ, ἐν ἕξει λοιμώδους τινὸς ἀρρωστίας γινόμεθα, ἵνα μήτε Συνώμεθα ὅτι ὑγιάναι, ἄνευ πολλῶν δακρύων, δυνατ μένων κινῆσαι ἐφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τοὺς οἰκτιρμούς του Χριστοῦ. Ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς σωματικοῖς εὑρίσκομεν. reri et erubescere œconomum illum. Ego tune ab eo quærere cœpi an de me erubesceret; quod cumi negasset, jussi ut deinceps ad me accederet, et a me solo necessaria caperet, neque furtim amodo quidpiam acciperet. Erat autem tunc forte mihi cura infirmorum. Perseveravit igitur apud me dies aliquot absque furto, egoque illi deesse nihil patiebar. Non multo autem post ut primum lacrymans ad me venit, et ad furtun redisse se denuo confitetur. Interrogo rursum quare id faceret, cum et de me non erubesceret, et uullam inediam aut necessitatem pateretur. Respondit simpliciter nescire sese quare aut quo pacto id faceret, sed id esse ex quadam mala consuetudine. Quæ etenim furaretur, nou sibi ipsi reservare, sed asino apponere, atque ita inventum est. Fabas, palmulas, fcus, cepas, et quidquid aliud inveniret, ab eo, asino apponi. Nam cum illa subripuerat, lecto supponebat, aut alibi abscondebat; cumque jam putrescere inciperent, inscius quid de his ageret, jumentis objiciebat. IX. Contemplamini ex hoc, fratres, quam mise rum, quam infelicissimum sit, in babitum passiomis pervenire. Non ignorabat infelix male facere sese, non ignorabat adeo iniquum esse, affigebatur dolore et lacrymis crebris; et tamen trahebatur miser nolens a mala bac consuetudine, quam in se juduxerat ex praemissa negligentia. Recte igitur siebal sentiebatque abbas Nistberon, qui raperetur a passione, fieri servum passionis. Liberet uos Deus a malo habitu, ne nobis dicat: Quæ urilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionemy? Pra dixi vobis quo pacto differenter et diversis modis quis in habitum deveniat. Neque enim qui semel irascitur, dicitur iracundus, aut qui semel fornicatur, fornicator: neque qui semel miseretur, misericors. Sed tam virtus quam malitia, cum in ca se quis crebro exercuerit, habitum quemdamı în auima parit; et sic ipse habitus si malus fuerit, animam distorquet et crucit; si bonus, in quiete summa collocat. Hæc autem omnia quomodo liant, ut scilicet virtute anima conquiescat, malitia crucietur et laboret, diximus in superioribus. natura enim nobis inest virtus, neque deleri omnino possunt jacta in nobis virtutum 428 semina. Cum igitur bene agimus, ad virtutis habitum devenimus, et proprium et nostrum, non alienum habitum suscipimus: iu propriam valetudinem atque habitudinem bonam corporis revertimur, ut a cacitate quadam in pro prium lumen, vel a quavis alia ægritudine in proprium et naturale robur. In malitia autem haud licet ipsum id dicere sed extorrem ac præter naturam • Psal. xxix, 10. Οι Βρυχεία. Fubas vertit interpres: unde illius exemplar κουχία lubuisse existimare licet. Caeterum βουκκία, bucrelle sunt. Qua quidem voce rursus utitur Dorotheus infra doctr. 21, interrog. 8. Vide Lo telerium Ecol. Gr. Monum. tom. Ι, pag. 797 et Cangium in Glossar. Gracit. v. βουακίων

habitum suscipimus, cum malis insistimus, et quasi in pestilentem quamdam ægritudinem labimur. qua postmodum non possumus ad propriam sanitatem reduci, absque multis lacrymis, qua misericordias Domini m nos potuerint revocare. Quod idem in rebus his corporeis videre licet. Est enim exempli gratia aliquod cibi genus humoris melancholici, qualis brassica et lentes, et pleraque alia hujuscemodi, quae melancholica sunt. Non igitur quod quis brassicam vel lentem semel atque iterum comedat, generatur in eo humor melancholicus; Εἰσί τινα βρώματα ποιοῦντα, ὑπόδου, μελαγχολικών χυμόν, οἷόν τι λέγω· Η κράμβη μελαγχολική ἐστι, καὶ ἡ φακὴ, καὶ ἄλλα τινὰ τοιαῦτα· οἱ παρὰ τὸ φαγεῖν οὖν ἅπαξ, ἢ δεύτερον κράμβην, ἢ φακήν, * τι τῶν τοιούτων, γίνεται τις μελαγχολικός χυμός κατ' αὐτοῦ· ἀλλ' ἐὰν συχνάσῃ, καὶ οὕτως λοιπὸν πλεονάζων, κινεῖ πυρετούς, καὶ καίουσι τὸν ἔχοντα αὐτούς. Φέρει δέ τινα καὶ εἰς ἄλλας μυρίας περιστάσεις· οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς, ἐάν τις μείνῃ ἁμαρτάνων, γίνεται ἕξις τις πονηρὰ ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ αὕτη ἐστὶ ἡ κολάζουσα αὐτήν. sed si continue his utatur, fit in eo plerumque tanta melancholici humoris abundantia, ut febrem gravissimam superinducat, quæ habentem depascit et urit: atque alias innumeras molestias nonnun quam superaggerat. Id ipsum in anima est, quæ malefacere et peccare pergit: generatur in ea habitus malus, a quo infelix et misera cruciatur. X. Sed et hoc ipsum attendite quod dico. Quia 1. Πλὴν ἵνα ἴδῃτε καὶ τοῦτο, ὅτι ἔστιν ὅτε εὑρί cum proclivis fuerit anima in passionem aliquam σκεται ἐπιρρεπῶς ἔχουσα ψυχὴ περὶ πάθος, καὶ ἐὰν et vitium, si semel etiam tantum ad ipsius vitii ac- ἅπαξ μόνον ἐμπέσῃ εἰς ἐνέργειαν ἐκείνου τοῦ πάtum prolabatur, periclitatur ne in habitum quoque θως, κινδυνεύει εὐθέως εἰς ἕξιν ἐλθεῖν· τὸ δ' αὐτὸ ruat. Quod idem sæpe in corporeis his contingit. καὶ ἐν τοῖς σωματικοῖς συμβαίνει· Εὑρίσκεται τις μεSunt enim plurini adeo melancholice complexionis λαγχολικωτέρας κράσεως ἀπὸ προλαβούσης τινὸς ex pra:habita circa se ipsos incuria et negligentia, ἀμελείας, καὶ δύναται σχεδὸν καὶ μία βρῶσις τοιαύτη ut unica tantum conestio rerum melancholicarum εὐθέως ερεθίσαι καὶ ἐξάψαι κατ' αὐτοῦ τὸν χυμόν. satis sit ad provocandum incendendumque in eo Πολλῆς οὖν νήψεως καὶ σπουδῆς καὶ φόβου χρεία, humorem et febrem. Quare opus est nobis multa ἵνα μὴ ἐμπέσῃ τις εἰς κακὴν ἕξιν· πιστεύσατε ἀδελ diligentia, studio et timore, ne quis habitum məli φοὶ ὅτι ἓν πάθος, ἐὰν ἔχει τις δέκα καλὰ ἔργα καὶ in se faciat. Credite mihi, fratres, vitium omne in ἓν κακὸν ἐν ἕξει, καὶ περιγίνεται ἐκεῖνο τὸ ἓν habitum conversum gehennæ subjectum est, si de- ἀπὸ κακῆς ἔξεως γινόμενον, τῶν δέκα καλῶν. Ὥσπερ cies cuiquam bene operari contigèrit, et semel tan- γὰρ ὁ ἀετὸς ἐὰν ὅλος ἐξηλήσῃ τῆς παγίδας, ευρεί tum ex habitu male facere, malum id unicum quod μόνος ὁ ὄνυξ αὐτοῦ δεδεμένος, διὰ τοῦ μικροῦ ἐκεί ex habitu procedit, tanta illa bona corrumpet et de- να καταβάλλεται ὅλη ἡ δύναμις αὐτοῦ· κἂν γὰρ struct. Nam et aquila quæ reliquo corpore a la- ὅλος εὑρεθῇ ἔξω, μόνος δὲ ὁ ὄνυξ αὐτοῦ δέδεται, μὴ queo omnino libera est, unica autem ungula deten- οὐκ ἔστιν ἐπὶ τὴν παγίδα; οὐχ οἵαν ώραν θέλει ὁ ta fuerit, omnem vim suam ex ea modica particula ἀγρεύσας καταβάλλει αὐτόν; Οὕτως ἐστὶν καὶ ἡ ψυ qua præpeditur, amittit. Nonne toto corpore soluta χὴ, ἐν μόνον πάθος ἐὰν ἔχῃ ἐν ἕξει, οἵαν ὥραν δέξη et libera, sola ungula detinetur? Nonne et venator τῷ ἐχθρῶ, καταβάλλει αὐτήν. Εχει γὰρ αὐτὴν ὑπο quacunque voluerit kora illam deprehendet? [J χείριον αὐτοῦ, διὰ τοῦ πάθους ἐκείνου. Διὰ τοῦτο ipsum in anima est, quæ si unicam tantum passio- ἀεὶ λέγω ὑμῖν· Μὴ ἑάσητε πάθος ποιῆσαι ἐν ὑμῖν nem habituatam habuerit, ex ea subjecta jam hosti ἕξιν· ἀλλ᾿ ἵνα ἀγωνιζώμεθα δεόμενος τοῦ Θεοῦ κα eliain minima, in captivitatem ducetur. Ea igitur κτῆς καὶ ἡμέρας μὴ ἐμπεσεῖν εἰς πειρασμόν. Εἰ δὲ de causa admoneo vos sæpe, fratres, ne in habitum καὶ ἡττηθῶμεν, ὡς ἄνθρωποι, καὶ ὀλισθήσωμεν εἰς passionis labi nos sinamus, sed ut dies noctesque πταίσμα, σπουδάσωμεν εὐθέως ἀναστῆναι, μετα circa nos vigilemus, rogemusque Dominum, ne in- νοήσωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ· κλαύσωμεν ἐνώπιον τῆς ἀγα dicamus in tentationem. Et si ut homines supera- θύτητος τοῦ Θεοῦ· γρηγορήσωμεν, ἀγωνισώμεθα· καὶ mur et labimur interdum in peccatum, studeamus p ὁ Θεὸς βλέπων τὴν προαίρεσιν ἡμῶν, καὶ τὴν ταπεί statim resurgere pœnitentia et lacrymis profusis νωσιν ἡμῶν, καὶ τὴν συντριβὴν ἡμῶν, παρέχει ἡμῖν in conspectu divine bonitatis et clementie, nec- χεῖρα καὶ ποιεῖ τὸ ἔλεος αὐτοῦ μεθ' ἡμῶν. Ἀμήν. non ctiam pro virili parte pugnantes. Ita cum respexerit Deus intentionem nostram, humilitatem, coutritionem, porriget nobis manum, et faciet mobiscum misericordiam. Amen. DOCTRINA XII. Ve timore et pœnis inferni; et quod cum qui salvari cuvit, non deceat sine cura sua: salutis vivere. I. Cum podagra laborarem, ita ut ejus dolore leeto decumberem, venientes ad me e fratribus plurimi visendi gratia, rogabant ut doloris 429 et ægritudinis meæ causam manifestarem: duo, ut ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΒ'. Περὶ τοῦ φόβου τῆς μελλούσης κολάσεως, καὶ ὅτι χρὴ τὸν θέλοντα σωθῆναι, μηδέποτε άμε μιανὴν περὶ τῆς ἰδίας σωτηρίας. Λ'. Ἐν τῷ ἀλγεῖν με τους πόδας, καὶ ἀσθενεῖν ἐξ αὐτῶν, τινὲς τῶν ἀνελθόντων ἐπισκέψασθαι μὲ ἀδελφῶν, πρώτων ἵνα είπω αὐτοῖς τὴν αι τίαν της νόσου - δύο ως νομίζω πραγματευόμενοι,

DOCTRINA XII. το παραμυθήσασθαι με μικρὸν ἀπαγαγεῖν ἐκ τοῦ π. srlitor, ex hoc facturi, et me aflictum ex dolore νου, καὶ τὰ δοῦναι ἀφορμὴν λαλῆσαι αὐτοῖς τι πε ἀφελείας. Αλλ' ἐπειδὴ οὐ συνεχώρει μοι ὁ πόνος λαλῆσαι ὑμῖν εἴ τι ήθελον τότε, χρεία ἐστὶν ἄρτι ἀκοῦσα: περὶ τούτου ἔστι γὰρ καὶ τερπνή ή διήγησις τῆς θλίψεως μετὰ τὴν θλίψιν. Καὶ εἰς τὴν θάλασσαν, ὅτε ἐπεγείρεται ζάλη, ἀεὶ θλίβονται πάντες· μετὰ τὸ παρελθεῖν τὴν ζάλην, μετὰ χαρας ἀεὶ διηγοῦνται ἀλλήλοις τερπόμενοι τὰ συμβάντα. Καὶ καλόν ἐστιν, ἀδελφοί, καθὼς ἀεὶ λέγω ὑμῖν, ἕκαστον πράγμα ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀνάγειν, καὶ λέγειν, ὅτι ἐκτὸς τοῦ Θεοῦ οὐδὲν γίνεται· ἀλλὰ πάντως οὕτως οἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλόν ἐστι καὶ συμφέρον, καὶ οὕτως ἐποίησε κἂν ἔχῃ ἔξωθεν αἰτίαν τινὰ τὸ πρᾶγμα· οἷόν τι λέγω· Ἐδυνάμην εἰπεῖν, ὅτι ἐπειδὴ consolaturi ac recreaturi, et mihi ipsi occasionem: materiamque daturi, ut illis aliquid utilitatis et ædificationis de more exponerem. Sed quoniam noạ permisit me dolor fari quæ vellem, operae pretium erit nunc de ipso dolore aliquid dicere. Jucunda enim esse solet afflictionis et periculi post periculum ipsum narratio. Et in mari quidem cum aestus fuerit, allguntur omnes quotquot in navi fuerint; cum auten tranquillitas redierit, læti omines inter se parrant tempestatis horrorem. Optimum est, fratres, quodl me plerumque vobis memini dixisse, ut quidquid nobis evenerit, id ipsum ad Deum illico referamus, dicamusque nihil fieri absque nutu et voluntate divina, præcognovisseque Deum id nobis futurum ἔφαγον μετά ξένων, καὶ μικρὸν ἐβιασάμην μετ' αὐ- utile, atque adeo permisisse, etiamsi res ipsa cauτῶν διὰ τὸ ἀναπαῦσαι αὐτοὺς, ἐβαρύνθη ὁ στόμαχός μου, καὶ ἐγένετο σύῤῥοια εἰς τὸν πόδα μου, κἀκεῖθεν ἐρευματίσθην· ἢ καὶ ἄλλας διαφόρους αἰτίας· οὐ λεί πουσι γὰρ τῷ θέλοντι. ᾿Αλλὰ τὸ ἀκριβέστερον και ὠφέλιμον, τοῦτο μᾶλλον ἐστιν, ὅτι οὕτως οἶδεν ὁ Θεὸς, ὅτι συμφέρει τῇ ψυχῇ μου, καὶ οὕτως ἐγένετο· οὐδὲν γάρ ἐστιν ὧν ποιεῖ ὁ Θεὸς, ὅ τι οὐκ ἔστι καλόν, ἀλλὰ πάντα καλὰ λίαν. Οὐ δεῖ οὖν τινα ἀθυμεῖν ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν ἀλλὰ πάντα, ὡς εἶπον, ἐπὶ τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ ἀναφέρειν καὶ ἀναπαύεσθαι. Εἰσί τινες εἰς τοσοῦτον ἐπὶ ταῖς συμβαινούσαις θλίψεσι βαρυνόμενοι., ὥστε καὶ αὐτὴν τὴν ζωὴν ἀπολέγεσθαι, καὶ ἡδέως ἔχειν τοῦ ἀποθανεῖν, ὡς διὰ τοῦτο ἀπαλλαγῆναι· τοῦτο δὲ ἀπὸ μικροψυχίας καὶ πολλῆς ἀγνωσίας πάσχει τις, ἀγνοῶν τὴν φοβερὴν ἀνάγκην τὴν μετὰ τὴν ἔξοδον τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος. sam aliquam exteriorem habere videretur. Quod exemplo nostro clarius erit. Possem ego mune dicere, quod ex quo advenis his nostris conviva fui, meque ipsum invitum ad cibum coegi ut illos recrea - rein, stomacho aggravatus sum, et humore in pdem defluente, hinc cruciatus et affectus tam gravi dolore sum; atque alias innumeras et diversas causas afferrem, quæ volenti nusquam deessent. At melius et rationabilius est dicere hoc ipsum permisisse Deum, quia animæ meæ præstaret; et sic utique existimo. Nihil enim est corum quæ fecit Deus, quod non sit optimum, juxta quod dicitur: Dei opera esse omnia bona valde 2. Quare dolendum nemini puto in his quæ sibi contigerint, sed omnia æque ad Dei providentiam referenda, atque ita æstuantem animum et turbatum sedandum. Sunt autem nonnulli in his quæ sibi acciderint adversa, et mori optent ut his liberentur. Quod 'sane adeo impatientes et debiles, ut vitæ ipsi abrenuntient ex pusillanimitate atque ignorantia procedit. Ignorant enim hi terribilem necessitatem quæ animæ incumbit, cum e corpore egressa est. Β'. Μεγάλη φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, ἀδελφοί, τὸ εἶναι ἡμᾶς εἰς τοῦτον τὸν κόσμον· ἀλλ' ἡμεῖς ἀγνοοῦντες τὰ ἐκεῖ, βαρέα βλέπομεν τὰ ὧδε· καὶ οὐκ ἔστιν οὕτως. Οὐκ οἴδατε ἐν τῷ γεροντικῷ τί λέγει; ὅτι ἠρώτησεν ἀδελφὸς πάνυ ἐργάτης τινὰ γέροντα, λέγων· «Η ψυχή μου ἐπιθυμεῖ τὸν θάνατον· καὶ λέ γει αὐτῷ ὁ γέρων·: Επειδὴ τὴν θλίψιν φεύγῃ, καὶ οὐκ οἶδας ὅτι ἡ μέλλουσα θλίψις πολὺ χεῖρων ἐστὶ τῆς ἐνταῦθα.» Καὶ ἄλλος ὁμοίως ηρώτησε γέροντα λέ γων· «Πόθεν ἀκηδιῶ καθήμενος ἐν τῷ κελλίῳ μου;» Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ γέρων·. Οτι ἀκμὴν οὐχ ἑώρακας οὔτε τὴν ἐλπιζομένην ἀνάπαυσιν, οὔτε τὴν ἐσομένην κόλασιν. Εἰ γὰρ ἴδῃς ἀκριβῶς ταῦτα, εἰ σκωλήκων ἔγαμε τὸ κελλίον σου, ὥστε σε ἐν αὐτοῖς δεδυκέναι ἕως τραχήλου, ὑπέμενες ἂν μὴ ἀκηδιῶν.» Αλλ' ἡμεῖς καὶ κοιμώμενο: θέλομεν σωθῆναι, καὶ διὰ τοῦτο ἐλιγωροῦμεν ἐν ταῖς θλίψεσιν· ὀφείλοντες μᾶλλον εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ καὶ μακαρίζειν ἑαυτοὺς, ὅτι ὅλως ἀξιούμεθα μικρὸν Ολιβῆναι ὧδε, ἵνα ἐκεῖ εὔρωμεν μικρὰν ἀνάπαυσιν. Ἔλεγε καὶ Εὐάγριος ὅτι ἐμπαθής ὧν καὶ προσευχόμενος ταχυτέραν αὐτῷ ἔσεσθαι τὴν x Gen. 1, 51. 11. Magna est Dei clementia, fratres, dum in lac vita sumus sed ignorantes quam graviora sunt quæ post obitum exspectamus, ad hæc tantum præ……. sentia oculos flectimus, quæ profecto graviora non sunt. An ignoratis sententiam illam in libro seniorum, cum interroganti fratri valde laborioso, et alicenti quod mori optaret, respondit senex: ‹ Ut tri - bulationem fugias istud optas? Sed ignoras quod quæ ventura sunt, graviora sunt et acriora multo his? Alius item cum senem interrogasset, unde licret quod sibi molestum esset in cella sedere, accepit: e Quia nondum prospexisti in futuram requiem vel affictionem. Si enim hæc animo diligenter inspicias et mediteris, etiamsi cella tua vermes seaturiat ut ad collum usque immergaris in illis, sustineres utique absque molestia ulla et difficultate. Sed, heu nos infelices, dormitantes salvari cupimus, et inter tribulationes et angustias deficimus! Qui Deo magis indefesse gratias agere deberemus, nosque beatos existimare, qui habiti digni essemus lic aliquid pati, ut istic postmodum requiem medicam

ταχέως συντρίψαι την κλίνην τοῦ ἀσθενοῦντος. Διά γὰρ τοῦ σώματος τούτου περισπάτα: ἡ ψυχὴ ἀπὸ τῶν παθῶν αὐτῆς, καὶ παρακαλεῖται, τρώγει, πίνει, και - μᾶται, συντυγχάνει, ἀπάγεται μετὰ ἀγαπητῶν. Ἐπειδὰν δὲ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ σώματος, μονοῦται αὕτη, καὶ τὰ πάθη αὐτῆς, καὶ λοιπὸν κολάζεται πάντοτε ὑπ' αὐτῶν, εἰς αὐτὰ ἀδολεσχοῦσα, καὶ φλεγομένη ὑπὸ τῆς ὀχλήσεως αὐτῶν, καὶ διασπαραττομένη ὑπ' αὐτ τῶν, ὡς μηδὲ μνημονεύσαι Θεοῦ δύνασθαι. Αὐτὴ γὰρ ἡ μνήμη τοῦ Θεοῦ παρακαλεῖ τὴν ψυχὴν, ὡς καὶ ἐν τῷ ψαλμῷ λέγει· Εμνήσθην τοῦ Θεοῦ καὶ εὐφράνθην καὶ ὅμως οὐδὲ τοῦτο συγχωροῦσιν αὐτῇ τὰ πάθη. Θέ λετε ὡς ἐν ὑποδείγματι μαθεῖν τί ἐστιν δ λέγω; Έλθῃ τις ὑμῶν καὶ ἐγκλείσῃ αὐτὸν εἰς ἐν κελλίον σκοτεινὸν, καὶ μὴ φάγῃ τρεῖς ἡμέρας μόνον, καὶ μὴ πίῃ, καὶ μὴ κοιμηθῇ, μὴ συντύχη τινί, μὴ ψάλλῃ, μὴ εὐξηται, μηδὲ ὅλως μνημονεύσῃ Θεοῦ· καὶ μάθῃ τί ποιοῦσιν εἰς αὐτὸν τὰ πάθη· καὶ τοῦτο ὅτε ἐστὶν ἀκμὴν ἐνταῦθα, πίσω γε μᾶλλον μετὰ τὸ ἐξελθεῖν τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ σώματος, καὶ προδοθῆναι αὐτοῖς καὶ μονωθῆναι μετ' αὐτῶν. inveniremus.» Aiebat Evagrius peccatorem homi- έξοδον, ἔοικεν ἀνθρώπῳ παρακαλοῦντι τὸν τέκτονα, hem qui Deum rogaret, vitam suam cito terminare et finire, similem ejus esse qui fabrum lignarium obsecraret, ut lecticam ægroti cito contereret. Ex corpore enim hoc fit, ut auma a suis passionibus avocetur et recreetur, comedat, bibat, dormiat, colloquatur, gradiatur cum amicis. Cum autem soluta fuerit hoc corpore, sola erit cum passionibus ejus. Ileoque semper sub ipsis et in ipsis afligetur et punietur; ita ut disturbata et incensa ab earum 430 molestia, diductaque et dispersa per varia, lon queat etiam Dei reminisci. Consolatur enim auiniam memoria Dei, ut ait Propheta in Psalino: Memor fui Dei, et delectatus sum a; sed neque hoc illi passiones concedent. Quod etiam clarius altero patebit exemplo. Includatur quis vestrum in abditam et obscuram cellulam, triduumque tantum sustineat imediam et jejunet, non bibat, non oret, non cautet, neque omnino memoriam ullam Dei habeat: intelligetque quid in se agant possintque passiones. Quod si hoc cum etiam sit in corpore, quanto inaĝis cuni anima fuerit egressa a corpore, et illis tradita atque omnino conjuncta et addicta? Nemini sima cum illis. III. Possumus etiam considerare ex his quæ nunc hic sunt, futuras tribulationes. Cum enim quis digitum adusserit vel modicum hic, quantum est quod adurit? Atquem ignem, quam flammam, quod incendium istic ea ligna factura sunt? Ut coipus melancholicum intemperatum continue ab ipsa melancholia et intemperantia uritur et amigitur: sic anima vitiis subjecta semper a malitia et imiquim tale sua torquetur, atque in perpetua memoria, dolore et amaritudine est passionum, quæ ipsam adurunt et incendunt. Et præter hæc quis possit, fratres, horrenda illa loca narrare? Tortores Lerribiles animas infelices diro cruciatu torquentes perpetuo, ignem illumn inexplicabilem, tenebras, asperos et rigidos vindices et ultores, atque alia dira et innumerabilia tormenta, ut pluribus in locis sacræ Scripturæ memoratur. Quæ omnia debita proportione animarum delictis, etiam pravis earum voluntatibus accommodata sunt. Ut enim sancti capiunt loca preclara et lucida, angelorumque delectationem bonitati eorum congruam; sic peccatores habent loca obscura et tenebrosa, horrore et exstasi plena. Quid enim magis horrendum esse potest bis locis ad quæ dæmones detruduntur? Quid magis crudele et durum ea pœna, cui adjudicantur? Crucian tur tamen et ipsi dæmones una cum peccatoribus, ut scriptum est: Discedite a me, muledicti, in ignem æternum paratum diabolo et angelis ejus b. At ommeni horrorem superat, quod Chrysostomus ait: ‹ Si non essent scilicet flumina istic quæ igne fus rent, non dæmnones horrendi, at solum ex judicatis hi gloria et triumpho cœli donarentur: illi inglorii et inhonorati relinquerentur, ne viderent glo- + Psal. LANVI, 4. b Matth. xxv, 41. p profecto dubium esse debet, passurain cam gravisΓ'. 'Αρα τί ἔχει παθεῖν τότε ἡ ἀθλία ὑπ' αὐτῶν, δύναται ἀπὸ τῶν ὧδε κατανοῆσαι πως καὶ τὴν βλίο ψιν ἐκείνην. Οταν γάρ πυρέσσῃ τις, τί ἐστι τὸ καλον αὐτόν; ποῖον πῦρ, ἢ ποῖα ξύλα ποιοῦσι τὴν καῦσιν ἐκείνην; Εἰ δὲ καὶ εὑρεθή τις ἔχων σώμα μελαγχαλι κὸν δύσκρατον, οὐκ αὐτὴ ἡ δυσκρασία αὐτοῦ καίει αὐτὸν, καὶ ταράσσει πάντοτε, καὶ θλίβει τὴν ζωὴν αὐτοῦ; Οὕτω καὶ ἐμπαθής ψυχή, πάντοτε κολάζεται ἡ ἀθλία ὑπὸ τῆς ἰδίας κακοεξίας, ἔχουσα ἀεὶ τὴν πιο κρὰν μνήμην καὶ τὴν ὑπώδυνον ἀδολεσχίαν τῶν παθῶν, καιόντων ἀεὶ καὶ καταφλεγόντων αὐτήν· καὶ πρὸς τούτοις, τίς δύναται, ἀδελφοί, διηγήσασθαι τους τόπους ἐκείνους φοβερούς, τὰ σώματα ἐκεῖνα τὰ κοι λαστικά, τὰ ὑπουργοῦντα ταῖς ψυχαῖς εἰς τοιαύτην καὶ τοσαύτην οδύνην, καὶ μὴ φθειρόμενα, τὸ πῦρ ἐκεῖνο τὸ ἄφατον, το σκότος, τὰς ἀποτόμους ἐκείνας δυνάμεις τὰς τιμωρικάς, τὰ ἄλλα μυρία βασανιστή ρια, ὅσα ἄλλην άλλως είρηται ταῖς θείαις Γραφαῖς, πάντα ἀναλογοῦντα πρὸς τὴν κακήν πράξιν τῶν ψυ χῶν καὶ τὰς κακὰς αὐτὰς αὐτῶν ἐνθυμήσεις; Ὥσπερ οἱ ἅγιοι λαμβάνουσι τόπους τινὰς φωτεινούς καὶ εὐφροσύνην ἀγγελικὴν ἀναλογοῦσαν τῇ ἀγαθῇ αὐτῶν πράξει, οὕτω καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ λαμβάνουσι τόπους σκοτεινοὺς καὶ ζοφώδεις γέμοντας φρίκης καὶ ἐκστάσεως, καθώς λέγουσιν οἱ ἅγιοι. Τί γάρ ἐστι φοβερώ τερον ἢ ἐλεεινότερον ἐκείνων τῶν τόπων ἐν οἷς πέμ πονται οἱ δαίμονες; Τί δὲ πικρότερον τῆς κολάσεως ἧς κατακρίνονται; Καὶ ὅμως κολάζονται καὶ ἁμαρ τωλοὶ μετ' αὐτῶν τῶν δαιμόνων, καθώς λέγει· 'Απο έλθετε εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ, καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Τὸ δὲ φοβε ρὸν ἐκεῖνο μάλιστα ὁ λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυ σόστομος, ὅτι εἰ καὶ μὴ ποταμὸς εἶλκε τοῦ πυρός,

DOCTRINA XII. β confusionem, omne tormenti genus, omnem gebennam superare.» Accedit præterea casus sui dolor, conscientia morsus et memoria amarissima malefactorum, quæ omnia duriora sunt tormentis iunmeris et inenarrabilibus. Omnium enim memoriam habent istic animæ, quæ in vita bac perpetrarunt, et sermonum, et actionum, et desideriorum, concupiscentiarum; et horum nihil possunt oblivisci unquam. Quod autem dicitur in Psalmo: In illa die peribunt omnes cogitationes eorum *; cogitationes intelligit bujus sæculi, quales sunt domorum, possessionum, aliorum, propinquorum et omnis commercii. Hæc omnia ubi exiit anima a corpore, pereunt. Nihil horum amplius reminiscitur aut curat. Quæ autem fecit vel seculum virtutem μηδὲ ἄγγελοι παρειστήκεισαν φοβεροί· μόνον δὲ κα- rium Domini: hauc ponam, hauc ignominiam, lauc λουμένων τῶν ἀνθρώπων οἱ μὲν ἐπαινοῦντες καὶ ἐδο ξάζοντο, οἱ δὲ παρεπέμποντο ἀτίμως, ἵνα μὴ ἴδωσι τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ· ἆρα οὐκ ἦν πικροτέρα πάση; γεέννης ἡ κόλασις τῆς αἰσχύνης, καὶ τῆς ἀτιμίας ἐκείνης, καὶ ἡ δύνη τῆς ἐκπτώσεως τῶν τοιούτων ἀγαθῶν; Τότε γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ ἔλεγχος τῆς συνειδή σεως, καὶ αὐτὴ ἡ μνήμη τῶν πεπραγμένων, καθώς ἀνωτέρω εἴπομεν, χεῖρόν ἐστι μυρίων καὶ ἀφάτων τιμωριών. Πάντα γὰρ μέμνηνται αἱ ψυχαὶ τῶν ἐνταῦθα, καθώς λέγουσιν οἱ Πατέρες, καὶ λόγων καὶ ἔργων, καὶ ἐνθυμήσεων, καὶ οὐδενὸς τούτων δύναν ται ἐπιλαθέσθαι. Ο δὲ λέγει ἐν τῷ ψαλμῷ· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀπολοῦνται οἱ διαλογισμοί αυτ τῶν, τοὺς διαλογισμούς λέγει τοῦ αἰῶνος τούτου. Οἷον, οἰκοδομής, χωρίων, γονέων, τέκνων, πάσης δου σοληψίας. Ταῦτα ἅμα τῷ ἐξελθεῖν τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ vel vitium, hæc omnia meminit, nihilque horum σώματος ἀπώλλει, καὶ οὐδενὸς τούτων μνημονεύει, ἢ perire ipsi potest. Si qua etiain in re alicui prodes φροντίζει. "Α δὲ ἐποίησε κατ' ἀρετὴν, ἢ κατὰ πάθος, se curarunt, vel ipsi ab ullo beneficio affecti sunt, τούτων μέμνηται, καὶ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἀπώλλε:. ᾿Αλλὰ hoc semper mentiuere. 431 ltem si cui injuriam καὶ ἐὰν ὠφέλησε τίς τινά, ἢ αὐτὸς ὠφελήθη παρά τι intulere, aut ipsi ab alio recepere, utrumque reνος, ἀεὶ μέμνηται καὶ τοῦ ὠφεληθέντος παρ' αὐτοῦ, miniscuntur et sciunt; nihilque omnino, ut dixi, καὶ τοῦ ὠφελήσαντος αὐτόν· ὁμοίως ἐβλάβη παρά τι perdit anima eorum quæ in vita hac vel bene male νος, ἢ αὐτὸς ἔβλαψέ τινα, ἀεὶ μέμνηται, καὶ τοῦ gessit. Im etiam clarius diluciliusque exuta loc βλάψαντος αὐτὸν, καὶ τοῦ βλαβέντος ὑπ' αὐτοῦ· καὶ terrestri corpore omnia percipit, agnoscit, intelligit. οὐδὲν, καθὼς εἶπον, ἀπώλλει ἡ ψυχὴ ὧν ἔπραξεν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, ἀλλὰ πάντων μέμνηται μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ σώματος· ἀλλὰ καὶ ἔτι τρανοτέρως, ἔτι φανωτέρως, ὡς ἀπαλλαγεῖσα τοῦ γηίνου τούτου σώματος. Δ'. Ποτὲ ἐλαλοῦμεν μετά τινος μεγάλου γέροντος (IV. Loquebamur quandoque de re lac cum se περὶ τούτου· καὶ ἔλεγεν αὐτὸς ὁ γέρων, ότι Μέμνηται ἡ ψυχὴ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ σώματος τοῦ πάθους οὗ ἐνήργησε, καὶ τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοῦ προσ ώπου μεθ᾽ οὗ ἐνήργησεν αὐτήν. Ἐγὼ δὲ ἔλεγον αὐτ • Τάχα οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ἴσως τὴν ἕξιν τὴν γενομένην αὐτῇ ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς ἁμαρτίας μέλλει ἔχειν, καὶ αὐτῆς μέμνητα:. ο Καὶ ἐμείναμεν ἐπὶ που λύ φιλονεικοῦντες περὶ τοῦ λόγου τούτου θέλοντες μαθεῖν. Καὶ οὐκ ἐπείθετο ὁ γέρων λέγων, ὅτι καὶ αὐτ τοῦ τοῦ εἴδους τῆς ἁμαρτίας μέμνηται, καὶ αὐτοῦ τοῦ τόπου καὶ αὐτοῦ τοῦ προσώπου συναμαρτήσαν τος. Καὶ ὄντως ἐὰν οὕτως ἐστὶν, ἔτι πλεῖον κάκην ἐσχάτην ἔχωμεν ἑαυτοῖς. Διὰ τοῦτο ἀεὶ λέγω ὑμῖν, σπουδάσατε γεωργείν καλούς λογισμούς, ἵνα αὐτοὺς εὕρητε ἐκεῖ. Εἴ τι γὰρ ἔχει τις ὧδε, αὐτὸ ἐξέρχεται μετ' αὐτοῦ, καὶ αὐτὸ μέλλει ἔχειν ἐκεῖ. Φροντίσωμεν ῥυσθῆναι ἀπὸ τῆς τοιαύτης ανάγκης, ἀδελφοί, σπου δάσωμεν, καὶ ὁ Θεὸς ποιεῖ μεθ᾿ ἡμῶν τὸ ἔλεος. Αύο τὸς γάρ ἐστιν ἡ ἐλπὶς πάντων τῶν παρὰ τῶν τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν θαλάσσῃ μακράν. Οἱ εἰς τὰ πέρατα τῆς γῆς, εἰσὶν οἱ ἐν τελείᾳ κακίᾳ· οἱ δὲ ἐν θαλάσσῃ μακράν εἰσιν, οἱ ἐν ἐσχάτῃ ἀγνωσίᾳ· καὶ ὅμως ὁ Χριστός ἐστιν ἡ ἐλπὶς τῶν τοιούτων. Χρεία μικρού κόπου, κοπιάσωμεν, ἵνα ἐλεηθῶμεν. Ἐὰν ἔχῃ τις χωρίον καὶ ἀμελήσῃ αὐτοῦ καὶ χερσωθῇ, οὐχ ὅσον ἀμελεῖ αὐτοῦ, τοσοῦτον γεμούται ἀκανθῶν καὶ τρι βόλων; ὅταν δὲ ἔλθῃ εἰς τὸ καθαρίσαι αὐτό, οὐχ ὅσον γέμουσι τοσοῦτο ἔχουσιν αἱμορραγήσαι αι χείρες αύτ τοῦ, θέλοντος ἀναστῆσαι τὴν κακὴν βοτάνην ἐκείνην, • Psal. cxLv, 4. d Psal. xxV, 7. niore quodam maximo, aiebatque ille: Exuto corpore animam reminisci omnis virtutis et vitii quod vivens in corpore operata esset, personæ etiam quacum illa perpetrasset. Ego vero contra dicebam non ita esse oninino, sed fortasse habere eam habitum peccati, quem in se ipsa ex frequenti actu peperisset, atque hujus meminisse. Sicque de re hac diutius inter nos contendimus, cum optaret hoc ipsuin uterque nostrum pro certo scire. Non potcrat autem seni hoc persuaderi, persistebatque, dicens quod anima etiam ipsius peccati speciem reminisceretur, necnon personam et locum ubi peccasset. Et sane si ita est, etiam pejora erunt novissima nostra quam dicebam, nisi nobis ipsis altendanus. Ilac de causa vos semper adhortor, fratres, ut optimas cogitationes quas istic postmodum iuveniatis, vobis excolatis. Quidquid enim hic homo sibi paraverit, istic omne tenebit semper, et cum co pariter egredietur ex corpore. Curemus igitur et studeanus, fratres, ab hac dura necessitate liberari, el dabit nobis Deus misericordiam suam. ipse enim est ut in Psalmo, spes omnium finium terræ et in mari longed. Qui, oro, sunt in Guibus terra? Hei qui in perfecta iniquitate sunt! Qui autem in mari longe? qui in extrema ignorantia sunt: et tamen horum omnium Christus spes est. Non igitur opus nobis est multo labore. Elaboremus modicum, et misericordiam multam cousequemur. Si quis villam babeat, et negligens illam sinat incultam Geri,:

S. DOROTHIEJ ABBATIS quanto illam negiexerit, tanto magis spinis et tri- ἦν ἀφῆκεν ἀνελθεῖν ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀμελείας αὐτ τοῦ; Αδύνατον γάρ ἐστι τινὰ μὴ θερίσαι δ ἔσπειρε χρήζει δὲ ὁ θέλων καθαρίσαι τὸ χωρίον αὐτοῦ, προ τον μὲν ἵνα καλῶς ἐκριζώσῃ πάσας τάς βοτάνας. Ἐὰν γὰρ μὴ καλῶς ἀνασπάσῃ τὰς ῥίζας αὐτῶν πά σας, ἀλλὰ μόνον ἄνωθεν κόψῃ αὐτὰς, πάλιν φύονται. Θέλει οὖν τις ἵνα αὐτὰς ῥίζας, ὡς εἶπον, ἀνασπάσῃ, καὶ μετὰ τὸ καλῶς καθαρίσαι αὐτὸ ἀπὸ τῶν βυτανῶν, καὶ ἀκανθῶν καὶ τῶν τοιούτων, θέλει καλοστροφήσαι αὐτὸ καὶ κοπανίσαι, καὶ οὕτως ἀροτριάσαι αὐτά· τότε λοιπόν θέλει σπεῖραι αὐτὸ καλὴν σπέρμα. Ἐὰν γὰρ μετὰ τὸ ποιῆσαι αὐτὸν τοσαύτην φιλοκαλίαν, ἐάσει αὐτὸ ἀργὸν, ἀνέρχονται αἱ βοτάναι, καὶ εὑρίσκουσι τὴν γῆν ἀπαλὴν καὶ καλὴν ἐκ τῆς φιλοκαλίας, καὶ βάλλουσι κάτω εἰς βάθος τὰς ῥίζας, καὶ πλεῖον ἰσχυ bulis replebitur? Quod si postmodum ad eain expugnandam surrexerit, nonne quo plenior spinis fuerit, eo magis manus ejus sanguine fluent, dum eas et cæteras berbas infecundas et steriles quas ibi pullulare sua negligentia permisit, exstirpare curabit? Impossibile est enim aliquem aliud metere quam quod seminaverit. Oportet autem agricolam qui villanı suam optime purgare voluerit, primum quidem radicitus herbas evellere. Nisi enim ita fecerit, et summitatem tantum abraserit, denuo pulluiabunt. Opus est igitur, ut dixi, radices prinium exstirpare: quod cum egerit et ab infecundis ac malis herbis expurgatain reddiderit, omnino tune incipiet glebas invertere et frangere, denumque arabit illam et senen optimum in cam sparget. ροποιοῦνται καὶ πληθύνονται ἐν αὐτῇ. Nam ubi illam adeo excoluerit, si otiosam reliquerit, nonne pullulabunt in ea rursus herbæ steriles; et mollem atque optimam ex cultura terram invenientes, nonne radices altiores et potentiores emittent. V. Id ipsum in anima est. Opus nobis est affe- Ε΄. Οὕτως ἐστὶ καὶ τὰ τῆς ψυχῆς. Πρῶτον θέλει ctionem omnem pristini hominis ac malos sæculi ἐκκόψαι πᾶσαν παλαιὰν προσπάθειαν, καὶ τὰς κακὰς mores consuetudinesque a nobis amputare. Nihil συνηθείας. Καὶ ὁ ἅγιος Βασίλειος λέγει· «Ο μικρός enim pejus pravis moribus et mala consuetudine. δὲ οὗτος ὁ ἀγὼν, ἑαυτοὺς περιγενέσθαι τῆς συν Hinc divus Basilius aiebat haud parvum certamen ηθείας. Εθος γὰρ διά μακροῦ χρόνου βεβαιωθεν, esse, sui ipsius superare consuetudinem. Morem φύσεως ἰσχύν, ὡς τὰ πολλὰ, λαμβάνει.» λέγει οὖν enim firmatum longo tempore, naturæ ut plurimum τις ἀγωνίσασθαι, ὡς εἶπον, πρὸς τὰς κακὰς συν vim habere. Certamen igitur primum sit adversus ηθείας, καὶ πρὸς τὰ πάθη, καὶ οὐ μόνον πρὸς τὰς malos mores et vitia causasque corum, quæ ra- αἰτίας αὐτῶν, αἵτινές εἰσι ῥίζαι. Καὶ ἐὰν μὴ αἱ δίζει dices 432 sunt. Quas sane radices nisi quisque ἐκβληθῶσιν, ἀνάγκη τὰς ἀκάνθας πάλιν φύεσθαι. exstirpaverit, necesse erit iterum spinas erumpere Εἰσὶ γάρ τινα πάθη μηδὲν ἰσχύοντα, ἐὰν ἐκκόψῃ τις et excrescere. Sunt enim vitia quædam quæ nihil τὰς αἰτίας αὐτῶν· οἶον, ὁ φθόνος καθ᾿ ἑαυτὸν οὐδέν possunt, si causas illorum amputes: nam invidia ἐστιν, ἀλλὰ ἔχει τινὰ αἴτια ἐξ ὧν ἐστι καὶ ἡ φιλοδο in se ipsa mhil est, sed habet causam inanis gloriæ. ξία. Θέλων γάρ τις δοξασθῆναι, φθονεῖ τῷ δοξαζομέ Qui enim gloriari voluerit, invideat necesse est et νῳ, ἢ τῷ προτιμωμένω. Ομοίως καὶ ἡ ὀργὴ γίνε digniori et honoratiori se. Ira quoque ex aliis cau- ται ἐξ ἄλλων αἰτιῶν, καὶ μάλιστα ἐκ τῆς φιληδονίας. sis procedit, et maxime ex voluptate. Cujus sane Καὶ μέμνηται τούτου καὶ Εὐάγριος λέγων περί τινος meminit Evagrius narrans de viro quodam sanctis- ἁγίου, ὅτι ἔλεγε, διὰ τοῦτο 28 ἐπέρω τὰς ἡδονάς, ἵνα simo, quod scilicet dixisset: Mac de causa iollo a τὰς τοῦ θυμοῦ περικόψω προφάσεις. Καὶ πάντες δὲ me voluptates, ut iracundiæ abscindam occasiones. οἱ Πάτρες λέγουσιν ὅτι ἕκαστον πάθος ἐκ τούτων τῶν Et seniores quidem omnes affirmavere, vitium om- τριῶν γεννᾶται, τῆς φιλοδοξίας, τῆς φιλαργυρίας, ne a tribus his passionibus habere originem, ava- καὶ τῆς φιληδονίας, καθώς διαφόρως εἶπον ὑμῖν. Θέritia scilicet, inani gloria et luxuria. Amputet igitur λει οὖν τις οὐ μόνον ἐκκόψαι τὰ πάθη, ἀλλὰ καὶ τὰς unusquisque a se non solum vitia, sed et vitiorum αἰτίας αὐτῶν, καὶ οὕτως φιλοκαλῆσαι καλῶς τὰ ἤθη causas, exornelque mores suos per panitentiam, αὐτοῦ, διὰ μετανοίας, καὶ κλαυθμῶν, καὶ τότε ἄρ per lacrymas, per gemitum: sicque sensin incipit ξασθαι σπείρειν τὸ καλόν σπέρμα, άτινά εἰσι, τὰ senen bonum, hoc est, opera bona, per agrum καλὰ ἔργα. Ἐπεὶ ὥσπερ είπομεν περὶ τοῦ χωρίου, suum spargere. Nam ut de villa diximuş, nisi ea ὅτι, ἐὰν μὴ βάλλῃ τις καλὸν σπέρμα, ανέρχονται απ expurgala et exculta al agricola, statim jacta fue- βοτάναι καὶ εὑρίσκουσι τὴν γῆν καλὴν καὶ ἀπαλὴν ἐκ rint semina optima, resurgunt illico maia gramina, τῆς φιλοκαλίας, καὶ πλεῖον ριζοβολοῦσιν εἰς αὐτήν et invenientia mollem et cultam terrain magis ma- οὕτως εἰσὶ καὶ τὰ τοῦ ἀνθρώπου· ἐὰν μετὰ τὸ φιλο gisque in ea irradicantur. Quod ipsum in homine καλῆσαι αὐτὸν τὰ ἤθη αὐτοῦ, καὶ μετανοῆσαι ἀπὸ est. Nam ubi mores suos excoluerit, et per pœni- τῶν προτέρων αὐτοῦ πράξεων, ἀμελήσει τοῦ πο tentiam destiterit a prioribus actibus suis, si ne. σαι καλὰ ἔργα καὶ κτήσασθαι τὰς ἀρετὰς, γίνεται glexerit opera bona facere, et virtutes acquirere, ἐπ' αὐτῷ, ὡς λέγει τὸ Εὐαγγέλιον· "Οταν τὸ ἀκό fit in eo quod dicitur in Evangelio: Quia cum spi- θαρτον πνεῦμα ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, διέρ ritus immundus exierit ab homine, ambulat per loca χεται δι' ἀνύδρων τύπων ζητοῦν ἀνάπαυσιν, καὶ inaquosa quærens requiem, et non inveniens, tunc μὴ εὑρίσκον, τότε λέγει· Υποστρέψω εἰς τὴν 23 ἀπαίρω. FARLE LECTIONES.

DOCTRINA XII. εικόν μου ἔθεν ἐξῆλθεν. Καὶ ἐλθὲν εὑρίσκει αὐ- ait: Revertar in domum meam unde exivi. Et venens τὴν σχολάζοντα, δῆλον ἀπὸ πάσης ἀρετῆς, καὶ σε σαρωμένον καὶ κεκοσμημένων. Τότε περεύεται καὶ παραλαμβάνει μεθ' ἑαυτοῦ ἑπτὰ ἕτερα πνεύματα πονηρότερα αὐτοῦ, καὶ εἰσελθόντα κατοικεῖ ἐκεῖ, καὶ γίνεται τὰ ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου χειρονα των πρώτων. Αδύνατον γάρ ἐστι τὴν ψυχὴν μεῖναι ἐν τῇ αὐτῇ καταστάσει· ἀλλὰ εἰς προκοπὴν ἔρχε ται· εἴτε ἐπὶ τὸ κρεῖττον, εἴτε ἐπὶ τὸ χεῖρον. Διὰ τοῦτο Έκαστος θέλων σωθῆναι, χρείαν ἔχει οὐ μόνον μὴ ποιεῖν τὰ κακῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐργάσασθαι, ὡς λέγει ἐν τῷ ψαλμα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Οὐκ εἶπεν. Εκκλινεν ἀπὸ κακοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ, Ποίησον ἀγαθόν. Οἷόν τι λέγω· Εἴωθέ τις ἀδικεῖν, θέλει οὐ μόνον μὴ ἀδικεῖν, ἀλλὰ καὶ δικαιοπραγεῖν. Εἰ ἦν ἄσωτος, θέλει οὐ μόνον μὴ ἀσωτεύεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐγε κρατεύεσθαι. Εἰ ἦν ὀργίλος, θέλει οὐ μόνον μὴ ὀργίζε σθαι, ἀλλὰ καὶ πραΰτητα κτήσασθαι. Εἰ ἐθρασύνετό τις, θέλει οὐ μόνον μὴ θρασύνεσθαι, ἀλλὰ καὶ ταπεινοῦσθαι. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἐκκλἶναι ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποιῆσαι ἀγαθόν. Εκαστον γὰρ πάθος ἔχει τὴν ἐναντίαν αὐτοῦ ἀρετήν. Η ὑπερηφανία ἔχει τὴν ταπεινοφροσύνην, ἡ φιλαργυρία ἔχει τὴν ἐλεημοσύνην, ἡ ἀσωτία την ἐγκράτειαν, ἡ ὀλιγωρία ἔχει τὴν ὑπομονὴν, ἡ ἐργή τὴν πραΰτητα, τὸ μέσος τὴν ἀγάπην. Εκαστον ἁπλῶς πάθος, ὡς εἶπον, ἔχει τὴν ἐναντίαν αὐτοῦ ἀρετήν. invenit eam mundatam scopis et ornatain, vacuainque omni virtute. Tunc abit et assumit secum septem spiritus nequiores se, qui irruentes ibi inhabitant. Et fiunt ultima hominis illius pejora prioribus *. Impossibile enim est hominem in codem statu semper permanere, sed aut melior aut pejor sit semper. Quare qui salvari empit, abstineat non solum a malo, sed et quod bonum est, faciat necesse est.· Quod dicitur in Psalmo: Declina a malo, neque hoc tantum, sed addit, et fac bonum³. Quod ita fit; exempli gratia: Consueverat quis injustas esse: non solum desinat esse injustus, sed etiam justa faccre pergat; inten:peraus quis erat et luxuriosus: debet non solum ab intemperantia abstinere, sed Betiam continenter vivere. Erat quis iracundus: de- ´bet non solum non irasci, sed etiam mansuetudinem amplecti. Insolens et contumar quis erat: debet non solum contumaciam tollere, sed etiam humilitatem induere; et hoc est declinare a malo et facere bonum. Omne enim vitium oppositam habet virtutem ut superbia humilitatemi, avaritia misericordiam, luxuria continentiam, acedia patientiam, ira mansuetudinem, odium charitatem, et alia plurima hujusmodi. VI. Hinc sape vos moneo ne virtutes a nobis ejiciamus, et vitia introducamus, sed ut procul kobis vitia omnia pellamus ut aliena, virtutesque ut proprias admittamus. Natura enim nobis virtutes ingenita sunt a Deo. Et cum fecit Deus hominem, virtutes ei cum anima infudit, ut ait ipse: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram *. Ad imaginem dixit, quia animam in mortalem, incorruptibilem et sui juris fecerat. Ad similitudinem autem, secundum virtutem. Ait enim: slute misericordes, sicut et Daler rester calestis 433 misericors est h? Et alio loco: Estate sancti, quoniam et ego sanctus sum³. Et rursum Apostolus dixit: Estate invicem benignii. Et Psalmus: Bonus Dominus exspectantibus k: atque alia plurima in hunc sensum. Est igitur hoc quod ait, ad similitudinem. Quia scilicet naturæ nostræ virtutes Deus ingeneravit. Vitia autem nequaquam a natura nolis sunt. Neque Γ΄. Ταῦτα πολλάκις εἶπον ὑμῖν. Ωσπερ οὖν ἐξεβάλομεν τὰς ἀρετὰς καὶ εἰσηνέγκαμεν τὰ πάθη αὐτ τῶν, οὕτως θέλομεν κοπιάσαι οὐ μόνον ἐκβαλεῖν τὰ πάθη, ἀλλὰ καὶ εἰσενέγκα: τὰς ἀρετὰς καὶ καταστῆσαι αὐτὰς εἰς τὸν ἴδιον τόπον. Φυσικῶς γὰρ ἔχου μὲν τὰς ἀρετὰς παρὰ τοῦ Θεοῦ δοθείσας ἡμῖν. Αμα γὰρ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἐνέσπειρεν αὐτῷ τὰς ἀρετὰς, ὡς λέγει· Ποιήσωμεν. ἄνθρωπον κατ' εικόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ομοίωσιν. Κατ' εἰκόνα εἶπεν, ἐπειδὴ ἄφθαρτον καὶ αὐτεξούσιον ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὴν ψυχήν καθ' ὁμοίωσιν λέγει, τὸ κατ' ἀρετήν. Λέγει γάρο Γίνεσθε οικτίρμονες, καθὼς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ουράνιος οἰκτίρμων ἐστί. Γίνεσθε ἅγιοι, ὅτι ἐγεί ἅγιόν είμι. Καὶ πάλιν ὁ ᾿Απόστολος λέγει· Γίνεσθε εἰς ἀλλήλους χρηστοί. Καὶ λέγει ὁ ψαλμός· Χρηστος Κύριος τοῖς ὑπομένουσι· καὶ ὅτα τοιαῦτα. Τοῦτό ἐστι τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν. Ὥστε φυσικῶς ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς τὰς ἀρετάς· πάθη δὲ οὐκ ἔχομεν φυσικῶς· οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν οὐσίαν τινά, ἢ ὑπόστασιν, ἀλλ' enim ullam habent substantiam vel hypostasin: sel ὥσπερ τὸ σκέτος οὐχ ὑφίστηκε κατ᾽ οὐσίαν, ἀλλὰ πάθος ἐστὶ περὶ τὴν ἀέρα, ὡς λέγει ὁ μέγας Βasλειος, τῇ στερήσει του φωτός παρυφιστάμενον· οὕτως ἐστὶ καὶ τὸ τῶν παθῶν. Κλίνασα ή ψυχή δια φιληδονίας ἐκ τῶν ἀρετῶν κατεσκεύασε τὰ πάθη, καὶ εστερέωσεν αὐτὰ καθ᾿ ἑαυτῆς. "Ωστε χρείαν ἔχομεν, ὡς εἶπον ὥσπερ ἐπὶ τοῦ χωρίου μετὰ τὰ ποιῆσαι. πᾶσαν φιλοκαλίαν, εὐθὺς σπεῖραι το καλόν σπέρμα, ἵνα πρὸς αὐτὸ καὶ τὸν καρπὸν καὶὶν ποιήσῃ· θέλει πάλιν ὁ σπείρων τὸ χωρίον αὐτοῦ ἅμα τῷ βαλεῖν τὸ σπέρμα, κρύψαι καὶ βυθίσα: αὐτὸ εἰς τὴν γῆν· ἐπεὶ ἔρχονται τὰ πετεινὰ, καὶ ἁρπάζουσιν αὐτό, καὶ © Luc. xi, 24-27. ↑ Psal. xxxvi. 27. 8 Gen. 1. 20. 16. i Ephes. v, 32. k Them. 11, 20 quemadmodum tenebræ non subsistunt per ullam substantiam; sed passio quædam sunt circa aerem, ut ait Basilius, privationi luminis subjecta: ita nec vitia. At vero declinans anima per voluptatemi a virtutibus, se ipsam natura sua privat et vitiis aditum parat. Quare opus est, ut de villa dixi, cum excoluerimus, illico semen optimum infundamus, ut fructum honum afferat. Necesse quoque est seminanti agricolæ, ubi semen jecerit, illud occultare atque immittere in profundam terram, ne venientia volatilia illud auferant, et percat. Cumque fllud obtexerit terra, exspectal misericordiam Dei, ut 1. Matth. vi, 56. á ibid. Levit, x1, 44; 1 Petr. 1,

scilicet e coelo pluviam mittat, et crescat semen. ἀπόλλυται· καὶ μεθ᾽ ὁ κρύψει αὐτό, ἀναμένει τὸ Agricola enim quantumcunque elaboraverit purganis Ελεος τοῦ Θεοῦ, ἕως ὅτε πέμψῃ τὴν βροχὴν, καὶ αὐτ villam, excolens et seminans, nisi tamen Deus de- ξηθῇ ὁ σπόρος. Μυρία γὰρ ἐὰν κοπιάσῃ ὁ γεωργές super pluriam dederit, odiosum semper semen erit καθαρίζων καὶ φιλοκαλῶν, καὶ τότε σπείρων, ἐὰν μὴ et sterile, et quidquid egerit, vanum. Ita nos facere βρέξῃ ὁ Θεὸς εἰς τὸν σπόρον αὐτοῦ, εἰς μάτην γίνεται debemus; ut scilicet cumn luni quidpiam egerimus, ὅλος ὁ κόπος αὐτοῦ. Οὕτως καὶ ἡμεῖς θέλομεν· κἂν illud terra occultemus per humilitatem: jaciamus ποιήσωμέν τι ἀγαθὸν, ἵνα καλύπτωμεν αὐτὸ διὰ τῆς iude coram Deo infirmitatesa nostram, orantes eum ταπεινοφροσύνης, καὶ ἐπερίπτωμεν ἐπὶ τὸν Θεὸν τὴν ut faveat et respiciat in opus nostrum, ne otiosum ἀσθένειαν ἡμῶν· δεόμενοι αὐτοῦ ἵνα ἐπινεύσῃ εἰς τὸν sit et vacuum. Plerumque etiam cum semen ex plu- κόπον ἡμῶν, ἐπεὶ εἰς μάτην γίνεται. Ἔστι πάλιν ότε via cœperit erumpere, nisi denuo pro tempore in- καὶ μετὰ τὰ βρέξαι καὶ βλαστῆσαι τὸν σπόρον, αὐ ber adveniat, exsiccatur germen et perit. Egent κατέρχεται πάλιν ἡ βροχὴ κατὰ τὸν καιρὸν, καὶ enim pari modo et semen et germen pluvia, dum ξηραίνεται τὸ βλάστημα καὶ ἀπόλλυται. Χρήζει γὰρ scilicet excreverit, magis magisque Urmatum fuerit. καὶ ὁ σπόρος τῆς βροχῆς, καὶ τὸ βλάστημα ὁμοίως Sed neque etiam post hæc securus esse quis potest. κατὰ πρόσβασιν, ἕως οὗ στερεωθῇ, καὶ οὐδὲ οὕτως Sæpe enim etiam cum excreverit et aristam fecerit, δύναταί τις αμεριμνήσει. Ενίοτε γὰρ καὶ μετὰ τὸ supervenit vel bruchus, vel grando, vel aliud quidl αὐξηθῆναι καὶ ποιῆσαι στάχυν, γίνεται βροῦχος, η piam hujuscemodi quod fructum perdat et perinat. χάλαζα καὶ εἴ τι τῶν τοιούτων, καὶ ἀπόλλυσι τὸν Idem fit nonnunquam in anina. Quare cum illam καρπόν. Οὕτως ἐστὶ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς. Ὅταν γὰρ expurgaverit aliquis a multis quæ prædixi vitiis, et κοπιάσει καὶ καθαρίσε: αὐτὴν ἀπὸ ὅλων τῶν παθῶν, erexerit studiosissime ad virtutes omnes; tune ὧν είπομεν, καὶ σπουδάσει εἰς ὅλας τὰς ἀρετὰς, θέλει prospectum alque oculos suos dirigat omnino in πάντοτε προσέχειν εἰς ἔλεος τοῦ Θεοῦ καὶ εἰς τὴν misericordiam Dei et patrocinium ejus, ne illam σκέπην αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἐγκαταλίπωσιν αὐτὴν καὶ derelinquat et pereat. Nam, ut diximus de seniue, ἀπόληται. Ωσπερ γὰρ εἴπομεν καὶ ἐπὶ τοῦ σπόρου, quod etiam cum germinaverit et excreverit ac fru- ὅτι καὶ μετὰ τὸ βλαστῆσαι καὶ αὐξηθῆναι καὶ ποιή etum fecerit, nisi rursum per excrescentiam pluvia σα: καρτών, ἐὰν μὴ πάλιν κατὰ πρόσβασιν κατέλθη advenerit, exsiccatur, et perit; ita et de homine ή βροχή, ξηραίνεται καὶ ἀπόλλυται· οὕτως ἐστὶ καὶ dici potest: a quo si Deus per momentum prote- τὸ τοῦ ἀνθρώπου. Ἐὰν μετὰ τὸ πλῆσαι τοσαῦτα, ctionem et patrocinium suum abetulerit, ac reli- ἐπάρῃ ὁ Θεὸς μικρὸν τὴν σκέπην αὐτοῦ, καὶ ἐγκαταquerit eum, perit omnino et evanescit. Quod ho- λίπῃ αὐτόν, ἀπόλλυται. Ἡ ἐγκατάλειψις δὲ γίνεται mini tunc sane contingit, cum rem facit prater τῷ ἀνθρώπῳ, ὅταν ποιεῖ πράγμα παρὰ τὴν κατά statum suum: ut si quis verecundus exsistens et στασιν αὐτοῦ. Οἷόν τι λέγω· Εάν τις ᾗ εὐλαβὴς καὶ ἔλθῃ εἰς ἀδιαφορίαν, ἡ ταπεινὸς καὶ ἔλθῃ εἰς θρασύ τητα. Καὶ οὐ τοσοῦτον ἐγκαταλιμπάνει ὁ Θεὸς τὸν ἀδιάφορον, ἐὰν ἀδιαφορήσῃ, οὐδὲ τὸν θρασὺν ἐὰν θρασυνθῇ, ὅσον ἐγκαταλιμπάνει τὸν εὐλαβὴ κάν ἀδιαφορήσῃ, καὶ τὸν ταπεινὸν ἐὰν θρασυνθῇ. Τοῦτό ἐστι τὸ ἁμαρτεῖν τινα παρὰ τὴν κατάστασιν αὐτοῦ· ἐκ τούτου γίνεται ἐγκατάλειψις. gravis, contempor fat, aut bumpilis in superbiam cadat. Neque adeo deserit Deus contemptorem ubi contemnit, aut superbum cum superbia utitur, quantum verecundum cum contemnit, aut humilem cum insolescit. Atque hoc est peccare præter statum suum: unde fit derelictio Dei ab homine. VII. Hinc divus Basilius peccatum viri sancti aliter discernit, aliter peccatoris. Ubi etiam ab bis omnibus sese quis custodierit, id ipsum etiam diligenter advertat, ne bonum quamvis minimum faciat cum jactantia, aut ad humanam complacentiam et intentionem, Id enim modicum jactantiæ totum perdit quidquid egit, ut superius de brucho et grandine diximus atque aliis hujuscemodi. Et rursum nibil licet adversi seges ipsa patiatur in 434 terra, sed illæsa ad messem usque perveniat, non tamen securus adhuc agricola esse omnino potest. Post messem enior agri, et cæteros omnes qui in eo funt labores, interdum venit malus homo, et cum odio et inimicitia ignem mittit in segetem, ita ut et fructum omnen et laborem agricolæ pariter perimat. Quo fit ut intelligat securum esse nunquam se posse, nisi cum triticumn expurgaverit, atque in horrea congesserit. Ita et homo tum ex his omnibus quæ dixi, evaserit, non tamen securus esse debet aut negligere. Contingit cuim plcrumque Ζ΄. Διὰ τοῦτο ὁ ἅγιος Βασίλειος ἄλλως κρίνει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ εὐλαβοῦς, καὶ ἄλλως τὴν τοῦ διαφό ρου. Ὅταν δὲ φυλάξῃ τις ἑαυτὸν καὶ ἀπὸ τούτου, θέλει προσέχειν, ἵνα μὴ ἐὰν ἐποίει μικρόν, ποι αὐτὸ μετὰ κενοδοξίας, ἢ ἀνθρωπαρεσκείας, ή κατά τινα λογισμὸν ἀνθρώπινον, καὶ ἀπόλλῃ αὐτὸ τὸ μι κρὸν ὀλίγον δ ἐποίει, ὡς εἴπομεν περὶ τοῦ βρού χου, καὶ τῆς χαλάζης, καὶ τῶν τοιούτων. Πάλιν καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὅταν καὶ μηδὲν πάθῃ κακὸν ὁ καρπὸς, ἀλλὰ καὶ φυλαχθῇ ἕως τοῦ θερισμοῦ· οὐδὲ οὕτως δύναται ὁ γεωργὸς ἀμεριμνῆσαι· ἔστι γὰρ ὅτε καὶ μετὰ τὸ θερίσα: τινὰ τὸ χωρίον, καὶ ποιῆσαι ὅλον τὸν κόπον αὐτοῦ, ἔρχεται πονηρὸς ἄνθρω τος μετὰ μίσους, καὶ βάλλει πῦρ εἰς τὸν καρπὸν ἐκεῖνον, καὶ ἀπύλλει ὅλον τὸν καρπὸν, καὶ τὴν κόπον ἐκεῖνον τοῦ ἀνθρώπου. Ἕως οὗ ἴδῃ ὅτι ἐκαθάρισεν αὐτὸ καλῶς καὶ ἔβαλεν εἰς τὴν ἀποθήκην, οὐ δύναται ἀμεριμνῆσαι· ὁμοίως καὶ ὁ ἄνθρωπος ὅταν δυνηθῇ ἐκ τούτων πάντων ὧν είπομεν ἐξει λῆται, οὐ θέλει οὐδ' οὕτως ἀμεριμνήσαι. Συμβαίνει

DOCTRINA XIII. γὰρ ὅτι μετά όλα ταῦτα, εὑρίσκει ὁ διάβολος πλανῆσα: post haec omnia diabolum seducere eum, vel es αὐτὸν, ἢ διὰ δικαιωμάτων, ἢ διὰ ὑπερηφανίας, ἢ διὰ τὸ ἐμβαλεῖν λογισμοὺς ἀπιστίας, ἡ κακῆς αἱρέσεως· καὶ οὐ μόνον ὅτι ἀπόλλει ὅλους τοὺς κόπους αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ χωρίζει αὐτὸν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Καὶ εἴ τι οὐκ +δυνήθη αὐτῷ διὰ τῆς πράξεως, δι᾿ ἑνὸς λογισμοῦ ποιεῖ αὐτῷ. Εστι γὰρ ὅτε καὶ λογισμός δύναται χωρίται τινὰ τοῦ Θεοῦ, ἐὰν καταδέξηται, καὶ συγκ κατάθηται αὐτῷ. ὥστε ὁ θέλων μετὰ ἀληθείας, οὐκ ὀφείλει ἀμεριμνήσαι, ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς. Χρείς οὖν κόπου και φροντίδος πολλῆς, καὶ τοῦ δέεσθαι τοῦ Θεοῦ διὰ παντὸς, ἵνα αὐτὸς σκεπάση καὶ διασώσῃ ἡμᾶς τῇ ἀγαθότητι αὐτοῦ, εἰς ἐξαν τοῦ ἁγίου ὀνόματος αὐτοῦ. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Γ. justificationibus et arrogantiis, vel per infidelitatis cogitationes, aut pravae haeresis, quas menti immiserit; ita ut non solum labores omnes suos amit. tat, sed plerumque etiam a Deo recedat. Et quod nen potuit diabolus per actionem, egerit per cogitationem. Potest enim unica cogitatio hominem a Deo separare, cum scilicet eam susceperit εique consenserit. Quare qui vere salvari opiat, nullo tempore usque ad ultimum spiritum, de se debet esse securus. Opus igitur labore, cura et studio multo, continuoque orationi vacandum, ut Deus nos custodiat et salvet sua bonitate et clementia in gloriam sanctissimi nominis sui. DOCTRINA XIII. Περὶ τοῦ ἀταράχως καὶ εὐχαρίστως υποφέρειν Ut viriliter el cum gratiarum actione tentationes τοὺς πειρασμούς. Α'. Καλῶς εἶπεν ὁ ἀββᾶς Ποιμήν, ὅτι τὸ σημεῖον τοῦ μοναχοῦ ἐν τοῖς πειρασμοῖς φαίνεται. Οφείλει γὰρ ὁ μοναχὸς ὁ μετὰ ἀληθείας προσερχόμενος τῷ Κυρίῳ δουλεῦσαι, ετοιμάσαι κατὰ τὴν σοφίαν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ εἰς πειρασμούς, ἵνα μὴ ξενίζηται ποτε μηδὲ ταράσσεται ἐν τοῖς συμβαίνουσι· πιο στεύων ὅτι οὐδὲν ἄνευ τῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ γίνε ται. Ὅπου δὲ Θεοῦ πρόνοια, πάντως καλόν ἐστι, καὶ εἰς ὠφέλειαν ψυχῆς τὸ γινόμενον· πάντα γὰρ ὅσα ποιεῖ ὁ Θεὸς μεθ᾿ ἡμῶν, ὑπὲρ τοῦ συμφέρον τοῦ ποιεῖ, καὶ ἀγαπῶν ἡμᾶς καὶ φειδόμενος ἡμῶν. Καὶ ὀφείλομεν, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, ἐν παντὶ εὐχαριστεῖν τῇ ἀγαθότητι αὐτοῦ, καὶ μηδέποτε ἀθυμεῖν, ἢ μικροψυχεῖν ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν ἡμῖν, ἀλλὰ δέχεσθαι αταράχως τὰ ἐπερχόμενα μετά τα πεινοφροσύνης καὶ τῆς μετὰ Θεὸν ἐλπίδος πα πεισμένοι, καθὼς εἶπον, ὅτι πάντα ὅσα ἂν ποιή μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεὸς, ἀγαθότητι ποιεῖ, καὶ ἀγαπῶν ἡμᾶς ποιεῖ, καὶ καλῶς ποιεῖ. Καὶ οὐκ ἐνδέχεται αὐτὰ ἄλλως καλῶς γενέσθαι, εἰ μὴ οὕτως ἐλέησεν ὁ Θεός. Φίλον ἐὰν ἔχῃ τις καὶ πληροφορείται ὅτι ἀγαπᾷ αὐτόν· εἴ τι δ᾽ ἂν πάθῃ παρ' αὐτοῦ, καν θλιβερὸν εἶ, ἔχει ὅτι ἀγαπῶν ἐποίησε, καὶ οὐδέποτε πιστεύει περὶ τοῦ φίλου αὐτοῦ, ὅτι βλάψαι αὐτὸν θέλει· πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς ὀφείλομεν ἔχειν περὶ τοῦ Θεοῦ τοῦ πλάσαντος ἡμᾶς, καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντο; εἰς τὸ εἶναι παραγαγόντος, καὶ δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπή σαντος, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντος, ὅτι πάντα ἀγαθότητα ποιεῖ μεθ᾿ ἡμῶν, καὶ ἀγαπῶν ἡμᾶς ποιεί; Β. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ φίλου ἔστι λογίσασθαί τινα, ὅτι ἀγαπῶν με ποιεῖ, καὶ φειδόμενος δι᾿ ἐμοῦ· ἀλλ' οὐ πάντως καὶ ταύτην ἔχει σύνεσιν, ὥστε διοικήσαι τὰ κατ' ἐμὲ, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς εἰκὸς, καὶ μὴ θέλων βλάπτει με· ἐπὶ δὲ Θεῷ οὐ δυνάμεθα τοῦτο εἰσ πεῖν. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ πηγὴ τῆς σοφίας, καὶ οἶδε πάντα τὰ συμφέροντα ἡμῖν, καὶ πρὸς αὐτὸ διοικεί τὰ καθ᾿ ἡμᾶς μέχρι καὶ τῶν εὐτελεστέρων. Επει δὲ πάλιν εἰπεῖν περὶ τοῦ φίλου ὅτι ἀγαπᾷ, καὶ φείδεται καὶ συνετός ἐστιν εἰς τὸ διοικῆσαι τὰ κατ' 1 Eccli 11. 4ο " Ephes. v. 20; I Thess. v, 18. feramus. 1. Quam praeclare locutus est abbas Pastor, monachi scilicet veri signum inter tentationes masime apparere. Debet enim monachus qui non ficte, non simulate ad Dei servitium venerit juxta Sapientiam 1, præparare cor suum ad tentationes; ita ut in bis quæ sibi contigerint,non obstupescat aliquando, non conturbetur, hoc secum reputans, et certum habens sine divina Providentia fieri nihil. Quæcunque enim nobiscum agit et dispensat Deus, oinmia in utilitatem nostram agit, omnia ex benevolentia et cb::ritate sua erga nos dispensat, ut scili cet curet et salvet. Quare in cunctis, ut ait Apostołus™, ejus bonitati gratias agere debemus, atque in nullo coutristari, aut defcere vel minimum qua cunque nobis acciderint, sed omnia intrepide advenientia suscipere cum humilitate et spe in Deum; certo persuasi, ut dixi, quod quidquid nobiscum agit Deus, id sua bonitate et benevolentia erga nos agal. Neque enim decet ea aliter bene feri, quam ut sic misereatur Deus. Nam si quis amicum habeat, et certissimus sit ab eo se diligi, quanquain aliquid ab eo patiatur interdum molesti, id tamen putat amanter factum, neque persuaderi potest ullo modo nocendi animum amicum habuisse. At quanto magis de Deo debemus hoc credere, qui nos plasmavit, qui cum non essemus, fécit at essemus, qui pro nobis incarnatus, pro nobis mortuus est? II. Et in amico quidem cogitari quædam possunt, quod scilicet amanter et curam mei gerens hoc fe cerit: cum tamen non esset in eo omnis providentia et sapientia mearum rerum administrandarum, ut decebat, fortasse polens obfuit mihi. Hoc quidem de amico possumus et dicere et cogitare: at de Deo autem nequaquam. Ipse enim fous est sapientiæ, et quidquid nobis advenit, prænovit optime usque etiam ad minima quæque et vilissima. De amico etiam fortasse dicetur quod nos diligat, quod

435 nostrarum rerum curam gerat, quod sapiens ή ἐμὲ, οὐ μὴν καὶ δύναμιν ἔχει εἰ; τὸ βοηθῆσαι με et prudens sit in earumdem administratione: sed quod minime possit in omnibus prodesse, in qui - bus et vellet et optaret. At de Deo nefas hoc dicere. Omnia illi possibilia sunt, et nihil impossibile in conspectu ejus. Quod si igitur hæc omnia de Deo novimus, quod nos diligat et amet, quod curamı habeat sui plasmatis, quod sapientiae fons sit, quod novit optime quomodo nostra administret, quod nihil sit ei impossibile, quod omnia subjiciantur ejus voluntati; debemus utique et certissime tenere, quod quidquid agit, in nostram utilitatem et commodum agal, atque omnia ita suscipere cum gratiarum actione ut a benefactore et Domino nostro optimo, etiamsi illa molestiæ aliquid et tribulationis attulerint. Nam si in his quæ adversa obvenerint, præ dolore quis peccat et angustia, quomodo existimandus est credere fieri hæc a Deo pro sua utilitate el commodo? ἐν οἷς νομίζει με ὠφελεῖσθαι. Οὐδὲ τοῦτο δυνάμεθα περὶ τοῦ Θεοῦ εἰπεῖν. Πάντα γὰρ δυνατά αὐτῷ ἐστι, καὶ οὐδὲν ἀδυνατεῖ ἐνώπιον αὐτοῦ. Ὥστε οὖν οἴδαμε περὶ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἀγαπᾷ καὶ φείδεται τοῦ ἰδίου πλάσματος, καὶ αὐτός ἐστιν ἡ πηγή της σοφίας, καὶ οἶδε πῶς διοικῆσαι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ ὅτι οὐδὲν ἀδύνατον αὐτῷ, ἀλλὰ πάντα ὑπουργεῖ τῷ θελήματι αὐτοῦ, καὶ ὀφείλομεν εἰδέναι ὅτι πάντα ὅσα ποιεῖ, ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος ποιεῖ, καὶ δέχε σθαι αὐτὰ μετὰ εὐχαριστίας, καθώς προείπομεν, ὡς παρὰ εὐεργέτου καὶ ἀγαθοῦ Δεσπότου, κἂν θλι σερὰ ὦσι· πάντα γὰρ δικαίᾳ κρίσει γίνονται, καὶ οὐ παραβλέπει ὁ Θεός, ὁ οὕτως ἐλεήμων, οὐδὲ τὴν ψυχοῦσαν τ ἡμῶν θλίψιν. Πολλάκις δὲ ἀμφιβάλλει τις ἐν ἑαυτῷ λέγων, καὶ ἐὰν ἐν ταῖς ἐπιφοραῖς ἁμαρτάνει τις ἀπὸ θλίψεως πῶς δύναται ἔχειν ὅτι ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος εἰσιν; Γ'. Οὐχ ἁμαρτάνομεν ἐν ταῖς ἐπιφοραῖς, εἰ μὴ ἐκ τοῦ εἶναι ἡμᾶς ἀφερεπάνους, καὶ μὴ θέλειν βαστάσαι μικρὰν θλίψιν, ἢ παθεῖν τι παρὰ σκοπόν, ἐπεὶ οὐ συγχωρεῖ ὁ Θεὸς ἐπενεχθῆναι ἡμῖν πραγμα παρὰ τὴν δύναμιν ἡμῶν, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος - Πιστὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δυνάμεθα. ᾿Αλλ' ἡμεῖς ἐσμεν οἱ μὴ ἔχοντες ὑπομονὴν, μηδὲν θέλοντες πονῆσαι μικρόν, μηδὲ ἀνεχόμενοι δέξασθαί τι μετὰ ταπεινώσεως· διὰ τοῦ το συντριβόμεθα, καὶ ὅσον σπουδάζωμεν ἐκφυγεῖν τοὺς πειρασμούς, τοσοῦτον βαρούμεθα ἑαυτοῖς, καὶ ὀλιγωροῦμεν, καὶ οὐδὲ ἐξηλῆσαι δυνάμεθα. Εἰσί τι νες κολυμβώντες διά χρείαν εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἐὰν οἴδασι τὴν τέχνην τοῦ κολυμβῆσαι, ὅτε ἔρχεται τὸ κῦμα κατ' αὐτῶν, ὑποκάτω αὐτοῦ ἕως οὗ παρέλθῃ, καὶ λοιπὸν μένουσιν ἀβλαβῶς κολυμ δῶντες. Ἐὰν δὲ θελήσωσιν ἐναντιωθῆναι τῷ κύματι, ὠθεῖ αὐτοὺς ἔξω, καὶ ἀκοντίζει πολύ διάστημα. Πάρ λιν ὡς ἄρχονται κολυμβᾷν, ἔρχεται ἄλλο κῦμα ἐπάνω αὐτῶν· ἐὰν πάλιν ἐναντιωθῶσι, πάλιν ὠθεῖ αὐτοὺς ἔξω· καὶ μόνον συντρίβονται μηδὲν ἀνύοντες. Ἐπ δὲ, ὡς εἶπον, υποκύψωσι τῷ κύματι καὶ ταπεινωθῶσιν ὑποκάτω αὐτοῦ, παρέρχεται μηδὲν βλάπτων αὐτοῦ; και μένουσι κολυμβῶντες ὅσον θέλουσι, καὶ ποι οῦντες τὸ ἔργον αὐτῶν· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν πειρα111. Non peccamus in his quæ nobis a Deo inferuatur, misi ex maxima impatientia nostra, qui nolimus tribulationem ullam et angustiam vel minimam pati, non quidquid nobis insperato et præter opinionem acciderit. Nam Deus nihil nobis permittit evenire supra vires nostras, ut ait Apostalus: Fidelis est Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis". Nos vero adeo debiles et imbecilles sumus, ut pati nolumus quidquam, qui Jaborem etiam parvum subterfugiamus, qui nihil cum hamilitate velimus suscipere; hincque conterimur, hine angimur: quantoque magis studueri - mus tentationes devitare, tanto magis illas incurrimus, his pregravamur, in his deficimus, nec ab eis possumus eripi et liberari. Sunt plerique in mari natantes ex aliqua necessitate, qui cum peritiam et artem notandi optime teneant, ubi undas in se pro· rintes aspexerint, incurvati illis sese subjiciunt, dum pertransierint, atque ita ab eis nusquam læduntur. Quod si vellent venienti undæ se ipsos opponere, illos absque dubio longius unda repelleret, et quasi jacularetur in mare, atque ita fatigarentur et frangerentur vi andarum, nihil omnino perficientes. Idem in tentationibus contingit. Cum quis advenientem tentationem tulerit cum humilitate et patientia, illam sine molestia, sine lesione ulla σμῶν, ἐάν τις βαστάσῃ τὸν πειρασμόν μεθ' ὑπομονῆς pertrausit. Qui si angatur, crucietur, turbetur, causas in quemcunque referens, seipsum lædit et tentationem ipsam graviorem reddit, ita ut non solum non prosit ipsa tentatio, sed maxime obsit. Illi enim utiles sunt tentationes qui eas intrepide susceperit ac sustinue it. IV. Non igitur passio nos conturbet, non amigat: affligi enim a passione ignorantiæ est et superbiae, quod scilicet non noverimus statum no- » | Cor. 5, 15. καὶ ταπεινώσεως, παρέρχεται ἀβλαβῶς· ἐὰν δὲ μένη Ολιβόμενος, ταρασσόμενος, αιτιώμενος ἔκαστον, ἑαυτὸν κολάζει, βαρύνων καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν πειρασμὸν ἀνθ' οὗ οὐκ ὠφελεῖται, ἀλλὰ βλάπτεται. Πάνυ γὰρ ὠφελοῦσιν οἱ πειρασμοὶ τὸν ἀταράχως ὑπομένοντα αὐτούς. Δ΄. Καὶ πάθος δὲ ἐὰν ἐχλήσῃ ἡμῖν, οὐκ ἐγείλο μεν οὐδὲ ἐν τούτῳ, ταράσσεσθαι· τὸ γὰρ ταρα χθῆναί τινα ὀχλούμενον ὑπὸ πάθους, ἁγνωσίας ἐστὶ το ψυχούσαν. inepte pro τυχούσαν. Locus itaque, ab interprete omissus, ita vertendus: Non despicit D.ns, qui ita misericors est, neque mediocrem afflictionem nostram, Emendationem Cotelerio Eccl. Gr. Monum. tom. II, pag. 667 b. acceptam referim:

DOCTRINA XIII. καὶ ὑπερηφανίας, καὶ ἐκ τοῦ μὴ εἰδέναι τὴν ἰδίαν strum, et laborem omnem subterfugiamus, atque hinc fit (ut Patres nostri senserung) ut nunquam proficiamus, quia metas 1 ostras ignoramus, quia in cœptis operibus non perseveramus, quia sine labore parare virtutem credimus. Quare cuim vitiosus miretur conturbatus a suo vitio? Quare affligatur, dum illud operatur? id in te habes, et turbaris? Pignora ejus tenes, et dicis: Quare mihi turbas facit? Patere, sustine, certa, Deum ora. Impossibile enim est non habere eum afflictionem pas - sionis et vitii, qui illud ad actum perduxerit. Vasa ipsius (ut aiebat abbas Sisoes) intra te sunt, da illis pignus suum, 436 et abibunt. Vasa dicit cau sas, quas cum diligimus atque operamur, impossibile est non captivari nos a vitiosis cogitationibus, quae postmodum nos cogunt etiam nolentes operari vitia, ex quo volentes illis dedimus manus. Et hoc est quod ait propheta de Ephraim præva - lente in adversarium suum °, boc est in propriain conscientiam, et conculcante judicium; quoniain quæsivit Ægyptum, et vi deprehensus est in Assyriis. Ægyptum interpretantur Patres carnalem quietem et otium, ac sensum libidinosum. Assyrios autem vocant vitiosas et impuras cogitationes, quie mentem nostram confundunt et turbant, et replent eam idolis immundis, trahentes vi etiam nolentem ad actionem peccati κατάστασιν, καὶ ἐκ τοῦ φεύγειν τὸν κόπον, και θὼς εἶπον οἱ Πατέρες. Διὰ τοῦτο οὐ προκύπτομεν, ὅτι οὐκ ἐπιστάμεθα τὰ μέτρα ἑαυτῶν, οὐδὲ ἔχομεν ὑπομονὴν ἐν ᾧ ἀρχόμεθα ἔργῳ, ἀλλὰ ἀπόνως θέ λομεν ἀρχὴν " κτήσασθαι. Διὰ τί γὰρ ξενίζεται ὁ ἐμπαθῆς ὀχλούμενος ὑπὸ πάθους; Διά τί γὰρ τα ράσσεται ἐνεργήσας αὐτό; Εχεις αὐτὸ καὶ ταράσ σῃ; Τοὺς ἀρραβῶνας αὐτοῦ ἔχεις, καὶ λέγεις, Δια τί ἐχλεῖ μοι; Μᾶλλον ὑπόμεινον, ἀγώνισαι, παρακάλεσον τὸν Θεόν. 'Αδύνατον γάρ ἐστι μὴ ἔχειν τὴν θλίψιν τῶν παθῶν, τὸν ἐμπεσόντα εἰς τὴν ἑνερο γειαν αὐτῶν. Τὰ σκεύη αὐτῶν, ὡς εἶπεν ὁ ἀββᾶς Σισώης Ενδοθέν σού εἰσι· τὸς αὐτοῖς τὸν ἀβλα τῶνα αὐτῶν, καὶ ὑπάγουσι. Τὰ σκεύη εἶπε τὰ αίτια. Εφ' ὅσον οὖν ταῦτα ἡγαπήσαμεν καὶ ἐνηργήσαμεν, οὐ δυνατόν μή αίχμαλωτίζεσθαι ἡμᾶς ὑπὸ τῶν ἐμπαθῶν λογισμῶν, ἐκβιαζομένων ἡμῶν καὶ μὴ θέλοντας ἐνεργῆσαι τὰ πάθη· ἐπειδὴ ἐκοντῆς ἑαυτοὺς προεδώκαμεν εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν. Τοῦτό ἐστιν ὁ λέγει ὁ προφήτης τὴν τοῦ Ἐφραίμ τοῦ καταδυναστεύσαντος τὸν ἀντίδικον αὐτοῦ· τοῦ τὸ ἐστι τὴν ἰδίαν συνείδησιν, καὶ καταπατήσαντος κρίσιν, ὅτι ἐζήτησεν Αἴγυπτον, καὶ βίᾳ ἐλήφθη ἐν Ασσυρίοις. Αίγυπτον λέγουσιν οἱ Πάτρες τὸ θέλημα τὸ σαρκικὸν τὸ κλίνον ἡμᾶς εἰς τὴν σωματικήν ἀνάπαυσιν, καὶ διδάσκον εἶναι ἡδυπαθέστερον τὸν νοῦν· 'Ασσυρίους δὲ, τοὺς ἐμπαθεῖς λογισμούς, τοὺς θολοῦντας καὶ συγχέοντας τὸν νοῦν καὶ πλη ροῦντας αὐτὸν εἰδώλων ἀκαθάρτων, καὶ φέροντας αὐτὸν βίᾳ καὶ μὴ βουλόμενον, εἰς τὴν κατ' ενέργειαν ἁμαρτίαν. Ε΄. Ἐὰν οὖν ἑκὼν ἐκδῷ τις ἑαυτὸν τῇ ἡδυπαθείᾳ τοῦ σώματος, αναγκάζεται καὶ μὴ θέλων ἀχθῆναι εἰς Ἀσσυρίους βίᾳ, καὶ δουλεῦσαι τῷ Να βουχοδονόσορ. Τοῦτο εἰδὼς ὁ προφήτης διεπονείτο καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς· Μὴ κατέλθητε εἰς Αἴγυπτον τί ποιεῖτε, ἄθλιοι, ταπεινώθητε μικρόν· κλίνατε τὸν ὦμον ὑμῶν καὶ ἐργάσασθε τῷ βασιλεῖ Βαθυλῶνα, καὶ καθίσατε ἐπὶ τῆς γῆς τῶν πατέρων ὑμῶν. Πάλιν διεγείρει αὐτοὺς λέγων· Μὴ φοτη θῆτε ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, ὅτι μεθ' ἡμῶν ἐστ τιν ὁ Θεὸς τοῦ ἐξελέσθαι ἡμᾶς ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Εἶτα προλέγει καὶ τὴν ἐπερχομένην αὐτοῖς θλίψιν, ἐὰν ἀπειθήσωσι τῷ Θεῷ. Εάν γάρ, φησίν, εἰσέλθητε εἰς Αἴγυπτον, ἔσεσθε εἰς ἄβατον, καὶ ὑποχείριοι, καὶ εἰς ἀρὰν, καὶ εἰς ὀνειδισμόν. Καὶ λέγουσιν αὐτῷ κἀκεῖνοι· Οὐ μὴ καθίσωμεν ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, ὅτι εἰς Αἴγυπτον εἰσελευσόμεθα, καὶ οὐ μὴ ἴδωμεν πόλεμον, καὶ φωνῆς σάλπιγγος οὐκ ἀκούσωμεν, καὶ ἐν ἄρτοις οὐ μὴ πεινάσωμεν. Κατά ἦλθον οὖν καὶ ἐδούλευον εκόντες τῷ Φαραώ. Εἶτα ἤχθησαν βία εἰς Ασσυρίους, καὶ ἐδούλευσαν αὐτοῖ; καὶ μὴ θέλοντες. ° V. Cum igitur quis sese dediderit libidini corporis, cogitur nolens etiam traki in Assyrios ad serviendun Nabuchodonosor. Quod propheta cognoscens, amigebatur admodum et dicebat eis: Ne pergatis in Egyptum P. Quid enim facilis, miseri, humiliamini parumper, inclinate humeros vestros et opera vestra praestate regi Babylonis, sedete in terra patrum vestrorum. Iterum excitabat eos dicens: Nolite timere a facie ejus, quoniam nobiscum est Deus, potens liberare nos de manu ejus 4. Deinde praedicit eis futuram afflictiouem, nisi Deo paruerint. Si enim, inquit, perrexeritis in Ægyptum, eritis cum eo ceu invium quoddam, et eritis servi, et in maledictionem et confusionem et opprobrium *. Responderuntque infelices et miseri: Non sedebimus in terra hac,sed ingrediemur Agyptum: et nonrideb: mus bellum, neque sonitum tubæ audiemus: et in panibus non esuriemus. Profecti igitur sunt, et sponte Pharaoni servierunt. Haud vero multo post nolentes tracti sunt in Assyrios: et ipsis pariter servierunt. Osee v, 13. PJerem. XLI, 19. q ibid. 11. s ibid. 15, 16 s ibid. 15, 14. τ' ἀρετήν. Caute lege ut etiam aliis locis, ubi ita loqui solet, forsan hyperbolice de vehementia impuray cogitationis aut vitiosi babitus: alioquin in omni actu letalis peccati adest actio voluntatis plene ilbera et sui juris.

VI. Advertite, obsecro, animum ad ea quæ dicta Γ'. Θέτε τὸν νοῦν ὑμῶν εἰς τὸ λεγόμενον· Πρό sunt. Antequam quis peccatum ad actum perduxe- τοῦ ἐνεργῆσαί τινα τὸ πάθος, κἂν ἐπιστρατεύσωσιν rit, etsi contra ipsum pugnaverint cogitationes, ta οἱ λογισμοί κατ' αὐτοῦ, ἀλλὰ τέως ἐν τῇ ἰδίᾳ πά men in sna civitate adhuc liber est, et Deum ha- λει ἐστίν· ἔχει δὲ καὶ τὸν Θεὸν βοηθοῦντα αὐτῷ. bet opitulantem sibi. Si igitur Deo cervicem humi- Ἐὰν οὖν ταπεινωθῇ τῷ Θεῷ, καὶ βαστάξῃ τὸ ζυliet, feratque tentationis et tribulationis jugum cum γὸν τὸ τῆς θλίψεως καὶ τοῦ πειρασμοῦ μετὰ εὐχα gratiarum actione, concertetque paululum, nec ριστίας, καὶ ἀγωνίζηται μικρόν, ἡ βοήθεια τοῦ Θεοῦ bello statim cedat, auxilio Domini liberatur. Quod εξαιρεῖται αὐτόν. Ἐὰν δὲ φύγῃ τὸν κόπων, si papuam subterfugerit et laborem, reclinaverit- κατέλθῃ εἰς τὴν ἡδυπάθειαν τοῦ σώματος, τότε que seipsum in corporeas voluptates, tunc vi tra- ἄγεται βίᾳ καὶ ἀνάγκῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ᾿Ασσυρίων, hitur invitus ad terrain Assyriornm, et servituti καὶ δουλεύει αὐτοῖς κἂν μὴ θέλων. Τότε λοιπόν corum noleus subjicitur. Qua de causa inclamat λέγει αὐτοῖς ὁ προφήτης· Εύξασθε ἀπὸ τῆς ζωῆς illis propheta: Orale ut viral Nabuchodonosor, Ναβουχοδονόσορ· ὅτι ζωὴ αὐτοῦ ἐστιν ἡ σωτη quod in vita ejus est salus vestra 4. Nabuchodonosor ρία ὑμῶν. Ναβουχοδονόσορ ἐστί, τὸ μὴ ὀλιγωρεῖν est non deficere ad ullam tribulationem, neque sta- τινα πρὸς τὴν θλίψιν τοῦ συμβαίνοντος αὐτῷ πει Cim superveniente ad ullam tentationem recalcitrare, Βρασμού, μηδὲ ἀπολακτίζειν ἀπ᾿ αὐτοῦ, ἀλλὰ μετά sed cum humilitate ferre et pati illam ut debitores, ταπεινώσεως βαστάζειν, ὡς χρεωστών παθεῖν, καὶ existimareque nos ipsos indiguos liberari hujusce Έχει ὅτι οὐκ ἔστιν ἄξιος οὐδὲ ἀπαλλαγῆναι τοῦ modi tentatione, orareqne Deum potius, ut proro- βάρους, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον του χρονίσαι, καὶ στε getur, vigeat, firmeturque in nobis tentatio, sive no- ρεωθῆναι κατ' αὐτοῦ τὸν πειρασμὸν, κἂν συνεί verimus, sive ignoraverimus ipsius tentationis can- δεν ἑαυτῷ τὴν αἰτίαν, κἂν πρὸς τὸ παρὸν, κἂν μὴ san, hoc ipsum cerie tenentes, nihil esse apud συνεἶδε, πιστεύων ὅτι οὐδὲν ἄκριτον παρὰ τῷ Θεῷ Deum iniquum, nihil injustum. Quod dixit frater οὐδὲ ἄδικον. Ωσπερ ἔλεγεν ἐκεῖνος ὁ ἀδελφὸς λυ ille mæstus et flens, cum ab eo Dominus tentatio- πούμενος καὶ κλέων 3, ἐπειδὴ ἐπῆρεν ὁ Θεὸς nem abstulisset: «Domine, num ego non sum di- τὸν πειρασμόν· «Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἄξιος θλιβῆναι gnus modica aliqua tribulatione?, Scriptum est μικρόν; Πάλιν γέγραπται ότι μαθητής μεγάλου γέν etiam de discipulo magni Patris, qui a fornicationis ροντος ἐπολεμήθη εἰς πορνείαν. Καὶ βλέπων αὐτὸν spiritu maxime vexabatur, quod interrogatus a Pa- ὁ γέρων κοπιῶντα, λέγει αὐτῷ·. Θέλεις παραtre an orari pro se 437 Deum vellet ut auferretur καλέσω τὸν Θεὸν, καὶ κουρίζει ἀπὸ σοῦ τὸν πόλε ab eo hujuscemodi tentatio, responderit: «Etsi la- μον; Ὁ δὲ εἶπεν·. Εἰ καὶ κοπιῶ ἀββᾶς, ἀλλὰ borem, ut vides, pater abba: affligarque non mo- βλέπω ἐκ τοῦ πόνου καρπὸν εἰς ἐμέ. Τοῦτο δὲ μᾶλλον dicum; non ignoro tamen quantum fructus et uti- παρακάλεσον τὸν Θεὸν, ἵνα δώσῃ μοι ὑπομονήν.» litatis hinc mihi proveniat. Quare Deum potius ora ut mihi constantiam et patientiam largiatar. VII. Ecce eos qui diligentes et anxii sunt circa salutein suam: hoe est enim ferre jugum cum humilitate. Hinc propheta ait: Orate pro vita Nabuchodonator, quoniam in ipsius vita est salus vestra. Idem fere est dicere: Video fructum qui mihi ex labore et tentatione provenit: et dicere, quoniam in ipsius rita esi salus vestra. Quod ita esse ostendit et senior predictus cum discipulo responderet, dicens: «Cognori hodie, fili, quia et proficis, et jam me superas. › Cum enim quis oppugnatur ut ad peccati actum proveniat; ille autem virili animo repugnat et resislit pravis cogitationibus, humiliatur, alligitur, certal, et per labores aflicuionesque certaminis paulatin purgatur, et quasi redit ad id quod est sibi a natura ingenitum. Ut quoque diximus, ab ignorantia et superbia sua aligitur qui sub passione turbatur, cum magis deberet mensuram suam cognoscere cum humilitate, et sustinere supplicans, donec cum eo misericordiam faceret Deus. Nisi enim tentatus quis fuerit, videritque afflictionem passionum, haud certabit aliquando ut purgetur. 1 Baruch. 1, 11, 12. το κλαίων. το ιδού. Ζ. Εἰδὸν * οὗτοί εἰσιν ἀκριβῶς οἱ σωθῆναι θέλον τες, τοῦτό ἐστι τὸ βαστάσαι μετὰ ταπεινοφροσύνης τὸν ζυγὸν, καὶ εύξασθαι ὑπὲρ τῆς ζωῆς Ναβουχο δονόσορ. Διὰ τοῦτο λέγει ὁ προφήτης, "Οτι Ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ ἐστιν ἡ σωτηρία ὑμῶν. Ὅμοιόν ἐστι τὸ εἰπεῖν τὸν ἀδελφόν· Βλέπω καρπὸν ἐκ τοῦ κόπου εἰς ἐμὲ, τῷ εἰπεῖν· 'Εν τῇ ζωῇ αὐτοῦ ἐστιν ἡ σε τηρία μου. Ως δηλοῖ καὶ ὁ γέρων αὐτῷ· «Σήμερον ἔγνων ὅτι ἐν προκοπῇ εἶ, καὶ ὑπερβαίνεις με, ο Ἐπὰν γὰρ ἀγωνίσηταί τις πρὸς τὴν κατ' ενέργειαν ἁμαρτίαν, καὶ ἄρξηται πολεμεῖν, καὶ πρὸς τοὺς κατά διάνοιαν λογισμοὺς ἐμπαθεῖς ταπεινοῦται, συντρί δεται, ἀγωνίζεται, καὶ διὰ τῆς θλίψεως τῶν ἀγώνων κατὰ μικρὸν καθαίρεται καὶ ἐπανέρχεται εἰς τὸ κατὰ b φύσιν. Ώστε, καθὼς εἴπομεν, ἀπὸ ἀγνωσίας καὶ ὑπερηφανίας ταράσσεται τις όταν ὀχλεῖται ὑπὸ πά θους, ἀλλὰ μᾶλλον μετὰ ταπεινώσεως ὀφείλει εἰδέναι τα ίδια μέτρα· καὶ ὑπομεῖναι εὐχόμενος, ἕως ποιέ σει ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ τὸ ἔλεος. Ἐὰν γὰρ μὴ πει ρασθῇ τις, καὶ ἴδῃ τὴν θλίψιν τῶν παθῶν, οὔτε ἀγω νίζεται ποτε καθαρθῆναι. Καὶ λέγει ὁ ψαλμός, περί

DOCTRINA XIII. τούτου· Ἐν τῷ ἀνατεῖλαι ἁμαρτωλοὺς ὡσεὶ χόρ- Αc de similibus loquitur Psalmus: Cum exerti τον, καὶ διέκυψαν πάντες οἱ ἐργαζόμενοι, ὅπως ἂν ἐξολοθρευθώσιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνες. Αμαρτωλοὶ ἀνατέλλοντες ὡσεὶ χόρτος εἰσὶν οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοί. Ασθενής γάρ ἐστιν ὁ χόρτος, καὶ μὴ ἔχων δύναμιν. Ὅτε οὖν ἀνατείλωσιν οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοὶ ἐν τῇ ψυχῇ, τότε διακύπτουσι, τοῦτ' ἔστιν ἀναφαίνονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀναμίαν· οίτινές εἰσι τὰ πάθη, ὅπως ἂν ἐξολοθρευθώσιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Όταν γὰρ ἀναφανώσι τὰ πάθη τοῖς λεγομένοις, τότε εξολοθρεύονται ὑπ' αὐτ τοῦ. & fuerint peccatores sicut fenum, et apparueriut omnes qui operantur iniquitatem, ut intereant in sæculum sarculi. Peccatores qui ut fenum oriuntur, sunt impuræ cogitationes. Est enim debile quid et infirmum fenum nullam habens potentiam. Cum igitur oriuntur in auima vitiosæ cogitationes, tunc apparent omnes qui operantur iniquitatem, quæ sunt ipsa vitia, ut intereant in sæculum sæculi. Cum enim apparuerint vitia ante concertatores et athletas, statim ab eis perimuntur. Η. Νοήσατε τὴν ἀκολουθίαν τοῦ λόγου. Πρῶτον ἀνατέλλουσιν οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοί, ἔπειτα ἀνακύ πτουσι τὰ πάθη, εἶθ' οὕτως ἐξολοθρεύονται. Ταῦτα πάντα ἀγωνιζομένων εἰσίν. Ἡμεῖς δὲ ποιοῦντες τὴν κατ' ενέργειαν ἁμαρτίαν, καὶ ἀεὶ ἐπεκδικοῦντες τὰ πάθη· οὔτε οἴδαμεν πότε ἀνατέλλουσιν οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοί, οὐδὲ πότε ἀνακύπτουσι τὰ πάθη, ἵνα ἀγω- · νισώμεθα πρὸς αὐτά· ἀλλὰ κάτω ἐσμὲν ἀκμὴν, εἰς Αίγυπτον, εἰς τὴν ἐλεεινὴν πλινθοποιίαν τοῦ Φαραώ. Καὶ τίς δώσει ἡμῖν κἂν εἰς αἴσθησιν ἐλθεῖν τῆς πιο κράς δουλείας ἡμῶν, ἵνα ταπεινωθῶμεν, καὶ σπου δάσωμεν ἐλεηθῆνας; Ὅτε ἦσαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ εἰς Αίγυπτον, καὶ ἐδούλευον τῷ Φαραώ, ἐποίουν τὴν πλιν θείαν οἱ δὲ πλινθάριοι εργαζόμενοι πάντοτε κάτω εἰσὶ κεκαυμένοι εἰς τὴν γῆν προσέχοντες· οὕτως καὶ ἡ ψυχὴ ἐὰν κυριευθῇ ὑπὸ τοῦ διαβόλου, καὶ ποιεῖ τὴν κατ' ενέργειαν ἁμαρτίαν, καταπατεῖ τὸ φρόνημα αὐτῆς, καὶ ποιεῖ αὐτὴν μηδὲν φρονεῖν πνευματ τικόν, ἀλλὰ πάντοτε τὰ γήινα καὶ φρονεῖν καὶ ποιεῖν. Εἶτα ᾠκοδόμησαν αὐτῷ ἐκ τῶν πλινθαρίων ὧν εἰργάσαντο, τρεῖς πόλεις ὀχυράς, τὴν Πιθὼ καὶ τὴν Ῥαμεσί, καὶ τὴν ἂν ἤ ἐστιν, Ηλιόπολις. Αὗται δὲ εἰσι, φιληδονία, φιλοδοξία καὶ φιλαργυρία, ἐξ ὧν συνίσταται πᾶσα ἁμαρτία. Ὅτε δὲ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Μωϋσῆν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου καὶ ἐκ τῆς δουλείας τοῦ Φαραώ, καταβαρύνει κατ' αὐτῶν τὰ ἔργα, καὶ λέγει αὐτοῖς· Σχολασταί έστε, σχολάζετε, διὰ τοῦτο λέγετε, Απελθόντες λα τρεύσωμεν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Ομοίως καὶ ὁ διάβολος ὅταν ἤδη ἐπένευσεν ὁ Θεὸς τοῦ ἐλεῆσαι ψυχὴν καὶ κουφίσαι αὐτὴν ἀπὸ τῶν παθῶν διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ, ἡ διά τινος τῶν δούλων αὐτοῦ, τότε καὶ αὐτὸς πλέον βαρεῖ κατ' αὐτῆς τὰ πάθη, καὶ σφοδρο. en viuia, et vehementius illam impugnat. τέρως πολεμεῖ αὐτήν. VIII. Contemplamini consequentiam orationis. Oriuntur primo cogitationes malæ, post apparent vitia, inde omnia intereunt. Hæc omnia ad athletas Θ'. Οι δε Πατέρες τοῦτο εἰδότες, ἐνδυναμοῦσι τὸν ἄνθρωπον διὰ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἀξιοῦσιν αὐτὸν φοβηθῆναι· ὁ μὲν λέγων· Επεσας; ἀνάστα· καὶ εἰ πάλιν ἔπεσας, ἀνάστα· καὶ πάλιν, καὶ εἰ ἑξῆς. "Αλλος δὲ πάλιν λέγει· Ἡ ἰσχὺς τῶν θελόντων κτήσασθαι τὰς ἀρετὰς, τοῦτό ἐστιν, ἵνα ἐὰν πέσωσι, μὴ μικροψυχήσωσιν· ἀλλὰ πάλιν φροντίσωσι, καὶ ἕκαστος αὐτῶν ἁπλῶς διαφόρως. Ὁ μὲν τοιόσδε παρέχει χεῖρα τοῖς ἀγωνιζομένοις καὶ θλιβομένοις ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὔ τως παρέλαβον ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς λεγούσης• • Psal. cxi, 8. * Exod. v. PATROL. GR. LXXXVIII. pertinent. Nos vero peccatum ad actum perducentes, et semper vitia ipsa consummantes, neque nosse quimus quando oriantur male cogitationes, neque quando appareant vitia, ut pugnemus adversus ea, sed adhuc in Ægypto inferiore subsistimus laleritiam sub Pharaone exercentes. Et quis dabit nobis ut perveniamus ad sensum et cogitationem mɔiseræ servitutis nostræ, ut humiliemur et misericordiam consequi studeamus? Cum essent filii Israel in Ægypto sub Pharaonis servitute et lateritiam exercerent, semper in laboribus erant, et solo fixos oculos semper tenebant: sic et anima cum imperio diaboli subjecta fuerit, et ex peccati actione infirma sapientiam suam conculcaverit, cogitur a diabolo ipso terrena semper et sapere et facere, et spiritualia quæque negligere. Edidicarunt deinde sibi alii Israel ex lateribus quos fecerant, urbes tres munitissimas, scilicet, Pitho, Ramesin et On, qui est urbs solis. Hæ autem sunt luxuria, avarilia et inanis gloria, ex quibus peccatum omne conficitur. Ubi vero misit Dominus Moysen qui educeret eos ex Agypto et servitute Pharaonis, aggraval sant magis operibus a rege, qui ait eis: Olios estis et desides, atque ideo dicitis: Eamus, sacrificemus Domino Deo nostro. Sic diabolus cum viderit Deum decrevisse infelici animæ misereri, et curam illius habere ut eripiat a vitiis et peccatis, vel per Verbum suum, vel per aliquem servorum suorum; tunc et ipse aggravat magis in 438 IX. Quod cum a Patribus nostris cognitam esset, corroborare hominem doctrina sua studuerunt, et ne timeret adhortati sunt. Εt Et alius quidem ait: Cecidisti? surge. Et si denuo cecideris, denuo surge. Alius autem item dicit: Robur eorum qui ad parandas virtutes student, est ut, cum ceciderint, non deficiant animo, sed rursum respirent, et resurgentes curanı sui habeant, et eorum quilibet, ut animus tulit simpliciter et differenter. Porrigit alius manus concertanti et pugnanti viriliter cum hoste. Quod saue ut faceret,

S. DOROTHIEI ABBATIS ἐπιστρέφει; ἐπιστράφητε πρός με, τέκνα, καὶ ἱεσομαι τὰ συντρίμματα ὑμῶν, λέγει Κύριος, καὶ ὅσα τοιαῦτα. ὡς δὲ ἐβαρύνθη ἡ χεὶρ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ Φαραώ, καὶ ἐπὶ τοὺς θεράποντας αὐτοῦ, καὶ ἠθέλη σεν ἀποστεῖλαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, λέγει τῷ Μωϋσῆ Βαδίζετε, λατρεύετε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν πληρ τῶν λε για K ita sunt a sacra Scriptura edocti; quæ ait: Nunquid Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται; ἢ ἀποστρέφων οὐκ qui cecidit, non resurget? Nunquid aversus non convertetur 6? Convertimini ad me, filii, et sanabo cuntritiones vestras, ait Dominus b; et alia plurima hujuscemodi. Ut autein aggravata est manus Domini super Pharaonem et super servos ejus, et voluit dimittere Glios Israel, ait Moysi: Ite, sacrificate Domino Deo vestro; verumtamen relinquite oves et buves vestros: qui significant cogitationes mentis mostræ, quibus dominari voluit Pharao, sperans per eas rursus filios Israel ad se pertrahi posse. Et respondit illi Moyses: Nequaquam hoc fiet, sed dubis etiam nobis sacrificia et holocausta quee Domino Deo nostro offeramus; et jumenta quoque nostra nobiscum pariter proficiscentur, neque tibi unicam illorum ungulam relinquemnus i. Ut vero eduxit Moyses filios Israel ex Ægypto, et transvexit illos mare Rubrum: volens illos Domino adducere ad septuaginta truncos palmarum et ad duodecim fontes aquarum, primum eos traxit in Meram, ubi alligitur et cruciatur populus; non inveniens quid biberet, cum amara esset aqua: et ex Mera duxit cos in locum septuaginta palmarum et duodecim fontium. Hæc animæ similitudo est, quæ ubi quiescit absque peccato allo, et spirituale mare pertransit, primum vult concertare cum angustiis atque aflictionibus, et ex his pervenire in sanctam requiem. Per mulsas enim tribulationes oportet nos introire in regnum cælorum Tribulationes enim nostræ movent misericordiam Dei in auiman, ut venti pluviam. Εἰ Et quemadmodum superflua pluvia adveniens cum germen feridum est, illud facit putrescere et perire una cum fructu; venti autem si interspiraverint, desiccant et firmant illud: sic est et in anima. Remissio, incuria, desidia, otium, illum fatigant et dissipant. Tentationes autem astringunt eam el Deo conjungunt, ut ait propheta: Domine, in tribulatione recordati sumus tui l. Itaque, ut diximus, haal alligi nos decet et angi inter tribulationes: sed patienter ferendum, et agende Deo sunt gratia cum tentamur, supplicandumque illi semper, miscricordiam suam infirmitati nostræ addat, et protegat nos ab omni tentatione in gloriam suam. Amen. DOCTRINA XIV. De ædificio et harmonia virtutum animæ. J. Narrat Scriptura m de obstetricibus illis, quæ Israelitarum masculos educabant, quia, cum Deum timuissent, ædificarunt sibi domos. Hocne de materialibus domibus intelligendum? Qua igitur ratione dictum: Cum timuissent Deum, sibi domos Redificaverunt? Et nos, inquam, contrarium facere 1 Jerem. 111, 22. 8 Jerem. * Exod. 1, 21. προβάτων ὑμῶν καὶ τῶν βοῶν ὑμῶν ὑποπεσθε· ἅτινα σημαίνει τους κατά διάνοιαν λομους, ὧν ἤθελεν ὁ Φαραὼ κυριεῦσαι, ἐλπίζων δι' αὐτῶν ἕλκειν πάλιν τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ πρὸς ἑαυτόν. καὶ λέγει αὐτῷ Μωϋσῆς ἐκεῖ· Οὐχὶ, ἀλλὰ καὶ σὺ δ. σεις ἡμῖν θυσίας καὶ ὁλοκαυτώματα, ο προϊσ νόμιον Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, καὶ τὰ κτήνη ἡμῶν πορεύσονται μεθ' ἡμῶν, καὶ οὐχ ὑπολειψόμεθα οὐδὲ ὁπλήν. ὡς δὲ ἐξήγαγεν ὁ Μωϋσῆς τους υιούς Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου, διεπέρασεν αὐτοὺς τὴν Ερυθρὰν θάλασσαν· θέλων αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἀγαγεῖν εἰς τὰ Ἑβδομήκοντα στελέχη φοινίκων, καὶ εἰς τὰς ΙΒ' πηγὰς τῶν ὑδάτων, πρῶτον αὐτοὺς εἰς Μεράν, καὶ θλίβεται ὁ λαὸς μὴ εὑρίσκων ποιεῖν " διὰ τὸ εἶναι τὸ ὕδωρ πικρον· καὶ διὰ τῆς Μερᾶς ἤνεγκεν αὐτοὺς εἰς τὸν τόπον τῶν Ἑβδομήκοντα φοινίκων, καὶ τῶν Δώδεκα πηγῶν τῶν ὑδάτων. Οὕτως καὶ ἡ ψυχὴ ὅταν παύσηται τῆς κατ' ενέργειαν ἁμαρτίας, καὶ παρἔλθῃ τὴν νοητὴν θάλασσαν, πρῶτον θέλει κοπιάσαι ἀγωνιζομένη καὶ πολλὰ θλιβομένη, καὶ οὕτως δια τῶν θλίψεων εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἁγίαν ἀνάπαυσιν. Διά πολλῶν γὰρ θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴ βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Αἱ θλίψεις γὰρ κινοῦσι τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν ψυχὴν, ὥσπερ οἱ ἄνεμοι κινοῦσι τὴν βροχήν. Καὶ ὥσπερ ἡ βροχὴ ἐπὶ πολὺ κατερχομένη, ἐάν ἐστιν ἔτι τὸ βλάστημα ἀπαλὸν, σήπει αὐτό, καὶ ἀπόλλυται ὁ καρπὸς αὐτοῦ· οἱ δὲ ἄγε μοι κατά μέρος ἀναξηραίνουσι καὶ στερεοῦσιν αὐτό οὕτως ἐστὶ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς. Ἡ ἄνευσις 10 καὶ ἡ ἀμεριμνία, καὶ ἡ ἀνάπαυσις χαυνοῦσι καὶ διαχέουσιν αὐτήν· οἱ δὲ πειρασμοί συσφίγγουσε καὶ ἐνοῦσιν αὐτὴν τῷ Θεῷ, ὡς λέγει προφήτης· Κύριε, ἐν θλίψει έμνήσθημέν σου. Ωστε, καθὼς εἴπομεν, οὐ χρὴ ταράσσεσθαι ἡμᾶς, οὐδὲ ἀκηδιᾶν ἐν τοῖς πειρασμοῖς· ἀλλ' ὑπομένειν καὶ εὐχαριστεῖν ἐν ταῖς θλίψεσι, καὶ δέεσθαι τοῦ Θεοῦ ἐν ταπεινώσει διὰ παντὸς, ἵνα ποιήσῃ μετὰ τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλεος, καὶ σκεπάσῃ ἡμᾶς ἀπὸ παντὸς πειρασμοῦ εἰς δόξαν αὐτοῦ. Ἀμήν. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΔ'. Περὶ οἰκοδομῆς καὶ ἁρμολογίας τῶν τῆς ψυχῆς ἀρετῶν. Α'. Η Γραφή λέγει περὶ ἐκείνων τῶν μαιῶν, αἵτινες ἐζωογόνουν τὰ ἄρσενα τῶν Ἰσραηλιτῶν, ὅτι διὰ τὸ φοβεῖσθαι τὰς μαίας τὸν Θεὸν, ἐποίησαν ἑαυ ταῖς οἰκίας. 'Αρα περὶ αἰσθητῶν οἰκιῶν λέγει; Κα! ποῖον λόγον ἔχει τοῦ κτίζεσθαι ταύτας οἰκίας διὰ τὴν φόβον τοῦ Θεοῦ; Καίτοι γε ἡμεῖς τὸ ἐναντίον, καὶ 1 Εxod. x, 24. i ibid. 25, 26. k Act. χιν, 21. 1 Isa. xxvi, 18. 38 ǎ98316.

DOCTRINA XIV. οῦς ἔχομεν οἴκους διδασκόμεθα ἐν καιρῷ καταλι- docemur, ut scilicet quas habemus domos, ad tempus πάνειν διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ· ὥστε οὐ λέγει περὶ αἰσθητοῦ οἴκου, ἀλλὰ περὶ τοῦ οἴκου τῆς ψυχῆς, ἂν οἰκοδομεί τις ἑαυτῷ, διὰ τῆς φυλακῆς τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Διδάσκει ἡμᾶς διὰ τοῦτο ἡ Γραφή, ὅτι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ παρασκευάζει τὴν ψυχὴν φυλάτα τειν τὰς ἐντολὰς, καὶ διὰ τῶν ἐντολῶν οἰκοδομείται ὁ τῆς ψυχῆς οἶκος. Πρόσχωμεν καὶ ἡμεῖς, ἀδελφοί, ἑαυτοῖς, φοβηθῶμεν τὸν Θεὸν καὶ ἡμεῖς· οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς οἰκίας, ἵνα εύρωμεν ἑαυτοῖς σκέπην ἐν καιρῷ χειμῶνος, ἐν καιρῷ ὄμβρων καὶ ἀστραπῶν, καὶ βροντῶν, ὅτι ἀνάγκη ἐστὶ μεγάλη τοῦ χειμῶνος τῷ μὴ ἔχοντι οίκον. Πῶς δὲ οἰκοδομεῖται ὁ οἶκος τῆς ψυχῆς, ἀπὸ τοῦ αἰσθητοῦ οἴκου δυνάμεθα μαθεῖν τὴν ἀκρίΓειαν τοῦ πράγματος. Χρήζει γὰρ ὁ θέλων οίχοδομῆσαι τὸν οἶκον τοῦτον, πανταχόθεν ἀσφαλίσασθαι αὐτὸν, καὶ ἐκ τετραπλεύρου ἀνενέγκαι τὴν οἰκοδο μὴν, καὶ μὴ ἑνὸς μὲν μέρους φροντίζειν, τῶν δὲ ἄλλων καταφρονεῖν, ἐπεὶ οὐδὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸν σκοπὸν καὶ τὰ δαπανήματα, καὶ τὸν κόπον, ὅλα εἰς μάτην ποιεῖ. Οὕτως ἐστὶ καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς, Χρήζει γὰρ ὁ ἄνθρωπος μηδενός μέρους τῆς οἰκοδομίας αὐτοῦ ἀμελεῖν· ἀλλ᾽ ἴσην καὶ ἁρμοδίως ἀναφέρειν αὐτήν. Τοῦτο δέ ἐστιν ὁ λέγε: ὁ ἀββᾶς Ἰωάννης· • Ἐγὼ θέλω τὸν ἄνθρωπον λαμβάνειν μικρὸν ἀπὸ ἑκάστης ἀρετῆς, καὶ μὴ καθώς τινες ποιοῦσι, κρατούν τες μίαν ἀρετὴν, καὶ μένοντες εἰς αὐτὴν καὶ αὐτὸν Εργαζόμενοι μόνον, τῶν δὲ λοιπῶν ἀμελοῦντες.» Ισως δὲ καὶ προτέρημά τι ἔχουσιν εἰς αὐτὴν τὴν ἀρετὴν, καὶ ἐκ τούτου, ούτε βαροῦνται ὑπὸ τοῦ ἐναντιουμένου πάθους αὐτῆς· λοιπὸν κλέπτονται ὑπὸ τῶν ἄλλων παθῶν, καὶ βαροῦνται ὑπ' αὐτῶν, καὶ οὐ μέλει αὐ τοῖς, ἀλλὰ νομίζουσιν ἔχειν τι μέγα, Οὗτοι δὲ ἐσί κασι τῷ οἰκοδομούντι ἕνα τοίχον, καὶ ὑψοῦντι αὐτ τὸν ἄνω ὅσον δύναται, καὶ προσέχοντι εἰς τὸ ὕψος τοῦ τοίχου ἐκείνου, καὶ νομίζοντι οἷόν τι μέγα ἐποίησε, καὶ οὐκ εἶδεν ὅτι εἰς ἄνεμος, ἐὰν ἔλθῃ, βάλλει αὐτὸν κάτω· μόνος γὰρ ἵσταται, μὴ ἔχων τὸν σύνδεσμον τῶν ἄλλων τοίχων. Καὶ οὔτε σκέπην δύναταί τις ποιήσαι ἑαυτῷ ἀπὸ ἑνὸς τοίχου· γεγύμνωται γὰρ ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων μερῶν· οὐ χρὴ δὲ οὕτως ποιεῖν· ἀλλὰ μᾶλ λον ὁ θέλων οἰκοδομῆσαι τὸν οἶκον αὐτοῦ, καὶ ποιῆσαι αὐτῷ σκέπην, ὀφείλει ἐκ παντὸς μέρους οἰκονομεῖν αὐτὸν, καὶ πανταχόθεν αὐτὸν ἀσφαλίζεσθαι. Β΄. Καὶ λέγω πῶς· Πρῶτον ὀφείλει βαλεῖν τὸ θεμέλιον, ἥτις ἐστὶν ἡ πίστις· "Ανευ γὰρ πίστεως, ὡς λέγει ὁ Ἀπόστολος, ἀδύνατον εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ, καὶ οὕτως κτίζειν ἐπὶ τὸν θεμέλιον τοῦτον τὴν οἰκοδομὴν κατὰ ἀναλογίαν. Υπήντησεν ὑπακοῇ; ὀφείλει βαλεῖν ἕνα λίθον ὑπακοῆς. Συμβαίνει παροξυσμός ἀδελφοῦ; ὀφείλει βαλεῖν ἕνα λίθον μακροθυμίας. Υπήντησεν ἐγκράτεια; ὀφείλει βαλεῖν ένα λίθον ἐγκρατείας. Οὕτως ἀπὸ ἑκάστης ἀρετῆς ἀπαντώσης, δεῖ βαλεῖν ένα λίθον εἰς τὴν οἰκοδομὴν, καὶ οὕτως κύκλῳ ἀναφέρειν αὐτήν· ἀπὸ ἑνὸς λίθου συμπαθείας, ἑνὸς λίθου κοπῆς θελήματος, ἑνὸς λίθου πραή γτος, καὶ τῶν ὁμοίων. Ἐπιμελεῖσθαι δὲ ὀφείλε: ἐν πᾶσι του n Hebr. II, relinquamus ob timorem Dei; ita ut clarum sit, nou de sensibilibus domibus, sed de domicilio 439animae babere sermonem, quod quisque sibi exstruit, cum divina mandata custodit. Nos igitur docet per hoc sacra Scriptura, quod Dei timor animam præparat ad ipsius præcepta custodienda, et per Dei præcepta animam domus exstruitur. Quare nobis ipsis, fratres, intendamus, timeamus et nos Deum, ædificemus nobis domos quibus hiberno tempore protegamur, et tonitrua, fulgura et pluviam declinemus: grave enim est hiems his qui domo caruerint. At quo pacto ædificatur animæ domus, possumus a materiali rei hujus diligentiam perdiscere. Opus primum est qui voluerit domum condere, undique illam præmunire, et a quatuor partibus autollere adificium; nee unius tantum partis habere curam, cæteras vero negligere, quandoquidem nihil proficit: sed et laborem et sumptum atque omnia denique perdit. Id ipsum est in anima, cujus nullam partem debet homo neglectui habere: sed qualiter et apte cam erigere. Et hoc est quod aiebat senior ille venerabilis Joannes abbas: Libet mihi hominem ab unaquaque virtute pauxillum quid decerpere, et non (ut plurimi faciunt) uni semper virtuti insistere, cæteras negligere, Hi enim cum in ea ipsa virtute cui insistunt, principatum fortasse teneant, nec ab opposito et contrario ullo ipsius virtutis oppu - guentur; a reliquis tamen passionibus subducuntur et oppugnantur, nullaque illis cura deinceps est, sed existimant sese magnum guidpiam tenere. Hi similes mihi videntur ei qui cum parietem ædificare voluerit, et attollere quantum quiverit, ad ipsius altitudinem tantum prospectum habet, et magnum aliquid exstruxisse se credit; non prospicit autena quod quivis ventus etiam modicus spiraverit, illum potest ad terram dejicere. Non enim catenam habet et conjunctionem aliorum parictum. Neque potest quis sibi tectum facere ex uno pariete: privatus enim est cæteris partibus. At vero minime sic ayendum est, sed potius qui ædificare sibi voluerit domicilium, et tectum facere, ex omni parte illud ædificet, et undique munitissimum reddat. II. Atque hoc quo pacto faciat, docebo: Primum igitur jacienda sunt fundamenta, quæ fides est: Sine fide enim, ut ait Apostolus, impossibile est placere Deo. Construat deinde supra fundamentum ædificium excellentissimum. Occurrit obedientia? Adjiciat lapidem primum obedientia. Contingit ira vel commotio ulla fratris in se? Apponat alterum patientiæ lapidem. Intercurrit incontinentia? Tertium addat continentiæ lapidem. Et sic a quacunque virtute qua: occurrerit, sumendus est lapis, alque ædificio apponendus: et sie per circuitum attollendum hine quidem lapide misericordiæ, inde mortificatæ voluntatis, alia ex parte lapide mansuclu-

⋅ S DOROTHIEI ABBATIS dinis atque aliarum hujuscemodi virtutum. Ante τας τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς ἀνδρείας· αὗται γάρ εἰσιν omnia autem procuranda est patientia et longauimitas; luce enim anguli domus sunt: quibus alificium ipsum constringitur, et parieti paries * annectitur et copulatur; ita ut rescindi aut decidere, divellique alter ab altero nunquam queat. Absque his etiam nemo potest ne unam quidem in se virtutem perficere. Nisi enin quis in anima fortiLudinem habuerit, nihil patietur; et, si non fuerit patientia, nihil unquam poterit erigere. Hinc ail Dominus: In patientia vestra possidebitis animas * vestras "*. Debet etiam qui exstruit aut ædificat, lapidem cum camento adjicere. Si enim lapidem lapidi quis absque camento et calce superimponal, excutiuntur lapides et ruit domus. Cæmentum humilitas est: est enim terra quæ pedibus omnium atteritur. Omnis igitur virtus absque 440 luniJitate, uon reputatur virtus, ut est in libro seniorum. Omnium enim fuit una sententia, ita et impossibile esse salvari animam absque humilitate, ut navim sine clavis difcari. Quidquid igitur boni quisque egerit, id agat cum humilitate: ut per humilitatem conservetur quod factum fuerit. Debet autem et domus laquearia quædam habere ad discriminandam firmandamque ipsam, et lapidem lapidi copulandum, et astringendum ædificium, et postremo ad domum universam decorandam. Tectum autem charitas est, quæ est perfectio virtutum omnium, uti tectuin domus. Post tectum quoque coruna circomponemula est. Est enim in lege præceptum: Si adilicaveritis vohis domum, coronam illi circumponite, ne cadant parvuli vestri ab alto °. Corona bæc humilitas est: ea enim, ut dixi, coronal et servat virtutes omnes: et omnis virtutis perfectio eget humilitate, quemadmodum lapides in structura, luto. Sanctorum nanque omnium profectus, accessus est ad humilitatem. Et, ut sape dixi, quo quisque magis Deo adì:æserit, eo se magis peccatorem agnoscet et intelliget. Qui sunt autem parvali de quibus lex ait, ne cadant parvuli a domo? Parvuli cogitationes sunt in anima nostra conceptæ, quæ sunt per humilitatem custoliends, ne ab ipsa domo corruant: et hanc dicimus perfectionem esse virtutum omnium. En jam consummata domus et perfecta est: habet lora, liabet tectum, habet coronam, et catera quæ illi τὴν στέγην τῶν ἀρετῶν· ἰδοὺ ὁ οἶκος δνπερ είπομεν opus sunt. aἱ γωνίαι, καὶ δι᾽ αὐτῶν συσφίγγεται ἡ οἰκοδομὴ καὶ ἐνοῦται τοῖχος πρὸς τοῖχον, καὶ οὐ κλίνουσιν εύο δὲ ῥήγνυνται ἀπ' ἀλλήλων οἱ τοίχοι. Χωρὶς γὰρ τοῦ των, οὐκ εὐτονεί τις τελειῶσαι οὐδεμίαν ἀρετήν. Ἐὰν γὰρ μὴ ἔχῃ τις ἀνδρείαν ἐν τῇ ψυχῇ, οὐδὲ ὑπομένει· καὶ ἐὰν μὴ ἡ ὑπομονή, οὐδεὶς δύναται παντελώς κατά ορθῶσαι. Διὰ τοῦτο λέγει· Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσεσθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Θέλει ὁμοίως ὁ κτίζων, Εκαστον λίθον κατὰ πηλοῦ βαλεῖν· ἐὰν γὰρ βάλῃ λίθον ἐπάνω λίθου ἄνευ πηλού, κλῶνται οἱ λίθοι καὶ πίπτει ὁ οἶκος. Ο πηλός ἐστιν ἡ ταπείνωσις· ἐπειδὴ ἀπὸ τῆς γῆς ἐστι, καὶ ὑπὸ τοὺς πόδας ἐστὶ πάντων. Πάσα γὰρ ἀρετὴ ἄνευ ταπεινώσεως γιγνομένη, οὐκ ἔστιν ἀρετὴ, ὡς λέγει καὶ εἰς τὸ Γεροντικόν. Ωσπερ ἀδύνατον ναῦν χωρὶς ήλων κατασκευασθῆναι, οὕτως ἀμήχανον χωρίς ταπεινοφροσύνης σωθῆναι. Οφείλει οὖν τις δ ἐὰν ποιῇ ἀγαθὸν, μετὰ ταπεινώσεως ποιεῖν, ἵνα διὰ τῆς ταπεινώσεως συντηρηθῇ τὸ γενόμενον. Θέλει δὲ ἔχειν ὁ οἶκος καὶ ταῦτα τὰ λεγόμενα μαν τώματα, ἅτινά ἐστιν ἡ διάκρισις ή στερεοῦσα τὸν οἶκον, καὶ ἐνοῦσα λίθον πρὸς λίθον, καὶ συσφίγγουσα τὴν οἰκοδομήν μετὰ τοῦ καὶ εὐπρέπειαν πολλὴν παρέχειν τῷ οἴκῳ. Ἡ δὲ στέγη ἐστὶν ἡ ἀγάπη, ἥτις ἐστὶν ἡ τελείωσις τῶν ἀρετῶν, καθάπερ ἦν ή στέγη τοῦ οἴκου. Εἶτα μετὰ τὴν στέγην, ή περιστεφάνωσις τοῦ σώματος. Τί ἐστιν ἡ περιστεφάνωσις τοῦ σώμα τος; καὶ ἐν τῷ νόμῳ γέγραπται· Ἐὰν οἰκοδομήσητε ἑαυτοῖς οἶκον, καὶ ποιήσητε αὐτῷ δῶμα, ποιήσατε στεφάνωμα τῷ δώματι, ἵνα μὴ πέσωσι τὰ παιδία ὑμῶν ἀπὸ τοῦ σώματος. Η στεφάνη ἐστὶν ἡ ταπεί νωσις. Αύτη γάρ ἐστιν ἡ στεφανοῦσα καὶ φυλάττουσι τάσας τὰς ἀρετάς. Καὶ ὥσπερ ἐκάστη ἀρετὴ μετὰ ταπεινώσεως θέλει γίνεσθαι, καθ' όν τρόπον είπομεν ὅτι ἕκαστος λίθος κατὰ πηλού βάλλεται· οὕτως καὶ ή τελείωσις τῆς ἀρετῆς χρήζει τῆς ταπεινώσεως, ξ καὶ ὅτι φυσικῶς προκόπτοντες οἱ ἅγιοι, εἰς ταπείνω σιν ἔρχονται· ὥσπερ ἀεὶ λέγω ὑμῖν ὅτε ἐγγίζει τις τῷ Θεῷ, τοσοῦτον βλέπειν ἑαυτὸν ἁμαρτωλόν. Τί δέ ἐστι τὰ παιδία περὶ ὧν εἶπεν ὁ νόμος, ἵνα μὴ πέσω σιν ἀπὸ τοῦ δώματος; Τα παιδία εἰσὶν οἱ λογισμοί el γινόμενος ἐν τῇ ψυχῇ· οὓς δεῖ φυλάττειν διὰ τῆς ταπεινώσεως, ἵνα μὴ καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ σώματος ἐκπέσωσιν. Ἐτελειώθη, ἔχει τὰ ἱμαντώματα, έχει Επ II. Nunquid ei decst aliud? aliud profecto deest quod nondum diximus. Fabricator scilicet doctus et artifex: nisi enim adfuerit artifex, difcium omne vitiabit, et fortasse ruet domus. Artifex est qui ex arte et scientia agit. Evenit enim plerumque, cum aliquis virtutem agit absque scientia, ut illam facile dissolvat, neque rectam omnino agat, nec inveniat quo pacto virtutem ipsam perficiat; sed ejus similis sit, qui lapidem unum domui apponit, alterum tollit. Alii quoque sunt, qui cum lapidem L' Luc. 551, 19. • Deut. xxi, 8. εἶναι τὴν τελείωσιν· ἰδοὺ καὶ ἡ περιστεφάνωσις, καὶ ἅπαξ ἁπλῶς τετελείωται ὁ οἶκος. Γ'. Δρα μὴ λείπει αὐτῷ τι; Καὶ ἄλλο ἐν παρελείψαμεν. Τί δέ ἐστι τοῦτο; ἵνα ἐστὶν καὶ ὁ οἰκοδόμος τεχνίτης. Ἐὰν γὰρ μή έστι τεχνίτης, στρεβλοί λες τὸν τὴν οἰκοδομὴν, καὶ ὁτεδήποτε πίπτει ὁ οἶκος. Ὁ τεχνίτης ἐστὶν ὁ ἐν γνώσει ποιῶν. Συμβαίνει γὰρ ὅτι καὶ ποιεῖ τις κόπον τῆς ἀρετῆς, καὶ ἐκ τοῦ μὴ ποιεῖν ἐν γνώσει, ἀναλύει αὐτὸν, ἢ μένει ἀσυστροφῶν, καὶ μὴ εὑρίσκων πληρῶσαι τὸ ἔργον· ἀλλὰ βάλλων ένα λίθον, καὶ ἐπαίρων αὐτόν. Ἔστιν δὲ ἄλλος βάλλων ἕνα, καὶ ἐπαίρων δύο· οἷόν τι λέγων Ἰδοὺ ἔρχεται ὁ

DOCTRINA XIV. ἀδελφής σου, καὶ λέγει σοι ῥῆμα, θλίβων σε, ἢ πλήσ unum apposuerint, duos tollant: ut caεί για σων, καὶ σιωπῆς, καὶ βάλλεις μετάνοιαν· ἰδοὺ ἔβαλες Ένα λίθον. Εἶτα ὑπάγεις καὶ λέγεις ἄλλῳ ἀδελφῷ Γύρισέ με ὁ δεῖνα· τόδε καὶ τόδε εἶπέ μοι· καὶ οὐ μόνον ἐσιώπησα, ἀλλὰ καὶ μετάνοιαν αὐτῷ ἔβαλον. Ἰδοὺ ἔβαλε; Ένα λίθον, καὶ δύο ἐπῆρες. Πάλιν βάλλει τις μετάνοιαν θέλων δοξασθῆναι, καὶ εὑρίσκεται τα πείνωσις μετὰ κενοδοξίας. Τοῦτό ἐστι τὸ βαλεῖν ἕνα λίθον καὶ ἐπᾶραι αὐτόν. Ὁ δὲ ἐν γνώσει ποιῶν με τάνοιαν, πείθει αὐτὸν ἀκριβῶς, ὅτι αὐτὸς ἐσφάλη, καὶ πληροφορεί ἑαυτὸν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ αἴτιος. Τοῦτό ἐστι τὸ ἐν γνώσει ποιεῖν μετάνοιαν· άλλος ἀσκεῖ σιωπήν· ἀλλ' οὐκ ἐν γνώσει· ἔχει γὰρ ὅτι ἀρετὴν παεῖ ὁ τοιοῦτος, οὐδὲν δὲ ποιεῖ. Ὁ δὲ ἐν γνώσει σιωτῶν, τοιοῦτος ἔχει, ὅτι ἀνάξιός ἐστι τοῦ λαλῆσαι, ὡς εἶπον οἱ Μάτρες, καὶ αὕτη ἐστὶ σιωπή ἐν γνώσει. Πάλιν οὐ μετρεί τις ἑαυτὸν, καὶ νομίζει ὅτι τι μέγα ποιεῖ, καὶ ὅτι ἑαυτὸν ταπεινοῖ, καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι οὐδὲν ἔχει, ἐπειδὴ οὐκ ἐν γνώσει ποιεί. Το δὲ [μή] μετρεῖν ἑαυτὸν ἐν γνώσει, τοῦτό ἐστι, τὸ ἔχειν ἑαυτὸν, ὅτι οὐδέν ἐστιν· οὐδὲ ἄξιός ἐστι τοῦ ψηφισθῆναι μετὰ ἀνθρώπων, ὥσπερ εἶπεν ἑαυτῷ δ ἀββᾶς Μωϋσῆς· «Σποδόδερμα μελανόν, μὴ ἐν ἄν θρωπος, τί ἔρχῃ ἐν μέσῳ ἀνθρώπων;» Πάλιν ύπηρε τεί τις ἀῤῥώστῳ· ἀλλὰ διὰ τὸ ἔχειν μισθὸν ὑπηρετεῖ, καὶ οὐκ ἔστιν οὐδὲ τοῦτο ἐν γνώσει. Καὶ λοιπὸν εἴ τι δ' ἂν συμβῇ αὐτῷ λυπηρόν, εὐχερῶς ἐκκόπτει αὐτὸν ἀπὸ τοῦ καλοῦ ἔργου αὐτοῦ, καὶ οὐ φθάνει πληρῶσαι. Ἐπειδὴ οὐκ ἐν γνώσει ποιεῖ· ὁ δὲ ἐν γνώσει ὑπηρε τῶν, διὰ τὸ κτήσασθαι συμπάθειαν ὑπηρετεῖ· διὰ τὸ κτήσασθαι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν· ὁ γὰρ ἔχων σκοπόν, " εἴ τι δ᾽ ἂν συμβῇ αὐτῷ, κἂν θλίψις ἔξωθεν, κἂν αὐτὸς δ άρρωστος ὀλιγωρήσῃ πρὸς αὐτὸν, αὐτὸς ἀταράχως βαστάζει, προσέχων τῷ ἰδίῳ σκοπῷ, καὶ εἰδὼς, ὅτι ὁ ἄρρωστος μάλλον αὐτὸν εὐεργετεί, ἤπερ αὐτὸς τὸν ἄρρωστον. Πιστεύσατε γὰρ ὅτι καὶ ἀπὸ παθῶν καὶ πολέμων κουφίζεται ὁ ἐν γνώσει ὑπηρετῶν ἀρρώστῳ. Ἐγὼ γὰρ οἶδα ἀδελφὸν πολεμούμενον ὑπὸ αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας, καὶ διὰ τὰ ὑπηρετεῖν ἀρρώστῳ δυσεντε ριώντι, μετά γνώσεως, ἀπαλλαγέντα του πολέμου. Καὶ Ευάγριος λέγει περί τινος μεγάλου γέροντος, ὅτι τινὰ τῶν ἀδελφῶν ταρασσόμενον ἐν ταῖς νυξι, τῶν τοιούτων ἀπήλλαξεν, ἀσθενέσι μετὰ νηστείας υπηρετήσει προστάξας. Καὶ ἔλεγεν ερωτηθεὶς τὸν ποιείν εν τούτου λόγον, ὅτι οὐδὲν οὕτως ὡς ἔλεος τὰ τοιαῦτα κατασβέννυται πάθη. Πάλιν ἐὰν ἀσκῇ τις, ἢ διὰ κενοδοξίαν, ἢ ἔχων ὅτι ἀρετὴν ποιεῖ, οὐκ ἀσκεῖ ὁ τοιοῦτος ἐν γνώσει· λοιπὸν ἐκ τούτου ἄρχεται εξουδενεῖν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ἔχων ἑαυτόν τι· καὶ εύο ρίσκεται οὐ μόνον βάλλων ένα λίθον καὶ ἐπαίρων δύο, ἀλλὰ καὶ ὅλον τὸν τοῖχον κινδυνεύων ρίψαι διὰ τοῦ κρἶναι τὸν πλησίον. Ὁ δὲ ἐν γνώσει εγκρατευόμενος, οὐκ ἔχει ὅτι ἀρετὴν ποιεῖ· οὐδὲ θέλει ἐπαινεῖσθαι, ὡς ἀσκητής· ἀλλὰ ἔχει ὅτι διὰ τῆς ἐγκρατείας κτάται σω προσύνην, καὶ ὅτι διὰ ταύτης ἔρχεται εἰς ταπεί y tia: Venit aliquis e fratribus, et insolenti verbo vel impatienti te afligit et percutit. Tu vero faces et inclinatione corporis honorem defers. En lapi.lem unum apposuisti: post abis, et altero fratrum reperto il!i narras, et murmuras, quod sis ab co fratre injuria affectus, et auges injuriam, et tacuisse te dictitas, et iuclinato corpore honorem detulisse. Ecce cum lapidem unum apposuisses, duos abstulisti. Alius item honorem defert inanis gloriae gratia, et humilitatem pariter cum vana gloria invenit; hoc est apponere et auferre pariter lapidem. Qui vero cum scientia honorem exhibet, ipse sibi persuadet sine dubio quod peccator sit, quod in inultis delinquat et erret, quod causa fuerit injuriæ fraternæ, atque id certissimum habet. Et hoc est. cum scientia et cognitione bonorem exhibere. Alius silentium sibi ipsi indicit, sed non cum cognitione: habet enim tantum quod silentium virtus est. Ilic autem cum scientia tacet, quia se indignum putat loqui; et hoc est cum scientia et cognitione silere, ut definiunt Patres. Magnificat item se alius et magnum quid facere se putat, quia bumilis est. lufelix qui ignorat se nibil esse ombino, cum sine cognitione hoc agal. Nam metiri se ipsum coguitione, est certo credere nibil se esse, et omnino indignum existimare hominum consuetudine. Ut se ipsum accusabat abbas Moyses dicens: Sterqui - linium cum sis et cinis, non homo; cur ad homines ingrederis?» Ministrat quis iufirmo, et eo animo 441 ut mercedem laboris acquirat; et hoc utiquo haud est cum cognitione servire et ministrare. Quare cum adversi quidpiam illi contigerit, facile a bono desistit; nec cœptum opus sustinet perficere, quia non operatur, ut dixi, cum cognitione. Qui autem cum scientia et cognitione ministrat, ideo ministrat quia ægroto compatitur, quia misericordiæ visceribus movetur. Et quicunque bune scopum sibi statuerit, nulla in re adversa vel afllictione externa movebitur, non si ægrotus eum spreverit, aut maledictis lacessiverit, sed in scopum suum intentus feret omnia patientissime, et certo crelet majori beneficio seaflici ab agroto, quam agrotum a se ipso. lloc autem ignorare vos nolo, eum qui libenter ægro deserviat cum cognitione, relevariminabiliter ab animi passionibus, et diaboli impugnationi· bus. Novi enim fratrem acriter oppugnatum a fornicationis dæmone, et cum ægro ex dysenteriis deserviret, ab hoc hello esse liberatum. Et Evagrius narrat do seniore quodam magno, quod discipulum suum hujusmodi phantasmatibus nocte oppugnatum hae via liberavit, indicto scilicet illi et jejunio et ægroruka cura. Et de re hac interrogatus respondi, milit esse quod adeo passiones hujuscemodi exstinguere ut misericordiam. Si quis item sese exerceat vel * Firte περί

8. BROTHER ABBATIS ex inani gloria, vel ut virtutem apere videatur; νωσιν· ὡς λέγουσιν οἱ Πατέρες, ὅτι ἡ ὁδὸς τῆς του πεινώσεώς ἐστιν οἱ κήποι οἱ σωματικοὶ ἐν γνώσει καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἁπλῶς ἑκάστην ἀρετὴν οὕτως δεξ τινα ποιεῖν, ὥστε κτήσασθαι αὐτὴν καὶ γενέσθαι ἐν ἕξει αὐτῆς. Καὶ εὑρίσκεται, ὡς εἴπομεν, ὁ καλὸς τεχνίτης οικοδόμος, δυνάμενος μετὰ ἀσφαλείας α κολυμῆσαι τὸν ἴδιον οἶκον. neque hic cum cognitione se exercet. Cum enim aliquid esse se existimat, incipit fratrem contemnere. Et hic non solum lapidem unum adjicit, atque adimit duos, seul universum pariete: minari ruinam facit et periclitari, cum proximum contemnat et judicet. Qui autcm continens est cum cognitione, non quia virtus est continentia, hanc exercet, non ut tanquam fortis et industrius laudem consequatur humanam, sed quia confidit per eam sese ad modestiam perventurum, et ex ca postmodum in humilitatem. Senserunt etenim Patres et majores nostri per labores corporis, dum fierent cum cognitione, viam esse ad humilitatem. Et ita demum opus est unumquemque virtutem facere, ut et illam possideat, et in habitum ipsius perveniat: et tunc sese optimum artificem intelligat, optimum ædificatorem qui securus propriam domum possit ædificare. " IV. Caveat igitur qui auxiliante Deo ad hunc perfectionis statum pervenire voluerit, vel dicere, vα vel cogitare, magnas esse virtutes, nec posse adiri eas a nobis. Hoc est enim vel nihil sperare in divina opc, vel animo ad opus bonum torpescere et dormitare. Dicite mihi, si quam virtutem cupitis, cxercenda ca est a nobis, quæcunque sit: sunt enim in nobis virtutes, et bene operari cum volumus, possumus. Ecce in lege scribitur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum P. Ne advertas quam longe absis a virtute, ne timere incipias et dicere: Quoanodo possum proximum meum diligere ut me ipsum? Quomodo illius afflictiones et angustias scrutari possum, et eas maxime quas corde tegit: cum eas nec videain ncc agnoscam ut meas?» Noli ista meditari: ita enim putabis arduum quid et difficile admodum esse virtutem. At fundamenta jacias quæcunque potes, in Domino confisus. Ostende studium el desiderium tuum illi, statimque tibi auxilium cœlitus adesse ad bene agendum senties. Exempli autem gratia finge geminas scalas, unam quæ in cœlum erecta sit, alteram quæ ad inferos usque tendat, et te inter ambas medium puta: annon tecum cogitares et diceres: Qua possum via ex terra hac in apicem scalarum harum quæ ad coelos diriguntur, evolare? At neque id possibile 442 esset, neque talia Deus abs te requirit. Requirit autem tibi ut caveas ne inferius labaris et corruas, ne injuria proximum allicias, ne percutias, ne obloquaris, ne convicieris, ne despicias; et sic sensim benefacere incipis, dum fratrem tuum curas dulci sermone, dum compateris illi; et cum re ulla ei opus fuerit, tradis. Et sic per gradus couscendens, tandem auxiliantė Domino ad scalarum summitatem pervenies. Ex hoc enim modico auxilio proximi, að id conscendis ut optes commodum et utilitatem cjus sicut tuam; et hoc est, Diliges proximum tuum sicut te ipsum. Invenienus absque dubio, si queramus; et si Deum ad opem ferendam invocemus, statim aderit nos illuminans. Dicit enim Evangeliem: Petite et accipietis: quærite et invenietis; pulsale et aperietur vobis 1. Petite, ut scilicet orando Δ'. Ο θέλων οὖν σὺν Θεῷ ἐλθεῖν εἰς τοσαύτην καιτην κατάστασιν, οὐκ ὀφείλει λέγειν, ὅτι Μεγάλαι εἰ τὴν εξ οἶν αἱ ἀρεταῖ, καὶ οὐ δύναμαι φθάσαι αὐτάς. Τοῦτο γὰρ, ἢ μὴ ἐλπίζοντός ἐστιν εἰς τὴν βοήθειαν του Θεοῦ, ἡ ὀκνοῦντος ἐπιβαλέσθαι τι ἀγαθοῦ· ἐπεὶ ποίαν θέλετε ἀρετὴν καὶ γυμνάζωμεν· καὶ βλέπετε ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστι καὶ τὸ κατορθῶσαι· ἰδοὺ λέγει. ᾿Αγαπή σεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. Μὴ πρόσχη; τόσον ἀπέχῃς ἀπὸ τῆς ἀρετῆς, καὶ ἄρξηται 30 δειλιν καὶ λέγειν·. Πῶς δύναμαι ἀγαπῆσαι τὸν πλήσιον, ὡς ἑαυτόν; πῶς δύναμαι τὰς θλίψεις αὐτοῦ μεριμναν, ὥσπερ τὰς ἐμᾶς, καὶ μάλιστα τὰς κεκρυμμένας ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, ὡς οὔτε βλέπω οὔτε γινώσκω, ὥσπερ τὰς ἐμαυτοῦ; › Μὴ ἀποσχολησης ἑαυτὸν εἰς τὸ λογίσασθαι ταῦτα, καὶ μὴ νομίσης υπέρογκον εἶναι καὶ δυσκατόρθωτον τὴν ἀρετὴν, ἀλλὰ βάλλε τέως ἀρχὴν, πιστεύων τῷ Θεῷ. Δεῖξον αὐτῷ τὴν προαίρε σίν σου, καὶ τὴν σπουδήν, καὶ βλέπεις τὴν βοήθειαν ἣν παρέχει σοι εἰς τὸ κατορθώσαι. Οἷον λέγω, Υπόπου μοι δύο κλίμακας εἶναι· τὴν μὲν ἀναφέρουσαν ἄνω εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν ἄλλην καταφέρουσαν κάτω εἰς τὸν ᾅδην, καὶ σὺ ἵστασαι εἰς τὴν γῆν μέσ σον τῶν δύο κλιμάκων. Μὴ θελήσῃς λογίσασθαι καὶ εἰπεῖν· Πῶς δύναμαι πετασθῆναι ἐκ τῆς γῆς, καὶ εὑρεθῆναι ἅπαξ ἄνω εἰς τὸ ἄκρον τῆς κλίμακος; Οὔτε γὰρ δυνατόν ἐστιν, οὔτε ἀπαιτήσαι ὁ Θεὸς τοῦτο· ἀλλὰ φύλαξαι τέως, μὴ κατελθεῖν κάτω· μὴ κακοποιήσῃς τὸν πλησίον, μὴ πλήξῃς, μὴ καταλαλήσῃς, μὴ λοιδορήσῃς, μὴ ἐξουδενώσῃς· καὶ οὕτως λοιπὸν ἄρχε καὶ εὐεργετείν μικρὸν διὰ τοῦ θεραπεύειν λόγω τὸν ἀδελφόν σου· διὰ τοῦτο συμπάσχειν αὐτῷ· καὶ ἐὰν χρήσῃ πράγματος, επιδιδόναι αὐτῷ· καὶ οὔτ τως μίαν βαθμίδα ἀνερχόμενος, φθάνει σὺν Θεῷ καὶ εἰς τὸ ἄκρον τῆς κλίμακος. Διὰ γὰρ τοῦ κατά μικρὸν βοηθεῖν τῷ πλησίον, ἔρχῃ καὶ εἰς τὸ θέλειν τὸ συμφέρον αὐτῷ, ὡς τὸ σοί, συμφέρον σου, καὶ τὴν ὠφέλειαν αὐτῷ, ὡς τὴν σήν. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸν Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. Εάν ζητήσωμεν, εὑρίσκομεν, καὶ ἐὰν αὐτῶμεν τὸν Θεὸν φωτίζει ἡμᾶς. Λέγει γὰρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· Αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε, κρούετε καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Αἰτεῖτε, λέγει, ἵνα παρακα r Levit. xix, 18; Matth. v, 45; Marc. xi, ان VARLE Jac. 11, 3. 9 Matth. τις, 7; Luc. 11, 3. LECTIONES. ** Feite Spi

LOCTRINA XIV. λώμεν διὰ τῆς εὐχῆς. Τὸ δὲ, Ζητεῖτε ἐστὶν, ἵνα precemur. Querite autem, hoc est, scruiami dil... ἐρευνῶμεν πῶς ἔρχεται αὕτη ἡ ἀρετή· τί ἐστιν τὸ φέρον αὐτὴν, τί ὀφείλομεν ποιῆσαι, ἵνα κτησώμεθα αὐτήν. Τὸ οὕτως καθ' ἑκάστην ἐρευνᾶν ἐστι τὸ, Ζης τεῖτε καὶ εὑρήσετε. Τὸ δὲ κροῦσαί ἐστι, τὸ ἐνεργήσας τὰς ἐντολάς. Εκαστος γάρ κρούων, διὰ τῶν χειρῶν κρούει· αἱ δὲ χεῖρες εἰς τὴν πρακτικὴν λαμβάνονται. Θέλομεν οὖν μὴ μόνον αἰτεῖν, ἀλλὰ καὶ ζητεῖν σπουδάζοντες καὶ ποιεῖν εἶναι, ὡς εἶπεν ὁ Απόστολος - Κατηρτισμένοι εἰς πᾶν ἔργων ἀγαθόν, Τί ἐστι κατηρτισμένοι; "Οταν τις θέλῃ κατασκευάσαι πλοῖον, πρῶτον ἑτοιμάζει πᾶσαν τὴν χρείαν τοῦ πλοίου ἕως καὶ μικρῶν ἡλαρίων, καὶ μικρᾶς πίσσης, καὶ μικροῦ στυππίου· ὁμοίως καὶ ἱστάριον ἐὰν θέλῃ γυνὴ στῆσαι, ἑτοιμάζει ἕως καὶ μικροῦ ῥάμματος τοῦτο λέγεται κατάρτιον τὸ ἔχειν πᾶσαν τὴν χρείαν ἡτοιμασμένην τοῦ πράγματος. Ε'. Οὕτως οὖν ἵνα ἐσμὲν καὶ ἡμεῖς κατηρτισμένοι εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, ἔχοντες πᾶσαν τὴν ἑτοιμασίαν ἡμῶν, εἰς τὸ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ μετὰ γνώσεως, ὡς θέλει καὶ ὡς ἀρέσκει αὐτῷ. Τί ἐστιν ὅ λέγει ὁ ᾿Απόστολος· Το θέλημα τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐάρεστον καὶ τέλειον; Πάντα τὰ γενόμενα, ἢ κατά συγχώρησιν Θεοῦ γίνεται, ἢ κατ' εὐδοκίαν, ὡς λέγει ἐν τῷ προφήτῃ· Εγώ Κύριος ποιῶν φῶς, καὶ κτίζων σκότος· καὶ πάλιν, Οὐκ ἔστι κακία ἐν πόλει, ἣν ὁ Κύριος οὐκ ἐποίησεν. Κακίαν λέγει πάντα τὰ κακωτικά· οἱονεὶ τὰ θλιβερὰ τὰ γινόμενα πρὸς παίδευσιν ἡμῶν διὰ τὴν κακίαν ἡμῶν· &τινά ἐστι, λιμός, σεισμός, ἀβροχία, νόσοι, πόλεμοι. Ταῦτα οὐ γίνονται κατ' εὐδοκίαν Θεοῦ, ἀλλὰ κατὰ συγχώρησιν, συγχωροῦντος τοῦ Θεοῦ ἐπενεχθῆναι ἡμῖν πρὸς τὸ συμφέρον. Ταῦτα οὖν οὐ θέλει ἡμᾶς θέλειν ὁ Θεός, οὐδὲ συντρέχειν αὐτῷ· οἷόν τι λέγω. Ἔστι θέλημα Θεοῦ, ὡς εἴπομεν κατά συγχώρησιν, τὸ στραφήναι πόλιν. Οὐ θέλει οὖν ἡμᾶς, ἐπειδὴ θέλημα Θεοῦ ἐστι στραφῆναι αὐτὴν, ἵνα βάλωμεν καὶ ἡμεῖς πῦρ, καὶ καύσωμεν, ἢ ἵνα λάβωμεν ἀξίνας καὶ καταστρέψωμεν; Πάλιν εὑρίσκεται συγχώρησις Θεοῦ, ἵνα Ολι δή τις, ἢ ἵνα ἀρρωστήσῃ, οὐκ ἐπειδὴ θέλημα αὐτοῦ ἐστιν, ἵνα θλιβῇ· θέλει ἡμᾶς ἵνα θλίβωμεν αὐτὸν, ἢ ἵνα εἴπωμεν, ὅτι ἐπειδὴ θέλημα Θεοῦ ἐστιν ἵνα ἀσθενήσῃ, μὴ ἐλεήσωμεν αὐτόν; Τοῦτο οὐ θέλει δ Θεός, οὐ θέλει ἡμᾶς ὑπουργῆσαι τῷ τοιούτῳ αὐτοῦ θελήματι. Τοιούτους θέλει ἡμᾶς εἶναι ἀγαθούς, ὅτι αὐτὸς ὅ ποιεῖ, οὐ θέλει ἵνα θελήσωμεν αὐτό· ἀλλὰ τι θέλει; Θέλει ἡμᾶς τὸ θέλημα αὐτοῦ θέλειν τὸ ἀγαθὸν, τὸ κατ' εὐδοκίαν, ὡς εἶπον, γινόμενον. Τοῦτο δέ ἐστι, πάντα τὰ κατ' ἐντολὴν γινόμενα, τὸ ἀλλήλους ἀγαπᾷν, τὸ συμπάσχειν, τὸ ποιεῖν ἐλεημοσύνην, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Ἰδοὺ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγαθόν· τί δέ ἐστι καὶ εὐάρεστον; Οὐδὲν γάρ, καὶ ποιῶν τις ἀγαθὸν, πάντως ὅτι εὐάρεστον αὐτὸ ποιεῖ. Καὶ λέγω πῶς· Συμβαίνει ὅτι ευρίσκει • 1 Cor. is, 8; 1 Tim. ut, 17. • Rom. xtt, 2. Cante lege: nam malum poenae certum est es theologia, nedum permittente Deo, sed etiam elligenter quo adveniat virtus in vos, quid potissimum sit quod eam afferat, quid agendum nobis, ut illam consequamur et possideamus: et hoc est, quod ait, quarite, quotidie videlicet ista pervestigare. Pulsare autem est præcepta Domini observare et facere: qui enim pulsat, manibus pulsat: manus igitur al actiones designandas accipiuntur. Innuit igitur nobis non solum petendum esse, sed et quærendum et pulsandum, ita ut, juxta Apostolum: Parati simus et perfecti in omne opus bonum. Quid est autem perfecti? Edificaturus quis navem, primum præparat quæcunque necessaria ad eam sunt, et picem et stupam et clavos. Εt mulier cum textriaum crigere voluerit vel telum texere, disponit primum quæcunque necessaria, etiam Gla minutissima: et hoc est perfecti, habere omnem rei necessitatem preparatam. V. Ut igitur simus et nos perfecti in omne opus bonum, labeamus omnem curam et diligentiam ct promptitudinem nostram, ad perficiendam divinamn voluntatem cum cognitione, quacunque in re illi placitum fuerit. Nan, ut ait Apostolus: Voluntas Dei bona, beneplacens et perfecta est *. Omnia autem quæcunque fiant, permittente Deo vel disponente fiunt, ut dicit ipse in propheta: Ego Dominas faciens lucem et creans tenebras '. Et iterum: Non est malum in civitate, quod non fecerit Dominus ". Malum dicit afflictiones et angustias quæ ad disciplinam nostram fiunt et mala nostra corrigenda: ut fames, pestilentiæ, siccitas, ægritudines, bella Haec non fiunt ex divina voluntate aut dispositione, sed permissione ipsius, permittente Deo ea nobis ingruere ad utilitatem nestram. Hæc tamen velle nos aut optare prohibet Deus, neque his vult Bos concurrere: ut verbi gratia, voluntas Dei est per permissionen ut urbs diruatur: nunquid etiam vult Deus, cum ipsius voluntas sit, ut urlis ruat, ut nos pariter faces immittamus et comburamus eam, vcl ut secures suscipiamus et una diruamus illam? Permittit item Deus aliquem aflligi vel ægrotare; nunquid quia voluntas Dei est, ut is alligatur, debemus pariter et nos eum affligere? an quia dicimus voluntate divina alterum ægrotare, non misereri ejus in aliquo? floc non vult Deus, ut scilicet voluntati sue subserviamus aut concurramus in istis. Vult nos Deus esse bonos, non quæ ipse voluerit hoc modo ut velimus. Quid igitur velle nos vult” Voluntatem ipsius bonam, et quidquid per 443 bonam voluntatem ejus fit. Hoc est, quæcunque nutu et præcepto ejus eveniunt et fiunt, ut amare sese mutuo, compati, eleemosynas facere, atque alia hujuscemodi. En bona voluntas Dei. Quid autem est et beneplacens? Omne bonum quod ab ullo fit, etsi semper bonum sit, non semper tamen benepla4 Isa. xLv, 7. u Ainos!!!, ciente, ordinante et disponente fieri: nec satis esplicite ad regulas theologie hic loquitur auctore

ut καὶ διὰ τὴν εὐμορφίαν, καὶ λαμβάνει καὶ ἀνατρέφει αὐτήν· δόξαντος αὐτοῦ, ὡς ὀρφανὴν πτωχὴν εὐμος φον. Ἰδοὺ καὶ θέλημα Θεοῦ ἐστι καὶ ἀγαθόν ἐστιν, οὐ μέντοι καὶ εὐάρεστον. Τὸ δὲ εὐάρεστον, όταν ποις τις ελεημοσύνην οὐ διά τινα λογισμὸν ἀνθρώπι νον, ἀλλὰ δι' αὐτὸ τὸ καλόν, διὰ τὴν συμπάθειαν, τοῦτό ἐστιν εὐάρεστον τῷ Θεῷ. Τὸ δὲ τέλειόν ἐστιν όταν ποιῇ τις ἐλεημοσύνην, μὴ κατὰ κνιπείεν, μηδὲ κατὰ δανον, μηδὲ κατὰ ὀλιγωρίαν, ἀλλὰ πάσῃ δυνάμει, καὶ πάσῃ προαιρέσει, οὕτως παρέχων, ὡς αὐτὸς λαμβάνων, οὕτως εὐεργετῶν, ὡς αὐτὸς εὐερ γετούμενος· καὶ τότε γίνεται τέλειον. Καὶ οὕτως εὖρίσκεται τις ποιῶν, τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ὡς λέγει ὁ Απόστολος, τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐάρεστον, καὶ τέλειον. Ἰδοὺ τοῦτό ἐστι τὸ ἐν γνώσει ποιεῖν. cens et gratum. Subjiciam exemplum: Occurrit τις μίαν ὀρφανὴν καὶ πτωχὴν εύμορφον, καὶ ἀρέσκεquis orphanæ puellæ et inopi: cujus pulchritudine captus et delectatus, illam suscipit in domum uἱ nutriat: exterius autem in animo ut ejus pulchritudine delectetur. En hic voluntas Dei est et bona, non autem beneplacens. Bencplacens enim est, cum quis eleemosynam fecerit, non respectu aliquo humano, sed ob ipsum bonum, ob ipsam misericordiam et compassionem. Perfecta autem est, cum quis petenti tribuit non parce, non desidiose, non negligenter, sed prompte, totis viribus, tota intentione; sicque præbet, ut accipere; sic benefcio arficit, ut benefcio affici videatur. En perfectam vo luntatem Dei. Ita factitando divinam voluntatem, qualem ait Apostolus, bonam, beneplacentem et perfectam complere quis poterit: hoc nimirum est, quod cum scientia et cognitione geritur. VI. Optat vero aliquis vestrum agnoscere quantum sit bonum, quanta gratia eleemosyna? magna profecto est, quæ potest peccata dimittere, ut ait propheta: Redemptio viri, sunt proprie dirilia v. Et alio loco: In eleemosynis redime peccata tua 1. Et ipse Dominus dicit: Estote misericordes, sicut Pater wester coelestis misericors est s. Non dixit, jejunate, ut Pater vester coelestis jejunat. Neque dixit, pauperes eslote, ut Pater vester coelestis inops est. Sed quid ait? Estote misericordes, sicut Pater vester cale. stis misericors esty. Proprie enim virtus ipsa imitatur Deum, ipsum exprimit et significat. Hoc igitur scopo et consideratione, ut dixi, semper nobis opus est; ut semper intenti simus cum scientia et cognitione operari. Varie euim et differenter considerari solet eloemosyna. Alius enim facit eleemosynam ut benedicantur rura sua; et Deus utique hujus rura et agros benedicit. Alius eleemosynam facit, ne periclitetur mavis sua in mari; et Deus utique istius navem dedacit in portum incolumem et salvat. Alius ut custodiat Deus filios suos; et hos quoque custodit Deus. Alius ut gloriam consequatur; et huic Deus gloriam largitur, et neminem fraudat Deus. Sed quod quisque voluerit, hoc illi dat, dummodo id tale non sit quod animæ suæ noceat. Sed hi omnes mercedem suam amittunt: nullum enim depositum servant apud Deum, cum illorum intentio quam premiserunt, non fuerit ob alilitatem anima. Ut benediceret Deus rura et agros tuos, fecisti; benedixit illa Deus; ob filios tuos fecisti; custodivit &- lios tuos Deus: ut gloriam consequereris, fecisi; gloriam tibi largitus est Deus. Qua igitur in re debitor tuus est Deus? Reddidit tibi eorum quæ fecisti, quam voluisti gratiam. Est autem et alius faciens eleemosynam ut liberetur a ventura pæna. Ecce bic facit ob utilitatem anima sua, hic facit propter Deum. Non tamen et hic omnino ut vult Deus, facit. Adhuc enim in servili statu est hic. Servus enim non facit voluntatem domini sui sponte et volens, sed timeus ne vapulet. Similiter et hic × Tob. 31, * Prov. III, S. r Dan. 1, Γ'. θέλει γάρ τις γινώσκειν αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν τῆς ελεημοσύνης, αὐτὴν τὴν χάριν αὐτῆς ὅτι μεγάλη ἐστὶν, ὅτι δύναται καὶ ἁμαρτίας ἀφιέναι, καθώς λέγει ὁ προφήτης - Αύτρον ἀνδρὸς, ὁ ἴδιος πλοῦτος. Καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ λέγει· Ελεημοσύναις λύτρωσαι τὰς ἁμαρτίας σου. Καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος εἶπε· Γίνεσθα οικτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος οικτίρμων ἐστίν. Οὐκ εἶπε· Νηστεύσατε, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιες νηστεύει. Οὐδὲ εἶπε· Γίνεσθε ακτήμονες, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ἀκτήμων ἐστίν. Ἀλλὰ τί λέγει; Γίνεσθε οικτίρμονες, καθώς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν, ὁ οὐράνιος οικτίρμων ἐστίν. Ἰδικῶς γὰρ ἡ ἀρετὴ αὕτη μιμείται Θεόν· χαρα κτηρίζει αὐτόν. Χρεία οὖν ἐστιν, ὡς εἴπομεν, τούτης τῷ σκοπῷ προσέχειν ἀεὶ, καὶ ἐν γνώσει ποιεῖν. Πολλὴ γὰρ ἐστιν ἡ διαφορὰ, καὶ ἐπὶ τοῦ σκοποῦ τῆς ἐλεημοσύνης. Εστι γάρ τις ποιῶν ἐλεημοσύνην, διὰ τὸ εὐλογηθῆναι τὸ χωρίον αὐτοῦ, καὶ ὁ Θεὸς εὐλογεῖ τὸ χωρίον αὐτοῦ· ἄλλος ποιεῖ ἐλεημοσύνην, διὰ τὸ πλοῖον αὐτοῦ, καὶ ὁ Θεὸς σώζει τὸ πλοῖον αὐτοῦ ἄλλος ποιεῖ διὰ τὰ τέκνα αὐτοῦ, καὶ ὁ Θεὸς σώζει καὶ φυλάττει τὰ τέκνα αὐτοῦ· ἄλλος ποιεῖ διὰ τὸ δοξα σθῆναι, καὶ ὁ Θεὸς δοξάζει αὐτὸν, καὶ οὐκ ἀθετεί δ Θεός τινα. ᾿Αλλὰ ὁ θέλει ἕκαστος παρέχει αὐτῷ, ὅταν μὴ βλάπτεται ἐκ τούτου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ. 'Αλλ' οὗτος πάντες ἀπέχωσι τὸν μισθὸν αὐτῶν· οὐδὲν γὰρ ἀπέθεντο ἑαυτοῖς παρὰ τῷ Θεῷ, ἐπειδὴ καὶ ὁ σκοπός ἂν προέθεντο, οὐκ ἦν διὰ τὴν ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς αὐτῶν. Διὰ τὸ εὐλογηθῆναι τὸ χωρίον σου, ἐποίησας, εὐλόγησεν ὁ Θεὸς τὸ χωρίον σου· διὰ τὰ τέχνη σου ἐποίησας, ἐφύλαξε τὰ τέκνα σου ὁ Θεός. Διὰ τὸ δοξασθῆναι ἐποίησας, ἐδόξασέ σε ὁ Θεός. Τί οὖν χρεωστεί σοι ὁ Θεός; Απέδωκέ σοι τὸν μισθὸν ὧν ἐποίησας. Έστι δὲ ἄλλος ποιῶν ἐλεημοσύνην, ἵνα ῥυσθῇ ἀπὸ τῆς μελλούσης κολάσεως· ἰδοὺ οὗτος ποιεῖ διὰ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· οὗτος κατὰ Θεὸν ποιεῖ· πλὴν οὐκ ἔστε καὶ καθὼς θέλει ὁ Θεός. Ἀκμὴν γὰρ ἐν τῇ δουλικῇ καταστάσει ἐστίν. Ὁ δοῦλος οὐ ποιεῖ τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ θέλων, ἀλλὰ φοβούμενος με δαρη. Ομοίως οὗτος ποιεῖ, ἵνα ῥυσθῇ τῆς κολάσεως, καὶ δ * Luc. vi, 36.

DOCTRINA XIV. Θεὸς ῥύεται αὐτὸν ἀπ' αὐτῆς. Αλλος ποιεῖ τὴν ἐλεη- facit, ut a poena scilicet liberetur, et ipsum ficus μοσύνην, ἵνα λάβῃ μισθόν. Τοῦτο υψηλότερον μέν ἐστι τοῦ πρώτου· ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὸ ἀκμήν, ὡς θέλει ὁ Θεός. Ούπω γάρ ἐστι ἐν τῇ τοῦ υἱοῦ διαθέσει· ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ μισθωτός ποιεῖ τὸ θέλημα του δεσπότου, διὰ τὸ λαβεῖν τὸν μισθὸν τοῦ δεσπότου καὶ κερΕίναι· ὁμοίως καὶ οὗτος ποιεῖ διὰ τὸ κερδάναι καὶ ἔχειν μισθόν. Τρεις γάρ εισι διαθέσεις δι' ὧν ὀφείλομεν ποιεῖν τὸ ἀγαθόν, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Γρηγόριος· ταῦτα καὶ ἄλλοτε εἶπον ὑμῖν. "Η γὰρ φοβούμενοι τὴν κόλασιν ποιοῦμεν τὸ ἀγαθὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῇ δουλικῇ καταστάσει· ἢ διὰ τὸ λαβεῖν τὸν μισθὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῇ διαθέσει τοῦ μισθωτοῦ· ἡ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῇ διαθέσει τοῦ υἱδυ. Ὁ υἱὸς γὰρ οὐ ποιεῖ τὸ θέλημα τοῦ πατέρος ἀπὸ φόβου, οὐδὲ ὡς θέλων παρ' αὐτοῦ λαβεῖν μισθόν, ἀλλὰ θέλων θεραπεῦσαι αὐτὸν, θέλων τιμῆσαι καὶ ἀναπαῦσαι αὐτόν. Καὶ ἡμεῖς οὖν οὕτως ὀφείλομεν ποιεῖν τὴν ἐλεημοσύνην διὰ τὸ καλὸν, συμπάσχοντες ἀλλήλοις, ὡς ἰδίοις μέλεσιν· οὕτως δὲ θεραπεύοντές τινα, ὡς ὅτι ἡμεῖς δι' ἐκείνου θεραπευόμεθα· οὕτως διδόντες, ὡς αὐτοὶ λαμβάνοντες. Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ ἐν γνώσει ἐλεημο σύνη· οὕτως εὑρισκόμεθα καὶ ἐν τῇ τοῦ υἱοῦ δια θέσει, καθώς είπομεν. Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν· Πτωχός εἶμε, καὶ οὐκ ἔχω πάθεν ἐλεῆσαι. Κἂν γὰρ οὐ δύνασαι δοῦναι, ὡς ἐκεῖνοι οἱ πλούσιοι οἱ διδόντες τὰ δῶρα αὐτῶν εἰς τὸ γαζοφυλάκιον, δός δύο λεπτά, ὡς ή χήρα ή πενιχρά· καὶ προσδέχεται αὐτὰ ὁ Θεὸς παρὰ σοῦ ὑπὲρ τὰ δῶρα ἐκεῖνα. Οὐδὲ οὕτως ἔχεις; ἀλλ' ἔχεις δύναμιν καὶ δύνασαι δι᾽ ὑπηρεσίας ἐλεῆσαι τὸν ἀσθενοῦντα. Οὐ δύνασαι οὐδὲ τούτῳ; δύνασαι λόγῳ παρακαλέσαι τὸν ἀδελφόν σου. Ελοῦ οὖν αὐτὸν διὰ τοῦ λόγου, καὶ ἄκουσον τοῦ λέγοντος· ᾿Αγαθός λόγος ὑπὲρ δῶρα, Υπόθου, οὐδὲ λόγῳ δύνασαι ὠφελή σαι, δύνασαι ἐὰν παροξυνθῇ κατὰ σοῦ ὁ ἀδελφός σου, ποιῆσαι ἔλεος εἰς αὐτὸν, καὶ βαστάσαι αὐτὸν ἐν τῷ καιρῷ τῆς ταραχῆς αὐτοῦ, βλέπων αὐτὸν ἐπηρεαζόμενον ἐκ τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ· καὶ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν αὐτὸν ἐν ῥῆμα καὶ πλέον ταράξαι αὐτὸν, σιωπῆσαι, καὶ ἐλεεῖν αὐτὸν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἀποσπῶν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ ἐχθροῦ. Δύνασαι πάλιν, ἐὰν ἁμάρτῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ἐλεῆσαι αὐτὸν, καὶ ἀφιέναι αὐτῷ τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῦ, ἵνα καὶ σὺ ἄφεσιν λάβης παρὰ Θεοῦ. Λέγει γάρ. Αφετε καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν· καὶ εὐρίσκῃ ποιῶν ἔλεος ἐς τὴν ψυχὴν τοῦ ἀδελφοῦ σου, συγχωρῶν αὐτῷ & ἥμαρτεν εἰς σέ. Εδωκε γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς ἐξουσίαν, ἐὰν θέλωμεν, συγχωρεῖν ἀλλήλοις τὰ παραπτώματα καὶ εἰς ἡμᾶς γινόμενα· καὶ οὐκ ἔχεις πῶς ἐλεῆσαι τὸ σῶμα, ἐλεεῖς δὲ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· καὶ ποῖον ἔλεος μέγα, ὡς τὸ ἔλεος τῆς ψυχῆς; "Ωσπερ γὰρ ἡ ψυχὴ τιμιωτέρα ἐστὶ τοῦ σώματος, οὕτως καὶ ἔλεος τὸ γινόμενον εἰς τὴν ψυχὴν, μεῖζόν ἐστι τοῦ • Marc. xx, 42; Luc. xxi, 1. * Basilii. Gregorii. 21 τοῦτο. a pœna liberabi:. Facit alius eleemosynam ut mercedem recipiat; hoc quidem primo altius est. Seil et hic non facit omnino adhuc, ut vult Deus. Neque euim adhuc est in filii statu: quemadmodum enim mercenarius facit voluntatem domini sui; scilicet, ut mercedem recipiat et lucretur: ita hic facit præmii gratia. 444 VII. Tres autem status et dispositiones sunt, juxta quas ex ' Basilii sententia benefacere et virtutem exercere debemus, de quibus omnibus alias sermonem me vobis fecisse commemini. Si enim timore gehennæ benefaciamus, in servili sta:n sumus: si ut mercedem recipiamus, in mercenarii: si boni ipsius gratia, ad filiorum statum transimus. Filius enim non facit patris voluntatem ob timorem, neque ut recipiat mercedem ab illo, sed volens illi deservire, volens ipsum honorare, volens ipsi in omnibus obsequi et morem gerere. Sic igitur et nos eleemosynam faciamus ob ipsius eleemo synæ bonum: compatientes mutuo ut propriis membris, sic curam gerentes uniuscujusque ut ab eo curari nos optaremus; sic dantes, tanquam acciperemus; et hæc est eleemosyna quæ cum cognitione αt: ita, ut dixi, in filiorum statu reperimur. Nemo fit autem potest dicere: Pauper sum, et unde misericordiam faciam, non habeo. Si enim non potes divitibus et potentibus æqua distribuere, da in gazophylacium duo minuta, ut vidua illa paupercula "; et illa accipit a te Deus super divitum dona. Quot si nec etiam hoc habueris; at certe potes per ministerium ægrotantis misereri. Non potes et hoc? potes verbo fratrem tuum consolari et adbortari. Miserere igitur illius per verbum, et audi dicentem: Verbum bonum super datum optimum b. Sed esto quod neque verbo possis misericordiam facere: at certe potes si in te excanduerit frater, fragilitatis illius misereri, et eam ferre in tempore turbationis suæ, cum nou ignores tentatum illum a communi hoste. Cumque possis illi respondere, et turbatum magis incendere; si taceas, misericordiam facis in animam ejus, ct de hostili eum manu rapis. Potes rursum, si in te peccaverit frater tuus, illi dimittere et ignoscere peccatum ejus, ut et tu a Domino misericordiani et veniam consequaris: ait enim: Dimittite et dimittetur vobis; et sic misericordiam facis in animam fratris tui, dimittens illi peccatum quod in te commisit. Videtur enim Deus nobis potestatem dedisse dimittendi peccata inter nos commissa ita ut si non habeas, quomodo corporis cjus miserearis, misereri possis animæ. Et quod, obsecro, miscricordiæ majus genus est, quam misericordia animæ? Ut enim illustrior est anima quam • Eccli. xviii, 17. e Luc. vi, 57.

S. DOROTHEL ABBATIS corpus, ita misericordia anima major est quam γινομένου εἰς τὸ σῶμα· ὥστε οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν, corporis. Ita jam potest nemo dicere, non posse st misericordiam facere. Potest unusquisque juxta vires et statum suum misereri, dummodo studeat quidquid erit boni, illud agere cum cognitione, ut superius de qualibet virtute diximus. Diximus enim eum qui cum scientia et cognitione operatur, esse probatissimum architectum, qui domum suam seeurus edificat. De talibus etiam dicit Evangelium: Quia scilicet vir prudens ædificat domum suam super petram ª, ita ut nullus incursus hostium illam possit concutere aut movere. Deus benignus et clemens præstet nobis audire et facere quæ diximus, ne in judicii die sermones hujuscemodi nobis ad judicium fiant. Ipsi gloria in sæcula seculorum. Amen. 445 DOCTRINA XV. De jejunio sancto. ὅτι οὐ δύναμαι ἐλεῆσαι. Εκαστος δύναται πρὸς τὴν δύναμιν αὐτοῦ καὶ πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ποιεῖν ἔλεος, μόνον σπουδάσει ἕκαστος ἐκεῖνο ὃ ποιεῖ ἀγαθὸν, μετὰ γνώσεως ποιεῖν· καθὼς περὶ ἑκάστης ἀρετῆς εἶπομεν. Εἶπομεν γὰρ ὅτι ὁ ἐν γνώσει ποιῶν, οὗτός ἐστιν ὁ δόκιμος και τεχνίτης, ὁ οἰκοδομῶν μετὰ ἀσφαλείας τὸν ἴδιον οἶκον. Περὶ τού του λέγει καὶ τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτι Ο φρόνιμος εκοδομεῖ τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ οὐδὲν τῶν ὑπεναντίων δύναται παρασαλεῦσαι αὐτήν. Ο Θεός ὁ φιλάνθρωπος δῴη ἡμῖν ἀκούειν καὶ ποιεῖν Ἡ ἀκούομεν, ἵνα μὴ γένωνται ἡμῖν εἰς κρῖμα οἱ λόγοι οὗτοι ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αιώνας. Αμήν. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΕ'. Περὶ τῶν ἁγίων νηστειών. Α'. Ἐν τῷ νόμῳ προσέταξεν ὁ Θεὸς υἱοὺς Ισραήλ, ἵνα καθ᾿ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἀποδεκατῶσι πάντα στα ἂν κτήσωνται· καὶ οὕτως ποιοῦντες, εὐλογοῦντο ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις αὐτῶν. Τοῦτο εἰδότες οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι ἐβουλεύσαντο πρὸς βοήθειαν καὶ εὐεργεσίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν, καὶ τοῦτο μειζόνως καὶ ὑψηλοτέ ρως ἡμῖν παραδοῦναι αὐτὰς τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀποδεκατῶσαι, καὶ οἱονεὶ ἀφιερώσαι τῷ Θεῷ, ἵνα οὕτως καὶ εὐλογούμεθα ἐν τοῖς ἔργοις ἡμῶν, καὶ ἐξιλεούμεθα καθ᾽ ἕκαστον ἔτος τὰς ἁμαρτίας όλου του ἐνιαυτοῦ. Καὶ ψηφίσαντες, ἡγίασαν ἡμῖν ἀπὸ τῶν 1. In lege scriptum est imperasse Deum filiis Israel, ut singulis aunis decimas darent omnium quæ possiderent: et id facientes in cunctis operibus suis benedicebantur e. lloc agnoscentes apostoli sancti consuluere commodis et utilitatibus animarum nostrarum, quo decimationem hane excellentius et magnificentius redderemus: dum scilicet dierum vitæ nostræ decimas daremus, et sic Deo nostro sacrificaremus, sic ab eo benediceremur in operibus nostris, sic quoquo anno peccata purgarenius, quæ per integrum annum essent a nobis perpetrata. Atque hoc inter se tractantes consecra- τριακοσίων εξήκοντα πέντε ἡμερῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, runt nobis ex trecentis sexaginta diebus, septem has hebdomadas jejuniorum. Quibus Patres nostri aliam addere cogitaverunt, quo ad labores venturi jejunii præpararemur, et ipsum jejunium numero sanctæ quadragesimae quam Dominus noster integram jejumarit, honoratius redderent. Octo enim hebdomadas, subtractis Sabbatis et Dominicis, quadraginta dies perficiunt, præhonorato quoque in se ipso jejunio Sabbati sancti quod inter cætera jejunia totius anni sanctissimum et verissimum est. Septem autem hebdomadæ absque Sabbatis et Dominicis, triginta quinque dies complent, quibus adjecto Sabbato sancto et media parte illustrius illius et splendidissimae noctis triginta sex cum diuidio computantur dies; quæ decima pars est, si recte numeres, trecentorum sexaginta quinque dierum anni. Trecentorum enim dierum decima pars est triginta; sexagenavii vero numeri, sex; quinquenarii autem dimidius dies. Hæc est decimatio, quam nobis in poenitentiam et purgationem peccatorum nostrorum apostoli sancti consecrarunt. Quicunque igitur se ipsum sacris his diebus, ut decet, omni diligentia servaverit, beatus erit, fratres, etiamsi ei ut homini peccare in- • Matth. vn, 24. c Num. XVIII, ταύτας ἑπτὰ ἑβδομάδας τῶν νηστειῶν· οὕτω γὰρ ἀφώρισαν ἑπτὰ ἑβδομάδας. ᾿Αλλὰ οἱ Πατέρες τῷ χρόνῳ συνεἶδον προστεθεῖναι αὐταῖς καὶ ἄλλην μίαν εβδομάδα, ἅμα μὲν διὰ τὸ προγυμνάζεσθαι, καὶ οἷον προομαλίζεσθαι τοὺς μέλλοντας εἰσελθεῖν εἰς τὸν κόπον τῶν νηστειῶν, ἅμα δὲ καὶ τιμῶντες τὰς νηστείας τῷ ἀριθμῷ τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς· ἣν ἐνήστευσεν ὁ Κύριος ἡμῶν. Αἱ γὰρ ἑπτὰ ἑβδομάδες ὑφαιρουμένων τῶν Σαββάτων καὶ τῶν Κυριακών, τεσσαράκοντα ἡμέραι γίνονται, τιμωμένης καθ' ἑπυτὴν τῆς νηστείας τοῦ ἁγίου Σαββάτου, διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ἱερωτάτην καὶ μόνην νηστείαν, ἀπὸ πάντων τῶν Σαββάτων τοῦ ἐνιαυτοῦ. Αἱ δὲ ἑπτὰ ἑβδομάδες χωρὶς τῶν Σαββάτων καὶ τῶν Κυριακῶν γίνονται τριάκοντα πέντε ἡμέραι λοιπών, προστιθεμένου του Σαββάτου του μεγάλου, καὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς λαμ πρᾶς καὶ φωτοποιοῦ νυκτός, τριάκοντα ἓξ ἡμιου ἡμέραι εἰσίν· ὅπερ ἐστὶ τὸ δέκατον τῶν τριακοσίων εξήκοντα πέντε ἡμερῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, μετά πολλῆς ἀκριβείας. Τῶν γὰρ τριακοσίων τὸ δέκατόν ἐστι τριάκοντα, καὶ τῶν ἑξήκοντα τὸ δέκατον, ἡ σ', καὶ τῶν πέντε, τὸ ἥμισυ. Ἰδοὺ τριάκοντα ἓξ ἡμισυ ήμε. και, καθώς είπομεν· αὕτη ἐστὶν ἡ δεκατία, ὡς ἂν οι οκτώ.

DOCTRINA XV. Ad hoc enim nobis dedit Deus sanctissimos los dies; ut in eis scilicet studeat unusquisque panitentiam agere, et purgari a peccatis toto anno commissis; ut ita purgata et relevata ab onere auima sacratissimo die resurrectionis occurrat, et sanctissima mysteria in gratia accipiat novus bomo factus per penitentiam sanctorum horum jejuniorum, sicque cum gaudio et lætitia spirituali cum Deo celebret sanctam omnem Pentecosten. Pentecoste enim animæ resurrectio est, ut e senioribus unus aiebat. Cujus sane in signum est quodl genua in ecclesia no: flectimus per sanctam omnem Pentecosten. εἴπῃ τις, παντὸς τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἣν ὑγείασαν ἡμῖν εἰς terdum contigerit, vel ex fragilitate, vel infirmitate. μετάνοιαν οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι, καθάρσιον οὖσαν τῶν ἁμαρτιῶν, ὡς εἶπον, παντὸς τοῦ ἐνιαυτοῦ. Ὅστις οὖν φυλάττει ἑαυτὸν καλῶς καὶ ὡς δεῖ ἐν ταῖς ἁγίαις ἡμέραις ταύταις, μακάριός ἐστιν, ἀδελφοί· κἂν γὰρ ἔτυχεν, αὐτὸν, ὡς ἄνθρωπον, ἁμαρτῆσαι, εἴτε ἐξ ἀσθενείας, ἢ ἀμελείας. Ἰδοὺ ἔδωκεν ὁ Θεὸς τὰς ἁγίας ἡμέρας ταύτας, ἵνα ἐὰν σπουδάσει τις μετὰ νήψεως καὶ ταπεινοφροσύνης φροντίσαι ἑαυτοῦ, καὶ μετανοῆσαι ἐν ἑαυταῖς, καθαρθῇ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ λοιπὸν ἀναπαύεται ἡ ψυχή αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βάρους, καὶ οὕτως καθαρώς προσέρχεται τῇ ἁγίᾳ ἡμέρᾳ τῆς ἀναστάσεως, καὶ μεταλαμβάνει ἀκατακρίτως τῶν ἁγίων μυστηρίων νέος άνθρωπος γενόμενος, διὰ τῆς μετανοίας τῶν ἁγίων νηστειῶν τούτων, καὶ μένει μετὰ χαρᾶς καὶ εὐφροσύνης πνευματικῆς, ἑορτάζων σὺν Θεῷ πᾶσαν τὴν ἁγίαν Πεντηκοστήν. Πεντηκοστή γάρ ἐστιν ἀνάστασις ψυχῆς, ὡς λέγει· τοῦτο γὰρ καὶ σύμβολόν ἐστι τὸ μὴ κλίνειν ἡμᾶς γόνυ ἐν τῇ ἁγίᾳ ἐκκλησίᾳ πᾶσαν τὴν Πεντηκοστήν. Β'. Εκαστος οὖν θέλων καθαρθῆναι ἀπὸ τῶν ἁμαρ. τιῶν αὐτοῦ τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ, διὰ τῶν ἡμερῶν τούτων, θέλει πρῶτον μὲν φυλάττειν ἑαυτὸν ἀπὸ ἀδιαφορίας βρωμάτων. Η γὰρ ἀδιαφορία των βρωμάτων, καθὼς λέγουσιν οἱ Πατέρες, γεννᾷ τῷ ἀνθρώπῳ πᾶν κακόν. Εἶτα θέλει ὁμοίως φυλάττειν τὸ μὴ κατα λύειν τὴν νηστείαν χωρίς μεγάλης ανάγκης, τὸ μὴ ἐπιζητεῖν τὰ ἡδέα βρώματα, τὸ μὴ καταβαρεῖν ἑαυ τὸν τῇ πλησμονῇ τῶν βρωμάτων, ἢ πομάτων. Δύο γάρ εἰσι διαφοραὶ τῆς γαστριμαργίας. Έστιν ὅτε που λεμεῖταί τις εἰς τὴν ἡδύτητα, καὶ οὐκ ἀεὶ θέλει πολλά φαγεῖν· ἀλλὰ θέλει ἂν ἡδέα. Καὶ συμβαίνει ότι ἐσθίει ὁ τοιοῦτος βρῶμα ἀρέσκον αὐτῷ, καὶ τοσοῦτον ἡττᾶται τῇ ἡδονῇ αὐτοῦ, ὅτι μένει κρατῶν τὸ βρῶμα ἐκεῖνο εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ μασσώμενος αὐτὸ ἐπὶ ἱκανὸν, καὶ μὴ εὑψυχῶν καταπιεῖν αὐτὴ διὰ τὴν ἡδο νήν. Αὕτη λέγεται λαιμαργία 30. "Αλλος πολεμεῖται εἰς πλησμονὴν, καὶ οὐ θέλει καλὰ βρώματα, οὐδὲ μέλει αὐτῷ περὶ ἡδύτητος· ἀλλὰ κἂν καλά εἰσι, καν κακὰ, οὐ θέλε: εἰ μὴ μόνον φαγεῖν, εἴτι δήποτε ἐὰν ὦσιν, οὐ μέλει αὐτῷ εἰ μὴ μόνον τοῦ γεμίσαι τὴν γαστέρα αὐτοῦ. Αὕτη λέγεται γαστριμαργία. Καὶ λέγω ὑμῖν καὶ τὴν αἰτίαν τῶν ὀνομάτων τούτων - Μαργαίνειν λέγεται παρὰ τοῖς ἔξω τὸ μαίνεσθαι, καὶ μάργος λέγεται ὁ μαινόμενος. Ὅταν μὲν οὖν για νεται ἡ νόσος ἐκείνη καὶ ἡ μανία τινὶ περὶ τὸ πληρ ροῦσθαι τὴν γαστέρα, τότε λέγεται γαστριμαργία, παρὰ τὸ μαργαίνειν· ὅ ἐστι μαίνεσθαι τὴν γαστέρα. Όταν γένηται περὶ τὸν λαιμὸν καὶ μόνον ἡ ἡδονὴ, καλεῖται λαιμαργία, παρὰ τὸ μαργαίνειν τὸν λαι- ventris ingluvies vel insania: παρὰ τὸ μαραίνει, μόν. Ταῦτα οὖν χρὴ φυλάττειν, καὶ φεύγειν μετὰ πάσης νήψεως τὸν θέλοντα καθαρθῆναι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ. Οὐκ εἰσὶ γὰρ κατὰ χρείαν τοῦ σώματος, ἀλλὰ κατὰ πάθος· καὶ ἐὰν ἀνάσχηται αὐτῶν, γίνονται αὐτῷ εἰς ἁμαρτία».ὥσπερ ἐστὶ τὸ νομίμως βιῶσα: καὶ τὸ πορνεῦσαι· ὅτι ἡ μὲν πρᾶξις ἡ αὐτή, ὁ δὲ σκοπός ἐστιν ὁ ποιῶν τὴν διαφορὰν τοῦ πρά30 ἡγίασαν. Η αυταίς, οι λαιμαργία, II. Quisquis igitur purgari voluerit a peccatis totius anni, caveat primum ne se nimio cibo aut potu ingurgitet. Ciborum enim nimia ingurgitatio, ut Patres nostri sensere, plurima mala homini affert. Caveat quoque ne jejunium absque magna necessitate dissolvat, non quærat opiparas dapes, nec se að vomitum expleat: non sollicitus sit de generibus vini, non de varietate ciborum. Due enim dideren tiæ gulæ sunt. Prima est cum homo ad dulcia et gustu suavia trahitur, nec edere multum optat; 446 sed id pauxillum et modicum quod edendum est, ut quam apparatissimum sit et suavissimum vult. Et huic ut plurimum evenit, cum quidpiam sibi gratum comederit, ut a voluptate tandem superetur, quod cibum per os sæpe sæpiusque volutat, et contritum dentibus satis superque vix patitur deglutire ob nimiam quam in eo capit dulcedinem et voluptatem. Hæclæmargia dicitur, id est gutturis seu palati voluptas. Altera est quæ ad saturitatem explere se cupit, neque optat apparatas meusas, aut ipsi cura est varietas ciborum, sed qualescunque sint, non disceruit, non curat; explere tantummodo se et ingurgitare cupit. Hæc dicitur gastrimargia, id est, ventris ingluvies. Quorum nominum libet vobis rationem afferre et aperire. Μαργαίνειν exponunt profani μαίνεσθαι, id est, furere, insanire; et μάργο;, id est, μαινόμενος, hoc est furens, insanus. Cum igitur in homine fit is furor et insania ut ventrem immodestius impleat, γαστριμαργία, id est, ὅ ἐστιν μαίνεσθαι τὴν γαστέρα, id est, quod vente insaniat. Cum vero sit circa solam gutturis voluptatem, vocatur λαιμαργία παρὰ τὸ μαραίνειν τὸν λαιμόν, id est, quod guttur insaniat. Has igitur gulie species declinare opus est ei qui a peccatis suis purgari voluerit. Non enim sunt ad necessitatem corporis, sed ad vitium ipsius, fientque in peccaVARLE LECTIONES.

S. DOROTHIEI ABBATIS Cu. unicuique qui eas in se regnare patietur. Nam γματος. Ὁ μὲν γὰρ διὰ παιδοποιίαν συμμίγνιται· ὁ δὲ διὰ τὸ πληρῶσαι ἰδίαν φιληδονίαν· οὕτως ἔστιν εὑρεῖν καὶ ἐπὶ τῆς βρώσεως, ὅτι ἐν πραγμά ἐστι τὸ φαγεῖν κατὰ χρείαν καὶ τὸ φαγεῖν διὰ τὴν ἡδονήν ὁ δὲ σκοπός ἐστιν ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν. Τὸ δὲ κατὰ χρείαν φαγεῖν ἐστιν, ὅταν ὁρίζει τις ἑαυτῷ πόσον 2.2δεῖν τῆς ἡμέρας, καὶ βλέπει, εἰ ἐβάρησεν αὐτὴν ἐκεῖνο δ ὥρισε, καὶ χρήζει ἐπᾶραι μικρὸν ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐπάρῃ, ἢ οὐκ ἐβάρησεν αὐτόν, οὐκ ἐστάθη δὲ ἐπ' αὐτοῦ τὸ σῶμα, καὶ χρήζει προσθεῖναι άλλο μικρόν, καὶ προστίθησι μικρὸν, καὶ οὕτως δοκιμάζει καλώς τὴν χρείαν αὐτοῦ, καὶ στοιχεῖ λοιπὸν τῷ ὡρισμένο. καὶ οὐ διὰ τὴν ἡδονὴν, ἀλλὰ σκοπῷ τοῦ στῆσαι τὴν δύναμιν τοῦ σώματος αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸ δὲ ὁ λαμβάνει τις, μετὰ εὐχῆς λαμβάνειν, καὶ κατακρίνειν ἑαυτὸν ἐν τῷ λογισμῷ, καὶ ὡς ἀνάξιον όντα οίας δήποτε παρακλήσεως, καὶ μὴ προσέχειν ἐάν τινες κατά τι νος χρείας, ὡς εἰκὸς, ἢ ἀνάγκης θεραπεύωνται, ἵνα μὴ καὶ αὐτὸς ζητῇ ἀνάπαυσιν, ή νομίζειν ότι έλα φρόν ἐστι τῇ ψυχῇ τὸ ἀναπαύεσθαι. ut differt legitimo matrimonio uti, et formicari, cum eadem ipsa actio sit, intentio vero ipsius rei differentiam et distinctionem faciat, hic enim ut filios generet, commiscetur et cuit, ille autem ut libidinem expleat: id ipsum in cibo dicere et invenire cst, quoniam id est edere ob necessitatem, et ederc ob voluptatem. Intentio autem peccatum facit. Comedere autem ob necessitatem, est quando quis sibi ipsi statuit quavis die tantum cibi, quantum expedit et satis est, vesci. Qui si postea ca mensura sese aggravatum senserit, aliquantulum ex ea demit, aut si modica fuerit ad corpoream necessitatem, adjicit quantum satis esse judicat: hic sane non injuria commendatur, quod corpori suo necessaria trìbuat et procuret, non voluptatem inducat. Intentio enim ejus semper est ad corpoream necessita - tem, non ad voluptatem aut gulam. Debet et is præterea qui comedit, cibum cum gratiarum actione recipere, et sese quasi indignum existimare refectione hujuscemodi, neque imitari quosdam, qui vel ex consuetudine ob eorum dignitatem, vel ex necessitate servitia ministrorum adhibent sibi frequentia, et in mensa diutius recumbunt. Nam hujuscemodi cæremoniæ animæ inutiles admodum sunt. 11. Dum essem aliquando in coenobio, unum e senioribus visendi gratia adii (tunc enim ibi aderant plures viri graves et senes), invenique adolescentem cum eo comedentem, atque illi pariter deservientem. Seorsum igitur evocato adolescente, dixi ei, • Iutelligisue, frater, seniores hos convivantes quam parcissime et modestissime, similes eorum esse quί Joculos tenent et tandiu operantur quandiu illos repleant, et congregare in eo student varii generis pecunias, et nummos in necessitatis tempore proferant? Operati sane sunt hi et laboraverunt diligenter, et thesauros innumeros sibi paraverunt, quorum partem obsignaverunt et concluserunt, partem ad necessitatem corum servaverunt: quos in tempore infirmitatis et senectutis proferunt, reliquos autem clausos et obsignatos servaut. Nos vero cum loculos nullos habeamus, unae absumimus?. 467 Ut igitur dixi, etiam in his quæ ad necessitatem nostram pertinent, indignum est curam et diligentiam expetere, cum etiam ipsa vita solitaria vix digni simus et ita omnia cum timore Domini accipere decet: sicque nihil nobis fiet in judicium. Et jam satis dictum est de ventris continentia. IV. At non solum diætæ nostræ a nobis ratio habenda est, sed etiam ab omni alio peccati gencre abstinendum, ut quemadmodum corpore jejunamus, ita quoque linguam a murmuratione coerceamus, a mendatio, ab ira, a conviciis, otioso sermone, et a quovis denique peccati genere, quod a lingua procedit. Debemus etiam oculis jejunare, ne scilicet vana inspiciamus, ne discurramus vagi et curiosi, ne oenlos aliquando ad inhonesta aliqua et pudenda inflectamus. Similiter manus et pedes ab omni neΓ΄. Ποτὲ ὄντος μου ἐν τῷ κοινοβίῳ, ἀπῆλθον ἐπι σκέψασθαι ἕνα τῶν γερόντων (ἦσαν γὰρ ἐκεῖ πολλὰ μεγάλοι γέροντες), καὶ εὑρίσκω τὸν ὑπηρετοῦντα αὐτῷ ἀδελφὸν τρώγοντα μετ' αὐτοῦ, καὶ λέγω αὐτῷ κατ' ιδίαν' «Οίδας, ἀδελφὲ, οὗτοι οἱ γέροντες οὓς βλέ πεις τρώγοντας καὶ ἔχοντας μικρὰν θεραπείαν, δμοιοί εἰσιν ἀνθρώποις οἵτινες κτησάμενοι βαλάν τιον, ἔμειναν έργαζόμενοι καὶ βάλλοντες εἰς τὸ βαλάντιον ἐκεῖνο, ἕως οὗ ἐγέμισαν αὐτό, καὶ μετὰ τὸ σφραγῖσαι αὐτὸ, πάλιν εἰργάσαντο καὶ συνῆξαν ἑαυ τοῖς πρὸς ἄλλα χίλια νομίσματα, ἵνα ἐν καιρῷ ἀν άγχης εύρωσι πόθεν ἐκβαλεῖν, καὶ φυλάξωσι τὰ ἐν τῷ βαλαντίῳ. Οὕτως καὶ οὗτοι ἔμειναν εργαζόμενοι, καὶ θησαυρίζοντες ἑαυτοῖς, καὶ μετὰ τὸ σφαγίσει τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν, εἰργάσαντο ἄλλα ὀλίγα, καὶ ἔχουσιν αὐτὰ ἐν καιρῷ ἀσθενείας, ή γήρως, ἵνα ἀπ' αὐτῶν ἐκβάλλωσιν· ἐκεῖνα δὲ ἔχωσι τεθησαυρισμένα. Ἡμεῖς δὲ, οὐδὲ αὐτὸ τὸ βαλάντιον έκτησάμεθα, πόθεν ἀναλίσκομεν;» Διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον, ὀφείλομεν, καν εἰς χρείαν λαμβάνωμεν, κατακρίνειν ἑαυτοὺς, καὶ ἀναξίους λογίζεσθαι παντοίας θεραπείας, καὶ αὐτῆς Ο δὲ τῆς μοναδικῆς ζωῆς, καὶ μὴ μετὰ ἀδείας λαμβάγειν. Καὶ οὕτως οὐ γίνεται ἡμῖν εἰς κατάκριμα. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἐγκρατείας τῆς γαστρός. Δ'. Χρήζομεν δὲ μὴ μόνον τὴν δίαιταν ἑαυτῶν φυλ λάττειν, ἀλλὰ καὶ πάσης ἄλλης ἁμαρτίας ἀπέχεσθαι, ἵνα ὥσπερ νηστεύομεν τῇ κοιλίᾳ, οὕτως νηστεύσομεν καὶ τῇ γλώττῃ, ἀπεχόμενοι ἀπὸ καταλαλιᾶς, ἀπὸ ψεύδους, ἀπὸ ἀργολογίας, ἀπὸ λοιδορίας, ἀπὸ ὀργῆς, ἀπὸ πάσης ἁπλῶς ἁμαρτίας γινομένης διὰ τῆς γλώσ σης· ὁμοίως νηστεύειν τοῖς ὀφθαλμοῖς, τὸ μὴ βλέ πειν μάταια, τὸ μὴ παρρησιάζεσθαι διὰ τῶν ὀφθαλ μῶν, μὴ προσέχειν τινὶ ἀναιδώς. Ομοίως καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόλης κωλύειν ἀπὸ παντὸς που του

DOCTRINA XVI. πράγματος· καὶ οὕτως νηστεύοντες, ὡς λέγει ὁ ἅγιος mario opere perpetuo cohibere congruum est. Et haΒασίλειος, νηστείαν δεκτὴν, ἀπεχόμενοι ἀπὸ πάσης κακίας διὰ ὅλων τῶν αἰσθήσεων ἡμῶν ἐνεργουμένης, προσερχώμεθα τῇ ἁγίᾳ ἡμέρᾳ τῆς ἀναστάσεως, ὡς είπομεν ήδη, νέοι καὶ καθαροί, καὶ ἄξιοι τῆς μετα λήψεως τῶν ἁγίων μυστηρίων, πρότερον ἐξελθόντες εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ δεξάμενοι αὐτὸν μετὰ βαΐων καὶ κλάδων ἐλαιῶν, καθήμενον ἐπὶ πώλῳ, καὶ εἰσερχόμενον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν. Τί θέλει εἶναι τὸ καθίσας αὐτὸν ἐπὶ πώλῳ; Ἐπὶ πώλῳ ἐκάθισεν, ἵνα τὴν ἀλογωθεῖσαν, φησὶν ὁ προφήτης, ψυχήν καὶ ὁμοιωθεῖσαν τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις ἐπιστρέψῃ, ὡς λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ ὑποτάξῃ αὐτὴν τῇ ἑαυτοῦ θεότητι. Τί δέ ἐστι τὸ ἀπαντῆσαι αὐτῷ μετὰ βαΐων καὶ κλάδων ἐλαιῶν; Ὅταν ἐξέρχεταί τις εἰς πόλεμον κατὰ τοῦ ἀντιδίκου, καὶ ὑποστρέφει νικήσας, ἕκαστος " τῶν ἰδίων ἀπαντᾶ αὐτῷ μετὰ βαΐων, ως νικητή. Νί της γὰρ συμβολόν ἐστι τὸ βαῖον. Πάλιν όταν τις ἀδικεῖται ὑπό τινος, θέλει προσελθεῖν τῷ δυναμένῳ ποιῆσαι τὴν ἐκδίκησιν αὐτοῦ, κλάδους ἐλαιῶν βαστάζει, βοῶν καὶ αἰτῶν ἐλεηθῆναι καὶ τυχεῖν βοηθείας· αἱ ἐλαῖαι γὰρ σύμβολόν εἰσι τοῦ ἐλέους. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἀπαντῶμεν τῷ Δεσπότῃ ἡμῶν Χριστῷ μετά βαίων μέν, ὡς νικητῇ· αὐτὸς γὰρ ἐνίκησε τὸν ἐχθρὸν ὑπὲρ ἡμῶν μετὰ κλάδων δὲ ἐλαιῶν, αὐτοῦν τες παρ' αὐτοῦ ἔλεος, οὕτως καὶ ἡμεῖς νικήσωμεν δι' αὐτοῦ αὐτοῦντες, καὶ εὑρεθῶμεν βαστάζοντες αὐ τοῦ τὰ νικητήρια, οὐ μόνον ὑπὲρ τῆς νίκης ἧς αὐτὸς ἐνίκησεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἧς ἐνικήσαμεν καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ εὐχαῖς πάντων τῶν ἁγίων. Αμήν. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΓ'. Πρός τινας καλλιῶτας ἐρωτήσαντας αὐτὸν τοῦ παραβαλεῖν. Δ'. Λέγουσιν οἱ Πατέρες, ὅτι καθίσαι εἰς τὸ κελλίον Ημισύ ἐστι, καὶ τὸ παραβαλεῖν γέρουσιν ἥμισύ ἐστι. Τούτο σημαίνει ὁ λόγος, ὅτι καὶ ἐν τῷ κελλίῳ καὶ ἔξωθεν τοῦ κελλίου, ὁμοίως νήψεως χρεία, καὶ τοῦ εἰδέναι τινὰ καὶ διὰ τί ὀφείλει ήσυχάζειν καθ' εαυτ τὴν, καὶ διὰ τί ὀφείλει παραβάλλειν Πατράσι καὶ ἀδελφοῖς. Ἐὰν γὰρ νήφῃ τις περὶ τὸν σκοπὸν τοῦτον, σπουδάζει ποιεῖν, ὡς εἶπον οἱ Πάτρες· καὶ ὅτε μὲν κάθηται ἐν τῷ κελλίω, εύχεται, μελετᾷ, ποιεῖ μικρὸν Εργόχειρον, φροντίζει κατὰ δύναμιν τῶν λογισμῶν· ὅτε δὲ πάλιν παραβάλλει πώποτε, κατανοεῖ καὶ βλέκαι την κατάστασιν αὐτοῦ, εἰ ὠφελεῖται ἐκ τῆς ἀπὸ αντήσεως τῶν ἀδελφῶν, ἢ οὐ. Καὶ εἰ δύναται ἀβλαβῶς, ἀνακάμψει εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ, καὶ ἐὰν ἴδῃ αὐτὸν εἰς τι βλαβέντα, μανθάνειν τὴν ἀσθένειαν ἑαυ τοῦ· μανθάνει ὅτι ἀκμὴν οὐδὲν ἐκτήσατο ἐκ τῆς ἡσυχίας, καὶ ἀποστρέφει τεταπεινωμένος εἰς τὸ ἴδιον κελλίον, καὶ κλαίων, μετανοῶν, παρακαλῶν τὸν Θεὶν ὑπὲρ τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ, καὶ οὕτως λοιπών καθέζεται προσέχων ἑαυτῷ. Εἶτα πάλιν έρχεται πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ βλέπει ἑαυτὸν εἰ ἔμεινεν ἥττω· 1 Pal. ALVI 1, 21. juscemodi jejunium acceptabilo jejunantes, ut ait divus Basilius, hoc est abstinentes ab omni malo in quod sensus nostri inclinantur, diei illi sacralissimæ resurrectionis mundi renovati, et digni divinorum mysteriorum participatione occurremus. Egrediemur quoque obviam Domino nostro, recipientes eum cum palmis et ramis olivarum, in pullo asinæ sedentem et in sanctam civitatem ingredientem. Quid est autem Dominum in pullo asinæ sedere? In pullo asina sedit, ut animam nostram irrationalen factam, ut ait Propheta f, et junentis insipientibus comparatam converteret ad rationem Dei, et cam divinitati sua subjiceret. Quid vero est illi occurrere cum palmis et ramis olivarum? Moris est cum quis a bello redierit, proligatis hostibus et in fu gam versis, ut suorum quisque ei cum palmis et ramis olivarum uti victori occurrat. Victoriæ namque signum palma est. Item cum aliquis injuria affectus exire voluerit ad cum qui possit illum ab injuria vindicare et ulcisci, olivarum ramos pra mittit, clamitans ut sui omnes misereantur, et opein ferant: oliva enim misericordie signum est. Sic et nos Domino nostro Christo occurramus cum palmis ut victori; vicit enim ipse hostem nostrum: cum ramis autem olivarum, ut ab eo misericordiam im petremus: ut quemadmodum ille pro nobis pugnavit et vičit, ita et nos per ipsum victores esse possimus; portenusque signa victoriæ non solum ob victoriam qua ille nobis vicit, sed etiam ob eam pro qua et nos per ipsum vicimus, precibus sanctorumi omnium. Amen. DOCTRINA XVI. Ad quosdam celliotas interrogantes ipsum de congressibus et colloquiis. 1. Dicunt Patres nostri quod in cella sedere dimidium quoddam, et cum senioribus congredi, dimidium est. Videtur hic serino nobis innuere, et in cella et extra cellam custodia uobis opus esse et diligentia: ut scilicet noverimus quare in cella quiescendum, et quare seniores et fratres adeundi sint, Si enim quisque in hac consideratione frequens et diligens fuerit, ea studebit facere quæ jam pridem sint a Patribus factitata; cumque in cella fuerit, orabit, meditabitur; non erit otiosus manibus, citationes suas quascunque, quales fuerint, scrutabitur. Cum vero animadverterit ubi sit, considerabit pariter et cognoscet statum suum, intelligetque lucrumne an jacturam fecerit, quo tempore a cella abfuit; et an idem redeat qui ab 448 ea exivit, sine damno scilicet et jactura. Qui si in aliquo se vio derit jacturam fecisse, discet infirmitatem suam,discet se nihil adhuc lucri consecutum ex quiete atque otio celle, reverteturque cum humilitate ad eam, poenitentiam agens cum lacrymis, et rogans Deum pro sua imbccillitate et fragilitate; et sic demum sedebit sibi ipsi

S. DOROTHIEI ABBATIS tamtum u:tentus. Rursum cum exierit ad homines intue μένος εἰς τὰ πρῶτα, ἢ εἰς ἄλλα, καὶ οὕτως πάλιν ὑποστρέφει εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ, ὁμοίως τὰ αὐτὰ ποιῶν, κλαίων, μετανοῶν· δεόμενος περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Τὸ κελλίον γὰρ ὑψοῖ, οἱ δὲ ἄνθρωποι δοκιμάζουσιν. Ὥστε καλῶς εἶπον οἱ Πατέ Litur seipsum, sitne superatus et victus in quibus primum, an in aliis et diversis, rursumque in cellam rediens faciat quæ primo. Pœnitentiam agat, defleat, rogetque Deum suo pro statu. Cella enim attollit, hominics autem probant. Quare probe dictum est a Patrim... ρες, ὅτι τὸ καθίσαι εἰς τὸ κελλίον, ἥμισὺ ἐστι, καὶ bus, et sedere in cella dimidium quid esse, et ad se- τὸ παραβάλλειν γέρουσιν, ἥμισυ ἐστι. niores advertere alterum dimidium. H. Et nos igitur e cella cum egredimur, advertamus quare egrediamur, neque id frustra, et sinc causa fiat. Qui enim iter aggreditur sine causa, ut Patres aiunt, frustra laborat. Quicunque facturus est aliquid, advertat, pracognoscal, consideret, quare id agal, quove line. Nam in cunctis, ut quam saepissime dixi, scopus et intentio nostra pra:- mittenda est, et ad eam onines actus nostri dirigendi. Si convenimus interdum, primum conveniamus ob mutuam charitatem. Ait enim: Cunt vides fratrem tuum, vides Dominum Deum tuum. Secundo, conveniamus ut sermonem Dei audiamus. In conventa enim ut plurimum moveri solet sermo Dei: cum multi ignorantes sint, interrogantes doctiores ediscunt statum suum. Refectionis hora nos vocat, et comedendum est: consideret seipsum quisque, et videat cum grati et optimi cibi appositi fuerint, si potest continere appetitum, neque ultro accipere, aut majorem et delicatiorem parteni optare, cum omnia per partes cuique, ut scitis, dividantur. Sunt nonnulli qui non erubescunt manum extendere, et minorem portionem ante fratrem ponere, majorem G ad se trahere. Ut quid enim majorem a minore parte discernimus? Quantulum illud est quod inter duas partes superat, ut quis tam vili et modica re avarus erga fratrem suum reperiatur? Advertat rursum, si se continere potest a plurimo cibo, neque quod minime decet, quærat diversa fercula, seque ad vomitum expleat. Custodiat quoque sc ipsum ab insolentia et præsumptione. Videns fratrem suum præhonorari, ferat id æquo animo. Videns alterum insolescentem, inclamantem, obloquentem, conviciantem, turbas miscentem, non altendat illi, non judicet ipsum, sed convertat nientem et oculos in alterum venerabiliorem et meliorem: studeatque facere quod de beato Antonio legitur. Qui cunr plurimos fratres adiret visendi gratia, et hune atque illum videret boni aliquid agentem, id statim tanquam flosculum colligebat, et in pectore recondebat, ab hoc quidem mansuetudinem, ab illo humilitatem, ab alio quietem accipiens et ita sese ipsum quasi virtutum omnium exemplar constituebat. III. Ita debemus et nos facere, atque ad singula animum advertere, et (ut dixi) cum ad cellas nostras redieritus, perscrutari nos ipsos, et discere lucrum Β'. Καὶ ὑμεῖς οὖν ὅτε παραβάλλετε ἀλλήλοις, ὀφεί λετε εἰδέναι διὰ τί ἐξέρχεσθε τοῦ κελλίου, καὶ μὴ ἀφαρεὶ ἀπέρχεσθε πώποτε. Ο γὰρ ἀσκόπως ὁδοι πορῶν, καθὼς εἶπον οἱ Πατέρες, ματαιοπονήσει. Εκαστος οὖν ποιῶν πράγμα, ὀφείλει ἔχειν σκοπὸν πάντως καὶ εἰδέναι διὰ τί ποιεῖ αὐτό. Τίς οὖν ἐστιν ὁ σκοπὸς ἐν ὀφείλομεν ἡμεῖς ἔχειν, ὅταν ἀπερχόμεθα πρὸς ἀλλήλους; Πρῶτον διὰ τὴν ἀγάπην· λέγει γάρ • Εἶδες τόν ἀδελφόν σου· εἶδες Κύριον τὸν Θεόν σου.» Δεύτερον, διὰ τὸ ἀκοῦσαι λόγον Θεοῦ· πάντως γὰρ ἐν τῷ πλήθει πλεῖον κινεῖται ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ· δ γὰρ οὗτος πολλάκις οὐκ οἶδεν, ἄλλος ἐρωτῷ 17.86. Επειτα καὶ διὰ τὸ μαθεῖν, ὡς προείπον, τὴν ἰδίαν και τάστασιν. Οἷόν τι λέγω· Απερχόμενός τις, ὑπόλου, εἰς τὸ φαγεῖν μετὰ τῶν συνευρισκομένων, κατανοεῖ αὐτὸν καὶ βλέπειν, ἐὰν παραποθῇ βρώμα καλόν καὶ ἀρέσῃ αὐτῷ· εἰ δύναται ἐγκρατεύσασθαι καὶ μὴ λα δεῖν ἀπ' αὐτοῦ, ἢ σπουδάζει μὴ πλεονεκτῆσαι τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ λαβεῖν περισσότερα αὐτοῦ, ἤ τι ἐὰν κατὰ μερίδας παρατεθῇ, ἢ σπουδάζειν μὴ λαβεῖν τὸ περισσότερον μέρος, καὶ ἀφῆναι αὐτοῦ τὸ με κρότερον. "Εστι γὰρ ὅτε οὐδὲ τὴν χεῖρα αἰσχύνεται τις ἐκτεῖναι καὶ τῷ θῆσαι τὸ μικρὸν ἔμπροσθεν του ἀδελφοῦ αὐτοῦ· καὶ λαβεῖν τὸ μέγα ἔμπροσθεν αύο τοῦ. "Αρα τί ἔχει εἶναι ἡ διαφορὰ τοῦ μειζοτέρου μέσ ρους πρὸς τὸ μικρότερον; Πόσον ἐστὶ τὸ μεταξὺ τῶν δύο μερίδων, ὅτι διὰ τὰ τοιαῦτα καὶ εὐτελῆ πράγματ τα εὑρίσκεται πλεονεκτῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἁμαρτάνων; Πάλιν προσέχει ἐὰν δύναται αὐτὸν κρα τῆσαι ἀπὸ πολλῶν βρωμάτων, καὶ μὴ, ὡς εἰκὸς, εύρίσκων διάφορα βρώματα, εκδίδωσιν ἑαυτὸν εἰς χορτασίαν· εἰ φυλάττει ἑαυτὸν ἀπὸ παῤῥησίας, εἰ βλέ πει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ προτιμώμενον, ἢ ἀναπαυόμεν νον πλέον αὐτοῦ καὶ οὐ πάσχει, εἰ βλέπει ἄλλον παρ ῥησιαζόμενον μετὰ ἄλλου, ἢ λαλοῦντα πολλά, εἴτε δήποτε ἀσυστροφοῦντα, καὶ οὐ προσέχει αὐτῷ, οὐδὲ κατακρίνει αὐτὸν, ἀλλὰ μᾶλλον τῷ εὐλαβεστάτω προσέχει, καὶ σπουδάζει ποιῆσαι, ώς λέγει περὶ τοῦ ἀββᾶ Αντωνίου, ὅτι ἀπερχόμενος πρός τινας, εἴτι ἔβλεπε καλὸν ἔχοντα ἕκαστον αὐτῶν, ἐκεῖνο ἐλάμ βανε καὶ ἐκράτει, τοῦ μὲν τὸ πρᾶγμα, τοῦ δὲ, τὸ ταπεινόν, τοῦ δὲ, τὸ ἥσυχον, καὶ εὑρίσκετο αὐτὸς ἔχων τὰ ἑκάστου ἐν ἑαυτῷ. Γ΄. Ἰδοὺ οὕτως ὀφείλομεν ποιεῖν, καὶ διὰ ταῦτα παραβάλλειν· καὶ ὅτε ἀποστρέφομεν εἰς τὰ κελλία ἡμῶν, ἐρευνᾶν ἑαυτοὺς καὶ μανθάνειν εἰς τί ὠφελή " έρωτα. ἀφείναι.

DOCTRINA XVI. invenerimus, gratias agere Deo nostro, cujus munere protecti sumus: in quibus autem videbimur lapsi deliquisse, penitentiam agere, deflere, lugere proprium statum. Unusquisque enim a statu suo ex semetipso vel luditur, vel juvatur; et in 449 10bis est, si velimus prodesse, an obesse nobis. Cujus rei vobis exemplum subjiciam, ut clarius fiat quod dicimus. Contingit aliquem ex oppidanis (non loquor de monachis) nocte in angulo urbis consistere, vel in platea: juxta hunc pertranseunt viri tres; et unus quidem ex eis suspicatur, illum aliquem sociorum præstolari, ut fornicentur pariter: alius autem putat vocatum ab eo amicum e domo, ut simul ad orationem excant: tertius autem arbitratur eum furem esse. Ecce tres eumdem hominem in codem loco pariter conspexere, nec tamen eamdem cogitationem habuere; sed aliud primus, aliud sem cundus, aliud tertius, suspicati sunt. Atque unusquisque pro statu suæ mentis sententiam tulit. Ut enim corpora melancholici et mali humoris, quidquid cibi sumpserit, illud in choleram convertunt, et quodammodo perimunt, licet fuerit cibus optimus, nec a cibo causa est, sed a corpore, quod distemperatum contraria ad digestionem operatur, et ciborum naturam immutat: sic animæ male disposite, unaquæque res, quamvis bona et utilis, suo vitio nocet. Finge mellis vasculum ante nos positum esse, si quis in illud modicum quid absynthii jaciat, nonne vas totum corrumpit et mel amarum facit? Idem nos facere videmus, cum pugillo amaritudinis nostræ totum proximi bonum corrumpimus, judicantes illum pro statu mentis nostræ, et transformantes quodammodo ipsum ex mala dispositione quæ in nobis est. Nam qui bene animo dispositi fuerint, tales sunt erga omnes, quales qui corpus tempera, tissimum habent, qui quidquid nocens comederint, omne convertunt in nutrimentum et optimam concoctionem: ita ut nihil eis 'noceat, etian. quod ncens est. Cujus rei ratio est, ut dixi, corporis contemperamentum, sanitas et bona habitudo, quæ omnia faciunt ut quidquid comeſterint, bene vertant, bene digerant, bene concoquant. Quod ut nanifestius pateat, subjiciam exemplum: Sus corpus habet sane temperatum et succidum, cujus cibus et nutrimentum, corna, glandles, palmarum ossa et lutum esse solent, ut plurimum: quæ omnia ex corpore bene disposito, bene concoquit et digerit. Ita nos cum bene dispositi atque instituti erimus, ut dixi, poterimus a quavís re etiam nocenti, utilitatem sumere. Hinc bene in Proverbiis dicit: Qui leniter intuetur, misericordiam consequitur B. Et alibi: Omnia adversantur viro insipienti º. βημεν, ἢ εἰς τί ἐβλάβημεν· καὶ εὐθὺς εὑρίσκομεν, ne an jacturam foris fecerinus: et si nos indlemas ὅτι ἐσκεπάσθημεν, εὐχαριστήσωμεν τῷ Θεῷ, τῷ σκεπάσαντι ἡμᾶς ἀβλαβῶς παρελθεῖν· ἐφ᾽ οἷς δὲ ἐσφάλημεν, μετανοήσωμεν, κλαύσωμεν, πενθήσωμεν τὴν ἰδίαν κατάστασιν. "Εκαστος γὰρ ἐκ τῆς ἰδίας και ταστάσεως βλάπτεται, οὐκ ὠφελεῖται· ἐπεὶ οὐδεὶς βλάπτει τινά. Ἀλλ᾽ ἐὰν καταβλαβῶμεν, ἐκ τῆς καταστάσεως ἡμῶν, ὡς εἶπον, βλαπτόμεθα. Δυνάμεθα γὰρ, ὡς ἀεὶ λέγω ὑμῖν, ἀπὸ ἐκάστου πράγματος, ἐὰν θέλωμεν καὶ ὠφεληθῆναι καὶ βλαβῆναι. Καὶ λέγω ὑμῖν ὑπόδειγμα, ἵνα μάθητε ὅτι οὕτως ἐστί. Συμβαίνει τινὰ ἴστασθαι ἐν νυκτὶ εἰς τόπον τινὰ, οὐ λέγω μοναχὸν, ἀλλ' εἴ τινα δήποτε ἐν τῇ πόλει· καὶ παρέρχονται δι' αὐτοῦ τρεῖς ἄνθρωποι, καὶ ὁ μὲν εἷς λου γίζεται δι' ἑαυτοῦ, ὅτι τινὰ ἐνδέχεται, ἵνα ἀπέλθῃ καὶ πορνεύσωσιν· ὁ δὲ ἄλλος λογίζεται ὅτι κλέπτης ἐστίν· ὁ δὲ ἕτερος λογίζεται, ὅτι φίλον τινὰ αὐτοῦ ἐκάλεσεν ἐκ τοῦ πλησίον οἴκου, καὶ ἐνδέχεται αὐτὸν, ἵνα κατέλθῃ καὶ ἀπέλθωσιν ἅμα πώποτε εἰς προσ ευχήν. Ἰδοὺ καὶ οἱ τρεῖς τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον εἶδον, καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ, καὶ ὅμως οὐκ ἐλογίσαντο οἱ τρεῖς περὶ αὐτοῦ τὸν αὐτὸν λογισμόν· ἀλλ᾽ ὁ μὲν τοῦτο ἐνεθυμήθη, ὁ δὲ ἐκεῖνο, ὁ δὲ τὸ ἄλλο ἕκαστος δῆλον ὅτι πρὸς τὴν ἰδίαν κατάστασ.ν· ὥσπερ γάρ εἰσι τὰ σώματα τὰ μελαγχολικά, καὶ κακόχυμα, ἕκαστον βρῶμα 8 λαμβάνωσιν εἰς κακοχυμίαν αὐτὸ τρέπουσι, κἂν ὠφέλιμον εἴη τὸ βρῶμα· καὶ οὐκ ἔστιν ἀπὸ τοῦ βρώματος ἡ αἰτία· ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ σῶμα, ὡς εἶπον, δύσκρατόν ἐστι, καὶ λοιπὸν ἀνάγκῃ πρὸς τὴν κρᾶσιν αὐτοῦ ἐργάζεται καὶ ἀλλοιοῖ τὰ βρώματα· c οὕτως καὶ ἡ ψυχὴ ἡ ἔχουσα κακὴν ἕξιν, ἀπὸ ἑκάστου πράγματος βλάπτεται· κἂν ὠφέλιμόν ἐστι τὸ πρᾶγμα αὐτῇ, βλάπτεται. Υπόθου μοι ἀγγεῖον μέλιτος εἶναι, καὶ βάλλει τις εἰς αὐτὸ μικρὰν ἀψινθίαν, οὐκ ἀφανί. ζει τὸ μικρὸν ἐκεῖνο ὅλον τὸ ἀγγεῖον, καὶ ποιεῖ ὅλον τὸ μέλι πικρόν; Οὕτως καὶ ἡμεῖς ποιοῦμεν, ἐκβάλλομεν μικρὸν ἐκ τῆς πικρίας ἡμῶν, καὶ ἀφανίζομεν τὸ καλὸν τοῦ πλησίον· βλέποντες αὐτὸ πρὸς τὴν και κοεξίαν τὴν ἐν ἡμῖν. Οἱ δὲ ἔχοντες καλὴν ἕξιν, εὖρίσκονται, ὥσπερ τις ἔχων σῶμα εὔχυμον, ὅτι κἂν βλαβερόν τι φάγῃ, τρέπει αὐτὸ εἰς εὐχυμίαν πρὸς τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματος, καὶ οὐκ ἀδικεῖ αὐτὸν τὸ κακὸν βρῶμα ἐκεῖνο· ἐπειδὴ, ὡς εἶπον, τὸ σῶμα αὐτοῦ εὐ χυμόν ἐστι, καὶ πρὸς τὴν κρᾶσιν αὐτοῦ ἐργάζεται τὴν τροφὴν, καὶ καθὼς εἴπομεν περὶ τοῦ πρώτου, ὅτι πρὸς τὴν δυσκρασίαν αὐτοῦ, καὶ τὸ καλὸν βρῶμα μεταβάλλει εἰς κακοχυμίαν. Ομοίως καὶ οὗτος πρὸς τὸ εὔκρατον αὐτοῦ σῶμα, καὶ τὸ κακὸν βρώμα μεταβάλλει εἰς εὐχυμίαν. Καὶ λέγω ὑμῖν ὑπόδειγμα, ἵνα ποιήσητε. Ο χοίρος σῶμα ἔχει εύχυμον πάνυ. Ἔστι δὲ ἡ τροφὴ αὐτοῦ κεράτια, καὶ ὀστέα φοινίκων, καὶ βόρβορος· καὶ ὅμως ἐπειδὴ σῶμα εὔχυμον ἔχει, ὡς ἔχει τὴν τοιαύτην τροφήν, εἰς εὐχυμίαν μεταβάλλει οὕτως καὶ ἡμεῖς, ἐὰν ἔχωμεν καλὴν ἕξιν, καὶ κατάστασιν καλήν, δυνάμεθα, ὡς προείπον, ἀπὸ ἑκάστου πράγματος ὠφεληθῆναι, κἂν μὴ ὠφέλιμον ᾖ τὸ πρᾶγμα. Καὶ καλώς λέγει ἡ Παροιμία· Βλέπων Παν ἐλεηθήσεται. Καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Πάντα ἐναντία ἀνδρὶ ἄφρονι. Δ'. Ήκουσα περί τινος ἀδελφοῦ, ὅτε παρέβαλε IV. Accepi de quodam confratrum nostrorum rem 6 Ριον. ΚΑΤΙ, 13. ½ Prov. xty, 7 sec. LXX.

στροφον, ἀφιλοκάλητον, ἔλεγεν ἐν ἑαυτῷ· Μακάριος ἐστιν οὗτος ὁ ἀδελφός· πῶς ἡμερίμνησεν ἀπὸ πολύ λῶν, ἢ μᾶλλον ἀπὸ ὅλων τῶν γηίνων, καὶ οὕτως ὅλου τὸν νοῦν αὐτοῦ ἔλαβεν ἄνω ὅτι οὐδὲ τὸ κελλίον αὐτοῦ σχολάζει καταστήσαι. Πάλιν, εἰ ἀπήρχετο προς ε λον, καὶ ἔβλεπε τὸ κελλίον αὐτοῦ καταστησάμενον, καθαρόν, πεφιλοκαλημένον, έλεγε πάλιν ἐν ἑαυτῷ· Ὥσπερ ἐστὶν ἡ ψυχὴ τοῦ ἀδελφοῦ τούτου καθαρά, οὕτως ἐστὶ καὶ τὸ κελλίον αὐτοῦ καθαρόν καὶ πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἐστι καὶ ἡ κατάστασις τοῦ κελλίου αὐτοῦ. Καὶ οὐδέποτε έλεγε περί τινος, ὅτι οὗτος ἀσύστροφος, ἢ οὗτος πέρπερος· ἀλλ᾽ ἐκ τῆς καλῆς αὐτοῦ καταστάσεως, ὠφελεῖ τὸν ἀπὸ ἑκάστου. Ὁ Θεὸς ὁ ἀγαθὸς δώη ἡμῖν καλὴν κατάστα σιν, ἵνα δυναίμεθα καὶ ἡμεῖς ἀπὸ ἑκάστου ὠφεληθής ναι, καὶ μηδέποτε νοῆσαι τὴν κακίαν τοῦ πλησίου. Εἰ δὲ καὶ νοήσωμεν, ἢ καὶ ὑπονοήσωμεν ἐκ τῆς και κίας ἡμῶν, εὐθέως ὑποστρέψωμεν τὸν λογισμὸν ἡμῶν εἰς καλονοησίαν. Τὸ γὰρ μὴ εἰδέναι τὴν κακίαν τοῦ πλησίου, τίκτει σὺν Θεῷ ἀγαθότητα δι' ἧς εὐαρε στεῖται ὁ Θεὸς, ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. sme dignam imitationc. Quia scilicet, si quaude τινι τῶν ἀδελφῶν, εἰ ἔβλεπε τὸ κελλίον αὐτου ἀσύalterius fratris cellam vidisset immundam, iucompositam, incultam, statim intra se aiebat: Quam beatus est frater isto! En ut abstractus, ut alienus est ab his terrenis et transitoriis, et se totum að cœlestia et divina contemplanda transtulit: nam neque propriæ cellæ exornandæ illi cura est aliqua. Si alterius item fratrum cellam compositam, mBAdam, ornatam, excultamque vidisset, dicebat secum: En quam pura et immaculata est fratris kujus anima! Ad animæ namque statum, cellæ puritatem direxit, ut una cum ənima cella quam incolit purissima sit. Neque quandoque vel illum negligentem et desidem, vel hunc vanum et ambitiosum 450 dixit, sed ex optiino mentis suæ statu de utroque, conimodum et utilitatem traxit. Deus det nobis optimum statum, at possimus et nos a quocunque utilitatem sumere, neque suspicari aliquando quidpiam mali aut sinistri de proximo: vel si quandoque cogitaverimus aut suspicati fuerimus, statim cogitationem nostram in melius invertamus. Non discernere enim aut cognoscere proximi malum, miram in nobis parit bonitatem, per quam Deo magnopere placemus. Illi gloria in sæcula sæculorum. Amen. DOCTRINA XVII. De institutione fratrum in monasteriis, quomodo præpositi præesse fratribus, et hi illis subesse debeant. 1. Dum fueris fratrum institutor et rector, eos potissimum cura cordis severitate et visceribus misericordiæ instruere, hos verbo et exemplo quæ agenda sunt, edocens, atque exemplo magis et opere, είναι magis operentur exempla et fortius moveant. Et si corpore validus fueris, in his etiam que ad corpus pertinent, illos pariter exerceas et instruas. Quod si infirmus et imbecillis, in animae statu optimo, et in Spiritus sancti fructibus qui ab Apostolo numerantur i, instituas: charitate videlicet, gaudio, pace, constantia, bonitate, Gide, rectitudine, mansuetudine, continentia vitiorum omnium. Siu autem eos contigerit interdum errare et delinquere, non admodum anxius sis neve indigneris, sed cum omni mansuetudine et clementia peccali damnam ostende. Εt si increpatione opus fuerit, serva personam, modum et tempus congruum. Neque in quovis etiam parvo errato severus nimis esse velis, tanquam ex amussi æquus et justus sis, vel statim inclames et reprehendas: hoc enim apud omnes molestum et durum semper est, et ex consuetudine bac reprehendendi et increpandi, plerumque minus sentitur reprehensio, et contemnitur nonuunquam qui reprchendit. Neque superbe imperes aut contumeliose, sed cum omni mansuetu1 Gal. v, 22, 23. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΖ'. Πρὸς τοὺς ἐν μοναστηρίοις ἐπιστάτας καὶ μαθη τὰς, πῶς δεῖ ἐπιστατεῖν ἀδελφῶν, καὶ πῶς τοῖς ἐπιστατοῦσιν ὑποτάσσεσθαι. Α'. Ἐὰν εἶ ἀδελφῶν ἐπιστάτης, φρόντισον αὐτῶν ἐν στρυφνότητι καρδίας και σπλάχνοις οἰκτιρμού· παιδεύων αὐτοὺς ἔργῳ καὶ λόγῳ τὰ πρακτέα, τὰ πλείω δὲ τῷ ἔργῳ· ἐπειδὴ τὰ ὑποδείγματα μᾶλλον ενεργέστερα εἰσιν. Εἰ μὲν δύνῃ, καὶ ἐν τοῖς σωματι κοῖς τυπῶν αὐτούς· εἰ δὲ ἀσθενὴς εἴ, τῇ τῆς ψυχῆς καλῇ καταστάσει, καὶ τοῖς παρὰ τῷ ᾿Αποστόλῳ ήσο θμημένοις καρποῖς τοῦ Πνεύματος ἀγάπη, μακροθυ μία, χαρά, εἰρήνῃ, χρηστότητι, ἀγαθωσύνη, πίστει, πραύτητι, καὶ τῇ κατὰ πάντων τῶν παθῶν ἐγκρα τείς. Ἐπὶ δὲ τοῖς συμβαίνουσι σφάλμασι, μή σφόδρα ἀγανάκτει, ἀλλὰ αταράχως δείκνυε καὶ τὴν βλάβην τὴν ἀπὸ τοῦ σφάλματος, κἂν ἐπιτιμήσει δέοι πρόσ ωπον τηρῶν καὶ καιρὸν ἐπιτήδειον. Μὴ ἀκριβέζου δε μηδὲ τὰ μικρὰ σφάλματα, ὡς ἀκριβοδίκαιος αὐτὸς, μηδέ συνεχώς έλεγχε· φορτικὸν γὰρ τοῦτο, καὶ διὰ τῆς συνηθείας τοῦ ἐλέγχου, εἰς ἀναισθησίαν άγει καὶ καταφρόνησιν· μὴ προστακτικῶς ἐπιτάσσων, ἀλλὰ μετά ταπεινώσεως συμβουλευόμενος μετὰ τοῦ ἀδελ φοῦ· προτρεπτικός γὰρ οὗτος 5 λόγος γίνεται, καὶ πείθει μᾶλλον καὶ τὸν πλησίον ἀναπαύει, ἐν καιρῷ δὲ ταραχῆς ἀδελφοῦ σοι ἀνθισταμένου, φύλαξον την γλώσσάν σου μὴ λαλῆσαί τι τὸ σύνολον ἐν ὀργῇ, καὶ μὴ ἐάσῃς τὴν καρδίαν σου ἐπαρθῆναι κατ' αὐτοῦ - ἀλλὰ μνήσθητι ὅτι ὁ ἀδελφός σου καὶ μέλος ἐν Χριστῷ 10 ὠφελείτω,

DOCTRINA XVII. καὶ εἰκὼν Θεοῦ ἐπηρεαζομένη ὑπὸ τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ dine cum fratre consulta: movet enim magis et ἡμῶν, καὶ σπλαγχνίσθητι ἐπ' αὐτῇ, μή πως αιχμαλωτίσας αὐτὴν ὁ διάβολος ἀπὸ τῆς πληγῆς τοῦ θυ μου, θανατώσῃ εἰς μνησικακίας, καὶ ἀπολεῖται ψυχή ἐξ ἀπροσεξίας ἡμῶν ὑπὲρ ἧς Χριστὸς ἀπέθανε μνήσθητι δὲ ὅτι καὶ σὺ ὑπόκεισαι τῷ αὐτῷ κρίματι τῆς ὀργῆς, καὶ ἐκ τῆς ἀσθενείας συμπάθησον τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ εὐχαρίστει ὅτι εὗρες ἀφορμὴν εἰς τὸ συγχωρήσαι, ἵνα καὶ σὺ τὰ μείζονα καὶ πλείονα παρά τοῦ Θεοῦ συγχωρηθής. Αφετε γὰρ, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν. 'Αλλά νομίζεις βλάπτεσθαι τὸν ἀδελφόν σου ἐκ τῆς σῆς μακροθυμίας; ἀλλ' ὁ ᾿Απόστολος παραγγέλλει, νικῶν ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακὸν, καὶ οὐκ ἐν τῷ κακῷ τὸ ἀγαθόν. efficacior ad persuadendum serrno hujuscemodi, et turbatos animos sedat. In tempore autem fraternæ turbationis si contra nititur, tu linguam tuam cobibe et moderare, ne quid fortasse perditum loquatur irata, neque sinas efferri cor tuam in ipsum. Sed memineris fratrem tuum esse et membrum in Domino, et imaginem Dei ab hoste nostro communi tentatam et provocatam, velisque potius in ea mansuescere, benignitate erga eam uti potius quanı sævire, ne captivam illam agat diabolus ex vulnere excandescentia, et morte aficiat postmodum iu vulnere iracundize, sicque pereat anima negligentia nostra, pro qua mortuus est Christus. Memineris etiam eidem judicio iræ te subesse: et ex propria infirmitate fratri tuo compatere, et age gratias quod facultas tibi data sit ignoscendi, ut tibi postea plura et majora ignoscantur et dimittantur a Deo: Dimittise enim, ait, et dimittetur vobis i. Quia si cogitas nocere fratri patientia et constantia tua, memineris ab Apostolo dictum k, ut bono malum vincas, non malo bonum. Β. Καὶ οἱ Πατέρες δὲ λέγουσιν· Ἐὰν ἑτέρῳ ἐπι· II. Alebant autem majores et Patres nostri, quod τιμῶν εἰς ὀργὴν κινηθῇς, ίδιον πάθος ἐπλήρωσας, si quis alterum increpans excandescat et concitetur καὶ οὐδεὶς συνετός λύει τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν, ἵνα τοῦ in iram, hujuscemodi hominem vitium suum palamı πλησίον οἰκοδομήσῃ. Επιμενούσης δὲ τῆς ταραχῆς, fecisse: et nullum qui sit prudens, dissoluturum βίασαι τὴν καρδίαν σου, καὶ εὔξαι λέγων οὕτως· Ο Θεός domicilium suum, ut illud proximi refciat et sar4 φιλάνθρωπος καὶ φιλόψυχος, ὁ τῇ ἀφάτῳ σου ἀγα- ciat. Si perrexerit turbatio et ira, comprime cor tuum, θότητι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ποιήσας ἡμᾶς ἐπὶ μεταλήψει 451 et ora Dominum in hac verba: Clementis - τῶν σῶν ἀγαθῶν, καὶ ἀποστήσαντας ἡμᾶς ἀπὸ τῶν sime Deus et amator aniınarum, qui bonitate tua ἐντολῶν σου ἀνακαλέσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ μονογε Ineffabili nos, cum non essemus, fecisti ut essemus, νούς σου Υἱοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· καὶ νῦν παράστηθι τῇ communicans nobiscum bona tua, quique apostaἀσθενείᾳ ἡμῶν, καὶ ἐπιτίμησον ὥσπερ ποτὲ κυμα tantes postmodum a præceptis tuis revocasti preτουμένῃ τῇ θαλάσσῃ, οὕτως νῦν τῇ ταραχῇ τῆς καρ tioso sanguine unigeniti Fili toi Servatoris nostri; δίας ἡμῶν, καὶ μὴ ἀτεκνωθῇς ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἐξ ἀμφο- et nunc obsecro adesse digneris infirmitati nostr. τέρων ἡμῶν θανατωθέντων τῇ ἁμαρτία, καὶ μὴ εἴπῃς et ut quondam æstuanti pelago, sic nunc turbationi ἡμῖν: Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ κατα cordis nostri impera, nec velis eodem momento βαίνειν με εἰς διαφοράν ει; Καί· Ἀμὴν λέγω ἡμῖν, orbari duobus Gliis, qui morte peccati afficiuntur. οὐκ οἶδα ὑμᾶς, διὰ τὸ σβεσθῆναι τὰς λαμπάδας Ne dicas nobis: Que utilitas in sanguine meo, dum ὑμῶν ἐλαίου λείψαντος. Καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ταύτην descendo in corruptionem? Et: Amen dico vobis, πραϋνθείσης σου τῆς καρδίας, δύνασαι λοιπόν μετά nescio vos: ob lampades scilicet vestras exstinctas συνέσεως καρδίας, κατὰ τὸ ἀποστολικόν παράγγελμα oleo deficiente. Post hujuscemodi orationem redἐλέγξαι καὶ ἐπιτιμῆσαι, καὶ μετὰ συμπαθείας, ὡς eunte tranquillitate et mansuescente corde potes μέλος ἀσθενὲς θεραπεῦσαι καὶ διορθώσασθαι. Τότε deinceps cum prudentia et humilitate cordis, juxta γὰρ καὶ ὁ ἀδελφὸς καταδέχεται τὴν διόρθωσιν μετά præceptum apostolicum " arguere, increpare, obseπληροφορίας, καταγνοὺς ἑαυτοῦ ἐπὶ τῇ σκληρότητι· crare, et cum misericordia ut infirmum membrum καὶ διὰ τῆς εἰρήνης εἰρηνεύσεις τὴν αὐτοῦ καρδίαν. Μη curare et erigere. Tunc enim et frater correptionem δὲν τοίνυν χωριζέτω σε τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ παραδό tnam admittet cum fiducia et persuasione certa, et στως· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ ὅτι πραός εἰμι καὶ ταπεινές seipsum cum asperitate coarguct, sicque pace tua τῇ καρδίᾳ. Ἐπιμελεῖσθαι γὰρ χρὴ πρῶτον εἰρηνικῆς pacem dabis fratri et cor ejus exhilarabis. Nunquam καταστάσεως, ὥστε μηδὲ ἐπὶ δικαίοις προφάσεσιν, ἢ a te discedat sancta illa Christi doctrina: Discite a ἐντολῆς δῆθεν χάριν τὴν καρδίαν θολοῦν, πεπεισμένους me quia mitis sum et humilis corde°. In primisque ὡς πάσας τὰς ἐντολὰς ἐπιτηδεύομεν ἀγάπης ἕνεκα καὶ” tibi ipsi procura quietum statum et pacificum, ut τῆς καθαρότητος τῆς καρδίας· οὕτω τὸν ἀδελφὸν διο scilicet nunqnam non justis occasionibus, non im· πῶν, ἀκούσεις τῆς λεγούσης φωνῆς· Ἐὰν ἐξαγά- perandi gratia, aliquando in turbationem cordis › Luc. vi, 37. & Rom. xi, 21. ΣΙ, 20 1 Psal. xxix, 20. m Matth. xxv, 13. n Galat. vi, 1. 。 Matth. οι διαφθοράν. PATROL, GR. LXXXVIII.

inducaris; sed impera omnia efectu charitatis, γης τίμιον ἐξ ἀναξίων, ών, στόμα μου ἔσῃ. ainoris, benevolentiæ et munditive animi causa. Sic fratrem ædificabis et instrues, et audies postmodum eam vocem quæ ait: Si extraxeris preţiosum ab immundo, ut os meum eris P. Γ'. Ἐν ὑποταγῇ δὲ ὤν, μηδέποτε πιστεύσης τη καρδίᾳ σου τυφλώττῃ γὰρ ἀπὸ τῶν παλαιῶν προσπαθειῶν. Καὶ μὴ στοιχήσεις ἔν τινι τῇ ἰδίᾳ κρίσεις, καὶ μὴ στήσῃς παρὰ σεαυτῷ μηδὲν χωρὶς ἐρωτήσεως καὶ γνώμης, καὶ μὴ λογίζου ἢ νόμιζε ευλογώτερα καὶ δικαιότερα τοῦ διοικοῦντός σε, μηδὲ γίνου ἐξεταστὴς τῶν ἔργων αὐτοῦ, καὶ πεπλανημένος πολλά - κις δοκιμάσῃς. Απάτη γὰρ αὕτη τοῦ πονηροῦ πρὸς τὸ ἐμποδίσαι τῇ μετὰ πίστεως κατὰ πάντα ὑποταγή, καὶ τῇ κατ' αὐτὴν ἀσφαλεῖ σωτηρίᾳ, καὶ ὑποτάσσῃ μετὰ ἀναπαύσεως, καὶ ἀκινδύνως ἐδεύεις καὶ ἀπλα νῶς τὴν ὁδὸν τῶν Πατέρων. Βιάζου δὲ σεαυτὸν εἰς πάντα, καὶ κόπτε τὸ θέλημά σου, καὶ χάριτι Χριστοῦ διὰ τῆς συνηθείας ἐν ἔξει τοῦ κόπτειν γενόμενος ἀδιάστως τοῦ λοιποῦ καὶ ἀθλίπτως αὐτὸ ποιεῖς, ὡς συμβαίνειν τὸ σὸν πάντοτε γίνεσθαι, ὡς θέλεις. ᾿Αλλὰ θέλεις ὡς γίνεται, καὶ εἰρηνεύεις μετὰ πάντων. Ταῦτα μέντοι ἐν οἷς οὐκ ἔστι παράβασις ἐντολῆς Θεοῦ, ἢ Πατέρων. Αγωνίζου εὑρίσκειν ἐν παντὶ τὸ μέμφεσθαι ἑαυτὸν, καὶ κράτει τὸ ἀψήφιστον ἐν γνώσει· καὶ πίστευε ὅτι ὑπὸ πρόνοιαν Θεοῦ ἐστι καὶ μέχρι τῶν εὐτελεστάτων τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ φέρεις τὰ ἐπερχόμενά σοι ἀταράχως· πίστευε ότι φάρμακά εἰσιν ἰατρικὰ τῆς ὑπερηφανίας τῆς ψυχῆς σου, αἱ ἀτιμία: καὶ ὕβρεις, καὶ ὑπερεύχου τῶν λοιδορούντων, ὡς ἰατρῶν ἀληθινῶν· πεπεισμένος ὡς ὁ μισῶν ἀτι μίαν, μισεί ταπείνωσιν, καὶ ὁ φεύγων ερεθίζοντας, φεύγει πραΰτητα. Μὴ θέλε εἰδέναι τὴν κακίαν τοῦ πλησίον σου, καὶ μὴ προσδέχου τὰς κατ' αὐτοῦ ὑπονοίας· εἰ δὲ καὶ σπαρῶσι διὰ τὴν κακίαν ἡμῶν, σπού δαζε μεταβάλλειν αὐτὰς εἰς καλονοησίαν, καὶ ἐν παντὶ εὐχαρίστει, καὶ κατὰ τὴν ἀγαθότητα καὶ τὴν ἁγίαν ἀγάπην. Πρὸ δὲ πάντων φυλάξωμεν πάντες τὴν συν είδησιν ἡμῶν ἐν πᾶσι, τοῖς τε πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον καὶ ἐν ταῖς ὕλαις· καὶ πρὶν εἰπεῖν ἢ ποιῆσαί τι, ἐξετάσωμεν εἰ κατὰ θέλημά ἐστι τοῦ Θεοῦ· καὶ οὕτως εὐξάμενοι, εἴπωμεν ἢ ποιήσωμεν, καὶ προῤῥίψωμεν τὴν ἀδυναμίαν ἡμῶν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· καὶ ἡ ἀγαθότης αὐτοῦ συνέρχεται ἡμῖν ἐν πᾶσιν. HI. Si autem fueris sub obedientia alterius, tu nunquam cordi tuo credas: excæcaris enim a pristinis affectionibus. Neque aliquando secundum judicium vel scientiam tuam te ipsum in aliquo instituas, aut constituas quidpiam apud te ëbsque majorum consultatione et sententia, neve existimes aut putes rationabiliora et justiora esse qua cogitas, quɔm quæ tuus gubernator et rector. Neque censor et judex fias operum et actionum ejus, decipieris enim plerumque tua probatione et dolus diaboli est, ut insidias his ponat qui sese in omnibus cum omni fide et certa salutis spe majoribus supposue - rint. Subditus autem esto in omnibus, et sic cum pace et sine periculo et errore viam Patrum nostrorum ibis. Coge te ipsum in cunctis et vince, et voluntatemi tuam in primis abscinde. Si enim consueveris propriam voluntatem amputare, per Christi gratiam et misericordiam habitum acquires, ut omnia sine molestia, sine controversia facias, fiasque omnino tui juris. Ne optes ad vota tua res evenire, sed eas velis et oples, ut eveniunt; et sie in omnibus pacem habes. Hæc autem dico de his in quibus non est transgressio præceptorum Dei aut Patrum. Inter omnes contende ut ipsum semper accuses, et suspende quod non est deliberatum cum cognitione. Certum habe, quæcunque in nobis fiunt aut eveniunt, ctiamsi minima el vilissima fuerint, ex divina Providentia evenire, et omnia perferas constantissime: persuadeas tibi ipsi esse anLidlota et medicinas contra superbiam animæ tuæ, quidquid convicii, contumeliæ et opprobrii tibi contigerit; et orato pro his qui tibi conviciantur, lanquam pro veris medicis. Qui enim probra et contumelias odio habet, odio habet humilitatem; et qui provocantes se, declinat et fugit, fugit mansuetudinem. Ut enim quis probro affectus fit humilis, ita et qui irritatur, 452 si patienter fert, fit mansuetus. Noli cognoscere malum proximi tui, neque suspiciosus sis in ipsum. Quod si malignitate aliorum aliqua disseminantur, stude illa commutare in meliorem sensum. In omnibus gratias age, et posside bonitatem et sanctam charitatem. Ante omnia vero custodiamus cuncti conscientiam nostram, et in his quæ ad Deum, quæ ad proximum, quæ ad res pertinent. Et antequam dicamus faciamusve quidpiam, scrutemur si secundum voluntatem Dei est, et oremus semper cum id vel dicimus vel facimus, fragilitatemque nostram jaciamus ante conspectum Dei: et ejus bonitas et clementia in cunctis nobis aderit es opem feret. Ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen. DOCTRINA XVIII. Dialogus ad eum qui penum administrat. Si in iram et in recordationem injuriarum relabi non vis, ne nimium afficiaris rebus materialibus monasterii, neque vas aliquod etiam minimum alectes immoderate, neque rursus ut nullius pretii contemne, sed quidquid voluerit aut petierit abs te * Jerem. xx, 29. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΗ'. Περὶ τοῦ ἔχοντος τὴν διακονίαν τοῦ κελλα ρίου. Ἐν θυμῷ καὶ μνησικακία περιπίπτειν οὐ θέλεις; Προσπάθειαν τὸ καθόλον μὴ ἔχε περὶ τὴν ὕλην, μηδὲ ἀντιποιοῦ σκεύους οιουδήποτε, μήτε δὲ πάλιν, ὡς ἐλαχίστου καταφρόνει· ἀλλὰ κἂν θέλει τις ἀπὸ σοῦ, δίδου, κἂν δὲ ἀπὸ ἀσυστροφίας, ή καταφρονήσεως

DOCTRINA XVIII. κλασθῇ, ἢ ἀπόλλυται, μὴ μεριμνί της. Τοῦτο δὲ ποιεῖν ὀφείλεις, οὐχ ὡς καταφρονῶν τῶν σκευῶν τοῦ μυσ ναστηρίου: χρεωστείς γὰρ πάσῃ δυνάμει καὶ πάσῃ σπουδῇ φροντίζειν αὐτῶν· ἀλλ' ὡς θέλων τὸ ἀτάρα χον καὶ ἀθόρυβον ἑαυτοῦ φυλάττειν· δεικνύων ἀεὶ τῷ Θεῷ τὸ κατὰ δύναμιν. Τοῦτο δὲ κατορθώσαι δυνήσῃ, ἐὰν μὴ ὡς ἴδια οἰκῇς τὰ πράγματα, ἀλλ' ὡς τῷ Θεῷ ἀνακείμενα, καὶ μόνον τούτων πιστευθείς την φρον τίδα. Τὸ μὲν γὰρ ἐστι, μὴ προσπάσχειν, καθὼς εἶν πον, τὸ δὲ, μὴ καταφρονεῖν παρασκευάζει. Εἰ δὲ τοῦ τον οὐκ ἔχῃς τὸν σκοπόν, θάρσει, οὐ μὴ παύσῃ τα ρασσόμενος καὶ ταράσσων. Ερώτησις. Τοῦ λογισμοῦ χαίροντος ἐν τοῖς λόγοις τούτοις, καὶ θέλοντος εἶναι οὕτως, πόθεν οὐχ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ὥραν τοῦ πράγματος έτοιμος; Απόκρισις. ἡ Ἐπειδὴ οὐ μελετῆς αὐτὰ πάντοτε. Εἰ δὲ θέλεις ἔχειν αὐτὰ ἐν καιρῷ, πάντοτε αὐτὰ μελέτα καὶ ἐν τούτοις ἴσθι· καὶ πιστεύω τῷ Θεῷ, ὅτι μέλλεις προ κύπτειν. Τὴν προσευχὴν σύγκρινε τῇ μελέτῃ· τοὺς ασθενείς θεράπευε· πρῶτον μὲν, ἵνα κτήσῃ ἐκ τού του συμπάθειαν, ὡς πολλάκις εἶπον, ἔπειτα δὲ, ἵνα καὶ σὺ ὅτε δήποτε ἀσθενήσεις, ἐγείρῃ ὁ Θεὸς τὴν θε ραπεύοντά σε. Ἐν ᾧ γὰρ μέτρῳ, φησί, μετρείτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. Ἐὰν σπεύσῃς ποιεῖν πράγμα μετὰ τῆς συνειδήσεως πρὸς τὴν δύναμίν σου, ειδέκαι ὀφείλεις καὶ ἑαυτὸν πληροφορεῖν, ὅτι τὴν ἀληθινὴν ὁδὸν οὔταν οἶδας, καὶ ὀφείλεις αταράχως καὶ ἀθλίπτως καὶ μετὰ χαρᾶς δέχεσθαι, ὅτε ἀκούσεις, ὅτι ἐσφάλης εἰς ἐκεῖνο ὁ ἐνόμισας ποιεῖν μετὰ συν ειδήσεως. Τῇ γὰρ κρίσει τῶν συνεταίρων σου, πάν τω; ἢ τὸ ἀπολειπόμενον διορθοῦται, ἢ τὸ καλῶς γινόμενον ἀσφαλέστερον γίνεται. Σπούδαζε προκά ψαι, ἵνα ἐὰν συμβῇ σοι θλίψις, ή σωματικῶς ἢ πνευματικῶς, ἀθλίπτως καὶ ἀβαρῶς καὶ μεθ᾽ ὑπομο νῆς δυνηθῇς βαστάσαι. Ἐὰν ἀκούσῃς ὅτι ἐποίησας πρᾶγμα ὅπερ οὐκ ἐποίησας, μὴ θροηθῇς ὅλως μηδέ πυρῇς· ἀλλ᾽ εὐθέως βάλε μετάνοιαν τῷ εἰπόντι σοι, μετά ταπεινώσεως λέγων αὐτῷ· Συγχώρησόν μοι, καὶ εἶξαι ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ σιώπα μέχρι τούτου· και θὼς καὶ οἱ Πατέρες εἶπον. Ἐὰν δὲ ἐρωτηθεὶς ὑπ' αὐτοῦ, εἰ ἀληθές ἐστι τὸ πρᾶγμα, ἢ ου, τότε βάλε ο μετάνοιαν μετὰ τοπεινώσεως, λέγων μετὰ ἀληθείας πῶς ἦν τὸ πρᾶγμα. Καὶ μεθ' ὁ λέγειν πάλιν βάλε με τάνοιαν μετὰ ταπεινώσεως, λέγων, Συγχώρησόν μοι καὶ εύξαι μένοι 40. Ερώτησις. Τί ποιήσω, ὅτι οὐ τὴν αὐτὴν ἔχω κατάστασιν ἐν τῇ ἀπαντήσει τῶν ἀδελφῶν; Απόκρισις. Τὴν μὲν αὐτὴν κατάστασιν ἐν τῇ ἀπαντήσει τῶν q Matth. vi, 2. Μένος. ὑπὲρ ἐμοῦ. frater, dato. Si quid fractum vel amissum fuerit, aut ex negligentia, aut ex inversione supellectilium, ne cures et angaris. Dules autem hoc facer non ut contemptor rerum monasterii, qas onini cura et studio curare par est, sed ut teipsum tranquillum et sine tumultu aut perturbaticne aliq habeas. Demonstra semper Deo quidquid potes: hoc autem recte poteris facere, si res administraveris non tanquam proprias, sed uti Deo subjectas. et certo credas haruin tantum veram a nobis curam habendam. lloc enim (ut dixi) facit, ne his aliciaris, neque contemnas: quod si bujuscemodi considerationem non habueris, certum habe quia et tu alios et te alii pluribus afficient molestiis. Interrogatio. Mens mea in his verbis this exsultat, et optal talis esse qualem instruis; miratur autem cur in hora ipsius rei nou sit prompta et parata. Responsio. Ea causa est quod illa continue non meditaris: nam si hæc parata volueris in tempore suo habere, ut præmediteris illa necesse est, et in his persevera. Certum habco et credo Deo te profecturum. Ora· tionem meditationi annecte. Infirmos cura diligenter, et bis compatere et miserere, ut sæpe dixi; quo te postea fortassis ægrotante excitet Deus aliquem qui tibi ministret et servial: In qua cnim mensura, ait, mensi fueritis, remetietur et vobis q. Stude omnia cum conscientia facere, et certum habe te nondum viam quam ambules, reperisse, cum audieris in id collapsum, quod te existimaras facere cum conscientia. Omnia sine turbatione, sine molestia, cum gaudio suscipe. Judicio coæqualium te crede, cum vel quod minus videbatur, additur, vel quod bene actum fuerat, melius et rectius iteratur. Da operam ut proficias: ut cum tibi afflictio aliqua vel spiritualis vel corporalis contigerit, illam cum omni patientia ferre et sustinere queas. Si audieris dici fecisse te rem ullam quamn non feceris, ne turberis, ne commovearis, sed illico inclinatione corporis honorem exhibens, illum qui tibi id dixerit, ut tibi dimittat et oret pro te cum bumilitate roga, et post hæc omnino silentium agito. Sin vero interrogatus fueris verumne sit quod ferisse diceris; post inclinationem corporis cum mansuetudine, 453 rem omnem ordine suo cum veritate manifesta. Et hoc dicto, rursum corpore inclinato reverentiam exhibens, ut pro te supplicet altissimo, et veniam det, rogato. Interrogatio. Quid faciam? Non enim id mihi est animi cum fratres obvios habuero, aut ad hoc me promptum et paratum offendo. Responsio. In eodem statu esse semper haud potes, dum fraVARIE LECTIONES.

S. DAROTHÉI ABBATIS Tribus tuis obvias: sed interim da operam ne scan- ἀδελφῶν οὔπω δύναται ἔχειν· ἀλλὰ τέως σπούδες. dalizeris in aliquo, neque judices quemquam, aut obloquaris de aliquo. Neve advertas animum ad sermonem, aut opus, aut motum ullum fraternum, quominus ædifieeris; sed tu te magis in omnibus cura componere. Neque velis gloriosus videri, dum loqueris, dum facis quidpiam. Libertatem in cunctis posside, in conversatione, in sermone et in u2quaque re tenuissima et minima. Cum enim quis oppugnatur vel alligitur ab aliqua vitiosa cogitatione, et eam ad actum perducit, invalescit vitiam in ipsum: et ipse ei fortitudinem. Imnc præstat, ut deinceps fortius oppugnetur et affligatur. Quia si pro virili parte cogitationi repugnaverit, et contraria illi opposuerit, debilitatur vitium, et impotens fit denuo ad oppugnandum eum; sicque certans et a Deo adjutus in certamine, sensim vitium ipsum omnino superat et conterit. Deus nos prolegat precibus omnium sanctorum. Amen. μὴ σκανδαλισθῆναι ἔν τινι, μηδὲ κατακρίνειν τινά. μηδὲ καταλαλεῖν τινος, μηδὲ προσέχειν λόγῳ, ἡ ἔργῳ. ἢ κινήματι ἀδελφῶν μὴ ὠφελοῦντός 68 σε· ἀλλὰ μάλιλον σπούδαζε ἐν πᾶσιν οἰκοδομεῖν ἑαυτὸν, καὶ μὴ θέλε φανητιῶν ἐν λόγῳ, ἢ ἔργῳ, καὶ κενοδοξείν. Κτή σαι ελευθερίαν εἰς τὴν διαίταν σου, καὶ εἰς τὸν λό γον σου, ἕως λεπτοῦ πράγματος. Γίνωσκε ὅτι, ἐὰν λεμῆται τις, ή θλίβεται ὑπό τινος εμπαθούς λογι σμοῦ, καὶ ἐξαγορεύῃ αὐτὸν, αὐτὸς ἰσχυροποιεῖ αὐτὸν καθ᾿ ἑαυτοῦ· οἱονεὶ δύναμιν παρέχων αὐτῷ εἰς τὸ πλέον πολεμεῖν καὶ θλίβειν αὐτόν. Ἐὰν δὲ πάλιν ἀγωνίσηται, καὶ ἐναντιωθῇ τῷ λογισμῷ αὐτοῦ, καὶ ἐνεργήσῃ τὰ ἐναντιούμενα αὐτῷ, καθώς πολλάκις, είπομεν, ἐξασθενεῖ τὸ πάθος, καὶ ἀνίσχυρον γίνεται εἰς τὸ πολεμεῖν καὶ θλίβειν αὐτόν· καὶ οὕτως κατά μικρὸν ἀγωνιζόμενος, καὶ βοηθούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, περιγίνεται καὶ αὐτοῦ τοῦ πάθους. Ὁ Θεὸς σκεπά σει ἡμᾶς εὐχαῖς πάντων τῶν ἁγίων. Αμήν. Interrogatio. Ut quid abbas Pastor dixit: Tria esse principia, timere Bominum, supplicare Deo, et in proximum facere misericordiam? Responsio. Timendum esse Dominum dixit senex, quia timor Dei virtutem omnem præcedit. Principium enim sapientiæ est timor Domini'; et nullus absque timore Dei virtutem dirigit, aut bonum aliquod: cum timore Dei declinet quivis a malo. Supplicandum autem esse Domino dixit, quia neque virtutem potest possidere homo, neque quodvis aliud bonum facere (ut dixi), etiamsi id velit et appetat per timorem Dei, absque ope et auxilio divino. Opus enim est diligentiæ et studio nostro etiam divinum auxilium. Quare necesse est quavis in re etiam minima supplicare et orare Dominum, ut cuicunque actioni nostræ adsit et opem ferat. Benefacere autem proximo, hoc charitatis est et amoris. Quoniam igitur qui Deum timet et Domino supplicat, sibi soli prodest, et virtus omnis per charitatem erga proximum perficitur; ideo dixit senex etiam proximo benefaciendum. Nam qui Deum timet et eidem supplicat, debet hic utique proximo prodesse et benefacere. Hoc est enim (ut dixi) charitatis et amoris proprium. Hæc perfectio virtutum est, ut ait sanctus Apostolas •. Gloria sit Deo nostro, nunc et in sæcula sæculorum. Amen. DOCTRINA ΣΙΣ. Ejusdem breves el compendiose sententiæ. Aiebat abbas Dorotheus eum qui proprii sensus et voluntatis esset, haud unquam parere posse vel adbærere proximi utilitati. Aiebat etiam, cum simus omnes peccatores, non debere nos semper et in cunctis menti nostræ credere: obliquam enim regulam quæ recta essent, inSectere et intorquere. Haud esse magnum non judicare, aut compati afflicto et subdito tibi; sed magnum non irasci, aut conferri ei qui ob vitium suum tibi aliqua in re contradixerit, neque convenire cum eo qui illum judicaverit, vel congratulari illi qui te ei antetulerit, hoc utique magnum. 454 Qui non contempserit mundi gloriam et corporis quietem, et justitias denique omnes, haud posse unquam propriam voluntatem a se removere, • Psal. cx, 10.. Rom. xi, 40. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΙΘ'. Τοῦ αὐτοῦ ῥήματα διάφορα, εν συντόμῳ. Ο αββάς Δωρόθεος ἔλεγεν ὅτι ἀδύνατόν ἐστι τὸν έχοντα ἰδίαν σύνεσιν, ἢ ἴδιον λογισμόν, ὑποταγῆναι καὶ ἀκολουθῆσαι τὸ καλὸν τοῦ πλησίον. Ἔλεγε πάλιν, ὅτι ἐμπαθεῖς ὄντες, οὐκ ὀφείλομεν Όλως πιστεύειν τῇ ἰδίᾳ καρδίᾳ· σκαμβός γὰρ πανών καὶ τὰ ὀρθὰ σκαμβὰ ποιεί. Ἔλεγε πάλιν, ὅτι οὐκ ἔστι μέγα τὸ μὴ κρίναι, καὶ συμπαθῆσαι τῷ ἐν θλίψει ὄντι καὶ ὑποπίπτοντί σοι· μέγα δέ ἐστι τὸ μὴ κρῖναι, ἢ ἀντιπατῆσαι τῷ διὰ πάθος ἴδιον ἀντιλέγοντί σοι, μηδὲ συμπεισθῆναι μετὰ τοῦ κρίναντος αὐτὸν, καὶ τὸ συγχαρῆναι τῷ προ τιμωμένῳ σοι. Ἔλεγε πάλιν, ὅτι ὁ μὴ καταφρονῶν πάσης ύλης καὶ δόξης, καὶ σωματικῆς ἀναπαύσεως, ἔτι μέν καὶ τῶν δικαιωμάτων, οὐ δύναται κόψαι τὰ θελή - κι αφελοῦντος. ὡρελούντι.

DOCTRINA XIX. ματα αὐτοῦ, οὐδὲ ἀπαλλάσσεται ὀργῆς καὶ λύπης, vel liberari ab ira et tristitia, aut proximo quictens οὐδὲ ἀναπαύει τον πλησίον. Πάλιν εἶπε, Μὴ ἀπαίτε: ἀγάπην παρὰ τοῦ πλη σίον. Ο γὰρ ἀπαιτῶν ταράσσεται, ἐὰν μὴ ἀπαντήσῃ " ἀλλὰ μᾶλλον σὺ δείξον τὴν ἀγάπην τῷ πλησίον, καὶ ἀναπαύει, καὶ οὕτως φέρεις καὶ τὸν πλησίον εἰς ἀγάπην. Πάλιν εἶπεν, ὅτι ἐὰν ποιήση τις πράγμα κατά Θεόν, πάντως ἔρχεται αὐτῷ πειρασμός· παντὶ γὰρ ἀγαθῷ, ἢ προηγεῖται, ἢ ἐπακολουθεῖ πειρασμός· οὔτε δὲ βεβαιόν ἐστι τὸ κατὰ Θεὸν γινόμενον, εἰ μὴ δοκιμαστη διὰ πειρασμού. Πάλιν εἶπεν· Οὐδὲν οὕτως ποιεῖ ἔνωσιν, ὡς τὸ τοῖς αὐτοῖς χαίρειν, καὶ τὰ αὐτὰ φρονείν. Πάλιν εἶπε· Τὸ μὴ ἐξουδενώσαί τινα τὴν χάριν τοῦ πλησίον, ταπεινοφροσύνης ἐστί· δεῖ γὰρ καταδέχεσθαι αὐτὴν μετὰ εὐχαριστείας, κἂν μικρὰ καὶ ἐλαχίστη ἐστίν. Καὶ πάλιν εἶπεν· Ἐγώ, τὰν συμβή και πράγμα,. ἡδέως ἔχω γίνεσθαι γνώμῃ τοῦ πλησίον καὶ ἀσυστροφῆσαι μετὰ γνώμης αὐτοῦ, ἐὰν ἀπαντήσῃ ἢ καὶ στοιχῆσαι τῇ ἰδίᾳ γνώμῃ καὶ εὐσυστροφήσαι. Πάλιν εἶπε, Καλόν ἐστιν ἐν ἑκάστῳ πράγματι τὸ παρὰ μικρὸν τῆς χρείας ἐπιτηδεύειν ἑαυτοῖς. Οὐ γὰρ συμφέρει τινὶ κατὰ πάντα ἀναπαῦσαι. Πάλιν εἶπε, Εν παντί πράγματι συμβαίνοντι μοι, οὐδέποτε ἠθέλησα ἀνθρωπίνῃ φρονήσει περιδραμείν ἐμαυτῷ· ἀλλ' ἀεὶ ποιῶ μικρὸν τὴν δύναμίν μου, εἰς εἴτι δήποτε, καὶ ἀφῶ τὸ πᾶν τῷ Θεῷ. Πάλιν εἶπεν· Ο μὴ ἔχων ίδιον θέλημα, πάντοτε τὸ ἴδιον ποιεῖ· ἐξώτερον γὰρ ἴδιον οὐκ ἔχει· εἴτι δ' ἂν καὶ γένηται, ἀναπαύει αὐτὸν, καὶ εὑρίσκεται πάντοτε τὸ ἴδιον ποιῶν. Οὐ γὰρ θέλει τὰ πράγματα γίνεσθαι, ὡς θέλει, ἀλλὰ θέλει, ὡς γίνεται. Πάλιν εἶπεν, Οὐ δεῖ τινα ἐν αὐτῷ τῷ καιρῷ ἐν ᾧ ἁμαρτάνει ὁ ἀδελφὸς, κατ' αὐτοῦ διορθῶσαι αὐτὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ἄλλῳ καιρῷ χάριν τῆς ἰδίας εκδικήσεως. Έλεγε πάλιν, ὅτι ἡ κατὰ Θεὸν ἀγάπη δυνατω τέρα ἐστὶ καὶ τῆς φυσικῆς. Έλεγε πάλιν, Μηδὲ ἐν γελοίῳ τὸ κακόν. Συμε Επίνει, ὅτι ἐξ ἀρχῆς μὲν ποιεῖ τις κακὸν μετὰ γέλωτος· ὕστερον δὲ καὶ μὴ θέλων πήγνυται εἰς αὐτό. Έλεγε πάλιν, ὅτι οὐ δεῖ θελῆσαι τινα απαλλαγήκαι πάθους, ὡς θέλων φυγεῖν τὴν θλίψιν αὐτοῦ· ἀλλὰ ἀκριβῶς μισοῦντα αὐτὸ, ὡς λέγει, Τέλειον μίσος ἐμίσουν αὐτοὺς, εἰς ἐχθροὺς ἐγένοντο μοι. Έλεγε πάλιν, ὅτι ἀδύνατόν ἐστιν ὀργισθῆναι τινα κατὰ τοῦ πλησίον, εἰ μὴ πρῶτον ἐπαρθῇ ἡ καρδία αὐτοῦ κατ' αὐτοῦ, καὶ ἐξουδενώσει αὐτὸν, καὶ ἔχει ἑαυτὸν ὑπερέχοντα αὐτοῦ. Ἔλεγε πάλιν, Σημείόν εστιν ὅτι ἑκουσίως ενεργεῖ τις πάθος, ὅτε ἐλεγχόμενος, ἢ διορθούμενος περί αὐτοῦ ταράσσεται. Τὸ δὲ ἀταράχω; βαστάζειν τὸν * Psal cxxxviii, 22. afferre. Nou esse poscendam a proximo charitatem; futurum enim molestum, ni camdem rependeris: seð debere nos magis in proximum benevolentiam ostendere, et postmodum destituros: ita enim proximum ad mutuumi amorem inducendum. Et qui opus aliquod fecerit secundum Deum), omnino superveuire teutationem aliquam, quia necessario bonum omne præcedit aut sequitur tentatio: neque bonum dici posse aut secundum Deum, nisi approbetur tentatione. Nihil adeo concordiam et unitatem afferre, sicut eadem sapere, et eisdem congaudere. Nullam proximi gratiam spernere, humilitatis sumus esse; oportereque quam libenter susceperis, etiam prompte referre, etiamsi prava et tenuis fcerit. Dicebat quoque se de unaquaque re libenter cunsullare cum proximo, et illius sententiæ suam accommodare, etiamsi contraria et adversa videretur. Optimum esse unamquamque rem pro usu et necessitate nostra affectare; malum autem ad qua cunque discurrere nec unquam quiescere. Quidquid sibi contigisset, nunquam sese id voluisse humano sensu discutere; sed cum fecisset pro virtute sua, omne postmodum commisisse Deo. Eam qui nou habuerit propriam voluntatem, illum etiam nihil exterius proprium habere, et contentum esse quacunque re; et ita semper propriam voluntatem facere; neque velle res evenire sibi ad vola, sed eas velle ut evenerint. Non oportere in ipsa hora qua peccaverit, fratrem corrigere, neque ullo alio tempore ultionis gratia. Qui secundum Deum esset amor, potentioren) esse vo qui secundum naturam est. Non esse malum cum risu perpetrandum: evenire enim ut, cum quis malum ridens egerit, post uolens in ipsum defigatur. Haud optandum alicui, ut a vitio liberetur, quo ejus afictionem et molestiam fugiat, sed quia illud maxime oderit, juxta quod scriptum est: Perfecto odio oderam illos: inimici facti sunt mihi Impossibile esse aliquem in proximum suum irasci vel excandescere, nisi prius clatus fuerit cordle et contempserit eum, et illo se potiorem existimaverit. Signum esse potissimum aliquem sponte malum egisse, cum correctus et deprehensus turbatus fucrit. Correctionem autem et reprehensioncam ferre

absque ira et turbatione, id maximum argumen- περὶ αὐτοῦ ἔλεγχον, ήγουν διόρθωσιν, σημεῖόν ἐστιν, tum esse, quod vel victus vel ignorans id malum egerit. DOCTRINA XX. Ejusdem epistola ad fratrem, eum interrogantem de insensibilitate animæ et refrigerio charitatis. Ad insensibilitatem animæ, frater, frequens lectio divinarum Scripturarum utilis est, post nocturnos sermones deiferorum Patrum, et 455 memoria terribilium judiciorum Dei; et egressus animæ a corpore, et terribilium potestatum quae illi futura obviam sunt, quibuscum iniquitatem fecit, dum fuit in hac brevi et miserabili vita. Quomodo etiam in futuro sit expavescendum ante tribunal Christi, et quemadmodum sit exigenda ratio non solum operationum, sed etiam sermonum et cogitationum in conspectu Dei et omnium angelorum ejus, et, ut breviter dicam, omnis creatura. Memineris autem continue ejus vocis, quam terribilis et justus Judex his dicturus est, qui a sinistris erunt: Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus “. Bonum etiam est humanarum affictionum reminisci: sic etiam dura et insensibilis anima emollescet, et ad sensum perveniet proprii status et malitiæ suæ. Desidem autem esse circa fraternam charitatem, et hoc provenire ex cogitationibus suspiciosis in animum admissis, et propriæ mentis credulitate: hinc etiam fieri ut nihil velimus inopinatum pati. Vis igitur tibi a Deo opem ferri? Principio et ante omnia nusquam tuis suspicionibus credas, et omni cura da operam subjici et submitti fratribus tuis, ac voluntatem omnem tuam amnputa; et si quis te ignominia alfecerit vel probro, pro illo sic orato tanquam pro eo qui te innumeris beneficiis affecisset, qui libidinis luæ medicus fuisset ex his enim ira minuitur, cujus frenum charitas est secundum Patres. In primis autem Deum roga, ut det tibi intellectum et studium cognoscendi quæ sit voluntas ejus bona, beneplacita atque perfecla ♥, et præstet pariter constantiam perficiendi omne opus bonum. u Matth. xxv, 41. • Rom. xit, 2. ὅτι ἡττώμενος ἢ ἀγνοῶν ἐνήργησεν αὐτό. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Κ'. Τοῦ ἁγίου ἐπιστολὴ πρὸς ἀδελφὸν ἐπερωτής σαντα αὐτὸν περὶ ἀναισθησίας ψυχῆς, καὶ περὶ ψύξεως ἀγάπης. Δ΄. Περὶ τῆς ἀναισθησίας τῆς ψυχῆς, ἀδελφὲ, συνεχὴς ἀνάγνωσις τῶν θείων Γραφών συμβάλλεται μετὰ κατανυκτικῶν λογίων, τῶν θεοφόρων Πατρών, καὶ ἡ μνήμη τῶν φοβερῶν κριμάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος, καὶ τῶν μελλουσῶν ἀπαντᾶν αὐτῇ φοβερών δυνάμεων, μεθ' ὧν ἔπραξε την πονηρίαν ἐν τῇ ὀλιγοχρονίᾳ καὶ ἐλεεινῇ ζωῇ ταύτῃ. Ἔτι δὲ καὶ τοῦ μέλλειν παραστῆναι τῷ φρικτῷ καὶ ἀδεκάστῳ βήματι τοῦ Χριστοῦ, καὶ μὴ μόνον περὶ πράξεων, ἀλλὰ καὶ λόγων καὶ ἐννοιῶν ἀπαιτεῖσθαι λόγον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ πάντων τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ πάσης ἁπλῶς τῆς κτίσεως. Μνημόνευε δὲ συνεχῶς καὶ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, ἣν ἐρεῖ ὁ φοβερὸς καὶ δίκαιος Κριτής τοῖς εὐωνύμοις· Ἀπέλ θατε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰών νιον, τὸ ἡτοιμασμένον καὶ τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Καλὸν δὲ καὶ τῶν μεγάλων θλί ψεων τῶν ἀνθρωπίνων μνημονεύειν· μόλις γὰρ οὕτως ἵνα ἡ σκληρὰ καὶ ἀναίσθητος μαλαχθή ψυχή, καὶ εἰς αἴσθησιν ἔλθῃ τῆς ἰδίας αὐτῆς κακῆς καταστάσεως. Τὸ δὲ ἀσθενεῖν περὶ τὴν ἀγάπην τῶν ἀδελ φῶν, ἐκ τοῦ δέχεσθαί σε τοὺς ἐξ ὑποψυχίας λογιμοὺς καὶ πιστεύειν τῇ ἰδίᾳ καρδίᾳ, γίνεται σοι, καὶ ἐκ τοῦ μηδὲν θέλειν πάσχειν κατὰ προαίρεσιν. Θέ λεις οὖν βοηθούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ; Προηγουμένως μὴ πιστεύειν ὅλως ταῖς ἰδίαις ὑπονοίαις, καὶ πάση δυνάμει σπουδάζειν ταπεινοῦσθαι τοῖς ἀδελφοῖς, κα πτειν αὐτοῖς τὸ ἴδιον θέλημα· ἐὰν ὑβρίσῃ σέ τις αὐτῶν, ἢ ἄλλως θλίψῃ, ὑπερεύχου αὐτῷ, ὡς εἶπον οἱ Πάτρες, ὡς μεγάλα σε εὐεργετοῦντι, ὡς ἰατρο τῆς φιληδονίας σου. Ἐκ τούτου ο θυμός σου μειούται, είγε κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας θυμοῦ χαλινός ἡ ἀγάπη πρὸ δὲ πάντων παρακάλει τὸν Θεὸν δοῦ ναί σοι νῆψιν καὶ σύνεσιν τοῦ εἰδέναι τί τὸ θέλημα αὐτοῦ τὸ ἀγαθὸν, καὶ εὐάρεστον καὶ τέλειον, ἔτι 1 δὲ καὶ δύναμιν εἰς τὸ καταρτισθῆναι πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθόν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ EJUSDEM ABBATIS DOROTHEI. Ad magnum senem sanctum Barsanuphium, et ad ejus discipulum abbatem Joannem, cognomento Prophetam, ob perspicacia donum quod habuit a Deo. INTERROGATIO I. Abbatis Dorothei ad abbatem Joannem. DOCTRINA XXI. Interrogatio 1. Quomodo possun, nimiam libertatem restringere et linguam meain moderari? ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΒΒΑ ΔΩΡΟΘΕΟΥ. Πρὸς τὸν μέγαν γέροντα, τὸν ἅγιον Βαρσανού ειον, καὶ πρὸς τὸν αὐτοῦ μαθητὴν, τὸν ἀββαν Ἰωάννην, τὴν ἐπικληθέντα Προφήτην, διὰ τὸ διορατικόν χάρισμα, δ εἶχε παρὰ τοῦ Θεοῦ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Α'. Τοῦ ἀttᾶ Δωροθέου πρὸς τὸν ἀββαν Ἰωάννην. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑ. Ερώτησις α'. Πῶς δυνήσομα: ἐκκόψαι παρρησίαν, και κρατῆσα: τῆς γλώσσης μου;

DOCTRINA XXI. Απόκρισις. Responsio. Διὰ πένθους. Per luctuut. Ερώτησις β'. Καὶ πῶς δύναμαι εἰσερχόμενος καὶ ἐξερχόμενος μεταξὺ ἀνθρώπων, καὶ ποιῶν ὑπηρεσίας, φυλάξαι τὸ πένθος; καὶ εἰ ἐστι πένθος ἄνευ δακρύων. Απόκρισις. Οὐ τὸ πένθος διὰ δακρύων, ἀλλὰ τὰ δάκρυα διὰ τοῦ πένθους. Ὁ δὲ μεταξὺ ἀνθρώπων, ἐὰν κόπτῃ τὸ ἴδιον θέλημα, καὶ μὴ προσέχῃ πταίσμασιν ἀνθρώπων, οὗτος κτᾶται τὸ πένθος. Ἐκ τούτου γὰρ συνάγοντες οἱ λογισμοὶ αὐτοῦ, καὶ οὗτοι συναγόμενοι γεννῶσι β τὴν κατὰ Θεὸν λύπην ἐν τῇ καρδίᾳ, ἡ λύπη τὰ δάκρυα. Ερώτησις γ΄. Τὸ ὑπενεγκεῖν ἀτιμίαν, τί συμβάλλεται πρὸς ἡσυ χίαν; Απόκρισις. Ο χρεώστης τῶν ἀνθρώπων, ἐὰν μὴ ἀποδῷ τὸ χρέος, ὅπου δ' ἂν ἀπέλθῃ, χρεώστης ἐστι, καὶ οὐκ ἔχει ἐλευθερίαν που καθίσαι μετὰ ἀναπαύσεως. Εάν δὲ πρῶτον κοπιάσῃ ἀπὸ τῶν ὀνειδισμῶν τῶν ἀνθρώ πων, αἰσχύνεται, καὶ τότε ἀποδίδωσι τὸ χρέος. Καὶ ὅτι ἐλευθεροῦται, τότε μετὰ θάρσους καὶ πολλῆς παρρησίας δύναται δημοσιεῦσαι, καὶ καθίσαι ὅπου θέλει. Οὕτως ὁ ἄνθρωπος, ἐὰν ποιήσει την δύναμιν αὐτοῦ βαστάσαι ὕβρεις, ἀτιμίας, ζημίας, διὰ τὰς πεπραγμένας αὐτῷ ἁμαρτίας, ταπείνωσιν μανθάνει, καὶ τὸν κόπον, καὶ συγχωρούνται διὰ τούτων α ἁμαρτίαι αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον - Ιδε την ταπείνωσίν μου καὶ τὸν κόπον μου· καὶ τὰ ἑξῆς· κατανόησον δὲ πρὸς τοῦ σταυροῦ, πόσας ὕβρεις καὶ ὀνειδισμοὺς ὑπέμεινεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν, Χριστός, καὶ μετὰ ταῦτα ἦλθεν εἰς τὸν σταυρόν. Οὕτως, οὐδεὶς εἰς ἡσυχίαν τελείαν ἔγκαρπον, καὶ εἰς κατάπαυσιν ἁγίαν τῆς τελειότητος δύναται ἐλθεῖν, ἐὰν μὴ πρῶτ τον συμπάθῃ τῷ Χριστῷ, καὶ ὑπενέγκῃ ὅλα τὰ πα θήματα αὐτοῦ, μνημονεύων τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ὅτι Ἐὰν συμπάσχωμεν αὐτῷ, καὶ συνδοξαζόμεθα αὐτῷ. Μὴ οὖν πλανηθῇς· ἄλλη γὰρ ὁδὸς σωτηρίας οὐκ ἔστι, πλὴν ταύτης. Ο Κύριος συνέλθοι σοι κατά τὰ θελήματα αὐτοῦ, ἵνα καλῶς θεμελιώσῃ σου τὴν οἰκοδομὴν ἐπὶ τὴν πέτραν, ἥτις ἐστὶν ὁ Χρι στός. 'Ερώτησις δ'. Ποια ὁδὸς σώζει μᾶλλον, ἢ διὰ τῶν κόπων, ἢ ἡ διὰ τῆς ταπεινώσεως; εἰπέ μοι, δέσποτα· καὶ περὶ τῆς λήθης, καὶ σχέσεως πρός τινας, καὶ φυλακῆς ὀφθαλμῶν; Απόκρισις. G Interrogatio 2. Quo pacto possum quotidianam habens consuetudinem cum hominibus sæculi, et ægritudines per singulos dies, ad domestica negotia planctumn servare? et an sit fletus ex lacrymis? Ο κόπος ὁ ἀληθινὸς οὐκ ἔστιν ἐκτὸς ταπεινώσεως. 18. y Rom. viu, 17. 1 Cor. 3, 4. × Psal. XXIV, Responsio. Non fletus per lacrymas, sed per fletum lacrymæ. Qui vero versatur cum hominibus abscindens 456 et amputans propriam voluntatem, nec in aliorum culpas adverteus, hic fetumn possidet. Conveniunt in unum cogitationes illius; et his convenientibus et coeuntibus, generatur secundum Deum tristitia in corde, et tristitia lacrymas generat. Interrogatio 3. Quid patientia ignominiæ conferat ad quietem? Responsio. Qui debitor alicujus fuerit, donec reddiderit debitum, quovis locorum abeat, debitor est, nec labet potestatem sedendi cum quiete. Quod si afficiatur ignominiis ab hominibus, erubescit, tuncque debitum solvit: at si liber sit, et cum fiducia et audacia potest in populo esse, et ubicunque volueri:, sedere. Sic homo cum patienter tulerit injurias, ignominias, damna et incommoda ob peccata conmissa, humilitatem discit et laborem, et ita recedunt ab eo peccata, juxta quod scriptum est: Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte unirersa delicia mea ³. Cogita autem attente crucifisum, quot contumelias, quot probra sustinuerit Dominus noster Christus, et post hæc omnia demmm crucem conscenderit. Et ita scito neminem in requiem sanctam et perfectam posse pervenire, nisi primum Christo compatiatur, et ferat omnes passiones ejus, juxta Apostolum dicenten: Si compatimur, et glorificabimur y. Noli itaque errare, noli seduci, quia nulla alia salutis via est, præter hane. Dominus qui in omnibus nobis opem fert, det nos tirma fundamenta domus nostra jacere super petram que Christus est 2. Interrogatio 4. Quæ via expeditior est ad salutem, vel per laborem, vel per humilitatem; dic, obsecro, domine, et de oblivione, de habitu, de custodia oculorum? Responsio. Labor verus non est extra humilitatem. Lalor

enim in seipsum frustra fit, et ad nihilum valet. Die Ὁ γὰρ καθ' ἑαυτὸν κόπος εἰς μάτην ἐστὶ, καὶ εἰς cit enim: Vide humilitatem meam et laborem meum, el dimille universa delicta mea. Hæc igitur qui babet, celeriter pervenit ad salutem; similiter et qui umilitatem habet cum contemptu: contemptus enim laboris locum tenet. Qui autem humilitatem labuerit in seipsum, ingreditur quidem in salutem, sed tardle. Quare qui veram humilitatem possidere voluerit, non blaudiatur sibi ipsi ulla in re omnino. Hæc est vera humilitas. Ignem accepit Dominus et misit. Qui excipit ignem quem venit Dominus in terram mittere ª, oblivionem et captivitatem non suscipit, quia habet sensum ignis. Subjiciamus exemplum: Moritur homo; ignis ei apponitur; statim dolorem sentit. Et quocunque alio modo captivus quis fuerit, inciderit autem in ipsum carbo ignis. Et tu igitur si liberari volueris a captivitate, non potes aliter, nisi tibi specialem hunc ignem paraveris a calore enim illius ista disparent et evanescunt. Possidet autem quis ignem hunc, cum Deum desiderat. Bonum est 457 autem non admodum affici erga coætaneum: hujuscemodi enim consuetudo et nimia familiaritas fletum affert. Quare is non est multum diligendus, qui obest magis quam prosit. Nemo potest ad virtutem conscendere absque magno labore. Consuesce non circumferre oculos tuos ad aliena et vana; hæc enim deperire faciunt labores omnes monasticos. Quare, mi frater, nisi die noctuque elaboraverit homo, haud auquam ad ea poterit pertingere. At si toto corde Dominum quærens, te sedulo exercueris, cito pervenies. Ail enim: Vacate b; et quæ sequuntur. Det tibi Dominus ut hæc intelligas. οὐδὲν λογίζεται. Φησί γάρ "Ιδε την ταπείνωσίν μου καὶ τὸν τόπον μου, καὶ ἄρες πάσας τὰς ἁμαρτίας μου. Ὁ οὖν ἔχων ταύτην, διὰ τάχους φθάνει, καὶ Ο ὁ ἔχων ταπείνωσίν μου κ εξουδενώσεως, καὶ αὐτὸς τὸ ὅμοιον ἔχει. Ἡ ἐξουδένωσις τὸν τόπον ἐπέχει τοῦ κόπον· ὁ δὲ ἔχων τὴν ταπείνωσιν καθ' ἑαυτὸν, εἰσέρ χεται μὲν, βραδυτέρως δέ. Εἴτις δὲ θέλει κρατῆσαι τὴν ἀληθινὴν ταπείνωσιν, μὴ ψηφίσῃ ἑαυτὸν ἐν πι πράγματι ὅλως, καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ ταπείνω σις. Ο δεχόμενος τὸ πῦρ δ ἦλθεν ὁ Κύριος βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, λήθην καὶ αἰχμαλωσίαν οὐ δέχεται έχων πάντοτε τὴν αἴσθησιν τοῦ πυρός. Λάβε οὖν ὑπόδειγμα· Ἐὰν εὑρεθῇ ἄνθρωπος εἰς τὸ ἀποθανεῖν, καὶ προσεγγίσῃ αὐτῷ πῦρ, αὐθέως αἰσθάνεται ἀπὸ τοῦ πόνου· καὶ εἰς οἷον δήποτε πράγμα ἐὰν είχμα λωτισθῇ άνθρωπος, ἐπιπέσῃ δὲ ἐπ' αὐτὸν ἄνθραξ πυρός. Οὐδὲ θίξειν μένει ἐν τῇ αἰχμαλωσία τὸ πῦρ, ἀδελφὲ, ἀλλὰ σβέννυται· ἐπεὶ οὐδὲ πῦρ ἐστι λοιπόν. Εἰ ἀπαλλαγῆναι θέλεις καὶ τῆς αἰχμαλωσίας, άλλως οὐ δύνασαι, ἐὰν μὴ κτήσῃ ἑαυτῷ τὸ πατρικὸν ἐς τοῦτο πῦρ· ἀπὸ γὰρ τῆς αὐτοῦ θερμότητος ἐκεῖνε ἀφανέ ζονται· κτᾶσαι δέ τις τὸ πῦρ τοῦτο, τῷ κατὰ Θεὸν πόθῳ. Τὸ δὲ μὴ πάνυ φιλίαν ἔχειν πρός τινα ηλικιώτην, καλόν ἐστιν· ἡ δὲ τοιαύτη συνήθεια εύκ ἀμφίησιν ἐλθεῖν τὸ πένθος. Μηδὲ πρὸς ἄλλον τιν ἀφαιροῦντα ἀπὸ σοῦ τὸ πένθος, ἔχε φιλίαν· οὐ γὰρ ὠφελεῖ σε, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ βλάπτει. Οὐδεὶς δύναται κτήσασθαί τι ἀγαθὸν, εἰ μὴ ἐν πολλῷ κόπῳ. Παίδευ σον οὖν τοὺς ὀφθαλμούς σου τοῦ μὴ βλέπειν τινὶ, καὶ οὐ πληροῦσί σου τὴν καρδίαν τῆς δεινῆς παρρησίας, εἰς ἀπώλειαν φερούσης όλως τους κόπους του μοναχοῦ. Εἰ ταῦτα πάντα, ἀδελφέ, ἐὰν μὴ ποιήσῃ ή καρδία, νυκτὴν καὶ ἡμέραν ζητοῦσα τὸν Κύριον, προκόψαι ἄνθρωπος οὐ δύναται. Ἐὰν σχολάσῃς ἐν τούτοις, ἔρχῃ εἰς αὐτά· φησὶ γάρ Σχολάσατε, καὶ τὰ ἐξῆς. Δώη σοι Κύριος τοῦ συνιέναι ταύτα. Interrogatio 5. Quid est contemptus ad humilitatem? Quid rursum contrito cordis? Et si quis contemptum possi leat, seipsum vere humilians in corde suo, quid opus sit etiam exterius ab hominibus probra et contumclias pati, quid opus item vilibus actionibus Si debeat etiam humilia afectare, humiles operationes et humiliter cogitare? Responsio. ? Contemptus duos modos habet, unum a corde, alterum ab hominibus. Major autem qui est ab ho- ¡minibus quam est a corde. Neque adeo laborare nos facit qui a corde est, ut qui ab hominibus: cor cuim ad hoc adinodum patitur. Currere autem sua sponte ad vilia exercitia, nullius profectus est, * Luc. xii, 49. b Psal. XLV, II. η ' Ερώτησις. Τί ἐστιν ἡ ἐξουδένωσις παρὰ τὴν ταπείνωσιν; Καὶ τί πάλιν ἡ συντριβὴ τῆς καρδίας; Καὶ εἰ χτίσει τις ἐξουδένωσιν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ταπει νῶν, ἡ χρεία καὶ τῶν ἔξωθεν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων. ὀνειδισμῶν καὶ ὕβρεων, καὶ εὐτελεστέρων δὲ πρά ξεων; Έτι, εἰ ὀφείλειε ὁ ταπεινόφρων πράγματα επι τηδεύειν ταπεινά, ἢ καὶ ταπεινολογεῖν; Απόκρισις. Η εξουδένωσις δύο τρόπους έχει, ἕνα τὸν ἀπὸ καρδίας, καὶ ἕτερον τὸν ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων έπιψε ρόμενον. Μείζων δέ ἐστιν ἡ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐξουδένωσις τῆς ἀπὸ καρδίας. Οὐ γὰρ πάνυ έχει κά πον ἡ ἀπὸ τῆς καρδίας, ὅσον ἡ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων. Πάνυ γὰρ πονεῖ ἡ καρδία, εἰς τὴν ἔξωθεν ἐπιφερε 4 Μου forte ὁμοῦ. • Πατρικόν. Legendum πνευματικόν hie namque voces codd. miss. ob litterarum compendium sæpe confundi solent. Videsis Cotelerium Eccl. Gr. Monasiu. toun. 1, Pag. 609 b.

DOCTRINA XXI μένην. τὸ δὲ τρέχειν ἀφ' ἑαυτοῦ εἰς τὰς εὐτελεῖς πράξεις, οὐ φέρει τινὰ εἰς προκοπήν, τάχα δὲ μᾶλλον εἰς κενοδοξίαν· ἀλλὰ τὸ κελευσθῆναι καὶ μὴ ἀντιλέξαι, ἀλλὰ ποιεῖν μετὰ ὑπακοῆς, τοῦτο γίνεται εἰς προκοπήν, καὶ τὸ κτήσασθαι ἐξουδένωσιν. Η συντριβὴ τῆς καρδίας ἐστὶ, τὸ μὴ ἐᾶσαι αὐτὴν ῥέμβεσθαι μετὰ ἀλλοτρίων λογισμῶν. Ἡ ταπείνωσίς ἐστι, τὸ μὴ ψηφίζειν ἑαυτὸν ἔν τινι πράγματι όλως, καὶ τὸ κόψαι τὸ ἴδιον θέλημα κατά πάντα· ὥστε τὸ ὑποταγῆναι πᾶσι, καὶ βαστάσαι αταράχως τὰ ἐπερχόμενα ὑπὸ ἄλλων, τοῦτό ἐστιν ἡ ἀληθινὴ ταπείνω σις· εἰς ἐν οὐχ εὑρίσκει ἐν αὐτῇ χώραν ή κενοδο Ela. Το 88 ταπεινολογεῖν, κενοδοξίαν φέρει, καὶ κακὸν μᾶλλον ἐστιν, ἡ ὠφέλιμον· ἀλλὰ ἀρκεῖ λέγειν, Συγχώρησον, καὶ εὔξαι ὑπὲρ ἐμοῦ. Ερώτησις 5. Εἰ ἐν τοῖς καλοῖς, ἢ ἐν τοῖς μέσους δεν κόπτειν τὸ θέλημα, ἢ καὶ ἐν οἷς παράβασις φθάνει ἐντολῆς; Καὶ ὑπὲρ τὴν κατάστασίν μου ἐὰν εὑρεθῇ ἐπιταγή, εἰ ὀφείλω παραιτήσασθαι, ἵνα μὴ λύπην καὶ ταρα χὴν ὕστερον ἐνέγκοιμι; Ἔτι δὲ ἐάν τις εὑρεθῇ. χρείαν ἔχων πρὸς τὸν ἀββᾶν, ἵνα αἰτήσῃ τι αὐτὸν, καὶ εἴπῃ μοι βοηθῆναι αὐτῷ εἰς τὸ πράγμα, εἰ ἀνάσχομαι, εἰ μὴ φέρει μοι τιμήν, ὅτι ὅλως ψηφίζομας; Ἔτι δὲ ἐὰν αιτήσῃ με τις ποιῆσαι εὐχήν, θελή σω βαλεῖν χεῖρα καὶ βοηθῆσαί τινι; Μέχρι τίνος δεῖ παραιτήσασθαι ή φιλονεικεῖν ἔνθα ἐστὶ παράβασις Εντολής; Απόκρισις. Αδελφέ, ο θέλων εἶναι ", οὐκ ὀφείλει όλως θέλη μα ἔχειν ἔν τινι πράγματι, καὶ τοῦτο διδάσκων ὁ Κύριος εἶπεν· "Ηλθον εἰς τὸν κόσμον, οὐ τὸ ἐμὸν θέλημα ποιῆσαι· καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ θέλων γὰρ τόδε ποιεῖν καὶ τόδε δι' & παραιτείται, ἢ διακριτικώτερον ἑαυτὸν δείκνυσι τοῦ ἐπιτάσσοντος αὐτῷ, ἢ ὑπὸ δαι μόνον χλευάζεται· άπερ αμφότερα κακὰ καὶ δαιμονιώδη· ὥστε ἐν πᾶσιν ὀφείλεις ὑπακούειν. Ο γὰρ ἐπιτάσσων ἀββᾶς σου, βαστάζει σου τὸ κρίμα, ὡς ἀπαιτούμενος λόγον ὑπὲρ σοῦ. Ἐὰν φαίνηταί σοι βαοὺ τὸ ἐπιτασσόμενον, αὐτὸν ἐρώτησον, καὶ τῇ αὐτοῦ διακρίσει ἄφες τὸ πράγμα. Ἐὰν δὲ ἀδελφοὶ ὦσιν οἱ ἐπιτάξαντες, καὶ βλέπεις ἢ νομίζεις ότι βλάβην έχει τὸ πράγμα, ἢ ὑπὲρ τὴν δύναμίν σου, πάλιν τὸν ἀββᾶ ἐρώτησον, καὶ δ λέγει σοι, ποίησον· ἂν γὰρ θέλεις οὐ μόνον τὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀνθρώπους διακρίνειν, θλίψιν σεαυτῷ ἐπισπάσεις. Αλλ' ὅπου δοκεῖ καλὸν εἶναι τὸ πρᾶγμα, ἐκεῖ δεῖξον τὴν ὑπο ακοὴν τοῖς ἀδελφοῖς· ὅπου δὲ διστάζει ο λογισμός, ἢ ὑπὲρ τὴν δύναμίν σου ἐστιν, ἢ ἔχον βλάβην, ἀνάθου τῷ 1667 σου, καὶ ὁ διακρίνει, ποίησον. Αὐ τὸς γὰρ οἶδε τί ποιεῖ, καὶ πῶς φροντίζει σου τῆς e Joan. vi, 38. quin potius inanis gloria. Sed cum tibi vile aliquid præcipitur, neque tu contradicis, sed juosa facis cum omni mansuetudine et obedientia; tunc fit hoe ad perfectum: et hoc est contemptum sui ipsius habere. Contritio vero cordis est, si id vagari non permittas in alienis et vanis cogitationibus. Humi litas est, nullius pretii seipsum existimare, et propriam voluntatem in cunctis amputare: ita ut sis in cunctis subjectus, et intrepide ac constanter feras quidquid evenerit. Hæc est vera humilitas, in qua non invenit locum inanis. gloria. Sed humiliter loqui, arrogantiam præ se fert, et magis nocet, quam protest: sed sufficit dicere: Ignosco, et ora pro me. Interrogatio 6. Anne in bonis, aut mediis oportet incidere voluntatem, aut in iis ubi transgressio in praeceptum impingit? Et, si jussum excedat meam vocationem, debeone denegare, ne molestia aut pudore afficiam? Praeterea, si cui necesse sit ut aliquid ab abhate petat, et dicat mihi ut se in negotio adjuvem, susti neamne, aut non feram honorem, quod totus mihi placeam? Adde si quis rogel, ut orem, tollamane manus et adjuvem ipsum? Aut quousque oportet denegare aut contendere, ubi ait transgressio præcepti? 458 Responsiv. Frater, volens esse, non debet omnino voluntatem habere in omni re: et hoc innuens Dominus dixit: Veni in mundum non ut faciam meam volun talem ©; et quæ sequuntur. Volens euim hoc et illud facere propter quæ rogatur, aut prudentiorem se declarat eo qui injungit, aut a dæmonibus illaditur: quod utrumque malum et diabclieum. Quare in omnibus obedire debes. Qui enim imperat tibi abbas tuus, tuum judicium portat, qui rationem dabit pro te: si grave tibi videbitur quod impositum est, ipsum interroga, ejusque judicio relinque negotium. Si autem fratres sint qui aliquid tibi injungant, et vides aut existimas aliquid mali cum negotio conjunctum, aut quod excedat tuas vires; rursum abbatem tuum interroga, et quæ dicit tibi, fac si enim velis non solum res, sed etiam homines judicare, tribulationein tibi ipsi accerses. Sed ubi videbitur bonuin esse negotium, ibi ostende obedientian fratribus tuis. Sed ubi cogitatio tua distrabitur, aut vires tuas excedit, aut damnum adfert, communica cum abbate tuo, et quod dijudicabit, facito. Ipse enim scit quid faciat, et quid • Dietum Platonice. YARIE LECTIONES.

curae habeat de anima tua, et quiesce. Crede igitur, ψυχῆς, παὶ ἀναπαύου. Πίστευε οὖν ὅτι, εἴ τι λέγει quod quidquid dixerit tibi, divinum sit: omne autem divinum, utile est, et molestiam aut perturbationem Hullam affert. Ex bono enim nullum malum egreditur: Omnis enim arbor bona fructus bonus profert d. Cum autem opus habet aliquis te apud abbatem, fac ut praceptum impleturus, quod audivisti ab abbate. Si enim te custodem. foribus apposuerit, dicens, significa mibi omnem hominem advenientem, teipsum magni facis, aut mandatum exsequeris. Si abbas dixerit, ut indices ipsi, aut non indices, tu culpam non habebis. Si vero in cellam intraris fratris, aut si dicat ipse, ut ores, usque ad tertiam vicem, dic, ignosce mihi. Et si tertia vice instabit, tum facito cum humilitate. Et tuter dicas alicui; qui si nolit, desine in pace, et non amigas cum. Et hæc est vera via Dei, in qua vide ut te geras sine hypocrisi, in puro, corde, Deo porrigente tibi manum, et adjuvante per gratiam suam. Interrogatio 7. Anne corpori obsequi oportet in diæta, eum qui nondum prorsus laborat? aut si non conveniat alicui cum consueto cibo: aut etiam si quis non ægrøtet, fugiat tamen cibum quod hunc vel illum morbum generet, benene facit Responsio. σοι, κατὰ Θεόν ἐστι· πᾶν δὲ τὸ κατὰ Θεὸν, ὠφέλιμόν ἐστι, καὶ λύπην ἢ ταραχήν οὐ φέρει. Εκ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ οὐδὲν κακὸν ἐξέρχεται· Πᾶν γὰρ δένδρον καλὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖ. Περὶ δὲ τοῦ δεηθῆ να σου τινα πρὸς τὸν ἀββᾶν, ποίησον ὡς ἐντολὴν πληρῶν ἦν ἤκουσας παρὰ τοῦ ἀ663 ποιῆσαι. Ἐὰν γὰρ καθίσῃ σε εἰς τὴν θυρωρείαν λέγων, Μήνυσήν μοι πάντα άνθρωπον ἐρχόμενον, ἐφ' ἑαυτοῦ σαυτών ψηφίζεις, ή κέλευσιν ἐκπληροῖς. Ἐὰν εἴπῃ ὁ ἀ€635 εἰπεῖν αὐτῷ, ἢ μὴ εἰπεῖν, σὺ πράγμα οὐκ ἔχεις. Περὶ δὲ τοῦ, ἐὰν εἰσέλθῃς εἰς κελλίον ἀδελφοῦ, ἡ αὐτὸς ἐὰν εἴπῃ σοι εὔξασθαι ἕως τρίτου, εἰπέ· Συγχώρησον, καὶ ἐὰν μετὰ τρίτον εμμείνῃ, τότε ποίησον μετὰ ταπεινώσεως· καὶ σὺ τρίτως εἰπέ τιν:. κἂν μὴ θελήσῃ, παῦσαι μετ' εἰρήνης, καὶ μὴ θλίψῃς αὐτόν. Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ ὁδὸς τοῦ Θεοῦ, ἐν ᾗ πρόσεχε σεαυτῷ ἐργάσασθαι· ἀνυποκρίτως, ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ, τοῦ Θεοῦ διδόντος σοι χεῖρα, καὶ βοη θοῦντος διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ. Ερώτησις ζ. Εἰ δεῖ συγκαταβαίνειν τῷ σώματι περὶ τὴν δίαι ταν, μήπω τελείως καταπεσόντα; ἐὰν δὲ καὶ και κοεκτῇ τις πρὸς τὸ σύνηθες βρῶμα, ἐὰν δὲ καὶ μηδὲν πάσχων τις, παραιτῆσαι τόδε τὸ βρῶμα, ὡς τόδε πάθος ποιοῦν, εἰ καλῶς ποιεῖ; Απόκρισις. Ἐὰν ἴδῃ ἄνθρωπος ἑαυτὸν μὴ ὄχλούμενον ὑπὸ Si viderit homo seipsum non turbari aut affligi morbo, debet obsequi corpori paulum; si vero G πάθους, μηδὲ πολεμούμενον, ὀφείλει συγκαταβαίνειν alligatur, non. In confesso enim est, quod hac apparens imbecillitas dæmonum est. In vera enim ægrotatione quæ a Deo est, etiam bellum minuitur. Quare conducit, ubi bellum est, ibi laboribus exercere corpus, etsi in morbum inciderit; ejicit enim animam. Si autem causa aperta fuerit hujus agritudinis, et vel ex peregrinatione, vel vulneribus graviter laborabit corpus, oportet ei indulgere, cum gravitate tamen quadam et non ultra modum: quando et dæmones ipsorum curant. Ad malam autem habitudinem, aliquando potest quis cogere suani rationem: si autem non potest, indulget pau. lisper. 459 Imbecillitas enim est et illa. Si quis autem sciat quod hic vel ille cibus generat morbum,, nou debet comedere de eo. Nam in Co vinci ipsum invenitur, et debet cavere. Vide ne obliviscaris, et crede te una cum aliis qui a Deo adjuti et salvati sunt, sanandum te quoque esse. Interrogatio 8. Si comedens cum fratribus meis, citius satur fuero, decet ne ne surgere, an vero manebo, dum oinnes surgant, aut, si modum panis mei commetiar cum obsoniis omnibus, melius faciam? Responsio Sedens ad mensam, cum videris te exsaturatuin, d Matthi. vi. 17. τῷ σώματι μικρόν· ἐὰν δὲ πολεμῆται, οὐχί. Φανερόν γάρ ἐστι, ὅτι καὶ ἡ φαινομένη αὕτη ἀσθένεια τῶν δαιμόνων ἐστίν. Ἐν τῇ ἀληθινῇ γὰρ ἀσθενείᾳ τῇ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαυνοῦται καὶ ὁ πόλεμος. Ὥστε συμφέρει ὅπου πόλεμος, καταπονῆσαι τὸ σῶμα, κἂν ἐμπέσῃ εἰς ἀῤῥωστίαν· ἐκβάλλει γὰρ τὴν ψυχήν. Ἐὰν δὲ φανερά ᾗ ἡ αἰτία τῆς ἀνωμαλίας, καὶ εἰ ἐξ ὁδοιπορίας τυχόν, ἀπὸ τραυμάτων βαρέων ἀσθενήσει τὸ σῶμα, ὀφείλει συγκαταβαίνειν, σεμνῶς μέντοι καὶ μὴ ὑπὲρ τὸ δέον ἐπεὶ καὶ οἱ δαίμονες τὸ ἑαυτῶν σμήχουσιν. Εἰς δὲ την κακοεξίαν, ἔστιν ὅτε δύναταί τις αναγκάσαι ελίγον τὸν λογισμόν. Ἐὰν δὲ οὐ δύναται, συγκαταβαίνει ὀλίγον. Ασθένεια γὰρ ἐστι καὶ αὐτή. Ἐὰν δέ τις μάθῃ, ὅτι τόδε τὸ βρῶμα ποιεῖ πάθος, οὐκ ὀφείλει φαγεῖν ἀπ' αὐτοῦ· ἥττημα γὰρ αὐτῷ εὑρίσκεται, καὶ φυλάξαι ὀφείλει. Σπούδασον μὴ εἰς λήθην βαλεῖν, καὶ πιστεύων μετὰ τῶν ὑπὸ Θεοῦ βοηθουμένων και σωζομένων, ὅτι σώζῃ. Ερώτησις η'. Ἐὰν συνεσθίων τοῖς ἀδελφοῖς τάχιον λάβω τὴν χρείαν μου· καλόν ἐστιν, ἵνα ἀναστῶ, ἢ μείνω μέχρι πάντες ἀναστῶσιν; Ἐὰν δὲ τὸ μέτρον τοῦ ἄρτου μου συμμετρήσω τοῖς όψοις πᾶσι, κρεῖττον ποιῶ; Απόκρισις. Καθήμενος εἰς τὴν τράπεζαν, ἐὰν ἴδῃς ὅτι ἐγένετό

DOCTRINA XXII. σου ἡ χρεία, καὶ οὐ δύνασαι καθίσαι μὴ τρώγων, et non potes sedere non comedens, surge. Sed se ἀνάστα· τὸ δὲ καθίσαι καὶ μὴ φαγεῖν, μεῖζον αὐτοῦ dere et non comedere, majus est. Sed intingere ἐστι· τὸ δὲ ἀπεκτεῖναι τὸ βουκίον ἐν σου εἰς ὅλα τὰ buccellam tuain in omnia obsonia, his duobus meἐψητά, κάλλιον τῶν δύο ἐστίν. lius est. Ερώτησις 00. Τί ποιήσω ὅτι φοβοῦμαι τὴν αἰσχύνην τῆς ἀτιμίας, καὶ εἰς συντυχίαν δὲ ἂν ἐμπέσω μετά τινων, πάνυ ἕλκομαι εἰς αὐτὴν, καὶ αἰχμαλωτίζομαι, ὡς σχεδόν ἐπιλανθάνεσθαι ἐμαυτοῦ, ἀεὶ δὲ καὶ ὡς αἰσχύνομαι ἀφεῖναι αὐτούς; Απόκρισις. Interrogatio 9. Quid faciam, quia timeo pudorem contemptus et si quando cum aliquibus congressus fuero, prorsus incido in eum et captivus fio, ut ferme obliviscar mei ipsius, et tamen vereor cos dimittere? Responsio. Si ad ædificationem facit et non impeditur magis necessarium negotium, mane quandiu colloquiἘὰν συντείνῃ εἰς οἰκοδομήν, καὶ οὐ γίνεται έχε κοπὴ ἀναγκαιοτέρου πράγματος, στῆθι ἕως οὗ διαλέγεται· εἰ δὲ ἀνόνητός ἐστιν, εἰπέ· Συγχώρησον, tur: si vero imprudens est colloquium, die: Dim ἐγὼ τέως ἀσθενής είμι. Περὶ δὲ τῆς αἰσχύνης ἐγε νάει προπάνδημον ἐπὶ τοῦ Κυρίου μέλλουσαν ἔσεσθαι τοῖς ἁμαρτωλοῖς, καὶ τὴν πρόσκαιρον ἀντ᾽ οὐδενὸς ἤγησαι. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΒ'. Τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Δωροθέου, ἑρμηνεία τινῶν ῥητῶν τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, ψαλλομένων μετὰ τρο παρίων εἰς τὸ ἅγιον Πάσχα. mitte me, ego imbecillis sum. De pudore autem, cogita communem in Domino, qui erit in peccatoribus: et temporalem illum contemne. DOCTRINA XXII. Expositio ejusdem sancti Dorothei in quædam dicta Gregorii Nazianzeni: quæ cantatur per modulos quosdam ad sanctum Pascha. 1. Libel mili, fratres, pauca quædam de Psalmis non inutiliter vobis afferre, ut non sitis tantum ad cantus suavitatem intenti, sed et omnis mens quoque vestra, ut par est, iucalescat in virtute serinonum. Quid igitur id est quod nunc psallimus? Resurrectionis hodie dies est: Offeramus nos ipsos primitias Deo. Quemadmodum apud majores nostros filii Israel in solemnitatibus vel panegyricis offerebant dona Domino secundum legem, utpote sacrificia, holocausta, primitias et alia hujuscemodi: ita nos hodie admonemur a beato Gregorio juxta corum morem, solemnitatem agere Domino: et generatim omnibus solemnitatem indicit, et ait: Resurrectionis dies est, hoc est, dies sanctae solemnitatis, dies divinæ mercationis, dies Pasche, dies Christi. Quid est pascha Christi? Phase fecerunt filii Israel, cum exirent ex Egypto. Praesens autem Pascha quod nos hortatur sanctus Gregorius cclebrare, anima recte celebrat et perficit, cum egreditur a cogitationibus Egypti, hoc est a peccato. Δ'. Ηδέως ἐλάλουν ὑμῖν ὀλίγα περὶ τῶν ψαλμῶν ὧν ψάλλομεν, ἵνα μὴ ἀπομετεωρίζεσθαι πρὸς τὸ μέσ λος, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ αὐτὸς ὁ νοῦς ὑμῶν κατὰ ἀναλογίαν συμπεπύρωται τῇ δυνάμει τῶν λόγων. Τί ἐψάλλομεν ἄρτι; ᾿Αναστάσεως ἡμέρα· καρποφορήσωμεν ἡμᾶς αὐτούς. Ἐπειδὴ τὸ παλαιὸν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἑορταῖς ἢ ταῖς πανηγύρεσι προσέφερον δώρα τῷ Κυρίῳ κατά νόμον, οἷον, θυσίας, ὁλοκαυτώματα, ἀπαρχὰς, καὶ ὅσα τοιαῦτα· παραινεῖ ὑμῖν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἑορτάσα: ὥσπερ ἐκεῖνοι τῷ Κυρίῳ, καὶ παρακελεύεται λέγων· ᾿Αναστάσεως ἡμέρα· ἀντὶ, τῆς ἁγίας ἑορτῆς ἡμέρα, θείας πανηγύρεως ἡμέρα, τοῦ Πάσχα τοῦ Χριστοῦ ἡμέρα. Τί ἐστι Πάσχα Χριστοῦ; Τὸ Φασὶν ἐποίησαν υἱοὶ Ἰσραήλ, ὅτε ἐξῆλθον ἐκ τῆς Αἰγύπτου· τὸ δὲ νῦν Πάσχα 8 προτρέπεται ἡμᾶς ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἑορτάσαι, ἡ ψυχὴ ἐπιτελεῖ, ἢ ἐξέρχεται ἀπὸ τῆς νοητῆς Αἰγύπτου, τοῦτ' ἔστι, τῆς ἁμαρτίας. "Οτε γὰρ διαβαίνει ἡ ψυχὴ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας πρὸς τὴν ἀρετὴν, τότε ποιεῖ τὸ Φασέχ τῷ Κυρίῳ, ὡς εἶπεν Εὐάγριος. Πάσχα Κυρίου, διάβασις ἀπὸ κακίας. Σήμερον οὖν Πάσχα Κυρίου, λαμπρᾶς ἑορτῆς ἡμέρα τῆς Χριστοῦ Quoties enim digreditur anima a peccato ad virἀναστάσεως ἡμέρα, τοῦ τὴν ἁμαρτίαν ἀνασταυρώ σαντος, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντος καὶ ἀναστάντος. Προσενέγκωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς δῶρα τῷ Κυρίῳ θυσίας, ὁλοκαυτώσεις, μὴ ἀλόγων ζώων, ὧν Χριστὸς οὐ βούλεται· θυσίαν γὰρ καὶ προσφορὰν ἀλόγων οὐκ ἐθέλησε, καὶ ὁλοκαυτώματα μόσχων καὶ προβάτων οὐκ εὐδόκησε. Καὶ Ησαΐας λέγει· Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν; λέγει Κύριος, καὶ τὰ ἑξῆς. Αλλ' ἐπεὶ ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ἐτύθη ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ τὸν Απόστολον λέγοντα· Καὶ γὰρ τὸ Πάσχα ἡμῶν ἐτύθη tutem, toties Domino celebrat Phase (ut aiebat Evagrius). Pascha Domini proprie digressio est a 460 malo. Hodie igitur Pascha Donini est, splen didæ solemnitatis dies, Resurrectionis Christi dies, qui peccatum nostrum cruci aflixit, et pro nobis mortuus est et resurrexit. Offeramus igitur Domino et nos sacrificia, holocausta non irrationabilium animalium, qualia non appetit Deus a nobis. Sacrificium enim et oblationema brutorum noluit Dominus, et holocausta vitulorum et ovium non 47 Bouzlov. Vide supra notam ad Ductr. XI, § 8.

S. DOROTHEI ABRATIS +1824 Κατάρα ὑπὲρ ἡμῶν γέγονε, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου ἵνα ἡμᾶς ἐξαγοράσῃ ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, και, ἵνα υιοθεσίας ἀπολάβωμεν· ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς τί ποτε ἀρέσκον αὐτῷ προσενέγκαι δῶρον ἡμῶν. probavit, ut ait Isaias: Quid mihi multitudo sacri- Χριστός, ἵνα ἄρῃ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, και fciorum vestrorum •? ait Dominus. Sed quoniam immaculatus Dei Agnus sacrificatus pro nobis est, ut ait Apostolus: Etenim Pascha nostrum immolatus eet Christus f, ut tollat peccatum muudi; et: Maledictum pro nobis factus est, juxta quod scriptum est: Maledictus omnis qui pendet in ligno: ut nos liberaret a maledicto legis ®, et: Ut filiorum adoptionem reciperemus: debemus et nos illi jam munus aliquodquod placeat, offerre. II. Sed cum brutorum sacrificia spernat, quod munus, quod denum placere illi poterit? Docet nos divus Gregorius quale offeramus douum, et ait: In die resurrectionis nos ipsos Domino primitias Domino offeramus. Quod confirmat Apostolus, cum dicit: Exhibete corpora vestra hostiam rivam, hosliam sanctam, hostiam immaculatam, Deo placenlem, rationale obsequium vestrum i. Quomodo igitur debemus exhibere corpora nostra hostiam vivam, sanctam, beneplacitam Domino? Ne scilicet amplius faciamus voluntatem carnis et cogitationes nostras, sed ut spiritus ambulenus, et desideria carnis now perficiamus et, Membra nostra mortificemus que sunt super terram F. Hæc est enim hostia vivens: nam victima ad sacrificium ducta, illico mactatur et moritur. Sancti autem viri dum primitias viventes seipsos oferunt, quotidie Dumino sacrifcant. Unde ait David: Quoniam propter te mortificamur tota die, æstimati sumus sicut oves occisionis ¹. Δ'. Ποιον οὖν δῶρον, ἡ ποίαν θυσίαν οφείλομεν προσενέγκαι τῷ Χριστῷ, ἐν τῇ τῆς ἀναστάσεως ἡμέρᾳ, ἵνα ἀρέσῃ αὐτῷ, ἐπειδὴ οὐ βούλεται ἀλόγων ζώων θυσίας; Αὐτὸς πάλιν ὁ ἅγιος καὶ τοῦτο διδάσκει ἡμᾶς· εἰπὼν γάρ· Αναστάσεως ἡμέρα, ἐπήγαγε, καρποφορήσωμεν ἡμᾶς αὐτούς· ὡς λέγει καὶ ὁ ᾿Από στόλος· Παραστήσατε τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ, τὴν λογικήν λατρείαν ὑμῶν. Πῶς οὖν ὀφείλομεν παραστήσει τα σώματα ἡμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν τῷ Θεῷ; Τῷ μηκάτι ποιεῖν τὰ θελήματα τῆς σαρκὸς καὶ τῶν διανοῶν ἡμῶν· ἀλλὰ πνεύματι περιπατεῖν, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς μὴ ἐκτελεῖν. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ νεκρώσει τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Αὕτη λέγεται θυσία ζώσα ἐπειδὴ τὸ ἄλογον τὸ εἰς θυσίαν ἀπαγόμενον, ἐνιαυτῷ θυσιάζεται καὶ ἀποθνήσκει. Οἱ ἅγιοι ἑαυτοὺς καρπο φοροῦντες τῷ Θεῷ, ζῶντες θυσιάζουσι τῷ Θεῷ ἐαυ τοὺς καθ' ἑκάστην ἡμέραν, ὡς λέγει Δαβίδ, Ὅτι ἕνεκα σοῦ θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν, ἐλογέ σθημεν, ὡς πρόβατα σφαγής. Τοῦτό ἐστιν ὁ λέγει ἅγιος Γρηγόριος Καρποφορήσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς τοῦτ' ἔστι, θυσιάσωμεν ἡμᾶς ἑαυτοὺς, θανατώσωμεν ἡμᾶς ἑαυτοὺς ὅλην τὴν ἡμέραν, καθὼς καὶ οἱ ἅγιοι πάνω τες ένεκεν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἕνεκεν τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντος. Πῶς δὲ ἐθανάτωσαν ἑαυτούς; Μὴ ἀγαπήσαντες τὸν κόσμον μηδὲ τὰ ἐν κόσμῳ, καθὼς λέγει ἐν ταῖς καθολικαῖς Επιστολαίς· ἀλλ' ἀποταξάμενοι τῇ ἐπιθυμίᾳ τῆς σαρκὸς καὶ ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ τῇ ἀλαζονεία τοῦ βίου· τοῦτ' ἔστι φιληδονίας, φιλαργυρίας, κενοδοξίας, καὶ ἄραντες τὸν σταυρὸν καὶ ἀκολουθήσαντες τῷ Χριστῷ, καὶ τὸν κόσμον ἑαυτοῖς σταυρώσαντες, καὶ ἑαυτοὺς τῷ κόσμῳ. Περὶ τούτων λέγει ο Απόστολος· οἱ δὲ τοῦ Et divus hic Gregorius: Primitias offeramus nos c ipsos Deo; hoc est, sacrificemus nos ipsos tota die Christo nostro, qui pro nobis mortuus est, ut saucti viri nos suo exemplo invitant et provocant. Quo pacto autem sese morti addixere? non diligentes scilicet mundum, neque ea quæ in mundo sunt™, ul in catholicis Epistolis dicitur, sed renuntiantes desideriis carnis, desideriis oculorum et superbiæ vitæ»; hoc est luxuri.e, avaritiæ et inani gloriæ, tollentes crucem et imitantes Christum, crucifigentes sibi ipsis mundum et seipsos mundo. De quibus ait Apostolus: Qui autem sunt Jesu Christi, crucifixerunt sibi curnem cum peccatis et desideriis suis •; En quo pacto se mortificaverunt sancti viri. Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. Ἰδοὺ οὕτως ἐθανά τωσαν ἑαυτοὺς οἱ ἅγιοι. III. Quomodo autem obtulerunt seipsos primitias Deo? non viventes sibi ipsis, sed præceptis Dei deservientes, seque ipsos in servitutem redigentes, relinquentes propria vota et desideria amore et charitate mandatorum Dei et proximi; ut dixit sanctus ille Petrus: Ecce nos reliquimus omnia, et sccuti suimus te P. Quid reliquerat bonus ille senex? Non agros aut pecunias habebat, non aurum, neque arkentum, sagenam tantum habuit, eamque perveterem atque laceram, ut sanctus ait Chrysostomus; sed veliquerat omnes voluntates suas, omnem affectum e Isa. 1, 11. • Coloss. 111, 5. F Matth. xix, 27. f 1 Cor. v, 6 Galat. 111, 13. 1 Psal. XLIII. 22; Rom. vii, Γ. Πῶς δὲ καὶ ἐκαρποφόρησαν ἑαυτούς; Μή ζή σαντες ἑαυτοῖς, ἀλλὰ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ, ἑαυτοὺς καταδουλώσαντες, καὶ ἀφέντες τὰ θελήματα αὐτῶν ἐν τῇ ἐντολῇ καὶ τῇ ἀγάπῃ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ πλησίον, καθὼς εἶπεν ὁ ἅγιος Πέτρος Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἀκολουθήσαμέν σοι. Τί ἀφῆκε; Μὴ γὰρ χρήματα εἶχεν, ἢ κτήματα, ή χρυσόν, ἢ ἄργυρον· σαγήνην εἶχε καὶ αὐτὴν πεπαλαιωμένην, ὡς εἶπεν ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, καὶ ἀφῆκεν, ὡς εἶπε, πάντα τὰ θελήματα αὐτοῦ, πᾶσαν προσπάθειαν του αἰῶνος τούτου, ὡς εἶναι δῆλον ὅτι καὶ χρήματα εἰ εἶh Galat. 18, i Rom. x, ".; Galat. ν, 16. • Galat. 7, 24. * Galat. vi, 14 56. m 1 Joan. 11,

DOCTRINA XXII. χεν, ἢ περιουσίαν, κακείνων κατεφρόνει, καὶ ἄρας et amorem praesentis sæculi. Certum est autem quoτὸν σταυρὸν, ἠκολούθησε τῷ Χριστῷ, καὶ κατὰ τὸν Ζῶ δὲ, οὐκ ἔτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. Ἰδοὺ οὕτως ἐκαρποφόρησαν ἑαυτοὺς, οἱ ἅγιοι νεκρώσαντες ἑαυτούς, ὡς εἴπομεν, ἀπὸ πάσης προσπαθείας καὶ ἰδίου θελήματος, καὶ μόνῳ Χριστῷ καὶ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ ζήσαντες. Οὕτως καὶ ἡμεῖς καρποφορήσωμεν αὐτοὺς ἡμᾶς, ὡς διδάσκει ὁ ἅγιος Γρηγόριος· ἡμᾶς γὰρ θέλει τὸ τιμιώτατον τοῦ Θεοῦ κτήμα. Αληθώς πάντων τῶν δρωμένων κτισμάτων τιμιώτερον ὁ ἄνθρωπος. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ λόγῳ παρήγαγεν ὁ δημιουργός, εἰπών Γενηθήτω τόδε, καὶ ἐγένετο· καὶ πάλιν· Εξαγαγέτω ἡ γῆ τάδε, καὶ ἐγένετο· και· Ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα· καὶ ὅσα τοιαῦτα. Τὸν δὲ ἄνε θρωπον ιδίαις χερσὶν ἔπλασε καὶ κατεκόσμησε, καὶ πάντα μὲν ἐκεῖνα εἰς ὑπηρεσίαν καὶ ἀνάπαυσιν τοῦ ἀνθρώπου ἔταξεν αὐτὸν δὲ καὶ βασιλέα τούτων πάντων κατέστησε, καὶ τῆς τρυφῆς τοῦ παραδείσου ἀπολαύειν ἐποίησε. Καὶ τὸ θαυμασιώτερον, ὅτι καὶ ἐχ πεσόντος αὐτοῦ ἐκεῖθεν διὰ ἰδίας αμαρτίας, πάλιν διὰ τοῦ αἵματος τοῦ μονογενούς Υἱοῦ αὐτοῦ ἀνεκαλέσατο· ὥστε πάντων τῶν ὁρωμένων τιμιώτατον κτῆμα Θεῷ ὁ ἄνθρωπος, καὶ οὐ μόνον τιμιώτατον, ὡς εἶπεν ὁ ἅγιος, ἀλλὰ καὶ οἰκειότατον, Ποιήσωμεν γὰρ ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ὁμοίω σιν. Καὶ πάλιν· Εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον ἂν εἰκόνι Θεοῦ ἐποίησεν αὐτὸν, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής. Αὐτὸς δὲ δ Κύριος ἡμῶν ἐπιδημήσεις πρὸς ἡμᾶς, ἀνθρώπου μορφὴν ἀνέλαβε, σάρκα ἀνθρώπου, καινοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντα γίνεται, πλὴν τῆς ἁμαρτίας Ο άνθρωπος. ο Δ'. Προσῳκειώσαμεν καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἄνθρωπον, οἷον εἰπεῖν, ιδιοποιήσαμεν. Καλῶς οὖν καὶ ἁρμοδίως εἶπεν ὁ ἅγιος, Τὸ τιμιώτατον κτῆμα ὁ ἄνθρωπος· εἶτα ὅτι σαφέστερον επιφέρει· ᾿Αποδῶμεν τῇ εἰκόνι τὸ κατ' εἰκόνα· πῶς καὶ τοῦτο; Παρὰ τοῦ Ἀποστόλου μάθωμεν λέγοντος· Καθαρίσωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος ποιήσωμεν καθαρὰν τὴν εἰκόνα ἡμῶν, καθὼς ἐλάβομεν αὐτήν· ἀποσμύξωμεν αὐτὴν τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, ἵνα φανῇ τὸ κάλλος αὐτῆς διὰ τῶν ἀρετῶν. Περὶ τούτου τοῦ κάλλους εύχεται ὁ Δαβίδ λέγων Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου παράσχου τῷ κάλλει μου δύο ναμεν. Εκκαθάρωμεν οὖν τὸ κατ' εἰκόνα ἡμῶν· θέλει γὰρ αὐτῷ και παρ' ἡμῶν ὁ Θεὸς, καὶ ἔδωκε μὴ ἔχον σπί λον, η ρυπίδα, ή τι τῶν τοιούτων. Αποδῶμεν τῇ εἰ κόνι τῷ “κατ᾿ εἰκόνα. Γνωρίσωμεν ἡμῶν τὸ ἀξίωμα μάθωμεν ποίων μεγάλων ἀγαθῶν ἠξιώθημεν μάθω μεν κατ' εικόνα τίνος γεγόναμεν· μὴ ἀγνοήσωμεν τὰ μεγάλα τὰ παρ' αὐτοῦ δωρηθέντα ἡμῖν, διὰ μόνην τὴν αὐτοῦ ἀγαθότητα, οὐ διὰ τὴν ἡμετέραν ἀξίαν· 9 Galat. It, 20. * Gen. 1, 3. • ibid. 41. * ibid. 20. niam ctsi pecunias ut alia bona habuisset, 481 omnia contempsisset, et tollens crucem secutus esset Christum; juxta quod ait: Vivo autem, jam non ego, sed vivit in me Chri tus 9. Ita seipsos Deo primitias obtulere saucti, mortifcantes, ut dixi, se ipsos ab omni affectione et propria voluntate, solique Christo et præceptis ejus viventes. Sic igitur et nos Deo primitias offeramus, ut sanctus docet el monet Gregorius, nos ipsos videlicet: nos enim vult Dominus pretiosissimam omnium possessionem. Εt Et vere creaturarum omnium quæ videntur, pretiosissimus homo est. Illas enim creator omnium condidit verbo, dicens: Fiat hoc, et factum est *, et item: Producat terra ▪ hoc, et produxit: Producat aqua*: et alia hujuscemodi. Hominem autem suis manibus formavit ornariique. Et illa quidem ad servitium et delectationem hominis statuit; ipsum autem homi - nem horum omnium regem et principem fecit, utque deliciis paradisi frueretur, voluit. Fecit et aliud quod magis mirum est. Nam illum cadentem a paradiso cb peccatum, rursum per sanguinem unigeniti Filli sui redemit et revocavit: ita ut absque dubio omnium que videntur, pretiosissima sit pos sessio Deo homo. Neque solum pretiosissima, sed etiam præter omnes, domestica et familiaris creatura. Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram ". Et iterum: Fecit Deus hoενέπειm; ad imaginem quippe Dei fecit illum, et inminem; spiravit in faciem ejus spiraculum vita v. Et ipse Dominus noster exsul ad nos veniens, formam et mentem hominis assumpsit, novi hominis carnem, et, ut dicam breviter, quidquid erat in homine præter peccatum. IV. Quare recte diximus nullum esse animal quod Deo esset magis accommodatum, magis domesti com, magis familiare ipso homine. Et sanctus poster nullam creaturam pretiosiorem dixit: quare manifeste subintulit, ut scilicet redderemus imagini, quod esset secundum imaginem. Quod quale sit, discamus ab Apostolo qui ait: Mandemus nos έρεος ab omni inquinamento carnis et spiritus το Purifcemus imaginem nostram, ut qualem accepimus, talem reddamus. Abstergamus ipsum squalorem peccati, ut omnis ejus pulchritudo per virtutes appareat. De qua sane pulchritudine gratias agit David dicens: Domine, in voluntate tua præstitisti decori meo virtutem 7. Purgemus igitur imaginem nostram; vult enim illam a nobis Deus absque macula et ruga, aut aliqua hujuscemodi turpitudine. Reddamus imagini quod est ad imaginem. Cognoscamus dignitatem nostram. Discamus quam magnis bonis digni habeamur. Discamus ad cujus imaginem conditi sumus. Ne ignoremus munera nostra - ibid. 26. - ibid. 27. × II Cor. VII, t. 7 Psal. Αὐτῷ, αὐτήν. «Τῷ. τό,

nobis coelitus a Deo dlala sua clementia et bonitate, γνῶμεν ὅτι κατ' εἰκόνα γεγόναμεν θεοῦ τοῦ ποιήσαν non meritis nostris. Cognoscamus quoniam ad inginem Dei facti sumus: Ipse enim fecit nos honorem exhibeamus archetypo. Ne afficiamus contumelia imaginem Dei, ad quam facti sumus. Quis enim regiam imaginem depicturus, colorem pallidum et turpem audeat imagini imponere, et regem contemnere a quo sit postmodum pœnas accepturus? Annon potius colores pretiosos, perspicuos et claros adhibebit, et dignos regia majestate? Laminas aureas imponet, vestes omnes (ut regein decet) adaptabit, ut cum illata fuerit quispiam contuitus, et omnem regium characterem viderit, putet sese regem ipsum, nou imaginem intueri, atque ipsum archetypum 462 considerare: tantus nimirum splendor est majestasque imaginis. Et nos igitur archetypum nostrum ne coulemmamus Deum, ad cujus imaginem facti sumus. Sed puram, nitidam, honestam, propriam imaginem faciamus, et dignam archetypo. Si enim imaginem sensibilis, et similiter ut nos geniti regis commnaculantes puniumtur, quid nos passuros credimus, qui spernimus quæ in nobis est, divinam imaginem, neque illam ut par est, puram et immaculatam reddimus? V. Honoremus igitur, fratres, archetypum. Cognoscamus mysterii virtutem, cognoscamus pro qua causa Christus mortuus est: ipsa enim est virtus, ipsa mysterium est mortis Christi. Per peccatum namque imaginem nostram delevinius, et idcirco mortis legi addicti sumus, ut ait Apostolus. Faciens enim nos Dominus ad imaginem suam, misertusque proprii plasmatis, propter nos factus est homo, pro nobis mortem suscepit, ut mortuos reduceret að vitam, ex qua propter inobedientiam excideramus. Ascendens in crucem voluntate sua, et peccalum ruinae nostra causam cruci alligens, captivam duxit captivitatem, ut scriptum est a b. Quid est captivam duxit captivitatem? Ex transgressione uamque Ada captivos omnes nos fecit inimicus, et subjectos habuit. Unde egredientes animæ ex corporibus hominum, inferna petebant: clausus enim erat paradisus. Ascendens igitur Christus in altitudinem sanctæ et vivificæ crucis, a captivitate in quam nos hostis duxerat ob transgressionem, liberavit per sanguinem suum: et iterum nos ex manibus inimici traxit, et superavit ejicientem et captivos facientem nos: et hinc dicitur, captivam duxit captivitatem. Hæc est virtus mysterii: propter hoc pro nobis mortuus est Christus, ut nos mortuos reduceret ad vitam. Erepti sumus igitur ab inferis ob Christi humanitatem, et in nostra manu est redire ad paradisum: non enim usque adeo tyrannidem exercet hostis ut antea, neque nos sub ea qua primum, servitute habet. της ἡμᾶς. Τιμήσωμεν τὸ ἀρχέτυπον. Μη καθυβρσωμεν τοῦ Θεοῦ τὴν εἰκόνα καθ' ἣν γεγόναμεν. Τις βουλόμενος εἰκόνα γράψαι βασιλικὴν τολμῇ βάλλει χρῶμα σαπρὸν ἐν τῇ εἰκόνι, καὶ ἀτιμάται τὸν βασι λέα καὶ τιμωρηθῆναι; ᾿Αλλὰ βάλλειν πάντα χρώματα ἔντιμα καὶ λαμπρὰ ἄξια τῆς τοῦ βασιλέως εἰκόνος. Εσθ' ὅτε δὲ καὶ πέταλα χρυσᾶ ἐντίθεται ταῖς εἰκισε τῶν βασιλέων, καὶ σπουδάζει πάσας τὰς αἰσθητές τοῦ βασιλέως, καθὰ ἐνδέχεται, ἐνθεῖναι τῇ εἰκόνι, ἵνα βλέπῃ τις τὴν εἰκόνα, περιέχουσαν ὅλον τὸν βασιλ:- κὸν χαρακτῆρα, καὶ νομίζῃ ὅτι σχεδόν αὐτὸν τὸν βα σιλέα βλέπει, αὐτὸ τὸ ἀρχέτυπον. Ἔστι γὰρ ἡ εἰ κὼν ἔνδοξος καὶ λαμπρά. Καὶ ἡμεῖς οὖν μὴ ἀτιμά σωμεν τὸ ἀρχέτυπον ἡμῶν· Θεοῦ κατ' εἰκόνα γεγόναμεν· ἀλλὰ καὶ καθαρὰν καὶ ἔντιμον τὴν ἰδίαν εἰκόνα ποιήσωμεν, καὶ ἀξίαν τοῦ ἀρχετύπου. Εἰ γὰρ ὁ τὴν εἰκόνα τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ὁμοιογενοῦς ἀτιμάσας βασιλέως κολάζεται, τί ὀφείλομεν ἡμεῖς παθεῖν καταφρονοῦντες τῆς ἐν ἡμῖν θείας εἰκόνος, καὶ μὴ καθαράν, ὡς εἶπεν ὁ ἅγιος, τὴν εἰκόνα ἀποδιδόν τες; Ε'. Τιμήσωμεν οὖν τὸ ἀρχέτυπον, γνῶμεν του μυ στηρίου τὴν δύναμιν, καὶ ὑπὲρ τίνος Χριστὸς ἀπέθα νεν. Ἡ δύναμις τοῦ μυστηρίου τοῦ θανάτου τοῦ Χρι στοῦ, αὕτη ἐστίν· ἐπειδὴ τὸ κατ' εἰκόνα ἡμῶν ἡρα νίσαμεν διὰ τῆς ἁμαρτίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐνεκρώθη μεν, ὡς λέγει ὁ ᾿Απόστολος, τοῖς παραπτώμασι καὶ ταῖς ἁμαρτίαις. Ὁ κατ' εἰκόνα ἑαυτοῦ ποιήσας ἡμᾶς Θεός, οἰκτειρήσας τὸ ἴδιον πλάσμα καὶ τὴν ἰδίαν εἰκύνα, δι' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ τὸν ὑπὲρ πάν των κατεδέξατο θάνατον, ἵνα ἡμᾶς τοὺς νεκρωθέντας ἐπαναγάγῃ πρὸς τὴν ζωὴν, ἐξ ἧς ἐξεπέσαμεν διὰ τῆς παρακοῆς. Αὐτὸς γὰρ ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ σταυρῷ ἀναβὰς καὶ ἀνασταυρώσας τὴν ἁμαρτίαν, δι᾿ ἣν καὶ εξεβλήθημεν ἐκ τοῦ παραδείσου, ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, καθώς γέγραπται. Τί ἐστιν ᾐχμαλώ τευσεν αιχμαλωσίαν; Ότι ἀπὸ τῆς παραβάσεως τοῦ Ἀδὰμ ᾐχμαλώτευσεν ἡμᾶς ὁ ἐχθρὸς καὶ ὑποχει ρίους είχε. Λοιπὸν οὖν ἐξερχόμενα: αἱ ψυχαὶ ἀπὸ τοῦ σώματος τῶν ἀνθρώπων, εἰς τὴν ᾅδην ἀπήρχοντο ενέκλειστο γὰρ ὁ παράδεισος. ᾿Αναβὰς οὖν ὁ Χριστὸς εἰς τὸ ὕψος τοῦ ἁγίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ, τῆς αἰχμαλωσίας, ἧς ἡμᾶς ᾐχμαλώτευσεν ὁ ἐχθρὸς διὰ τῆς παραβάσεως, ἐῤῥύσατο ἡμᾶς διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος" τοῦτ' ἔστιν, ἀφήρπασε πάλιν ἡμᾶς ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ ἐχθροῦ, καὶ οἰονεὶ ἀντῃχμαλώτευσεν ἡμᾶς νικήσας καὶ καταβαλὼν τὸν αἰχμαλωτεύσαντα ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο λέγεται αἰχμαλωτίζειν αἰχμαλωσίαν· αὕτη ἐστὶν ἡ δύναμις τοῦ μυστηρίου· διὰ τοῦτο ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν, ἵνα ἡμᾶς τοὺς νεκρωθέντας, ως εξ πεν ὁ ἅγιος, ἐπαναγάγῃ πρὸς τὴν ζωήν. Εῤῥύσθημεν οὖν ἐκ τοῦ ᾅδου διὰ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν ἡμῖν ἐστι τὸ ἀπελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον. Οὐκέτι γὰρ τυραννεῖ καθὼς τὸ πρότερον, οὐδὲ Έχει δεδουλωμένους ἡμᾶς. vi. Reliquum igitur est, fratres, ut caveamus et Τ'. Μόνον φροντίσωμεν, ἀδελφοί, καὶ φυλάξωμεν • Psal. xciv, 6. ab Psal. LXVI, 19; Ephes. iv,

DOCTRINA XXIII. nam decidamus: ut enim vobis sæpius dixi: pec - cati actio servos nos facit, et sponte nostra servitute huic subjicimur. Annon pudeat nos nostri? Non niscreamur nobis, ut extracti ab inferis per sauguinem Christi, rursum velalmur et rejicianus nos ipsos in infernum? Annon ita digni videmur majore supplicio et piena? Deus clemens misereatur nostri, et det pro nobis studium intelligendi et opem ferendi nobis ipsis, ita ut paulum quid misericordiæ mereamur ab eo invenire. ἑαυτοὺς ἀπὸ τῆς κατ' ἐνέργειαν ἁμαρτίας. Προείπον custodianus mus ipsos, ne rursus in peccati rui γὰρ ὑμῖν πολλάκις, ὅτι πᾶσα ἡ κατ' ενέργειαν ἁμαρτία πάλιν υποχειρίους ἡμᾶς ποιεῖ· ἐπειδὴ ἑκόντες ἑαυτοὺς καταβάλλομεν καὶ καταδηλοῦμεν. Οὐκ ἔστι γὰρ αἰσχύνη καὶ μεγάλη ταλαιπωρία μεθ' δ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς ἐκ τοῦ ᾅδου διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος, καὶ μεθ᾽ ὁ ἀκούομεν ταῦτα, ἐὰν πάλιν ἀπέλθωμεν ἑαυτοὺς εἰς τὸν ᾅδην; 'Αρα οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι καὶ ἔτι χείρονος παὶ ἐλεεινοτέρας κολάσεως; Ο Θεὸς ὁ φιλάνθρωπος ἐλεήσει ἡμᾶς, καὶ δώσει ἡμῖν νήψιν τοῦ συνιέναι καὶ βοηθεῖν ἑαυτοῖς, ἵνα εὕρωμεν μικρὸν Έλεος. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΙ. Ερμηνεία τῶν ῥητῶν τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ψαλ λομένων εἰς τοὺς ἁγίους μάρτυρας. Α'. Διὰ τοῦτο καλόν ἐστι τὸ ψάλλειν ἐκ τῶν λόγων τῶν ἁγίων θεοφόρων, ἐπειδὴ πανταχοῦ σπουδάζουσιν ἀεὶ διδάσκειν ἡμᾶς πάντα τὰ συντείνοντα πρὸς φωτ τισμὸν τῶν ψυχῶν ἡμῶν· ἐν οἷς καὶ πρόκειται ἡμῖν ἐξ αὐτῶν τῶν προσφόρων λόγων, καὶ αὐτὴν τὴν δύο ναμιν τῆς ἐπιτελουμένης μνήμης ἀεὶ μανθάνειν, εἴτε Δεσποτική ἐστιν ἑορτὴ, εἴτε ἁγίων μαρτύρων, εἴτε πατέρων ἁπλῶς, οία δήποτε ἡμέρα ἁγία καὶ περι φανής. Οφείλομεν οὖν καὶ ἡμεῖς μετὰ νήψεως ψάλο λειν, καὶ τιθέναι τὸν νοῦν ἡμῶν εἰς τὴν δύναμιν τῶν λόγων τῶν ἁγίων· ἵνα μὴ μόνον τὸ στόμα, καθὼς λέγει εἰς τὸ Γεροντικόν, ἀλλὰ καὶ ἡ καρδία ἡμῶν μετά στόματος ψάλλῃ. Ἐμάθομεν οὖν ἐκ τοῦ προτέ ρου ψαλμοῦ ὀλίγα κατὰ τὴν δύναμιν ἡμῶν περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα· ἴδωμεν πάλιν τί θέλει διδάξαι ἡμᾶς καὶ περὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων ὁ ἅγιος Γρηγόριος. Λέγει γὰρ καὶ ὁ εἰς αὐτοὺς ψαλμὸς ὃν εἴπομεν ἄρτι ἐκ τῶν λόγων αὐτοῦ· Ἱερεῖα ἔμψυχα, ὁλοκαυτώματα λογικά· καὶ τὰ ἑξῆς. Τί ἐστιν, ἱερεῖα ἔμψυχα; Ἱερεῖόν ἐστιν πᾶν τὸ δὲ ἀφιερωμένον εἰς θυσίαν Θεῷ· ὑπόθου πρόβατον, ἢ βοῦς, ἤ τι τῶν τοιούτων. Διὰ τί οὖν λέγει περὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων, ἱερεῖα ἔμψυχα; Ότι τὸ πρόβατον τὸ εἰς θυσίαν προσαγόμενον πρῶτον σφάζεται καὶ ἀποθνήσκει· εἶθ' οὕτως μερίζεται καὶ κατατέμνεται τῷ Θεῷ. Οἱ δὲ ἅγιοι μάρτυρες ζῶντες κατετέμνοντο τὰς σάρκας ξεόμενοι, βασανιζόμενοι, μελοκοπούμενοι. Εσθ᾽ ὅτε γὰρ καὶ χεῖρας αὐτῶν ἀπὸ έκοπτον οι δήμιοι, και πόδας καὶ γλώσσας, καὶ ὀφθαλμοὺς ἐξώρυττον, καὶ ἐπὶ τὸ τούτων ἔξεων τὰς πλευράς, ὥστε καὶ αὐτὴν φαίνεσθαι τὴν κατασκευήν καὶ τὴν ἁρμονίαν τῶν ἐντοσθίων αὐτῶν. Ταῦτα δὲ πάντα, ὡς εἶπον, ζῶντες ὑπέμενον οἱ ἅγιοι ἔτι ἔχοντες τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς, καὶ διὰ τοῦτο λέγονται ἱερεῖα Εμψυχα, ὁλοκαυτώματα δὲ λογικά. Διὰ τί; Ἐπειδὴ ἄλλο ἐστὶ θυσία. Εστιν ὅτε οὐ προσφέρουσιν ὅλον τὸ πρόβατον, ἀλλὰ μόνον τὴν ἀπαρχὴν αὐτοῦ, καθώς λέγει ἐν τῷ νόμῳ· Τὸν βραχίονα τὸν δεξιὸν, καὶ τὸν λοδὸν τοῦ ἤπατος, καὶ τοὺς δύο νεφρούς, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις· ταῦτα οἱ προσφέροντας, θυσίας προσἦγον· οἱονεὶ τὴν ἀπαρχὴν προσέφερον· καὶ αὕτη λέcLevit. 111, 50 Πᾶν τό, πάντως. DOCTRINA XXIII. Expositio in verba divi Gregorii decantata in sanctos martyres. 1. Bonum est semper aliquid decantare ex sermonibus sanctorum Patrum. In his enim semper eorum studium fuit nos edocere et erudire, quæcunque extenderentur ad lumen animarum nostrarum. Quare debemus et nos parati esse ex ipsis sermonibus virtutem elicere quæ memoriam 463 nostram mentemque perficiat. Atque hoc maxime faciendum est cum Dominica solemnitas vel sanctorum martyrum, vel quæcunque dies sancta fuerit et præclara. Ita ut psalmodiæ studium et curam adhibeamus, et mentem tamen non divertamus a virtute sanctorum verborum. Ut scilicet quemadmodum in historia Patrum memoratur, et os et cor pariter psallant. Didicimus igitur ex primo psalmo quaedam pro capacitate ingenii nostri de sancto Paschate. Videamus etiam nunc quid docere nos gestiat divus Gregorius de sanctis martyribus; ait enim de iis psalmus quem modo conciuvimus: Sacrificia viventia, holocautomata rationabilia. Quid est, sacrificia viventia? Sacrificium dicitur, quidquid sacrum Deo libatur; subjice ververem, vel bovem, vel aliud quid simile. Quid autem ait de sanctis martyribus sacrificia viventia? Aries ductus ad sacrificium jugulatur primum et interfcitur, postea dividitur et in frusta conciditur, atque ita immolatur Deo. Sancti autem martyres viventes conciderunt carnes suas, excoriati, secti, cruciati, multis laboribus et tormentis afflicti. Quorum aliis tortores manus absciderunt, aliis linguam extraxerunt, aliis oculos effoderunt, aliis latera dissuerunt, ita ut ordinem et harmoniam intestino rum suorum possent cernere. Quæ omnia et viventes et habentes adhuc in corporibus animas patiebau - tur. Quare optime sacrificia viventia appellati sunt. Holocautomata vero rationabilia quare dicta sunt? Sacrificii genus aliud est, quod vocant, cum scilicet totum arietem non offerunt, sed primitias ejus, ut dicitur in lege: Brachium dextrum, et fibras, et duos renes c, et his similia: qui hæc offerebant, sacrificium offerre dicebantur, hoc est, primitias:

et hoc genus proprie nominatur sacrilcium. llolo- γεται θυσία. Ολοκαυτώματα δὲ ἐστιν ὅτι ὅλον τὸ causum autem est cum totus aries, vel bos, vel quidquid offertur, omnino exuritur, ut præcipitur in lege: Caput cum pedibus et intestinis comburetis ª: ponnunquam etiam pellem: et, ut brevi, omuia comburebant; et hoc erat proprie holocaustum. ita peragebant sacrificia et holocausta filii Israel secundum legem. II. Symbola erant sacrificia illa et holocausta animarum salutem quærentium, et sese offerentium Deo, de quibus etiam ego nunc vobis pauca quæda reserabo; ut cum ea legeritis et cogitationes vestras in illa intenderitis, foveatis animas vestras. Brachium de quo prædiximus, interpretati sunt majores nostri actiones esse. Accipiamus autem et πρόβατον ἢ τὸν βοῦν, ἢ εἴ τί ἐστι τὸ προσφερόμε νον, καίουσιν ὅλον, ώς λέγει ἐκεῖ, Κεφαλὴν σὺν τοῖς ποσὶ καὶ τοῖς ἐντοσθίοις· ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τὴν βύρσαν, καὶ τὴν κόπρον, καὶ ἅπαξ ἁπλῶς, ὅλον ἐξ ὅλου καταν καίουσιν. Αὕτη λέγεται ολοκαύτωσις. Οὕτως ἐπετέ λουν καὶ τὰς θυσίας καὶ τὰς ὁλοκαυτώσεις οι wind Ἰσραὴλ κατὰ τὸν νόμον. Β'. Σύμβολα δὲ ἦσαν αἱ θυσίαι ἐκεῖναι καὶ αἱ ὅλο - καυτώσεις τῶν ψυχῶν τῶν θελουσῶν σωθῆναι, καὶ ἑαυτὰς προσενέγκαι τῷ Θεῷ. Καὶ λέγω ὑμῖν καὶ περὶ τούτων ὀλίγα ἐξ ὧν εἶπον οἱ Πατέρες, ἵνα στε ἀναγινώσκετε αὐτὰ, ἀνάγητε μικρὸν τὰ νοήματα ὑμῶν, καὶ πιαίνηται ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Τὸν βραχίονα λέγουσιν εἶναι τὴν πρακτικήν λαμβάνονται δὲ εἰς ταύτην αἱ χεῖρες, καθὼς καὶ διαφόρως είπομεν, Ο βραχίων ἡ δύναμίς ἐστι τῆς χειρός - Προσέφερον οὖν τὴν δύναμιν τῆς δεξιᾶς χειρός, τοῦτ' ἔστι τῶν ἀγα θῶν ἔργων· τὴν δεξιὰν γὰρ εἰς τὸ ἀγαθὸν λαμβά νουσι, καὶ τὰ ἄλλα πάντα όσα είπομεν· οἷον ὁ λοβός τοῦ ἤπατος, καὶ οἱ δύο νεφροί, καὶ τὸ στέαρ τὸ ἀπ' αὐτῶν, καὶ ἡ ὀσφὺς καὶ τὸ στέαρ τὸ ἐπὶ τῶν μηρών καὶ ἡ καρδία καὶ τὸ στηθήνιον καὶ ὅσα τοιαῦτα. Ομοίως καὶ ταῦτα σύμβολά εἰσι. Ταῦτα γὰρ πάντα, ὡς λέγει ὁ ᾿Απόστολος, τυπικώς συνέβαινεν ἐκε νοις. Εγράφη δὲ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν. Καὶ λέγω ὑμῖν πῶς ἡ ψυχὴ, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Γρηγόριος, τρι μερῆς ἐστιν. Έχει γὰρ τὸ ἐπιθυμητικόν, καὶ τὸ θυμικόν, καὶ τὸ λογικόν. Προσέφερον οὖν τὸν λαβόν του ήπατος. Το ήπαρ λαμβάνουσιν οἱ Πατέρες εἰς τὴν ἐπιθυμίαν· ὁ δὲ λοβὸς τοῦ ἡπατός ἐστι τὸ ἄκρον αὐτοῦ. Προσέφερον οὖν ἐκεῖνοι συμβολικῶς τὸ ἄκρον τοῦ ἐπιθυμητικού μέρους, τοῦτ' ἔστι τὴν ἀπαρχὴν αὐτοῦ, τὸ καλλιστεῖον καὶ τιμιώτερον μέρος αὐτοῦ - όπερ σημαίνει, τὸ μηδὲν πρὸ τοῦ Θεοῦ ἀγαπάν, μηδὲν ἐκ πάντων τῶν ἐπιθυμητικών προτιμήν τῆς εἰς τὸν Θεὸν ἐπιθυμίας. Είπομεν γὰρ ὅτι τὸ τιμιώτερον αὐτῷ προσέφερον· καὶ οἱ νεφροὶ δ, καὶ τὸ στέαρ τὸ ἀπ' αὐτῶν, καὶ ἡ ὀσφὺς, καὶ τὸ στέαρ τὸ ἐπὶ τῶν μηρῶν, τὸ αὐτὸ κατὰ ἀναλογίαν τινά σημαίνουσιν· ἐκεῖ γὰρ λέγουσιν εἶναι τὴν ἐπιθυμίαν. Ἰδοὺ ταῦτα ἐστι τὰ σύμβολα τοῦ ἐπιθυμητικοῦ μέρους. Τοῦ δὲ θυμικοῦ σύμβολόν ἐστιν ἡ καρδία· ἐκεῖ γὰρ λέγου σιν εἶναι τὸν θυμόν, καὶ τοῦτο, σημαίνει καὶ 6 Εγως p Βασίλειος λέγων· ο θυμός εστι ζέσις τοῦ περιχερο δίου αίματος.» Τὸ δὲ στηθήνιον σύμβολόν ἐστι τοῦ λογικοῦ τὸ γὰρ στῆθος εἰς τοῦτο λαμβάνουσι. Διά τοῦτο καὶ τὸν Μωσέα λέγουσιν ἐνδύοντα τὸν Μαρών τὸ ἄνθυμα τὸ ἀρχιερατικόν, ἐπὶ τοῦ στήθους αὐτοῦ διδόναι τὸ λόγιον, κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ διαταγήν. Ταῦτα οὖν πάντα, ὡς εἴπομεν, σύμβολά εἰσι τῆς ψυχῆς τῆς διὰ τῆς πρακτικῆς σὺν Θεῷ καθαιρούσης ἑαυτὴν καὶ ἐπὶ τὸ κατὰ φύσιν ἐπανεχομένης. Λίγες γὰρ Ευάγριος, ὅτι κατὰ φύσιν ἐνεργεῖ ψυχή λογική, pro eadem re manum, ut solemus dicere, brachium virtutem esse manus. Obtulerunt igitur virtutem esse manus dextra, hoc est, bonorum operum; dexteram enim pro bono accipiunt. Et alia omnia quæcunque diximus, fibras, renes duos, abdomen corum, lumbos, sevum crurum, cor, pectusculum: sigua erant hæc omnia, ut enim ait etiam Apostolus: In figura hæc omnia contingebant illis: et scripta sunt ad doctrinam nostram •. Et hoc, quo pacto, dicam: anima nostra (ut ait divus Gregorius) in tres partes divisa est, in appetibilem, irascibilem et rationabilem. Obtulerunt igitur fibras hepatis. Mepar interpretantur Patres appetitum: fibra autem hepatis est summum ipsius hepatis. Obtulerunt igitur illi in figura summitatem appe- " tibilis partis, hoc est, primitias 464 ejus, partem sane optimam et magis pretiosam ipsius: quod significat nibil ante Deum esse diligendum, neque ex omnibus appetibilibus ante Deum appetendum esse. Dicimus etiam quod partes magis pretiosas obtulere, quales, renes, lumbos, abdomen, et crurum pinguedinem; quæ omnia excellentiam quam dam significant: in his enim dicunt esse appetitum. Hæc igitur signa sunt partis appetibilis. Irascibilis autem signum dicunt cor: in eo enim iram esse autumant, et hoc affirmatur etiam a Basilio, cum iram ita definit: e Ira est ebullitio sanguinis circa cor. › Pectusculum autem signum est rationalis; nam pectus rationem significare aiunt, inducentes Moysen cum Aaron fratrem indueret sacerdotale indamentum, pectori ejus rationale, ut jusserat Dominus, apposuisse. Haec igitur omnia, ut diximus, signa sunt animæ, quæ se per bona opera purgat, et redit ad propriam naturam. Nam, ut ait Evagrius, rationalis anima tunc agit secundum naturam, cum pars ejus appetibilis virtutes appetit, irascibilis ad eas acquirendas pugnat, rationabilis contemplatur et advertit quæ facta sunt. ὅταν τὸ μὲν ἐπιθυμητικόν μέρος αὐτῆς, τῆς ἀρετῆς ἐφίεται, τὸ δὲ θυμικών, ὑπὲρ ταύτης ἀγωνίζεται, το δὲ λογικὴν, ἐπιβάλλει τῇ θεωρίᾳ τῶν γεγονότων. ◄ Levit. ¡v, 11. +1 Cor. x, * "Ανθυμα. Forte ένδυμα.

DOCTRINA XXIII. Γ'. Ὅτε οὖν προσέφερον πρόβατον, ἢ βοῦν, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον εἰς θυσίας, ταῦτα ἐλάμβανον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐκ τοῦ προσφερομένου, καὶ ἐπετίθουν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ἔναντι Κυρίου, καὶ λέγεται θυσία. Ολοκαύτωμα δὲ ἐστιν, ὅτε ὅλον ἐξ ὅλου τὸ ἱερεῖον προσέφερον, καὶ κατέκαιον αὐτὸ οὕτως, ὡς ἐστὶ σῶν, ὁλόκληρον, τέλειον· καθὼς καὶ ἀνωτέρω εξ πομεν, τοῦτο τῶν τελείων ἐστὶ σύμβολον· τοῦτο τῶν λεγόντων ἐστὶ, τό Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι. Εἰς τοῦτο τὸ μέτρον ὁ Κύριος προετρέπετο ἐκεῖνον ἐλθεῖν τὸν εἰπόντα αὐτῷ, ὅτι Ταῦτα πάντα ἐφύλαξα ἐκ νεότητός μου. 'Απεκρίνατο γὰρ αὐτῷ λέγων, ότι ο "Εν σοι λείπει. ο Ποῖον; Τό· Αρον τὸν σταυρόν σου, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι. Οἱ οὖν ἅγιοι μάρτυρες οὕτως προσήνεγκαν όλους ἑαυτοὺς τῷ Θεῷ, καὶ οὐ μόνον ἑαυτοῦς, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑαυτῶν καὶ τὰ περὶ αὐτούς. Αλλο γάρ ἐσμεν ἡμεῖς, καθώς λέγει ὁ ἅγιος Βασί λειος, καὶ ἄλλο τὸ ἡμέτερον, καὶ ἄλλο τὸ περὶ ἡμα; ταῦτα καὶ ἄλλοτε εἶπον ὑμῖν. Ἡμεῖς ἐσμὲν ὁ νοῦς καὶ ἡ ψυχὴ, ἡμέτερον δὲ τὸ σῶμα· τὰ δὲ περὶ ἡμᾶς, κτήματα καὶ αἱ λοιποὶ ὕλει. Προσήνεγκαν οὖν ἑαυτοὺς οἱ ἅγιοι τῷ Θεῷ ὅλῃ καρδίᾳ, ὅλη ψυχῇ, ὅλῃ ἰσχύν, κατά τὸ γεγραμμένον· Ἀγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου, ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ σου, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ ψυχῇ σου, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου. Οὐ μόνον γὰρ τέκνων, καὶ γυναικῶν, καὶ δόξης, καὶ χρημάτων, καὶ τῆς κοι πῆς ἁπάσης περιουσίας κατεφρόνησαν, ἀλλὰ καὶ αὐτ τῶν τῶν ἰδίων σωμάτων· καὶ διὰ τοῦτο λέγονται όλο III. Cum ergo offerebatur vel bos vel ovis, vel aliud quidpiam simile in sacrificium, accipiebant illud filii Israel cx manibus offerentis, et imponebant super altare in conspectu Domini, idque sacrificium dicebatur. Holocaustum autem cum totum ex toto offerebant et illud omuino com:burebant; et ita, ut diximus, salvum, integrum et perfectum erat, ad perfectorum hominum signum, qui dixerunt: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te f. Ad quain perfectionem hortabatur illum Dominus, qui præcepta Decalogi servasse se ab adolescentia sua respondit, cum dixit ei: «Unum tibi deest, ut scilicet tollas crucem tuam, et sequaris me 6.. Sic igitur sancti martyres totos sese Deo obtulere: neque solum se ipsos, sed et quæ ipsorum fuerant et quæ circa ipsos. Aliud enim nos sumus (ut ait Basilius), aliud nostra, aliud quum circa nos. Nos. ut alias vobis dixi, sumus mens et anima; nostrum est corpus; circa nos sunt possessiones, et alia hujuscemodi. Obtulerunt ergo sese primum sancti Deo, toto corde, tota anima, tota virtute, ut scripluin est: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, tota mente tua, tota anima tua. Non solum enim filios, uxores, gloriam, pecunias, et cæteram omuem substantiam contempserunt, sed et sua propria corpora tradiderunt. Quare recte dicuntur holocautomata. Rationabilia autem, quia rationale animal est homo, sacrificium perfectum Deo. Sequitur: Derm cognoscentes, et a Deo cu καυτώματα. Λογικὰ δὲ, ἐπειδὴ λογικὸν ζῶον ὁ ἄνθρωgnitas oves. Quo pacto Deum cognoscentes? Ostenτος, καὶ θύματα τέλεια Θεῷ. Εἶτα τὸ ἑξῆς. Θεὸν γινώσκοντα καὶ θεῷ γινωσκόμενα πρόβατα. Πῶς Θεὸν γινώσκοντα; Ως αὐτὸς ὁ Κύριος ἔδειξε καὶ ἐδίδαξεν εἰπών· Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκού ουσι, καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν. Διὰ τί εἶπε· Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι; Αντὶ τοῦ, Λόγῳ μου ὑπε ακούουσι, καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλάττουσι, καὶ διὰ τοῦτο γινώσκουσι με· διὰ γὰρ τῆς φυλακῆς τῶν ἐνα τολῶν ἐγγίζουσιν οἱ ἅγιοι τῷ Θεῷ, καὶ ὅσον ἐγγί ζουσιν αὐτῷ, τοσοῦτον γινώσκουσιν αὐτὸν, καὶ για νώσκονται ὑπ' αὐτοῦ, ἐπεὶ ὁ Θεὸς τὰ πάντα γινώσκει, καὶ τὰ κρυπτά, καὶ τὰ βαθέα, καὶ τὰ μὴ ὄντα. Διὰ τί οὖν λέγει περὶ τῶν ἁγίων Θεῷ γινω σκόμενα; Οτι, καθὼς εἶπον, διὰ τῶν ἐντολῶν ἐγγί ζοντες αὐτῷ, γινώσκουσιν αὐτὸν καὶ γινώσκονται” ὑπ' αὐτοῦ. Ὅταν γὰρ ἀποστρέφεται τις καὶ μακρύνει ἑαυτὸν ἀπό τινος, τοσοῦτον λέγεται ἀγνοεῖν ἐγγίζων· ὁμοίως λέγεται γινώσκειν καὶ γινώσκες σθαι· κατὰ τοῦτο οὖν λέγεται καὶ ὁ Θεὸς ἀγνοεῖν τοὺς ἁμαρτωλούς, καθό μακρύνουσιν ἑαυτοὺς ἀπ' αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος τοῖς τοιούτοις λέγει· 'Αμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Οἱ οὖν ἅγιοι, καθώς πολλάκις εἶπον, ὅσον κτῶνται διὰ τῶν ἐντολῶν τὰς ἀρετές, τοσοῦτον προσοικειοῦνται τῷ Θεῷ, καὶ ὅσον προσοικειοῦνται αὐτῷ, τοσοῦτον γι νώσκουσιν αὐτὸν καὶ γινώσκονται ὑπ' αὐτοῦ. ἂν ἡ f Matth. xix, 27. & ilid. 20, 21. h Matth. XXI, Matth. xxv, 12. Patrol. Gr. LXXXVII dit hoc Dʊminus, docuitque dicens: Oves meæ vocem meam audiunt et cognosco meas et cognom scant me meæ i; hoc est, sermonibus Beis parent, præcepta mea custodiunt, et ex his cognoscunt me. Per observantiam enim præceptorum appropinquant Deo saucti; et quanto magis illi appropinquant, tanto magis cognoscunt, et ab eo cognoscuntur. Dominus enim omnia novit, et profunda et occulta, et etiam quæ nondum sunt. Cognosci autem dicuntur ab eo 465 per observantiam præ ceptorum, ut diximus, ea similitudine qua quis ignorare et ignorari ab aliquo dicitur per elongationem, et per appropinquationem sciri et cognosci. Juxta quod dicitur, Deum ignorare peccatores ' quoniam longe fant ab eo per peccatum. De quibus sit Dominus in Evangelio: Amen, amen dico vobis, nescio vos i. Sancti igitur, ut dico sæpius, quo Πιλο gis præceptorum observatione parant virtutes, eo magis appropinquant Deo, quoque magis accedunt ad Deum, eo magis cognoscunt eum, et ab eo cognoscuntur. Sequitur: Quarum mandra lupis est invia. Mandra dicitur locus circumseptus: buc congregat pastor oves, et custodiam illarum agit, ne rap:antur a lupis, vel abigantur a furibus. Quod si aliqua ex parte mandra fragilis fuerit et debilis, facile pervia di insidiis tam luporum, quam furum. Mandia i Joan. x, 27. 57; Marc. x1, 35; Luc. x, 27.

igitur sanctorum munita est uulique, tuta et oυ- μάνδρα λύκοις ἀνεπίβατος. Μάνδρα λέγεται τόπος servata, et, ut ait Dominus, ubi ſures non efſodiunt k, neque quidquam nocens afferre possunt. Oremus, fratres, Dominum, ut et nos illis pariter correguemus, pariter congaudeamus in loco deliciarum et sanctæ quietis. Nisi enim in corum statum et perfectionem pervenerimus, hand unquam digni erimus eorum gloria. At utinam a paradiso non cadamus! quod sane minime continget, si vigilaverimus, si studiosi fuerimus, si nos ipsos coegerimnus. Ut enim ait sanctus Clemens (*): • Quisquis coronam optat consequi, studeat atque operam det, ut sit apud coronatos. Ut enim in palatio magni sunt ac splendidi magistratus, finge senatum, patricios, magistros equitum, præfectos, silentiarios; qui omnes magistratus venerabiles sunt. Et alii quoque in codem palatio sunt militiam agentes parvo are et modico stipendio; et tamen ipsί quoque militare dicuntur regi, et quamvis summorum illorum gloriam non habeant, et ipsi tamen in palatio sunt. Contingit autem plerumque ut et ipsi sensim proficientes consequantur magistratus illos magnos et splendidos, et eamdem gloriam adipiscantur. Ita et n' s operam demus, ut a peccato immunes omnino simus, quo, gehenna repulsa, liberum aditum in paradisum Christi clementia et misicordia, et sanctorum precibus habeamus. περιπεφραγμένος, ἔνθα συνάγει ὁ ποιμὴν τὰ πρόβατα καὶ φυλάσσει, ἵνα μὴ διαρπασθώσιν ὑπὸ λύκων ἢ ἀπὸ λῃστῶν συληθώσιν. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ ἡ μάνδρα ἀπὸ οιουδήποτε μέρους σαθροτέρα, εὑρίσκεται εὐετ!- βατος, καὶ εὐχερῶς ἐπιβουλεύεται καὶ ὑπὸ τῶν λύκων καὶ τῶν λῃστῶν. Ἡ οὖν μάνδρα τῶν ἁγίων πανταχόθεν ἡσφάλισται καὶ πεφύλακται, ὥσπερ εἶν πεν ὁ Κύριος, ἔνθα κλέπται εν διορύσσουσιν, οὔτε ἄλλο τι των βλαβερῶν ἐπιβουλεῦσαι δύνανται. Εὐξώμεθα οὖν, ἀδελφοί, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀξιωθῶμεν συμποιμανθῆναι αὐτοῖς, καὶ εὑρεθῆναι καὶ ἐν τῷ τόπῳ τῆς μακαρίας τρυφῆς ἐκείνης, καὶ τῆς ἀνα παύσεως αὐτῶν· κἂν γὰρ οὐκ ἐφθάσαμεν τὴν κατά στασιν τῶν ἁγίων, κἂν οὐκ ἄξιοί ἐσμεν τοῦ εἶναι ἐν τῇ δόξῃ αὐτῶν. ᾿Αλλὰ δυνάμεθα μὴ ἐκπεσεῖν τοῦ παραδείσου, ἐὰν νήφωμεν καὶ βιάζωμεν ἑαυτοὺς μικρόν, ὡς λέγει καὶ ὁ ἅγιος Κλήμης, κἂν μὴ στε φανῶταί τις, ἀλλὰ σπουδάσῃ με μακρὰν εὑρεθῆναι τῶν στεφανουμένων. Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ παλατίῳ εἰσὶ μεγάλαι καὶ λαμπραί στρατιαί, ὑπόθου τὴν σύγκλητον, τοὺς πατρικίους, τους στρατηλάτας, τοὺς υπάρχους, τοὺς σελεντιαρίους· εἰσὶ γὰρ αὗται πολύτιμοι στρατιαί. Εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλοι τινὲς ἐν τῷ αὐτῷ παλατίῳ στρατευόμενοι ὀλίγων νομισμάτων· ὅμως λέγονται καὶ αὐτοὶ στρατεύεσθαι τῷ βασιλεῖ, καί εἰσιν ἔσω ἐν τῷ παλατίῳ, κἂν τὴν δίξαν τῶν μεγάλων οὐκ ἔχωσιν· ἀλλὰ τέως εἰσί. Συμβαίνει δὲ ὅτι καὶ κατὰ μικρὸν προκόπτοντες, τυγχάνουσι καὶ αὐτοὶ μεγάλων στρατιῶν καὶ λαμπρῶν ἀξιωμάτων. Οὕτως καὶ ἡμεῖς σπουδάσωμεν ἐκφυγεῖν τὴν κατ' ἐνέρ γειαν ἁμαρτίαν, ἵνα τέως ἐξειλήσωμεν τοῦ ᾅδου· καὶ οὕτως δυνάμεθα διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας, καὶ αὐτῆς τῆς εἰσόδου τοῦ παραδείσου τυχεῖν, εὐχαῖς πάντων τῶν ἁγίων. Αμήν. DOCTRINA XXIV. De compositione monachi. llac est molesta et grata Deo compositio: Pri- (tem cubes, nemo (si lieri potest vel sciat vel videat. mum non circumferre hue et illuc oculos, sed quæ ante te sunt solumn intueri: neque vana et oliosa loqui, sed tantum necessaria. Vestibus ita modicis uti, quæ ad corporis necessitatem sint, et cibis qui corpus consolident, nec gulam provocent. Nihil discernere, de omnibus indifferenter degustare. Nou cibos hos ut viles rejicere, illos ut delicatos eligere, seque his ad vomitum ingurgitare. Major quacunque virtute discretio est. Vino ne utere exira symbolum, vel infirmitatis aut imbecillitatis gratia. Ne interrumpas sermonem altero loquente, neque ut rudis et indoctus respondeas, sed ut sapiens. Stabilis et firmus sis; et ubicunque locorum fueris, ministrum et servum te puta fratrum tuorum. Ne denudaveris, prasente aliquo, ullum I membrorum tuorum, neque appropinques corpori alicujus absque manifesta et summa necessitate, aut permittas alium tibi appropinquare absque rationabili causa. Fuge prasumptionem tanquain mortem. Sobrius et modestus esto. In somno ne longe fata te virtus quæ tibi circumvigilat. Ubi ant- * Matth. vi, 20. (*) Clem. Epist. If ad Corinth. cap. vi. Ne exspuas vel excrees ante aliquem. Quod si te tussis invaserit sedentem ad mensam, verte faciem tuam retrorsum, et cum omni modestia exspue. Comede et bibe, ut decet servos Dei. Ne extendas manum impudenter, ut capias quod ante fratrem tuum est. Si sederit tecum hospes, invita illum semel el iterum ad comedendum. Compositæ mensæ assideas modeste et contracte, non confuse. Nullum inembrorum tuorum enuda, cum arstuas et cales. Cum oscitas, cave os tuum quispiam 466 videat; comprimente autem te spiritum tuumillico pertransiet. Cum ingrederis cellam præpositi vel amici vel discipuli tui, cave quidpiam curiosius inspicias earum rerum quæ in illa fuerint. Qui enim in his impudenter se habet, mentitur monasticum babitum, et Christum qui habitum bujuscemodi nobis gratificatus est. Cum modestia et sine strepitu aperi et claude ostia vel tua vel amici tui. Ne tumultuarie ingrediaris ad quemquam, sed prius exterius pulsans, cum vocatus fueris ingredere. Ne studeas in incessu tuo absque necessaria causa. Cunctis pare

EPISTOLÆ AD DIVERSOS. ne in omni opere bono: non tamen divitibus, locupleti- lius tibi est mortiferam æruginem manducare, quam bus et sæcularibus multum adhæseris, ne flat opus diabolicum. Cum mansuetudine omnibus loquere, et cum modestia homines intuere et contemplare, no videaris faciem alicujus non cernere, sed haurire oculis tuis. Cum ambulas in via, ue præoccupes aut præcedas majores tuos: quod si tuum erit præcedere, præstolare socium tuum, neque multunı velis eum anteire. Qui enim hoc non egerit, insipiens judicabitur, et similis porco exlegi. Si locutus fuerit socius tuus cuin occursantibus amicis in via, exspecta eum libenter, neque compelle. Sanus ægro dicat ante tempus, comedamus. Ne reprebenderis ullum aliquando peccantem vel labentem in aliquo, sed te semper suspectum habeto, et lapsus ¡Hius te causam puta. Omne opus vile adeas libenter et cum humilitate. Si coactus fueris ridere, risus tuus careat dentibus. Si compulsas fueris mulieribus congredi, averte faciem tuam a conspectu earum, et sic loquere. Ab impudicis fuge tanquam ab igne et laqueo diaboli, et cave illas nusquam obvias habeas, alloquaris, aut aspicias; ne cor tuum luto passionum deturpetur: etiamsi sorores tibi fuerint, cas ut ignotas declina. Coguatis et affinibus tuis ne admodum commiscearis, ne refrigescat cor tuum a charitate Dei. Adolescentulorum colloquia et consuetudinem fuge, ut amicitiam diaboli. Unicum habeto socium, unicum amicum Deum tinientem, qui cum loquaris, et consuescas, quique in domo inops sit et tenuis, in mysteriis autem Dei dives et plenus. Secreta tua, bella animi, et quoscunque actus tuos, apud omnes cela. Ante nullum sedeas, nisi compulsus. Cum modestia egredere ad necessarios usus necessarie. Venerare custodem tui augelum in omnibus actibus tuis. Cum timore Dei omnia perfice, teque ad orationem, meditationem et contemplationem sæpe compelle. Mccum muliere comedere, etiamsi mater, etiamsi soror tua sit. Melius tibi est cohabitare serpenti, quam cum scorto consedere, etiamsi tibi soror fuerit secundum carnem. Si a superioribus tuis cum in itinere es, invitatus fueris ad psailendum, recusa parere: quod si nihil dixerint, lingua tace, corde tamen Dominum glorifica. Ne contendas cum ullo de re aliqua, ne facias turbationes. Ne mentiaris, ne jures in Dei nomine. Contemne teipsuni, non alium; teipsum injuria affice, non alium. Melius est omnia corporca perire cum corpore, quam in re quavis minima lædi animam. Ne contende in judicio cum aliquo, sed adjudicatus patientiam babe, etiamsi non meritus sis judicium. Nihil in te diligas, quod pristinum hominem redoleat. Subjicere superioribus et ducibus tuis, et illorum nimiam consuetudinem vita: est euim laqueus, negligentes et desides in perditionem inducens. O gulose, qui ventrem tuum ingurgitare studes, melius tibi esset carbones ignis devorare, vel patellas et frixorias deglutire, quam ita ventrem enutrire. In omnes misericors esto, abstractus autem ab omnibus. multiloquio abstine: hoc enim exstinguit cordi advenientes cogitationes rationabiles et cœlestes. Cave doginatizare cum alumnis prælatis Ecclesiæ, et cum alienigenis, et præsertim in publico. Si quos videris inter se verbis altercantes et ira percitos, transeas, ne cor tuum quoque ira impleatur, et dominentur cordi tuo erroris tenebræ. Cum superbo ne eas, ne Spiritus sancti actio tollatur ab anima tua, et flas habitaculum omnis pravæ et immundæ passionis. Hæc præcepta, si custodieris, o homo, teque semper exercueris in Dei meditatione sincere et absque fictione, apparebit in anima tua lumen Christi, quod in æternum non exstinguetur. Ipsi gloria et potestas in sæcula sæculorum. Amen. SANCTI DOROTHEI ABBATIS EPISTOLÆ AD DIVERSOS. Α'. - Πρὸς ἀδελφὸν στενοχωρούμενον ὑπὸ πει ρασμού. Πρῶτον μὲν, τέκνον, οὐκ οἴδαμεν τὰς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ, καὶ ὀφείλομεν παραχωρεῖν αὐτῷ τὴν διοί κησιν ἡμῶν, ὅπερ καὶ νῦν μάλιστα ὀφείλομεν ποιεῖν. Ἐὰν γὰρ θελήσῃς ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς κρίνειν τὰ ἀπαντῶντα, καὶ μὴ μᾶλλον ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐπιρρίπτειν τὴν μέριμνάν σου, κοποῦσαι. Δεῖ οὖν, ὅτε ἔρχονται στενοῦντές σε ἐναντίοι λογισμοί, κράζειν πρὸς τὸν Θεόν· Κύριε ὡς θέλεις καὶ ὡς οἶδας, οἰκονόμει σὺ το πράγμα. Πολλὰ γὰρ παρ' δ νομίζομεν ἢ παρ' ἐλπίδας ποιεῖ ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄλλως ἐλπ Ad fratrem tentationibus oppressum. Primo quidem, fili, nesciatus Dei dispensationem, et debemus ei permittere gubernationem nostri: quod nunc præcipue facere debemus. Si enim velis humanis rationibus ca quæ contingunt, judicare, et non potius in Deum rejicere curam laborabis valle. Oportet igitur, cum contrarii impetus tibi subeunt opprimentes te, ad Deum clamare: Domine, sicut vis et sicut nosti, guberna negotium. Multa enim providentia Dei præter quami putamus aut sperainus facit et res aliter speratæ, experientia aliter inveniuu-

S. DOROTHEI ABRATIS tur, et omnino non humanis consiliis solent, ως ζόμενα πράγματα, ἐπὶ τῆς πείρας εὑρέθησεν ἐτέ dixi, superari diaboli insidiæ. Abbas Pastor hæc sciens, dixit homini in tentationibus exsistenti dietum esse: Ne de crastino sollicitus sis L. Crede igitur vera esse hec, lili: dimiue proprias cogitationes, etiamsi prudentes sint, et tene spem in Deum, qui abundanter facit quæ petimus aut cogitamus m. Potuissem omnibus quæ dixisti, respondere: sed nolo tecum pugnare, ino nec mecum: sed tantum viam ad spem in Deum demonstrare. › flla 467 enim sine sollicitudine et tranquilla est. Dominus sit tecum. II. Ad eumdem. Recordare, fili, ejus qui dixit, quod per multas affictiones oporteat nos intrare in regnum cœlorum"; non adiiciens per has aut illas, sed dicens indefinite, per multas. Et tu igitur sufferas quæ incidunt, cum gratiarum actione in scientia, tanquam jucunda, si habes peccatum: sin minus, tanquam purgantia te ab affectibus, aut præparantia regnum cœlorum. Deus amans hominum et animerum qui imperavit vento et mari, et fecit tranquillitatem magnam P, imperabit etiam tuis tentationibus, Ali: et det tibi magnitudinem animi, ut videre possis malitiam hostis. Amen. • Ejusdem ad fratrem qui in diuturnum morbum et varia accidentia inciderat. Hortor, fili, ut toleres et gratias agas ob ea quæ in morbo accidunt tibi, secundum eum qui dixit: Omnia quæ accidunt tibi, tanquam bona suscipe, ut scopus Providentiæ ad beneplacitum ipsius consummetur in te, fili mi. Virili igitur animo sis et corroborare in Domino, et in dispensatione ejus erga te. Dominus sit tecum. Ejusdem ad fratrem in tentatione exsistentent. Pax in Christo, frater. Vince animıunı tuum, quia tu omnino occasionem dedisti tentationi tuæ, etsi munc quidem causam non intelligis: et accusa te ipsum et sustine et ora. Et credo in misericordiam boni Domini Christi, quod tollat tentationem. Dixit exim Apostolus: Paz Christi quæ excedit omnem intellectum, custodiet corda vestra 9. V. - Add eumdem. Quemadmodum corpora umbra, sic præcepta tentationes sequuntur. Nemo enim, ut magnus Autonius inquit, sine tentationibus intrabit in regnum calorum.» Noli igitur mirari, fili, si cum tibi de salute tua consulimus, tentationes habes et afflictioues: sed sustine forti animo et precare, gratias agens quod dignus reputaris ad exercitia et probationem, tentari in anima tua propter præceptum. 1. Ma‍th. vt, 51. IN, 7. Ephes. 114, » Act. XIV, ρως· καὶ ἁπλῶς μὴ ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς θέλειν, ὡς εἶπον, ἢ νομίζειν περιγενέσθαι λογισμῶν δαιμο νικῶν. Ὁ ἀ663, Ποιμὴν εἰδὼς ταῦτα, τὸν μὴ με ριμνῆσαι περὶ τῆς αὔριον, φησί, ἀνθρώπων εἴρη τα: ἐν πειρασμῷ ὄντι. Πιστεύων οὖν ἀληθῆ ταῦτα εἶναι, τέκνον, ἄφες πάντα λογισμὸν ἴδιον, κάν συν ετὸς ᾖ, καὶ κράτει τὴν εἰς Θεὸν ἐλπίδα, τὸν ἐκ περισσοῦ ποιοῦντα ὧν αιτούμεθα, ή νοούμεν. δι νάμην πᾶσιν οἷς εἶπας ἀντιθῆναι· ἀλλ' οὐ θέλω ἀντιστῆναί σοι, ἀλλ' οὐδὲ ἐμαυτῷ· εἰ μὴ μᾶλλον τὴν ἐπὶ τὴν ἐλπίδα τοῦ Θεοῦ ὁδὸν ὑποδείξα:· αὕτη γὰρ ἀμεριμνοτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα ἐστίν. Ο Κύριος μετὰ σοῦ. B. Πρὸς τὸν αὐτόν. Μνήσθητι, τέκνον, τοῦ εἰπόντος, ὅτι διὰ πολλών θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ μὴ διορίσαντος, τοιῶνος, ἀλλ' εἰπόντος ἀδιορίστως, ὅτι διὰ πολλῶν θλίψεων. Καὶ οὕτως ὑπόμεινον τὰ ἐπερχόμενα μετ' εὐχαριστίας, ἐν γνώσει, ὡς ἡδέα, ἐὰν ἔχεις ἁμαρτίας· εἰ δὲ μὴ έχεις, ὡς καθαίροντά σε ἀπὸ παθῶν, ἡ προξενούντα τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ὁ Θεὸς ὁ φιλάνθρωπος καὶ φιλόψυχος, ὁ ἐπιτιμήσας τῷ ἀνέμῳ καὶ τῇ θαλάσσῃ, καὶ ποιήσας γαλήνην μεγάλην, ἐπιτιμήσει καὶ τῷ σῷ πειρασμώ, τέκνον, καὶ δώη σοι πλάτος καρδίας, εἰς τὸ εἰδέναι τὴν κακουργίαν τοῦ ἐχθροῦ. Αμήν. Γ. – Τοῦ αὐτοῦ πρὸς ἀδελφὸν ἐμπεσόντα εἰς μακρὰν ἀσθένειν, καὶ συμπτώματα διάφορα. Παρακαλώ σε, τέκνον, ὑπέμεινον καὶ εὐχαρίστει ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν ἐν τῇ ἀσθενείᾳ συμπτώμασ:, κατὰ τὸν λέγοντα· Πάντα τὰ ἐπερχόμενά σας ὡς ἀγαθὰ προσδέχου, ἵνα ὁ σκοπός τῆς Προνοίας εἰς εὐάρεστον αὐτῇ πληρωθῇ ἐπὶ σοι, τέκνον μου. Αν δρίζου τοίνυν καὶ κραταιοῦ ἐν Κυρίῳ, καὶ τῇ περὶ σὲ οἰκονομία. Ο Θεός μετὰ σοῦ. Δ'. - Τοῦ αὐτοῦ πρὸς ἀδελφὸν ἐν πειρασμῷ ὄντα. Εἰρήνη σοι ἐν Χριστῷ, ἀδελφέ. Πεῖσον τὴν καρδίαν σου, ὅτι σὺ πάντως τὴν ἀφορμὴν παρέσχες τῷ παιρασμῷ, καν νῦν πρὸς τὸ παρὸν τὴν αἰτίαν οὐχ εύ ρίσκῃς· καὶ μέμψαι σεαυτὸν καὶ ὑπόμεινον καὶ εύξαι. Καὶ πιστεύω εἰς τὴν εὐσπλαγχνίαν τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ὅτι παράγει τον πειρασμόν. Εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος· Ἡ δὲ εἰρήνη τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν, φρουρήσει τὴν καρδίαν ὑμῶν. E'.. Πρὸς τὸν αὐτόν. Ὥσπερ τοῖς σώμασιν αἱ σκια!, οὕτω καὶ ταῖς ἐν τολαῖς οἱ πειρασμοί παρακολουθοῦσιν. «Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν ὁ μέγας Αντώνιος, ἀπείραστος εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Μὴ οὖν θαυμάσης, τέκνον, ἐὰν συμβουλευόμενος περὶ τῆς σωτηρίας σου, πειρασμούς ευρίσκης και θλίψεις, ἀλλ᾽ ὑπέμεινον αταράχως καὶ εὔχου εὐχαριστῶν, ὅτι ὅλως ἀξιοῦσα: πρὸς γυμνασίαν καὶ δοκιμὴν τῆς ψυχῆς σου πει Sap. xt, 27. ℗ Matth. vin, 26. ◄ Philipp.

EPISTOL AD DIVERSOS. μασθῆναι ὑπὲρ τῆς ἐντολῆς. Ὁ ἀγαθὸς θεὸς χαρί- Bonus Dominus dabit tibi resipiscentiam tempore σεταί σοι νήψιν ἐν καιρῷ πειρασμοῦ καὶ ὑπομονήν. Γ. Πρὸς τὸν αὐτόν. ᾿Αγαθοῦ καὶ φιλανθρώπου Θεοῦ ἐσμεν πλάσμα και ἔργον, τοῦ εἰπόντος· Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῇν αὐτόν. Πάλιν· Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν. Εἰ οὖν οὕτως ἐστὶ καὶ οὕτως πιστεύομεν, ἐπιρρίψωμεν ἐπὶ Κύριον τὴν μέριμναν ἡμῶν· καὶ αὐτὸς ἡμᾶς διαθρέψει, ήτοι σώσει. Αὐτῷ γὰρ μέλει περὶ ἡμῶν· αὐτὸς καὶ τὴν καρδίαν σου παρακαλέσει, τέχνον, εὐχαῖς ἁγίων. Αμήν. Z'. Πρὸς τὸν αὐτόν. Καλῶς ὁ ἀββᾶς Ποιμὴν ἐνόησε, τὸ μὴ μεριμνῆσαί τινας περὶ τῆς αὔριον, πρὸς ἄνθρωπον εἰρῆσθαι ἐν πειρασμῷ ὄντα. Καὶ τὸν Ἐπίρριψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέριμναν σου, εἰς τὸ αὐτὸ φέρει. Απόστα οὖν, τέκνον, ἀνθρωπίνων λογισμῶν, καὶ κράτει τὴν εἰς Θεὸν ἐλπίδα, πολλὰ ποιοῦνται ὑπὲρ & διανοούμεθα, καὶ ἀναπαύσει σε ἡ εἰς Θεὸν ἐλπίς. Ὁ Κύριος βοηθήσαι σοι, τέκνον, διὰ τῆς εὐχῆς τῶν ἁγίων. Δεῖ οὖν ἡμᾶς ἀφιστῶν ἑαυτοὺς τῶν τοιούτων λογισμών, μὴ Έχοντας θάρσος περὶ τῆς αύριον ζωής. Η'. - Τοῦ αὐτοῦ πρὸς ἀσθενέστερόν τινα ἀδελ ούν, λαμβάνοντα διαφόρους λογισμοὺς περὶ τὸν οἰκονομοῦντα τὰ πρὸς τὴν χρείαν αὐτοῦ. Ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἀδελφέ μου, οὐδὲν Έχομεν δίκαιον πρὸς τὸν πλησίον. Χρεωστούμεν γὰρ τοῦτον διά τῆς ἀγάπης ὑπερβῆναι καὶ καταπιεῖν. Οὐδεὶς λέγει τῷ πλησίον· Διὰ τί οὐκ ἀγαπᾶς με; ἀλλ' αὐτὸς ποιῶν τὰ ἄξια τῆς ἀγάπης ἐφέλκεται καὶ τὸν πλησίον εἰς ἀγάπην. Περὶ δὲ τῆς χρείας του σώματος ἐάν τις ᾗ ἄξιος τοῦ ἀναπαυσθῆναι, καὶ Σπο ρακηνών καρδίαν πληροφορεῖ ὁ Θεὸς ποιῆσαι μετ' αὐτοῦ ἔλεος κατὰ τὴν χρείαν αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ οὐκ ἔστιν ἄξιος, ἢ οὐ συμφέρει αὐτῷ ἐν τῇ παιδίᾳ αὐτοῦ παρακληθῆναι· καινὸν οὐρανὸν, καὶ καινὴν γῆν ἐὰν ποιήσῃ, εὑρίσκει ἀνάπαυσιν. Περὶ δὲ τοῦ εἰπεῖν σε ὅτι βαρεῖς τοὺς ἀδελφούς, ὁμολογούμενον δικαίωμά ἐστιν. Οὐδεὶς γὰρ προξενῶν ἐντολὴν Θεοῦ ἐργά σασθαι τῷ πλησίον βουλομένῳ σωθῆναι, λέγει ὅτι Βαρῶ αὐτόν. Ο μισῶν ἐρεθίζοντας μισεί πραΰτητα, Ο φεύγων θλίβοντας, φεύγει τὴν ἐν Χριστῷ ἀνάπτυσιν. Ὁ Θεὸς ὁ φιλάνθρωπος, τέκνον, σκεπάσει ἡμεῖς τῇ αὐτοῦ χάριτι, εὐχαῖς πάντων τῶν ἁγίων. Αμήν. r Ezech. xxxIII, 11. tentationis et tolerantiam. Ad eumdem. Boni et amantissimi Dei figmentum et opus simus, qui dixit: Vivo ego: nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et rival г. Et iterum: Non veni vocare justos, sed peccatores ad pœnitentiam. Si igitur ita se habet: ita et crcdamus, faciamus in Dominum curam nostram, et ipse enutrict nos et salvabit *. Ipsi enim curæ sumus nos; qui cor tuum, fili, consolabitur precibus sanctorum. Amen. 468 VII. Ad eumdem. Bene abbas Pastor intellexit illud: Ne quis curet de crastino, de homine dictum esse qui tentetur. Ejusdem generis est illud: Jacia curam tuam in Dominum. Relinque igitur cogitationes humanas, et prehende in Deum spem, facientem multa præterquam cogitamus, et tranquillum te redet spes in Deum. Deus adjuvet te, fili, precibus sanctorum. Oportet igitur nos relinquere ejuscemodi cogitationes, ne habeamus curam vitæ crastinæ. VIII. Ejusdem ad imbecilliorem quemdam fratrem, varia cogitantem de administrante quæ ad ipsius usum pertinebant. In nomine Jesu Christi. Frater mi, nihil juris habemus in proximum. Opus habemus eum charitate vincere et devorare. Nemo enim dicit proximo: Cur non amas me? sed ipse faciens amore digna, allicit etiam proximum in amorem. Quod ad necessitatein corporis attinet, si quis dignus sit requie, etiam Saracenorum corda flectet Dominus, ut faciant cum eo misericordiam juxta necessitatem ¡psius. Si vero non est dignus, nec conducit ipsi ut in castigatione sua consolationem accipiat, novum cœlum et novam terram si faciet, inveniet requiem. Quod autem dicis quod graves fratres tuos, aperte justificari vis. Nullus enim cupiens præcepta Dei custodire proximo cupienti salvari dicit, quod eum gravet. Odio habeus irritantes, odit lenitatem: fugiens aflictos, fugit requiem in Christo. Deus amiator hominum, fili, custodial nos sua gratia propter preces omnium sanctorum. Amen. Matt!. 15, 13. 1 Psal. Liv, 23. * Matth. vi, 34. Psal. Liv, 23. Περὶ ἀποταγῆς, διδασκαλία Α'. Περὶ ταπεινοφροσύνης, διδασκ. Β'. Περὶ συνειδότος, διδασκ. Γ. Περὶ φόβου Θεοῦ, δίδασκ. Δ' Περὶ τοῦ μὴ στοιχεῖν τῇ ἰδίᾳ γνώσει, διδασκ. Γ'. Περὶ τοῦ μὴ κρῖναι τὸν πλησίον, διδασκ. Τ De renuntiatione, doctrina f. De humilitate, doct. II. be conscientia, duct. 115. De divino timore, doct. IV. Ne nos ipsos informemus, doct. V. Ne proximum judicemus, doct. VI.

S. DOROTHEI ABBATIS EPISTOLE AD DIVERSOS. De accusatione sui ipsius doct, VII. Be ira, doct. VIII. De mendacio, doct. IX. Ne desides et negligentes curramus viam Dei, doct. X. Ut studeamus a nobis præcidere hujuscemodi passiones, doct. XI. De timore et pœnis inferni, doct. XII. Ut viriliter cum gratiarum actione adversa quæque feramus, doct. XIII. De medilicio et harmonia virtutum, doct. XIV. De sancto jejunio, doct. XV. De frequentia celle, doct. XVI. De institutione fratrum, doct. XVII. Dialogus ejusdem ad eum qui penum administrat, doct. XVIII. Expositiones breves ejusdem et compendiosa sententiæ, doct. XIX. De insensibilitate anima et fragilitate charitatis, doct. XX. Alter dialogus: et primo de planetu, doct. ΧΧΙ. Expositio in quædam verba divi Gregorii Nazianzeni, doct. XXII. Item alia super ejusdem verba, doct. XXIII. Sermo novissimus de compositione ccclesiastici ordinis, doct. XXIV. Περὶ τοῦ ἑαυτὸν μέμφεσθαι, διδασκ. Ζ'. Περὶ μνησικακίας, διδασκ. 11. Περὶ ψεύδους, διδασκ. Θ'. Περὶ τοῦ μετὰ σκοποῦ νήψεως όδεύειν τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ, διδασκ. Ι. Περὶ τοῦ σπουδάζειν ταχέως εκκόπτειν τὰ πάθη ἀπὸ τῆς ψυχῆς, πρὸ τοῦ ἐν ἔξει κακῇ γενέσθαι, κ δασκ. ΙΑ'. Περὶ φόβου τῆς μελλούσης κολάσεως καὶ τοῦ με δέποτε ἀμελεῖν τῆς ἰδίας σωτηρίας, διδασκ. ΙΒ'. Περὶ τοῦ ἀταράχως καὶ εὐχαρίστως φέρειν τους πειρασμούς, διδασκ. 11. Περὶ οἰκοδομῆς τῶν τῆς ψυχῆς ἀρετῶν, διδασκ. ΙΔ'. Περὶ τῶν ἁγίων νηστειῶν, διδασκ. ΙΕ'. Πρός τινας κελλιώτας περὶ τοῦ παραβαλεῖν ἐρωτή σαντας, διδασκ. 14'. Περὶ τοὺς ἐν μοναστηρίοις ἐπιστάτας καὶ καθητὰς, πῶς δεῖ ἐπιστατεῖν τῶν ἀδελφῶν, καὶ πῶς τοῖς ἐπιστατοῦσιν ὑποτάσσεσθαι, διδασκ. ΙΖ'. Περὶ τοῦ ἔχοντος τὴν διακονίαν τοῦ κελλαρίου, δια δασκ. ΙΗ'. Περὶ διαφόρων ῥημάτων ὡς ἐν συντόμῳ, δια δασκ. 10'. Πρὸς ἀδελφὸν ἐρωτήσαντα περὶ ἀναισθησίας ψυχῆς καὶ περὶ ψύξεως ἀγάπης, διδασκ. Κ'. Περὶ πένθους, διδασκ. ΚΑ'. Ερμηνεία τινῶν ῥητῶν τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, δι δασκ. ΚΒ'. Ερμηνεία ἑτέρα τῶν ῥητῶν τοῦ Γρηγορίου, δι δασκ. ΚΓ'.