Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
NoticeNotitia
col. 1845–1846page 1 of 21
(Galland, Veterum Patrum Biblioth. tom. (XII, Proleg., p. xx.) 1. Gregorius, monasticam vitam primum professus, in ea excolenda ita laudabiliter se gessit, ut ad summos gradus pervenerit. Nam ex Joanne Moscho (a) intelligimus, laura Pha ron præpositum fuisse; eumdemque præterea coenobium Byzantiorum et asceterium montis Sina rexisse; atque illinc ad pontificatum Antiochensem Justini II imperatoris jussu, qui Anastasium seniorem dejecerat, evocatum fuisse nos docet Evagrius (b). Præclara ejus fa cinora idem Evagrius, qui eum probe noverat, posteritati commendavit. Fuit, inquit, et consilio et virtute et reliquis in rebus, omnium mortalium præstantissimus Et honor qui sum mis hujus sæculi potestatibus defertur, inferior erat honore illo qui huic viro exhibebatur; cum homines plerumque sua sponte eum videre, aut loquentem de proximo audire desidera rent. Admirationi autem fuit non Romanorum modo, verum etiam Persarum imperato ribus, etc. Vir sane fuit magnarum virtutum, quarum præcipuas enarrat laudatus Moschus (c). II. Patriarchatum ab abbate Sergio anachoreta ei fuisse prænuntiatum refert idem Moschus (d). Quam quidem dignitatem consecutus est anno 570, eamque retinuit usque ad annum 593, quo e vivis excessit. Sed hic observandum cum Valesio (e) Ecclesiæ nimirum Antiochena regimen dimisisse Gregorium, paulo ante quam moreretur, Anastasio Magno in cujus locum imperatoris mandato suffectus fuerat. «Quod si mirum () cuiquam videatur, inquit eruditus Boschius, abjudicatam superstiti Gregorio, qui eam tam præclare gubernabat, Ecclesiam illam fuisse, meminerit satis causæ id esse, quod illa indignissime injustissimeque pulsus olim fuis set sanctus Anastasius, ut non solum ipsius Gregorii summa voluntate, sed etiam commenda tione atque opera revocaretur; maxime si non ignorabat, id Gregorio pontifici Romano in vo tis esse, ut hic ad Sebastianum Rhisiniensem episcopum a biennio scribens significaverat. Hactenus vir ille doctus. III. Exstat Gregorii oratio in mulieres unguentiferas, quæ legitur Græce inserta in Menæis Græcorum, ut testatur Fabricius (g). Hinc porro eam descripsisse videtur Combefisius: ne que enim ullum codicem laudat, ut assolet, ex quo illam deprompserit; licet pluribus in biblio thecis eam exstare ms. ex Montfauconio intelligimus (h). Hanc autem orationem Latine rod ditam Parisiis idem vulgavit anno 1648 (j), de qua in notis subjectis hæc habet (k): Pia est, inquit, ac erudita oratio, Antiochiæ extra urbem ac in cœmeterio habita; ubi sanctus Joan pes Chrysostomus, adhuc Antiochenus presbyter, duas et ipse habuit, quæ exstant tonio V Ducæi; alteram in cœmeterii appellationem et crucem, alteram in Ascensionem: ubi etiam duas ille rationes assignat sacræ illius cæremonia; quibus tertia nostri Gregorii accedit, ni hil illis cedens, nisi etiam videatur illustrior: ut nimirum tali loco et tempore dicta statio, muta quædam esset resurrectionis nostræ, Christi instar, prædicatio.» Hæc ille. Huic præsulis nostri orationi aliam subdidimus, quam idem zvonths nápor, in lecto decumbens, ad seditiosos milites habuit. Eam nobis servavit Evagrius ex quo aliis verbis camdem Nicephorus hausit (m). IV. In prioris orationis inscriptione sanctum prædicavimus Gregorium Antiochenum epi scopum, Combefisium seculi, qui ad ejusdem orationis initium hæc margini adievil (n) a Index libroruin palatii tou ayiou renyopiou. Sic quoque celebrant Menaa.» Et infra (o): «San (") Prat, spir. cap. 150, et apud Cotel. Eccl. Gr. Monum. tom. II, pag. 411. (b) Hist. Eccl. lib. v, cap. 6, et lib. vt. cap. 22. 1. cap. 140 apud Cotel; 1. c. pag. 422. (d) ld... c. cap. 159 apud Cotel. ibid. (c) Ad Evagr. lib. vi, cap. 24. Hist, chron, patriarch, Antioch, ad Act. SS. 3.1. tom. VI, pag. 98, num. 456. (g) Greg. lib. 1. epist. 28, Opp. tom. I. pag. 518, edit. PB. (h) Bibl. Gr. tom. X, Tag. Biblioth. bibliothecar. tom. I, in indice, et Biblioth. Coislin., pag. 18. (j) Combef. Auctar. nov. Bibl. PP. G. L., t. I, pagg. 727-746. (k) Id. ibid. pag. 847. Hist. Eccl. lib. vt, cap. 12. (m) Hist. Eccl. lib. xvii, cap. 19. (n) Combef. I. c., pag. 827. It. ibid. pag. 817.
Oration on the Myrrh-bearing WomenOratio in Mulieres Unguentiferas
col. 1847–1848page 2 of 21
Notitia
PG 88:1847ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ, ΛΟΓΟΣ Εἰς τὰς μυροφόρους, καὶ εἰς τὴν θεύσωμον ταρὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ εἰς τὸν Ἰωσὴφ τὸν ἀπ' ᾿Αριμαθαίας, καὶ εἰς τὴν τριήμερον ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. τοῦ ἁγίου Γρηγορίου. Δ΄. Επαινετὸς καὶ οὗτος τῆς Ἐκκλησίας ὁ νόμος, παρασκευάζων ἡμᾶς τοῦ τριημέρου θανάτου τοῦ Σω τῆρος ἡμῶν τὴν μνήμην πανηγυρίζειν ἐν τῷ θησαυρῷ τῶν νεκρῶν Τις γὰρ λογιζόμενος τὴν ζωηφόρον τοῦ Σωτῆρος τελευτὴν οὐ νομίσει, τοὺς νεκροὺς ὡς ἐν σκηναῖς ἀνακεῖσθαι ταῖς θήκαις, περιμένοντας την οὐράνιον σάλπιγγα, τὴν πάντας ἡμᾶς καλοῦσαν ἐκ τῶν μνημάτων πρὸς τὴν φοβερὸν τῆς κρίσεως ἡμέ τάφον, οὐ προσέρχεται τοῖς τάφοις ὡς θαλάμοις ραν; Τίς δὲ ἀποβλέπων πρὸς ἐκεῖνον τὸν σωτήριον ζωής; Τίς δὲ πιστεύων ἐκ νεκρῶν ἐγηγέρθαι τὸν Κύ ριον, οὐχ οὕτως διάκειται ὡς ἀναστήσων ἑαυτὸν οὖν τῷ καλῷ νόμῳ τῆς Ἐκκλησίας πειθόμενοι, πρὸς καὶ τῆς ἀναστάσεως τευξόμενος δι' αὐτοῦ; Ἐπεὶ τοὺς καθεύδοντας ἐν τάφοις οἱ γρηγοροῦντες ἑδρα μετε· ἐπειδὴ τῷ τόπῳ στενοχωρούμενοι, τῷ πόθῳ πλατύνεσθε· ἐπειδὴ καθάπερ βότρυς φιλόχριστος ὄχλος ὑπάρχει· οὕτω συνεσφιγμένοι συγχάνετε ἀκούσατε τὸ ποθούμενον ἡμῖν τοῦ θανάτου μυστήριον, δ καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν οὐδεὶ; δύναται καταλαβεῖν. Β. Ο δεσπότης Χριστός, ο Υιός τοῦ Θεοῦ ὁ μονο ὡς ἀναστήσων ἑαυτόν.
GREGORII EPISCOPI ANTIOCHENI
cli titulum post indicem librorum Palatii et Menæa, tuto me putavi ascripturum: sic enim
ascriptus est Andreæ Cretensi et aliis, qui nec ipsi ascripti sunt Romanæ Ecclesiæ tabulis.
Nec modo Græci exstant titulo sanctitatis clari, præter scriptos vulgatis Latinorum martyrologiis, sed et Latini quoque; indicatque ipsa clausula qontidie ad lectionem Romani ac
Baroniani Martyrologii adjecta, Et alibi aliorum, etc, ut et appendix sanctorum a Baronio
omissorum, quæ postea prodiit.»Hactenus ille: Combefisium sic loquentem exscripsit Pagius
(p); qui tamen aliud agebat, dum ait ipsum tradidisse ab Andrea Cretensi et aliis sanctum
appellari Gregorium nostrum, ut recte advertit Boschius (q). Eumdem errorem erravit quoque Castellanus, ipsum forte Pagium præ oculis habens (r). Cæterum sanctus Gregorius Magnus, ut cum laudato Boschio loquar, non solum præsulem nostrum jam biennio defunctum
fratrem quondam et coepiscopum suum appellat (s), sed etiam anno Christi 599 veneranda
memorie Gregorium episcopum Antiochenum nominat (t).
(p) Ad ann. 594, § vs.
(g) L. c. pag. 99, num. 458.
(r) Chastelain, Martyrol. universel, pag. 1126.
(s) Greg. lib. v, epist. 18. Opp. tom. II, pag. 746
edit. BB.
Id. lib. 1x, epist. 68, ibid. pag. 984 A.
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ,
ΛΟΓΟΣ
Εἰς τὰς μυροφόρους, καὶ εἰς τὴν θεύσωμον ταρὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ,
καὶ εἰς τὸν Ἰωσὴφ τὸν ἀπ' ᾿Αριμαθαίας, καὶ εἰς τὴν τριήμερον ἀνάστασιν
τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
GREGORII
EPISCOPI ANTIOCHENI
ORATIO IN MULIERES UNGUENTIFERAS, INQUE SEPULTURAM DIVINI CORPORIS DOMINI NOSTRI
JESU CHRISTI, ET IN JOSEPH AB ARIMATHIA, NECNON IN DOMINI NOSTRI
JESU CHRISTI RESURRECTIONEM DIE TERTIA.
1. Hæc quoque Ecclesiae lux, laude digna est, qua
Triduanæ mortis Salvatoris nostri memoriam soletani in mortuoruin thesauro conventu celebramus.
Quis enim secum reputans vivificam Salvatoris mortem, non putet mortuos, velut tabernaculis, ita
loculis repositos cœlestem exspectare tubam ', cujus clangore omnes e monumentis ad judicii treinendum diem sumus evocandi? Quis vero salutare
illud sepulcrum respiciens, non jain sepulcra velut
vite thalamos adeat? Quis autem credens, Doninum a mortuis suscitatum, non ita afficiatur, ut
qui se ipsum ipse excitavit utque per eum resurrectionem consecuturus? Quoniam igitur pulchr:e
o!secuti Ecclesiæ legi, vigilantes vos, ad eos quί
in sepulcris dormiunt, accessistis; quando pressi
loci angustia, desiderio dilatamini; quando plebs
Christi amans, velut botrus speciosus exsistit,
sic mutuo astricti estis atque conjuncti; audite ‹lesideratum vobis mortis mysterium, quod nemo,
postquam etiam didicit, comprehenderit.
II. Christus Dominus, Dei Filins unigenitus, Su
• Thess. 1V, 10
Index librorum Palatii, τοῦ ἁγίου Γρηγο
ρίου. Sic quoque celebrant Mena. ConBee.
Morinorum thesauro. f: martyrio, uti er
Crabus orat. Chrysostomi que exstant tom. V
Lucaei, haberi potest. At neque aliorum fidelium viCentur illie defuisse sepulera. Commer.
Δ΄. Επαινετὸς καὶ οὗτος τῆς Ἐκκλησίας ὁ νόμος,
παρασκευάζων ἡμᾶς τοῦ τριημέρου θανάτου τοῦ Σω
τῆρος ἡμῶν τὴν μνήμην πανηγυρίζειν ἐν τῷ θησαυρῷ
τῶν νεκρῶν Τις γὰρ λογιζόμενος τὴν ζωηφόρον
τοῦ Σωτῆρος τελευτὴν οὐ νομίσει, τοὺς νεκροὺς ὡς
ἐν σκηναῖς ἀνακεῖσθαι ταῖς θήκαις, περιμένοντας την
οὐράνιον σάλπιγγα, τὴν πάντας ἡμᾶς καλοῦσαν ἐκ
τῶν μνημάτων πρὸς τὴν φοβερὸν τῆς κρίσεως ἡμέ
τάφον, οὐ προσέρχεται τοῖς τάφοις ὡς θαλάμοις·
ραν; Τίς δὲ ἀποβλέπων πρὸς ἐκεῖνον τὸν σωτήριον
ζωής; Τίς δὲ πιστεύων ἐκ νεκρῶν ἐγηγέρθαι τὸν Κύ
ριον, οὐχ οὕτως διάκειται ὡς ἀναστήσων ἑαυτὸν
οὖν τῷ καλῷ νόμῳ τῆς Ἐκκλησίας πειθόμενοι, πρὸς
καὶ τῆς ἀναστάσεως τευξόμενος δι' αὐτοῦ; Ἐπεὶ
τοὺς καθεύδοντας ἐν τάφοις οἱ γρηγοροῦντες ἑδρα
μετε· ἐπειδὴ τῷ τόπῳ στενοχωρούμενοι, τῷ πόθῳ
πλατύνεσθε· ἐπειδὴ καθάπερ βότρυς φιλόχριστος
ὄχλος ὑπάρχει· οὕτω συνεσφιγμένοι συγχάνετε -
ἀκούσατε τὸ ποθούμενον ἡμῖν τοῦ θανάτου μυστήριον,
δ καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν οὐδεὶ; δύναται καταλαβεῖν.
Β. Ο δεσπότης Χριστός, ο Υιός τοῦ Θεοῦ ὁ μονο
!! se ipsum excitaturus, ὡς ἀναστήσων
ἑαυτόν. De animi sola resurrectione accipi possit,
ut quis se ipsum exsuscitet: tametsi in ea quoque
Deus auctor est. Sic forte littera minus integra ac
sina. Ip.
col. 1849–1850page 3 of 21
PG 88:1849γενῆς, ἀπὸ γνώμης οἰκείας, ἐξ ἀνάγκης εἰς τὸν σταυρὸν ἀνελθών, καὶ τῇ τῶν χειρῶν ἐκτάσει πᾶσαν ἐκδικήσας τὴν κτίσιν, καὶ πάσας τὰς ἀοράτους καὶ πονηρὰς δυνάμεις στηλιτεύσας τῷ οἰκείῳ πάθει τοῦ σώματος, ἠθέλησε τὴν ἁγίαν αὐτοῦ σάρκα γεύσασθαι της τριημέρου νεκρώσεως ὑπὲρ πάσης τῆς φύσεως, ἵνα δι' αὐτῆς τῷ νενεκρωμένῳ γένει τὴν ἀθανασίαν χαρίσηται· καὶ δὴ κλίνας τὴν ἁγίαν αὐτοῦ κεφαλὴν, ἐκέλευσεν ὡς θεραπαινίδ: τῇ τελευτῇ προσελθεῖν τῇ σαρκί· καὶ παραχρήμα παρεγένετο καθάπερ δοῦλος ὁ θάνατος, διακονῶν τῷ δεσποτικῷ διατάγματι· καὶ λαβών, κατεῖχεν, ὅπερ ἐπετράπη σῶμα λαβεῖν. Τοῦ δὲ σώματος ἐκείνου τοῦ φωτεροῦ τοῖς χερουβὶμ, και φρικτοῦ τοῖς σεραφίμ, ὑπὸ τοῦ θανάτου κρατηθέντος, οὕτως, ὡς ἠθέλησεν ὁ τοῦ σώματος Κύριος, καὶ τῆς ψυχῆς τοῦ Σωτῆρος δραμούσης εὐαγγελίσασθαι ταῖς ψυχαῖς τὴν ἀπολύτρωσιν αὐτῶν· καὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ σώματος οὔσης καὶ μετὰ τῆς ψυχῆς· οὐ γὰρ ἐχωρίσθη μετὰ τὴν ἔνωσιν ἡ θεότης τῆς ἀνθρωπότητος οὐδαμῶς οὐδαμοῦ· ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἦν· καὶ ἐν τάφῳ παρῆν ἀπαθῶς, ἄφθαρτον φυλάττουσα τὸ ἑαυτῆς περιβόλαιον· τού των οὕτως οἰκονομηθέντων, Ιωσήφ τις ἀνὴρ εὐγενής τε και πλούσιος, ἀπὸ Ἀριμαθαίας ὁρμώμενος, τοῦ Εσταυρωμένου μαθητής γεγονώς, τελευταίαν τῷ διδα σκάλῳ μετὰ τὴν τελευτὴν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, προσ ήλθε τῷ Πιλάτῳ, παρακαλῶν αὐτὸν καὶ λέγων Ὑπὲρ νεκροῦ ταύτην ποιοῦμαι τὴν δέησιν, παρὰ μὲν τῶν ἐχθρῶν συκοφαντηθέντος, παρὰ δὲ τῶν φί λων καταλειφθέντος, τῷ τοῦ πάθους καιρῷ. Υπέρ νεκροῦ ἱκετεύω, μή κεκτημένου μήτε χρυσόν, μήτε ἄργυρον, μήτε στρατιώτας, μήτε συμμάχους, μήτε δορυφόρους, εἰ μὴ μόνον μητέρα πενιχράν, τῷ αὐτοῦ τόχῳ πλουτήσασαν. Ὑπὲρ νεκροῦ πρεσβεύω έχου σίως ἀποθανόντος· εἰ μὴ γὰρ ἠθέλησεν, οὐκ ἂν ἐτε λεύτησε. Καθαιρείσθω τοίνυν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ λοιπὸν, ὁ μηδένα μηδὲν ἠδικηκώς, εὐεργεσίαις δὲ μυρίαις τετιμηκώς. Χάριταί μοι χάριν, ἧς οὐκ ἔχεις ἄλλην ἀμείνω· χάριν μοι χάρισαν, μακάριον ποιοῦσάν με, τὴν ταύτην δεχόμενον. Δωρῆσαί μοι τὸν ζωοποιὸν τοῦ τον νεκρόν, ἵνα λαβὼν αὐτὸν, καλύψω τῇ γῇ. Δωρή ταί μοι τὸ τρισμακάριον σῶμα, ὅπερ νεκνούμενον ή κτίσις ἐπένθησεν ἰδοῦσα. Δωρῆσαί μοι σῶμα ὅπερ ἀποπνέον ὁ ναὸς θεασάμενος, τὸ ἑαυτοῦ περιέσχισε καταπέτασμα. Δωρῆσαί μοι σῶμα. δι' οὗ αἱ πέτραι σχισθεῖσαι, τῷ βήγματι τὸ πένθος ἐμήνυσαν. Κατα φιλήσω τὰ τραύματα τῶν ἁγίων χειρῶν, δι' ὧν τῆς ἐμῆς ψυχῆς ἐθεραπεύθη τὰ τραύματα. Ψηλαφήσω τὴν ἄχραντον ἐκείνην πλευράν, ἀφ᾿ ἧς ἐπήγασεν αἷμα μυστικὸν, καὶ ὕδωρ ἀναγεννήσεως. Ενταφιά σω ιν αἱ χεῖρες αὗτα: τὸν μέλλοντα λύειν τοῦ θανά του τὰ σπάργανα. Κηδεύσωσιν οὗτοι οἱ ἁμαρτωλοί δακτυλοι τὸν πάσης δικαιοσύνης εργάτην και παι αυτήν. Αψωμαι τῆς ἀναμαρτήτου σαρκός, ἧς πᾶς ὁ μετά πίστεως ἀπτόμενος, τρισμακάριος. Προπέρτι (*) Ἐξ ἀνάγκ. ού.
ORATIO IN MULIERES UNGUENTIFERAS
γενῆς, ἀπὸ γνώμης οἰκείας, ἐξ ἀνάγκης εἰς τὸν ipse voluntate, nulla vero necessitate, crucem conσταυρὸν ἀνελθών, καὶ τῇ τῶν χειρῶν ἐκτάσει πᾶσαν
ἐκδικήσας τὴν κτίσιν, καὶ πάσας τὰς ἀοράτους καὶ
πονηρὰς δυνάμεις στηλιτεύσας τῷ οἰκείῳ πάθει τοῦ
σώματος, ἠθέλησε τὴν ἁγίαν αὐτοῦ σάρκα γεύσασθαι
της τριημέρου νεκρώσεως ὑπὲρ πάσης τῆς φύσεως,
ἵνα δι' αὐτῆς τῷ νενεκρωμένῳ γένει τὴν ἀθανασίαν
χαρίσηται· καὶ δὴ κλίνας τὴν ἁγίαν αὐτοῦ κεφαλὴν,
ἐκέλευσεν ὡς θεραπαινίδ: τῇ τελευτῇ προσελθεῖν τῇ
σαρκί· καὶ παραχρήμα παρεγένετο καθάπερ δοῦλος
ὁ θάνατος, διακονῶν τῷ δεσποτικῷ διατάγματι· καὶ
λαβών, κατεῖχεν, ὅπερ ἐπετράπη σῶμα λαβεῖν. Τοῦ
δὲ σώματος ἐκείνου τοῦ φωτεροῦ τοῖς χερουβὶμ, και
φρικτοῦ τοῖς σεραφίμ, ὑπὸ τοῦ θανάτου κρατηθέντος,
οὕτως, ὡς ἠθέλησεν ὁ τοῦ σώματος Κύριος, καὶ τῆς
ψυχῆς τοῦ Σωτῆρος δραμούσης εὐαγγελίσασθαι ταῖς
ψυχαῖς τὴν ἀπολύτρωσιν αὐτῶν· καὶ τῆς θεότητος
αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ σώματος οὔσης καὶ μετὰ τῆς
ψυχῆς· οὐ γὰρ ἐχωρίσθη μετὰ τὴν ἔνωσιν ἡ θεότης
τῆς ἀνθρωπότητος οὐδαμῶς οὐδαμοῦ· ἀλλὰ καὶ ἐν
τοῖς οὐρανοῖς ἦν· καὶ ἐν τάφῳ παρῆν ἀπαθῶς,
ἄφθαρτον φυλάττουσα τὸ ἑαυτῆς περιβόλαιον· τού
των οὕτως οἰκονομηθέντων, Ιωσήφ τις ἀνὴρ εὐγενής
τε και πλούσιος, ἀπὸ Ἀριμαθαίας ὁρμώμενος, τοῦ
Εσταυρωμένου μαθητής γεγονώς, τελευταίαν τῷ διδα
σκάλῳ μετὰ τὴν τελευτὴν ἀποδιδοὺς ἀμοιβήν, προσήλθε τῷ Πιλάτῳ, παρακαλῶν αὐτὸν καὶ λέγων·
• Ὑπὲρ νεκροῦ ταύτην ποιοῦμαι τὴν δέησιν, παρὰ
μὲν τῶν ἐχθρῶν συκοφαντηθέντος, παρὰ δὲ τῶν φί
λων καταλειφθέντος, τῷ τοῦ πάθους καιρῷ. Υπέρ
νεκροῦ ἱκετεύω, μή κεκτημένου μήτε χρυσόν, μήτε
ἄργυρον, μήτε στρατιώτας, μήτε συμμάχους, μήτε
δορυφόρους, εἰ μὴ μόνον μητέρα πενιχράν, τῷ αὐτοῦ
τόχῳ πλουτήσασαν. Ὑπὲρ νεκροῦ πρεσβεύω έχου
σίως ἀποθανόντος· εἰ μὴ γὰρ ἠθέλησεν, οὐκ ἂν ἐτε
λεύτησε. Καθαιρείσθω τοίνυν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ λοιπὸν,
ὁ μηδένα μηδὲν ἠδικηκώς, εὐεργεσίαις δὲ μυρίαις
τετιμηκώς. Χάριταί μοι χάριν, ἧς οὐκ ἔχεις ἄλλην
ἀμείνω· χάριν μοι χάρισαν, μακάριον ποιοῦσάν με,
τὴν ταύτην δεχόμενον. Δωρῆσαί μοι τὸν ζωοποιὸν τοῦ
τον νεκρόν, ἵνα λαβὼν αὐτὸν, καλύψω τῇ γῇ. Δωρήταί μοι τὸ τρισμακάριον σῶμα, ὅπερ νεκνούμενον ή
κτίσις ἐπένθησεν ἰδοῦσα. Δωρῆσαί μοι σῶμα ὅπερ
ἀποπνέον ὁ ναὸς θεασάμενος, τὸ ἑαυτοῦ περιέσχισε
καταπέτασμα. Δωρῆσαί μοι σῶμα. δι' οὗ αἱ πέτραι
σχισθεῖσαι, τῷ βήγματι τὸ πένθος ἐμήνυσαν. Καταφιλήσω τὰ τραύματα τῶν ἁγίων χειρῶν, δι' ὧν τῆς
ἐμῆς ψυχῆς ἐθεραπεύθη τὰ τραύματα. Ψηλαφήσω
τὴν ἄχραντον ἐκείνην πλευράν, ἀφ᾿ ἧς ἐπήγασεν
αἷμα μυστικὸν, καὶ ὕδωρ ἀναγεννήσεως. Ενταφιά
σω ιν αἱ χεῖρες αὗτα: τὸν μέλλοντα λύειν τοῦ θανά
του τὰ σπάργανα. Κηδεύσωσιν οὗτοι οἱ ἁμαρτωλοί
δακτυλοι τὸν πάσης δικαιοσύνης εργάτην και παι
αυτήν. Αψωμαι τῆς ἀναμαρτήτου σαρκός, ἧς πᾶς ὁ
μετά πίστεως ἀπτόμενος, τρισμακάριος. Προπέρτι
• Coloss. 11, 46.
(*) Ἐξ ἀνάγκ. Deest. ού.
Hanc pro mortuo. Simili fere prosopopeia,
Le similia loquentem Josephum inducit Eviphascendens, manibusque extensis universam ulciscens
creaturam, ac invisibiles omnes malignasque virtutes propria corporis passione traducens sanctam
carnem suam mortem triduanam pro naturæ lotius salute gustare voluit: atque adeo inclinans
sanctum suum caput, mortem ceu ancillam ad carnem accedere jussit. Actutum vero humili fɔmulatu murs adfuit Dominicæ obsequens jussioni;
corpusque quod jussa erat accipere, accipiens tenuit. Cum sic ergo corpus illud tremendum Cherubinis ac Seraphinis borrendum a morte teneretur,
quemadmodum voluit corporis Dominus, animaque
Salvatoris evangelizatura animabus earum reicmprionem ocius abiisset; essetque ejus deitas utrique
comes (nusquam enim aliquando deitas post unioNCM ab humanitate discessit): quin et eras
in cœlis aderatque impatibiliter sepulcro, suuma
ipsius indumentum a corruptione servans innoxium:
his, inquam, ita dispensatione gestis, vir quilam
nobilis pariter ac dives, Joseph nomine, ab Arimathia, qui fuisset Crucifixi discipulus, supremam post
mortem magistro vicem reddens, accessit ad Pilatum, obsecrans ac dicens: «Hanc pro mortuo pis
titionem facio; pro mortuo, inquam, calumniam
passo ab hostibus, et ab amicis passionis tempore
derelicto. Pro mortuo supplico, habente neque
aurum neque argentum neque milites neque auxiliarios neque stipatores, præterquam taulum pauperculam matrem, ejus partu divitem effectam. Oratum venio pro mortuo, sponte sua morte defuncto:
nisi enim voluisset, minime gentium mortuus essel.
Cæterum ergo deponatur de cruce is qui nihil quemquam injuste læsit, sed innumerabilibus omnes beneficiis honoravit. Gratiam mihi largire, qua tibi
nulla suppetit melior. Mihi gratiam largire, quanı
qui suscipiam ipse beatus eficiar. Dona milli morlunını hunc viviffemum, ut accipiens humi abscondam. Dona mihi ter beatum corpus, quod videns
exstinctum creatura luxit. Dona mihi corpus, quod
exspirans contuens templum, suum ipsum velamen
conscidit. Dona mihi corpus, per quod scissa petra
ruptura luctum prodiderunt. Deosculabor sacrarum
manuum vulnera, quibus animæ meæ vulnera curata sunt. Palpalo latus illul iutemeratum, a qu
sanguis mysticus ac aqua regenerationis, ceu fonte
manarunt. Sepeliant manus hæ eum qui mortis
fascias est soluturus. Justa reddant peccatores bi
digiti ei, qui justitiam omnem operatus est atqug
docuit. Tangam carnem innocentem quan ter
beatus, quisquis cum fide tangit. Illum deducam ad
monumentum, qui mortuis aperturus est monumenta. Inferam defunctis resurrectionis fontem.
lis etiam qui detinentur in inferno, lucernam reSurectionis: cedat.
–
nius, Orat. codem argumiento, quam edita multis
vitiosam repræsentant, possitque vix non alia prodire ex Regio cod. num. 313. lv.
col. 1851–1852page 4 of 21
PG 88:1851ἐπὶ τῷ μνήματι τὸν μέλλοντα τοῖς νεκροῖς ἀνοίγειν τὰ μνημεῖα· ἐπαγάγω τοῖς κατοιχομένοις τὴν τῆς ἀναστάσεως πηγήν. "Αψω καὶ τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ κατεχομένοις τὸν λύχνον τῆς ἀναστάσεως.» Ταῦτα Ἰωτὴν μὲν ἔλεγεν εὐσεβῶς· ὁ δὲ Πιλᾶτος ὑπήκουσεν εὐμενῶς· ἡ γὰρ θεία δύναμις τοῦ παρ' αὐτοῦ ζητουμένου νεκρού, ενήργει τοῖς πράττουσ θεοπρεπῶς, καὶ τὴν τοῦ Πιλάτου ψυχὴν πρὸς ὑπακοὴν κατεμάλαττε· καὶ παραχρῆμα ὁ πρεσβευτής, καὶ ἐνταφιαστὴς ἐδείκνυτο. Λαβὼν γὰρ ὅπερ ἐπάθει σω μα, κατεφίλει τοῦτο περιχυθείς, καὶ τὰ ἑαυτοῦ χείλη τοῖς ὁσίοις προσήρμοττε μέλεσι· λογιζόμενος καθ' ἑαυτὸν, ὅτι Ε! ἡ τοῦ ἱματίου αὐτοῦ γυνὴ αἱμόμ τους άψαμένη πιστῶς, κατεξήρανε τοῦ αἵματος τὴν πηγήν, ἐγὼ αὐτοῦ τοῦ θείου σώματος ἀπτόμενος, ποίων οὐ τεύξομαι δωρεῶν; Εἶτα σινδόνι καθαρά περιβαλὼν τὸν καθαρὸν μαργαρίτην, ἐν τῷ μνήματι αὐτοῦ τῷ κοινῷ τοῦτον τέθεικε· καὶ λίθον ἐπιβαλών τῷ στόματι τῆς θήκης, μετὰ δακρύων ὑπέστρεψε, πυκνὰ πρὸς τὸν τάφον ὑποστρεφόμενος, καὶ τὴν στέρησιν τοῦ διδασκάλου θρηνῶν. Αλλ' ἔφθασε την τοῦ Ἰωσὴφ εὐσέβειαν ἡ τῶν Ἰουδαίων δυσσέβεια. Πάλιν γὰρ οἱ θεομάχοι συναθροισθέντες ἐν τῇ ἡμέ ρα του Σαββάτου, προσῆλθον τῷ Πιλάτῳ λέγοντες Κύριε, εμνήσθημεν, ὅτι ὁ πλάνος ἐκεῖνος ἔτι ζῶν εἶπε· Μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγείρομαι. Κέλευσον οὖν ἀσφαλισθῆναι τὸν τάφον ἕως τῆς τρίτης ἡμέρας· μήποτε ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυ κτός, κλέψωσιν αὐτὸν, καὶ εἶποσι τῷ λαῷ, ὅτι Ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν· καὶ ἔσται ἡ ἐσχάτη πλάνη χείρων τῆς πρώτης. Τι λέγεις σύ, ὦ πλάνε καὶ παράνομε Ἰουδαῖς; Πλάνος ἦν ὁ τοὺς ὁμοέθνους σου λεπρούς ιασάμενος; Πλάνος ἦν ὁ τοὺς ὁμοφύλους Λ σου τυφλούς ἀπαλλάξας τῆς συγγεννηθείσης αὐτοῖς νυκτός; Πλάνος ἦν ὁ τους δαιμονιῶντας ἐλευθερώσας τῆς τῶν δαιμόνων μανίας; Πλάνος ἦν ὁ κατὰ τὸν ἔρημον παραθείς σοι τράπεζαν ἀγεώργητον; Πλάνος ἦν ὁ τὸν Λάζαρον ἐκ τάτου μεταπεμψάμενος, καὶ τὸν νεκρὸν ὡς ὑπνοῦντα ἀφυπνώσας τῷ ῥήματι; Πλάνος ἦν ὁ Χριστός; Καὶ τίς ἕτερος ἀληθής; Πλά νος ἦν ὁ Χριστός; Τί οὖν δέδοικας ἅπερ ὁ πλάνος ἐφθέγξατο; Πλάνος ἦν; Τί οὖν φοβῇ τοῦ νεκροῦ τὴν φωνήν; Ολως εἶπε τι περὶ τῆς ἀναστάσεως ἔτι ζῶν; Ολως πιστεύεις αὐτοῦ ταῖς προβλήσεσι; Τί οὖν εἰκῆ ταλαιπωρεῖς πρὸς τὴν ἔκβασιν; Ἐὰν οὖν μὴ ἀναστῇ οὗτος ὁ νεκρὸς ὁ παρὰ σοῦ μεριμνώμε Ο νος, πλάνος ἐστὶν, ὡς σὺ βλασφημεῖς. Δ'. Τί οὖν πρὸς αὐτοὺς ὁ Πιλάτος; ε Εχετε κουστωδίαν, ὑπάγετε, ἀσφαλίσασθε ὡς οἴδατε. Εἰ τὴν ἀντίθεον καὶ παράνομον, ὃν ὑμεῖς οὕτω ἀποκαλεῖτε, τοσοῦτον πεφρίκατε· εἰ τὸν νεκρὸν οἱ ζῶντες οὕτω δεδοίκατε, ἔχετε κουστωδίαν· ἔχετε στρατιώτας στρατεύσατε κατὰ τοῦ ἑνὸς οἱ πολλοί· ἀσφαλίσασθε τὸν φοβερὸν ὑμῖν νεκρόν, ὡς οίδατε. Θέλετε σφραγίσαι τὸν τάφον; σφραγίσατε. Θέλετε σιδηραῖς ἀλύσεσι περιβαλεῖν; περιβάλετε. Μὴ εἴπητε τελευταῖον, Εἰ συνεχωρήθημεν φρουρῆσαι τὸν τάφον, οὐκ ἂν ἀπολέσαμεν τὸν νεκρόν. Υπάγετε, ἀσφαλίσασθε Τοῦτο. τούτῳ.
GREGORII EPISCOPI ANTIOCDENTI
ἐπὶ τῷ μνήματι τὸν μέλλοντα τοῖς νεκροῖς ἀνοίγειν τὰ μνημεῖα· ἐπαγάγω τοῖς κατοιχομένοις τὴν τῆς
ἀναστάσεως πηγήν. "Αψω καὶ τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ κατεχομένοις τὸν λύχνον τῆς ἀναστάσεως.»
Ταῦτα Ἰωτὴν μὲν ἔλεγεν εὐσεβῶς· ὁ δὲ Πιλᾶτος
ὑπήκουσεν εὐμενῶς· ἡ γὰρ θεία δύναμις τοῦ παρ'
αὐτοῦ ζητουμένου νεκρού, ενήργει τοῖς πράττουσ:
θεοπρεπῶς, καὶ τὴν τοῦ Πιλάτου ψυχὴν πρὸς ὑπακοὴν
κατεμάλαττε· καὶ παραχρῆμα ὁ πρεσβευτής, καὶ
ἐνταφιαστὴς ἐδείκνυτο. Λαβὼν γὰρ ὅπερ ἐπάθει σω
μα, κατεφίλει τοῦτο περιχυθείς, καὶ τὰ ἑαυτοῦ
χείλη τοῖς ὁσίοις προσήρμοττε μέλεσι· λογιζόμενος
καθ' ἑαυτὸν, ὅτι Ε! ἡ τοῦ ἱματίου αὐτοῦ γυνὴ αἱμόμ
τους άψαμένη πιστῶς, κατεξήρανε τοῦ αἵματος τὴν
πηγήν, ἐγὼ αὐτοῦ τοῦ θείου σώματος ἀπτόμενος,
ποίων οὐ τεύξομαι δωρεῶν; Εἶτα σινδόνι καθαρά πε
ριβαλών τὸν καθαρὸν μαργαρίτην, ἐν τῷ μνήματι
αὐτοῦ τῷ κοινῷ τοῦτον τέθεικε· καὶ λίθον ἐπιβαλών
τῷ στόματι τῆς θήκης, μετὰ δακρύων ὑπέστρεψε,
πυκνὰ πρὸς τὸν τάφον ὑποστρεφόμενος, καὶ τὴν
στέρησιν τοῦ διδασκάλου θρηνῶν. Αλλ' ἔφθασε την
τοῦ Ἰωσὴφ εὐσέβειαν ἡ τῶν Ἰουδαίων δυσσέβεια.
Πάλιν γὰρ οἱ θεομάχοι συναθροισθέντες ἐν τῇ ἡμέ
ρα του Σαββάτου, προσῆλθον τῷ Πιλάτῳ λέγοντες
Κύριε, εμνήσθημεν, ὅτι ὁ πλάνος ἐκεῖνος ἔτι ζῶν
εἶπε· Μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγείρομαι. Κέλευσον
οὖν ἀσφαλισθῆναι τὸν τάφον ἕως τῆς τρίτης
ἡμέρας· μήποτε ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτός, κλέψωσιν αὐτὸν, καὶ εἶποσι τῷ λαῷ, ὅτι
Ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν· καὶ ἔσται ἡ ἐσχάτη
πλάνη χείρων τῆς πρώτης. Τι λέγεις σύ, ὦ πλάνε
καὶ παράνομε Ἰουδαῖς; Πλάνος ἦν ὁ τοὺς ὁμοέθνους
σου λεπρούς ιασάμενος; Πλάνος ἦν ὁ τοὺς ὁμοφύλους
111. Ilae quidem pie Joseph; acquievitque clemen- Λ
ter Pilatus ac benigne: divina quippe virtus mortui
quem is requirehat, qua Deum ratione decet,
præsto efficax conatui adfuit, atque Pilati animum
ad acquiescendum mollivit atque inflexit; actutumque qui postulaturus accesserat, pollinctor evasit.
Accipiens enim corpus desideratum, exosculabatur
ei circumfusus; suaque ipsius fabia membris sanetis coaptans, ita apud se reputabat: Si quidem mulier fluens sanguine, ubi fiate vestem cjus tetigisset,
exsiccavit sanguinis fontem; tangens ego divinum
ipsius corpus, quæ non munera obtinebo?, Tum
vero munda sindone mundam involvens margaritam, posuit eum in monumento suo novo; advol.
vensque lapidem ad ostium sepuleri, lugens reversus est; crebro revertens ad monumentum, ac se
privatum praeceptore lugens. Enimvero occupavit
religiosam Josephi sollicitudinem irreligiosa Ju
drorum impietas. Rursus enim congregati Dei I-
* stes in die Sabbati, accesserunt ad Pilatum, dicentes:
Domine, recordati sumus, quia seductor ille dixit
adhuc vivens: Post tres dies resurgam. Jube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tertium: ne forte venien-
¡es discipuli ejus nocte, furentur eum, et dicant plebi: Surrexit a mortuis: et erit novissimus error
pajur priore '. Quid to ais, seductor ac sceleste Juclare? Num seductor, qui tuæ gentis leprosos sanavit? Num seductor, qui creos contribules tuos a
congenita eis nocte liberavit? Num seductor, qui
obsessos a demonibus a damoniaco furore absol- σου τυφλούς ἀπαλλάξας τῆς συγγεννηθείσης αὐτοῖς
vit? Num seductor, qui in deserto mensam ultro
instructam apposuit? Num seductor, qui Lazarun
accersisit e sepulcro, mortuumque, velut dormiret,
verbo expergefecit? Ergone fuit Christus seductor?
Ecquis vero alius verax? Fuit seductor Christus?
Quid ergo metuis quod pronuntiavit seductor? Fuit
seductor? Quid ergo mortui vocem times? Prorsus
aliquid de resurrectione dixit, dum adhuc viveret?
frorsus fidem habes iis qu: praedixit? Quid ergo
frustra pro eventu affligeris? Si quidem igitur non
resurrexerit mortuus hic de quo es sollicitus,
utique seductor est, juxta quod ipse blaspheme
ais.
IV. Quidl ergo Pilatus aut eos? Habelis custodiam;
ste, custodite sicut scitiɛ *. Si quidem Dei hostem ac
scelestum, quem appellatis, usque adeo horretis; si
quidem viventes ipsi, adeo mortuum timetis, habetis custodiam; habetis milites: multi aciem adversus unum instruite; custodite tremendum vobis
mortuum sicut scitis. Vultis obsignare sepulcrum?
obsignate. Vultis circumdare catenis ferreis? circumdate. Ne ad extremum dixeritis: Si nobis ticlasset præsidio tenere sepulcrum ac custodire, non
amisissemus mortuum. Ile, custodite, sicut scitis.
νυκτός; Πλάνος ἦν ὁ τους δαιμονιῶντας ἐλευθερώσας
τῆς τῶν δαιμόνων μανίας; Πλάνος ἦν ὁ κατὰ τὸν
ἔρημον παραθείς σοι τράπεζαν ἀγεώργητον; Πλάνος
ἦν ὁ τὸν Λάζαρον ἐκ τάτου μεταπεμψάμενος, καὶ
τὸν νεκρὸν ὡς ὑπνοῦντα ἀφυπνώσας τῷ ῥήματι;
Πλάνος ἦν ὁ Χριστός; Καὶ τίς ἕτερος ἀληθής; Πλάνος ἦν ὁ Χριστός; Τί οὖν δέδοικας ἅπερ ὁ πλάνος
ἐφθέγξατο; Πλάνος ἦν; Τί οὖν φοβῇ τοῦ νεκροῦ τὴν
φωνήν; Ολως εἶπε τι περὶ τῆς ἀναστάσεως ἔτι
ζῶν; Ολως πιστεύεις αὐτοῦ ταῖς προβλήσεσι; Τί
οὖν εἰκῆ ταλαιπωρεῖς πρὸς τὴν ἔκβασιν; Ἐὰν οὖν
μὴ ἀναστῇ οὗτος ὁ νεκρὸς ὁ παρὰ σοῦ μεριμνώμε
Ο νος, πλάνος ἐστὶν, ὡς σὺ βλασφημεῖς.
Δ'. Τί οὖν πρὸς αὐτοὺς ὁ Πιλάτος; ε Εχετε κου
στωδίαν, ὑπάγετε, ἀσφαλίσασθε ὡς οἴδατε. Εἰ
τὴν ἀντίθεον καὶ παράνομον, ὃν ὑμεῖς οὕτω ἀποκα
λεῖτε, τοσοῦτον πεφρίκατε· εἰ τὸν νεκρὸν οἱ ζῶντες
οὕτω δεδοίκατε, ἔχετε κουστωδίαν· ἔχετε στρατιώ
τας στρατεύσατε κατὰ τοῦ ἑνὸς οἱ πολλοί· ἀσφαλί
σασθε τὸν φοβερὸν ὑμῖν νεκρόν, ὡς οίδατε. Θέλετε
σφραγίσαι τὸν τάφον; σφραγίσατε. Θέλετε σιδηραῖς
ἀλύσεσι περιβαλεῖν; περιβάλετε. Μὴ εἴπητε τελευταῖον, Εἰ συνεχωρήθημεν φρουρῆσαι τὸν τάφον, οὐκ ἂν
ἀπολέσαμεν τὸν νεκρόν. Υπάγετε, ἀσφαλίσασθε
* Matth. 18, 20, 21. * Matth. xxvn, 63, 61. * ibid. 65.
Τοῦτο. Scribe τούτῳ.
col. 1853–1854page 5 of 21
PG 88:1853οἴδατε. Ἐὰν ἐφθῇ Πέτρος ἐκεῖ, τοῖς ὅπλοις αὐτὸν δια χειρίσασθε. Ἐὰν παραγένηταί τις τῶν τοῦ Ναζαραίου μαθητῶν, ἀναστάντες εὐθὺς ἀποκτείνατε. Ἐπιμείνατε γρηγοροῦντες καὶ φυλάττοντες ἀκριβῶς, ἵνα μηδεὶς τῶν υπόπτων υποκλέψαι τὸν ὑμέτερον ἐχθρὸν δυνηθῇ. Τοιούτοις οὖν λόγοις τε καὶ ὅπλοις καὶ στρατιώταις ἐφοδιασθέντες οἱ τοῦ Σωτῆρος ἐχθροί, μετὰ πολλῆς προθυμίας τε καὶ μανίας τὸν τάφον κατέλαβον· καὶ σιδηρᾶς σφραγίδας ἐπιθέντες τῷ μνήματι, παρεκάθηντο φυλάττοντες, ἕως ὁ παρ' αὐτοῖς φυλαττόμενος ήβουλήθη. Ε΄. Ἐν τούτῳ δὲ τῷ καιρῷ, δευτέρας ἐπιγενομένης ἡμέρας, ὁ θάνατος κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, ἐν ἑαυτῷ τὸ θήραμα περιέστρεψε καὶ τοῦτο μασήσασθαι τοῖς ὁδοῦσι τῆς διαφθορᾶς θέλων, οὐκ ἴσχυσε. Καὶ πάλιν κατὰ τὴν δευτέραν ὁμοίως ἀπογεύσασθαι, βουλόμενος, οὐκ ἠδύνατο Μπόρει τοίνυν καθ' ἑαυτὸν, καὶ πρὸς ἑαυτὸν, ὡς εἰκὸς, τοιοῦτος ἦν διαλογιζόμενος «Τίς ἐστιν οὗτος ὁ ἀκαταμάχητος καὶ ξένος νεκρός; Τίς ἐστιν ὁ κατά νόμον νεκρός, καὶ ὑπὲρ νόμον φυλαττόμενος ἄφθαρτος; Θεὸς οὐκ ἔστιν· οὐ γὰρ ἀπέθανεν ἀπώ ματος ὤν. "Αγγελος οὐκ ἔστιν· ἀνθρωπείαν γὰρ ἔχει μορφήν. Ως 'Αδάμ ὑπόκειται μοι, καὶ ὡς 'Αδάμ οὐχ ὑπόκειται τῇ φθορά. Ὡς ἄνθρωπος ὑπέμεινε τελευ τήν, παθεῖν ὡς θνητὸν οὐκ ἀνέχεται. Η σὰρξ αὐτοῦ κρείττων υπάρχει διαφθοράς. Οὐδεὶς τῶν ἐξ αἰῶνος ὑπ' ἐμοῦ βασιλευθέντων νεκρῶν, τοιοῦτον σῶμα κει κτημένος, παρεγένετο πρός με. 'Αρα μὴ τοῦτο τὸ σῶμα φόρημά ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο κατά τοῦ ἐμοῦ στόματος οὕτως ἐστόμωται; 'Αρα μὴ αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου σκηνή; 'Αρα μὴ οὗτός ἐστιν ὁ ναὸς τοῦ εἰπόντος πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν; Άρα μὴ πρὸς ἀνάστασιν αδιάφθορος οὗτος φυλάττεται; "Δρα μὴ κατάσκοπος ἐστι τῶν νεκρῶν, ὁ παράδοξος οὗτος νεκρός; 'Αρα μὴ καὶ τοὺς πάλαι παρ' ἐμοῦ καταποθέντας νεκροὺς λαβὼν ἐντεῦθεν, ἀνάξει σὺν αὐτῷ; 'Αρα μὴ καθάπερ Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους ἀκινδύνως ἐπολιτεύσατο, οὕτω καὶ οὗτος παρ' ἐμοὶ διατρίβει, καὶ περιμένει την τρίτην ἡμέραν, ἵνα τότε πρῶτος ἀναστάς, ὑποδείξῃ καὶ τοῖς ἄλλοις νεκροῖς τὰς πύλας;» Τας πράγμασιν, οὐ τοῖς ῥήμασιν [ούτως] θάνατος ἀπεφθέγγετο. Ϛ'. [ Τούτων δὲ ] οὕτως γεγενημένων, καὶ τῶν Ἰουδαίων τῶν φυλάκων παρακαθημένων τῷ μνή ματι, οψὲ Σαββάτων τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μιαν Σαββάτων, μελλούσης ἐπιλαμβάνεσθαι κυριακῆς, ἦλθε Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ, καὶ ἡ ἄλλη Μα ρία θεωρῆσαι τὸν τάφον. Ο ξένων καὶ παραδόξων θαυμάτων! Πέτρος ὁ πρῶτος στρατηγὸς τοῦ Χριστοῦ, φοβηθείς γλώτταν παιδίσκης, ἡμνήσατο ζῶντα τὸν ἑαυτοῦ Δεσπότην, καὶ γυναῖκες ἀσθενέσταται καὶ δειλαί, μετ' αὐτῆς παρεγένοντο τιμῆσαι τὸν οἱ κεῖον διδάσκαλον. Ἦλθον θεωρῆσαι τὸν τάφον. Ουδέπω γὰρ ἀκριβῶς ἐπίστευον τῷ λόγῳ τῆς Ο εμε Σαββάτων. Μετ' αὐτῆς. ήμέρας. 11.
ORATIO IN MULIERES UNGUENTIFERAS.
lentas injicite. Si quis accesserit e discipulis Nazarari, statim exsurgentes cum occidite. Permanetc
vigiles ac diligenter custodientes, ut ne quis non
fidus hostem vestrum suffurari possit.» Talibus itaque verbis pariter armisque ac militibus Christi
Salvatoris hostes instructi, multa alacritate furoreque ad sepulcrum venerunt: cumque adhibuissent
signacula ferrea, assederunt custodientes, quandiu
is quem illi custodiebant, voluit.
V. Interea vero cum dies altera advenisset, n:ors
in seipsa, velut prima die circumversabat prædam;
volensque corruptionis dentibus eam mandere, minime valuit: ac rursus similiter, velut altera die
volens degustare, non potuit. Auceps itaque consilii
apud se haerebat, ac secum ipsa, ut videri potest,
talia cogitabat. Quis iste est inexpugnabilis ac novus mortuus? Quis, inquam, qui juxta legem more
tims sit, ac supra legem servetur incorruptus? Pla,
ne, non est Deus: non enim mortuus esset qui
esset incorporeus. Neque item est angelus; quippe
humanam formam est indutus. Mihi velut Adam
subjectus est, neque ut Adam corruptioni subjacet.
Mortem sustinuit tanquam homo, nec affici sustinet
tanquam mortalis. Ejus caro, corruptione fortior
est. Nullus mortuorum quos a saeculo habui suljeclos, tali ad nie venit corpore. Num corpus illud,
Dei est gestamentum, eoque ita adversus os meum
obduruit? Num Dei Verbi hoc tabernaculum est?
οἴδατε. Ἐὰν ἐφθῇ Πέτρος ἐκεῖ, τοῖς ὅπλοις αὐτὸν δια- Si quidem illic visus sit Petrus, nanus in eam v10χειρίσασθε. Ἐὰν παραγένηταί τις τῶν τοῦ Ναζαραίου
μαθητῶν, ἀναστάντες εὐθὺς ἀποκτείνατε. Ἐπιμείνατε
γρηγοροῦντες καὶ φυλάττοντες ἀκριβῶς, ἵνα μηδεὶς τῶν
υπόπτων υποκλέψαι τὸν ὑμέτερον ἐχθρὸν δυνηθῇ.
Τοιούτοις οὖν λόγοις τε καὶ ὅπλοις καὶ στρατιώταις
ἐφοδιασθέντες οἱ τοῦ Σωτῆρος ἐχθροί, μετὰ πολλῆς
προθυμίας τε καὶ μανίας τὸν τάφον κατέλαβον· καὶ σιδηρᾶς σφραγίδας ἐπιθέντες τῷ μνήματι, παρεκάθηντο
φυλάττοντες, ἕως ὁ παρ' αὐτοῖς φυλαττόμενος ήβουλήθη.
Ε΄. Ἐν τούτῳ δὲ τῷ καιρῷ, δευτέρας ἐπιγενομένης
ἡμέρας, ὁ θάνατος κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, ἐν
ἑαυτῷ τὸ θήραμα περιέστρεψε καὶ τοῦτο μασήσασθαι τοῖς ὁδοῦσι τῆς διαφθορᾶς θέλων, οὐκ ἴσχυσε.
Καὶ πάλιν κατὰ τὴν δευτέραν ὁμοίως ἀπογεύσασθαι,
βουλόμενος, οὐκ ἠδύνατο Μπόρει τοίνυν καθ' ἑαυτὸν,
καὶ πρὸς ἑαυτὸν, ὡς εἰκὸς, τοιοῦτος ἦν διαλογιζόμενος
«Τίς ἐστιν οὗτος ὁ ἀκαταμάχητος καὶ ξένος νεκρός; Τίς
ἐστιν ὁ κατά νόμον νεκρός, καὶ ὑπὲρ νόμον φυλαττόμε
νος ἄφθαρτος; Θεὸς οὐκ ἔστιν· οὐ γὰρ ἀπέθανεν ἀπώματος ὤν. "Αγγελος οὐκ ἔστιν· ἀνθρωπείαν γὰρ ἔχει
μορφήν. Ως 'Αδάμ ὑπόκειται μοι, καὶ ὡς 'Αδάμ οὐχ
ὑπόκειται τῇ φθορά. Ὡς ἄνθρωπος ὑπέμεινε τελευ
τήν, παθεῖν ὡς θνητὸν οὐκ ἀνέχεται. Η σὰρξ αὐτοῦ
κρείττων υπάρχει διαφθοράς. Οὐδεὶς τῶν ἐξ αἰῶνος
ὑπ' ἐμοῦ βασιλευθέντων νεκρῶν, τοιοῦτον σῶμα κει
κτημένος, παρεγένετο πρός με. 'Αρα μὴ τοῦτο τὸ
σῶμα φόρημά ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο κατά
τοῦ ἐμοῦ στόματος οὕτως ἐστόμωται; 'Αρα μὴ αὕτη
ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου σκηνή; 'Αρα μὴ οὗτός ἐστιν
ὁ ναὸς τοῦ εἰπόντος πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· λύσατε
τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ
αὐτόν; Άρα μὴ πρὸς ἀνάστασιν αδιάφθορος οὗτος
φυλάττεται; "Δρα μὴ κατάσκοπος ἐστι τῶν νεκρῶν,
ὁ παράδοξος οὗτος νεκρός; 'Αρα μὴ καὶ τοὺς πάλαι
παρ' ἐμοῦ καταποθέντας νεκροὺς λαβὼν ἐντεῦθεν,
ἀνάξει σὺν αὐτῷ; 'Αρα μὴ καθάπερ Ἰωνᾶς ἐν τῇ
κοιλίᾳ τοῦ κήτους ἀκινδύνως ἐπολιτεύσατο, οὕτω καὶ
οὗτος παρ' ἐμοὶ διατρίβει, καὶ περιμένει την τρίτην
ἡμέραν, ἵνα τότε πρῶτος ἀναστάς, ὑποδείξῃ καὶ τοῖς
ἄλλοις νεκροῖς τὰς πύλας;» Τας πράγμασιν, οὐ
τοῖς ῥήμασιν [ούτως] θάνατος ἀπεφθέγγετο.
Ϛ'. [ Τούτων δὲ ] οὕτως γεγενημένων, καὶ τῶν
Ἰουδαίων τῶν φυλάκων παρακαθημένων τῷ μνή
ματι, οψὲ Σαββάτων τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς
μιαν Σαββάτων, μελλούσης ἐπιλαμβάνεσθαι Κυρια
κῆς, ἦλθε Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ, καὶ ἡ ἄλλη Μα
ρία θεωρῆσαι τὸν τάφον. Ο ξένων καὶ παραδόξων
θαυμάτων! Πέτρος ὁ πρῶτος στρατηγὸς τοῦ Χριστοῦ,
φοβηθείς γλώτταν παιδίσκης, ἡμνήσατο ζῶντα τὸν
ἑαυτοῦ Δεσπότην, καὶ γυναῖκες ἀσθενέσταται καὶ
δειλαί, μετ' αὐτῆς παρεγένοντο τιμῆσαι τὸν οἱ
κεῖον διδάσκαλον. Ἦλθον θεωρῆσαι τὸν τάφον.
Ουδέπω γὰρ ἀκριβῶς ἐπίστευον τῷ λόγῳ τῆς
Num hoc ejus est templum, qui dixit ad Juleos:
Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud s? Nunquid hic, immunis a corruptione, ad resurrectionem servatur? Nunquid novus hic mortuus.
nortuorum explorator veuit? Num vero eliam, quos
olim deglutivi mortuos, secum assumens reducturus
est? Nunquid sicut Jonas mullo salutis discrimine in
ventre ceti moratus est, ita et hic apud me moratur,
ae diem tertium resurrectionis exspectat '; ut tunc
primus ipse resurgens, aliis quoque mortuis quibus
emergant portas ostendat?, ita unors, rebus loquebatur, non verbis.
VI. His porro ita gestis, ac Judais una cum custolibus assidentibus monumento, Sero Sabbatorum, ea
die quæ lucescit in primam Sabbatorum, cum jam
Dominica dies exceptura esset, veust Maria Magdalene, et altera Maria videre sepulcrum ®. Ο res
novas ac mirabiles! Primus Christi ducum Petrus,
ancillæ veritus linguam, viventem negavit Dominum; imbecillimæque ac timida níolieres, prima
statim luce adfuerunt, Magistrum suum honorature.
Venerunt videre sepulcrum. Nondum enim accurate credebant sermoni resurrectionis. Venerunt videre sepulcrum, ut, viso monumento, aliquam ince-
• Joan. 1, 19. * Matth. xit, 40; Luc. x1, 50. * Matth. xxvΙ, 1.
Sero Sabbatorum, εμε Σαββάτων. Velut
tarde, ac longe jam transacto Sabbato: ut jam satis
iu Joan. Thessalon.
Μετ' αὐτῆς. Forte deest ήμέρας. 11.
Nondum accurate credebunt, Primus iste al
monumentum accessus ad videndum, quemadmo
dum habet Matthæus, ex sola devotione, nulla infidelitate potuit esse; sed aliqua ad summum igno-
col. 1855–1856page 6 of 21
PG 88:1855αναστάσεως. "Ηλθον θεωρῆσαι σὺν τάφων, ὥστε λαβεῖν παραμυθίαν τινὰ τῆς ἀθυμίας τῇ θές το μνήματος. Οἶδε γὰρ ψυχὰς ὁδυνωμένας παραμυθεῖσθαι τάφος ὑποφαινόμενος, καὶ δάκρυον ἐκκαλούμενον. Ελθον θεωρῆσαι τὸν τάφον, καὶ ἐπλησίαζαν μὲν ὅσον ἐπόθουν· οὐκ ἐτόλμων δὲ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων. Υποκλέπτουσαι οὖν λαθραίως τὴν εἴσοδον, ἐπέσπαττον τῷ τάφῳ μύρα, καὶ πάλιν ἀνεχώρουν λανθάνουσαι, καὶ πόρρωθεν οὕτως ἐστάμεναι, καὶ τοὺς ὀφθαλμούς δεδακρυμένους εἰς τὸν τάφον ἐκε τείνουσαι, τοῖς στεναγμοῖς καὶ τοῖς ἐδυρμοῖς ἑνόμε τον θεραπεύειν τὴν Κύριον. Καί που καὶ τῶν Ἰου δαίων κατεβόων ήρεμαίς φωνῇ πρὸς ἀλλήλας της κατηγορίας ποιούμεναι, τοιάδε φάσκουσαι ὡς εἰκός Πῶς ἐτόλμησαν κατὰ τοιούτου Δεσπότου τοιαῦτα, μηδὲν αὐτῷ δίκαιον ἔχοντες ἐγκαλεῖν; Πῶς οὐκ έφριξαν σταυρῷ προσηλώσαι, εν σταυρούμενον ίδωσι ο ήλιος έφυγε; Πῶς οὐκ ἐφοβήθησαν θανάτῳ παρα δοῦναι τὸν μηδὲν ἄξιον θανάτου ποιήσαντα; Πώς οὐκ ἔλαβον κόρον τῆς οἰκείας μότητος, οὐδὲ μετά θάνατον τοῦ μάτην ὑπ' αὐτῶν ἐπιβουλευθέντος Εσται, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ζωῆς, τοσαύτην κατ' αὐτοῦ μανίαν ἐμάνησαν· τί καὶ μετὰ τελευτὴν τῷ μνήματι προσεδρεύουσι, καὶ τοὺς εὐεργετηθέντας κωλύουσι προσελθεῖν, καὶ μετὰ παρρησίας προσευ νῆσαι τῷ τάφῳ, καὶ τῆς ἐφ᾽ οἷς ἔλαβον χάριτος, ἕκαστον ἀποδοῦναι μικράν τινα ἐν δάκρυσιν ἀμοιβή»; ο Ζ'. Οὕτως ὀδυρομένων των γυναικῶν καὶ πενθου σῶν ὡς νεκρὸν τὸν Χριστὸν, αὐτὸς ὁ παρ' αὐτῶν πενθούμενος Δεσπότης, λαβὼν τῶν φυλάκων τους ὀφθαλμούς, καὶ τὸν τάφον ἐσφραγισμένον καταλιπών, καὶ τούτου ὑπεκδραμών ώς οίδε μόνος αὐτός, ἄγγε λον μετεστείλατο λέγων πρὸς αὐτόν·. Απελθε προς ταύτας τὰς γυναῖκας τὰς ἀνδρείας τε καὶ πιστάς τὰς πενθούσας καὶ νομιζούσας ἔτι με νεκρὸν εἶνα καὶ δίδαξον αὐτὰς ὡς νενίκηκα τὸν θάνατον, καὶ ζῶ, καθάπερ ὁρᾷς. Μετάστησον αὐτὰς ἐκ σκυθρωπότητος πρὸς φαιδρότητα. Μετάθες τῇ σῇ δεξιᾷ τὸν λίθον, δι Ασφαλίσαντο τῶν πολλῶν αἱ δεξιαί. Πεῖσον αὐτὰς πόσα δύναται στρατιώτης εἷς ἔννομος βασιλέως ἐν νόμου, κατὰ στρατιωτῶν τυραννικῶν ἀνόμων πολλῶν. Εἰσάγαγε τὰς γυναῖκας εἰς τὸν τοῦ τάφου θάλαμον ἵνα καταμαθοῦσαι τὸν τόπον τῆς ἑκουσίου μου νεκρώσεως, ἀνυμνήσωσί μου την δύναμιν. Φάνηθι καὶ τοῖς τοῦ μνήματος φύλαξι φοβερός. Κατάπληξον πάντας τῷ φόβῳ σου τῆς ὄψεως, ἵνα μάθωσιν ἐκ τῆς σῆς ἰσχύος, ὡς οὐκ ἐξ ἀσθενείας. ἀλλ᾽ ἐκ φιλανθρωπίας θρασυνομένους αὐτοὺς ὑπήνεγκε. Σὺ συμβάδιζε φέ ρων ἐπὶ τοῦ στόματος τῆς βασιλείας τὸ σύνθημα (10) τῆς βασιλείας τὸ σὺν θημα.
GREGORII EPISCOPI ANTJOCHENI
ruris consolationem captarent. Solet siquidem αναστάσεως. "Ηλθον θεωρῆσαι σὺν τάφων, ὥστε
nươstos animos solari, conspectum sepulcrum ac
provocata lacryma. Venerunt videre sepulcrumn;
ac accedebant quidem quantum cupiebant, sed non
audebant propter metum Judæorum. Clanculum
vero suffuratæ ingressum, unguenta sepulcro aspergebant, rursumque furtim recedebant; ac ita a
longe stantes, oculosque lacrymis plenos in sepulcrum intendentes, gemitibus sibi et ululatibus videbantur fovere Dominum. Quandoque etiam adversus Judæos clamantes, voce submissa apud sc querelas movebant, atque verba ejusmodi, ut videri
protest, dicebant: • Quomodo talia adversus talemn
Dominum patrare præsumpsere, cui nihil criminis
juste objicere possent? Qui non horruerunt eum)
affigere cruci, quem sol fugit cruci affixum videns?
Qui non timuerunt eum morti tradere, qui nihil
dignum morte fecisset? Quontodo nec post morteni
satiati sunt in eum desavire, cui frustra insidiati
essent? Esto, dum viveret, tanto in eum furore debacchati sunt; quid etiam post mortem monumento
assident, nec sivunt propius beneficiis affectos acccdere, ac liberius sepulcrum adorare; atque ut quisquc pro ea quam accepit gratia, molicam aliquam
in lacrymis vicem retribuat?»
λαβεῖν παραμυθίαν τινὰ τῆς ἀθυμίας τῇ θές το
μνήματος. Οἶδε γὰρ ψυχὰς ὁδυνωμένας παραμυθεί
σθαι τάφος ὑποφαινόμενος, καὶ δάκρυον εκκαλού
μενον. Ελθον θεωρῆσαι τὸν τάφον, καὶ ἐπλησίαζαν
μὲν ὅσον ἐπόθουν· οὐκ ἐτόλμων δὲ διὰ τὸν φόβον τῶν
Ἰουδαίων. Υποκλέπτουσαι οὖν λαθραίως τὴν εἴσοδον,
ἐπέσπαττον τῷ τάφῳ μύρα, καὶ πάλιν ἀνεχώρουν
λανθάνουσαι, καὶ πόρρωθεν οὕτως ἐστάμεναι, καὶ
τοὺς ὀφθαλμούς δεδακρυμένους εἰς τὸν τάφον ἐκε
τείνουσαι, τοῖς στεναγμοῖς καὶ τοῖς ἐδυρμοῖς ἑνόμετον θεραπεύειν τὴν Κύριον. Καί που καὶ τῶν Ἰου -
δαίων κατεβόων ήρεμαίς φωνῇ πρὸς ἀλλήλας της
κατηγορίας ποιούμεναι, τοιάδε φάσκουσαι ὡς εἰκός·
• Πῶς ἐτόλμησαν κατὰ τοιούτου Δεσπότου τοιαῦτα,
μηδὲν αὐτῷ δίκαιον ἔχοντες ἐγκαλεῖν; Πῶς οὐκ
έφριξαν σταυρῷ προσηλώσαι, εν σταυρούμενον ίδωσι
ο ήλιος έφυγε; Πῶς οὐκ ἐφοβήθησαν θανάτῳ παραδοῦναι τὸν μηδὲν ἄξιον θανάτου ποιήσαντα; Πώς
οὐκ ἔλαβον κόρον τῆς οἰκείας μότητος, οὐδὲ μετά
θάνατον τοῦ μάτην ὑπ' αὐτῶν ἐπιβουλευθέντος:
Εσται, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ζωῆς, τοσαύτην κατ'
αὐτοῦ μανίαν ἐμάνησαν· τί καὶ μετὰ τελευτὴν τῷ
μνήματι προσεδρεύουσι, καὶ τοὺς εὐεργετηθέντας
κωλύουσι προσελθεῖν, καὶ μετὰ παρρησίας προσευ
νῆσαι τῷ τάφῳ, καὶ τῆς ἐφ᾽ οἷς ἔλαβον χάριτος, ἕκαστον ἀποδοῦναι μικράν τινα ἐν δάκρυσιν ἀμοιβή»; ο
Vil. Cum sic mulieres lugerent ac Christum lamentarentur velut mortuum, Dominus ipse quem
talibus prosequerentur lamentis, custodum latens
oculos, ac relinquens sepulcrum signatum, seque
illo substrahens, qua novit ipse ratione, angelum
misit verba ejuscemodi ad cum dicens: ‹ Vade ad
mulieres illas fortes atque fideles; ad mulieres, inquam, lugentes neque adhuc mortuum arbitrantes,
ac doce cas, vicisse me mortem ac vivere, sicut vides. Earum transmuta animos a mœstitia ad lætitiam. Transfer tua dextera quem multorum dexteræ
lapidem munierunt. Fac noverint quam multa possit unus ac legitimus miles, justi ac legitimi Regis
arrersus tyrannicos improbos multos milites. Induc
mulieres in sepulcri thalammin, ut ubi locum ultro
mihi susceptæ a morte sepulturæ didicerint, meam
potentiam laudent. Etiam militibus sepuleri custodibus terribilis appare. Omnes aspectus
toi
Terrore perterre, ut ex tua noverint fortitudine, non
ex imbecillitate, sel clementia, eorum me facinus
sustinuisse. Tu simul incede, regni tesseram ferens
in ore; unaque ego tecum veniens, iterum movebo
rantia circumstantiæ primæ resurrectionis intra
diem tertium, cujus nuilam Dominus distincte horam signasset. Vilietur tamen Gregorius iis verbis
universim notare infidelitatis. Nihil explicat quam
intelligat alteram Mariam. Fait forte et ipse in
sententia Gregorii Nysseni, Chrysostomi, etc., ut
illa fuerit sancta Di Gentes: proindeque fuerit
in sententia Origenis hom 43 & Lucam, Cyrilli,
et Amphilochii homiliis de occursu: quam pietas
Christiana non admittit: nisi forte ita infidelitas
exponitur, ut absque ullo peccato, in sola velut inconsideratione ab absorbente dolore posita fuerit,
Ζ'. Οὕτως ὀδυρομένων των γυναικῶν καὶ πενθουσῶν ὡς νεκρὸν τὸν Χριστὸν, αὐτὸς ὁ παρ' αὐτῶν
πενθούμενος Δεσπότης, λαβὼν τῶν φυλάκων τους
ὀφθαλμούς, καὶ τὸν τάφον ἐσφραγισμένον καταλιπών,
καὶ τούτου ὑπεκδραμών ώς οίδε μόνος αὐτός, ἄγγε
λον μετεστείλατο λέγων πρὸς αὐτόν·. Απελθε προς
ταύτας τὰς γυναῖκας τὰς ἀνδρείας τε καὶ πιστάς·
τὰς πενθούσας καὶ νομιζούσας ἔτι με νεκρὸν εἶνα:
καὶ δίδαξον αὐτὰς ὡς νενίκηκα τὸν θάνατον, καὶ ζῶ,
καθάπερ ὁρᾷς. Μετάστησον αὐτὰς ἐκ σκυθρωπότητος
πρὸς φαιδρότητα. Μετάθες τῇ σῇ δεξιᾷ τὸν λίθον, δι
Ασφαλίσαντο τῶν πολλῶν αἱ δεξιαί. Πεῖσον αὐτὰς
πόσα δύναται στρατιώτης εἷς ἔννομος βασιλέως ἐν
νόμου, κατὰ στρατιωτῶν τυραννικῶν ἀνόμων πολλῶν.
Εἰσάγαγε τὰς γυναῖκας εἰς τὸν τοῦ τάφου θάλαμον·
ἵνα καταμαθοῦσαι τὸν τόπον τῆς ἑκουσίου μου νεκρώ
σεως, ἀνυμνήσωσί μου την δύναμιν. Φάνηθι καὶ τοῖς
τοῦ μνήματος φύλαξι φοβερός. Κατάπληξον πάντας
τῷ φόβῳ σου τῆς ὄψεως, ἵνα μάθωσιν ἐκ τῆς σῆς
ἰσχύος, ὡς οὐκ ἐξ ἀσθενείας. ἀλλ᾽ ἐκ φιλανθρωπίας
θρασυνομένους αὐτοὺς ὑπήνεγκε. Σὺ συμβάδιζε φέ
ρων ἐπὶ τοῦ στόματος τῆς βασιλείας τὸ σύνθημα (10)-
ita Deo permittente al auctiorem cruciatum au
meriti cumulum. Sic enim negativa ejusmodi infidelitas videri posset nec Mariam dedecere, per
quam illa economiam suam ac martyrium acerbissimum compleret. Georgius Nicom. in Mariæ
assiduitatem in Domini sepulcro, multis refellit
eam de Maria Domini matre dicta Maria Jacobi,
Sententiam.ld.
Regni tesseram, τῆς βασιλείας τὸ σὺν -
θημα. Puta faustam illam vocem, Surrerit Domi
nus, etc. que plane tessera sit novi regui Chri
sti. Iu.
col. 1857–1858page 7 of 21
PG 88:1857κἀγὼ σὺν σοὶ παραγενόμενος, σαλεύσω πάλιν τὴν γῆν, ἵνα τῆς σῆς ἐπαγγελίας ὁ σεισμὸς συνήγορος γένηται.» Η΄. Κατέλαβε δὲ ταχέως τὸν Δεσποτικὸν τάφον ὁ ἄγγελο;· οὐ γὰρ ἐτόλμησε παρακούσαι Δεσπότου προστάξαντος. Καὶ πρῶτον μὲν παραγενόμενος, ἐτίναξεν ἐκ θεμελίων τὴν γῆν, ἵνα τοὺς φύλακας ἐξυπνίσας, ὑπὸ μάρτυσιν αὐτοῖς, εἴπῃ τὴν αἰτίαν δι' Αν παραγέγονεν. Εἶτα βλεπόντων αὐτῶν, ἀνεκύλισε τὸν λίθον ἐκ τῆς θύρας τοῦ μνημείου, καὶ ἐκάθησεν επάνω αὐτοῦ καταγελῶν τῶν σιδηρών σφραγίδων, καὶ ἐπεμβαίνων τοῖς Ἰουδαίοις, ὡς λίθω πιστεύσασι την ἀσφάλειαν Ην δὲ ἡ ἰδέα αὐτοῦ ὡς ἀστραπή. Όπου γὰρ νέφος ἁμαρτίας οὐκ ἐπισκιάζει, ἐκεῖ μορφή λαμπρότητος πολλή. Καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡσεὶ χιών. ἂν γὰρ ἔμελλε κηρύττειν πραγ μάτων, τούτων καὶ μορφὴν καὶ στολὴν ἀξίαν ἐκέ κτητο. Έδει γάρ, ἔδει, τὸν τοῦ φαιδροῦ πράγματος ἄγγελον ἐν ἅπασιν εἶναι φαιδρόν. Καταπλήξας δὲ τῷ πολλῷ φόβῳ τοὺς φύλακας, καὶ μικροῦ δεῖν πάντας τους παρόντας Ἰουδαίους ποιήσας νεκρούς· «Τι δεδοίκατε, πρὸς αὐτοὺς ἔλεγεν, ὦ Φαρισαῖοι; Τί τρέ μετε, καὶ πεπτώκατε πάντες ἐπὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν καθάπερ νεκροί; Επ' ἐμοῦ τοῦ δούλου νεκροί, καὶ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου τολμηροί; Ο στρατιώτης ὤφθην ὑμῖν φοβερός, καὶ τῶν οὐρανῶν ὁ βασιλεὺς εὐκαταφρόνητος; Ενὸς ἀγγέλου παρουσίαν ἀκινδύνως οὐ φέρετε· καὶ πῶς τοῦ δημιουργοῦ τῶν ἀγγέλων τὴν ἐνέργειαν ἀμβλύνειν ὑπολαμβάνετε; Ἑμὲ τὸν οὐ ράνιον εργάτην, τον λίθον μετατιθέντα οὐ δυνάμενοι κωλύειν, τῶς τὴν τεχνίτην ὅλης τῆς κτίσεως βουλόμενον ἀναχτίσαι τοῦ σώματος αὐτοῦ τὸν ναὸν κωλύειν ἠδύνασθε; Τῷ δημιουργήματα κωλύειν οὐκ ισχύοντες, πῶς ἀνταίρειν ἐπιχειρεῖτε τῷ ποιητῇ; Αλλ᾽ ἀνάστητε καὶ περιβλέψατε πανταχόθεν ἀκρι βῶς. Μὴ Πέτρος ἐστὶ νῦν μετ᾿ ἐμοῦ; Μὴ τῶν ἁλιέων τις κλέπτει σὺν ἐμοὶ τὸν νεκρόν; Μή χρείαν ἔχει ὁ Θεὸς βοηθοῦ; Μὴ δεῖται συνεργού τινος 6 Θεός Λόγος πρὸς τὴν ἀνάστασιν τῆς οἰκείας σαρ κός; ο Θ'. Ταῦτα πρὸς φύλακας καὶ τοὺς Φαρισαίους ὁ ἄγγελος λαλήσας, καὶ τούτους καταλιπών ἐῤῥιμμένους καὶ τρέμοντας, επέστρεψε πρὸς τὰς γυναῖκας τὸ πρόσωπον· καὶ πρῶτον μὲν δέδωκεν αὐταῖς κατα τρυφῆσαι βλέμματος ἡμέρου και προσηνούς· ἔπειτα τῶν ψυχῶν αὐτῶν τὸν φόβον ἐξέβαλε βοῶν πρὸς αὐτ τά;· «Μὴ φοβεῖσθε ὑμεῖς. Οὗτοι δειλιάτωσαν καὶ φοβείσθωσαν· ἐχθροὶ γάρ εἰσι καὶ πολέμ:οι· ὑμεῖς δὲ μὴ φοβεῖσθε, ἀλλὰ σκιρτᾶτε καὶ χαίρετε. "Αξια γὰρ στεφάνων ἐπράξατε. Μὴ φοβεῖσθε ὑμεῖς· μιᾶς γὰρ δεσποτείας ἐσμέν· τὸν αὐτὸν δοξάζομεν Κύριον. Οἶδα ὅτι Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένον ζητεῖτε. (οὐκ εἶπεν, Ἰησοῦν τὸν νεκρόν· οὐ γὰρ ἦν τότε νε κρός· ἀλλ', «Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένων· τὸν δι' ΧΧΙΙ, ο Το δημιουργήματι. τὸ δημιούργημά του
ORATIO IN MULIERES UNGUENTIFERAS.
κἀγὼ σὺν σοὶ παραγενόμενος, σαλεύσω πάλιν τὴν terram, quo terra: motus annuntiationi tua palioγῆν, ἵνα τῆς σῆς ἐπαγγελίας ὁ σεισμὸς συνήγορος lus accedat.
γένηται.»
Η΄. Κατέλαβε δὲ ταχέως τὸν Δεσποτικὸν τάφον ὁ
ἄγγελο;· οὐ γὰρ ἐτόλμησε παρακούσαι Δεσπότου
προστάξαντος. Καὶ πρῶτον μὲν παραγενόμενος,
ἐτίναξεν ἐκ θεμελίων τὴν γῆν, ἵνα τοὺς φύλακας
ἐξυπνίσας, ὑπὸ μάρτυσιν αὐτοῖς, εἴπῃ τὴν αἰτίαν δι'
Αν παραγέγονεν. Εἶτα βλεπόντων αὐτῶν, ἀνεκύλισε
τὸν λίθον ἐκ τῆς θύρας τοῦ μνημείου, καὶ ἐκάθησεν
επάνω αὐτοῦ καταγελῶν τῶν σιδηρών σφραγίδων, καὶ
ἐπεμβαίνων τοῖς Ἰουδαίοις, ὡς λίθω πιστεύσασι την
ἀσφάλειαν Ην δὲ ἡ ἰδέα αὐτοῦ ὡς ἀστραπή.
Όπου γὰρ νέφος ἁμαρτίας οὐκ ἐπισκιάζει, ἐκεῖ
μορφή λαμπρότητος πολλή. Καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ
λευκὸν ὡσεὶ χιών. ἂν γὰρ ἔμελλε κηρύττειν πραγμάτων, τούτων καὶ μορφὴν καὶ στολὴν ἀξίαν ἐκέ
κτητο. Έδει γάρ, ἔδει, τὸν τοῦ φαιδροῦ πράγματος
ἄγγελον ἐν ἅπασιν εἶναι φαιδρόν. Καταπλήξας δὲ τῷ
πολλῷ φόβῳ τοὺς φύλακας, καὶ μικροῦ δεῖν πάντας
τους παρόντας Ἰουδαίους ποιήσας νεκρούς· «Τι
δεδοίκατε, πρὸς αὐτοὺς ἔλεγεν, ὦ Φαρισαῖοι; Τί τρέμετε, καὶ πεπτώκατε πάντες ἐπὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν
καθάπερ νεκροί; Επ' ἐμοῦ τοῦ δούλου νεκροί, καὶ
ἐπὶ τοῦ Δεσπότου τολμηροί; Ο στρατιώτης ὤφθην
ὑμῖν φοβερός, καὶ τῶν οὐρανῶν ὁ βασιλεὺς εὐκατα
φρόνητος; Ενὸς ἀγγέλου παρουσίαν ἀκινδύνως οὐ
φέρετε· καὶ πῶς τοῦ δημιουργοῦ τῶν ἀγγέλων τὴν
ἐνέργειαν ἀμβλύνειν ὑπολαμβάνετε; Ἑμὲ τὸν οὐράνιον εργάτην, τον λίθον μετατιθέντα οὐ δυνάμενοι
κωλύειν, τῶς τὴν τεχνίτην ὅλης τῆς κτίσεως βουλόμενον ἀναχτίσαι τοῦ σώματος αὐτοῦ τὸν ναὸν κωλύειν
ἠδύνασθε; Τῷ δημιουργήματα κωλύειν οὐκ
ισχύοντες, πῶς ἀνταίρειν ἐπιχειρεῖτε τῷ ποιητῇ;
Αλλ᾽ ἀνάστητε καὶ περιβλέψατε πανταχόθεν ἀκριβῶς. Μὴ Πέτρος ἐστὶ νῦν μετ᾿ ἐμοῦ; Μὴ τῶν
ἁλιέων τις κλέπτει σὺν ἐμοὶ τὸν νεκρόν; Μή χρείαν
ἔχει ὁ Θεὸς βοηθοῦ; Μὴ δεῖται συνεργού τινος 6
Θεός Λόγος πρὸς τὴν ἀνάστασιν τῆς οἰκείας σαρ
κός; ο
Θ'. Ταῦτα πρὸς φύλακας καὶ τοὺς Φαρισαίους ὁ
ἄγγελος λαλήσας, καὶ τούτους καταλιπών ἐῤῥιμμένους
καὶ τρέμοντας, επέστρεψε πρὸς τὰς γυναῖκας τὸ
πρόσωπον· καὶ πρῶτον μὲν δέδωκεν αὐταῖς κατα
τρυφῆσαι βλέμματος ἡμέρου και προσηνούς· ἔπειτα
τῶν ψυχῶν αὐτῶν τὸν φόβον ἐξέβαλε βοῶν πρὸς αὐτ
τά;· «Μὴ φοβεῖσθε ὑμεῖς. Οὗτοι δειλιάτωσαν καὶ
φοβείσθωσαν· ἐχθροὶ γάρ εἰσι καὶ πολέμ:οι· ὑμεῖς
δὲ μὴ φοβεῖσθε, ἀλλὰ σκιρτᾶτε καὶ χαίρετε. "Αξια
γὰρ στεφάνων ἐπράξατε. Μὴ φοβεῖσθε ὑμεῖς· μιᾶς
γὰρ δεσποτείας ἐσμέν· τὸν αὐτὸν δοξάζομεν Κύριον.
Οἶδα ὅτι Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένον ζητεῖτε.
(οὐκ εἶπεν, Ἰησοῦν τὸν νεκρόν· οὐ γὰρ ἦν τότε νεκρός· ἀλλ', «Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένων· τὸν δι'
Matth. ΧΧΙΙ, 53. 10 ihil. 4. 11 ibid. 5.
VIII. Statim vero angelus ad sepulcrum Dominicum venit: non enim ausus est non obedire præτepto Dominico. Ut autem primum venisset, terram
a fundamentis concussit, ut a somno excitatis custodibus, ipsis coram testibusque, causam sui aðventus ediceret. Tum vero videntibus illis revolvit
«
lapidem ab ostio monumenti, ac sedit supra illum
irridens signacula ferrea ut imbecilla, Judæisque
insultans tanquam qui custodiam lapidi credidissent.
Erat autem aspectus ejus sicut fulgar. Ubi enim
non obumbrat nubes peccati, illic multa forma
splendoris est. Et vestimentum ejus album sicut
niz. Quarum enim rerum erat prædicator futurus,
iis congruam speciem stolamque habuit. Plaue
enim oportebat; par plane erat, ut lætæ rei mantins, per omnia lætus appareret. Ubi porro nimio
metu perterruisset custodes, parumquo abesset, ut
ne velut mortuos præsentes omnes Judæus effecisset, ait ad illos: e Quid vos tinetis, ο Pharisei?
Quid tremitis, omnesque velut mortui in facies
concidistis? Itane, me coram servo, mortui; coram autem Domino feroces ac temerarii? Sic ne
miles vobis visus sum terribilis; Rex autem
lorum contemptibilis? Non potestis, citra periculi
ansaw, militis uuius praesentiam ferre; ac angelorum Creatoris obscuraturos vos ac retardaturos
efficacitatem existimatis? Qui me cœlestem operarium minime potuistis prohibere, ut ne transferrem
lapidem, quomodo creaturæ totius artificem prohibueritis, ut ne volens proprii corporis templum instauret? Qui creaturam nequidquam impedire valuistis, quomodo Creatori resistere tentatis? Calc
rum surgite, ac accurate undique circumspicite;
num modo Petrum socium babeam? nin piscatorum aliquis, conjunctis mecum operibus, furetur
mortuum? num Deus auxiliante egeat? num Deus
Verbum ad carnis suæ resurrectionem cujusquam
operam necessariam habeat?,
IX. Hæc ubi angelus locutus esset ad custodes ac
Plarisaeus, dejectos eos ac tremnentes relinquens,
vultum ad mulieres convertit: ac primum quidem,
leni obtutu ac blando recreavit; tumque ab animis
depulit metum, ita inclamans: «Nolite timere, vos
Isti paveant timeantque; quippe hostes sunt ac
inimici. Vos autem, nolite timere; quinimo, tripudio gaudete: digna quippe coronis egistis. Nolite tim
mere, vos: unius enim dominatui subjicimur: eumdem clarificamus Dominum. Scio quia Jesum crucifixum quæritis "Non dixit, Jesum mortuum: non
enim tunc temporis erat mortuus; sed, Jesum crucifixum, eum, qui vestri causa crucis confusionem
proculcavit *. Eum quæritis, qui quærit quærentes
13 Hebr. xi, 3.
Το δημιουργήματι. Forte, τὸ δημιούργημά του Iu.
col. 1859–1860page 8 of 21
PG 88:1859ὑμᾶς τοῦ σταυροῦ τὴν αἰσχύνην πατήσαντα πατήσαντα αἰσχύνην. 2. αίσχύνης καταφρονήσας. Ζητεῖτε τὸν ἐπιζητοῦντα τους ζητοῦντας αὐτόν. Ζη τεῖτε τὸν ἐγγὺς δυτὰ τῶν ἐπικαλουμένων αὐτόν. Οίδα ὅτι Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένον ζητεῖτε· οὐκ ἔστιν ὧδε· οὐκ ἔστιν ὅπου νομίζετε· οὐκ ἔστιν ὅπου κατ έκειτο, ο Τί λέγεις, ὦ ἄγγελε; Οὐκ ἔστιν ὧδε ὁ ἡμέ τερος Δεσπότης καὶ Κύριος; οὐκ ἔστι τῶν ἡμετέρων δακρύων ἡ πρόφασις; Μάτην αὐτὸν ἐπενθήσαμεν; Μάτην αὐτῷ προσηνέγκαμεν τὰ ξένια τῶν νεκρῶν; Οὐκ ἔστιν ὧδε; Μετέθηκαν αὐτὸν πάλιν ἀλλαχόσε οἱ πονηροί; Εφθόνησαν αὐτῷ καὶ τῆς ταφῆς, οἱ φθονής σαντες τῆς ζωῆς αὐτοῦ; Οὐκ ἔστιν ὧδε; Ἀλλὰ ποῦ ἐστιν; εἶπε ἡμῖν, δεόμεθά του, ταχύ. Στήσον τρε μούσας ἡμῶν τὰς ψυχάς· μὴ τῷ πένθει πένθος επι Κάλῃς ἕτερον· ὑπόδειξον ἡμῖν τὸν τόπον τοῦ ἐπεξη τουμένου νεκροῦ, ἵνα δραμοῦσαι ταχέως ἐκεῖ, κενών σωμεν τὴν λύπην διὰ τῶν ὀφθαλμῶν. 1. Καὶ ὁ ἄγγελος ἔφη·. Βούλεσθε μαθεῖν που ἐστιν ὁ ζητούμενος παρ' ὑμῶν, καὶ πῶς ἀνέστη; Ἐγὼ διηγήσομαι· διὰ τοῦτο γὰρ ἀπεστάλην προς ὑμᾶς παρ' αὐτοῦ τοῦ παρ' ὑμῶν ζητουμένου νεκρού, ἵνα καὶ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ διδάξω, καὶ τὰς ὑμετέρας ψυχάς θεραπεύσω, καὶ τὰ δάκρυα στήσω, καὶ πρὸς εὐφροσύνην ὑμᾶς ἐπάρω τῷ διηγήματι. Ηγέρθη, καθὼς εἶπεν. Ἠλήθευσε καὶ νῦν συνήθως ἡ ἀλήθεια, καὶ ἅπερ τοῖς λόγοις εἶπε, ταῦτα τους ἔργοις ἐπλήρωσεν. ῾Η ἀθάνατος αὐτοῦ θεότης ἔμε μεν ἀθάνατος· καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς τελευτής της σαρκός, τὸ θνητὸν αὐτοῦ σῶμα, τοῖς σωματικά; αὐτοῦ ὀφθαλμοῖς, τοῦ θανάτου τὸν ὕπνον ἐδέξατο. ᾿Αναπεσών γὰρ ἐκοιμήθη ὡς λέων βασιλικῶς· ἀνα δραμὼν δὲ, προῆλθεν ἐντεῦθεν θεοπρεπῶς. Οὐκ ἔγνω σαν οἱ φύλακες του φρουρουμένου τὴν πρόοδον· οὐ γὰρ ἦσαν ἄξιοι τὸν ὑπ' αὐτῶν πολεμούμενον κατιδείν ἀναστάντα. Οὐκ ἐκώλυσεν ὁ τάφος τοῦ παντοδυνάμου τὴν ἔγερσιν. Οὐκ ἴσχυσε καταδῆσαι τὸν μὴ δεδεμένον ταῖς ἁμαρτίαις ὁ θάνατος. Παρεχώρησεν ἄκων ὁ τύραννος τῷ βασιλεῖ. Αὐτὸς ὁ ᾅδης δειλιάσας ἐγένετο σύντρομος· οἱ πυλωροὶ τοῦ ᾅδου τὰς κλεῖς ρίψαντες, καὶ τὰς πύλας ἀνεπετάσαντες, οὐκ ἐτόλμησαν οὐδὲν εἰπεῖν οὐδενὶ τῶν συναναστάντων αὐτῷ. Ηγέρθη οὖν, καθὼς εἶπε. Πῶς ὑμῖν διηγήσομαι τὰ ἀποῤῥητα; Πῶς κηρύξω τὰ νικώντα πάντα λόγον καὶ νεῦν; Πῶς ἑρμηνεύσω τῆς Δεσποτικῆς ἀναστάσεως τὸ μυστήριον; Καὶ ὁ σταυρός μυστήριον· καὶ ὁ τριήμερο; αὐτοῦ θάνατος μυστήριον· καὶ πάντα τὰ κατὰ τὸν Σωτήρα μυστήρια. Ωσπερ γὰρ ἐγεννήθη τῶν τῆς παρθενίας θυρῶν κεκλεισμένων, οὕτως ἀνέστη και κλεισμένου τοῦ τάφου· καὶ ὥσπερ ἐγένετο πρωτότ τοκο; ἐκ μητρός 6 μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὕτως ἐγένετο πρωτότοκος ἀναστὰς ἐκ νεκρών. Ὥσπερ οὖν οὐκ ἔλυσε τὴν παρθενίαν τῆς Παρθέν μητρός γεννηθείς, οὕτως οὐκ ἔλυσε τα σήμαντρα του Ιν
"
GREGORII EPISCOPI ANTIOCHENI
sc 13: cum, qui prope est invocantibus eum i Scio ὑμᾶς τοῦ σταυροῦ τὴν αἰσχύνην πατήσαντα
quia Jesum quæritis crucifixum: Non est hic “:
non est ubi putatis: non est quo loco positus jacebat. Quid hoc ais, o angele? Non est hic Dominus noster ac herus? non est nostrarum argumentum lacrymarum? Ergo frustra eum luximus?
Frustra ci mortuorum xenia obtulimus? Non est
hic? Ergo iterum cum alio maligni transtulerunt?
Etiam sepulturæ honorem inviderunt, qui vitam
inviderant? Non est hic? Ubinam vero est? cito,
rogamus, elicito. Sela trementes animos nostros:
ne luctui addere velis luctum alium: ejus nobis
mortui locum ostende, quem quærimus, ut quantocius co currentes, oculorum rivulis tristitiam
vacuemus.
X. At angelus: «Vultis, inquit, scire, ubi sit
quem queritis, ac quomodo resurrexit? Vobis ego
referam: Propterea enim ad vos missus sum, ab
ipso quem quæritis mortuo, ut et ipsius resurrectionem doceam, vestrosque curem animos ac lacrymas sistam, atque animi lætitiam ex narratione erigam. Surrexit, sicut dixit 1. Nunc etiam solito:
Veritas verax fuit, et quæ verbis protulit, etiam
opere implevit. Immortalis ejus divinitas, immortalis permansit; ac quo tempore cato mortua est,
mortale corpus ejus corporeis suis oculis mortis
somnum suscepit. Recumbens enim dormivit ut
leo t regie; rediens vero, processit inde ut Deum
decet. Non cognoverunt custodles, ejus quem custodiebant processum minime siquidem digni erant,
ut quem impugnabant, resurgentem viderent. Non
prohibuerunt signacula ferrea Domini exitum: mequivit sepulcrum impedire resurrectionem Omnipotentis: non valuit mors eum vincire, qui minime
peccatis vinctus fuisset. Loco, nolens tyrannus,
Regi cessit. Infernus ipse pavens, terrore fuit correpius. Inferni janitores, projectis clavibus ac jauuis apertis, nulli quidquam ausi sunt dicere, eorum qui simal resurrexerunt. Surrexit igitur, sicul
dixit. Quomodo vobis narrem arcana? Quo præconio celebrem, quæ sermonem omnem superant sensumque? Quomodo resurrectionis Dominicæ sacramentum explicem? Etiam crus sacramentum est;
triduana quoque ejus mors sacramentum; omnia
denique spectantia ad Salvatorem, sunt sacramenta.
Quemadmodum enim natus est clausis virginalibus
claustris, ita et resurrexerit clauso sepulcro: ac
sicut unigenitus Dei Filius, primogenitus factus est
ex matre, ita resurgens, factus est primogenitus ex
mortuis 18. Sicut ergo natus, haudquaquam matris
Virginis virginitatem solvit; ita nèc resurgens sol13 Prov. vin, 17. 1 Psal cxLv, 18; Matth. xxvIII,
XXVII, 6. 18 Coloss. 1, 10.
Confusionem proculcavit: πατήσαντα αἰσχύ
νην. Paulus Heir. sı, 2. αίσχύνης καταφρονήσας. ID.
Primogenitus factus ex matre. Ex Patre
Ζητεῖτε τὸν ἐπιζητοῦντα τους ζητοῦντας αὐτόν. Ζη
τεῖτε τὸν ἐγγὺς δυτὰ τῶν ἐπικαλουμένων αὐτόν. Οίδα
ὅτι Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένον ζητεῖτε· οὐκ ἔστιν
ὧδε· οὐκ ἔστιν ὅπου νομίζετε· οὐκ ἔστιν ὅπου κατ
έκειτο, ο Τί λέγεις, ὦ ἄγγελε; Οὐκ ἔστιν ὧδε ὁ ἡμέ
τερος Δεσπότης καὶ Κύριος; οὐκ ἔστι τῶν ἡμετέρων
δακρύων ἡ πρόφασις; Μάτην αὐτὸν ἐπενθήσαμεν;
Μάτην αὐτῷ προσηνέγκαμεν τὰ ξένια τῶν νεκρῶν;
Οὐκ ἔστιν ὧδε; Μετέθηκαν αὐτὸν πάλιν ἀλλαχόσε οἱ
πονηροί; Εφθόνησαν αὐτῷ καὶ τῆς ταφῆς, οἱ φθονής
σαντες τῆς ζωῆς αὐτοῦ; Οὐκ ἔστιν ὧδε; Ἀλλὰ ποῦ
ἐστιν; εἶπε ἡμῖν, δεόμεθά του, ταχύ. Στήσον τρε
μούσας ἡμῶν τὰς ψυχάς· μὴ τῷ πένθει πένθος επι
Κάλῃς ἕτερον· ὑπόδειξον ἡμῖν τὸν τόπον τοῦ ἐπεξητουμένου νεκροῦ, ἵνα δραμοῦσαι ταχέως ἐκεῖ, κενών
σωμεν τὴν λύπην διὰ τῶν ὀφθαλμῶν.
1. Καὶ ὁ ἄγγελος ἔφη·. Βούλεσθε μαθεῖν που
ἐστιν ὁ ζητούμενος παρ' ὑμῶν, καὶ πῶς ἀνέστη;
Ἐγὼ διηγήσομαι· διὰ τοῦτο γὰρ ἀπεστάλην προς
ὑμᾶς παρ' αὐτοῦ τοῦ παρ' ὑμῶν ζητουμένου νεκρού,
ἵνα καὶ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ διδάξω, καὶ τὰς ὑμετέ
ρας ψυχάς θεραπεύσω, καὶ τὰ δάκρυα στήσω, καὶ
πρὸς εὐφροσύνην ὑμᾶς ἐπάρω τῷ διηγήματι.
Ηγέρθη, καθὼς εἶπεν. Ἠλήθευσε καὶ νῦν συνήθως
ἡ ἀλήθεια, καὶ ἅπερ τοῖς λόγοις εἶπε, ταῦτα τους
ἔργοις ἐπλήρωσεν. ῾Η ἀθάνατος αὐτοῦ θεότης ἔμε:-
μεν ἀθάνατος· καὶ ἐν τῷ καιρῷ τῆς τελευτής της
σαρκός, τὸ θνητὸν αὐτοῦ σῶμα, τοῖς σωματικά;
αὐτοῦ ὀφθαλμοῖς, τοῦ θανάτου τὸν ὕπνον ἐδέξατο.
᾿Αναπεσών γὰρ ἐκοιμήθη ὡς λέων βασιλικῶς· ἀναδραμὼν δὲ, προῆλθεν ἐντεῦθεν θεοπρεπῶς. Οὐκ ἔγνω·
σαν οἱ φύλακες του φρουρουμένου τὴν πρόοδον· οὐ
γὰρ ἦσαν ἄξιοι τὸν ὑπ' αὐτῶν πολεμούμενον κατιδείν
ἀναστάντα. Οὐκ ἐκώλυσεν ὁ τάφος τοῦ παντοδυνάμου
τὴν ἔγερσιν. Οὐκ ἴσχυσε καταδῆσαι τὸν μὴ δεδεμένον
ταῖς ἁμαρτίαις ὁ θάνατος. Παρεχώρησεν ἄκων ὁ
τύραννος τῷ βασιλεῖ. Αὐτὸς ὁ ᾅδης δειλιάσας ἐγένετο
σύντρομος· οἱ πυλωροὶ τοῦ ᾅδου τὰς κλεῖς ρίψαντες,
καὶ τὰς πύλας ἀνεπετάσαντες, οὐκ ἐτόλμησαν οὐδὲν
εἰπεῖν οὐδενὶ τῶν συναναστάντων αὐτῷ. Ηγέρθη οὖν,
καθὼς εἶπε. Πῶς ὑμῖν διηγήσομαι τὰ ἀποῤῥητα;
Πῶς κηρύξω τὰ νικώντα πάντα λόγον καὶ νεῦν; Πῶς
ἑρμηνεύσω τῆς Δεσποτικῆς ἀναστάσεως τὸ μυστή
ριον; Καὶ ὁ σταυρός μυστήριον· καὶ ὁ τριήμερο;
αὐτοῦ θάνατος μυστήριον· καὶ πάντα τὰ κατὰ τὸν
Σωτήρα μυστήρια. Ωσπερ γὰρ ἐγεννήθη τῶν τῆς
παρθενίας θυρῶν κεκλεισμένων, οὕτως ἀνέστη και
κλεισμένου τοῦ τάφου· καὶ ὥσπερ ἐγένετο πρωτότ
τοκο; ἐκ μητρός 6 μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ,
οὕτως ἐγένετο πρωτότοκος ἀναστὰς ἐκ νεκρών.
Ὥσπερ οὖν οὐκ ἔλυσε τὴν παρθενίαν τῆς Παρθέν
μητρός γεννηθείς, οὕτως οὐκ ἔλυσε τα σήμαντρα του
6. 15 Gen. xLIX, 9. ss Culoss. 1, 16. 19 Matth.
omnino Unigenitus, ex quo non possit nasci alius
Filius secus ex matre, ex qua nobis similis homo
natus est. Ita docte Estius, Matth. 1, Vide Coloss.
1, 15, 16, in illud, Primogenitus omnis creatura. Ιν
col. 1861–1862page 9 of 21
PG 88:1861μνήματος, ἀναστάς. Οὔτε οὖν τὸν τόκον αὐτοῦ δύναή μα λόγῳ περιλαβεῖν, οὔτε τὸν ἐκ τοῦ μνήματος δρόμον ἰσχύω καταλαβεῖν. Βλέπω τὸν τόπον τῆς ἀνα στάσεως, καὶ προσκυνῶ τὴν ἀνάστασιν· οὐ πολυπραγμονῶ τὴν ἀνάστασιν. Προσκυνῶ τὸν τόπον τοῦ θαύματος, εἰ καὶ μὴ καταλαμβάνω τὸν τρόπον τοῦ πράγματος. "Α βλέπω, ταῦτα καὶ ὑμῖν ὑποδείκνυμι. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον ὅπου ἔκειτο Κύριος. Διά τοῦτο γὰρ τὸν λίθον τοῦτον μετέθηκα, οὐχ ἵνα χαρί σωμαι πύλην ἐξόδου τῷ Ἰησοῦ· οὐδὲ γὰρ ἐδέετο τῆς ἐμῆς βοηθείας ἡ πάντων βοήθεια· πρὶν γὰρ ἀπο κυλίσαι τὸν λίθον, ὁ ἀκρογωνιαίος λίθος, ὡς ἠθέλησεν, ἀνεπήδησεν· ἀλλ᾽ ἵνα τὸν τόπον ὑμεῖς καταμάθητε, καὶ τὸν ἀναστάντα Χριστὸν ἀνυμνήσητε. Δεῦτε, ἴδετε τόπον ὅπου ἔκειτο ὁ Κύριος. Τέως τὸν τόπον θεάσασθε, καὶ κατὰ μικρὸν ὄψεσθε καὶ τοῦ τόπου τὸν ξένον καρπόν. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον, ἐν ᾧ δ διάβολο; ἐδέξατο καιρίαν την πληγήν. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον, ἐν ᾧ τῆς ὑμετέρας αναστάσεως εγράφη τὰ σύμβολα. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον, ἐν ᾧ κατέκειτο νεκρούμενος ὁ θάνατος. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον ἐν ᾧ παρεὶς ὁ ἄσπορος κόκκος τοῦ σώματος, πολύχουν ἄσταχυν ἀθανασίας ἐβλάστησε. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τό που, τὸν παντὸς παραδείσου τερπνότερον. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον, τὸν πάσης βασιλικῆς παστάδας λαμ πρότερον. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τάφον ἀφώνως βοῶντα τοῦ ταφέντος τὴν δύναμιν. Παρακύψατε εἰς τὴν θή κην, τὴν γενομένην πύλην τῆς ἀφθάρτου ζωῆς. Παρακύψατε εἰς τὸ σπήλαιον, ἀφ᾽ οὗ πρὸς οὐρανὸν μετοικισθήσεσθε. Παύσατε τοὺς στεναγμούς καὶ τὰ δάκρυα. Παύσασθε ζητοῦσαι τὸν ζῶντα μετὰ νεκρῶν. Λέγετε κατὰ τοῦ θανάτου χορεύσουσαι· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νῖκος; Καὶ ταχὺ πορευθεῖσαι, εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ὅτι Ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν· καὶ ἰδοὺ προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε ἰδοὺ εἶπον ὑμῖν. Ορᾶτε μὴ κρύψητε τὸ θαῦμα τῇ σιωπῇ· οὐ γὰρ ἀκίνδυνον δούλοις δεσποτικῶν θαυ μάτων σιγή. Καὶ ἐξελθοῦσαι ταχὺ ἀπὸ τοῦ μνη μείον μετὰ φόβου καὶ χαρᾶς μεγάλης, έδραμον ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ὅτι ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν. Καὶ ἰδοὺ προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλι λαίαν· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε. Ἰδοὺ εἶπεν ὑμῖν. ΙΔ΄. Ταύτας γυναῖκας πρὸς δρόμον οξύτερον προ τρέπον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐβόα διὰ τοῦ προφήτου Ησαίου· Γυναῖκες ερχόμεναι ἀπὸ θέας, δεῦτε· οὐ γὰρ λαός ἐστιν ἔχων σύνεσιν. Τρεχουσῶν δὲ τῶν μυροφόρων γυναικῶν φόβῳ καὶ πόθῳ πολλῷ, καὶ φιλονεικουσῶν ἀλλήλων περὶ τὴν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν ταχύτητα, και βουλομένης εκάστης πρώτης φθάσαι καὶ κομίσαι τοῖς ἀποστόλοι; τὸ ἐμπιστευθὲν αὐταῖς εὐαγγέλιον αθρόον ἐπιστὰς αὐταῖς ὁ Σωτὴρ, ἐπ εσφράγισε τους λόγους τοῦ ἀγγέλου τῇ σφραγίδι τῆς οἰκείας μορφῆς· καὶ τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἑπτέρωσεν εξα πὼν αὐταῖς· ο Χαίρετε. Η κατάκριτος Εύα δεδι καίωται· ὁ ἐξόριστος 'Αδάμ ἀνακέκληται· ἡ ἀπόφασις
ORATIO IN MULIERES UNGUENTIFERAS.
μνήματος, ἀναστάς. Οὔτε οὖν τὸν τόκον αὐτοῦ δύνα- ή vit signacula sepulcri. Neque igitur partum ejus
μα λόγῳ περιλαβεῖν, οὔτε τὸν ἐκ τοῦ μνήματος
δρόμον ἰσχύω καταλαβεῖν. Βλέπω τὸν τόπον τῆς ἀνα
στάσεως, καὶ προσκυνῶ τὴν ἀνάστασιν· οὐ πολύ
πραγμονῶ τὴν ἀνάστασιν. Προσκυνῶ τὸν τόπον τοῦ
θαύματος, εἰ καὶ μὴ καταλαμβάνω τὸν τρόπον τοῦ
πράγματος. "Α βλέπω, ταῦτα καὶ ὑμῖν ὑποδείκνυμι.
Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον ὅπου ἔκειτο Κύριος. Διά
τοῦτο γὰρ τὸν λίθον τοῦτον μετέθηκα, οὐχ ἵνα χαρίσωμαι πύλην ἐξόδου τῷ Ἰησοῦ· οὐδὲ γὰρ ἐδέετο τῆς
ἐμῆς βοηθείας ἡ πάντων βοήθεια· πρὶν γὰρ ἀπο
κυλίσαι τὸν λίθον, ὁ ἀκρογωνιαίος λίθος, ὡς ἠθέλησεν,
ἀνεπήδησεν· ἀλλ᾽ ἵνα τὸν τόπον ὑμεῖς καταμάθητε,
καὶ τὸν ἀναστάντα Χριστὸν ἀνυμνήσητε. Δεῦτε,
ἴδετε τόπον ὅπου ἔκειτο ὁ Κύριος. Τέως τὸν τόπον
θεάσασθε, καὶ κατὰ μικρὸν ὄψεσθε καὶ τοῦ τόπου
τὸν ξένον καρπόν. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον, ἐν ᾧ δ
διάβολο; ἐδέξατο καιρίαν την πληγήν. Δεῦτε, ἴδετε
τὸν τόπον, ἐν ᾧ τῆς ὑμετέρας αναστάσεως εγράφη
τὰ σύμβολα. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον, ἐν ᾧ κατέκειτο
νεκρούμενος ὁ θάνατος. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον ἐν ᾧ
παρεὶς ὁ ἄσπορος κόκκος τοῦ σώματος, πολύχουν
ἄσταχυν ἀθανασίας ἐβλάστησε. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τό
που, τὸν παντὸς παραδείσου τερπνότερον. Δεῦτε,
ἴδετε τὸν τόπον, τὸν πάσης βασιλικῆς παστάδας λαμπρότερον. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τάφον ἀφώνως βοῶντα
τοῦ ταφέντος τὴν δύναμιν. Παρακύψατε εἰς τὴν θήκην, τὴν γενομένην πύλην τῆς ἀφθάρτου ζωῆς.
Παρακύψατε εἰς τὸ σπήλαιον, ἀφ᾽ οὗ πρὸς οὐρανὸν
μετοικισθήσεσθε. Παύσατε τοὺς στεναγμούς καὶ τὰ
δάκρυα. Παύσασθε ζητοῦσαι τὸν ζῶντα μετὰ νεκρῶν.
Λέγετε κατὰ τοῦ θανάτου χορεύσουσαι· Ποῦ σου,
θάνατε, τὸ κέντρον; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νῖκος; Καὶ
ταχὺ πορευθεῖσαι, εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,
ὅτι Ηγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν· καὶ ἰδοὺ προάγει
ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε
ἰδοὺ εἶπον ὑμῖν. Ορᾶτε μὴ κρύψητε τὸ θαῦμα τῇ
σιωπῇ· οὐ γὰρ ἀκίνδυνον δούλοις δεσποτικῶν θαυ
μάτων σιγή. Καὶ ἐξελθοῦσαι ταχὺ ἀπὸ τοῦ μνημείον μετὰ φόβου καὶ χαρᾶς μεγάλης, έδραμον
ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ὅτι ἠγέρθη ἀπὸ
τῶν νεκρῶν. Καὶ ἰδοὺ προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε. Ἰδοὺ εἶπεν ὑμῖν.
sermone complecti possum, neque ejus e monumento valeo comprehendere cursum. Video resurrectionis locum, ac adoro resurrectionem; non curiosius resurrectionem exploro. Miraculi locum
veneror, quanquam rei gestæ modum non comprehendo. Quæ video, ca quoque vobis commonstro:
Venite, videte locum, ubi positus erat Dominus '9.
Propterea enim remuovi istum lapidem, non ut januam aperirem qua Jesus exiret: non enim egebat
meo auxilio, qui est universorum auxilium: antequam enim revolverem lapidem, resilierat lapis ille
summangularis pro sua voluntate; sed ut vos duceremini locum, ipsumque qui resurrexit Christum,
laudibus celcbraretis: Venite, videte locum ubi
positus erat Dominus. Dactenus contuemini locum,
brevi pos. etiam visuræ loci mirabilem fructum,
Venite, videte locum in quo diabolus letale vulnus
accepit. Venite, videte locum, in quo vestrae resurrectionis symbola scripta sunt. Venite, videte locum,
in quo
mortifiata jacebat mors. Venite, vi•
dete locum, in quo gianum non satum solutum corpore, numerosam immortalitatis spicam germinavit. Venite, videte locum, paradiso omni jucundiorem. Venite, videte locum, regali omni triclinio
splendidiorem. Venite, videte locum, muta voce
clamantem ejus qui sepultus fuerat, virtutem. Paulisper in sepulcrum inspicite, quod vitae incorruptibilis porta factum est. Paulisper in speluncam
iuspicite, uude transferemini in caelestes sedes.
Temperate gemitus atque lacrymas. Ne jam ultra
quæsieritis viventem cum mortuis: Dicite, gaudio
salientes adversus mortem. Ubi est, mors, aculeus
tuus? ubi tua, inferne, victoria 10? Et cito euntes
dicite discipulis ejus: Quia surrexit a mortuis: et
ecce præcedet vos in Galilæum: ibi eum videbitis;
Ecce dixit vobis ". Videte ne miraculum silentio
occultetis. Non enim servis extra aleam est, ut
Dominica siluerint miracula. Et cito exeuntes de
monumento cum timore et gaudio magno concurrerunt nuntiare discipulis ejus, quia surrexit a mortuis". Et ecce præcedet vos in Galilæam; ibi eum
videbitis. Ecce dixit vobis.;
XI. Mulieres istas ad velociorent cursum adhorΙΔ΄. Ταύτας γυναῖκας πρὸς δρόμον οξύτερον προτρέπον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐβόα διὰ τοῦ προφήτου tans Spiritus sanctus, clamabat per Isaiam propheΗσαίου· Γυναῖκες ερχόμεναι ἀπὸ θέας, δεῦτε· οὐ
γὰρ λαός ἐστιν ἔχων σύνεσιν. Τρεχουσῶν δὲ τῶν
μυροφόρων γυναικῶν φόβῳ καὶ πόθῳ πολλῷ, καὶ
φιλονεικουσῶν ἀλλήλων περὶ τὴν κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν
ταχύτητα, και βουλομένης εκάστης πρώτης φθάσαι
καὶ κομίσαι τοῖς ἀποστόλοι; τὸ ἐμπιστευθὲν αὐταῖς
εὐαγγέλιον αθρόον ἐπιστὰς αὐταῖς ὁ Σωτὴρ, ἐπεσφράγισε τους λόγους τοῦ ἀγγέλου τῇ σφραγίδι τῆς
οἰκείας μορφῆς· καὶ τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἑπτέρωσεν εξα
πὼν αὐταῖς· ο Χαίρετε. Η κατάκριτος Εύα δεδι
καίωται· ὁ ἐξόριστος 'Αδάμ ἀνακέκληται· ἡ ἀπόφασις
** Matth. xxvin, 6. 20 Usee xil, 14; 1 Cor. xv, 59.
Matth. xxv, 9.
tam: Mulieres venientes a spectaculo, venite: non
est enim populus habens in clligentiam *. Cum porro
mulieres unguentiferæ multo cum timore ac desiderio currerent, ac altera cursus velocitate præire
alteri contenderet, velletque quælibet prima venire
ac faustum nuncium qui creditus esset, ad apostolos perferre; en tibi subito astans Salvator sermoues angelicos suæ ipsius formæ sigillo obsignavit; ac earum animis velut addidit alas, dicens eis:
Arete. Rea Eva justificata est; revocatus est
exsul Adam; soluta est sententia; proculcatus est
* Matth. xxxm, 7.
12 abid. 8. 13 Isa. xxvi, 11.
col. 1863–1864page 10 of 21
PG 88:1863λέλυται ὁ πονηρὸς ἔτι; πεπάτηται ο διάβολος Ο κῶν ἰχθύων αλιείαν ἡλίευσα. ίδωσι τὴν λίμνην, ἀφ᾿ ἧς εστράτευσα, ο καταπέπτωκεν· οἱ τοῦ διαβόλου συνήγορος κατ' ησχύνθησαν· οἱ πολέμιοι καθηρέθησαν Ἰουδαϊκ πενθοῦσιν ἀπαραμύθητα· Φαρισαῖοι θρηνοῦσι τὸ τέλο μη μα· ὁ σταυρὸς ὁ ἐμὸς ὤφθη συνήγορος· ὁ τάφος τῆς ἐμῆς δυνάμεως μάρτυς ἐγένετο ὁ θάνατος τὴν ἦταν ὁμολογεῖ· ἡ ἀθανασία τοῖς ἀνθρώποις ὑπογές γραπται· ἐν ἐμοὶ τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις ἀνακεκαίνισται· ἐν ἐμοὶ πάντες οἱ νεκρωθέντες ἀνέζησαν· ἐν ἐμοὶ βασιλεύει τὸ φύραμα· ἐν ἐμοὶ ἡ ἐμὴ εἰκὼν ἐστεφάνωται. Οὗτοι τῆς τριημέρου μου ταφῆς οἱ καρποί οὗτοί μου τῆς κατὰ τοῦ θανάτου νίκης στέφανοι ού τοι τῆς ἐμῆς βασιλείας οι βασιλικοί μαργαρίται, οὓς ἐκ τοῦ βυθοῦ τοῦ ᾅδου λαβὼν, ἐκόμισά μου τοῖς ἐρασταῖς. Ἐπὶ τούτοις οὖν χαίρετε· χορεύετε· ἀγαλ λιάσθε· πανηγυρίζετε· ὑπάγετε, ἀπαγγείλατε τοῖς μαθηταῖς μου. Βλέπετε πῶς ἀμνησίκακός είμι καὶ φιλάνθρωπος. Αδελφούς καλῶ τοὺς καταλιπόντας με παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ. Οίδα γάρ μακροθυμεῖν ὑβριζόμενος· οἶδε φέρειν άγνωμονούμενος οἶδα ταῖς ἀσθενείαις τῶν ἐμῶν φίλων συμπεριφέρεσθαι· οἶδα τοὺς ἁμαρτάνοντας καὶ δακρύοντας ἐλεεῖν καὶ προσίεσθαι. Υπάγετε, ἀπαγγείλατε τοῖς ἀδελ φοῖς μου, ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, πάν κεί με ὄψονται. Απαγγείλατε τοῖς ἐμοῖς μαθηταῖς ἅπερ ὑμεῖς ἐθεάσασθε μυστήρια. Πρῶται γίνεσθε τῶν διδασκάλων διδάσκαλος. Μαθέτω Πέτρος ὁ ἀρνη σάμενός με, ὅτι δύναμαι καὶ γυναῖκας ἀποστόλους χειροτονείν. ᾿Απέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ ἴδωσι τὴν πενιχρὰν λίμνην, ἀφ' ἧς αὐτοὺς ἐπὶ τῶν λογι αὐτοὺς [εἰς] τὴν τῶν ἀνθρώμων θάλασσαν μετ ΙΒ'. Ταῦτα πρὸς τὰς γυναῖκας ὁ Κύριος έφθέγγετα Αὐτὸς δὲ καὶ νῦν ἐπὶ τῆς κολυμβήθρας τοῖς πο στεύουσιν ἀοράτως ἐφίσταται· αὐτὸς περιπτύσσεται τους νεοφωτίστους ὡς φίλους καὶ ἀδελφούς· καὶ λέγει πρὸς αὐτούς· Χαίρετε. Αὐτὸς εὐφροσύνης καὶ χαρᾶς ἐμπίπλησιν αὐτῶν τὰς καρδίας καὶ τὰς ψυχάς. Αὐτὸς τοὺς βυπῶντας ἀποπλύνει τοῖς τῆς χάριτος νάμασιν. Αὐτὸς τοὺς ἀναγεννωμένους χρίει τῷ μύρῳ τοῦ Πνεύματος. Αὐτὸς τροφεὺς αὐτῶν γίνεται καὶ τρο φή Αὐτὸς παρέχει τοῖς οἰκείοις δούλοις τὸ πνευ ματικόν σιτηρέσιον. Αὐτὸς λέγει πρὸς πάντας τοὺς εὐσεβεῖς· «Λάβετε, φάγετε τὸν οὐράνιον ἄρτον· λά βετε τῆς ἐμῆς πλευρᾶς τὴν πηγὴν τὴν ἀντλουμένην ἀεὶ καὶ μὴ κινουμένην ποτέ. Οἱ πεινώντες, κορέσθητε οἱ διψώντες, μεθύσθητε μέθην σώφρονά τε καὶ τήριον. ο 'Αλλ', ὦ βασιλεῦ τῶν οὐρανῶν, ὁ καθήμενος ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν τοῖς ὑψηλοῖς, ὁ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων Κύριος, ὁ τὴν κτίσιν ὡς θέλεις ἡνιοχῶν, ὁ τὴν ἀνθρωπότητα χρηστότητι κυβερνών, ὁ τὴν ἡμέραν ταύτην καὶ τὴν πανήγυριν ἡμῖν δωρη σάμενος, ἐλέησον ἡμᾶς ὡς ἡλέητας τὴν πόρνην μὴ διώξῃς ἡμᾶς, ἐὰν θαμβήσαντες τῇ σῇ φιλανθρωπίζο
GREGORII EPISCOPI ANTIOCHENI
18GA
maliguus serpens; diabolus concidit; confusi sunt λέλυται ὁ πονηρὸς ἔτι; πεπάτηται ο διάβολος
patroni diaboli; deleti sunt hostes; Judæi incousolabiliter lugent; Pharisæi audax facinus lumentantur; crux se mihi patronam exhibuit; sepulcrum
virtutis meæ testimonium tulit; mors confitetur se
vickam; immortalitatis jura subscripta sunt homimibus. In me renovata est humana natura; in me
revixerunt mortui omnes; in me concretio regnat;
in me coronata est imago mea. Sunt bi triduanæ
meæ sepultura fructus; hac serta meæ adversus
mortem victoriae; hi regales imperii mei margariti,
quos expiscatus ex inferni profundo mei amantibus
attuli. Idcirco igitur gaudete; choros agite; exsultate; festum diem ac conventum agite: Ite, meis
discipulis' annuntiate. Videte ut sim immemor injuriaruin se clemens! Eos appello fratres, qui me dereliquerunt sub passionis tempus. Novi quippe injuria affectus ferre longauimis: novi, ingrati animi
ɔe improbi vitia sustinere; novi me amicorum meorum ingrinitatibus præbere facilem; novi dentes
peccatores misericordia prosequi ac recipere. Ile,
nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilæam, ibl me
videbunt **. Nuntiate discipulis meis quæ vos vidistis mysteria. Estote magistrorum primae magistre.
Discat Petrus qui me negavit, posse me etiam mulieres apostolas creare. Eant in Galilaeam; videaulque vile stagnum ex quo ad rationalium piscium
piscationem eos piscatus sum. Videant stagnum iltud, unde eos ad hominum mare bello lacessendum
assumpsi. ›
Ο
κῶν ἰχθύων αλιείαν ἡλίευσα. ίδωσι τὴν λίμνην, ἀφ᾿ ἧς
εστράτευσα, ο
XII. Hæc Dominus mulieribus locutus est. Idem
vero ips«, etiam nune in piscina invisibiliter assistit Adelibus. Ipse recens baptizatos, ut anticos
ac fratres amplexatur; sitque ad eos, Avete. Ipse
corum corda ac animos latitia kaudioque implet.
Ipse sordidos gratiae duentis abluit. Ipse regenera
tos Spiritus saneti unguento ungit. Ipse corum et
nutricius eficitur, et cibus. Suis ipse servis spiris
tale præbet congiarium. Universos pios ita affatur:
‹ Accipite, comedite panem cœlestem: accipite mei
lateris fontem, quem semper haurientes nunquam
evacuetis. Esurientes, saturamini. Sitientes, inebriamini sobria ebrietate ac salutari. › Enimvero, o cœlorum Rex, qui in dextera sedes majestatis in excelsis; tu Dominus incorporearum Virtutum; qui
creaturam pro nutu moderaris; qui humanam naturam bonitate regis; qui nobis diem hanc celebrenque douasti conventum, nostri miserere, uti
misertus es meretricis: ne nos repellas, cum de
tua freti clementia, scelestis manibus sacrum tuuma
corpus tenere ausi fuerimus. Ac sicut non repulisti peccatricem iliam meretricem, intemeralos tuos
** Matth. xxvIII, 9.
Nutritius_et cibus. Egregie pro Encharistia.
Paucis cuncta docte perstringit, quæ circa baptiκαταπέπτωκεν· οἱ τοῦ διαβόλου συνήγορος κατ'
ησχύνθησαν· οἱ πολέμιοι καθηρέθησαν Ἰουδαϊκ
πενθοῦσιν ἀπαραμύθητα· Φαρισαῖοι θρηνοῦσι τὸ τέλο
μη μα· ὁ σταυρὸς ὁ ἐμὸς ὤφθη συνήγορος· ὁ τάφος
τῆς ἐμῆς δυνάμεως μάρτυς ἐγένετο ὁ θάνατος τὴν
ἦταν ὁμολογεῖ· ἡ ἀθανασία τοῖς ἀνθρώποις ὑπογές
γραπται· ἐν ἐμοὶ τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις ἀνακεκαίνι
σται· ἐν ἐμοὶ πάντες οἱ νεκρωθέντες ἀνέζησαν· ἐν
ἐμοὶ βασιλεύει τὸ φύραμα· ἐν ἐμοὶ ἡ ἐμὴ εἰκὼν ἐστε
φάνωται. Οὗτοι τῆς τριημέρου μου ταφῆς οἱ καρποί
οὗτοί μου τῆς κατὰ τοῦ θανάτου νίκης στέφανοι ού
τοι τῆς ἐμῆς βασιλείας οι βασιλικοί μαργαρίται, οὓς
ἐκ τοῦ βυθοῦ τοῦ ᾅδου λαβὼν, ἐκόμισά μου τοῖς
ἐρασταῖς. Ἐπὶ τούτοις οὖν χαίρετε· χορεύετε· ἀγαλ
λιάσθε· πανηγυρίζετε· ὑπάγετε, ἀπαγγείλατε τοῖς
μαθηταῖς μου. Βλέπετε πῶς ἀμνησίκακός είμι καὶ
φιλάνθρωπος. Αδελφούς καλῶ τοὺς καταλιπόντας
με παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ. Οίδα γάρ μακροθυμεῖν ὑβριζόμενος· οἶδε φέρειν άγνωμονούμενος·
οἶδα ταῖς ἀσθενείαις τῶν ἐμῶν φίλων συμπεριφέρε
σθαι· οἶδα τοὺς ἁμαρτάνοντας καὶ δακρύοντας ἐλεεῖν
καὶ προσίεσθαι. Υπάγετε, ἀπαγγείλατε τοῖς ἀδελ
φοῖς μου, ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, πάν
κεί με ὄψονται. Απαγγείλατε τοῖς ἐμοῖς μαθηταῖς
ἅπερ ὑμεῖς ἐθεάσασθε μυστήρια. Πρῶται γίνεσθε
τῶν διδασκάλων διδάσκαλος. Μαθέτω Πέτρος ὁ ἀρνησάμενός με, ὅτι δύναμαι καὶ γυναῖκας ἀποστόλους
χειροτονείν. ᾿Απέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ ἴδωσι
τὴν πενιχρὰν λίμνην, ἀφ' ἧς αὐτοὺς ἐπὶ τῶν λογι
αὐτοὺς [εἰς] τὴν τῶν ἀνθρώμων θάλασσαν μετ
ΙΒ'. Ταῦτα πρὸς τὰς γυναῖκας ὁ Κύριος έφθέγγετα
Αὐτὸς δὲ καὶ νῦν ἐπὶ τῆς κολυμβήθρας τοῖς πο
στεύουσιν ἀοράτως ἐφίσταται· αὐτὸς περιπτύσσεται
τους νεοφωτίστους ὡς φίλους καὶ ἀδελφούς· καὶ λέγει
πρὸς αὐτούς· Χαίρετε. Αὐτὸς εὐφροσύνης καὶ χαρᾶς
ἐμπίπλησιν αὐτῶν τὰς καρδίας καὶ τὰς ψυχάς. Αὐτὸς
τοὺς βυπῶντας ἀποπλύνει τοῖς τῆς χάριτος νάμασιν.
Αὐτὸς τοὺς ἀναγεννωμένους χρίει τῷ μύρῳ τοῦ
Πνεύματος. Αὐτὸς τροφεὺς αὐτῶν γίνεται καὶ τρο
φή Αὐτὸς παρέχει τοῖς οἰκείοις δούλοις τὸ πνευ
ματικόν σιτηρέσιον. Αὐτὸς λέγει πρὸς πάντας τοὺς
εὐσεβεῖς· «Λάβετε, φάγετε τὸν οὐράνιον ἄρτον· λά
βετε τῆς ἐμῆς πλευρᾶς τὴν πηγὴν τὴν ἀντλουμένην
ἀεὶ καὶ μὴ κινουμένην ποτέ. Οἱ πεινώντες, κορέσθητε
οἱ διψώντες, μεθύσθητε μέθην σώφρονά τε καὶ
τήριον. ο 'Αλλ', ὦ βασιλεῦ τῶν οὐρανῶν, ὁ καθήμε
νος ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν τοῖς ὑψηλοῖς, ὁ τῶν
ἀσωμάτων δυνάμεων Κύριος, ὁ τὴν κτίσιν ὡς θέλεις
ἡνιοχῶν, ὁ τὴν ἀνθρωπότητα χρηστότητι κυβερνών,
ὁ τὴν ἡμέραν ταύτην καὶ τὴν πανήγυριν ἡμῖν δωρη
σάμενος, ἐλέησον ἡμᾶς ὡς ἡλέητας τὴν πόρνην μὴ
διώξῃς ἡμᾶς, ἐὰν θαμβήσαντες τῇ σῇ φιλανθρωπίζο
zandos et in baptismo, præcipua halet antiquus
Ecclesia ritus, a Dionysio aliisque expusites. Is
col. 1865–1866page 11 of 21
PG 88:1865τολμήσωμεν χερσὶν ἁμαρτωλαῖς κρατῆσαί σου τὸ ἅγιον σῶμα. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἀπεδίωξας ἐκείνην τὴν ἁμαρτωλὸν, τὴν πόρνην, απτομένην τῶν ἀχράντων σου ποδῶν, ἀνάσχου καὶ παρ' ἡμῶν τῶν ἀναξίων κρατούμενος, καὶ ὡς φιλάνθρωπος περιποίησον πάν τας ἡμᾶς καὶ ὡς φιλάνθρωπος σαγήνευσον καὶ ἡμᾶς εἰς τὸν φόβον τον σόν. Ωσπερ τὸν τρισμακάριον Παῦλον εἰς τὴν ἀποστολὴν, οὐρανόθεν ζωγρήσας, ἀπέστειλας, παρασκεύασον καὶ ἡμᾶς μετὰ καθαρού συνειδότος ἐπιτελεῖν τὴν ἡμέραν τῆς σῆς τριημέρου καὶ ζωοποιοῦ ἀναστάσεως. Σὺ γὰρ εἴ με νος Δεσπότης ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν· καὶ σοὶ πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ παναχράντῳ σου Πατρὶ, καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύ ματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
DE BAPTISMO CHRISTI SERVO
universosque nos velut misericors ac clemens tuere:
ut, inquam, clemens et misericors, etiam nos toi
timoris sagena conclude. Quemadmodum ter beatum
Paulum, cum de cœlo eum venatu cepisses, ad apostolicum destinasti munus; ita et nos, pura tibi
conscientia triduanæ tuæ ac vivificæ resurrectionis
diem, fac cclebrare. Tu quippe solus es bonus 10minus ac cleinens, Christe Deus noster; teque decet gloria et imperium cum intemeratissimo Patre
tuo et vivifico Spiritu, nunc et semper, et in sæcula
sæculorum. Amen.
τολμήσωμεν χερσὶν ἁμαρτωλαῖς κρατῆσαί σου τὸ complesani pedes, etiam a nobis teneri sustine,
ἅγιον σῶμα. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἀπεδίωξας ἐκείνην τὴν
ἁμαρτωλὸν, τὴν πόρνην, απτομένην τῶν ἀχράντων
σου ποδῶν, ἀνάσχου καὶ παρ' ἡμῶν τῶν ἀναξίων
κρατούμενος, καὶ ὡς φιλάνθρωπος περιποίησον πάντας ἡμᾶς καὶ ὡς φιλάνθρωπος σαγήνευσον καὶ
ἡμᾶς εἰς τὸν φόβον τον σόν. Ωσπερ τὸν τρισμακά
ριον Παῦλον εἰς τὴν ἀποστολὴν, οὐρανόθεν ζωγρήσας, ἀπέστειλας, παρασκεύασον καὶ ἡμᾶς μετὰ
καθαρού συνειδότος ἐπιτελεῖν τὴν ἡμέραν τῆς σῆς
τριημέρου καὶ ζωοποιοῦ ἀναστάσεως. Σὺ γὰρ εἴ με
νος Δεσπότης ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, Χριστὲ ὁ
Θεὸς ἡμῶν· καὶ σοὶ πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ παναχράντῳ σου Πατρὶ, καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύ
ματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
MONITUM (a)
Dogmaticum de Christi baptismo sermonem, nomine Gregorii Antiocheni presbyteri (et
deinde patriarchæ ab anno Christi 570, usque ad 593, sedente Roma Gregorio PP. Magno)
verissime inscriptum vidi his annis in vetusto codice Vat. Ottob. 85, Graceque edidi (Cl. AA.
t. X, p. 560 ), ut suo denique auctori præclarum scriptum vindicarem, quod alius codex ex
Græcia in Angliam inrectus Chrysostomo attribuerat, repugnante apprime cl. Montfauconio, cui fuit Chrysostomum edenti oblatus, neque tamen verum auctorem ullutenus divinan
le. Porro re nunc demum comperta, alius insuper mihi occurrit ejusdem Gregorii sermo,
prædicti optimus et veracissimus testis, de eodem argumento, sed in Latina tantummodo vetere interpretatione. Scilicet Græci sermonis initio dicit Gregorius se præcedente die Dominico
alium habuisse ad populum sermonem de Christi baptismate, quo opere peracto, illa æterni
Patris verba audita cœlitus fuerunt: «Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Verumtamen dicta illa parte sermonis, quæ erat de baptismo, horam concioni definitam vetuisse narrat, quominus longius progrederetur, ideoque de ambone, imperfecto
quasi argumento, descendisse; sed nunc demum nova habita concione, ad rem propositam
absolvendam accedere. Hinc ergo mihi exploratum fiebat, exstitisse priorem quoque illum Gregorïi sermonem, quem cum in Græcis bibliotheca Vaticana codicibus non reperissem, in Latinis
nuper insperato nactus sum, nempe in Vat. codice homiliarum pervetusto litteris Langobardicis scripto, sub num. 4222, p. 92, b, cum præfixo titulo Sermo sancti Gregorii presbyteri
Antiochiæ. Latini tamen interpretis nomen non apparet, quanquam leviter suspicor Anastasium esse Bibliothecarium, tum quia oratio humilis et injucunda illius calamum redolet, tum
quia scriptis Græcis hujusce generis ad Latinam linguam transferendis multum dedisse operam
Anastasium scimus. Certe qui Græcum Sophronium ab Anastasio translatum legerit apud nos
Spicil. Rom. t. III, is interpretem haud minus rustice Græcizantem comperiet. Libenter ego
tamen Latinum hunc sermonem ex codice descripsi; Græcum autem alterum merito subjungendum judicavi, cum interpretatione mea: nam quod olim dixi, exstare cjus veterem
translationem in codicibus Vatt., paulo aliter esse comperi, nempe non hujus, sed prioris
sermonis Latinum ibi latere interpretem, quem nunc luce donamus. In Gregorii Antiocheni
patriarchæ mortuali anno conclusit historiam suam Evagrius. Denique sermonem illius in
mulieres unguentiferas ad Christi tumulum edidit Combefisius in Auctario, t. I.
GREGORII PRESBYTERI ANTIOCHIÆ
SERMO
DE BAPTISMO DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI
Ex antiquo interprete.
1. Viri amatores Christi, dilectorum fratrum at- Bona enim est in salutaribus negotiis aviditas. Et
que hospitalitatis vice (ita cod.), meam suscipite
linguam, et bodie aures vestras, seu januas aperientes, in cas meum recondite sermonem. Unusquisque mentibus salubrem prædicationem reponite. Pro eo quod in Jordanem mersus est Salvator
noster Christus, diligamus eum quantum nobis
condescendit, epulemarque ei avidis animabus.
(a) Ang. Mai, Bibl. nova Patrum, tom. II, p. 553.
PATROL. GR. LXXXVIII,
venite omnes: a Galilæa in Judæam comitemur
Christum; beatus enim est qui comitatur cum via
vitæ. Venite mentis vestræ pedibus, et baptizandum
Dominum videamus, qui baptismo non indiget, ut
baptismi nobis gratiam condonet. Venite, conspiciamus nostræ regenerationis imaginem depictam in
illis laticibus: Tunc venit Jesus a Galilæa in Jor59
Homily I on the Baptism of ChristDe Baptismo Christi Sermo I
col. 1867–1868page 12 of 21
PG 88:1867ἀκριβῶς.
S. GREGORII PRESBYTERI ANTIO HENI
dunem ad Joanne.n, ut baptizaretur ab eo ". O rali coarctatus et compeditus exsistens insolubilibus
quanta Domini humilitas! o quanta condescensio!
Rex cœlorum ad Joannem suum præcursorem currebat. Non commovens angelorum exercitum, nec
præcursores præmittens incorporeas virtutes, sed
simplex sic militari habitu að suum militem advenit. Et sicut unus ex multis, cum multis eum adiit:
connumerat se judex cum reis: aggregat se perditis
ovibus Pastor bonus, qui, propter errantem ovem
e cœlis descendens, cœlos non dereliquit. Commiscuit se zizaniis cœleste triticum.
vinculis cœni, exsultabain et lætabar, tuam præcedens prælibans nativitatem. Qui ergo ante partum,
tuum adventum prædicavi, post partum tuæ præ
ɛentiæ desistam? Qui ab infantia tuæ potestatis
magister exstiti, adolescens inveniar ad tuam perfectam intelligentiam? Non possum te non colere,
qui adoraris ab omni creatura: non possum [non]
prædicare eum, quem cœlum per stellam monstravit, et terra per magos nuntiavit, et angelorum
chori lætantes cœlitus laudaverunt, et pastores vigilantes sicut ducen pastorum et rationabilium
ovium glorificaverunt. Non possum te præsentem
silere: vox enim sum, vox clamantis in deserto,
parate viam Domino 18. — Ego opus habeo a te bap‐
tizari. Ego natus parentis sterilitatem solvi, et infans exsistens adhuc, patri meo sine voce cum esset, medicus effectus sum, a te accipiens gratiam
bujus miraculi. Tu autem de Virgine matre natos
es, ut voluisti; et tu solus scis qualiter natus
sis: non solvisti virginitatem ejus, sed et hanc
conservasti, et matris ei vocabulum condonasti: et
nec virginitas tuum partum vetavit, nec partus
[virginitatem}. Contrariæ res, id est partus et virginitas, ad unam concordiam, eo quod tibi visum
est fictori naturæ. Ego enim homo sum, tantum
divinæ gloriæ particeps, tu autem) Deus et homo
idem ipse, quia misericors ipse exsistis. Tu paterne gloriæ claritas: tu perfecta imago perfecti
Patris: tu verum lumen, quod illuminat omnem
hominem venientem in mundum " Tu qui iu
mundo exsistens, venisti ubi eras: tu Verbum
qui factus es caro, sed non in carnem mutatus: lu
qui inhabitasti in nobis, et apparuisti tuis servis
in servi forma: tu qui cœli terræque æquum fecisti meatum per sanctum tuum nomen: tu venisu
ad me tantus ad talem, rex ad præcursorem, dominus ad servum. Sed licet tu in humilibus mensuris humanis effici non erubuisti, ego tamen mensuram naturæ meæ transgredi nequeo. Scio quanta
sit differentia pulveris et factoris: scio quanta melioratio sit solis et justitie. Licet mundani nube
corporis amictus sis, intelligo tuum dominium,
confiteor meam servitutem, prædico meam exiguitatem. Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti tui, et quomodo contingam sanctum tuum
caput? quomodo extendam dexteram super te, qui
extendis cœlum sicut pellent? quomodo expandam
serviles meos digitos divino tuo vertici? quomodo
lavem immaculatum et sine peccato Dominum? quomodo illuminem lumen? qualem faciam orationem
super te, qui suscipis et ignorantium obsecrationes?
Alios baptizo in nomine tuo, ut credant in te, qui
post me venis; te baptizans, cujus memor ero, in
cujus nomine te baptizem? In Patris? sed totum
35; Matth. 111, 3. * Joan. 1, 9.
2. Videns igitur eum Joannes Baptista, et agnoscens eum quem ex utero suæ matris agnoverat,
adoravit. Et diligenter intelligens eum illum esse, pro quo in utero superveniente tripudiabat, cognoscens ordinem naturæ, contraxit intus diploidis dexteram, et suum caput inclinans, sicut servus dilectus Domini sui, his autem utebatur vocibus:
37?
Ego opus habeo a te baptizari, et tu venis ad me
Quid facis, o Domine? Quid servi immutas ordines?
Quid cum servis a servis ca quæ servi sunt expetis?
Quid vis, quod non indiges accipere? Quid per inultam
condescensionem gravas me tuum proprium?
Ego opus habeo [a] te baptizari, tu autem non
indiges a me baptizari. Inferior a meliore aædificatur, non melior ab inferiore sanctificatur: lucerna a sole obumbratur, non sol ab stuppis radiatur: lutum a ſigulo perficitur, non figulus a luto
confingitur: ædificium ab opifice renovatur, non
opifex ab ædificio emendatur: ægrotus a medico
sanatur, non medicus ab egroto medetur: egenus
a divite ſeneratur, non dives ab inope mutuatur.
Ego opus habeo a te baptizari. Nunquid ignoro quis
es, et ex qua re fulsisti, vel unde advenisti Nunquid quoniam propter me factus es quod ego sum,
magnalia abnego tuæ deitatis? Nunquid quia tantum
mihi condescendisti, ut etiam propinquares corpori,
ut totum me ſerres in te, ut salvares totum hominam, despicio quod est in te invisibile? Nunquid,
quoniam propter meam salutem induisti meam
cutem, ignoro te qui amictus es luce sicut' vestimento? Nunquid, quoniam mea cognita carne indutus es, ut appareres hominibus, quantum ipsi
conspicere prævalent, latet me radius tuæ coruscationis? Nunquid, quoniam meam in te cerno formam, despicio tuam substantiam divinam, quæ est
invisibilis atque incomprehensibilis? Scio, Domine,
et scis quoniam scio te: scio te diligenter: scio te,
Domine, a te edoctus; nullus enim te intelligere
poterat, nisi perfruatur amore tue splendidissima
charitatis. Scio te, Domine, bene; vidi enim te
spiritaliter prius quam vidissem hoc lumen. Tu
quidem exsistens in incorporeis sinibus Patris, in
illius tuæ ancillæ et matris utero includi voluisti.
Ego autem in utero Elisabeth sicut in carcere natu28 Matth. 1, 13. *7 Matth. in, 14. * Isa. 1,
Puto ex Gr. ἀκριβῶς.
Pro intra diploidem.
Puto ex Gr. olxslov.
col. 1869–1870page 13 of 21
Patrem in te babes, et totus exsistis in Patre. In Legislator sum, et Legislatoris Filtus, et oportet Filii? sed non est alius præter te naturalis Filius Dei. In Spiritus sancti? sed tecum est semper sicut consubstantialis seu omnipotens, simul et tecum suscipit omnium orationes. Baptiza jam me, si tu vis, Domine, baptiza baptistam, regenera quem na sei fecisti, exime terribilem tuam dexteram, quam tu tibimet perfecisti, et corona palmis meum caput, ut ante tuuni currens regnum, sicut præcursor solis te evangelizem peccatoribus, clamans eis et dicens Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi”. Jor danis fluvius comitare mecum, et simul exsulta et commove vigilanter vertigines quemadmodum ex sultationes tuus enim opifex assistet tibi cum cor pore. Vidisti Israel per te transeuntem et [di]vi dentem tuas aquas, et stetisti populi exspectans transitum: nunc autem effundere validius et fluere et circumsepere immaculatis membris ejus. Et tunc Ilebræus transfretavit. Montes et colles, vallesque el torrentes, mare et flumina, benedicite Dominum, qui ascendit fluvium: ipse enim llerus laticis su permittit sanctitatem his aquis. me primuni omnium per constitutionem venire, et tune præponere eis onus præcepti. Oportet me adimplere legem, et tunc donare gratiam. Oportet me umbræ imaginem repellere, et tunc offerre ve ritatem. Oportet me facere requiescere Vetus Te stamentum, et tune Novum dictare, et in hominuun cordibus scribere etiam meo sanguine, et signare Spiritu. Oportet me in crucem ascendere, et clavi, configi, et pati, et vulnera sanare, et per lignum emere eam, quæ per ligni transgressionem homi nibus facta est, plagam. Oportet me descendere in ipsum profundum inferni, ubi tu debes me ɔnnun tiare propter cos qui ibidem tenentur mortui. Opor tet me tertia die defunctione carnis meæ destruere longævæ mortis potentiam. Oportet me corporis miei lucernam accendere his qui in tenebris et um bra mortis sedent”. Oportet me ascendere carne ubi sum Deitate. Oportet me offerre Patri Adam in me regnantem. Oportet me hæc omnia perficere, pro hoc enim meis astiti facturis. Oportet me ba ptizari nunc hoc baptismo, et postmodum cum con substantiale Trinitate baptismum omnibus donare hominibus. Fenera ad præsentem tuam dexteram dispensationem, sicut mihi mutuavit ad nativita tem vulvam mater. Demerge me Jordanicis fluentis his, quemadmodum quæ me genuit infantilibus involvit panis. Da mihi baptismum, sicut Virgo lac. Tene meum caput, quem colunt Seraphim: tene digito dexteræ tuæ: toue cum qui retinere permisit: tene eum qui pro hujusmodi factus est, et habet Spiritum: tene meum caput, quem si quis pie tenuerit, nunquam patitur naufragium. Baptiza me, qui futurus sum baptizare creden tes in aqua et Spiritu et igni; aqua valente purgare peccatorum sordes, Spiritu valeute terrenos effice re spiritales, igni incendere iniquitatis rham nos 3. Respondeus Jesus dixit ad eum: Sine modo, sic enim oportet nos implere omnem justitiam ". Sine mo:lo; concede, Baptista, temporis meæ dis pensationis silentium. Disce id quod ego volo, disce obtemperare ad ea quæ cogor, et non inquirere quæ ego cogito. Sine modo, nondum meam prædices Deitatem, nondum decantes labiis meum regnum, ut non sentiens tyrannus effugiat; sed mecum cu pit committere bellum. Dimitte diabol.ın ad præ sens mihi adire et bellare et accipere lenissimam plagam. Diniitte implere intentum, pro quo adveni super terram. Mysterium hoc quod hodie in Jo Jane finitur secretum mihi et meis mysterium est: non meui opus adimplens, sed sanationem vu!neratis adhibens. Mysterium magni mysterii mei lavacri præcursor et auspicium est mysterium. In his aquis perscribens hominum regenerationes cœ lestis laticis. Sine modo. Quando me videris Deo decibiliter in meis facturis quod mihi placet ope rantem, tunc in facturis hymnos compagina quando me videris leprosos mundantem, tune me Creatorem naturæ cominemora: quando me videris claudos cursores perficientem, tunc commoventium peduin et tu ad me, claude, lingua, articulose commoveto quando me videris mortuos a se pulcris resuscitare, tunc me cum surgentibus glo rifica sicut vitæ tributorem. Quando me videris sedentem a dextris Patris, tunc me Deum voca, sicut synthronum et coæternum Patri. Sine modo, sic enim oportet nos adimplere omnem justitiam. * Joan. 1, 29. at Matth. 11, 15 Puto ex Gr. tekstoŭtat, Puto ex Gr. sompinu. Ita cod. mendose. Cod. commovi tu, Cod. patris. * Luc. 1, Cod, incndose cogata. Scripsi dubitanter di 4. Ilunc audicus Baptista sermonem, præbens mentem et cavens mysterium quod accepit, mi nistravit divino præcepto. Erat enim religiosus si mul et clemens; et suam dexteram extendens simul contrementem, Deum baptizavit. Præsentium vero Judæorum procul positis cogitantium in se ipsis et ad invicem dicentium: Nunquid vane opinati sumus Joannem majorem esse Jesu? nunquid vane putaba mus illum meliorem hoc esse? nonne ipse baptis mus meliorationem baptistæ significat? nonne iste quidem baptizat sicut supereminens, ille vero bapti zatur sicut deterior? talia susurrantium qui ignora bant dispensationis mysterium, solus Dominus et gito. Recole p. 535, col. 1. Ita cod. Puto ex Gr. pélloviz. Cod. effici. Cod. ranos. Cod, cabens.
Homily II on the Baptism of ChristDe Baptismo Christi Sermo II
col. 1871–1872page 14 of 21
PG 88:1871που σφοδρώς. πάλιν, ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ Εἰς τὸ, «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα. α'. Ο μὲν φιλόστοργος οὗτος Πατὴρ διὰ τὴν περὶ ἡμᾶς στοργήν, ἔπεμψέν μοι τοῦ λόγου τὸ σύν θεμα, καὶ τὴν γεγενημένην δι' ἐμὲ παρ' ὑμῶν εἰ; αὐτὸν εὐφημίαν ημείψατο τῇ παρούσῃ δημηγορία, κέρδος οἰκεῖον ἡγούμενος τῶν αὐτοῦ τέκνων τὸ ὄμε λος· ἐγὼ δὲ χαίρων ἐδεξάμην τὴν προτροπὴν, καὶ θαῤῥῶν πάλιν ἐν ὑμῖν ἀφίημι τὴν φωνὴν, καὶ πρόθυ μές είμι τῶν προτέρων λόγων ἀποδοῦναι τὴν σύντε ξιν ήν βούλεσθε. Υπέδειξα γὰρ ὑμῖν τῇ προτέρ Κυριακῇ τὸν Χριστὸν μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ προς ερχόμενον τῷ βαπτίσματι· εἶτα τὸν Βαπτιστὴν ἐπι γνόντα τὸν προσελθόντα Δεσπότην, καὶ παραιτούμε τον δοῦναι τὸ βάπτισμα τῷ δεδωκότι τὸ βάπτισμα. Ὕστερον δὲ τὴν διακονίαν τῆς οἰκονομίας πληρώσαντα διὰ τὸ τοῦ Σωτῆρος επίταγμα. Υπέγραψα τον Θεὸν καὶ Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐρανόθεν ἐπιδιῶντα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα. Καὶ μέχρι ταύτης τῆς μαρτυρίας παραγενόμενος, κατέβην ἀπὸ τοῦ βήμα τος, τῆς ὥρας ἐκκιψάσης τοῦ λόγου τὸν δρόμον. Βού λομαι οὖν σήμερον ἀναλαβεῖν ὅπερ τότε διὰ τὴν στε νοχωρίαν ηναγκάσθην καταλιπεῖν, καὶ θέλω συν εψαι τῷ λόγῳ τὴν ἄλυσιν, ἵνα ταύτην κρατήσαντες, ἀνέλθητε δι' αὐτῆς πρὸς τὸν ταύτην χαλκεύσαντα. β'. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ είν δόκησα. Οὗτός ἐστιν ὁ σὺν ἐμοὶ πέμψας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐφ' ἑαυτὸν, καὶ πάλιν όπερ έπεμψεν, ὑπου δεξάμενος Πνεῦμα. Οὗτός ἐστιν ἡ πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ἐξ ἐμοῦ γεννηθείς· γεννηθεὶς, οὐ κτισθείς. γεννηθείς, οὐ χειροτονηθείς, Υἱὸς γεννηθεὶς ἐξ ἐμοῦ μόνου, μονογενής, μονογενώς· ὡς οἶδα μέ νος ἐγώ, καὶ ὡς αὐτὸς μόνος ἐπίσταται. Οὗτός ἐστιν ὁ τῆς ἐμῆς τελειότητος τέλειος χαρακτήρ. Οὗτός ἐστιν ὁ τὴν ἐμὴν θεότητα χαρακτηρίζων ἐν
S. GREGORII PRESBYTERI ANTIOCHENI
tus est secundum carnem, non qui de Elisabeth
apparuit sine spe; qui de insolubili virginitate absque labore fructus, non solutæ sterilitatis ramus;
qui nobiscum nutritus est, non qui in deserto esi
enutritus; qui simul mecum superne et ipsum
misit Spiritum sanctum: iterum quem misit, in se
suscepit Spiritum. Cui honor et gloria in secula
sæculorum. Amen.
natura Patcr Unigeniti quem solus scit diligen- qui de Zacharia primum efloruit; qui de Maris nster, qui solus genuit impassive emendans errantium Judæorum opinationes, patefecit portas cœli,
et misit Spiritum sanctum in specie columbæ, digito
ostenlens novum Noc et Noe Creatorem. Εt ipse colitus clamabat nimis: Hic est Filius meus dileclus, in quo compl«cui s. Iste non ille: Jesus, που
Joannes: qui baptizatus est, non qui baptizavit; qui
de me natus est ante omne temporis spatium, non
** Matth. 111, 17.
Cod. unigenitus.
Cod. in passione.
Puto ex Gr. σφοδρώς.
Cod. mendose hoc misit re suscepit, quæ cor-
.riguntur infra in Græco sermone, unde etiam
gnoscimus hoc loco fuisse Græce πάλιν, ubi interpres habet iterum, quod melius hic expressisset dicendo item aut ricissim.
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ
Εἰς τὸ, «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα.
GREGORII PRESBYTERI ANTIOCHENI
In illa verba, «Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui.»
4. llic amans filiorum Pater, propter eam quam
habet erga nos charitatem, suum mihi ut verba
Taciam nutum significavit, et plausum quem vos ei
ore meo fecistis, præsenti concione remuneratur,
proprium lucrum existimans filiorum suorum utilitatem. Ego vero latus hortamentum ejus excepi,
libensque denuo inter vos vocem extollo, et anteriorum sermonum seriem, prout vultis, alacriter
persequar. Nam superiore die Dominico ostendi
vobis Christum in servorum suorum globo ad baplismum accedentem. Deinde Baptistam, agnito
Domino, recusantem baptismi auctori baptismum
impertiri, ad extremum tamen œconomiæ ministerio, prout Serrator voluit, defunctum. Postea subjeci Patrem Domini nostri Jesu Christi de cœlo
clamantem: Hic est Filius meus dilectus, in quo
mihi bene complacui”. Cumque ad hoc usque testinonium pervenissem, de ambone descendi, hora
scilicet sermonis cursum abrumpente. llodie itaque
resumere volo quod temporis angustiis tunc fui
coaclus omittere, atque orationis meæ catenam
connectere decrevi, ut vos hanc arripientes, ad
illum per eam ascendatis qui faber ejusdem fuit.
2. fic est Filius meus dilectus, in quo mihi
hene complacui. Ilic est qui mecum Spiritum sanctum
misit supra seipsum: vicissimque quem miserat
Spiritum in se recepit. Hic ille est ante omnia sæcula ex me genitus; genitus, inquam, non creatus:
genitus, non ascitus; Filius ex me uno genitus, unigenitus unica genitura, prout ipse solus scio, et
prout ipse quoque solus novit. Ilic est perfectionis
meæ perfecta expressio: hic est qui deitatem meam
in se exprimit: hic est qui meam substantiam mass Matth, 156,
In Latino codice titulus sancti datur Greporio; in Græco, quantum memini, non item; deque hoc titolo agunt Combefisius in adn. ad illins
termonem in mul, unguent, et Boschins in patr.
α'. Ο μὲν φιλόστοργος οὗτος Πατὴρ διὰ τὴν
περὶ ἡμᾶς στοργήν, ἔπεμψέν μοι τοῦ λόγου τὸ σύν
θεμα, καὶ τὴν γεγενημένην δι' ἐμὲ παρ' ὑμῶν εἰ;
αὐτὸν εὐφημίαν ημείψατο τῇ παρούσῃ δημηγορία,
κέρδος οἰκεῖον ἡγούμενος τῶν αὐτοῦ τέκνων τὸ ὄμε
λος· ἐγὼ δὲ χαίρων ἐδεξάμην τὴν προτροπὴν, καὶ
θαῤῥῶν πάλιν ἐν ὑμῖν ἀφίημι τὴν φωνὴν, καὶ πρόθυ
μές είμι τῶν προτέρων λόγων ἀποδοῦναι τὴν σύντεξιν ήν βούλεσθε. Υπέδειξα γὰρ ὑμῖν τῇ προτέρ
Κυριακῇ τὸν Χριστὸν μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ προς
ερχόμενον τῷ βαπτίσματι· εἶτα τὸν Βαπτιστὴν ἐπιγνόντα τὸν προσελθόντα Δεσπότην, καὶ παραιτούμε
τον δοῦναι τὸ βάπτισμα τῷ δεδωκότι τὸ βάπτισμα.
Ὕστερον δὲ τὴν διακονίαν τῆς οἰκονομίας πληρώ
σαντα διὰ τὸ τοῦ Σωτῆρος επίταγμα. Υπέγραψα τον
Θεὸν καὶ Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ
οὐρανόθεν ἐπιδιῶντα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ
ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα. Καὶ μέχρι ταύτης τῆς
μαρτυρίας παραγενόμενος, κατέβην ἀπὸ τοῦ βήματος, τῆς ὥρας ἐκκιψάσης τοῦ λόγου τὸν δρόμον. Βού
λομαι οὖν σήμερον ἀναλαβεῖν ὅπερ τότε διὰ τὴν στε
νοχωρίαν ηναγκάσθην καταλιπεῖν, καὶ θέλω συν
εψαι τῷ λόγῳ τὴν ἄλυσιν, ἵνα ταύτην κρατήσαν
τες, ἀνέλθητε δι' αὐτῆς πρὸς τὸν ταύτην χαλκεύσαντα.
β'. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ είν
δόκησα. Οὗτός ἐστιν ὁ σὺν ἐμοὶ πέμψας τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον ἐφ' ἑαυτὸν, καὶ πάλιν όπερ έπεμψεν, ὑπου
δεξάμενος Πνεῦμα. Οὗτός ἐστιν ἡ πρὸ πάντων τῶν
αἰώνων ἐξ ἐμοῦ γεννηθείς· γεννηθεὶς, οὐ κτισθείς.
γεννηθείς, οὐ χειροτονηθείς, Υἱὸς γεννηθεὶς ἐξ
ἐμοῦ μόνου, μονογενής, μονογενώς· ὡς οἶδα μέ
νος ἐγώ, καὶ ὡς αὐτὸς μόνος ἐπίσταται. Οὗτός
ἐστιν ὁ τῆς ἐμῆς τελειότητος τέλειος χαρακτήρ.
Οὗτός ἐστιν ὁ τὴν ἐμὴν θεότητα χαρακτηρίζων ἐν
Antioch. p. 99. col. 1.
Dicit Anastasium patriarcham, cui deinde
expulso successit ipse Gregorius, qui nunc adhuc
presbyter, jubente episcopo suo, concionatur.
col. 1873–1874page 15 of 21
PG 88:1873ἑαυτῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ τὴν ἐμὴν ὑπόστασιν ἐξεικον! ζων σαφῶς· Υἱός ἐστιν ἐμὸς, οὐκ ἀλλότριος· Υἱός ἐστιν ἐμᾶς, ἐκ τῆς ἐμῆς οὐσίας ἀσωμάτως, ἀρεύστως, ἀχρόνως ἐκλάμψας, οὐκ ἐξ ἑτέρας υποστάσεως ανακύψας Υἱός ἐστιν ἐμὸς φύσει, οὐ χάριτι· Υιός ἐστιν ἐμός, συναΐδιός μοι, οὐ νεώτερος, οὐ δεύτερος, οὐχ ὕστερον προσγενόμενος Υιός ἐστιν ἐμᾶς, ἐμού στός μοι, οὐκ άλλοούσιος· ὁμοούσιος μοι ὡς φῶς ἐκ φωτός, ὡς ζωὴ ἐκ ζωῆς, ὡς πηγὴ ἐκ πηγῆς, ὡς ἀλή θεια ἐξ ἀληθείας, ὡς δύναμις ἐκ δυνάμεως, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ· ἐγὼ ἐγέννησα, οὗτος γεγέννηται· ἐμοῦ δὲ καὶ τούτου, μέσον οὐδέν. Ἐγὼ ἐγέννησε ὡς ἔπρεπέν μοι γεννήσαι πεφυκότι θεῷ· οὗτος γεγέννηται ὡς ἔπρεπεν αὐτῷ γεννηθῆναι Θεῷ λόγῳ τυγχάνοντι. ᾿Ανθρώπινον τὸ τῆς γεννήσεως ὄνομα, ἀλλὰ μυστικὸν τὸ ὑπερχρόνιον γέννημα χρόνος οὐκ οἶδεν τῆς ἐμῆς γεννήσεως τὸ μυστήριον· οὔπω γὰρ ἦν· ἄγγε λοι ταύτην οὐκ ἴσασιν· ὕστερον γὰρ αὐτῆς γεγόνασιν. γ. Τὰ Χερουβὶμ καὶ τὰ Σεραφὶμ τα πολυόμματα καὶ πολυπρόσωπα ταῖς πτέρυξιν ὡς χερσὶν τὰ ἐαν τῶν πρόσωπα καλύπτοντα, ἀπαύστως βου· "Αγιος, Άγιος, Άγιος, Κύριος Σαβαώθ· οὐ λέγουσιν, Αγιος, ἁγιώτερος, ἁγιώτατος· οὐ κατασκευάζουσιν ὑποδε κυῖαν, καὶ μικρὸν ἀναβεβηκυίαν, καὶ πάλιν ὑπερτέραν βαθμίδα θεότητος οὐ τέμνουσιν τὴν μίαν οὐσίαν εἰς ἀνίσους ἀρχάς· οὐ δογματίζουσιν ἃ μὴ βλέπουσιν· ὑμνοῦσιν, οὐ πολυπραγμονοῦσιν, ὃν σέ βουσιν· προσκυνοῦσιν, οὐ λογοθετοῦσιν τὴν τῆς Τριά δος ταυτότητα· ἴσην ἐμοὶ καὶ τῷ Υἱῷ μου τὴν ὑμε νῳδίαν προσφέρουσιν, καὶ βίον ἔχουσι τὸν ἀπερίεργον ὕμνον· καὶ ζωὴν κέκτηνται τὴν ἀπράγμονα μελ ῳδίαν. Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ τοῦ πε ποιηκότος αὐτοὺς, οὐκ ἐρευνῶσιν τὴν οὐσίαν τοῦ ποιητοῦ· οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται τὴν δόξαν αὐτοῦ, φαινόμενοι, οὐ φθεγγόμενοι. Οἱ προφῆται τὸν ἀκατάληπτον καταλαβεῖν οὐ δεδύνηνται· καὶ γὰρ πᾶσα τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις ἀτονεῖ πρὸς τὴν τούτου κατάληψιν· νοῦς οὐκ ἰσχύει χωρῆσαι τὸν ἀχώρητον· λόγος οὐ δύναται τὸν ἐνανθρωπήσαντα Θεὸν περιλαβεῖν· πιο στις μόνη κατανοεῖ τὸν ἀθέατον· πίστις μόνη πλη σιάζει τῷ ἀπροσπελάστῳ, ὅσον ἐγχωρεῖ, καὶ ὅσον ἐν δέχεται. δ. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα. Οὗτός ἐστιν συνεργὸς ἐμὸς, ἀλλ' οὐχ ὑπο ουργός· οὗτος ἐδημιούργησεν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· οὗτος τοῦ στερεώματος τὸν κύκλον ἐπὶ τὰ ἄνω κυρτώσας, ἐπὶ τὰ κάτω λεάνας ἐξήπλωσεν· οὗτος τὴν ὁρωμένην όψιν τοῖς ἄστροις ὡς ὀφθαλμοῖς και εποίκιλες· οὗτος ἐποίησεν τὸν ἥλιον τῆς ἡμέρας ἡμε μόνα καὶ στρατηγόν· οὗτος παρέζευξεν τῷ νυχτερ τῷ ζόφῳ τῆς σελήνης τὴν αἴγλην ἀποδιώκουσαν τῆς νυκτὸς τὴν κατήφειαν· οὗτος ἐξέχεεν τοῦ ἀέρος τὴν ἀπαλὴν φύσιν εἰσπνεομένην εὐκόλως παρὰ τῶν ἐμ πολιτευομένων αὐτῷ, καὶ περισχιζομένην εύμαρος τοῖς προσώποις τῶν βαδιζόντων, καὶ πάλιν κατὰ νώ
DE BAPTISMO CHRISTI SERMO II.
Filius meus genuinus, non adoptivus: Filius meus
est, qui ex substantia mea incorporaliter, absque
ullo fluxu, et intemporaliter effulsit, non autem ex
aliena substantia prodiit: Filius meus naturaliter
est, non gratiose: Filius meus est, coælernus mili,
non recentior, non secundus, non qui postea supervenerit: Filius meus, mibi consubstantialis, non
ex aliena substantia constans, consubstantialis
mihi ceu lumen de lumine, vita ex vita, fons ex
fonte, veritas ex veritate, vis ex vi, Deus de Deo.
Ego genui, hic genitus est: inter me atque hunc,
nihil est medium. Ego genui ca ratione qua me
decet generare qui Deus sum: hic genitus ea ratione fuit, quæ Deum Verbum decet. Humanum est
generationis vocabulum, sed arcana est intemporalis generatio. Ignotum tempori est generationis
meæ mysterium; neque enim adhuc tempus excreati fuerunt.
ἑαυτῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ τὴν ἐμὴν ὑπόστασιν ἐξεικον!- nifeste representat: Filius meus est, non alienus:
ζων σαφῶς· Υἱός ἐστιν ἐμὸς, οὐκ ἀλλότριος· Υἱός
ἐστιν ἐμᾶς, ἐκ τῆς ἐμῆς οὐσίας ἀσωμάτως, ἀρεύστως, ἀχρόνως ἐκλάμψας, οὐκ ἐξ ἑτέρας υποστάσεως
ανακύψας Υἱός ἐστιν ἐμὸς φύσει, οὐ χάριτι· Υιός
ἐστιν ἐμός, συναΐδιός μοι, οὐ νεώτερος, οὐ δεύτερος,
οὐχ ὕστερον προσγενόμενος Υιός ἐστιν ἐμᾶς, ἐμού
στός μοι, οὐκ άλλοούσιος· ὁμοούσιος μοι ὡς φῶς ἐκ
φωτός, ὡς ζωὴ ἐκ ζωῆς, ὡς πηγὴ ἐκ πηγῆς, ὡς ἀλή
θεια ἐξ ἀληθείας, ὡς δύναμις ἐκ δυνάμεως, ὡς Θεὸς
ἐκ Θεοῦ· ἐγὼ ἐγέννησα, οὗτος γεγέννηται· ἐμοῦ δὲ
καὶ τούτου, μέσον οὐδέν. Ἐγὼ ἐγέννησε ὡς ἔπρεπέν
μοι γεννήσαι πεφυκότι θεῷ· οὗτος γεγέννηται ὡς
ἔπρεπεν αὐτῷ γεννηθῆναι Θεῷ λόγῳ τυγχάνοντι.
᾿Ανθρώπινον τὸ τῆς γεννήσεως ὄνομα, ἀλλὰ μυστι
κὸν τὸ ὑπερχρόνιον γέννημα χρόνος οὐκ οἶδεν τῆς
ἐμῆς γεννήσεως τὸ μυστήριον· οὔπω γὰρ ἦν· ἄγγε
λοι ταύτην οὐκ ἴσασιν· ὕστερον γὰρ αὐτῆς γεγόνασιν.
sistebat. Angeli quoque hanc ignorant, quia post illam
γ. Τὰ Χερουβὶμ καὶ τὰ Σεραφὶμ τα πολυόμματα
καὶ πολυπρόσωπα ταῖς πτέρυξιν ὡς χερσὶν τὰ ἐαν
τῶν πρόσωπα καλύπτοντα, ἀπαύστως βου· "Αγιος,
Άγιος, Άγιος, Κύριος Σαβαώθ· οὐ λέγουσιν, Αγιος,
ἁγιώτερος, ἁγιώτατος· οὐ κατασκευάζουσιν ὑποδε
κυῖαν, καὶ μικρὸν ἀναβεβηκυίαν, καὶ πάλιν ὑπερτέραν βαθμίδα θεότητος οὐ τέμνουσιν τὴν μίαν
οὐσίαν εἰς ἀνίσους ἀρχάς· οὐ δογματίζουσιν ἃ μὴ
βλέπουσιν· ὑμνοῦσιν, οὐ πολυπραγμονοῦσιν, ὃν σέ
βουσιν· προσκυνοῦσιν, οὐ λογοθετοῦσιν τὴν τῆς Τριά
δος ταυτότητα· ἴσην ἐμοὶ καὶ τῷ Υἱῷ μου τὴν ὑμε
νῳδίαν προσφέρουσιν, καὶ βίον ἔχουσι τὸν ἀπερίεργον
ὕμνον· καὶ ζωὴν κέκτηνται τὴν ἀπράγμονα μελ
ῳδίαν. Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ τοῦ πε·
ποιηκότος αὐτοὺς, οὐκ ἐρευνῶσιν τὴν οὐσίαν τοῦ
ποιητοῦ· οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται τὴν δόξαν αὐτοῦ,
φαινόμενοι, οὐ φθεγγόμενοι. Οἱ προφῆται τὸν ἀκατά
ληπτον καταλαβεῖν οὐ δεδύνηνται· καὶ γὰρ πᾶσα τῶν
ἀνθρώπων ἡ φύσις ἀτονεῖ πρὸς τὴν τούτου κατάληψιν· νοῦς οὐκ ἰσχύει χωρῆσαι τὸν ἀχώρητον· λόγος οὐ
δύναται τὸν ἐνανθρωπήσαντα Θεὸν περιλαβεῖν· πιο
στις μόνη κατανοεῖ τὸν ἀθέατον· πίστις μόνη πλησιάζει τῷ ἀπροσπελάστῳ, ὅσον ἐγχωρεῖ, καὶ ὅσον ἐν
δέχεται.
δ. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ
εὐδόκησα. Οὗτός ἐστιν συνεργὸς ἐμὸς, ἀλλ' οὐχ ὑπο
ουργός· οὗτος ἐδημιούργησεν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν
γῆν· οὗτος τοῦ στερεώματος τὸν κύκλον ἐπὶ τὰ ἄνω
κυρτώσας, ἐπὶ τὰ κάτω λεάνας ἐξήπλωσεν· οὗτος
τὴν ὁρωμένην όψιν τοῖς ἄστροις ὡς ὀφθαλμοῖς και
εποίκιλες· οὗτος ἐποίησεν τὸν ἥλιον τῆς ἡμέρας ἡμε
μόνα καὶ στρατηγόν· οὗτος παρέζευξεν τῷ νυχτερ:-
τῷ ζόφῳ τῆς σελήνης τὴν αἴγλην ἀποδιώκουσαν τῆς
νυκτὸς τὴν κατήφειαν· οὗτος ἐξέχεεν τοῦ ἀέρος τὴν
ἀπαλὴν φύσιν εἰσπνεομένην εὐκόλως παρὰ τῶν ἐμπολιτευομένων αὐτῷ, καὶ περισχιζομένην εύμαρος
τοῖς προσώποις τῶν βαδιζόντων, καὶ πάλιν κατὰ νώ30 [sa. vi, 3.
3. Cherubini ac Seraphini multis oculis multisque vultibus præditi, alis suis quasi manibus facies
suas velantes, incessanter clamant: Sanctus,
Sanctus, Sanctus, Dominus Sabaoth ". Non dicont sanctus, sanctior, sanctissimus: non ponunt
inimum, et mox paulo elatiorem, postremo superiorem Deitatis gradum: non secant unicamn
substantiam in imparia principia: non dogmalizant, quæ non vident: hymnis celebrant, non
curiose scrutantur quem colunt: venerantur, noul
rationem exposcunt, cur ejusdem substantiæ Trinitas sit: parem mihi ac Filio meo hymnodiam
attollunt: omne tempus incuriosis hymnis consumunt; vitæ loco illis est quieta melodia. Cœli
enarrant gloriam Dei qui ipsos fecit, factoris substantiam non scrutantur: cœli enarrant gloriam
ejus spectaculo suo, non loquela. Proplete inconprehensibilem comprehendere non potuerunt; etenim universa hominum natura ei comprehendendo
impos est: mens capere immensum nequit: ratio
haud potest humanatum Deum imaginari: sola
fides eum tenet, qui teneri nequit: sola fides invisibilem videt: sola fides inaccessum accedit, quantum quidem ille patitur ac possibile est.
4. Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene
complacui. Hic est cooperator Filius, non ministrator: hic cœlum terramque creavit: hic firmamenti
circulum, desursum curvans, supra inferiora nitide
explicuit: hic coli aspectum sideribus ceu totidem
oculis variegavit: hic solem fecit diei ducem atqua
imperatorem; hic nocturnis tenebris inseruit lunæ
splendorem, qui noctis torvitatem depelleret: hic
mollem aeris naturam expandit, facile iis respirandam qui in illo versantur, et ambulantium faciebus
nullo labore findendam, muxque a tergo sine ulla
molestia rursus in se redeuntem hic terræ visceribus fructuum germina inseruit, mandatum suum
Ita S. Augustinus serm. 266, 7: • Pater et Filius et Spiritus sanctus, non gradibus sibi adje
ti, sed najestate adunati, ct unus Deus.»
col. 1875–1876page 16 of 21
PG 88:1875τον συναπτομένην ἀλύπως· οὗτος ἐνέθηκεν της λα γέσιν τῆς γῆς τῶν καρπῶν τὰς γονάς, πρόσταγμα καθάπερ σπέρμα καταβαλών, καὶ τοῖς μυρίαις φωτοῖς καὶ τοῖς ἄνθεσιν ἐστεφάνωσεν ταύτης τὸ πρόσω που οὗτος μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης τὴν λεπτήν ψάμμον μεθόριον ἔπηξεν, ήνπερ ἡ θάλασσα βλέπουσα, μένει τῶν ἑαυτῆς ὅρων ἐντὸς, οὐ τολμῶσα παρ ελθεῖν, οὔτε πλεονεκτῆσαι τὴν ὅμορον γῆν· οὗτος ἐτεκτήνατο τῶν ὡρῶν τὰς τροπάς, καὶ τῶν καιρῶν τὰς ἐναλλαγὰς, καὶ τῶν χρόνων τὰς ἀλείπτους διαδς. χάς· οὗτος συνεστήσατο τὴν ὁρωμένην καὶ τὴν ἀόρα τον κτίσιν, οὐ χρόνου συνεργοῦ δεηθεὶς, οὐ πένῳ καὶ καμάτῳ δουλωθεὶς, ἀλλὰ θελήσας μόνον, καὶ πάντα ῥᾳδίως παραγαγών· ἐνένευσε γὰρ, καὶ τὸ νεῦμα ταῖς οὖσιν οὐσία γεγένηται· ἐνεθυμήθη μόνον, καὶ τὸ ἐνα θύμημα πρᾶγμα γενόμενον ἵστατο· ἐκάλεσε τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα, καὶ πάντα καθάπερ προφεστῶτα καὶ δοῦλα πρὸς τὴν Δεσποτικήν κλήσιν μετὰ δρόμου συνέδραμεν· οὗτός ἐστιν πρὸς ὂν κοινολογούμενος εξ που Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν· οὗτός ἐστιν ὁ σὺν ἐμοὶ πλάσας τὸν ἄνθρωπον, καὶ διὰ τὸν ἄνθρωπον γενόμενος ἄν θρωπος, οὐ τραπεὶς εἰς ἀνθρώπου· γενόμενος ἄνθρωπος, οὐ μεταβληθεὶς εἰς ὃ γέγονεν γενόμενος ἄνθρωπος, τῷ λαβεῖν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ἀπαρχήν, οὐ τῷ ἀποβαλεῖν τὴν τῆς θεότητος ἀστραπήν· γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ μείνας Θεός. ε'. Οὗτός ἐστιν ὁ τῶν ἐμῶν κόλπων μὴ χωρισθεὶς, καὶ τῆς Μαρίας τοὺς κόλπους καταλαβών· ὁ καὶ ἐν ἐμοὶ μένων ἀχωρίστως, καὶ ἐν ἐκείνῃ γενόμενος ἀπεριγράπτως· ὁ καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὑπάρχων ἀδιαιρέτως, καὶ ἐν τῇ παρθενικῇ μήτρα διαιτώμενες ἀμολύντως· ἦν γὰρ κτίσας οὐκ ἐμολύνθη, ταύτην οὐδὲ κατοικήσας ἐχράνθη· οὗτός ἐστιν ἡ προελθὼν ἐκ μακαρίας γαστρός, ὡς ἐκ παστάδας ἀνυμφεύτου νυμφίος φαιδρός· ὁ τιμήσας τῇ γεννήσει τὴν γέννησιν τῶν γηγενῶν, καὶ σφραγίσας τῷ τόκῳ τὴν παρθενίαν τῆς τεκούσης αὐτόν· ὁ διὰ τῶν τῆς παρ θενίας πυλῶν εἰσελθὼν εἰς τὸν κόσμον, ὅθεν οὐκ ἀπὸ έστη ποτὲ, καὶ τῶν τῆς ἁγνείας πυλῶν οὐ συντρίψας τὰ κλεῖθρα· ὁ παρὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ βασταχθείς, καὶ φέρων τὰ σύμπαντα· ὁ δεηθείς γάλακτος ὡς βρέφος, καὶ τρέφων πᾶσαν τὴν κτίσιν, ὥστε αὐτῆς τροφεύς· ὁ σπαργάνεις παιδικοῖς περιβληθεὶς ὡς παιδίον, καὶ λύων ὡς Θεὸς τῶν ἁμαρτημάτων τὰ σπάργανα· ὁ ἐπὶ φάτνης ἀναπεσών, καὶ παρὰ τοῦ ἀστέρος ὑποδειχθεὶς ὡς τῶν ἀστέρων δημιουργός· ὁ παρὰ τοῦ Ἡρώδου πολεμηθείς, καὶ παρὰ Συμεῶνες τοῦ προφήτου καὶ ἱερέως Κύριος προσαγορευθείς· ὁ κατελθὼν εἰς Αἴγυπτον καὶ σείσας τὰ χειροποίητα τῆς Αἰγύπτου, καὶ πληρώσας τὴν ἐμὴν προφητείαν τὴν λέγουσαν· Εξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν Υἱόν μου ὁ προκόψας τῇ τοῦ σώματος ἡλικίᾳ, ἀλλ' οὐ τῇ θείᾳ οὐσίᾳ· ποῦ γὰρ εἶχεν προκύψαι ὁ πανταχού παρών, ὁ παρὰ τοῦ Βαπτιστοῦ βαπτισθεὶς, καὶ φωτίσας τὴν κτίσιν; τ'. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Οὐκ ἔστιν ἄλλος ὁ ἐμὸς Υἱὸς, καὶ ἄλλος ὁ της Μαρίας Υιός· οὐκ ἔστιν ἄλλος ὁ ἐν τῷ σπηλαίῳ καταβληθεὶς, καὶ ἄλλος ὁ παρὰ τῶν Μάγων προσαυ
S. GREGORI EPISCOPI ANTIOCHENI
loco seminis injiciens, atque innumeris plantis ac τον συναπτομένην ἀλύπως· οὗτος ἐνέθηκεν της λα
floribus telluris faciem coronavit: hic terræ ac
mari subtilis arenæ terminum interposuit; quem
mare videns, intra fines suos manet, progredi non
audens, neque conterminam terram invadere: hic
horarum conversiones, temporum mutationes, et
annorum incessabiles successiones constituit: hic
visibilem invisibilemque creaturam fecit exsistere,
neque temporis auxilio indigens, neque labori aut
conatui ulli obnoxius, sed sola sua voluntate cuneta facile produxit: innuit enim, ejusque nutus substantiæ instar rebus fuit: cogitavit tantummodo,
caque cogitatio in rem collata ſuit: vocavit quæ
non erant, tanquam si essent, statimque omnia ceu
præexsistentia ac serva ad Dominicam vocationem
trepide concurrerunt. Ilic est, quicum ego communi
consilio dixi: Faciamus hominem ad imaginem
nostram ac similitudinem *. Hic est qui mecum
hominem formavit, et qui propter hominem factus
est homo, non tamen in hominem immutatus:
factus homo, non conversus in illud quod ipse factus
est: factus homio, sumendo videlicet humanitatis
primitias, non divinitatis splendorem abjiciendo:
factus homo, Deusque permanens.
γέσιν τῆς γῆς τῶν καρπῶν τὰς γονάς, πρόσταγμα
καθάπερ σπέρμα καταβαλών, καὶ τοῖς μυρίαις φωτοῖς
καὶ τοῖς ἄνθεσιν ἐστεφάνωσεν ταύτης τὸ πρόσω που
οὗτος μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης τὴν λεπτήν
ψάμμον μεθόριον ἔπηξεν, ήνπερ ἡ θάλασσα βλέπου
σα, μένει τῶν ἑαυτῆς ὅρων ἐντὸς, οὐ τολμῶσα παρελθεῖν, οὔτε πλεονεκτῆσαι τὴν ὅμορον γῆν· οὗτος
ἐτεκτήνατο τῶν ὡρῶν τὰς τροπάς, καὶ τῶν καιρῶν
τὰς ἐναλλαγὰς, καὶ τῶν χρόνων τὰς ἀλείπτους διαδς.
χάς· οὗτος συνεστήσατο τὴν ὁρωμένην καὶ τὴν ἀόρα
τον κτίσιν, οὐ χρόνου συνεργοῦ δεηθεὶς, οὐ πένῳ καὶ
καμάτῳ δουλωθεὶς, ἀλλὰ θελήσας μόνον, καὶ πάντα
ῥᾳδίως παραγαγών· ἐνένευσε γὰρ, καὶ τὸ νεῦμα ταῖς
οὖσιν οὐσία γεγένηται· ἐνεθυμήθη μόνον, καὶ τὸ ἐνα
θύμημα πρᾶγμα γενόμενον ἵστατο· ἐκάλεσε τὰ μὴ
ὄντα ὡς ὄντα, καὶ πάντα καθάπερ προφεστῶτα καὶ
δοῦλα πρὸς τὴν Δεσποτικήν κλήσιν μετὰ δρόμου
συνέδραμεν· οὗτός ἐστιν πρὸς ὂν κοινολογούμενος εξ
που Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν
καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν· οὗτός ἐστιν ὁ σὺν ἐμοὶ πλάσας
τὸν ἄνθρωπον, καὶ διὰ τὸν ἄνθρωπον γενόμενος ἄν
θρωπος, οὐ τραπεὶς εἰς ἀνθρώπου· γενόμενος ἄνθρω
πος, οὐ μεταβληθεὶς εἰς ὃ γέγονεν γενόμενος ἄνθρω
πος, τῷ λαβεῖν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ἀπαρχήν, οὐ τῷ ἀποβαλεῖν τὴν τῆς θεότητος ἀστραπήν· γενόμενος
ἄνθρωπος, καὶ μείνας Θεός.
ε'. Οὗτός ἐστιν ὁ τῶν ἐμῶν κόλπων μὴ χωρισθεὶς,
καὶ τῆς Μαρίας τοὺς κόλπους καταλαβών· ὁ καὶ ἐν
ἐμοὶ μένων ἀχωρίστως, καὶ ἐν ἐκείνῃ γενόμενος
ἀπεριγράπτως· ὁ καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὑπάρχων
ἀδιαιρέτως, καὶ ἐν τῇ παρθενικῇ μήτρα διαιτώμενες
ἀμολύντως· ἦν γὰρ κτίσας οὐκ ἐμολύνθη, ταύτην
οὐδὲ κατοικήσας ἐχράνθη· οὗτός ἐστιν ἡ προελθὼν ἐκ
μακαρίας γαστρός, ὡς ἐκ παστάδας ἀνυμφεύτου
νυμφίος φαιδρός· ὁ τιμήσας τῇ γεννήσει τὴν γέννη -
σιν τῶν γηγενῶν, καὶ σφραγίσας τῷ τόκῳ τὴν
παρθενίαν τῆς τεκούσης αὐτόν· ὁ διὰ τῶν τῆς παρθενίας πυλῶν εἰσελθὼν εἰς τὸν κόσμον, ὅθεν οὐκ ἀπὸ
έστη ποτὲ, καὶ τῶν τῆς ἁγνείας πυλῶν οὐ συντρίψας
τὰ κλεῖθρα· ὁ παρὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ βασταχθείς,
καὶ φέρων τὰ σύμπαντα· ὁ δεηθείς γάλακτος ὡς
βρέφος, καὶ τρέφων πᾶσαν τὴν κτίσιν, ὥστε αὐτῆς
τροφεύς· ὁ σπαργάνεις παιδικοῖς περιβληθεὶς ὡς
παιδίον, καὶ λύων ὡς Θεὸς τῶν ἁμαρτημάτων τὰ
σπάργανα· ὁ ἐπὶ φάτνης ἀναπεσών, καὶ παρὰ τοῦ
ἀστέρος ὑποδειχθεὶς ὡς τῶν ἀστέρων δημιουργός· ὁ
παρὰ τοῦ Ἡρώδου πολεμηθείς, καὶ παρὰ Συμεῶνες
τοῦ προφήτου καὶ ἱερέως Κύριος προσαγορευθείς· ὁ
κατελθὼν εἰς Αἴγυπτον καὶ σείσας τὰ χειροποίητα
τῆς Αἰγύπτου, καὶ πληρώσας τὴν ἐμὴν προφητείαν
τὴν λέγουσαν· Εξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν Υἱόν μου
ὁ προκόψας τῇ τοῦ σώματος ἡλικίᾳ, ἀλλ' οὐ τῇ θείᾳ
5. Hic est qui a meo sinu non separatus, Mariæ
sinum occupavit: qui et in me mansit inseparabiliter, et in illa exstitit incircumscriptus: qui et in
cœlis est indivisibiliter, et in Virginis utero habitavit intemerate: quam enim creando non fuerat
ipse pollutus, camdem incolendo non est contaminatus. Hic est qui de heato ventre processit, tanquam ex thalamo virginali sponsus hilaris: qui
generatione sua generationem terrigenarum honoravit, partuque virginitatem parentis suæ obsignavit: qui per virginitatis januam in mundum ingressus, a quo nunquam abfuerat, integritatis
claustra non fregit: qui a matre sua gestatus,
omnia simul portabat: qui lactè ceu puer indigebat, et universam creaturam ceu nutritor alebat:
qui infantilibus fasciis ceu puerulus involutus, peccatorum vincula tanquam Deus resolvebat: qui in
præsepi jacens, a stella ceu stellarum conditor demonstrabatur: ab Herode quæsitus ad necem,
Simeone propheta ac sacerdote Dominus appellatus:
qui in Egyptum descendit, sed manufacta Ægypt
idola proterrnit, meamque prophetiam implevit,
qua dixeram: Ex Ægypto vocavi Filium meum *7.
Qui crevit corporis statura, non tanien divina
substantia: quoniodo enim cresceret, qui ubique est?
Qui a Baptista baptizatus, creaturam illuminavit.
οὐσίᾳ· ποῦ γὰρ εἶχεν προκύψαι ὁ πανταχού παρών, ὁ παρὰ τοῦ Βαπτιστοῦ βαπτισθεὶς, καὶ φωτίσας τὴν κτίσιν;
6. Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene
complacui. Non alius Filius meus, et alius Marine
Filius: non est alius qui in spelunca jacuit, et alius
a magis adoratus: non est alius baptizatus, et alius
3 Gen. 1. 28. 0.6¢ xi, 1.
τ'. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ
εὐδόκησα. Οὐκ ἔστιν ἄλλος ὁ ἐμὸς Υἱὸς, καὶ ἄλλος ὁ
της Μαρίας Υιός· οὐκ ἔστιν ἄλλος ὁ ἐν τῷ σπηλαίῳ
καταβληθεὶς, καὶ ἄλλος ὁ παρὰ τῶν Μάγων προσαυ-
col. 1877–1878page 17 of 21
PG 88:1877νηθείς· οὐκ ἔστιν ἄλλος ὁ βαπτισθείς, καὶ ἄλλος ὁ μὴ βαπτισθείς· ἀλλ᾽ οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου, οὗτος ὁ εἷς ὁ νοούμενος καὶ βλεπόμενος· εἷς ὁ ἀόρατος καὶ ἐρώ μενος παρ' ὑμῶν· ὁ ἀΐδιος καὶ πρόσκαιρος· ὁ αὐτὸς ὁμοούσιος ἐμοὶ τῇ θεότητι, καὶ ὁμοούσιος ὑμῖν τῇ ἀνθρωπότητι κατὰ πάντα χωρὶς ἁμαρτίας. Μη ζητή σητε τῆς σαρκὸς αὐτοῦ πατέρα ἐπὶ τῆς γῆς, ἀπάτωρ γὰρ κάτω· μὴ ζητήσητε τῆς θεότητος αὐτοῦ μητέρα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἀμήτωρ γὰρ ἄνω μὴ μερίσητε την θεότητα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· μὴ γέ νησθε τῶν ἀμερίστων κακοὶ μερισταί· μὴ διέλητε τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς θεότητος αὐτοῦ ἀδιαίρετος γὰρ αὕτη καὶ ἀσύγχυτος μετὰ τὴν ἔνω σιν· μὴ χωρίσητε τὰ ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ γνωρίσατε τὰ ἐν αὐτῷ· μὴ ποιήσητε δύο πρόσωπα τὸ ἓν πρόσωπον τοῦ Χριστοῦ· μὴ χειροτονήσητε δύο μονογενεῖς τὸν ἕνα Μονογενῆ· μὴ στήσητε ἀνὰ μέρος τὸν ἐμὸν Υἱὸν, καὶ ἀνὰ μέρος τὸ ληφθέν παρ' αὐτοῦ· μὴ τολμήσητε δι ελεῖν τὴν ἀσύγχυτον ἕνωσιν, ἣν διαιρεθῆναι ἀδύνα τον μήτε Θεὸν γυμνόν, οὔτε ἄνθρωπον ψιλόν ὑπο οπτεύσητε τὸν ἐνανθρωπήσαντα Κύριον. Ἀλλὰ Θεὸν ἅμα καὶ ἄνθρωπον πιστεύσατε τὸν αὐτόν· ἀεὶ μὲν ὄντα καὶ προόντα Θεόν, οὐκ ἀεὶ δὲ καὶ ἄνθρωπον· ἐξ ἐκείνου δὲ γενόμενον καὶ ἄνθρωπον καὶ ὄντα, ἐξ οὗ περ θελήσας ἐπελάβετο τοῦ σπέρματος Αβραάμ. ζ'. Κἂν ἴδητε τοῦτον τὸν ἐμὸν Υἱὸν πεινῶντα, ἢ διψώντα, η καθεύδοντα, ή βαδίζοντα, ἢ κοπιῶντα, ἢ μαστιζόμενον, ἢ σταυρούμενον ἑκουσίως, ἢ της ἥλοις κατεχόμενον ἀπὸ γνώμης, ἢ νεκρούμενον ἰδίῳ θελήματι, ἢ φρουρούμενον ὡς νεκρὸν ἐν μνήματι, τῇ σαρκὶ αὐτοῦ ταῦτα προσνείματε· καὶ πάλιν, ἐὰν ἴδητε τοῦτον τὸν ἐμὸν Υἱὸν, λέπραν ἀποξέοντα ῥήματι, πήρωσιν ὀμμάτων πηλῷ θεραπεύοντα, την φύσιν πλάττοντα νεύματι, ἐκ πέντε ἄρτων πεντακισχιλίους κορεννύντα, καὶ ταῖς παλάμαις τῶν μαθητῶν ὡς ἀργύραις ἐγγεωργούντα κόρον αὐτοσχέδιον ἀγεώργητον, τὴν θάλασσαν μαινομένην καὶ μιμουμένην τὰς τῶν ὀρέων κορυφὰς ἐξομαλίζοντα τῇ φωνῇ, τὸ πέλαγος ὡς ἔδαφος πεζεύοντα, τοῖς δαίμοσιν ὡς ἀνδραπόδοις δεσποτικῶς ἐπιτάττοντα, τῇ θεότητι αυτ τοῦ ταῦτα προσάψατε. Μὴ ἄλλου τινὸς τὰ ὑψηλὰ τῶν πραγμάτων, ἄλλου δέ τινος τὰ ταπεινὰ τῶν γινομέ των νομίσητε, ἀλλὰ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ, κἀκεῖνα καὶ ταῦτα λογίσασθε· αὐτοῦ γὰρ τὰ θεῖα πάντα, αὐτοῦ τὰ ἀνθρώπινα πάντα, αὐτοῦ τὰ δημιουργήματα, αυτ τοῦ τὰ παθήματα· εἷς γὰρ καὶ ὁ αὐτός ἐστιν Υἱὸς ἐμὸς, τὰ τῆς ἑαυτοῦ θεότητος ἐργαζόμενος ἔργα, καὶ τὰ τῆς ἑαυτοῦ σαρκὸς οἰκειούμενος ἅπαντα. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Οὗτός ἐστιν ἄμπελος, καὶ θύρα τῶν τέως πλανωμένων προβάτων· ἄμπελος ἡ ἐν οὐρανοῖς ἔχουσα την ῥίζαν, ἐπὶ γῆς δὲ τὰ κλήματα· ἄμπελος κλαδευομένη τὸ σῶμα, ἀλλ' οὐ ξηραινομένη την ρίζαν· ἄμπε λος μετὰ τρίτην ἡμέραν τοῦ κλαδευθῆναι, βλαστά. νουσα τὸν βότρυν τῆς ἀναστάσεως. Οὗτός ἐστιν ἡ Ούρα· δι' αὐτοῦ γὰρ ὁ πιστεύων εἰσέρχεται πρός με. Οὗτός ἐστιν μεσίτης ἐμὸς καὶ τῶν δούλων αὐτοῦ συνάπτει γάρ μοι τοὺς προσκεκρουκότας ἐν αὐτῷ.
* DE BAPTISMO CHRISTI SERMO II.
νηθείς· οὐκ ἔστιν ἄλλος ὁ βαπτισθείς, καὶ ἄλλος ὁ μὴ baptismi expers: sed hic est Filius meus: hic
βαπτισθείς· ἀλλ᾽ οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου, οὗτος ὁ εἷς
ὁ νοούμενος καὶ βλεπόμενος· εἷς ὁ ἀόρατος καὶ ἐρώμενος παρ' ὑμῶν· ὁ ἀΐδιος καὶ πρόσκαιρος· ὁ αὐτὸς
ὁμοούσιος ἐμοὶ τῇ θεότητι, καὶ ὁμοούσιος ὑμῖν τῇ
ἀνθρωπότητι κατὰ πάντα χωρὶς ἁμαρτίας. Μη ζητήσητε τῆς σαρκὸς αὐτοῦ πατέρα ἐπὶ τῆς γῆς, ἀπάτωρ
γὰρ κάτω· μὴ ζητήσητε τῆς θεότητος αὐτοῦ μητέρα
ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἀμήτωρ γὰρ ἄνω μὴ μερίσητε την
θεότητα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· μὴ γένησθε τῶν ἀμερίστων κακοὶ μερισταί· μὴ διέλητε
τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ ἀπὸ τῆς θεότητος αὐτοῦ·
ἀδιαίρετος γὰρ αὕτη καὶ ἀσύγχυτος μετὰ τὴν ἔνωσιν· μὴ χωρίσητε τὰ ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ γνωρίσατε τὰ ἐν
αὐτῷ· μὴ ποιήσητε δύο πρόσωπα τὸ ἓν πρόσωπον τοῦ
Χριστοῦ· μὴ χειροτονήσητε δύο μονογενεῖς τὸν ἕνα
Μονογενῆ· μὴ στήσητε ἀνὰ μέρος τὸν ἐμὸν Υἱὸν, καὶ
ἀνὰ μέρος τὸ ληφθέν παρ' αὐτοῦ· μὴ τολμήσητε δι
ελεῖν τὴν ἀσύγχυτον ἕνωσιν, ἣν διαιρεθῆναι ἀδύνα
τον μήτε Θεὸν γυμνόν, οὔτε ἄνθρωπον ψιλόν ὑπο
οπτεύσητε τὸν ἐνανθρωπήσαντα Κύριον. Ἀλλὰ Θεὸν
ἅμα καὶ ἄνθρωπον πιστεύσατε τὸν αὐτόν· ἀεὶ μὲν
ὄντα καὶ προόντα Θεόν, οὐκ ἀεὶ δὲ καὶ ἄνθρωπον· ἐξ
ἐκείνου δὲ γενόμενον καὶ ἄνθρωπον καὶ ὄντα, ἐξ οὗ
περ θελήσας ἐπελάβετο τοῦ σπέρματος Αβραάμ.
ζ'. Κἂν ἴδητε τοῦτον τὸν ἐμὸν Υἱὸν πεινῶντα, ἢ
διψώντα, η καθεύδοντα, ή βαδίζοντα, ἢ κοπιῶντα, ἢ
μαστιζόμενον, ἢ σταυρούμενον ἑκουσίως, ἢ της
ἥλοις κατεχόμενον ἀπὸ γνώμης, ἢ νεκρούμενον ἰδίῳ
θελήματι, ἢ φρουρούμενον ὡς νεκρὸν ἐν μνήματι, τῇ
σαρκὶ αὐτοῦ ταῦτα προσνείματε· καὶ πάλιν, ἐὰν ἴδητε
τοῦτον τὸν ἐμὸν Υἱὸν, λέπραν ἀποξέοντα ῥήματι,
πήρωσιν ὀμμάτων πηλῷ θεραπεύοντα, την φύσιν
πλάττοντα νεύματι, ἐκ πέντε ἄρτων πεντακισχιλίους
κορεννύντα, καὶ ταῖς παλάμαις τῶν μαθητῶν ὡς
ἀργύραις ἐγγεωργούντα κόρον αὐτοσχέδιον ἀγεώργητον, τὴν θάλασσαν μαινομένην καὶ μιμουμένην
τὰς τῶν ὀρέων κορυφὰς ἐξομαλίζοντα τῇ φωνῇ, τὸ
πέλαγος ὡς ἔδαφος πεζεύοντα, τοῖς δαίμοσιν ὡς
ἀνδραπόδοις δεσποτικῶς ἐπιτάττοντα, τῇ θεότητι αυτ
τοῦ ταῦτα προσάψατε. Μὴ ἄλλου τινὸς τὰ ὑψηλὰ τῶν
πραγμάτων, ἄλλου δέ τινος τὰ ταπεινὰ τῶν γινομέτων νομίσητε, ἀλλὰ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ, κἀκεῖνα καὶ
ταῦτα λογίσασθε· αὐτοῦ γὰρ τὰ θεῖα πάντα, αὐτοῦ
τὰ ἀνθρώπινα πάντα, αὐτοῦ τὰ δημιουργήματα, αυτ
τοῦ τὰ παθήματα· εἷς γὰρ καὶ ὁ αὐτός ἐστιν Υἱὸς
ἐμὸς, τὰ τῆς ἑαυτοῦ θεότητος ἐργαζόμενος ἔργα, καὶ
τὰ τῆς ἑαυτοῦ σαρκὸς οἰκειούμενος ἅπαντα. Οὗτός
ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα.
Οὗτός ἐστιν ἄμπελος, καὶ θύρα τῶν τέως πλανωμένων προβάτων· ἄμπελος ἡ ἐν οὐρανοῖς ἔχουσα την
ῥίζαν, ἐπὶ γῆς δὲ τὰ κλήματα· ἄμπελος κλαδευομένη τὸ σῶμα, ἀλλ' οὐ ξηραινομένη την ρίζαν· ἄμπελος μετὰ τρίτην ἡμέραν τοῦ κλαδευθῆναι, βλαστά.
νουσα τὸν βότρυν τῆς ἀναστάσεως. Οὗτός ἐστιν ἡ
Ούρα· δι' αὐτοῦ γὰρ ὁ πιστεύων εἰσέρχεται πρός με.
Οὗτός ἐστιν μεσίτης ἐμὸς καὶ τῶν δούλων αὐτοῦ·
συνάπτει γάρ μοι τοὺς προσκεκρουκότας ἐν αὐτῷ.
** Hebr. iv, 15.
unus qui et niente cogitatur, et visu cernitur: unus
idemque iuvisibilis, et a vobis visus: sempiternus,
et temporalis idem consubstantialis mihi divinitate, et consubstantialis vobis humanitate per omnia
absque peccato s. Ne quæratis patrem ejus in terra;
est enim deorsum patris expers. Ne quæratis divinitatis ejus matrem in cœlis; est enim desuper
absque matre. Ne separetis ipsius divinitatem al
ejusdem humanitate: ne indivisibilium mali divisores fiatis. Ne abstrahatis humanitatem ejus ab
ejusdem divinitate; est enim bæc inseparabilis simulque inconfusa post unionem. Ne duas ex una
Christi personas faciatis. Ne duos unigenitos constituatis, cum sit unus Unigenitus. Ne seorsum
ponatis Filium meum, itemque seorsum hominem ab eo assumptum. Ne inconfusam unionem velitis secernere, quam sejungere impossibile
est. Neque nudum Deum, neque simplicem hominem esse suspicemini humanatum Dominum; sed
eumdem Deum simul et hominem creditote: semper
quidem exsistentem et præexsistentem Deum, haud
tamen semper hominem; sed ex eo tempore factum
hominem atque ita exsistentem, ex quo Abrahami
semen apprehendere voluit.
7. Etiamsi vero videritis Filium meum esurientem, aut sitientem, aut dormientem, aut ambuiantem, aut fatigatum, aut flagellis casum, aut sponto
crucifixum, vel clavis haud citra consensum retentum, aut non sine propria voluntate mortuum,
aut tanquam mortuum in sepulcro custoditum,
hæc omnia in carnem ejus conferte. Præterea si
hunc Filium meum videritis lepram verbo purgantem, oculorum cæcitati luto medentem, 11aturam nutu reformantem, quinque panibus quinque hominum millia saturantem, manibusque discipulorum tanquam arvis colentem extemporale triticum illaboratum; mare sævum et montium vertices
fluctibus imitans, voce tranquillantem, pelagus ceu
pavimentum quoddam pedibus calcantein; dæmonibus ceu mancipiis heriliter imperantem; hæc,
inquam, omnia divinitati cjus attribuite. Cavete
quominus alterius cujusdam sublimia opera, et item
alterius cujusdam humilia esse existimetis; sed
uni eidemque et hæc et illa imputate. Ejus enim
suut divina omnia, ejusque item sunt humana
omnia: ejus sunt creationes, ejus item passiones.
Unus quippe idemque est Filius meus, qui et suæ
divinitatis opera facit, et omnia quæ carnis suæ
sunt, sibi propria facit. Hic est Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui. Ilic est vitis, hie
janua errantium antea ovium: vitis habens in calis
radices, in terra autcm palmites: vilis corporis
ramis amputatis, sed haud arescente radice: vitis
quæ post tertium a putatione diem resurrectionis
racemum germinavit. Ilic est janna; per ipsum
enim qui credit ad me ingreditur. Hie est mediator
meus famulorumque suorum; etenim per semet-
col. 1879–1880page 18 of 21
PG 88:1879Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου καὶ ἀμνὸς, οὗτος ἱερεὺς καὶ ἱερεῖον, ὁ αὐτὸς προσφέρων και προσφερόμενος. 6 αὐτὸς θυσία γενόμενος, καὶ αὐτὸς τὴν θυσίαν δεχό μενος η'. Ταῦτα μὲν οὖν μετὰ τὸ βάπτισμα παρὰ τὸν Ιορδάνην περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐμαρτύρησεν ὁ Παν τήρ. Ὅτε δὲ βλεπόντων τῶν μαθητῶν ὁ Χριστὸς ἐν τῷ ὄρει μετεμορφώθη, καὶ τὸ πρόσωπον μαρμαρα γὰς ἀφῆκεν ἀποκρυπτούσας τὰς τοῦ ἡλίου μαρμαρο γὰς, καὶ τότε πάλιν τὴν αὐτὴν ἀφῆκε φωνήν. Ούτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Πολλάκις ὁ Πατὴρ Υἱὸν ἀποκαλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ τῇ φωνῇ καθάπερ χειρὶ κρατεῖ τὸν Μονογενῆ, διὰ τοὺς λέγοντας ἐν χρόνῳ γεγενῆσθαι τὸν ἄχρονον, διὰ τοὺς συναριθμούντας τῇ κτίσει τὸν ἐργάτην τῆς κτίσεως, διὰ τοὺς δουλαγωγοῦντας τὸν ἐλευθερωτήν, διὰ τοὺς ἀναπλάττοντας ἄλλον καὶ ἄλλον υἱόν διὰ τοῦτο συνεχῶς ἐπιμαρτύρεται· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ εὐδόκησα, αὐτοῦ ἀκούετε. εἴπη· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ· αύ τοῦ ἀκούετε. Ἐὰν εἴπῃ· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα, αὐτοῦ ἀκούετε ὡς ἐπαληθεύοντος τοῖς πράγμασιν. Ἐὰν εἶπη· Ο πέμψας με Πατήρ, μεί ζων μου ἐστιν, τῇ οἰκονομίᾳ τῆς συγκαταβάσεως αὐτοῦ τὴν φωνὴν προσαρμόσατε. Ἐὰν εἴπῃ· Τοῦτό ἐστιν τὸ σῶμά μου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν βλέπετε τὸ σῶμα τὸ δεικνί μενον παρ' αὐτοῦ· βλέπετε τὸ ληφθὲν ἐξ ὑμῶν, καὶ γενόμενον αὐτοῦ, καὶ ὑπὲρ ὑμῶν συντριβόμενον. Ἐὰν εἴπῃ· Τοῦτό ἐστιν τὸ αἷμά μου, τοῦ λαλοῦντος ὑμῖν αἷμα νομίσητε, μὴ ἄλλου τινὸς παρ' αὐτόν. Ἐὰν εἴπῃ· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θα νάτου, τῇ ψυχῇ αὐτοῦ τῆς λύπης τὸ πάθος προσω άψατε θ'. Ταῦτα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς δεδιδαγμεθα ταῦτα παρὰ τοῦ μενογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τε και δεύμεθα· ταῦτα παρὰ τῶν ἁγίων Γραφών διηγόρευται· ταῦτα παρὰ τῶν ὁσίων Πατέρων κεκήρυκται. "Α τοίνυν παρειλήφαμεν, ταῦτα φυλάξωμεν & μετ μαθήκαμεν, ταῦτα κρατήσωμεν. Τί μαχόμεθα πρὸς άλλήλους εἰκῆ; Τί πολεμοῦμεν ἀλλήλους οι προστεταγμένοι καὶ τοὺς μισοῦντας φιλεῖν; Τί τὸ πιστεύειν ἀφέντες, τεχνολογοῦμεν τὴν πίστιν; Εγεννήθη, οὐκ ἐγεννήθη· ἔπαθεν, οὐκ ἔπαθεν· ἀνέστη, οὐκ ἀνέστη. δικαζόμεθα τῷ Λυτρωτῇ; Τί λογοθετοῦμεν τὸν χιν, εὐεργέτην; Απαξ ὡς ἠθέλησεν παρεγένετο, καὶ πέο πονθεν, καὶ ἀνέστη, καὶ παραγίνεται κριτής ζώντων καὶ νεκρῶν, καὶ παραγίνεται καθὰ καὶ ἤδη παρεγένετο μετὰ τῆς ἡμετέρας μορφῆς. Οὐ γὰρ ἀπελύσατο ταύτην ἣν τοσοῦτον ἠγάπησεν, οὐκ ἀπέρριψεν ταύ την ἣν τοσοῦτον ἐφίλησεν, οὐ κατέλιπεν ἐν τῷ μνή ματι τὴν σάρκα αὐτοῦ ἢν διὰ φιλανθρωπίαν ήνωσεν ἑαυτῷ καθ' ὑπόστασιν· ἀλλ' οὕτως παραγίνεται πάν σε
S. GREGORII EPISCOPI ANTIOCHENI
ipsum mihi copulat eos qui offenderant. Ihic est
Filius meus et agnus: hic sacerdos et victima:
idem offerens et oblatus; idem sacrificium effeclus, et simul sacrificium excipiens.
Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου καὶ ἀμνὸς, οὗτος ἱερεὺς καὶ
ἱερεῖον, ὁ αὐτὸς προσφέρων και προσφερόμενος. 6
αὐτὸς θυσία γενόμενος, καὶ αὐτὸς τὴν θυσίαν δεχό
μενος
8. Hæc quidem de Unigenito post baptismum
apud Jordanem Pater testatus est. Quando autem
coram discipulis Christus in monte transfiguratus
est, ejusque facies splendores emisit qui solis radios
infuscabant, tunc quoque rursus vocem illam emisit Hic est Filius meus dilectus, in quo miki
bene complacui ". Non semel Pater Filium suum
Filii nomine appellat, et voce tanquam manu tenet
Unigenitum, propter eos qui dicunt natum in tempore illum qui est iutemporalis: propter eos qui
cum creatura connumerant creaturæ factorem:
propter eos qui servum faciunt liberatorem: propter eos qui alium et alium filium confingunt.
Propterea constanter testatur: Hic est Filius meus
dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite.
Si dixerit: Ego in Patre et Pater in me est 4*, ipsum
audite. Si dixerit: Qui vidit me, vidit et Patrem ",
ipsum audite ceu rem veram narrantem. Si dixerit:
Qui misit me Pater, major me est 4', condescensionis ejus œconomia hanc locutionem ascribite. Si
dixerit: Hoc est corpus meum quod pro vobis frangitur in remissionem peccatorum, spectate corpus ab ipso vobis ostensum, spectate quoi ex vobis
sumptum factum est ejus proprium, et pro vobis
contritum. Si dixerit: Hic est sanguis meus 4, de
ejus qui vobiscum loquitur sanguine cogitate, non c
de alio præter ipsum. Si dixerit: Tristis est anima
men usque ad mortem“, animæ ejus passionem
mæroris attribuite.
η'. Ταῦτα μὲν οὖν μετὰ τὸ βάπτισμα παρὰ τὸν
Ιορδάνην περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐμαρτύρησεν ὁ Παν
τήρ. Ὅτε δὲ βλεπόντων τῶν μαθητῶν ὁ Χριστὸς ἐν
τῷ ὄρει μετεμορφώθη, καὶ τὸ πρόσωπον μαρμαρα
γὰς ἀφῆκεν ἀποκρυπτούσας τὰς τοῦ ἡλίου μαρμαρο
γὰς, καὶ τότε πάλιν τὴν αὐτὴν ἀφῆκε φωνήν. Ούτός
ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα.
Πολλάκις ὁ Πατὴρ Υἱὸν ἀποκαλεῖ τὸν Υἱὸν, καὶ τῇ
φωνῇ καθάπερ χειρὶ κρατεῖ τὸν Μονογενῆ, διὰ τοὺς
λέγοντας ἐν χρόνῳ γεγενῆσθαι τὸν ἄχρονον, διὰ τοὺς
συναριθμούντας τῇ κτίσει τὸν ἐργάτην τῆς κτίσεως,
διὰ τοὺς δουλαγωγοῦντας τὸν ἐλευθερωτήν, διὰ τοὺς
ἀναπλάττοντας ἄλλον καὶ ἄλλον υἱόν διὰ τοῦτο
συνεχῶς ἐπιμαρτύρεται· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου
ὁ ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ εὐδόκησα, αὐτοῦ ἀκούετε. Εiv
εἴπη· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ· αύ
τοῦ ἀκούετε. Ἐὰν εἴπῃ· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, εώρακε
τὸν Πατέρα, αὐτοῦ ἀκούετε ὡς ἐπαληθεύοντος τοῖς
πράγμασιν. Ἐὰν εἶπη· Ο πέμψας με Πατήρ, μεί
ζων μου ἐστιν, τῇ οἰκονομίᾳ τῆς συγκαταβάσεως
αὐτοῦ τὴν φωνὴν προσαρμόσατε. Ἐὰν εἴπῃ· Τοῦτό
ἐστιν τὸ σῶμά μου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον εἰς
ἄφεσιν ἁμαρτιῶν βλέπετε τὸ σῶμα τὸ δεικνί
μενον παρ' αὐτοῦ· βλέπετε τὸ ληφθὲν ἐξ ὑμῶν, καὶ
γενόμενον αὐτοῦ, καὶ ὑπὲρ ὑμῶν συντριβόμενον.
Ἐὰν εἴπῃ· Τοῦτό ἐστιν τὸ αἷμά μου, τοῦ λαλοῦντος
ὑμῖν αἷμα νομίσητε, μὴ ἄλλου τινὸς παρ' αὐτόν.
Ἐὰν εἴπῃ· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θα
νάτου, τῇ ψυχῇ αὐτοῦ τῆς λύπης τὸ πάθος προσω
άψατε
θ'. Ταῦτα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς δεδιδαγμεθα
ταῦτα παρὰ τοῦ μενογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τε και
δεύμεθα· ταῦτα παρὰ τῶν ἁγίων Γραφών διηγόρευται· ταῦτα παρὰ τῶν ὁσίων Πατέρων κεκήρυκται.
"Α τοίνυν παρειλήφαμεν, ταῦτα φυλάξωμεν & μετ
μαθήκαμεν, ταῦτα κρατήσωμεν. Τί μαχόμεθα πρὸς
άλλήλους εἰκῆ; Τί πολεμοῦμεν ἀλλήλους οι προστε
ταγμένοι καὶ τοὺς μισοῦντας φιλεῖν; Τί τὸ πιστεύειν
ἀφέντες, τεχνολογοῦμεν τὴν πίστιν; Εγεννήθη, οὐκ
ἐγεννήθη· ἔπαθεν, οὐκ ἔπαθεν· ἀνέστη, οὐκ ἀνέστη.
9. llacca Deo Patre edocti fuimus; hæc uuigenitus
Vei Filius nobis tradidit: hanc a sancto Spiritu eruditionem accepimus: hæc a divinis Scripturis prædicantur. Quæ igitur accepimus, hæc custodianus:
quæ didicimus, hac retineamus. Cur invicem frustra oppugnamus? Cur intestinum bellumn gerimus,
qui etiam inimicos diligere jubemur? Cur, credulitate omissa, artificiosam fidem elaboramus? Natus
est, non natus est; passus, non passus; resurrexit,
mon resurrexit. Cur judicio quasi contendimus cum
liberatore? Cur rationes ponimus cum benefactore? Tί δικαζόμεθα τῷ Λυτρωτῇ; Τί λογοθετοῦμεν τὸν
Semel, ut voluit, venit, passus est, resurrexit, adcritque judex vivorum ac mortuorum; aderit, inquam, prout jam antea advenit, cum nostra forma.
Non enim hanc exuit, quam tantopere adamavit:
non hanc abjecit, quam plurimum dilexit: non dereliquit in sepulcro carnem propriam, quam ob
suum erga homines amorem hypostatice sibi adunavit. Sed ita rediturus est ad judicandum vivos ac
19 Matth. xv11, 5.
to ibid. 58.
to Joan. χιν,
et Joan. vult,
De hoc dogmale legesis Græcam synodum a
nobis editan Script. Vet. T. IV.
Vides testimoniun de vero corpore et sanguine Domini in Eucharistia. Item p. 565 fin.
εὐεργέτην; Απαξ ὡς ἠθέλησεν παρεγένετο, καὶ πέο
πονθεν, καὶ ἀνέστη, καὶ παραγίνεται κριτής ζώντων
καὶ νεκρῶν, καὶ παραγίνεται καθὰ καὶ ἤδη παρεγέ
νετο μετὰ τῆς ἡμετέρας μορφῆς. Οὐ γὰρ ἀπελύσατο
ταύτην ἣν τοσοῦτον ἠγάπησεν, οὐκ ἀπέρριψεν ταύ
την ἣν τοσοῦτον ἐφίλησεν, οὐ κατέλιπεν ἐν τῷ μνή
ματι τὴν σάρκα αὐτοῦ ἢν διὰ φιλανθρωπίαν ήνωσεν
ἑαυτῷ καθ' ὑπόστασιν· ἀλλ' οὕτως παραγίνεται πάν
σε ilisl.
**Joan. XIV, 28. * Mauh. XXVI, 26.
Legendus Augustini de qua·st. 83. t. VI, col.
53, locus egregius, quo ex affectionibus demonstrat in Christo fuisse animam.
col. 1881–1882page 19 of 21
PG 88:1881δεν κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς, ἵνα ἴδῃ Ἰούδας τίνα πέπρακεν τοῖς Κυριοκτόνοις, ἵνα θεάσωνται Ἰουδαῖοι ποίαν κεφαλὴν ταῖς ἀκάνθαις ἐστεφάνωσαν, ἵνα ὅταν ἴδωσιν αὐτὸν ἐπὶ τοῦ δικαστικοῦ θρόνου καθήμενον, καὶ τὰ Χερουβὶμ μετὰ φόβου και τρόμου παριστάμενα, καὶ εἴπωσιν· Ἡμεῖς τοῦτον οὐκ ἐσταυρώσα μεν, αλλά τινα Ἰησοῦν Ναζωρηνὸν Βηθλεεμίτην κατα εκρίναμεν, ὑποδείξει αὐτοῖς τὴν πλευράν, καὶ ἴδωσιν εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, καὶ προσκυνήσωσιν καὶ μὴ θέ λοντες. ε'. [Τί τοίνυν τὸ πιστεύειν ἀφέντες τεχνολογοῦμεν τὴν πίστιν; Τί πληροῦμεν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κοινοῦ δυσμενούς; Λογισάμενος γὰρ ὁ διάβολος ὁ κοινὸς τῆς ἀνθρωπότητος λυμεών, ὅτι γαλήνης ἐν ἡμῖν πολιτευομένης, τὰ τῆς εὐσεβείας ἀνθεῖ, τῆς δὲ πίστεως λαμπούσης ευζωΐα κρατεῖ· πολιτείας δὲ θεοφιλούς κατορθουμένης, μακαριότητος δὲ μέσα ζούσης φίλοι τοῦ Δημιουργοῦ καθιστάμενοι πρὸς τὸν ποθούμενον ἀνατρέχομεν ἵνα μὴ ἀν έλθωμεν ὅθεν ἐκεῖνος κατέπεσεν, ὁρᾶτε τί πο ποίηκεν, καὶ πῶς πανούργως καὶ δολερῶς καθε ἡμῶν ἐραψῴδησε πόλεμον, ὁ μηχανοράφος τῶν κα κῶν, καὶ σοφὸς ἐν ἀπάταις, καὶ ποικίλος ἐν ἐπιβουλαῖς, καὶ πλούσιος ἐν τοῖς κακοῖς μηχανήμασι; Παρ εσκεύασέν τινας ἐν προσχήματι τῆς εὐσεβείας στρατεύεσθαι, καὶ τῆς πίστεως τήν ζήτησιν κατὰ τῆς πίστεως ώπλισεν καὶ πᾶσι τοῖς εὐσεβέσιν δι' αὐτῶν ἄχαιρον φιλονεικίας καὶ ψυχοφθόρον ἐνέβαλε πόλεμον, καὶ τῆς Ἐκκλησίας τὰ μέλη κατ' ἀλλή λων ἐστράτευσεν· εἶτα γελᾷ πλατύν γέλωτα, βλέπων τοὺς πειθομένους αὐτῷ ταῖς βουλαῖς τερπομένους παρ' αὐτοῦ, καὶ τέρποντας αὐτὸν οἷς κατ' ἀλλήλων ἐργάζονται, καὶ οὐδὲ μετὰ τὴν πεῖραν τῶν κακῶν. Στρέφωμεν τοίνυν κατὰ τῆς πονηροῦ κεφαλῆς τοῦτο δὲ τὸ σοφόν, καὶ τὴν εὐφροσύνην αὐτοῦ μετα βάλωμεν εἰς ὀδύνην καὶ πένθος ἀπαρηγόρευτον· καὶ ποθήσωμεν τὴν εἰρήνην, ἣν ἐκεῖνος μισεῖ· καταλείπωμεν τὸ ζυγοστατεῖν καὶ σταθμίζειν τὰς λέξεις τοῦ δόγματος· παυσώμεθα τοῦ θέλειν εἶναι τῶν διδα σκάλων διδάσκαλοι· μισήσωμεν τὸ λογομαχεῖν ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκουόντων· πιστεύσωμεν ὡς οἱ Παν τέρες ἡμῶν παρέδωκαν· οὐκ ἐσμὲν τῶν Πατέρων σου φώτεροι· οὐκ ἐσμὲν τῶν διδασκάλων ἡμῶν ἀκριβέ στερο:· οὐκ ἐσμὲν τῶν ποιμένων ποιμένες, ἀλλὰ πρόβατα· οὐ ποιμαίνει τὰ πρόβατα τοὺς ποιμένας, ἀλλ᾽ οἱ ποιμένες τὰ πρόβατα. Ἐν εἰρήνῃ κέ κληκεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς, οὐκ ἐν μάχῃ· ὡς ἐκλήθη μεν, οὕτως ἐμμείνωμεν. Φρίξωμεν τὴν μυστι καὶ ἔξω φιλόνει χοι, κρατούσης. ἐπέλθωμεν. δολερώς. παρασκευάζει. ΕΙ. ζυγομαχείν. ἐκάλεσεν προσμείνωμεν.
DE BAPTISMO CHRISTI SERMO II.
δεν κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς, ἵνα ἴδῃ Ἰούδας τίνα mortuos, ut Judas aspiciat quem vendiderit Donini
πέπρακεν τοῖς Κυριοκτόνοις, ἵνα θεάσωνται Ἰουδαῖοι
ποίαν κεφαλὴν ταῖς ἀκάνθαις ἐστεφάνωσαν, ἵνα ὅταν
ἴδωσιν αὐτὸν ἐπὶ τοῦ δικαστικοῦ θρόνου καθήμενον,
καὶ τὰ Χερουβὶμ μετὰ φόβου και τρόμου παριστά
μενα, καὶ εἴπωσιν· Ἡμεῖς τοῦτον οὐκ ἐσταυρώσαμεν, αλλά τινα Ἰησοῦν Ναζωρηνὸν Βηθλεεμίτην κατα
εκρίναμεν, ὑποδείξει αὐτοῖς τὴν πλευράν, καὶ ἴδωσιν
εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, καὶ προσκυνήσωσιν καὶ μὴ θέ
λοντες.
ε'. [Τί τοίνυν τὸ πιστεύειν ἀφέντες τεχνολο
γοῦμεν τὴν πίστιν; Τί πληροῦμεν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ
κοινοῦ δυσμενούς; Λογισάμενος γὰρ ὁ διάβολος ὁ
κοινὸς τῆς ἀνθρωπότητος λυμεών, ὅτι γαλήνης ἐν
ἡμῖν πολιτευομένης, τὰ τῆς εὐσεβείας ἀνθεῖ, τῆς δὲ
πίστεως λαμπούσης ευζωΐα κρατεῖ· πολιτείας
δὲ θεοφιλούς κατορθουμένης, μακαριότητος δὲ μέσα -
ζούσης φίλοι τοῦ Δημιουργοῦ καθιστάμενοι
πρὸς τὸν ποθούμενον ἀνατρέχομεν ἵνα μὴ ἀν
έλθωμεν ὅθεν ἐκεῖνος κατέπεσεν, ὁρᾶτε τί πο
ποίηκεν, καὶ πῶς πανούργως καὶ δολερῶς καθε
ἡμῶν ἐραψῴδησε πόλεμον, ὁ μηχανοράφος τῶν κα
κῶν, καὶ σοφὸς ἐν ἀπάταις, καὶ ποικίλος ἐν ἐπιβουλαῖς, καὶ πλούσιος ἐν τοῖς κακοῖς μηχανήμασι; Παρ
εσκεύασέν τινας ἐν προσχήματι τῆς εὐσεβείας
στρατεύεσθαι, καὶ τῆς πίστεως τήν ζήτησιν κατὰ
τῆς πίστεως ώπλισεν καὶ πᾶσι τοῖς εὐσεβέσιν
δι' αὐτῶν ἄχαιρον φιλονεικίας καὶ ψυχοφθόρον ενέβα
λε πόλεμον, καὶ τῆς Ἐκκλησίας τὰ μέλη κατ' ἀλλή
λων ἐστράτευσεν· εἶτα γελᾷ πλατύν γέλωτα, βλέπων
τοὺς πειθομένους αὐτῷ ταῖς βουλαῖς τερπομένους
παρ' αὐτοῦ, καὶ τέρποντας αὐτὸν οἷς κατ' ἀλλήλων
ἐργάζονται, καὶ οὐδὲ μετὰ τὴν πεῖραν τῶν κακῶν.
Στρέφωμεν τοίνυν κατὰ τῆς πονηροῦ κεφαλῆς
τοῦτο δὲ τὸ σοφόν, καὶ τὴν εὐφροσύνην αὐτοῦ μεταβάλωμεν εἰς ὀδύνην καὶ πένθος ἀπαρηγόρευτον· καὶ
ποθήσωμεν τὴν εἰρήνην, ἣν ἐκεῖνος μισεῖ· καταλεί
πωμεν τὸ ζυγοστατεῖν καὶ σταθμίζειν τὰς λέξεις
τοῦ δόγματος· παυσώμεθα τοῦ θέλειν εἶναι τῶν διδα
σκάλων διδάσκαλοι· μισήσωμεν τὸ λογομαχεῖν ἐπὶ
καταστροφῇ τῶν ἀκουόντων· πιστεύσωμεν ὡς οἱ Παν
τέρες ἡμῶν παρέδωκαν· οὐκ ἐσμὲν τῶν Πατέρων σου
φώτεροι· οὐκ ἐσμὲν τῶν διδασκάλων ἡμῶν ἀκριβέ
στερο:· οὐκ ἐσμὲν τῶν ποιμένων ποιμένες, ἀλλὰ
homicides; at Judæi videant quodnam caput spinis
coronaverint; denique, ut cum videbunt in tribunali
sedentem, et Cherubinos ac Seraphinos cum metu
atque terrore astantes, dicentque: Nos hunc non
crucifiximus, sed Jesum quemdam Nazarenuin de
Bethleem condemnavimus: ipse latus eis ostendit,
videantque in quem transfixerint, et vel nolentes
adorent.
10. Cur itaque credulitate abjecta, quoddam &-
dei artificium excogitamus? Cur inimici communis
voto favemus? Considerans enim communis homie
»um pestis diabolus, nobis cum pace viventibus,
fore ut religio floreret; ut fulgente fide, rectum vitæ genus convalesceret; gratisque Deo moribus institutis, beatitatem quamdam adepti, et Creatori
jam chari, ad optatum finem decurreremus; ne uos
illuc ascendamus, unde ipse excidit, videte quid
egerit, et quam malitiose doloseque adversus nos
bellum conflaverit hic artificiosus malorum opifex,
ad fraudem callidus, in insidiis versatus, improbisque molitionibus dives. Operam dedit, ut nonnulli
sub pietatis obtentu militiam susciperent, et fidei
quaestiones adversus fidem armavit, cunctisque orthodoxis per hos importunum animabusque exitiosum discordiæ bellum injecit, et in Ecclesiæ membris intestinam pugnam commovit. Quo facto, altum attollit cachinnum, videns qui suis consiliis paruerant subversos, atque ex eorum nuluis damnis
fructum capiens, qui ne post ipsam quidem malorum experientiam cessant. Torqueamus igitur in
caput ejus hanc ipsius astutiam, gaudiumque cjusdem iu dolorem luctumque perpetuum convertamus.
Paceni, quam ipse odit, optemus: desinamus ponderare et ad fancem exigere dogmatis vocabula. Nolimus esse magistrorum magistri: pugnas verborum
vitemus, quibus auditores pervertuntur: fidem
patribus nostris traditam teneamus. Patribus quippe nostris sapientiores non sumus, nec doctoribus
nostris ingeniosiores: pastorum non sumus pastores, sed oves: porro ab ovibus non reguntur pastores, sed a pastoribus oves. Ad pacem nos Deus,
non ad pugnam, vocavit. Maneamus in vocatione
πρόβατα· οὐ ποιμαίνει τὰ πρόβατα τοὺς ποιμένας, nostra. Mysticam mensam cum tremore revereaἀλλ᾽ οἱ ποιμένες τὰ πρόβατα. Ἐν εἰρήνῃ κέ
κληκεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς, οὐκ ἐν μάχῃ· ὡς ἐκλήθημεν, οὕτως ἐμμείνωμεν. Φρίξωμεν τὴν μυστι
Sequentem, usque ad verla καὶ ἔξω φιλόνειχοι, tractum versiculorum 47, laudat Joannes manachus (qni Heraclii imp. evo vixit) in Parallelis
rupefucaldinis a Lequinio post illa Damasceni editis, t. II, p. 773, non sine tamen variis nendis
atque omissionibus. Sed tamen notabilis ibi est
Lequinii error, qui Gregorio Antiocheno substituit
Gregorii Nysseni nomen; cujus errorem secutus
est in Bibliotheca Græca Fabrícius, qui inter deperdita Nysseni scripta recenset hunc sermonem
de illis verbis: Hic est Filius meus dilectus, etc.
Monitionem hanc etsi ego alibi oblata occasione jain
feceram, eamdem tamen hoc magis proprio loco
mur, apud quam cœlestia mysteria participamus.
Ne simus eodem tempore convivæ, et invicem iusidiatores ne hic communionis socii, extra autem
omittere non debui.
Eul. Lequinii κρατούσης.
Desunt quinque superiora verba in ed.
Adhuc tria verba desunt in ed.
Ed. deterius ἐπέλθωμεν.
Deest in ed. δολερώς.
bil. παρασκευάζει.
Desunt in ed. verba sex.
Desunt in ed. verba 22.
ΕΙ. ζυγομαχείν.
Desunt in ed. verba. 15.
Εd. ἐκάλεσεν
Ed. προσμείνωμεν.
col. 1883–1884page 20 of 21
PG 88:1883κὴν τράπεζαν ἐν ᾗ τῶν οὐρανίων μυστηρίων μεταλαμβάνομεν· μή γινώμεθα κατά ταυτόν ὁμοτράπεζοι, καὶ ἀλλήλων ἐπίβουλο:· μὴ ἐνταῦθα κανω νικοί, καὶ ἔξω φιλόνεικοι μὴ ἐνταῦθα ὁμόπιστοι, καὶ ἔξω ἕτερόφιλοι, ἵνα μὴ εἴπῃ καὶ περὶ ἡμῶν ὁ Κύριος· Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα, καὶ ἔθρεψα ἐκ τῆς ἐμῆς σαρκὸς, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Αὐτὸς δὲ ὁ τῶν ὅλων Σωτήρ, ὁ τῆς εἰρήνης δι μιουργός, τὸν φιλοτάραχον και φιλοπόλεμον διάβολον ἐξ ὑμῶν ἀπελάσειεν· αὐτὸς ταῖς Ἐκκλησίαις ἑαυτοῦ τὴν γαλήνην βραβεύσειεν· αὐτὸς τὴν ἱερὰν ταύτην ἀγέλην τηρήσειεν· αὐτὸς τὸν ἀγελάρχην φυλάξειεν αὐτὸς τὸν εὐσεβῆ καὶ φιλόχριστον ἡμῶν βασιλέα φρουρήσειεν· αὐτὸς συναθροίσειεν εἰς τὰς ἑαυτοῦ μάνδρας τὰ πλανώμενα πρόβατα, ἵνα γένηται μία ποίμνη, ἐν ποιμνίον. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. καθ' ἑαυτῶν. ἐπίβουλοι. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΥΠΟΛΕΩΣ ΔΗΜΗΓΟΡΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟΝ. Ἐγὼ μὲν, ὦ ἄνδρες Ῥωμαῖοι τὴν προσηγορίαν καὶ τὰ πράγματα, ᾤμην ἐκ παλαιοῦ τὴν ὑμῶν παρ' ἡμᾶς ἄφιξιν ἔσεσθαι, κοινωσομένων τὰ παρόντα, βουλήν τε ληψομένων ἣν ἢ πρὸς ὑμᾶς εὔνοια κατα επαγγέλλεται, τοῖς προλαβοῦσιν οὐκ ἐνδοιαστῶς με βαιωθεῖσα, ὅτε τὸν νηΐτην ὑμῶν κλόνον καὶ τὸν ἐν τεῦθεν σάλον, τοῖς ἐπιτηδείοις ἐδεξιοῦμεν. Αλλ' ἐπεὶ μέχρι τοῦδε παρῶπται, ἴσως ἄνωθεν οὐκ ἐνδοσίμου γενομένου, ἵνα Πέρσαι μὲν τὴν Ῥωμαίων τέλεον ἀνδρείαν ἐκμάθοιεν, πρὸς ἀνδρῶν ἀστρατηγήτων έχε πολεμηθέντες· ἡ δέ γε ὑμῶν ἀκραιφνής εὔνοια διά πάντων βεβαιωθείη, τῷ καιρῷ βασανισθεῖσα, καὶ τοῖς ἔργοις μαρτυρηθεῖσα. Δεδείχατε γὰρ ὡς εἰ καὶ πρὸς τοὺς στρατηγήσαντας ὑμῶν τὴν λύπην ἐκληρώσασθε, οὐδὲν ὑμῖν τοῦ πολιτεύματος προυργιαίτερον. φέρε νῦν περὶ τῶν πρακτέων σκοπήσωμεν. Βασιλεὺς ὑμᾶς προσκαλεῖται, πάντων τῶν ἡγησαμένων ἀμνη στίαν κατεπαγγελλόμενος, τὴν ἐς τὴν πολιτείαν ὑμῶν εὔνοιαν, καὶ τὴν παρὰ τὸν πόλεμον ἀνδρείαν ὲς ἱκετηρίαν καὶ θαλλοὺς δεξάμενος· ταῦτα τοὺς ὑμῖν τῆς ἀφέσεως ενέχυρα πάντων ἀσφαλέστατα καί φησιν, ὡς Εἰ ὁ Θεὸς τῇ εὐνοίᾳ τὸ πλέον δέδωκε, καὶ τῶν ἁμαρτάδων ἐξωσθεισῶν ἡ ἀνδρεία διεφάνη, σαφῆς ἔλεγχος τῆς συγχωρήσεως γενομένη πως οὐχ ἔψομα: τῇ θείᾳ κρίσει; Καρδία βασιλέως έτ
S. GREGORII EPISCOPI ANTIOCHENI
discordia flagrantes: ne hic in fide concordes, ex- κὴν τράπεζαν ἐν ᾗ τῶν οὐρανίων μυστηρίων
tra vero alterius factionis asseclæ; ne forte de no- μεταλαμβάνομεν· μή γινώμεθα κατά ταυτόν όμο
Lis quoque dicat Dominus: Filios genui, et exaltavi τράπεζοι, καὶ ἀλλήλων ἐπίβουλο:· μὴ ἐνταῦθα κανω
meaque carne nutrivi, ipsi vero me abnegarunt *. νικοί, καὶ ἔξω φιλόνεικοι (54)], μὴ ἐνταῦθα ὁμόπι
Ipɛe utinam omnium Servator, pacis auctor, tul- στοι, καὶ ἔξω ἕτερόφιλοι, ἵνα μὴ εἴπῃ καὶ περὶ
multuum bellorumque cupidum diabolum a vobis ἡμῶν ὁ Κύριος· Υἱοὺς ἐγέννησα, καὶ ὕψωσα, καὶ
repellat: ipse Ecclesiis suis tranquillitatem conciliet: ἔθρεψα ἐκ τῆς ἐμῆς σαρκὸς, αὐτοὶ δέ με ήθέτη
ipse sacrum hunc gregem conservet: ipse gregis σαν. Αὐτὸς δὲ ὁ τῶν ὅλων Σωτήρ, ὁ τῆς εἰρήνης δι
pastorem protegat: ipse pium Christique amantem μιουργός, τὸν φιλοτάραχον και φιλοπόλεμον διάβολον
imperatorem nostrum custodiat: ipse in ovile suum ἐξ ὑμῶν ἀπελάσειεν· αὐτὸς ταῖς Ἐκκλησίαις ἑαυτοῦ
crrantes oves congreget, ut fiat unus grex, unum τὴν γαλήνην βραβεύσειεν· αὐτὸς τὴν ἱερὰν ταύτην
ovile. Ipsi gloria et potestas in sæcula sæculorum. ἀγέλην τηρήσειεν· αὐτὸς τὸν ἀγελάρχην φυλάξειεν·
Amen.
αὐτὸς τὸν εὐσεβῆ καὶ φιλόχριστον ἡμῶν βασιλέα
φρουρήσειεν· αὐτὸς συναθροίσειεν εἰς τὰς ἑαυτοῦ μάνδρας τὰ πλανώμενα πρόβατα, ἵνα γένηται μία
ποίμνη, ἐν ποιμνίον. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
* Isa. 1, 2.
Desunt in ed. verba duo.
Cod. καθ' ἑαυτῶν.
Ed. rursus ἐπίβουλοι.
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΥΠΟΛΕΩΣ
ΔΗΜΗΓΟΡΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟΝ.
GREGORII THEOPOLITANI
ORATIO AD EXERCITUM.
Ego quidem existimabam, viri et nomine et rebus ipsis Romani, vos jam pridem ad me venturos
esse, tum de his que acciderant, mecum communicaturos, tum ejusmodi capturos consilium quod mea
erga vos benevolentia pollicetur. Quæ quidem superioribus officiis certissime confirmata est, tunc
cum navalem vestrum tumultum et tempestatem
inde excitatam, missis alimentis sublevavi. Sed quoniam hactenus id neglectum est, divina fortasse
providentia ejus rei copiam minime tribuente, tum
ut Persæ a viris duce destitutis superati, Romanorum fortitudinem penitus perspicerent, tum ut vestra in rempublicam sincera benevolentia opportuno tempore explorata et rebus ipsis comprobata
omnibus modis confirmaretur. Perspicue enim declarastis, licet adversus duces vestros causas doloris ac simultatis habeatis, nihil tamen republica
antiquius vobis esse. Nunc igitur quid agendum sit
consideremus. Invitat vos imperator, omnium præteritorum oblivionem promittens: vestram in rempublicam benevolentiam et in prælio fortitudinem,
tanquam ramos et verbenas supplicum suscipiens;
et indulgentiæ snæ pignora omnium certissima vobis donans, cum ita dicit: Si Deus vestre in rempublicam benevolentiææ victoriam concessit, et deἘγὼ μὲν, ὦ ἄνδρες Ῥωμαῖοι τὴν προσηγορίαν
καὶ τὰ πράγματα, ᾤμην ἐκ παλαιοῦ τὴν ὑμῶν παρ'
ἡμᾶς ἄφιξιν ἔσεσθαι, κοινωσομένων τὰ παρόντα,
βουλήν τε ληψομένων ἣν ἢ πρὸς ὑμᾶς εὔνοια κατα
επαγγέλλεται, τοῖς προλαβοῦσιν οὐκ ἐνδοιαστῶς με
βαιωθεῖσα, ὅτε τὸν νηΐτην ὑμῶν κλόνον καὶ τὸν ἐν
τεῦθεν σάλον, τοῖς ἐπιτηδείοις ἐδεξιοῦμεν. Αλλ' ἐπεὶ
μέχρι τοῦδε παρῶπται, ἴσως ἄνωθεν οὐκ ἐνδοσίμου
γενομένου, ἵνα Πέρσαι μὲν τὴν Ῥωμαίων τέλεον
ἀνδρείαν ἐκμάθοιεν, πρὸς ἀνδρῶν ἀστρατηγήτων έχε
πολεμηθέντες· ἡ δέ γε ὑμῶν ἀκραιφνής εὔνοια διά
πάντων βεβαιωθείη, τῷ καιρῷ βασανισθεῖσα, καὶ
τοῖς ἔργοις μαρτυρηθεῖσα. Δεδείχατε γὰρ ὡς εἰ καὶ
πρὸς τοὺς στρατηγήσαντας ὑμῶν τὴν λύπην ἐκληρώ
σασθε, οὐδὲν ὑμῖν τοῦ πολιτεύματος προυργιαίτερον.
φέρε νῦν περὶ τῶν πρακτέων σκοπήσωμεν. Βασιλεὺς
ὑμᾶς προσκαλεῖται, πάντων τῶν ἡγησαμένων ἀμνη·
στίαν κατεπαγγελλόμενος, τὴν ἐς τὴν πολιτείαν
ὑμῶν εὔνοιαν, καὶ τὴν παρὰ τὸν πόλεμον ἀνδρείαν
ὲς ἱκετηρίαν καὶ θαλλοὺς δεξάμενος· ταῦτα τοὺς
ὑμῖν τῆς ἀφέσεως ενέχυρα πάντων ἀσφαλέστατα
καί φησιν, ὡς Εἰ ὁ Θεὸς τῇ εὐνοίᾳ τὸ πλέον δέδωκε,
καὶ τῶν ἁμαρτάδων ἐξωσθεισῶν ἡ ἀνδρεία διεφάνη,
σαφῆς ἔλεγχος τῆς συγχωρήσεως γενομένη πως
οὐχ ἔψομα: τῇ θείᾳ κρίσει; Καρδία βασιλέως έτ
Exstat apud Evagrium list. Eccl. lib. ut, cap. 5, ex interpr. Henr. Valesii.
Oration to the ArmyConcio ad Exercitum
col. 1885–1886page 21 of 21
PG 88:1885χειρὶ Θεοῦ, καὶ οὗ ἂν θέλῃ κλίνει αὐτήν. Υπ είξατέ μοι οὖν, ὦ Ῥωμαῖοι, τάχιστα· καὶ μὴ κατα προδῶμεν τὸν παρόντα καιρόν, μηδὲ παρολισθίσοι διαμαρτών. Μισεῖ γὰρ κρατεῖσθαι διαδραμων, καὶ ὥσπερ ἀγανακτῶν ὅτι με παρώφθη, δύσληπτος εἶναι καθάπαξ οὐκ ἀνέχεται. Κληρονομήσατε οὖν τοὺς πατέρας τῆς εὐηκοΐας, ὥσπερ τῆς ἀνδρείας ἐκληρονομήσατε, ἵνα διὰ πάνω των Ρωμαίοι δειχθῆτε, και μηδείς ὑμῶν ἁψηται μῶμος, ἢ νενοθευμένους παῖδας δείξῃ. Ὑπὸ τοῖ; ὑπάτοις καὶ βασιλεῦσι ταττόμενοι, οἱ ὑμᾶς φύσαντες, πειθοῖ καὶ ἀνδρείᾳ τὸ οἰκούμενον ἅπαν προσεκτήσαντο. Μάλλιος Τουρκουάτος τὸν παῖδα στεφανώτας ἀνεῖλεν, ἀνδρισάμενον μὲν, ἀπειθήσαντα δέ. Τῶν γὰρ ἀγαγόντων εὐβουλίᾳ καὶ τῶν ἀγομένων εὐπει Θεία μεγάλα πεφύκασιν ἀγαθὰ κατεργάζεσθαι θάτερον δὲ τοῦ ἑτέρου χηρεύον, χωλεύει τε και περι τρέπεται, καὶ σφάλλεται πάντως, τῆς ἀρίστης ξυν ωρίδος διαλυομένης. Μὴ οὖν μέλλετε· πείσθητε δέ μο:, ἱερωσύνης βασιλείᾳ καὶ στρατῷ μεσιτευούσης καὶ δείξατε ὡς οὐ τυραννὶς τὰ ὑμέτερα, ἀλλὰ δικαία πρὸς μικρὸν ἀγανάκτησις κατὰ τῶν ἀδικησάντων ὑμᾶς στρατηγῶν. Εἰ γὰρ μὴ τὴν ταχίστην προς δράμοιτε, ἐγὼ μὲν ἐξοσιώσομαι καὶ τὴν ἐς τὴν πολι τείαν εύνοιαν, καὶ τὴν ἐς ὑμᾶς φιλίαν· ὑμεῖς δὲ σκοπεῖτε ποῖα τῶν τυράννων τὰ τέλη. Ποῖ γὰρ καὶ περανεῖτε τὰ παρόντα; Αθρόους εἶναι, τῶν ἀδυνά των. Πόθεν γὰρ ἡ τῶν ὡραίων συγκομιδή, ἢ ὧν ἐς ἀντίληψιν ἡ θάλασσα τῇ ἡπείρῳ δίδωσιν, εἰ μή γε πολεμούντες Χριστιανούς, καὶ πολεμούμενοι, τὰ πάντων αἴσχιστα δράσοιτε καὶ πείσοισθε; Καὶ ποῖ τὸ τέλος; Σποράδες γενόμενοι βιοτεύσοιτε. Αὐτόθεν παρὰ πόδας ἡ δίκη, συγγνώμην τοῦ λοιποῦ νέμειν οὐκ ἀνεχομένη. Δόντες οὖν δεξιάς, καὶ ἑαυτοῖς καὶ τῷ πολιτεύματι τὸ συνοῖζον σκοπήσωμεν, ὅτ' ἂν καὶ τὰς ἡμέρας τοῦ σωτηρίου πάθους, καὶ τῆς παναγίας ἀναστάσεως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ συνεπιλαμβανομένας ἔχωμεν. Παρώφθη δύσληπτος. Καὶ ὥσπερ ἀγανακτῶν ὅτι γε παρώφθη, δύσληπτος είναι καθάπαξ οὐκ ἀνέχεται. ες ληπτός, εύληπτος Εὐβουλία -- εὐπειθείᾳ. εὐβουλία εὐπείθεια,
CONCIO AD EXERCITUM.
χειρὶ Θεοῦ, καὶ οὗ ἂν θέλῃ κλίνει αὐτήν. Υπ- pulsis peccatis fortitudo vestra luxit, quod certisείξατέ μοι οὖν, ὦ Ῥωμαῖοι, τάχιστα· καὶ μὴ καταπροδῶμεν τὸν παρόντα καιρόν, μηδὲ παρολισθίσοι
διαμαρτών. Μισεῖ γὰρ κρατεῖσθαι διαδραμων, καὶ
ὥσπερ ἀγανακτῶν ὅτι με παρώφθη, δύσληπτος
εἶναι καθάπαξ οὐκ ἀνέχεται.
simum est argumentum indultæ veniæ: quomodo
ipse Dei prajudicium non sequar? Cor regis in nat
Dei est, et quocunque voluerit Deas, illud inclinat **.
Obtemperate itaque mihi quam citissime, Romani:
nec occasionem nobis oblatam dimittamus, nec clabi
patiamur. Nam postquam effugerit, comprehendi se non patitur: et quasi indigne ferens quod neglecta
fuerit, nunquam se bis capi sinit.
Κληρονομήσατε οὖν τοὺς πατέρας τῆς εὐηκοΐας,
ὥσπερ τῆς ἀνδρείας ἐκληρονομήσατε, ἵνα διὰ πάνω
των Ρωμαίοι δειχθῆτε, και μηδείς ὑμῶν ἁψηται
μῶμος, ἢ νενοθευμένους παῖδας δείξῃ. Ὑπὸ τοῖ;
ὑπάτοις καὶ βασιλεῦσι ταττόμενοι, οἱ ὑμᾶς φύσαντες,
πειθοῖ καὶ ἀνδρείᾳ τὸ οἰκούμενον ἅπαν προσεκτήσάντο. Μάλλιος Τουρκουάτος τὸν παῖδα στεφανώτας
ἀνεῖλεν, ἀνδρισάμενον μὲν, ἀπειθήσαντα δέ. Τῶν
γὰρ ἀγαγόντων εὐβουλίᾳ καὶ τῶν ἀγομένων εὐπει·
Θεία μεγάλα πεφύκασιν ἀγαθὰ κατεργάζεσθαι·
θάτερον δὲ τοῦ ἑτέρου χηρεύον, χωλεύει τε και περι
τρέπεται, καὶ σφάλλεται πάντως, τῆς ἀρίστης ξυν
ωρίδος διαλυομένης. Μὴ οὖν μέλλετε· πείσθητε δέ
μο:, ἱερωσύνης βασιλείᾳ καὶ στρατῷ μεσιτευούσης
καὶ δείξατε ὡς οὐ τυραννὶς τὰ ὑμέτερα, ἀλλὰ δικαία
πρὸς μικρὸν ἀγανάκτησις κατὰ τῶν ἀδικησάντων
ὑμᾶς στρατηγῶν. Εἰ γὰρ μὴ τὴν ταχίστην προς
δράμοιτε, ἐγὼ μὲν ἐξοσιώσομαι καὶ τὴν ἐς τὴν πολι
τείαν εύνοιαν, καὶ τὴν ἐς ὑμᾶς φιλίαν· ὑμεῖς δὲ
σκοπεῖτε ποῖα τῶν τυράννων τὰ τέλη. Ποῖ γὰρ καὶ
περανεῖτε τὰ παρόντα; Αθρόους εἶναι, τῶν ἀδυνάτων. Πόθεν γὰρ ἡ τῶν ὡραίων συγκομιδή, ἢ ὧν ἐς
ἀντίληψιν ἡ θάλασσα τῇ ἡπείρῳ δίδωσιν, εἰ μή γε
πολεμούντες Χριστιανούς, καὶ πολεμούμενοι, τὰ
πάντων αἴσχιστα δράσοιτε καὶ πείσοισθε; Καὶ ποῖ
τὸ τέλος; Σποράδες γενόμενοι βιοτεύσοιτε. Αὐτόθεν
παρὰ πόδας ἡ δίκη, συγγνώμην τοῦ λοιποῦ νέμειν
οὐκ ἀνεχομένη. Δόντες οὖν δεξιάς, καὶ ἑαυτοῖς καὶ
τῷ πολιτεύματι τὸ συνοῖζον σκοπήσωμεν, ὅτ' ἂν καὶ
τὰς ἡμέρας τοῦ σωτηρίου πάθους, καὶ τῆς παναγίας
ἀναστάσεως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ συνεπιλαμβανομένας
ἔχωμεν.
JI. Hæredes estote obedientiæ majorum vestrorum, sicut fortitudinis corum hæredes fuistis; ut
vos Romanos undecunque ostendatis, nec ulla reprehensionis nota nomini vestro inuratur, vosque
degeneres esse filios arguat. Majores vestri sub consuum atque imperatorum regimine constituti, obedientia ac fortitudine orbem terrarum subegerunt.
Manlius Torquatus filium suum, qui fortiter quidem
se gesserat, imperio tamen minime paruerat, coronatum securi percussit. Ducum enim prudentia et
militum obedientia res maximæ perfici solent. Quod
si alterum alterius ope destituatur, clandicat statim
atque eversum labitur, disjuncto duarum illarum
virtutum præstantissimo jugo. Nolite igitur amplius
cunctari sed mibi obtemperate, qui tanquam sacerdos, inter imperatorem et exercitum reparanda
concordia: interpres sum. Ostendite nullam esse perduellionem in eo quod egistis, sed justam indigna,
tionem ad breve tempus susceptam adversus duces
vestros, a quibus injuria affecti estis. Nisi enim
quam celerrine ad imperatorem accurreritis, ego
quidem tum benevolentia quam debeo in rempublicain, tum meæ erga vos amicitiæ satisfecero. Vos
vero considerate, quæso, quinam sint exitus tyrannorum. Qua enim ratione præsentium rerum statum
terminabitis? Ut in unum collecti permaneatis, fieri
mullo modo potest. Unde enim fruges ad vos convebentur, aut ea commoda quæ mare continenti
subministrare solet; nisi Christianis bellum inferentes, et ab iisdem vicissim belio appetiti, res omnium teterrimas faciatis ac sustineatis? Quis autem
horum finis futurus est? Hac illac dispersi, vitam
transigetis. Aderit e vestigio vindex justitia, non sinens ut veniam amplius consequamini. Datis igitur dextris, ea quæ et nobis et reipublicæ profutura sunt perpendamus: quando et salutaris passionis et
sanctissimæ resurrectionis Dei nostri Jesu Christi festos dics, nobis ad id suffragantes, habemus.
47 Prov. xxi, 1.
Παρώφθη δύσληπτος. In optimo codice Flo
rentiuo totus hic locus ita legitur: Καὶ ὥσπερ ἀγανακτῶν ὅτι γε παρώφθη, δύσληπτος είναι καθάπαξ
οὐκ ἀνέχεται. Οptimne, dummodo disjunctis vocibus
leganus ες ληπτός, quemadmodum legitur apu
Nicephorum, lib. xviii, cap. 13. Facessat igitur
Christophorsoni et Savilii conjectura, qui εύληπτος
hoc loco restituebant. VALES.
Εὐβουλία -- εὐπειθείᾳ. Scribendum est procul dubio εὐβουλία — εὐπείθεια, absque subscripto.
Id enim postulant leges grammaticæ; atque ita
etiam legitur apud Nicephorum. In.
Continue reading PG 88: Joannes Jejunator, Patriarcha Constantinopolitanus →≣ entire volume