PENITENTIALE. ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΣ ΕΠΙ ΕΞΟΜΟΛΟΓΟΥΜΕΝΩΝ Συνταγεῖσα ᾿Απὸ τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν ΙΩΑΝΝΟΥ τοῦ Νηστευτοῦ. CONSEQUENTIA ET ORDO ERGA EOS QUI PECCATA CONFITENTUR COMPOSITUS ET INSTITUTUS sancto Patre nostro JOANNE Jejunatore. Λαμβάνει ὁ ἱερεὺς τὸν μέλλοντα εξομολογήσασθαι, καὶ ἱστῷ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ψάλλει μετ' αὐτοῦ τὸ τρισάγιον, καὶ ψαλμὸν ἔκτον· Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, καὶ ψαλ μὲν κδ'· Πρὸς σέ, Κύριε, ἦρα τὴν ψυχήν μου καὶ ψαλμὸν ν'. Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεος. Καὶ δοξάζει. Είτα λέγει ψαλμόν λα' - Μακάριοι ὧν αφέθησαν αἱ ἀνομίαι· καὶ ψαλμὸν ἔθ', Ὁ Θεὸς εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες· καὶ ψαλμὲν ρα', Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, καὶ ἡ κραυγή μου. Δόξα. Καὶ λέγει Τροπάριον ἤχου δ' Τὴν ταπεινήν μου ψυχὴν ἐπισκέπτου. Αλλο Διαπλέων τὸ πέλαγος. Τῇ Θεοτόκῳ ἐκτενῶς προσδράμωμεν. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπιλέγει καὶ τὴν ὑποτεταγμένην εὐχήν. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ πάντων Πατὴρ καὶ Δεσπό της, καὶ πάντα ἐπιβλέπων, καὶ τοῖς πρὸς σὲ διὰ μετανοίας ἐκ τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἐπιστρέφουσι, τὴν τούτων ἄφεσιν φιλανθρώπως δωρούμενος, ὁ τὸν Δαυτό πλημμελήσαντα δι' ἐξομολογήσεως ἐλεήσας, ὁ τῷ Εζεκίᾳ δακρύσαντι, καὶ τὴν σὴν εὐσπλαγχνίαν ἐκδυσωπήσαντι ζωὴν ἐπιμετρήσας· ὁ τοῦ Μανασσή τὴν μετάνοιαν προσδεξάμενος, καὶ τῶν τοσούτων κακῶν ἀπαλλάξας· ὁ τῷ Πέτρῳ, καὶ πόρνῃ διὰ δακρύων τὴν συγχώρησιν παρασχόμενος· ὁ τελώνην στενάξαντα δικαιώσας· ὁ τῷ ἀσώτῳ τὰς πατρικὰς ὑπανοίξες ἀγκάλας· ὁ πάντας θέλων σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, καὶ χαίρων ἐπὶ ἁμαρ τωλῷ μετανοοῦντι, καὶ μὴ βουλόμενος τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτὴν, αὐτὸς, ὑπεράγαθε Σῶτερ, καὶ τῆς ἐμῆς ἐπακούσας δεήσεως τοῦ ἀναξίου καὶ ἀχρείου δούλου σου, ὃς οὐκ εἰμὶ ἄξιος τὸ σὸν ἐπικαλεῖσθαι πανάγιον όνομα διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἐμῶν ἀνομιῶν, ἀλλὰ τὸ τῆς ἱερωσύνης περικείμενος ἀξίωμα, καὶ κατὰ τὴν σὴν φιλάνθρωπον ἐντολὴν τοὺς ἐξομολογουμένους σοι τὰ οἰκεία πλημμελήματα προσδεχόμενο;, μετὰ φόβου και τρόμου καθικετεύω σε. Ἐπάκουσον οὖν μου τοῦ ἁμαρτωλοῦ κατὰ τὸ πλῆθος τοῦ ἐλέους σου, καὶ πρόσδεξαι τὸν δουλόν σου τὸν Δ. ἐξομολογούμενον. Καὶ εἴ τι πεπλημμέληται αὐτῷ ἑκούσιον ἢ ἀκούσιον ἀμάρ τημα, ἐν λόγῳ, ἢ ἔργῳ, ἢ κατὰ διάνοιαν, ὡς ἀγαθὸς πάριδε· σὺ γὰρ μόνος ἔχεις ἐξουσίαν ἁμαρτίας ἀφιέναι, καὶ σοὶ προσπίπτομεν, καὶ σὲ παρακαλοῦμεν, καὶ ἀνυμνοῦμεν δοξάζοντες σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν, κ. τ. λ. Μετὰ ταῦτα παρασκευάζει αὐτὸν ἀσκεπεῖ τῇ κεφαλῇ τρεῖς γονυκλισίας ποιεῖν, ποιῶν καὶ αὐτὸς ὡσαύ τως, καὶ ἀναστάντα κατηχεί λέγων ούτως· Assumit sacerdos peccata confessurum, et sistit eum coram altari, cantatque cum eo trisagion, et psalmum sextum: Domine, ne in furore tuo arguas me, et psalmum XXIV: Adle, Domine, levavi animam meam; et psalmum L: Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam. Kyrie, eleison. Deinde glorificat. Postea recitat psalmum XXXI: Beati quorum remissæ sunt iniquitates; et psalmum LXIX: Deus, in adjutorium meum intende; et psalmum Cl: Pomine, exaudi orationem meam, et clamor mieus. Gloria. Et dicitur Troparium toni quarti, Humilem animam meam visita. Aliud, Navigans pelagus. Ad Dei Genitricem sedulo nunc confugiumus. Postea sequentem recitat orationem: Domine Deus noster, qui omnium Pater es et Dominus, qui omuia inspicis, et iis qui ad te per punitentiam a peccatis propriis convertuntur, ea benigne et amanter remittis, qui Davidis prævaricantis misertus es per confessionem, qui Ezechiæ lacrymanti, et facilitatem tuam in clementiam fectenti et exoranti vitam superaddidisti, qui Manassen pœnitentiam amplexum tantis malis liberasti; qui Petro et meretrici per lacrymas veniam præbuisti: qui publicauum gementem justificasti: qui prodigo ulnas paternas aperuisti: qui omnes vis salvari, et ad veritatis cognitionem venire: qui lætaris super peccatore pœnitente, et non vis mortem peccatoris, ut convertatur et vivat: ipse, optime Servator, exaudi deprecationem meam, deprecationem indigni et inutilis servi tui, qui propter multitudinem iniquitatum mearum dignus non sum qui invocem sanctissimum nomen tuum. Verum quia sacerdotii dignitate praditus sum, et secundum benignitatis tuæ mandatum confitentes tibi propria peccata suscipis, cum timore et tremore tibi supplico. Exaudi igitur me peccatorem secundum multitudinem mis sericordiæ tuæ, et suscipe servum tuum N. confitentem. Et si aliquod ab eo peccatuin perpetratum est, sive voluntarium sive involuntarium, vel verbo, vel opere, vel cogitatione, ut benignus illud ne respice. Tu enim solus potestatem babes peccata remittendi, et tibi accidiinus, teque rogamus, et laudamus glorificantes, cum Patre, et sancto Spiritu, Dunc, etc. Postea ipsum disponit et monet ut aperto capite tres genuflexiones faciat, toties ipse simut genuflectens, et postquam surrexit, sic eum instituit, et catechizat:

78 Spiritualis fili, ego confessionem tuam pri- Λ mario et præcipue non recipio, nec tibi absolutionem conced», sed per me Deus (ilius enim est opus ejusmodi) peccatorum tuorum confessionem suscipit, et per nostram vocem horum remissionem dispensat et largitur, sicut per propriam vocem ipse declaravit, cum secundum mu tam quæ exprimi non potest ejus misericordiam ita dixit: Quacunque ligaverilis, aut soiveritis super terram, erunt in cαlis, illa quidem ligula, hæc vero soluta '. Revela igitur et declara coram sanctis angelis, nihilque me cela eorum quæ a te clam facta sunt velut si Deo Οὐκ ἐγώ σου, τέκνον πνευματικὸν τὴν ἐξομολόγησιν προηγουμένως δέχομαι, καὶ τὴν συγχώρησιν και παρ έχομαι, δι' ἐμοῦ δὲ ὁ Θεός· ἐκείνου γὰρ τὸ τοιούτου ἔργον, ὅς σου τὴν τῶν ἡμαρτημένων ἐξομολόγησιν προσδεξάμενος, καὶ τὴν τούτων ἄφεσιν ἐπιβραβεύσει διὰ τῆς ἡμετέρας φωνῆς, ὡς δι' οἰκείας φωνῆς αὐτὸς ἀπεφήνατο, κατά πολλὴν καὶ ἄνατον φιλανθρωπίαν εἰρηκώς οὕτως· "Οσα ἐὰν δήσητε, ή λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται καὶ ἐν οὐρανοῖς, τὰ μὲν δεδεμένα, τὰ δὲ λελυμένα. Ὡς οὖν αὐτῷ τὰ κρυπτὰ τῶν κα διῶν εἰδότι, τὰ κρυφή και πεπραγμένα διεξαγγέλλων ἐνώπιον τῶν ἁγίων ἀγγέλων μηδὲν ἀποκρύπτης ἀπ' ἐμοῦ· καὶ αὐτὸς ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης, ἀφανίσει πάντα τὰ ὑπὸ σοῦ φανερούμενα, οὐ μόνον τὰ προ γεγονότα, καὶ τὰ νῦν ἐνεργηθέντα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπιγενησόμενα, καὶ φωτίσει τὴν διάνοιάν σου διὰ τοῦ παναγίου Πνεύματος,καὶ διδάξει σε μεριμνᾶν πάντοτε καὶ λαλεῖν τὰ αὐτῷ εὐάρεστα· καὶ δώη σοι ταπείνω σιν ἀληθῆ, ἀγάπην ἀνυπόκριτον, μακροθυμίαν ἀνα εξίκακον, ὑπομονὴν καὶ πραότητα, φόβον ἁγνότατον εμβάλῃ τῇ καρδίᾳ σου, καὶ ἀπαξαπλῶς εἰπεῖν ἐν πάσαις ταῖς τῶν ἀγαθῶν ἐργασίαις ρυθμίσει σε Κλῖνον τοίνυν, ὦ τέκνον, τὸ οὖς σου, καὶ ἡδέως άκουσον Θεοῦ παραγγελμάτων, οὕτω διὰ τῶν ἁγίων Γραφῶν πρὸς ἡμᾶς λέγοντος· Επιστράφητε προς με, καὶ ιάσομαι τὰ συντρίμματα ὑμῶν. Καὶ πάλιν· Μὴ βραδύνῃς ἐπιστρέψας πρὸς Κύριον, καὶ μὴ ἐκλύον ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, ὅτι ὁ θάνατος οὐ βρα δύνει. Καί· "Ανθρωπος ἐπιστρέψας ἐξ ὁδοῦ ἀσεβείας αὐτοῦ ζωῇ ζήσεται, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνῃ, καὶ τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῶ. Καὶ πάλιν Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, ὅτι χρηστός. Καὶ Εξομολογεῖσθε ἀλλήλοις τα παραπτώματα, καὶ εὔ χεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, ὅπως καθῆτε. Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιῶντες καὶ οἱ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Οὕτως οὖν διὰ πάσης Γραφῆς νουθετούμενος, καὶ πρὸς μετουσίαν τῶν οὐρανίων καὶ ἀϊδίων ἀγαθῶν προσκαλούμενος, πρόσχες μήπω μετὰ τὴν ἀθέτησιν τῶν ἀθέσμων ἔργων εἰς τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπιστρέψῃς, καὶ ὁμοιωθήσῃ κιν!, πρὸς τὸν ἴδιον ἔμετον στρεφομένω, καὶ υἱ λουομένῃ εἰς κύλι σμα βορβόρου. Ἰδού, τέκνον, χάριτι Χριστοῦ τὰ συμφέροντα ὑπεθέμην σοι, καὶ οὐδὲν ἐνέλιπον τῶν εἰς ὠφέλειαν καὶ σωτηρίαν σου συντεινόντων. Λοιπὸν μὴ occulta cordium cognoscenti conlitereris, et ipse occultorum cognitor delebit omnia quæ revelaveris, non solum quæ antea facta sunt, et quæ nunc fiunt, sed etiam fient, et illuminabit mentem tuam per sanctissimum Spiritum, teque docebit curare semper et loqui quæ ipsi placita sunt, dabit etiam tibi veram humilitatem, charitatem non fictam, longanimitatem malorum tolerantem, patientiam et mansuetudinem, timorem purissimum immittet in cur tuum: atque, ut simpliciter et generaliter dicam, ad cujuscunque boni operationem te aptabit, et componet. Inclina igitur, fili, aurem tuam, et suaviter audi mandata Dei sic per sanctas Scripturas dicentis: Convertimini ad me, et sanabo contritiones et confusiones vestras *. Et iterum: Ne tardes converti ad Dominum, et ne dissolvas diem ex die, quia mors non tardat ³. Et: Homo conversus a via iniquitatis suæ vita viveŋ, et non morietur et iniquitatum ejus non reminiscar *. Et iterum: Confitemini Domino quoniam bonus*. Et: Confitemini alterutrum delicia vestra, et orate pro invicem ut sancmini. Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati eslis, el ego reficiam vos'. Sic igitur per omnes Scripturas admonitus, et ad participationem cœlestium et seternorum bonorum advocatus, attende ne post repudiationem iniquorum operum in eadem iterum te convertas, et assimileris cani ad proprium vomitum revertenti, et sui lotæ ad volutabrum cœni. Vide, fili, per gratiam Christi quæ tibi prosunt, exposui tibi, et nihil prætermisi eorum quæ conferunt ad utilitatem et salutem tuam. Cæterum nihil procrastinans, aut crubescens enarra coram Deo, et sanctis angelis. Licet enim hoc pudendum et ἀναβαλλόμενος ἢ αἰσχυνόμενος ἐνώπιον Θεοῦ καὶ probrosum tibi videatur, opera probris et pudori obnoxia revelare, attamen eximie et accurate tibi persuasum esto per præsentem pudorem te a futuro liberari, et mandatis obediendo non modo indu!- gentia, sed etiam coronis te dignum fieri. Per Christum Dominum nostrum, cui sit gloria in sæcula. Amen. Postea si vir est qui confitetur, monet eum ut caput aperiat, sicut dictum est, licet diadema gestet: non autem si mulier. Si vero abbas, cucullum, qui super caput ejus est, deponere jubeat, deinde pro10. × Matth. xvi, 19 › Osee m, 3. • Eccli. v, 8, 7 Matth. xt, τῶν ἁγίων ἀγγέλων ἐξάγγειλον. Εἰ γὰρ καὶ αἰσχύνη σοι δοκεῖ τὸ τὰ τῆς αἰσχύνης ἀνακαλύπτειν ἔργα, πλὴν ἀκριβῶς πέπεισο ὡς διὰ τῆς παρούσης αἰσχύ νῆς ἀπαλλάττῃ τῆς μελλούσης. Καὶ διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν ἐργασία; οὐ συγχωρήσεως μόνον, ἀλλὰ καὶ στεφάνων καταξιεῖ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Καὶ μετὰ ταῦτα ποιεῖ αὐτὸν ἀποσκεπάζεσθα:, καθώς προείρηται, τὴν τούτου κεφαλὴν εἰ ἔχει είναι ἱ τὸ διάδημα φορῶν, ἐάν ἐστιν ἀνήρ· εἰ δὲ γυνή, εξ εἰ δὲ ἀββᾶς ἐπάνω τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ τὸ ἑαυτοῦ και • Psal. cva, 4. Ezech. xv, 21, 22. • Jac. 5,

PŒNITENTIALE. κούλλιον βαλεῖν, καὶ πεσεῖν ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστη- cidere ante altare, et dicere:. Contiteor tili, Pater, μίου, καὶ λέγειν· • Ἐξομολογοῦμαί σοι, Πάτερ, οὕτως, Κύρια ποιητὰ οὐρανοῦ καὶ γῆς, πάντα τὰ κρύφια τῆς καρδίας μου. Καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν λόγον τοῦ τον ἀνιστῶν αὐτὸν καὶ ἱστᾷν ἐν τῷ ἑνὶ μέρει τῆς εἰσο όδου τοῦ θυσιαστηρίου,καὶ αὐτὸν ἴστασθαι εἰς τὸ ἔτερον· καὶ ἐπερωτᾷν αὐτὸν μετὰ πάσης ἱλαρότητος και προτηνείας· εἰ δυνατὸν καὶ καταφιλεῖν αὐτὸν, καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ τοῦ ἐξομολογουμένου ἐπὶ τὸν ἴδιον ἐπιτιθεῖν αὐχένα, μάλιστα ἐὰν ὁρᾷ αὐτὸν καταπονούμενον καὶ κατακυριευόμενον ὑπὸ τῆς ἀφορήτου λύπης καὶ αἰσχύνης, καὶ πραείᾳ, καὶ γαληνοτάτῃ φωνῇ λέγειν πρὸς αὐτόν· • Πῶς σου,κύριε ἀδελφὲ, ἢ ἀδελφὴ, ἐν πρώτοις ἡ παρθενία διεφθάρη; Διὰ πορνείας, ἢ διὰ νομίμου γάμου, ἢ διὰ μαλακίας, ή τινος τῶν παρὰ φύσιν;» Συνθέμενον δὲ καὶ οὕτως ἢ οὕτως εἰπόντα, πάλιν ἐπερωτᾶν αὐτὸν, εἰς πόσας ἔπεσε γυναῖκας πρὸ τοῦ λαβεῖν γυναῖκα, καὶ εἰ ἄρα ἦσαν ἐξ αὐτῶν δοῦλαι, καὶ πόια: χῆραι, καὶ πόσαι υπανδροι, καὶ εἰ ἄρα μονάστριας, καὶ πόσαι, καὶ εἰ ἄρα μεγαλόσχημοι. Αἱ γὰρ μικρόσχημοι, ὡς πόρναι κρίνονται, αἱ δὲ μεγαλόσχημοι, ώ; ὕπανδροι. Καὶ εἰ ἄρα τύρναι, καὶ πόσαι, καὶ πόσαι παρθένοι. Ταῦτα ἐν πρώτοις χρὴ τὸν τὰς ἐξομολογήσεις ἀναδεχόμενον ἐρωτᾷν τὸν ἐξομολογούμενον· καὶ τὸ ὅλον εἰς πόσας ὁμοῦ περιέπεσε. Πρὸ πάντων γὰρ ὁ ἀριθμὸς ζητεῖται, καὶ ἡ τῶν προσώπων διαφορά. "Εξ γάρ εἰσι αἱ διαφοραί. "Αλλο γὰρ τὸ τοῦ δούλου κρίμα, καὶ ἄλλο τῆς ἐλευθέρας, ἄλλο τῆς πόρνης, καὶ ἄλλο τῆς παρθένου, ἄλλο τῆς χήρας, καὶ ἄλλο τῆς ὑπάνε δρου, καὶ ἄλλο τῆς μοναζούσης, καὶ ἄλλο τῆς ἱερωμένον ἐχούσης ἄνδρα. sic, Domine factor culi et terra, oinnia occulta cordis mei. › Postquam autem hæc verba protulit, cum surgere jubet et stare in una parte ingressus ad altare, ipse vero ei ad alterum latus astat; et eum interrogat cum omui bilaritate et benignitate, ipsumque si possibile est, deosculatur, et manus confitentis proprio collo imponit, præsertim si videat ipsum intolerabili tristitia et pudore confectum quæ ei serviliter dominentur, ipsique mansuela et serena voce dicit: • Quomodo, domine frater (vel soror ), primum virginitas tua corrupta est? Per fornicationem, vel legitimum matrimonium, vel per mollitiem, aut alim quid eorum quæ sunt contra naturam?, Consentientem vero et dicentem sic et sic, iterum ipsum interrogat, in quot mulieres inciderit, antequam uxorein duceret; num aliquæ ipsarum essent ancillæ, quantæ viduæ, et quantæ nuptæ; num aliquæ monachæ, et quot; num aliquæ magnum habitum gestarent. Quæ enim parvum ut meretrices judicantur: quæ vero magnum ut nuptæ. Quod si meretrices erant, quantæ, et quantæ virgines. Hæc in primis confessorem oportet interrogare confitentem: in universum simul in quotas incidit. Ante enim omnia numerus quæritur, ct personarum differentia. Sex enim sunt differentiæ. Aliud est enim judicium servi, aliud liberæ; aliud meretricis, aliud virginis; aliud viduæ, et aliud nupte: aliud monachæ, et aliud virum sacratum habentis. Similiter et de masculorum concubitu ipsum interrogare oportet, cujus criminis tres sunt differentiæ. Aliud est enim ab alio pati, quod actione levius est; et aliud in alterum agere, quod tộ pati gravius est, aliud pati ab altero, et in alterum agere, quod duabus prædictis differentiis gravius est. Nam pati solum, vel agere solum, tantum non est quantum pali et agere. Inquirere etiam oportet in quam harum differentiarum incidit, et quotics, et per quantum tempus: etsi antequam uxorem duxit, vel post Καὶ περὶ ἀρσενοκοιτίας ἐρωτᾷν· ἧς καὶ αὐτῆς διαφοραὶ τρεῖς. Αλλο γὰρ τὸ παρ' ἄλλου παθεῖν, ὅ καὶ κουφότερον ποιῆσαι. Καὶ ἄλλο τὸ ποιῆσαι εἰς ἕτερον, βαρύτατον τοῦ παθεῖν ἄν· ἄλλο τὸ παθεῖν παρ' ἑτέρου, καὶ ποιῆσαι εἰς ἕτερον, δ καὶ τῶν προειρημέ νων δύω διαφορών βαρύτερον. Τὸ γὰρ παθεῖν μόνον, ἢ ποιῆσαι μόνον, οὐκ ἔστι τοσοῦτον ὅσον τὸ παθεῖν καὶ ποιῆσαι. Καὶ ἐρευνᾶν εἰς οἷαν τούτων τῶν διαφορῶν πέπτωκε, καὶ ποτάκις, καὶ διὰ πόσου χρόνου καὶ εἰ πρὸ τοῦ γυναῖκα λαβεῖν, ἢ καὶ μετὰ τὸ λαβεῖν· καὶ εἰ πρὸ τριάκοντα χρόνων τῆς αὐτοῦ ἡλικίας ή eam ductaur. Si ante alatis triginta amulos, aut μετὰ ταῦτα· ἔτι καὶ κτηνοβασίαν, ἧς μία διαφορά. Ωσαύτως καὶ περὶ μαλακίας, ἧς δύω εἰσὶν αἱ διαφοραί· μία μὲν ἡ διὰ οἰκείας χειρὸς ἐνεργουμένη· ἑτέρα δὲ ἡ δι' ἀλλοτρίας, ἣν ἐλεεινὸν οἱ ἄρχοντες ἐπιτελοῦσι μεθ᾿ ἑαυτῶν, καὶ ἑτέρους προσαπολλύντες, τοὺς παρ' ἑαυτῶν τὸ τοιοῦτον μῖσος δεδιδαγμένους. Ομοίως καὶ περὶ τῆς περιπλέκου, και πολυ μαγγάνου, καὶ πολυσκότου αιμομιξίας, ἧς οὐ μία τις, οὐδὲ δύο, ἀλλὰ πολλαὶ καὶ ποικίλαι αἱ διαφοραί. Τὸ γὰρ εἰς δύο περιπεσεῖν ἀδελφὰς ἐκ πατρὸς ἢ ἐκ μητρός, ἡ καὶ ἐξ ἀμφοτέρων ἄλλο· καὶ ἄλλο τὸ εἰς ἐξαδέλ φην· ἕτερον τὸ εἰς δισἐξαδελφην· ἄλλο τὸ εἰς νύμφην υἱοῦ, ἢ ἀδελφοῦ γυναῖκα, ἀλλὰ τὸ εἰς πενθερὰν ἢ εἰς συμπενθεράν· καὶ ἕτερον τὸ εἰς μητρυιάν postea hæc fecerit. Interrogandus præterea an bruta inierit, cujus una est differentia. Similiter, et de mollitie cujus duæ sunt differentiæ, una quæ propria manu suscitatur, altera quæ aliena quam principes cum seipsis miserabiliter operantur, alios perdentes qui tantum scelus ab iis edocti sunt. Similiter et de perplexa, et admodum præstigiosa, et valde tenebrosa sanguinis permistione, cujus non est una, aut duo, sed multæ et variæ differentiæ. Incidere enim in duas sorores, vel ex patre, vel ex matre, vel ex utroque, aliud est. Aliud quoque in patruelem; aliud in patruelis filiam; aliud in sponsam filii, aut fratris uxorem. Aliud in socrum et in consverum; et aliud in novercam, aut aliquam

patris concubinarum. Quidlam ad proprias usque τινα τῶν τοῦ πατρὸς παλλακῶν. Φθάνουσι δέ τινες maires procedunt. Aliud iterum cum propria úlia spirituali, et aliud cum qua filiam in baptismo suscepit. Scelus quidem masculorum concubitus multi etiam cum mulieribus ipsis perficiunt. Sic etiam inquirere euin oportet de cæde voluntaria et involuntaria. Si injuria, aut contumelia parentes affecit, aut verberavit, vel conviciis et probris insectatus est. Si postquam bibit, aut comedit, communicavit, aut in quadragesima se polluit, aut mulieri commistus indifferens et parvi momenti hoc existimans sancta mysteria sumpsit; aut clandestino matrimonio juuctus est; aut impudica oscula, contrrelationesque fecit, ipsum vero opus non perfecit; aut cum pueris sese corrupit, aut aliquem mercede frustravit; aut maledicentia læsit; aut injuste contumelia affecit; aut sanguinem, aut suffocatum, aut a belluis captum, et discerptum aut morticinum, aul ab avibus percussuin comedit, aut in divinatonibus, aut magiis, aut veneficiis deprehensus est. Atque etiam si de hæresi ipsum cogitatio cepit, sive invidia et mali accepti recordatione adversus aliquein laborat, sive pejeravit, sive furatus est, aut aliena bona rapuit, aut depositum denegavit, aut falsum testimonium tulit, aut sacerdotem contumeliose habuit, aut susceptorem. Atque, ut absolute clicam, de omnibus eum quuni cum diligentia iuquirere debet. Contingit enim quɔndoque aliquem omne peccati genus aggredi et operari. Omnia igitur cum exquisierit, et diligenter consideraverit, debet ad sirgula quibus confitentem assentiri audierit, dicere, e Deus tibi indulgeat. › Postquam autem omnia – καὶ μέχρι τῶν ἰδίων μητέρων. "Αλλο πάλιν τὸ εἰς τὴν ἰδίαν σύντεκνον, καὶ ἄλλο τὸ εἰς ἦν ἐδέξατο θυγατέρα. Τὸ μέντοι τῆς ἀρσενοκοιτίας μύσος πολλο καὶ μετὰ τῶν γυναικῶν αὐτῶν ἐκτελοῦσιν. Ὡς δὲ καὶ περὶ φόνου εκουσίου καὶ ἀκουσίου διερευνᾷν· καὶ εἰ ἄρα ὕβρισε γονεῖς, ἢ ἔτυχεν, ἢ Ελοιδόρησε· καὶ εἰ φαγών ἢ πιών εκοινώνησε, ἢ ἐμιάνθη τῇ τεσσαρακοστή, ή γυναικὶ μιχθεὶς ἀδιαφόρως μετέλαβεν· ἡ λαθρογαμίαν εποίησε, ἢ ἀσπασμούς καὶ ἐπαφὰς ἐποίησε, τὸ δὲ ἔργον οὐκ ἐτέλεσε· ἢ ἐπαιδοφθόρησεν, ή μισθόν τινος ἀπεστέρησεν, ἢ κατελάλησε ποτέ τινα, ἢ ἀδίκως ύβρισεν, ἠδίκησεν, ἢ αἷμα, ή πνικτόν, ἢ θηριάλωτον, ἢ θνησιμαίον, ἢ ὀρνεοπάτακτον ἔφαγεν, ἢ εἰς μαν τείας, ἢ εἰς μαγείας, ἢ εἰς φαρμακείας εὑρέθη· καὶ εἰ ἄρα λογισμὸς ἦλθεν αὐτῷ περὶ αἱρέσεως. Είτε φθίνον καὶ μνησικακίαν έχει κατά τινος, εἴτε ἐπιώρκησεν, ἢ ἔκλεψεν, ἢ ἀλλότριον πράγμα ήρπασεν, ἡ παρακα ταθήκην τινὸς λαβών ηρνήσατο, ἢ ψευδομαρτυρίαν ἐποίησεν, ἢ ὑβρισεν ἱερέα, η σύντεκνον· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν περὶ πάντων διερευνών μετά πάσης ἀκριβείας. Ενδέχεται γάρ τινα πάσαν κακὴν ἐργασίαν μετ ελθεῖν. Πάντα οὖν ἐξετάσας, καὶ ἀκριβωσάμενος, ἅπερ ἀκούσει τοῦτον ὁμολογοῦντα, καὶ συγκατατιθέμενον ὀφείλει καθ᾽ ἔκαστον λέγειν·. Ο θεός συγχω ρήσαι σοι· ο καὶ μετὰ τὸ ἀπαριθμήσασθαι πάντα, καὶ τὴν ἐξομολόγησιν δέξασθαι, πάλιν ἐπάγειν κάτω κειμένου τοῦ ἐξαγγείλαντος·. Ο Δεσπότης καὶ Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Θεὸς συγχωρήσαι σοι πάντα στα κατ' ἐνώπιον αὐτοῦ τῇ ουθενότητί μου ἐξήγγειλας. ο recensuerit, et confessionem exceperit, confitente inferne jacente, addet: «Herus et Dominus noster Josus Christus Deus indulgeat tibi omnia quæ in conspectu ejus nullitati meæ confessus es. › Alia solutio. Deus qui per Nathan Davidi propria peccata confitenti pepercit, et Petro abnegationem suam fortiter deflenti, et ineretrici lacrymanti super immaculatus ipsius pedes, et Manasse, et publicano, et prodigo; qui dixit: Alterutrum confitemini peccata, ipse Salvator, et Dominus noster Jesus Christus remittat tibi et in hoc sæculo, et in futuro omnia quæ in ipsius conspectu parvitati mex confessus es, et dignetur te ante tribunal suum sistere indemnatum, qui est benedictus in sæcula. Amen. Altera solutio. Deus, qui propter nos homo factus est, et totius anali peeraia portavit. Ipse per optimam benignitatem suam hæc omnia, frater, suscipiet, quæ nunc coram ipso mez indignitati declarasti, remittens cili omnia, et in hoc seculo, et in futuro, qui constanter vult et tribuit omnibus salutem, esuque benedictus in sæcula, Amen. Postea sic precatur. Deus Salvator noster qui per prophetain tuum Ετέρα λύσις. Ὁ Θεὸς ὁ συγχωρήσας δια Ναθαν τῷ Δαυτό τὰ ίδια ὁμολογήσαντι κακά, καὶ Πέτρῳ τὴν ἄρνησιν κλαύσαντι ἰσχυρῶς, καὶ πόρνῃ δακρυσάσῃ ἐπὶ τοὺς ἀχράντους αὐτοῦ πόδας, καὶ Μανασσῇ, καὶ τελώνη καὶ ἀσώτῳ, ὁ εἰπών Εξομολογεῖσθε αλλήλοις τὰ παραπτώματα· αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, καὶ Κύριος ἡμῶν, καὶ Ἰησοῦς Χριστός, συγχωρήσει και πάντα ὅσα ἐνώπιον αὐτοῦ τῇ ἐμῇ ἐξήγγειλας ελαχιστότητι, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, καὶ ἐν τῷ μέλλοντ'· καὶ ἀκατεκρί τως σε εμπροσθεν τοῦ βήματος αὐτοῦ παραστε θῆναι καταξιώσει, ὁ ὢν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Ἑτέρα λύσις. Ὁ Θεὸς ὁ δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσας, καὶ παντὸς τοῦ κόσμου τὰς ἁμαρτίας βαστάζων, αὐτὸς τῇ αὐτοῦ παναγάθω χρηστότητι, καὶ ταῦτα πάντα, ἀδελφέ, ἀναδέξεται, ὅσα νῦν ἐνώπιον αὐτοῦ τῇ ἐμῇ ἐξεῖπες αναξιότητι, συγχωρών και πάντα καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὁ θέλων, καὶ μένων, καὶ νέμων ἁπάντων τὴν σωτηρίαν, ὁ ὢν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Εἶτα οὕτως ἐπεύχεται. Ο Θεός, ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ διὰ τοῦ προφήτου του

PŒNITENTIALE. Ναθαν, μετανοησαντι τῷ Δαυΐδ ἐπὶ τοῖς ἰδίοις πλημμε- Nathan Davidi de propriis delictis poenitentiam agenti λήμασιν ἄφεσιν δωρησάμενος, καὶ τοῦ Μανασσῆ τὴν ἐπὶ μετανοίς προσευχήν προσδεξάμενος, αὐτὸς καὶ τὸν δοῦλόν σου 4. μετανοήσαντα καὶ ἐξομολογητάμενον τὰ ἴδια παραπτώματα πρόσδεξαι τῇ συνήθει που εὐσπλαχνίᾳ· σὺ γὰρ εἶ, Κύριε, ὁ καὶ ἑβδομηκον· τάκις ἑπτὰ κελεύσας ἀφιέναι τοῖς ἐν ἁμαρτίαις πε ριπίπτουσιν· ὅτι ὡς ἡ μεγαλωσύνη σου, οὕτω καὶ τὸ Ελεός σου. Καὶ σὺ εἶ ὁ Θεὸς τῶν μετανοούντων, μετ τανοῶν ἐπὶ πάσαις ταῖς κακίαις ἡμῶν· καὶ σοὶ τὴν δόξαν αναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν. Δέσποτα Κύριε ὁ Θεὸς, ὁ καλῶν δικαίους εἰς ἅγια σμὸν, καὶ ἁμαρτωλοὺς εἰς τὸ δικαιῶσαι αὐτοὺς, πρόσδεξαι τὴν μετάνοιαν τοῦ δούλου σου τοῦ Δ., καὶ προσπίπτοντα τῇ μεγαλωσύνῃ σου ἐν ἐξομολογήσει τῶν ἡμαρτημένων αὐτῷ ἐλευθέρωσον ὡς ἀγαθός· καὶ λύ τρωσαι αὐτὸν ἐκ πάσης σαρκικῆς ἁμαρτίας. Λάμπρυνον ἐκ πάσης ἐῤῥυπωμένης συνειδήσεως, καθάρισον καὶ ἐνδυνάμωσον ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν σῶν ἐντολῶν· καταξίωσον τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, ἵνα διὰ καθαρότητος ψυχῆς καὶ σώματος κατασκηνώσαν ἐπ' αὐτὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα κληρονόμον ἀποδείξῃ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, χάριτι, καὶ οἰκτιρμοῖς, καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ μονογενούς σου Υἱοῦ μεθ' οὗ εὐλογητὸς εἶ σὺν τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν. Κύριε ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας τῶν δούλων σου, δ ἐλεήμων, καὶ οἰκτίρμων, μακρόθυμος καὶ πολυέλεος, ὁ μετανοῶν ἐπὶ ταῖς ἡμετέραις κακίαις, 5 μὴ βου λόμενος τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτὸν, αὐτὸς καὶ νῦν παρακλήθητι ἐπὶ τὸν δοῦλόν σου τὸν Δ., καὶ παράσχου αὐτῷ συγγνώμην ἁμαρτιῶν, ἱλασμὸν ἀνομιῶν, συγχωρῶν αὐτῷ τῶν πλημμέλημα εκούσιόν τε καὶ ἀκούσιον· διαλλάγηθι καὶ ἔνωσον αὐτὸν τῇ ἁγίᾳ σου Ἐκκλησία ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, μεθ᾽ οὗ σοι κράτος, μεγαλωσύνη καὶ μεγαλοπρέπεια, σὺν τῷ παναγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν. veniam largitus es, et Manasses pœnitentis orationem suscepisti, ipse hunc servum tuum N. poeni tentem, et conftenten propria peccata suscipe consueta tibi miseratione. Τu enim, Domine, is es qui jussisti septuagies septies dimittere iis qui in peccata inciderunt. Quia sicut magnitudo tua, sic et misericordia tua. Tu quoque Deus es pœnitentium, pœnitens super omnibus iniquitatibus nostris, tibique gloriam reddimus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto, nunc. Here Domine Deus, qui vocas justos ad salctificationem, et peccatures ad eos justificandum, suscipe poenitentiam servi tui hujus N., et proci dentem magnitudini tuæ in confessione eorum quæ peccavit benigne libera: et redime eum ex quocunque peccato carnali. Absterge eum ab omni conscientia sordidata, illustremque et splendidum redde: purifica, et corrobora eum in operationo mandatorum tuorum: dignum eum redde remis - sionis peccatorum suorum, ut per animæ et corporis purgationem Spiritus sanctus in ipso inhabitans eliciat eum regni colorum hæredem, gratia, et misericordia, et benignitate unigeniti Filii toi cum quo benedictus es, et cum omnifariam sancto et hono, et vivifice tuo Spiritu, nunc. Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀμνὸ καὶ ποιμὴν, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ὁ τὸ δάνειον χαρισάμενος τοῖς δυσὶ χρεωφειλέταις, καὶ τῇ ἁμαρτωλῷ γυναικὶ τοὺς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ὁ τὴν ἴασιν τῷ παραλύτῳ δωρησάμενος σὺν τῇ ἀφέσει τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, αὐτὸς Δέσποτα, ἄνες, ἄφες, συγχώρησαν τὰς ἀνομίας, τὰς ἁμαρτίας, τὰ πλημμελήματα, τὰ ἐκούσια, τὰ ἐν γνώσει, τὰ ἐν ἀγνοίς, τὰ ἐν παρακοῇ καὶ ἐν παραβάσει γενόμενα παρὰ τοῦ δούλου σου τοῦ Δ., καὶ εἴ τι ὡς ἄνθρωπος σαρκοφορῶν, καὶ τὸν κόσμον τοῦτον οἰκῶν ἐκ τοῦ δια βόλου ἐπλανήθη, ἢ παρέβη, ἢ ἐπλημμέλησεν, εἴτε ἐν λόγῳ, εἴτε ἐν ἔργῳ, εἴτε ἐν γνώσει, εἴτε ἐν ἀγνοίᾳ, εἴτε λόγῳ αἱρέσεως, είτε ὑπὸ κατάραν ἐγένετο, εἴτε ἰδίῳ ἀναθέματι ὑπέπεσεν ἢ ὅρκῳ, αὐτὸς ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, καὶ ἀμνησίκακος Δε σπότης παριδών, τῷ σῷ λόγῳ τοῦτον μὲν λυθῆναι εὐδόκησον, συγχωρῶν αὐτῷ καὶ τὸ ἴδιον αὐτίκα ἀνάθεμα καὶ τὸν ὅρκον κατὰ τὴν σὴν ἄφατον φιλαν θρωπίαν. Δέσποτα Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐπάκουσόν PATROL. GR. LXXXVIII. el Domine Deus salutis servorum tuorum, qui misericors et miserator es, longaniniis, et multæ misericordiæ, quem malitiarum nostrarum pœnitet: qui non vis mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat; placare super servum tuum hunc N., et præbe illi peccatorum veniam, iniquitatum propitiationem, condonans illi omne delictum, sive voluntarium sive involuntarium. Reconciliare illi, el eum adunare sanctæ tuæ Ecclesiæ per Christum Jesum Dominum nostrum, cum quo tibi potentia, magnitudo, ct magnificentia, cumn sanctissimo et vivitico Spirito, nunc. Domine Jesu Christe, Fili Dei vivi, agne et pastor qui tollis peccatum mundi, qui debitum gratiose donasti duobus debitoribus, et peccatrici mulieri remissionem peccatorum dedisti, qui sanationem paralytico cum remissione peccatorum largitus es: ipse, Domine, parce, dimitte, condona iniquitates, peccata, delicta voluntaria et involuntaria, sive scienter, sive ignoranter ab hoc servo ino N. et inobedienter et cum prævaricatione perpetrata. Et si quid ut homio carnem gestans, et mundi incola a diabolo deceptus, vel transgressus est, vel immoderate et contra rationein egit, sive verbo, sive opere, sive cum cognitione, sive cum ignorantia, sive ex animi proposito, sive malediction suppositus fuerit, sive in proprium anathema inciderit, vel jusjurandum: ipse ut benignus, et clemens, et malorum immemor Dominus ista præteriens, placeat tibi hunc verbo tuo absolvi, statimque illi condona et proprium anathema, et jusjurandum secundum inenarrabilem tuam clementiam. Here,

Domine Deus nester, exaudi me deprecantern bo- μου δεομένου τῆς τῆς ἀγαθότητος, και πάρεζε; nitatem tuam, aliae ut multum misericors noli respicere omnia ejus peccata, eumque libera ab æterna punitione. Τu enim, Domine, dixisti: Si quem ligaveritis super terram, ligulus erit et in calis: et si quem solveritis super terram, sointus erit et in cœlis". Quia tu es Deus omnis peccati expers, et peccata remittere potens, tibique gloriam reddimus Patrique sine principio, Spirituique tuo omnimode saneto et vivifico, nune et semper, et in sæcula. Pater Domine, ne tradas servum tuum hunc N. in manus diaboli, ne hostes nostri prævaleant nobis. Trade in os ejus observationem mandatorum, et labiis cjus occultura sigillum ut dolose non loquatur; oculo superbo ab eo expulso, luxuriamin et malitiam expurga ex animo ejus: spiritus durus et insoleus, linguaque dolosa ne sint in eo. Immitte, Domine, in mentem ejus spiritum bonum, eumque expia ab omni impuro spiritu. Averte et ejice ab eo omnem miseriam: remitte illi peccatorum omne debitum. Respice de culo, et eum exhilara; in te enim speravit; et corrobora cum virtute sancti tui Spiritus, neve permittas eum a diabolo absorberi, et submergi, quia nos a morte æterna per gratiam Christi tui liberasti, cum quo et Spiritu sancto tuo bono et vivifico benedictus es, nunc. πολυέλεος τὰ πταίσματα αὐτοῦ ἅπαντα, καὶ ὑπά λαξον αὐτὸν τῆς αἰωνίου κολάσεως. Σὺ γὰρ εἶπαν, Δέσποτα, ὅτι Ον ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένος καὶ ἐν τοῖς εὐρανοῖς· καὶ ἐν· ἐἰει· λύο σητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένος καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὅτι σὺ εἶ Θεὸς ἀναμάρτητος, καὶ δυνάμενο; ἀφιέναι ἁμαρτίας, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμ πομεν σὺν τῷ ἀνάρχῳ σου Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίω, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀε!, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Πάτερ Κύριε, μὴ παραδῴης τὸν δοῦλον σου τὸν Δ. ὑπὸ χειρῶν τοῦ διαβόλου, ἵνα μὴ οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν ἐπιχειρῶσιν ἐφ' ἡμᾶς· εἰς ἐπὶ τῷ στόματι αὐτοῦ τήρησιν ἐντολῶν, καὶ ἐπὶ τοῖς χείλεσιν αὐτοῦ αφρ γίδα κρυφίαν, ἵνα μὴ λαλῇ δόλον, ἐφθαλμὸν ὑπερ ήφανον ἀπώτας ἀπ' αὐτοῦ, στρῆνος καὶ κακίαν καθάρισον ἐκ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, πνεῦμα σκληρὸν καὶ ὑπερήφανοι καὶ γλῶσσα δολία μὴ ήτω ἐν αὐτῷ. Ἐπίστησον, Κύριε, ἐπὶ τὴν διάνοιαν αὐτοῦ πνεῦμε ἀγαθὸν, καὶ καθάρισον αὐτὸν ἀπὸ παντὸς ἀκαθάρτου πνεύματος· ἀποτίναξον ἀπ' αὐτοῦ πᾶσαν ταλαιπω ρίαν συγχώρησον αὐτῷ πᾶν ἁμαρτημάτων όφληματ ἐπίβλεψον ἐξ οὐρανοῦ, καὶ εὔφρανον αὐτὸν ὅτι ἐπὶ σοὶ ἤλπισε· καὶ ἐνδυνάμωσον αὐτὸν τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματός σου τοῦ ἁγίου, καὶ μὴ ἐάσῃς αὐτὸν καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ὅτι σὺ ἐῤῥύσω ἡμᾶς εκ θανάτου αἰωνίου διὰ τῆς χάριτος τοῦ Χριστοῦ σου, μεθ᾿ οὗ εὐλογητὸς εἶ σὺν τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν. Post hæc eum surgete jubens amanter amplectitur, et bono esse animo hortatur, dicens ei: ‹ Ecce Dei voluntate homines amantis, et omnium salutein volentis, ad pœnitentiam confugisti, et confessus, ab omnibus prioribus operibus tuis malis liberatus es. Ne igitur per incuriam divinorum præceptorum secundis malis te prostitnas, ne sint tibi, secundum evangelicum dictum postrema pejora primis, quibus per Dei misericordiam redemptus es: sed studiose, et pro viribus contende DumiFica custodire præcepta, et salutem consequenter adipisci. › ° Postea sic dicit sacerdos. Sapientia. Lectio prophetæ Ezechielis ¹º. ' Hæc dicit Dominus omnipotens: Iniquus si averterit se ab omnibus iniquitatibus suis quas fecit, et custodierit omnia præcepta mea, et fecerit justitiam, et misericordiam, vita vivet, et nou morietur. Omnia delicta ejus, quæcunque fecit nou memorabuntur: in sua justitia quam fecit, vivet. Nanquid voluntate volam mortem iniqui, dícit Dominus, sicut averti ipsum a via sua pessima, et ipsum vivere? Cum autem averterit se justus a justitia sua, et fecerit injustitiam secundum onines iniquitates, quas fecit iniquus, omnes justitiæ ejus, quas fecit, non erunt in memoria: in delicto suo quo deliquit, et in peccatis suis quæ peccavil, in ipsis morietur. Et dixistis: Non recte pergit via DoΕἶτα διαναστήσας αὐτὸν, ἀσπάζεται, καὶ εὐθυμεῖν προτρέπεται λέγων αὐτῷ· • Ιδού θελήματι τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ τοῦ θέλοντος πάντων τὴν σωτηρίαν, προσδραμών τῇ μετ τανοίᾳ καὶ ἐξομολογησάμενος, πάντων σου προτέρων πονηρῶν ἔργων ἀπηλλάγης. Μὴ τοίνυν δι' ἀμελείας τῶν θείων ἐντολῶν δευτέροις κακοῖς σεαυτὸν ὑποβάλῃς, καὶ ἔσονταί σοι κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τὰ ἔσχατα χείρονα τῶν πρώτων, ὧν διὰ φιλανθρωπίαν Θεοῦ λελύτρωσαι, ἀλλὰ σπούδασον κατὰ δύναμιν τὰς Δεσποτικὰς ἐντολὰς φυλάξαι, καὶ ἀκολούθως τῆς σωτηρίας τυχεῖν.» Εἶθ' οὕτως λέγει ὁ ἱερεύς· Σοφία. Ανάγνωσις προφήτου Ἰεζεκιήλ: • Τὰ λέγει Κύριος παντοκράτωρ· Ὁ ἄνομος ἐὰν ἀποστρέψῃ ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν ὧν ἐποίησε, καὶ φυλάξηται πάσας τὰς ἐντολάς μου, καὶ ποιήσῃ δ:- καιοσύνην, καὶ ἔλεο;, ζωῇ ζήσεται, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνῃ· πάντα τὰ παραπτώματα αὐτοῦ ὅσα ἐποίησε οὐ μνησθήσονται· ἐν τῇ δικαιοσύνῃ αὐτοῦ ᾗ ἐποίη σε ζήσεται. Μὴ θελήσει θελήσω τὸν θάνατον τοῦ ἀνόμου, λέγει Κύριος, ὡς τὸ ἀποστρέψαι αὐτὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῇν αὐτόν; Ἐν δὲ τῷ ἀποστρέψαι δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ καὶ ποιῆσαι ἀδικίαν, κατὰ πάσας τὰς ἀνομίας ἃς ἐποίησεν ὁ ἄνομος, πᾶσαι αἱ δικαιοσύναι αὐτοῦ ἂς ἐποίησεν, οὐ μὴ μνητθῶσιν· ἐν τῷ παραπτώματι αὐτοῦ ᾧ παρέπεσε, καὶ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ αἷς ἥμαρτεν, ἐν αὐταῖς * Matth. xvin, 18. * Matth. si, 4. 10 Ezech. xit, 21 seqq.

POENITENTIALE. ἀποθανεῖται. Καὶ εἴπατε· Οἱ κατευθύνει ἡ ὁδὸς mini. Audite, nunc omnis domus Israel: Nuaquil Κυρίου. 'Ακούσατε δὴ, πᾶς ὁ οἶκος Ισραήλ· Μὴ ἡ ὁδός μου οὐ κατευθυνεῖ; Οὐχὶ ἡ ὁδὸς ὑμῶν κατευθύ νει; Ἐν τῷ ἀποστρέψαι τὸν δίκαιον ἐκ τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, καὶ ποιήσει παράπτωμα, καὶ ἀποθάνῃ ἐν τῷ παραπτώματι ᾧ ἐποίησεν, ἐν αὐτῷ ἀπιθανεῖται. Καὶ ἐν τῷ ἀποστρέψαι ἄνομον ἀπὸ τῆς ἀναμίας αὐτοῦ ἧς ἐποίησε, καὶ ποιήσει κρῖμα καὶ δικαιοσύνην, οὗτος τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐφύλαξε· καὶ ἀπέστρεψεν ἐκ πασῶν ἀσεβειῶν αὐτοῦ ὧν ἐποίησε, ζωῇ ζήσεται, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνῃ, λέγει ὁ Κύριος παντοκράτωρ.» Εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν. • Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἦσαν ἐγγίζοντες τῷ Ἰησοῦ πάντες οἱ τελῶνοι, καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀκούειν αὐτοῦ. Καὶ διεγόγγυζον οἱ Φαρισαῖοι καὶ οἱ Γραμματεῖς, λέγοντες, ὅτι οὗτος ἁμαρτωλούς προσδέχεται, καὶ συνεσθίει αὐτοῖς. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτοὺς τὴν παραβολὴν ταύτην λέγων· Τίς ἄνθρωπος ἐξ ὑμῶν ἔχων ἑκατὸν πρόβατα, καὶ ἀπολέσας ἓν ἐξ αὐτῶν, οὐ καταλείπει τὰ ἐννενήκοντα εννέα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ πορεύεται ἐπὶ τὸ ἀπολωλός, ἕως εὕρῃ αὐτό; Καὶ εὐρὼν ἐπιτίθησιν ἐπὶ τοὺς ὤμους ἑαυτοῦ χαίρων· καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν οἶκον, συγκαλεῖ τοὺς φίλους καὶ τοὺς γείτονας, λέγων αὐτοῖς· Συγχάρητέ μοι ὅτι εὗρον τὸ πρόβατόν μου τὸ ἀπολωλός. Λέγω ὑμῖν ὅτι οὕτω χαρὰ ἔσται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι, ἢ ἐπὶ ἐννενήκοντα εννέα δικαίοις, οἵτι νες οὐ χρείαν ἔχουσι μετανοίας. Η τίς γυνὴ δραχμάς ἔχουσα δέκα, ἐὰν ἀπολέσῃ δραχμήν μίαν, οὐχὶ ἅπτει λύχνον, καὶ σαροῖ τὴν οἰκίαν, καὶ ζητεῖ ἐπιμελῶς, ἕως ὅτου εὕρῃ; Καὶ εὑροῦσα συγκαλεῖται τὰς φίλας, καὶ τὰς γείτονας, λέγουσα· Συγχάρητέ μοι, ὅτι εὗρον τὴν δραχμὴν ἣν ἀπώλεσα. Οὕτω, λέγω ὑμῖν, χαρὰ γίνετα: ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι.» Ποιήσας οὖν τρισάγιον, καὶ αὖθις τὰ τροπάρια Έχου δ', την ταπεινήν μου ψυχήν· ἄλλα, Δια πλέων τὸ πέλαγος, Τῇ Θεοτόκῳ ἐκτενῶς νῦν προσδράμωμεν· εἶτα τὸ, Κύριε ἱλάσθητι γ' εἰπών, καὶ ὡσαύτως καὶ τὸν Κύριε, συγχώρησον, καὶ τὸ, Κύριε, ἐλέησον ἡμᾶς, καὶ μετανοίας μ' ποιήσαντες, οἱ ἀμφότεροι απολύονται. Μετὰ δὲ τὸ τελειῶσα: τὴν προγραφεῖσαν ἀκολουθίαν συγκαθίσας αὐτῷ λέ. γει· Τί, τέκνον, ἰσχύεις φυλάξαι; Κατὰ γὰρ ἰσχὺν καὶ προαίρεσιν τοῦ δεχομένου τὰ ἐπιτίμια δίδονται, καὶ οὐ κατὰ ἀναλογίαν τῶν ἡμαρτημένων αὐτῷ. Ενδέχεται γὰρ τὸν μὲν ὀλίγα ἁμαρτάνοντα πρόθυμον ὄντα μέγα λαβεῖν ἐπιτίμιον, ἵνα μὴ μόνον ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ καὶ στέφανον κομίσηται· τὸν δὲ πολλὰ πταίσαντα ῥᾴθυμον ὄντα μικρὰν ἔχειν ἐπιτέ μησιν, ὡς ἂν μὴ καταποθῇ τῷ βάρει, καὶ ῥᾳθυμήσας ἀφήσῃ πάντα· οὐ γὰρ προσετάγημεν βάρη κουφίζειν καὶ βάρη ἐπιτιθεῖν. Χρηστὸς γάρ ἐστιν ὁ τοῦ Χριστοῦ ζυγὸς, καὶ τὸ φορτίον ελαφρόν. Διακρίνειν δὲ ὀφείλει φιλευσπλάγχνως καὶ προσώπων διαφοράν, καὶ καιρῶν, καὶ τόπων, καὶ γνώσεως, καὶ ἀγνω- * Luc. xv, 1-9. via mea non recte perget? Nunquid via vestra recte pergit? In avertendo se justum a justitia sua, et faciet delictum, et morietur in delicto quod fecit, in ipso morietur. Et in avertendo se iniquum ab iniquitate sua, quam fecit, et faciet judicium et justitiam: hic animam suam custodisit, et avertit se ab omnibus impietatibus suis, quas fecerat: vita vivet, et non morietur, dicit Dominus omnipotens.» Evangelium secundum Lucam 41. ‹ In illo tempore crant appropinquantes ei omnes publicani et peccatores ut audirent illum. Et murmurabant Pharisæi, et Scribae dicentes: Quia hic peccatores recipit, et manducat cum illis. Et ait ad illos parabolam istam, dicens: Quis ex vobis huno, qui habet centum oves, et perdiderit unam ex illis, non dimittit nonaginta novem in deserto, et vadit ad illam quæ pericrat, donec inveniat eam? Et cum invenerit eam, imponit in humeros suos gaudens. Εt veniens domum convocal amicos et vicinos, dicens illis: Congratulamini mili, quia juveni ovem meam, quæ perierat. Dico vobis, quod ita gaudium erit in cœlo super uno peccatore pœni - tentiam agente, quam super nonaginta novem justis, qui non indigent pœnitentia. Aut quæ mulier haDens drachmas decem, si perdiderit drachmar unam, nonne accendit lucernam, et everrit domum, et quærit diligenter, donec inveniat? Et cum invenerit, convocat amicas et vicinas, dicens: Congratulamini mihi, quia inveni drachinam quam perdideram. Ita dico vobis, gaudium erit coram angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente.» Cum igitur trisagion perfecerit, et iterum troparia toui quarti, flumilem animam meam. Alia, Enavigans pelagus, Ad Dei Genitricem sedulo nunc confugiamus. Postea cum ter dixit, Domine, placatus csto: similiter et hoc, Domine, parce; et, Kyrie eleison imas, et pœnitentiis quadraginta factis, utrique cessant. Suprascripta officii consequentia peracta ipsi assidens dicit, Fili, quid vales observare? panæ euim imponuntur secundum vires et voluntatem cas suscipientis, et non secundum peccatorum proportionem. Contingit enim eum qui pauca pecc.- vit, cum animo est bono et prompte, poenas sive epitimia magna libenter accipere, ut non modo peccatorum remissionem referat, sed etiam coronam: istum vero qui multa peccavit, cum animo est remisso et segni, castigatione affici parum severa, ne pœnæ gravitate absorbeatur, et animo languens omnia deserat. Non enim jubemur gravia reddere levia, et gravia imponere. Suave est enim Christi jugum, et onus leve. Dijudicare enim debet amanter, et clementer differentiam, et personarum,

et locorum, et scientiae, et ignorantia, et in omni- σίας, καὶ ἐν πᾶσι τῷ σκοπῷ τῶν ἁγίων Πατέρων bus sanctorum Patrum scopum et mentem presse sectari. Sic enim ait sanctus Chrysostomus: ‹ Pœnitentia tempore non judicatur, sed animi dispositione. • Magnus Basilius conformiter: c ista tempore non judicatus, sed in modum formamque poenitentia mentem intendimus. Præterea hurosnissimus Chrysostomus Ninivitas multis non opus habuisse diebus ut pœnitentiam agerent, sed tribus solis: latronem vero ne quidem tot horarum, sed satis illi fuit ad poenitentiata illud temporis spatium quo verbum pronuntiavit, ita ut in momento paradisum intraverit. Hæc igitur cognoscens De accurate secundum canones epitimia definias, sed secundum personæ qualitatem: sic autem cum viris te geres. Erga mulieres autem diligenti et accurata iuquisitione uti debes. Procedunt enim ad usque magias et veneficia, et alia opera propudiosa, quorum vel meminisse horrendum est, nedum peragere. Polluunt quoque per menstrua sua consueta viros suos istorum ignaros. Cum autem confitentur, permittere non oportet cas detecto esse capite. Iloc enim monitum viris datum est. Procedunt igitur mulieres usque ad varias cædes, non modo in conceptionibus suis, verum etiam in puerporiis. Ęorum enim nonnullæ ope cujusdam herbæ singulis mensibus cædemn patrant, ut ego humilis Dei servus miserandum hoc cum omnibus suprascriptis confessione excepi. Quapropter postquam hæc omnia percurrerit, eas interrogare oportet, et præsertim viduas et monachas quot puerulos occiderunt, quot modis et qualibus hoc perpetrarunt. Aliud enim est pharmacum ebibere, quo fiat ut non amplius filios procreare possit, quod omnium gravissimum est: aliud vero id per intrita quædam praestare, quod pradicto levius est. istud vero, per herbas quasdam singulis mensibus fetum excutere omni cæde perniciosius est, illique nisi desistat, ad mortem usque non communicare epitimium tribuitur. Mulieres cum ab ecclesiis separatæ sunt, capiris inclinationes sine prostrationibus faciant. Nec hæc tantum mulieres faciunt, sed etiam non secus ac viri poluuntur; illæ etiam quæ in virginitate degunt, et nullam qualemcunque viri experientiam habent. Hactenus de diligenti et accurata confitentium inquisitione, eorumque differentia. ἐξακολουθεῖν. Καὶ γὰρ ὁ μὲν θείος Χρυσόστομος οὕτω φησίν· ο Οὐ χρόνῳ κρίνεται μετάνοια, αλλά διαθέσει ψυχῆς.» Ομοφώνως δὲ καὶ ὁ μέγας Βα σίλειος, ὅτι «Οὐ χρόνῳ κρίνομεν τὰ τοιαῦτα, αλλά τῷ τρόπῳ τῆς μετανοίας προσέχομεν.» Ετι δὲ δ φιλανθρωπότατος Χρυσόστομος, ὅτι. Οι Νινευίται οὐ πολλῶν ἐδεήθησαν τῶν ἡμερῶν εἰς τὸ μετανοῆσαι, ἀλλὰ τριῶν μόνον. Ὁ δὲ λῃστὴς οὐδὲ ὡρῶν τοσούτων ἐδεήθη, ἀλλὰ τὸ διάστημα οὗ είρηκε βήματος ήρια σεν αὐτῷ εἰς μετάνοιαν, ὡς ἐν ἀκαριαίῳ τοῦ παρέδείσου ἐντὸς γενέσθαι.» Ταῦτα οὖν εἰδὼς, μὴ κατὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν θείων κανόνων διορίζειν τὰ ἐπιτίμια, ἀλλὰ κατὰ τὴν ποιότητα τοῦ προσώπου. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ ἀνδρῶν. Ἐπὶ γὰρ γυναικῶν πολλὴν ὀφείλει τὴν ἔρευναν καὶ τὴν ἀκρίβειαν ποιεῖσθαι. Φθάνουσι γὰρ καὶ ἕως μαγειῶν καὶ φαρμακειῶν, καὶ ἑτέρων αἰσχροεργιῶν, ὧν καὶ τὸ μνησθῆναι φρι κτὸν, οὐχὶ δὲ καὶ τὸ διαπράξασθαι. Μολύνουσι δ καὶ ἐν τοῖς συνηθείοις τῶν καταμηνίων αὐτῶν μὴ εἰδότας τοὺς ἄνδρας. Τούτων μέντοι εξομολογουμέν νων οὐ δεῖ τὴν κεφαλὴν ἀκατακάλυπτον εἶναι. Τοῦτο γὰρ τοῖς ἀνδράσι προτέτραπται. Φθάνουσι τοίνυν εί γυναῖκες καὶ μέχρι φόνων διαφόρων ἐν ταῖς συλλή ψεσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς τελείαις ἀποκυήσεσι. Τινὲς γὰρ αὐτῶν καὶ κατὰ μῆνα φόνον ποιοῦσι διέ τινος βοτάνης, ὡς ὁ ταπεινὸς ἐγὼ μετὰ τῶν προ γραφέντων πάντων καὶ τοῦτο ἀνεδεξάμην τὸ ἐλεει νέν. Καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὸ πάντα διεξελθεῖν ἐρευ ναν δεῖ πόσα ἐφόνευσαν παιδία, καὶ μάλιστα εξ μονάζουσαι· καὶ διὰ ποίων καὶ πόσων· ἄλλο γὰρ τὸ πιεῖν φάρμακον καὶ μηκέτι παιδοποιῆσαι, δ καὶ βαρύτερον πάντων· καὶ ἕτερον τὸ διὰ τριμμάτων, δ τοῦ προῤῥηθέντος κουφότερον. Τὸ δὲ διὰ βοτάνης κατὰ μῆνα έμβρυον ἀποτίθεσθαι, πάντων φόνων όλεθριώτερον, δ καὶ ἕως θανάτου τὸ ἐπιτίμιον ἔχει, ἂν τοῦτο οὐκ ἀποκάψῃ, μὴ κοινωνεῖν. Αί γυναίκες όταν κεκομμέναι εἰσὶ τῆς ἐκκλησίας μόνον προσκυνή σεις ποιείτωσαν χωρίς μετανοιών. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ μαλακίζονται αἱ γυναῖκες ὡς οἱ ἄνδρες· καὶ αὐτοὶ δὲ παρθενεύουσαι καὶ ὅλως μὴ εἰδυίαι πείραν ἀνδρὸς τὴν οἰανοῦν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς πρι τοὺς ἐρεύνης καὶ διαφορᾶς τῶν ἐξομολογουμέ Castigationes auten¡, carumque differentiæ eædem sunt. Quæcunque perpetrata sunt ante annum tricesimum sive a viris, sive a mulieribus, facile et celeriter condonentur, qualiacunque sint, ita ut duorum aut trium annorum pœnam non excedant, nisi cædes sit quælibet, magnaque aliqua sanguinis permistio, sive incestus. Eorum vero quæ post annuin tricesimum perpetrantur, pœnæ in annum tertium et quartum extendumur. Ubi vero cædes est una, aut plures, aut magnorum incestorum aliquod, veluti cum sorore germana, sive ex patre, sive ex patre, vel filii uxore, vel susceptrice, vel eorun qui duas sorores matrimonio aut contubernio sibi νων. Αἱ δὲ ἐπιτιμήσεις καὶ αἱ διαφοραὶ εἰσὶν αὗται. Όσα ἐγένοντο προ τριάκοντα χρόνων ἔν τε ἀνδράσι ἔν τε γυναιξίν, εὐσύγγνωστα καὶ ταχυσυγχώρητα έστω σαν οἷα κἂν εἰσιν, ὥστε καὶ ἕως τριῶν ἢ δύω ἐτῶν ἔχειν τὴν ἐπιτίμησιν, ἐὰν οὐκ ἔστι φόνος οἷος δήποτε οὔτε μεγάλη αιμομιξία. Ἐὰν δὲ μετὰ τριάκοντα χρόνων γεγόνασι, καὶ ἕως τρία καὶ τέσσαρα. Οπου δέ ἐστι φόνος ἢ καὶ φύγοι καὶ ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν αἰμομιξιών, ήτοι περὶ γνησίας ἀδελφῆς, ήγουν ἐκ πατρὸς καὶ μητρός, ἢ υἱοῦ γυναικὸς, ἢ συντέχνου, ἢ τῶν δύο ἀδελφὰς λαμβανόντων εἰς συνοικέσιον, 1 εἰς τὰς μητρυιὰς αὐτῶν ἐπιμαινόμενοι, ἔτη ιβ'. Εάν δὲ τύχῃ θυγατρὸς ἧς ἐδέξαντο ἢ εἰς ἰδίαν μητέρα, ἡ

POENITENTIALE. εἰς ἰδίαν θυγατέρα, ἔτη ιε'. Ἐὰν δέ τις κατά φύσιν copulant, vel in novercas furunt, in annum duodeἥμαρτε μόνον καὶ οὐ περιέπεσεν εἰς τὰ παρὰ φύσιν, οὔτε εἰς αἱμομιξίας οἷα κἂν εἰσι καὶ ὅσα, καὶ ἕως χρόνου, ἢ καὶ ἥμισυ ἐπιτιμᾶσθαι· ἐὰν δὲ ἐπὶ γυναῖκα φόνοι τινὲς διάφοροι, καὶ μαγείαι ἐπράχθησαν ἢ καὶ ἕως τῶν παρὰ φύσιν, καὶ ἕως ὀκτῶ, καὶ δέκα ἐπιτιμᾶσθαι αὐτὰς ἐτῶν. cimum pœna prorogatur. Si vero filia potiatur quam de fonte suscepit, vel in propriam matrem, vel in propriam filiam, in annum usque decimum quintum. Si vero secundum naturam tantum peccavit, nec in ea quæ præter naturam sunt incidit, nec in incesta qualiacunque sint, et quota, in annum aut sesqui annum puniri oportet. Si autem a mulieribus cædes variæ et magiæ factæ sunt, vel usque ad ca quæ sunt præter naturam processum fuerit, ad octennium et decennium eas puniri oportet. Καὶ ταύτας δὲ τὰς διαφορὰς καὶ τὰς ἐπιτιμήσεις περὶ τῆς κοινωνίας ὁρίζομεν. Πάντων γὰρ βαρύτερον ἁμάρτημα τὸ ἀναξίως κοινωνεῖν, ἢ καὶ διέλαθεν ἡμᾶς ἐρωτᾶσθαι τοὺς ἐξομολογουμένους μετὰ τὴν ἅπασαν τῶν ἁμαρτημάτων ἐξομολόγησιν, τὸ, εἰ ἄρα τὰ προεξομολογηθέντα ποιῶν ἐκοινώνει· ὅπερ ἐὰν εἴπῃ, Ναί· καὶ μάλιστα ἔξω τοῦ Πάσχα, τοῦτο πάνω των χεῖρον εἶναι· οἷον κἂν ἐστι τῶν ἐλαχίστων παο ράπτωμα, ἤτοι τὸ ἁμάρτημα· καὶ πλεῖον τὴν ἀπο οχὴν ποιεῖν τῆς ἀχράντου κοινωνίας. Has differentias et punitiones de communione decernimus: peccatum enim omnium gravissima est, indigne communicare. Istius rei a confitentibus interrogatio post omnium peccatorum confessionen nos fugerat, scilicet, an præconfessa opcratus communicaverit. Cum dixerit, Ita: maxime autem extra Pascha, hoc omnium pejus, licet offensa sit de minimis, veluti simplex peccatum; longior abstinentia immaculatæ communionis illi est impopenda. Περὶ δὲ βρώσεως καὶ πόσεως καὶ εὐχῆς, ὡς ἡ ἑκάστου δύναται φύσις καὶ γνώμη καὶ προαίρεσις καὶ ἰσχὺς καὶ διάθεσις· ἡμεῖς δὲ δύο τέως διαφοράς ἔχομεν ἐξ ὧν καὶ ποιοῦμεν καὶ δίδομεν τοῖς ἡμῖν ἐξομολογουμένοις. Οἷον κἂν ἐστιν, ἢ οἷα τὰ ἁμαρτήματα, καὶ ἐν τοῖς μεγάλως καὶ μικρῶς ἡμαρτη κόσι. Προείπομεν γὰρ ὅτι ἐν τοῖς ἐξομολογουμένοις ἐστὶ καὶ ἐν τοῖς ἀναδεχομένοις ἡ ἐλαφρὰ καὶ ἡ βαρεία τῶν ἐπιτιμίων δόσις. Η γὰρ τοῦ ἐξομολογουμένου ἀδίστακτος πίστις τε καὶ ἐξ ὧν ἔχει μετάδοσις, ἦν που ὁ μακάριος Απόστολος καρπὸν πίστεως ἐπιλέ γει, καὶ ἡ τοῦ ἀναδεχομένου τὸν ἐξομολογούμενον ενσύγκριτος κρίσις καὶ γνῶσις καὶ συμπαθής συγκ κατάβασις πάντα ἐλαφρὰ οἶδε καὶ τὰ περὶ βρώσεως καὶ πόσεως καὶ κοινωνίας, καὶ μάλιστα εἰ τύχῃ ὁ Εξομολογούμενος ἵνα πρὸ τοῦ ἐξομολογήσασθαι ἀπ έκοψε τοῦ ἁμαρτάνειν, ἢ ὁμολογεῖ κἂν ἀπὸ τῆς ἐξω ομολογήσεως ἀποκόπτειν. Πολλοὶ γάρ εἰσι καὶ ἐξομολογοῦνται καὶ λυποῦνται, ἀλλ' ὅμως ἡ φύσει, ἢ κλοπῇ, ή κακογνωμία, ἢ καὶ πονηρά συνηθεία πά λιν σφάλλονται καὶ περιπίπτωσιν ἁμαρτήμασιν. Οἱ τοιοῦτοι τοίνυν ἵνα πάντοτε ἐξομολογώνται οσάκις ἐὰν πέσωσιν. Ἐὰν δὲ καὶ τὰ ἐπιτίμια αὐτῶν πλησ ρώσωσιν, ὅσα ἂν ἔτη ἔλαβον παρὰ τοῦ δεσμεύσαντος αὐτοὺς, καὶ μέλλουσι κοινωνεῖν ἀποπληρώσαντες, μηδὲ τότε κοινωνείτωσαν εἰ ὅλως αὐτοὺς ἐλεῶσιν, ἀλλὰ παραφυλαττέσθωσαν τὴν ἄχραντον κοινωνίαν ἕως ἂν ἀποκόψωσιν· ἐλέους γὰρ καὶ τούτου ένεκα μόνον ἐν τῇ κρίσει ἀξιωθήσονται. donec peccare destiterint: hujus enim rei causa solum in die judicii misericordia digni censeQuod vero ad cibum, potum et orationem attinet, quantum uniuscujusque natura, ingenium, electio, virtus, et dispositio ferre poterit. Nos autem hactenus duabus differentiis usi sumus secundum quas agimus, et nobis conlitentibus penitentias imponimus. Qualenam illud sit, vel qualia peccata; si inter eos reponendus qui magna vel parva peccarunt; antea enim diximus quod coufiLentibus, ut et confessoribus, levis est, et gravis poenarum impositio. Nam certa et indubitata confitentis fides, et eorum quæ possidet distributio, quam beatus Apostolus alicubi fidei fructum vocat 13, et confessoris selectumn judicium, et cogniείο, facilisque et compatiens accommodatio levia omnia decernit, sive cibum spectent, sive potum, sive communionem, præsertim si contingat confitentem ante confessionem a peccato destitisse, aut pollicetur se confessione facta destiturum. Multi enim conftentur, et de peccatis dolorem concipiunt et tristitiam; attamen vel natura, vel subreptione, vel mala et deliberata animi sententia, vel prava consuetudine iterum dejiciuntur, et in peccata incidunt. Igitur qui sunt ejusmodi semper confiteantur quoties ceciderunt. Si vero epitimia ipsorum compleverint, tot scilicet annos quot ab eo qui eos ligavit acceperunt, et velut his completis jam communicaturi sunt, si omnino sui ipsius miserentur, neque tunc communicent, sed diffe rant et reservent immaculatam communionem buntur. Ἐπειδὴ δὲ εἰσί τινες βίᾳ ἕξεως μηδὲ ἐν τῇ μεγάλῃ Τεσσαρακοστή κρατῆσαι ἑαυτοὺς ἀπὸ ἁμαρτιῶν ισχύοντες, καὶ αὐτοὶ δὲ πολλάκις οἱ γυναῖκας ἔχοντες, χρὴ μετὰ τὸ πληρῶσαι καὶ αὐτοὺς τὰ αὐτῶν ἐπιτί μια· ἐὰν ἔλθωσι χρόνοι πλείστοι καὶ οὐκ ἔχωσι πῶς κοινωνῆσαι διὰ τὸ ἀεὶ αὐτοὺς περιπίπτειν ἁμαρ τήμασι, κρατείτωσαν κἂν τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν se focl. 11, 19. Cum vero nonnulli sunt qui præ habitudinis violentia scipsos a peccatis ne in ipsa quidem magna Quadragesima continere possunt. cujusmodi sunt sæpe etiam ii qui uxores habent, oportet et ipsos pœnitentiis completis si transeant anni multi, neg habeant quaʼratione communicent, eo quod semper in peccata incidant, continere se a peccato saltem

totam sanctam Quadragesimam, et cum timore et πᾶσαν τὸ μὴ ἁμαρτῆσαι, καὶ μετὰ φόβου και τη tremore tribus Paschatis diebus communicare. Hoc autem hæsitanter dicimus, eo quod a spurcitiis carmalibus abstinere non possunt, non quod hoc flat secundum aliam canonicam communionis differenuam. Si vero in magna Quadragesima qui tales sunt in mollitien: inciderint, neque sic communicent. Si enim a sanctis Patribus decretum sit eos qui inciderint in miserandum illum aniwi morbum, omnibus dominantem, quem omnino derelinquere difficillimum, quadraginta tantum diebus a cominu - nione arcendos esse, nonne multo magis erit in Quadragesima observ.ndum, cum id de caeteris et communibus anni diebus definierint? Differentiæ servandæ in cibo, potu et oratione. μου τὰς τρεῖς τοῦ Πάσχα κοινωνείτωσαν ἡμέρας. Τούτο δὲ κατὰ ἀπορίαν τὸ μηδέποτε ἑαυτοὺς ἀπὸ σαςκι κῶν μολυσμῶν κρατῆσα: δύνασθαι, καὶ οὐ κατὰ ἄλο λην γενέσθαι λέγομεν διαφοράν. Ἐὰν δὲ καὶ εἰς μετ λακίαν οἱ τοιοῦτοι πέσωσιν ἐν τῇ μεγάλη Τεττ11κοστῇ, μηδὲ οὕτω κοινωνείτωσαν. Τὸ γὰρ ἐλεεινὸν τοῦτο καὶ παντοκράτητον καὶ δυσαπόστατον πάθος, εἰ καὶ μόνας τεσσαράκοντα ἡμέρας παρὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν κεκανόνισται Πατέρων τὸ μὴ κοινωνεῖν τους ἐν τούτῳ παραπίπτοντας, ἀλλ' ὅμως τὰς ἄλλας τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡμέρας, οὐχὶ δὲ τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς ἡμέρας ώρισται; Περὶ βρώσεως, καὶ πόσεως, καὶ εὐχῆς διαφοραί. Δύο δὲ αὗται, ὡς προεἶπον ἀνωτέρω, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην αἱ δύο τῶν ἐπιτιμίων διαφοραὶ ἔστωσαν, ὡς ὁ ταπεινὸς ἐγὼ εἰς πάντας είωθα διδόναι. Πολυ αμαρτήτους ἀσθενεῖς νέους καὶ γέροντας, γυναῖκας καὶ ἄνδρας, μοναχοὺς καὶ μοναζούσας, παρεκτὸς τῶν ἱερωμένων. Ἱερεῖς γὰρ καὶ ἀρχιερεῖς, καὶ ἐμβά θμους διακόνους ἢ τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας οὐ χρὴ δὲ χεσθα: εἰς ἐξομολόγησιν, ἕως ἐπὶ Θεοῦ πληροφορή σωσιν οἱ τοιοῦτοι τοὺς ἀναδεχομένους αὐτοὺς, ὅτι ἐάν τι ἔχωσιν ἔγκλημα τὸ ἀπεῖργον, ἤτοι τὸ ἀπο παῦον αὐτοὺς ἱερατεύειν, μηκέτι τολμῶσιν ἱερατεί σαι. Τοῖς γὰρ τοιούτοις οὐ δίδοται οιαδήποτε ἐπιτ!. μησις, ἢ βρώσεως, ἢ πόσεως, ἢ κοινωνίας τὸ σύνολον Cum mea quidem sententia duæ sint, ut supra dixi, due quoque sunto poenitentiarum differentiz, sicut humilis ego erga omnes ista usurpare soleo. Sæpius peccantes et infirmi juvenes et senes, mulieres et viri, monachi et monachæ, præter eos qui sacris ordinibus imbuti sunt. Sacerdotes enim et episcopi, et diaconi qui in gradu sunt, vel eorum uxores, ad peccatorum confessionem suscipiendi non sunt, nisi secundum Deum securitatem eorum confessoribus fecerint, quod si alicujus criminis rei sunt quod eos a sacris ordinibus exercendis prohibeat, non amplius sacris ministrare audebunt. Ejusmodi enim non datur penitentia, qualiscunque illa sit, sive cibi, sive potus, nequidem omnino a κράτησις, ἀλλ' ἢ μόνον παῦσις τῆς ἱερωσύνης. Οὐδὲν οὖν παύει τὸν ἱερέα τοῦ μὴ ἱερατεύειν, ἀλλ' ἡ μόνον ἔξω νομίμου γυναικὸς εἰς ἑτέραν ἐὰν πέση. [Ει;) communione abstinentia, sed sola a sacro ministerjo cessatio. Nihil autem abdicat sacerdotem sacerdotii functione nisi, alteri mulicri præterquam μίαν γὰρ καὶ μόνον ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔτι ἔχει ἐξουσίαν suæ misceatur. Si enim vel in unam solum inciderit, sacrificandi potestate abdicatus est, licet martyrium decertaret, et mortuos suscitaret. Sunt autem aliæ nonnullæ contaminationes in quas si sacerdos inciderit, et praesertim monachus, vel eorum aliquis qui sine uxore consecrantur, a sacro ministerio ad tempus cessare debent, et iterum sacris operari. Sicut statuit beatus Basilius de «liaconis et presbyteris sic dicens: «Diaconus labiis pollutus, et co usque se peccasse confitens, a sacro ministerio cohibebitur, communionis tamen cum diaconis participatione dignus habebitur.» Idem de presbytero judicium: «Si quis ultra peccasse deprehensus fuerit, in qualicunque sit gradu, deponatur. Quid vero hoc est, labiis esse pollutum? lloc ego non scribo, licet illud probe sciani. Qui hoc perpetraverit, declarabit. Age, tamen breviter pro viri- 'bus et pro cognitione nostra dicemus de sacerdotibus, de quibus jam verba fecimus, simul autem et de iis qui ad sacerdotium evchi merentur, necnon de laicis, quousque nempe et qualiter judicentur. Viri vel mulieres qui sine necessitate, hoc est, nullo adigente timore humano vel paupertate, cum ethnicorum corporibus sese contaminarunt: illi quidem sine legitimis uxoribus mariti exsistentes, vel mulieres legitimis viris conjunctæ, tribus annis ποτὲ ἱερατεύειν, ἐὰν ἔχει ἀγωνίσασθαι τοῦ καὶ ως κροὺς ἐγεῖραι. "Αλλοι δέ εἰσι μολυσμοί τινες, εἰς οὓς ἐὰν περιπέσῃ ἱερεὺς, καὶ μάλιστα μοναχός, ἢ τῶν χωρὶς γυναικὸς χειροτονουμένων λαμβάνειν τινὰ πρὸς καιρὸν στάσιν τῆς ἱερωσύνης ἦτο: ἱερουργίας, καὶ πάλιν ἱερουργείτω. Καθὼς ὁ μακάριος Βασίλειος περὶ διακόνων καὶ πρεσβυτέρων ούτωσὶ φάσκων, ὅτι • Διάκονος ἐν χείλεσι μιανθείς, καὶ μέχρι τούτου ἡμαρτηκέναι ὁμολογήσας τῆς μὲν λειτουργίας ἐπι σχεθήσεται, τοῦ δὲ μετέχειν τῆς κοινωνίας μετὰ τῶν διακόνων ἀξιωθήσεται.» Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ πρεσβύ τερος • Εἰ δέ τις πλεῖον φωραθείη τούτου ἡμαρ τηκὼς ἐν οἴῳ ἂν ᾖ βαθμῷ καθαιρείσθω.» Τί δέ ἐστι τὸ, ἐν χείλεσι μιανθείς; Ἐγὼ μὲν οὐ γράφω, καίπερ σαφῶς εἰδώς. Ο δὲ πράξας φανερώσει τοῦτο. Όμως περὶ ὧν ειρήκαμεν ἱερέων, ὁμοῦ δὲ καὶ περὶ τῶν ἀξίων εἰς ἱερουργίαν ἐλθεῖν, καὶ περὶ λαϊκῶν, καὶ ἕως πόσου ταῦτα καὶ ποίοις κρίνονται, φέρε διὰ βραχέων, ὅση δύναμις καὶ ὡς ἴσμεν, ἐροῦμεν. Οἱ μὲν ἀνάγκης χωρίς, τοῦτ' ἔστι φόβου άνθρω πίνου ἢ πτωχείας, ἐν ἐθνικοῖς ἐμολύνθησαν σώμασιν ἄνδρες ἢ γυναῖκες· οἱ μὲν χωρίς γυναικῶν νομίμων ὄντες ἄνδρες ἢ γυναῖκες ἅμα ἀνδρῶν νομίμων τρ:- ετίαν μὲν ἔστωσαν ἀκοινώνητοι μετὰ καὶ τῶν μετά

POENITENTIALE. ταῦτα γεγραμμένων περὶ βρώσεως, καὶ πόσεως, communione privandi sunt vice epitimiorum in cibo, καὶ εὐχῆς ἐν τόπῳ ἐπιτιμίων· εἴ τι ἂν καὶ οἷον προαιροῦνται ἀπὸ τῶν τριῶν. Οἱ δὲ νομίμους ἔχοντες γυναίκας, ἢ γυναῖκες ἄνδρας, καὶ ἐν τέσσαρσι ἢ πέντε ἔτεσιν ἐπιτιμάσθωσαν, καὶ μάλιστα εἰ τύ χοι ἐν ἑτέροις περιπεσεῖν ἁμαρτήμασιν. Εἰ δὲ καὶ μετὰ φόβου καὶ ἐξουσίας ἢ διὰ πτωχείαν, ἕνα χρό νον ἢ δύο ἐπιτιμάσθωσαν. Ἱερωμένων δὲ γυναῖκες, τοῦτ' ἔστι διακόνων, ή πρεσβυτέρων, ὅπου ἐὰν πατ ραπέσωσι, τριετίαν ἐπιτιμάσθωσαν ὡς τοὺς ἱερεῖς αὐτῶν φονεύσασαι· οὐκ ἔτι γὰρ ἐκεῖνοι ἱερουργή σουσιν, εἰ μετὰ τῶν γυναικῶν αὐτῶν συμβῆναι ἕως ἅπαξ θελήσωσιν. Ἱερεῖς δὲ καὶ διάκονοι ὅπου ἐὰν παραπέσωσιν, εἰ καὶ ἅπαξ καὶ μόνον ἡ πτῶσις γένηται, μηκέτι τὸ σύνολον ἱερουργήσωσι· κοινωνεί τωσαν δὲ ὅτε καὶ θέλουσιν, καὶ ἀναγνώστου τάξιν ἐχέτωσαν, ὅσα οἶδεν αναγνώστης ἀνερυθριάστως, ἐνεργοῦντες. ᾿Αναγνώστης δὲ ἐὰν πέσῃ, ἢ ἡ τούτου γυνή, οὐκ ἔτι τὸν ἀναγνώστην περαιτέρω προχόπτειν, ἀλλὰ μένειν ἀπρόκοπον. Ἐὰν δέ τις παιδίον ὢν Η κοσμική ή μοναχικῇ τάξει, ἢ καὶ παπαδίτζης, φθαρῇ δὲ ὑπό τινος ἀνδρὸς, εἰ μὲν εἰς τοὺς μηρούς ἢ μόνον, ἐπιτιμάζεσθαι μὲν καὶ τὰ μάλιστα, εἰ ἅπαξ καὶ δὶς ἐγένετο· εἰ δὲ πλεῖον τούτου, τοῦτ᾽ ἔστιν εἰς ἀφεδρῶνα, μηδὲ τὸ σύνολον ἔρχεσθαι εἰς διακόνου ἐμβάθμου ἢ ἱερέως ἀξίαν. Εἰ γὰρ κἀκεῖνος οὐχ ἥμαρτεν, ἀλλ' ὅμως τὴ σκεῦος ἐῤῥάγη, καὶ οὐκ ἐνα δέχεται αὐτὸν ἱερουργῆσαι· ἐμολύνθη γάρ. Εἰ δὲ καὶ εἰς μαλακίαν πέσῃ πρὸ τοῦ ἱερουργηθῆναι, μὴ εἰσ δὼς τί ἐστι, καὶ ὅτι ἀπείργει αὐτὸν τοῦ μὴ δέξασθαι ἱερωσύνην, ἢ κατὰ ἀγνωσίαν ἢ παρ' ἄλλου ψυχοφθόρου ἢ ἀγνώστου τοῦτο ἐδιδάχθη, ἔστι δὲ ὁ ἄνθρωπος ή σοφός, ἢ εὐλαβὴς, ἢ καὶ κατὰ ἀμφότερα, ἐπιτιμάσθω πρότερον, καὶ εἶθ᾽ οὕτως ἀξιούσθω. Εἰ δὲ μετὰ τὴν ἱερωσύνην εἰς τοῦτο ἐάλω, κατὰ τὸν σκοπὸν ἂν προειρήκαμεν, ἢ κατὰ ἄγνοιαν, ἢ κατὰ ψυχοφθόρου διδαχθεὶς μὴ εἶναι κακόν, λαμβανέτω χρόνον ἐπιτίμιον, κρατούμενος καὶ τοῦ ἱερουργεῖν, καὶ οὕτως ἱερουργείτω. Εἰ δὲ καὶ δευτερώσει, ή τριτώσει, μηκέτι ἱερουργείτω, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ ἀναγνώστου τάξιν ἐρχέσθω. Ἐὰν δέ τις έκλεψε κεφαλαιώδη κλέμματα, μὴ ἐρχέσθω εἰς ἱερωσύνην. Ομοίως δὲ εἰ μετὰ τὴν ἱερωσύνην, μηκέτι ἱερουρ γείτω. Ωσαύτως καὶ οἱ χωρὶς ἱερωσύνης κλέπτοντες μὴ ἐρχέσθωσαν εἰς ἱερωσύνην ποτὲ, ἀλλὰ τὸ τῶν πόρνων λαμβανέτωσαν ἐπιτίμιον. amplius sacrificet. Eadem esto ratio eorum qui nunquam assequantur, sed fornicantium pœnitentia Τῶν δὲ ἐξαγγελλόντων εἰσὶ τρόποι παρ' ἐμοὶ διαφέροντες ἀλλήλων δέκα. "Ετερος ὁ ὀλίγον ἁμαρ τήσας καὶ αὐτοπροαιρέτω γνώμῃ μετανοήσας, ὃς καὶ εἰς ἐν πρόσωπον· καὶ ἕτερος ὁ πολλάκις καὶ εἰς πολλὰ ἁλοὺς πρόσωπα· καὶ ἕτερος ὁ κατὰ φύσιν μὲν ἁμαρτήσας, ἴσως καὶ εἰς ἓν πρόσωπον χρονίσας δὲ καὶ ἕως γήρως· ἕτερος δὲ ὁ παρὰ φύσιν ἁμαρτήσας, τάχιον δὲ ἀποκόψας, διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον· καὶ ἕτερος ὁ δι' ἀσθένειαν, καὶ περίστασιν συμφορᾶς εἰς ἐξομολόγησιν ἐλθὼν, ἢ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ θανάτῳ ἐξω ομολογησάμενος, καὶ θανών· καὶ ἕτερος ἡ παυσάpotu, et oratione secundum quod aliquid ex his tribus elegerint, ut posthac describetur. Qui vero legitimas habueriut uxores, vel uxores legitimes viros, quatuor vel quinque annis plectuntor, præsertim si contingat eos aliis succumbere peccatis. Si vero cum timore, et alterius potestate adacti, aut propter paupertatem, annum aut duos puniuntor. Sacratorum vero mulicres, hoc est, diaconorum et presbyterorum, cum in hac inciderint, tricnnium puniuntur, veluti quæ maritos suos occiderint: non enim amplius sacris ministeriis operabuntur, si postea cum mulieribus suis vel semel congredi voluerint. Sacerdotes et diaconi si vel semel ceciderint, solumque casus fat, nullo modo postea sacra admii - nistrabunt: communicent vero cum voluerint, et lectoris gradu potiantur, quæ lectoris sunt munia confidenter exercentes. Lector vero si ceciderit, vel ipsius uxor, ultra lectoris gradum promoveri non poterit, sed permanebit non amplius promovendus. Si vero quis puer vel secularis, vel monachus, vel eliam clericus, sive lector, ab aliquo corruptus est, si solum intra coxas, epitimio castigandus est, maxime si semel et bis hoc contigit. Quod si ultra hoc aliquid in ipsum perpetratum est, hoc est, in posteriora, nullo modo ad diaconi vel sacerdotis dignitatem perveniet. Licet enim ipse non peccaverit, vas tamen ipsius disruptum est, et non licet ipsi sacra ministrare; est enim pollutus. Si in mollitiem inciderit ante consecrationem, nesciens quid hoc esset, et quod hoc prohibet ipsum a sacerdotii susceptione, vel propter ignorantiam, vel quod sic ab animarum corruptore et ignorante edoctus fuerit; vir tamen est vel sapiens, vel pius, vel utrumque puniatur prius, poenaque exsoluta sacerdotio dignus habeatur. Quod si post sacrum ministerium susceplum in hoc crimine ca ratione quam prædiximus, deprehensus est, vel propter ignorantiam, vel quod hoc non esse malum ab aliquo animarum corruptore edoctus sit, unius anni poenitentiam accipiat a sacro ministerio abstinens, et sic postmodum sacris operetur. Quod si bis lerve hoc iteraverit, non amplius sacris ministret, sed in lectoris ordinemi descendat. Si quis furta capitalia furatus fuerit, sacrum ministerium non adipiscatur. Similiter si post adeptun sacerdotium hoc perpetraverit, non sacro ministerio non initiati furantur: sacerdotium plectantur. Decem sunt apud me confitentium species a se in* vicen differentes. Alius pauculum, et uno molu, peccavit, et sponte pœnitet; alius sæpius, et multis - modis; alius secundum naturam, el uno forsan modo, sed in eo perseveravit, etiam usque ad senectutem; alius præter naturam peccavit, statim vero resipuit, et abstinuit propter Dei timorem; alius qui infirmitate actus, vel calamitatis circumstantia ad confessionem se accingit, vel in ipsa morte confitetur, et moritur; alius qui a peccato cessavit, qualecunque illud fuerit, et postea sie peccata con-

fitetur: alius qui ad confessionem usque peccat, μενος τῆς ἁμαρτίας, οἷα κἂν ᾖ, καὶ εἶδ᾽ οὗτις sed confessione facta austinet; alius qui peccata quidem confitetur, sed ab iis abstinere non valet, aut non vult; alius qui pollicetur quideın ab omnibus peccatis se abstenturum, sed in una specie hoc non potest. Alii vero qui in militia, et necessitate, nut timore, vel dono, vel insolentia, vel aliis variis modis peccantes confitentur. Ejusmodi inquirere oportet, si personarum et differentiarum quantitatem definire possint, vel non. Qui enim bocdefinire nequit, ut luxui et intemperiei delitus judicatur. Illi autem omnes, et eorum unusquisque dijudicatur, prout in unoquoque ex illis decem modis sa peccasse confitetur. Declarare debet in quot personas incidit, hoc est, in quot mulieres: similiter et mulieres. Tunc qui confessionem eorum Deo adjuvante excipit, interroget eos quales ex jam enumeratis sex fornicationis differentiis sunt personæ, hoc est, quot meretrices, quot viduæ, quot ancillæ, quot parvum habitum monachicum induta, quot magnum, quot sacratæ, hoc est presbyteræ et diaconorum uxores. Parvi enim babitus monachæ et lectorum uxores ut meretrices judicantur, magni vero babitus monachæ ut nuptæ.Cum vero confitentes istorum differentias et quantitates declaraverint, et quantum temporis in ista prava animi affectione contriverint: atque si aliquæ ex ipsis pepererunt vel non; si essent illis uxores, vel non; si secundum naturam, aut utroque modo; si ante triginta annos, aut postea, vel utroque modo: si semel, vel bis, vel ter, aut sæpius; si εἰ κατὰ φύσιν ήμαρτον ἢ καὶ κατ' ἀμφότερα· destiterunt, vel ad senectutein usque, et diem illum in quo confitentur peccaverunt, vel jam desierant. πολλάκις, καὶ εἰ ἐξέκοψαν, ἢ καὶ ἕως γήρως, καὶ ἡμάρτανον, ἡ προαπέκοψαν. εξαγγείλας τὰ αὐτῷ ἡμαρτήμενα· καὶ ἄλλος ὁ ἕως τῆς ἐξομολογήσεως ἁμαρτάνων, μετὰ τὴν ἐξομος γησιν δὲ παυσάμενος· καὶ ἕτερος ὁ ἐξομολογο μενος μὲν τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ, ἀποχὴν δὲ ποιῆσαι μὴ ἰσχύων, ήγουν οὐ θέλων· καὶ ἄλλος ὁ ὁμολογών μὲν πάντων ποιεῖσθαι κακῶν ἀποχὴν, ἑνὸς δὲ προσ ώπου μὴ δυνάμενος· καὶ ἄλλοι δὲ οἱ ἐπὶ τάξει καὶ κατὰ τὴν ἀνάγκην, ή φόβον, ἢ δῶρον, ἢ εὐήθειαν, ή κατὰ διαφόρους τρόπους ἁμαρτάνοντες ἐξομολογού μενοι. 'Ερευναν δὲ αὐτοὺς καὶ εἰ ἰσχύουσι τὴν που τητα τῶν προσώπων εἰπεῖν, ἢ οὐ. Ὁ γὰρ μὴ ἰσχύων εἰπεῖν ὡς ἄσωτος κρίνεται. Οὗτοι δὲ πάντες έκαστος αὐτῶν ἀνακρινόμενος, ὡς καὶ ἕκαστος ἐξήμαρτεν ἀπὸ τῶν δέκα τούτων τρόπων ομολογών. ὑφείλει εἰπεῖν εἰς ὅσα πρόσωπα ἔπεσε, τοῦτ' ἔστι γυναίκες, ὁμοίως καὶ αἱ γυναῖκες. Καὶ τότε ὁ δεχόμενος σύν Θεῷ τὴν ἐξομολόγησιν αὐτῶν ἀνακρινάτω αὐτοὺς ὁποία ἦσαν τὰ πρόσωπα ἀπὸ τῶν ἐξ διαφορῶν τῆς πορνείας· τοῦτ' ἔστι πίσαι πόρναι, καὶ πέσει χι ραι, καὶ πόσαι μικρόσχημοι, καὶ πόσαι μεγαλόσχημοι μονάστριαι, καὶ πόσαι ἱερωμέναι, ήγουν πρεσβυτέ ρισσαι ἢ ἐμβάθμων διακόνων γυναίκες. Δί γὰρ με κρόσχημοι μονάστριαι, καὶ τῶν ἀναγνωστῶν ὡς πόρ και κρίνονται· αἱ δὲ μεγαλόσχημοι ως υπανδρο Καὶ ὅταν τούτων τὰς διαφορὰς καὶ τὰς ποσότητες ἐξείπωσιν οἱ ἐξομολογούμενοι, καὶ ὁπόσον ἐχρόνισαν εἰς ἕκαστον αὐτῶν πάθος, καὶ εἰ ἔτεκον ἐξ αὐτῶν τινες, ἢ οὐ· καὶ εἰ εἶχον γυναῖκας ἢ οὐκ εἶχον, καὶ Postquam differentiarum istarum interrogationem finierit, eos iteram de incestis omnibus interrogabit.Nunquid aliquando in cognatas et affines inciderint. Si deprehenderit eos in aliquid ejusmodi inci. disse, interrogabit, an iterum converterint se a secundo gradu propinquitatis ad primum, vel non. Hoc enim pejus est. Postea sic eos interrogare de iis quæ contra naturam perpetrantur: an ceciderint vel in virum, vel in puerum, vel in jumentum, vel in volatile, vel in puellulam ante sextum decimum annum. Postea progredietur ad interrogationem de cæde voluntaria et involuntaria, simul et de gravi et duplici illa mollitie. Cum autem pœnitentem de his omnibus recte scrutatus fuerit, tum ad vires ejus animum convertet, presertim ad compunctionem, et humilitatem, ad lacrymas, ad eleemosynam quam se posse Deo dare fatetur. Tandem fidei fervorem et propositum considerabit; dabitque ei scriptum ipsius mandatum, hoc est, penitentiam. Quod ad communionem altinet, ut supra dictuin est, abstinebitur ab ca per spatium unius auni, duorum, trium, quatuor,quinque, usque ad sextum, et septimum, postea conedetur. Quod ad cibum et potum attinet, ut ferunt uniuscujusque natura et vires. Quod vero ad liturgiam, cum catechumenis exire e templo, et in εἰ πρὸ τριάκοντα χρόνων, ἢ καὶ μετὰ ταῦτα, ἢ κατ' αμφότερα· καὶ εἰ ἀπαξ, καὶ δις, καὶ τρις, καὶ εἰ ἕως τῆς ἡμέρας εκείνης ἐν ᾗ ἐξωμολογήσαντο Καὶ ὅταν πάντων τούτων ἐξείποι τὰς διαφορές, πάλιν ἐρωτᾷν αὐτοὺς περὶ τῶν αἱμομιξιῶν, μήποτε εἰς συγγενείας τινὰς ἡ ἰδιοσύνας ἔπεσον. Καὶ εἰ ἄρα εὕροι αὐτοὺς ἔν τινι τούτων, ἐρωτῶν αὐτοὺς εἰ ἐπ εστράφησαν ἀπὸ τοῦ δευτέρου προσώπου της συγγε νείας ἐπὶ τὸ πρῶτον πάλιν, ἢ οὐ· χεῖρον γάρ έστι τοῦτο. Καὶ εἶθ' οὕτως ἐρευνᾶν αὐτοὺς περὶ τῶν παρὰ φύσιν· ἡ εἰς ἄνδρα, ἢ εἰς παιδίον, ἢ εἰς κτῆνος, ἢ εἰς ὄρνεον, ἢ εἰς κοράσιον πρὸ τοῦ ὡρισμένου χρό νου τῶν ις' ἐτῶν περιέπεσαν. Καὶ εἶθ' οὕτως περί ἐχουσίου καὶ ἀκουσίου φόνου, ὁμοῦ καὶ περὶ τῆς δεινή; καὶ διττῆς μαλακίας. Καὶ ὅτε ταῦτα πάντα τὸν μετανοοῦντα καλῶς ἐρευνήσῃ, τότε πρὸς τὴν δύο ναμιν αὐτοῦ, μᾶλλον δὲ πρὸς τὴν κατάνυξιν, καὶ πρὸς την ταπείνωσιν, καὶ πρὸς τὰ δάκρυα, καὶ πρὸς τὴν ἐλεημοσύνην αὐτοῦ ἦν ὁμολογεῖ, ἢ ἔχει ἰσχὺν δοῦναι τῷ Θεῷ. Καὶ τέλος πρὸς τὴν ζέουσαν αὐτοῦ πίστιν και πρόθεσιν, δίδειν αὐτῷ ἐγγράφως τὴν ἐντολήν αὐτοῦ, ἤγουν τὴν ἐπιτίμησιν. Καὶ περὶ μὲν τῆς και νωνίας, ὡς ἀνωτέρω είρηται, καὶ εἰς χρόνον καὶ εἰς δύο, καὶ εἰς τρία, καὶ εἰς τέσσαρα, καὶ εἰς πέντε, καὶ εἰς ἓξ, καὶ εἰς ἑπτὰ συγχωρεῖν, περὶ δὲ βρώ. σεως καὶ πόσεως, ὡς ἔχει ἑκάστου φύσις καὶ ἰσχύς. Καὶ περὶ μὲν τῆς λειτουργίας ἀπὸ τοὺς κατήχαν μένους ἐξέρχεσθαι τοῦ ναοῦ καὶ στήκειν εἰς τὸν νάρ

POENITENTIALE. tutinis Officiis et aliis liberum omnino erit illis stare in templo ubi voluerint. Cum vero pœnitens νoluerit, in Nativitate Christi, et in Epiphania, et tribus Paschatis diebus, videlicet magna feria quinta, et magno Sabbato, et magna Dominica, et cum sanctorum apostolorum memoria celebratur, aliquid communionis participare potest, Epiphaniæ seililicet sanctificationem, et sic pœnitentiam illis diebus relaxari, monachis quidem caseum et ova, aliis vero etiam carnem. Tres autem sunt apud me hujus rei differentiæ. Quæ cibum et potum spectant omnibus impono. Eadem autem indifferentia, comparatio, et discretio, et judicium in mulieri. bus et viris esse debet, sive sæculares, sive moθηκε. Εἰς δὲ τὸ ἑσπερινὸν καὶ ὄρθρον καὶ τὰ ἄλλα marthece stare jubentor: in Vesperis vero, et u: - ἀκώλυτον εἶναι κατὰ πάντα ὅπου θέλει ἴστασθαι ἐν τῷ ναῷ, ὅτε καὶ ἂν θέλῃ. Τὰ δὲ Χριστοῦ γέννα, καὶ τὰ Φῶτα καὶ τὰς τρεῖς τοῦ Πάσχα ἡμέρας, ήτοι τῇ μεγάλη εʹ, καὶ τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ, καὶ τῇ μετ γάλη Κυριακῇ, καὶ τῶν Αγίων Αποστόλων τὴν μνήμην, [κ] ἄν τι κοινωνίας μεταλαμβάνειν, ἁγίασμα τῶν Φώτων, καὶ οὕτω διαλύειν· οἱ μὲν μοναχοὶ τυρὸν καὶ ὠδν, οἱ δὲ καὶ κρέα. Τρεῖς δὲ διαφορὰς τὸ κατ' ἐμὲ τέως ἔχειν, εἰς τὰ περὶ βρώσεως καὶ πόσεως εἰς πάντες ἐπιτιμῶ. Ἡ αὐτὴ γὰρ ἂν ἄκρισις καὶ διάκρισις καὶ κρίσις ὀφείλει γίνεσθαι καὶ ἐπὶ γυναι· κῶν καὶ ἀνδρῶν, κοσμικῶς τε καὶ μοναχ[ικ]ῶς, ἄνευ βούλων καὶ δουλίδων. Οι τε γὰρ δοῦλοι καὶ αἱ δουλίδες καὶ παρὰ τῶν θείων ἐκανονίσθησαν κανόνων, τὸ ἥμισυ δὲ μόνον τῆς ἐπιτιμήσεως λαμβάνειν, διὰ nachi, sed cacipiendi sunt servi et ancilla. Servi τὸ μὴ εἶναι αὐτοὺς ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσία. autem et ancillæ secundum divinorum canonum decreta mediam tantum pœnitentiarum partem quæ dominis impoui solet, suscipere tenentur, eo quod in sua non sint potestate. Οὗτος οὖν ὁ πρῶτος τῆς ἐπιτιμήσεως τῶν πάντων, χωρὶς δούλων καὶ δουλίδων, παρ' ἐμοὶ διδόμενος εἰς πάντας τῶν ἐπιτιμίων ὄρος. Δευτέραν μὲν καὶ τε τραδοπαρασκευήν, ἐσθίειν ἔλαιον καὶ ὅσπριον μετὰ λαχάνων μόνον, τυροῦ δὲ καὶ ὠοῦ καὶ κρέατος καὶ οψαρίου ἀπέχεσθαι· τρίτην δὲ καὶ πέμπτην πάντα ἐσθίειν ἀκωλύτως ἄνευ κρέατος. Σαββάτῳ δὲ καὶ Κυριακῇ μὴ ἔν τινι βρώματι ἢ πόματι τὸ οἷον οὖν ἐπιτιμάσθαι· ἀλλ᾽ εἶναι ἀκώλυτον εἰς πάντα, ὡς πάντες οἱ μὴ ἔχοντες ἐπιτίμιον, τοῦτ' ἔστι καὶ εἰς κρέας καὶ εἰς οἶνον, καὶ εἰς πάντα. Ομοίως καὶ εἰς πᾶσαν ἑορτὴν Δεσποτικὴν καὶ τῆς παναγίας Θεοτόκου, καὶ τῶν ιβ' Αποστόλων οἷου ἂν λάχῃ ὄνομα, καὶ οἷα κἄν ἐστιν ἡμέρα, εἶναι ἀκώλυτον ἐν βρώσει καὶ πόσει τὸν ἐπιτιμώμενον. Καὶ μὴ τε τράδα ή παρασκευὴν φυλάττειν ἐν τοιαύτῃ ἑορτῇ. Ομοίως καὶ τοῦ Προδρόμου, καὶ τὸ δωδεκαήμερον, καὶ τὴν ἑβδομάδα τοῦ Πάσχα, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς Πεντηκοστῆς, ἣν τοῦ ἁγίου Πνεύματος καλοῦμεν ἑβδομάδα· τὰς δὲ ἀπὸ τοῦ ᾿Αντίπασχα ἕως τῆς Πεν τηκοστῆς ἡμέρας, οὕτω μὲν εἶναι εἰς αὐτὰς ὁλοαπολύτους εἰς πάντα πλην τετραδοπαρασκευής, κρα τεῖν μονοπροσώπως, τοὺς μὲν κοσμικοὺς τὸ κρέας, τοὺς δὲ μοναχοὺς τὸν τυρὸν καὶ ὡά. Εἶναι δὲ καὶ τὰς δύο ἑβδομάδας, τῆς τε ᾿Αποκρέου καὶ τῆς Προφωνησίμου ἀκωλύτους ἅπαντας εἰς πάντα, τούς τε μοναχοὺς εἰς τυρὸν καὶ ὠν, τούς τε κοσμικοὺς εἰς κρέας παρεκτός τῶν τετραδοπαρασκευῶν αὐτῶν. Ταύτας γὰρ τότε ολοάγνας κρατεῖν, εἰ δυνατόν, καὶ ὀψαρίου χωρίς, καὶ ἕως ὀψὲ νηστεύειν. Ώρισται γὰρ καὶ τοῦτο παρὰ τοῦ θείου κανόνος ἀεὶ, ὡς εἴρη ται, ἄνευ ἑορτῆς καὶ δωδεκαημέρου καὶ Πεντηκοστῆς, μήτε εἰς φίλον κατὰ οἰονοῦν καταλύειν αὐτοὺς, οὐκ οἶδα ἂν κατὰ ἀσθένειαν, ἢ ἄλλην μεγάλην περίστα σιν. Ἔχειν δὲ οἶνου ὅρον τοὺς ἐπιτιμωμένους εἰ δυο κατὸν πάντοτε, ἐκτὸς Σαββατοκυριακῆς καὶ ἑορτῆς, ἀσυγχωρήτως δὲ τέως δευτέραν καὶ τετραδοπαρα κευήν, τοῦτ' ἔστι μίαν λίτραν πίνειν τὴν ἡμέραν, εἰ δέ τις δύναται μὴ τὸ σύνολον τὰς τρεῖς ταύτας ἡμέρας πίνειν οἶνον, μέγαν μισθὸν ἔχει. Όμως ἡ Hæc est igitur prima castigationis et pœnitentiarum omnibus, si servos et ancillas excipias, a medata definitio. Feria it et sv, et Parasceve oleum comedere et legumina cum oleribus tantum; abstinere vero a caseo, ovo, et carne, et piscibus; tertia vero et quinta omnia libere comedere præter carnem: Sabbato vero et Dominica in cibo et potu nullo quocunque modo puniri, sed in omnibus liberum esse, non secus ac illi qui nullo epitimio tenentur, hoc est, in vino, in carne, et reliquis omnibus. Eadem ratio erit in omnibus festis Dominicis, et sanctissimæ Dei Genitricis, et duodecim apostolorum cujuscunque nomen sortiatur, et qualiscunque sit dies; pœnitentia multatus liber esse debet in esu et potu: neque in ejusmodi festis feriam quartam, aut Parasceven observabit. Simi-. liter et in festo Joannis Baptistæ, et dodecaemero, et Paschatis septimana, et quæ Pentecosten sequitur, quam sancti Spiritus septimanam vocamus, dies quoque ab Anti-Paschate, sive Dominica in Allis, usque ad Pentecosten, oportet esse omnibus modis liberas, præter av el vi feriam, quorum abstinentia est uniusmodi, sæcularium a carnibus, monachorum a caseo et oris. Duabus insuper hebdomadibus, ahstinentiae carnalis et deuuntiationis, hoc est, Sexagesima et quæ eam precedit, ab omnibus penitentiis liberari debeat, monachi ab abstinentia casei et ovorum, sæculares carnis, præter earum ¡v et vi ferias. Illas enim, si possibile est, omnino paras tenere oportet, eliam sine piscibus, et in iis usque ad Vesperam jejunare. Definitum est enim a divino canone nunquam licere, ut dictum est, præterquam in festis et dodecaemero, et Pentecoste jejunium solvere, nequidem propter amicum qualemcunque: nescio an propter infirmitatem, aut insignem aliam circumstantiam. Semper autem convenit poenitentia affcctos, si possibile est, vini determinatam quantitatem babere, exceptis Sabbatis, Dominicis et festis. Tunc autem non concedatur feriis 1 1v et vi, viui

fibran unam here. Si vero quis potest omnino ἑκάστου φύσις, ἢ ἡ γνώμη, ἢ τὸ ἦθος παρὰ τοῦ αὐτ tribus illis diebus abstinere a vino, mercedem magnam reportabit. Attamen uniuscujusque natura, ingenium, mores, et habitudo ab eo qui ipsius confessionem suscipit, dijudicari, et definiri poterit etiam ultra mensuram. Decernimus autem sæcularibus ut a carne abstineant duabus Quadragesimis, sancti scilicet Philippi, et sanctorum duodecim Apostolorum; monachis vero ut a caseo et ovis, præter Præcursoris festum in quo sol ad nos convertitur: si tamen voluerint el petierint, Sancta sauctorum participent. In magna auten Quadragesima, si fieri potest, a piscibus sæculares abstinebunt præter Sabbata et Dominicas, oleo vero monachi. Si vero hoc non elegerint, tum tertia feria et quinta tantum illis pisces relaxabuntur, his vero oleum. Si recumbant, nescio an fieri possit ut vinum non bibant, exceptis Sabbatis et Dominicis. Si autem urget eos pusillanimitatis necessitas, vel lætitiæ amor, aut aliarum multarum causarum rationabilium, et abstinentiam illam admittere nolint, tiin omnes qui pœnitentiam agere sibi proponunt, u1, 17 et vi feriis ne vinum quidem gustabunt, et præsertim tota prima autem et magnæ hebdomadæ sancta die quinta Prima autem ista definitio et aliorum, et totius Secunda definitio est ejusmodi: Si pœnitentia multati non possunt, potius vero si nolunt primæ definitioni acquiescere, 1v et vi ferias omnifariam transigant puras et illibatas: hoc est, sæculares carnem et caseum, et ovum, et pisces ne gustent, præter oleum, legumina et olera; monachi vero, nisi infirmi sint, neque oleum. Cæteri vero quinque septimanæ dies sint illis in omnibus et secundum omnia liberi, ita ut unusquisque juxta professionem suam comedat, hoc est, sæculares in omnibus relaxentur, ad caseum usque, lac et ovum. τὸν ἀναδεχομένου διαγνωσθήσεται, καὶ ὁρισθήσεται, καὶ πλέον τοῦ ὅρου πίνειν. Τὰς δὲ δύο Τεσσαρακοστὰς, τοῦ τε ἁγίου Φιλίππου καὶ τῶν τῶν ᾿Αποστό λων κρέατος μὲν μή μετέχειν τους κοσμικούς όρ ζομεν, τοὺς δὲ μοναχοὺς τυροῦ καὶ ὡοῦ, πλὴν τοῦ Προδρόμου τὸ ήλιοτρόπιον, εἰ θέλωσι καὶ ῾Αγια των ἁγίων, καὶ ταῦτα ἐάν τινες αἰτήσωνται· τὴν δὲ μετ γάλην Τεσσαρακοστὴν, εἰ δυνατὸν, τοὺς κοσμικούς μὴ μετέχειν οψαρίου, πλην Σαββατοκυριακῆς, τοὺς δὲ μοναχοὺς ἐλαίου. Εἰ δὲ οὐ προαιροῦνται, τέως τρίτην καὶ πέμπτην μόνον καταλύειν, ἐκείνους μὲν όψαρίου, τούτους δὲ ἐλαίου. Οὐκ οἶδα ἂν κατάκεινται, εἰ δυνατὸν μήτε οἶνον πίνειν πλὴν Σαββατοκυριακῆς. Εἰ δὲ ἀνάγκη ἐπίκειται ὀλιγοψυχίας ή φιληδονίας, ἢ πολλῶν εὐλόγων αἰτιῶν, καὶ οὐ προαιρούνται, τέως δευτέραν καὶ τετραδοπαρασκευήν, μηδὲ ἐσμα σθαι οίνου τοὺς μετανοεῖν προαιρουμένους ἅπαντας, καὶ μάλιστα τὴν πρώτην ἑβδομάδα ὅλην, μηδὲ τὸ σύνολον πίνειν. Τὴν δὲ ἐσχάτην, ἤγουν μεγάλην, τῇ ἁγίᾳ πέμπτῃ καὶ μόνον, ἕως ὀλίγου τινός. Καὶ οὗτος μὲν ὁ πρῶτος ὄρος παρ' ἐμοὶ συμπεριέλαβε καὶ τῶν ἄλλων τὰς διαφορὰς τοῦ χρόνου παντός. bebdomada nullum omnino vinum bibent. Ultima solum pauculum aliquid vini licebit illis bibere. temporis differentias apud me complectitur. Ο δὲ δεύτερος οὗτος· Ἐὰν δὲ οὐ δύνανται οἱ ἐπιτιμώμενοι ἐν τούτῳ τῷ ὄρῳ, μᾶλλον δὲ οὐ προαιροῦνται, τὰς μὲν τετραδοπαρασκευάς κρατείτωσαν ἁγνὰς παντάπασι· τοῦτ' ἔστι, οἱ μὲν κοσμικοὶ ἀπὸ κρέατος καὶ τυροῦ καὶ τοῦ καὶ ἐψαρίου μὴ γενόμενοι, πλὴν ἐλαίου καὶ ἐσπρίου καὶ λαχάνων· οἱ δὲ μοναχοί, ἐὰν οὐκ ἀσθενῶσι, μηδὲ ἔλαιον. Τὰς δὲ ἑτέρας πέντε ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος εἶναι ἀκωλύτους κατὰ πάντα ἐν πᾶσιν, ὥστε καὶ ἑκάστου τὸ ἐπάγγελμα ἐσθίειν, τουτέστιν, οἱ μὲν κοσμικοὶ εἰς πάντα, καὶ ἕως τυροῦ καὶ ὠοῦ καὶ γάλακτος. Tertia definitio quæ ex necessitate et indigentia proficiscitur, est ejusmodi: Si neque sic ista am plectantur, vel propter deliciarum morem, vel vanam gloriam, vel infirmitatem, duos illos dies seplimans, ut dictum est, puros et illilatos toto plenitentiæ tempore ita observent, ut oleum comedant monachi, sæculares vero pisces. 90 Non sum nescius me propter istam economiam et dispensationem nimium humanæ infirmitati compatientem a Deo cɔmmuni omnium judice condemnandum fore. Sed tamen melius mihi est in ejusmodi sic judicari, quam ut inhumanus et austerus laudari. Tres insuper tota die orationes facient, mane et cum comesturi sunt, et in hora cœnæ, et cum dormitum secedent. In unaquaque autem oratione qui sciunt dicent psalmum vidi, Trisagion, Pater noster, Kyrie eleison centies, Deus, propitius esto mihi peccatori octies, et poenitentias facient octo. Quibus hoc non placuerit, aut qui non potuerint, dimidiam istorum partem facient. Qui vero ne hoc quidem, tertiam partem. Omnibus autem Sabbatis et Dominicis, et festis, et dolecaemnero, similiter et diebus Ὁ δὲ τρίτος ὄρος ἐξ ἀπορίας οὗτός ἐστιν· Ἐὰν δὲ οὐδὲ οὕτως ἔπωνται, ἢ διὰ φιληδονίαν, ἢ διὰ κε νοδοξίαν ἢ κατὰ ἀσθένειαν, ταύτας μὲν, ὡς εἴρηται, τὰς δύο ἡμέρας φυλαττέτωσαν τῆς ἑβδομάδος ἐν τῷ τῆς ἐπιτιμήσεως αὐτῶν χρόνῳ ὁλοάγνας, ἔλαιον δὲ ἵνα ἐσθίωσιν οἱ μοναχοί, οἱ δὲ κοσμικοὶ ἀψάριον. Ταύταις δὲ ταῖς λίαν συμπαθητικαῖς οἰκονομίας οἶδα ὅτι μέλλω κατακρίνεσθαι ἐπὶ τοῦ κοινοῦ πάν των κριτοῦ καὶ Θεοῦ· ἀλλ' ὅμως κρείττόν μοι οὕτως ἐν τοῖς τοιούτοις κριθῆναι, ἢ ὡς ἀσυμπαθὴς ἐπαινεθῆναι. Εὐχὰς δὲ ἵνα ποιῶσι διὰ τοῦ νυχθημέρου τρεῖς, πρωί, καὶ ὅταν ἐσθίειν μέλλωσι, καὶ ἐν τῇ ὥρα τοῦ δείπνου, καὶ ὅταν κοιμηθῆναι ὑπάγωσι κατὰ δὲ ἑκάστην εὐχὴν, ἵνα λέγωσιν οἱ εἰδότες τὸνη, τὸ τρισάγιον, τὸ Πάτερ ἡμῶν, τὸ Κύριε ελέησ. ρ', τὸ Ὁ Θεὸς ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ η', καὶ μετανοίας η', οἱ δὲ οὕτω μὴ προαιρούμενοι ἢ μὴ δυνάμενοι, καν τὸ ἥμισυ τούτων. Οἱ δὲ μὴ οὕτω, καὶ τὸ τρίτον τού των. Τὰς δὲ πάσας Σαββατοκυριακὰς καὶ ἑορτὰς καὶ τὸ δωδεκαήμερον· ὁμοίως δὲ καὶ τὰς ἀπὸ τοῦ Πάσχα ἡμέρας ἕως τῶν Αγίων πάντων μὴ γονυκλιτεῖν ἐν ταῖς εὐχαῖς, ἀλλὰ μόνον προσκυνήσεις ποιεῖν κατὰ πάντα.

PŒNITENTIALE. He sunt definitiones epitimiorum levissimorum quidem et nimia relaxatione facillimorum a me tisu ditorum. Istius discretionis et moderationis auxilium dedit nobis magnus Basilius dicens: ‹ Harc omnia scribimus, ut poenitentie fructus probemus; nou enim omnino ista tempore judicamus sed attendimus ad modum et formam pœnitentiæ.»Uni autem Dei clementia potestatem credidit solvendi et ligandi, auctoritatem quoque habet, si humanitate uti velit, videns in peccatore confessionis et penitentia excessum, minuendi poenarum tempus, nec ideo erit condemuationi obnoxius; historia sacra nobis notum faciente eos qui majore cum talore peccata confitentur, celerius Dei misericordiam consequi. Si vero aliqui a propriis moribus difficillimne avelli possint, et voluptatibus malunt quam Deo servire, vitamque secundum Evangelium non suscipiunt, nullus est nobis cum ipsis sermo communis. Nos enim edocti sumus audire, in populo inobediente el contradicente Servando serva tuam qui Pascha sequuntur usque ad festum Omnium Sanctorum sive Dominicam Trinitatis, in orativarbus genna non flectent, sed sese tantum leviter inclinabunt. Καὶ οὗτοι μὲν ὄρος τῶν παρ' ἐμοὶ δοθέντων καὶ διδομένων σμικροτάτων καὶ λίαν εὐσυγγνώστων ἐπι τιμίων· ταύτης δὲ τῆς συγκρίσεως τὴν βοήθειαν δέδωκεν ἡμῖν ὁ μέγας Βασίλειος εἰπὼν, ὅτι «Ταῦτα πάντα γράφομεν ὥστε τοὺς καρποὺς δοκιμάζεσθαι τῆς μετανοίας· οὐ γὰρ πάντως τῷ χρόνῳ τὰ τοιαῦτα κρίνομεν, ἀλλὰ τρόπῳ τῆς μετανοίας προσέχομεν.» Εξουσίαν δὲ ἔχει ὁ ἐμπιστευθεὶς παρὰ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας λύειν τε καὶ δεσμεῖν, εἰ φιλανθρωπότερος γένοιτ' ἂν, τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἐξομολογήσεως ὁρῶν τοῦ ἡμαρτηκότος, εἰς τὸ ἑλαττῶσαι τὸν χρόνον τῶν ἐπιτιμίων, οὐκ ἔσται καταγνώσεως ἄξιος, τῆς ἐν ταῖς Γραφαῖς ἱστορίας γνωριζούσης ἡμῖν τοὺς μετά μείζονος πόνου ἐξομολογουμένους, ταχέως τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν καταλαμβάνειν· ἐὰν δὲ δυσ αποσπάστως έχωσι τῶν ἰδίων ἐθῶν, καὶ ταῖς ἡδοναῖς δουλεύειν ἐθέλωσιν ἢ τῷ Κυρίῳ, καὶ τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ζωὴν μὴ καταδέχωνται· οὐδεὶς ἡμῖν κοινὸς πρὸς αὐτοὺς λόγος. Ημεῖς γὰρ ἐν λαῷ ἀπει θεῖ καὶ ἀντιλέγοντι δεδιδάγμεθα ἀκούειν, ὅτι ο Σώ ζων σώζε τὴν σεαυτοῦ ψυχήν.» Μὴ καταδεξώμεθα τοίνυν ἁμαρτίαις ἀλλοτρίαις συναπόλλυσθαι, ἀλλὰ φοβηθέντες τὸ βαρὺ κρῖμα, καὶ τὴν φοβερὰν ἡμέραν πρὸ ὀφθαλμῶν λαβόντες τοῖς τοιούτοις συναπόλλυσθαι μὴ βουληθῶμεν· ὅτι τῷ ἀγαθῷ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εὐχὴ ἐπὶ τοῦ ἐν δεσμῷ ὄντος ὑπὸ ἱερέως καὶ λυομένου. Εὔσπλαγχνε, ἀγαθὲ, καὶ φιλάνθρωπε Κύριε, ὁ διὰ τοὺς σοὺς οἰκτιρμοὺς ἐξαποστείλας τὸν μονογενῆ c σου Υἱὸν εἰς τὸν κόσμον, ἵνα διαῤῥήξῃ τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, καὶ λύσῃ τὰ δεσμὰ τῶν ὑπὸ τῆς ἁμαρ τίας πεπεδημένων, καὶ κηρύξῃ αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, ὀλοθρεύσας τοῦ θανάτου τὸ κέντρον, σὺ, Δέσποτα, τὸν παρόντα δοῦλόν σου τόνδε τῇ σῇ ἀγαθότητι ἐλευθέ ρωσον τοῦ ἐπικειμένου ζυγοῦ, καὶ ἄνες αὐτῷ τὸν ἐπιτιθέντα αὐτῷ δεσμὸν, καὶ δωρήσας αὐτῷ ἀναμαρτήτως ἐν παντὶ καιρῷ καὶ τόπῳ μετὰ παρρησία, καὶ καθαρῷ συνειδότι προσιέναι τῇ σῇ μεγαλειότητι, καὶ αἰτήσασθαι τὸ παρὰ σοῦ πλούσιον ἔλεος, ὅτι ἐλεήμων καὶ φιλάνθρωπος Θεὸς ὑπάρχεις, καὶ σοὶ τὴν δόξαν αναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς αἰῶνας. ipsius animam.» Non igitur consentiemus una cum alienis peccatis perire, sed grave Dei judicium reformidlantes, et tremendam illam diem præ oculis habentes cum illis perire ne velimus. Optimo Veo nostro gloria sit in sæcula sæculorum. Amen. Oratio super eum qui a sacerdote ligatus est, cum absolvitur, Misericors, benigne et clemens Domine, qui sccundum misericordiam tuam misisti Unigenit tuum in mundum, ut confringeret quod erat adversus nos chirographum, et solveret vincula eorum qui sub peccato vincti erant, et prælicaret captivis dimissionem, stimulumn mortis perimens: tu, Dou mine, libera benignitate tua hunc præsentem servum tuum N. a jugo cui subjacet, et relaxa học ipsi impositum jugum; et largire ipsi ut omni tenpore et loco confidenter possit sine peccato, et cum pura conscientia majestatem tuam adire, et miscricordiæ tuæ divitias exorare, quia misericors et clemens es, Deus, tibique gloriam remittimus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto, nunc et seinper et in saecula. IN SERMONEM SEQUENTEM ADMONITIO. Tractatus iste, qui Joannis Jejunatoris, patriarchæ Constantinopolitani, nomen præ se fert, sermonis sive homiliæ, et exhortationis rationem et methodum initio sui præfert, ita ut videri possit e cathedra ad populum habitus. Attamen si legatur integer, facile deprehendetur familiarem esse instructionem qua non modo confitens de confessione pie et integre edenda instituitur, sed etiam sacerdos qua ratione confessiones excipiat, pœnitentiam imponat, et reconciliationem præstet, informatur. Ne sermonis am plitudine lectori tædio sit, multa prætermittit auctor, præsertim quæ spectant peccatorum enarrationem, describere contentus catalogum, crimina quæ confitenda sunt, nomine tenus complectentem. Generales poenitentiæ imponendæ regulas optima methodo tradit, videturque compendio, quæ pœnitentialis præcedens fuse explicavit, contrahere. In fine aliquid deesse videtur. An Joannes patriarcha istius sermonis sit revera auctor, an vero aliquis eum ex ipsius Pœnitentiali expresserit, difficile dictu est. Cum vero codicis titulus P. Joannem Jejunatorem præferat, nullumque contrarii indicium nobis præsto sit, illius auctor sit nobis Joannes patriarcha. Longe aberrare non possumus, cum certum plane sit, aut ipsum esse illius auctorem, aut e suo expressum. Originarius textus e quo exscriptus est, conservatur in bibliotheca illustrissimi et eruditissimi præsulis, D. de Montchal, Tolosani archiepiscopi, quæ librorum exquisitissimorum, raroque vel curiosissimis occurrentium, thesaurus est locupletissimus.

ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ, ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΝΗΣΤΕΥΤΟΥ Λόγος πρὸς τὸν μέλλοντα ἐξαγορεῦσαι τὸν ἑαυτοῦ πνευματικόν Πατέρα. JOANNIS MONACHI PATRIARCHE CONSTANTINOPOLITANI VULGO JEJUNATORIS Sermo ad eos qui peccatorum confessionem Patri suo spirituali edituri sunt. Dominus noster Jesus Christus, unigenitus Dei Filius, qui propter peccatorum salutem homo factus est, cognoscens natura nostra lubricum, lapsibus variis obnoxium, et quod mens hominis a juventite sua perpetuo et sollicite inclinat in res malas, nullo modo eorum curam deseruit, sed legem eis ad auxilium dedit, angelos custodes præposuit, prophetas, apostolos, episcopos, presbyteros, doctores misit ad eos spiritales doctrinas edocendos. Monachos insuper ad exhortandum, ad confessiones apud ipsos cum pœnitentia edendum, ut nullam obtrectator et hostis noster adversum nos noxæ inferendæ occasionem inveniat, neve nos post casum in desperationem salutis laqueis et tendiculis suis inducat, et irretiat, sed intra salutis portumn Deus dirigal. lis enim qui ad ipsum ex toto corde, et sincero proposito convertuntur, occurrit, et eos in ulnis amplectens deosculatur, et suscipit, ut prodigum, ut latronem, ut meretricem, qui peccatoris mortem non vult, ut eorum conversionem, et vitam. Cum igitur, fratres, tam multis testimoniis abundemus, tam ex Veteri quam ex Novo Testamculo, quæ nos ut salutis nostræ curam agamus admonent, confugiamus ad Deum nostrum in confessione, qui onines peccatores, ut saluti suæ consulant, exhortatur, eosque per prophetam Joel ad pœnitentiam provocans alta voce exclamat dicens: Convertimini ad me ex toto corde vestro, et rumpite corda vestra, non autem vestimenta vestra 13. Εt per Isaiam: Lartamini, et puri estote, tollite peccata de animabus vestris ". Et per alium iterum dicit: Die tu primum peccata lue, ut justificeris s. Iterumque: Justus sui ipsius est ac cusator in contradictione '. Ει per Ezechielem: Vivo ego dicit Dominus; nolo mortem peccatoris, at convertatur, et ipse είναι 1'. Et per Davidem: Dixi: Confitebor adversum me iniquitatem meam Domino, et tu remisisti impietatem cordis mei 18**. Et iterum: Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo ". Et iterum: Cogitatio hominis confitebitur tibi ***. *. Ει per Jacobum fratrem Domini: Confitemini alterulrum peccata vestra, et orale pro invicem ut sunemini ". Sic et alibi: Nunquid qui cadit non resur1 Joel 11, 12. * Isa. 1, 16. 13 ibid. 18. 16 Fşal. LNAV, CS, 1. 11. Jac. v, 16. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ο μονογενής του Θεοῦ παῖς, ὁ διὰ τὴν ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν σωτη ρίαν γενόμενος ἄνθρωπος, εἰδὼς ἡμῶν τὸ ὀλισθηρόν καὶ τῆς φύσεως τὸ εὐόλισθον, καὶ ὅτι διὰ παντὸς ἔγκειται ἡ διάνοια τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὰ πονηρὰ ἐπιμελῶς ἐκ νεότητος, οὐδαμῶς εἴασεν ἀνεπιμελή τους, ἀλλ' ἔδωκε νόμον εἰς βοήθειαν, ἀγγέλους έρε έστηκε φύλακας, ἐξαπέστειλε προφήτας, ἀποστόλους, Ιεράρχας, ἱερεῖς, διδασκάλους εἰς διδασκαλίας πνευ ματικάς· μοναχοὺς δὲ πάλιν τὸ παραινεῖν, ἐπὶ τὸ ἐξομολογεῖσθαι εἰς αὐτοὺς μετὰ μετανοίας, ἵνα με δεμίαν βλάβην καθ᾿ ἡμῶν εὕρῃ ὁ βάσκανος ἡμῶν ἐχθρὸς καὶ πολέμιος, καὶ ἀνελπιστίας ἡμᾶς τοῦ σώ ζεσθαι μετὰ τὸ πεσεῖν βρόχοις καὶ πάγαις περιάψη, ἀλλ᾽ ἔσω τῶν τῆς σωτηρίας λιμένων ιθύνεσθαι. Καὶ γὰρ τοὺς πρὸς αὐτὸν ἐξ ὅλης καρδίας καὶ εἰλικρινούς προθέσεως ἐπιστρέφοντας προϋπαντῷ, καὶ ἀγκαλι ζομένους καταφιλῶν ὑποδέχεται, ὡς τὴν ἄσωτον, ὡς τὸν λῃστὴν, ὡς τὴν πόρνην, 5 μὴ βουλόμενος τὸν θάνατον ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτόν. Εχοντες οὖν, ἀδελφοί, μαρτυρίας ὅτι πλείστας παραινούσας ἡμᾶς εἰς τὸ σώζεσθαι ἔκ τε τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας Διαθήκης, προσδράμωμεν τῷ Θεῷ ἡμῶν ἐν ἐξομολογήσει, ὅτι πάντας προσ καλεῖται τοὺς ἁμαρτωλοὺς εἰς τὸ σώζεσθαι, ὡς διὰ τοῦ προφήτου Ἰωὴλ πάντας πρὸς μετάνοιαν προςκαλούμενος ἀναφωνῶν λέγει· Επιστράφητε προς με ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ὑμῶν, καὶ διαρρήξατε τὰς καρδίας ὑμῶν καὶ μὴ τὰ ἱμάτια ὑμῶν. Καὶ διὰ Ησαΐου λέγει, Λεύσασθε, καὶ καθαροὶ γένεσθε, ἀφέλετε τὰς ἁμαρτίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν. Καὶ δι᾿ ἑτέρου πάλιν λέγει, Λέγε σὺ πρώτον τὰς ἁμαρτίας σου ἵνα δικαιωθῇς. Καὶ πάλιν, Δίκαιος ἑαυτοῦ κατήγορος ἐν ἀντιλογίᾳ, καὶ διὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ, Ζῶ ἐγώ, λέγει Κύριος, οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτόν. Καὶ διὰ τοῦ Δαβίδ, Εἶτα ἐξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ, καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀστ βειαν τῆς καρδίας μου. Καὶ πάλιν, Εξομολογή σομαί σοι, Κύριε, ἐν ὅλῃ καρδία μου. Καὶ αὖθις, Οτι ἐνθύμιον ἀνθρώπου ἐξομολογήσεται σοι. Καὶ διὰ Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου, Ἐξομολογείσθε ἀλλήλοις τὰ παραπτώματα, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ **** Psal. xxxƒ, 5. 16 Psal. *** Ezech. xxxm, 11.

SERMO DE POENITENTIA. tua, et resurge a mortuis, et desperatione, et illaminabit te Christus 17 **. ', qui sol est non occumbens, qui tenebris obruta luce perfundit. ἀλλήλων, ἵνα καθῆτε. Ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, Μὴ ὁ πί- get "'? Et iterum: Exsurge, qui dormis, ab incuria πτων οὐκ ἀνίσταται; Καὶ πάλιν, Εγειραι, ὁ καθεύδων, τῆς ἀμελείας, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν τῆς ἀνελπιστίας, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστὸς, ὁ ἄδυ τος ήλιος, ὁ φωτίζων τὰ ἐσκοτισμένα. Τοιοῦτον οὖν ἔχοντες, ἀγαπητοί, Δεσπότην ἀνεξί κακον, ἀνόργητον, συμπαθή, φιλάγαθον, ἀμνησί κακον, εὐσυμπάθητον, μὴ αἰσχυνθῶμεν τὰ ἡμῶν πταίσματα δημοσιεύσαι πνευματικοῖς ἀνδράσι προ τοῦ φοβεροῦ ἐκείνου καὶ φρικτοῦ κριτηρίου. Γέγρα πται γάρ, Εστιν αἰσχύνη ἐπάγουσα ἁμαρτίαν, καὶ ἔστιν αἰσχύνη χάρις καὶ δόξα. Εἰδὼς γὰρ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν καὶ Θεὸς ὅτι νέοι βαπτιζόμενοι καὶ προβαίνοντες ἐν ἡλικία μολύνομεν διὰ τὰς ἁμαρτίας τὸν ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος ἐξυφανθέντα ἡμῖν χιτῶνα τῆς ἀφθαρσίας, δέδωκεν ἡμῖν πάλιν δι' οικείαν χρηστότητα δι' ἐξομολογήσεως καὶ μετανοίας καθαίρειν τοῦτον καὶ λαμπρὸν ἀπεργάσασθαι, ἵνα πάλιν εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπαναχθῶμεν ἀξίωμα, καὶ φύγωμεν διὰ τῆς μικρᾶς ταύτης αἰσχύνης, τῆς μελλούσης τότε γενέσθαι ἐνώπιον πάντων ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, ὅταν ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μὴ γὰρ ἀνα μάρτητόν τινα ὁ Χριστός σοι ἐπηγγείλατο τοῦ ἐξ αγορεύει[ν], ἢ ἄγγελον, ἢ δίκαιον καὶ ἀνέπαφον, ἵνα τὴν ἑαυτοῦ ἀποτομίαν δειλιάσης· ἀλλὰ ἄνθρωπον ἁμαρτωλὸν καὶ ὁμοιοπαθή σου, ἵνα διὰ τῆς παρούσης ταύτης αἰσχύνης, τῆς μελλούσης καὶ αἰωνίου λυ τρωθήσῃ. Ταῦτα οὖν κατὰ νοῦν θέμενος ἀναλόγισαί σου τὰ πεπραγμένα, ἀγαπητέ, τὰ ἐν νυκτί, τὰ ἐν ἡμέρᾳ, τὰ ἐν γνώσει, τὰ ἐν ἀγνοίᾳ, ἅπαντα ενώπιον τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἐκλεκτῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ ἀνερυθρίαστος πρός με τὸν ἁμαρτωλόν μηδὲν δια στειλάμενος. Talem igitur, dilecti, habentes Dominum injuriarum tolerantem, minime iracundum, compatientem, bonorum amantem, malorum immenorem, ad misericordiam adco proclivem, ne erubescamus ante tremendum et terribile illud judicium peccata nostra viris spiritualibus publicare: scriptum est enim: Est pudor adducens peccatum, et est pudor, gratia et gloria". Sciens enim Servator et Deus noster, quod juvenes baptizati dum ætate provehimur per peccata contaminamus tunicam ex aqua et spiritu nobis contextam, tunicam immortalitalis; dedit nobis facultatem iterum eam secundum familiarem sibi bonitatem per confessionem et pœnitentiam repurgandi et illustrandi, ut antiquam dignitatem recuperemus, et per brevem et momentaneam hanc erubescentiam effugiamus eam quæ coram angelis et hominibus futura est, cum Deus unicuique reddet secundum opera ejus. Non enim tibi promisit Christus impeccabilem aliquem cui conditereris, vel angelum, vel justum, purumque atque ab omni parte intactum, ut ipsius examen et severam inquisitionem timeas et refugias; sed hominem peccatorem iisdem quibus tu animi affectibus obnoxium, ut per hauc prasentem erubescentiam a futura et æterna redimaris. Hæc igitur animo revolvens considerə, et ad calculum revoca, dilecte, quæ fecisti, quæ noctu, que interdiu, quæ sciens, quæ ignorans: omnia coram Christo et electis ejus angelis, nihil pudore reticens aut contrahens, confidenter mihi peccatori conStore. Οφείλει δὲ ὁ ἐξαγορευόμενος ποιεῖν τρεῖς μετανοίας ἐν τῇ εἰσόδῳ τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου, καὶ λέ γειν ἐκ τρίτου, «Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ Κύριε ὁ Θεὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, πάντα τὰ ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς καρδίας μου.» Καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν τὸν λόγον τοῦτον ἀνιστῶν αὐτὸν, καὶ ἵστασθαι τόν τε ἐξομολογούμενον καὶ τὸν ἀναδεχόμενον, καὶ ἐπερωτάν αὐτὸν ἐν πάσῃ ἱλαρότητι, εἰ δυνατὸν καὶ καταφιλεῖν αὐτὸν, καὶ τὰς χεῖρας αὐτοῦ τοῦ ἐξομολογουμένου, καὶ μάλιστα, ἐὰν ὁρᾷ αὐτὸν κάτω που ὑπὸ πολλῆς καὶ ἀφορήτου λύπης καὶ αἰσχύνης κυριευόμενον, πραείς καὶ ἱλαρᾷ τῇ φωνῇ λέγειν οὕτως· Περὶ πίστεως, περὶ ἱεροσυλίας, περὶ αἱρέσεως, περὶ βλασφημίας, περὶ φθορᾶς παρθένου, περὶ μεταDebet autem qui confitetur tres pœnitentias facere in introitu sancti altaris, terque dicere, ‹ Confitelor tibi, Pater, Domine Deus caeli et terra, omnia quæ in abscondito cordis mei sunt. His dictis, eum erigit confessor, et utroque stante confessor eum interrogare debet cum omni hilaritate, ipsumque si deri potest deosculari, manusque ejus, przsertim si viderit eum animo dejectum et intolerabilem aliquam tristitiam et pudorem ipsi dominantem, voce mansueta ct serena sic alloquetur. De fide, de sacrilegio, de hæresi, de blasphemia, de virginis corruptione, de communione, de quanλήψεως, περὶ ποσότητος γυναικῶν, περὶ πορνείας, litate mulierum, de fornicatione, de adulterio, de περὶ μοιχείας, περί παπαδίας, περὶ μοναχῆς μεγα λοσχήμου, περὶ μικροσχήμου, περὶ ἱερωμένης, περὶ αἱμομιξίας, περὶ γυναικοαῤῥενομανίας, περὶ κτηνο βατίας, περὶ ὀρνεοβατίας, περὶ μαλακίας, περὶ συντρίμματος, περὶ ἀφῆς ἀλλοτρίας, περὶ συνουσίας εὐναύχου, περὶ κτηνοβατίας ἀῤῥένων ζώων, περὶ πίπτοντος εἰς ἀβάπτιστον, περὶ ἁρπαγής κόρης, περί s' Jerem. vi, 17** Ephes. v, 14. 18 Eccli. IV, uxore sacerdotis, de moniɔli magui habitus, de moniali parvi habitus, de diaconissa, de incestu, de insano masculorum cum feminis concubitu, de coita cum brutis, cum volatilibus, de mollitie, de confrictione, de tactu alieno, de congressn eunuchi, de irrationali concubitu masculorum animalium, de iis qui cum non baptizatis copulantur, de raptu

puellae, de iis qui extra vas genitale, de copula ἔξω τῆς ΐξης, περί πιπτόντων εἰς τὰς ἑαυτῶν δούλας, περὶ ἀσπασμοῦ σώματος γυναικός, περί πλίου ἀτεχνίας, περὶ ἐκτρώματος, περὶ κατὰ τὰ μὴ συλλαμβάνειν ποιῆσαι βοτάνην, περὶ μαθλησίας, περὶ μαγείας, περὶ ὀρνεοσκόπων, περὶ μαντείας, περί γονομεύης, περὶ φαρμακείας θανασίμου, περὶ καλ λωπισμοῦ ὄψεως γυναικός, περὶ τῶν τελλόντων τὰς ἑαυτῶν τρίχας, περὶ ἀποστρεφικῶν τοῦ μὴ βυζάνειν τὰ ἑαυτῶν παιδία, περὶ δέματος ή λύματος, περί φθόνου, περί καταλαλιᾶς, περὶ κατηγορίας, περὶ ψεύδους, περὶ κλεψιᾶς, περὶ τυμβωρύχων, περὶ λυκ ποδυσίας, περὶ δόλου, περὶ ὕβρεως ἱερέως, περι ὕβρεως πνευματικοῦ Πατρὸς, περὶ πατραλοίας, περὶ μαγαρισμοῦ, περὶ μιαροφαγίας, περὶ κλοπῆς ζώων, περὶ μέθης, περὶ αἵματος πνικτοῦ καὶ οιουδήποτε, περὶ παραβλέψεως ἐνδεούς, περὶ βρώσεως θνησι μαίου, περὶ πνιχτῶν, περὶ ἁρπαγής οιουδήποτε πρέ γματος, περὶ μνησικακίας, περὶ ὑπερηφανίας, περί κενοδοξίας, περὶ πτώσεως ἐχθρῶν, περὶ κατακρί σεως, περὶ φυσιώσεως, περὶ μισανθρωπίας, περὶ ἀκολασίας, περὶ φιλαργυρίας, περὶ γαστριμαργίας, περὶ ἀσπλαγχνίας, περὶ νηστευόντων Σάββατα καὶ Κυριακές, περὶ χορευόντων καὶ τραγωδούντων, περὶ των ποιούντων παίγνια σατανικά, περὶ αὐλῶν καὶ παντός είδους μουσικοῦ, περὶ πορνοβοσκών, περί το κων δανείζοντος, περὶ μισθῶν μισθωτού, περὶ καμ πανιστοῦ, περὶ τῶν λεγόντων βιοθανῶν, περὶ ὑδρα μίκτων, περὶ ποιούντων μνημόσυνον βιοθανούντων, περὶ μνησικακούντων καὶ αἰφνιδίως ἀποθανόντων, περὶ τῶν φορούντων φυλακτήρια, περὶ ἐμπυριστοῦ, περὶ παραυλακιστοῦ, περὶ παρακροατοῦ, περὶ τῶν εύνουχιζόντων, περὶ ψευδομαρτυρούντων, περὶ τῶν ἀπερχομένων εἰς γάμους, περὶ τῶν ἀπερχομένων εἰς μάντεις, περὶ τῶν κακοποιούντων τοὺς ἑαυτῶν τοῦ λους, περὶ τῶν μανθανόντων ἑτέρους κακίας, και περὶ ψευδοϋπογραψάντων. cum ancilla sua, de osculo corporis muliebris, de desiderio privationis filiorum, de abortu, de plar macis componendis ad impediendam conceptionem, de mollitie alterius ope excita, de magia, de aruspicina, de divinatione, de gonorrhea, de pharmacis mortalibus, de oris ornamentis, et vultu muliebri fucato, de avellentibus sibi pilos, de impedientibus matres ne infantes lactent, et educent, de vinculo et solutione magica, de invidia, de detrectatione, de accusatione, de mendacio, de furto, de sepulcrorum effossoribus, de vestimentorum spoliatione iis facta, de dolo, de injuria sacerdoti illata, de injuria spirituali Patri illata, de parricidio, de sordibus ct inquinamentis, de rerum pollutarum esu, de rapina animalium, de cbrietate, de sanguine suffocati " cujuscunque, de contemptu pauperis, de cibo morticino, de suffocatis, de rapina cujuscunque rei, de malorum et injuriarum memoria, de superbia, de vana gloria, de casu et morte hostium, de coudennatione, de animi inflatione et elatione, de misanthropia, de intemperantia et petulantia, de argenti cupiditate, de ventris ingluvie, de animi duritie, et immisericordia, de iis qui jejunant Sabbatis et diebus Dominicis, de saltantibus cun cantilenis et choros agitantibus, de facientibus satanicos lusus, de tibiis et omni specie instrumenti musici, de lenonibus, de mutuo dante ad usuram, de mercede mercenarii, de iis qui statera fraudulente utuntur, de iis qui sibi violentas manus inferunt, de iis qui c, aquas augenda rei suæ gratia miscent, de iis qui monumenta struunt mortem sibi inferentibus, de tis qui in alios malevolo sunt animo, et repentina morte iis obeuntibus imprecantur, de iis qui gestant amuleta, de incendiario, de moventibus terminos agrorum, de eo qui clam auscultal, et ex iniproviso, et audita suspiciose refert, de iis qui eunuchos faciunt, de iis qui falsum testimonium perhibent, de iis qui prostibula adeunt, de iis qui abeunt ad divinos, de iis qui atrociter tractant servos suos, de iis qui alios iniquitatem docent, de iis qui falsis subscriptionibus abutuatur. Postquam eum vel eam interrogavit, tum detegit eum etiamsi diadema gerat, non autem, si mulier. Oratio. Deus Salvator noster, qui per prophetam tuum Nathan Davidi de propriis peccatis poenitentiam agenti veniam tribuisti, et Manasses penitentis orationem suscepisti, ipse hunc servum tuum N. de propriis peccatis pœnitentiam agentem suscipe consueta tibi miseratione, dissimulans et non animadvertens ipsius peccata. Τu enim is es, Domine, qui septics septuagies parcere jussisti incidentibus in peccata: quia sicut magnitudo tua, ita et misericordia tua, tuque es Deus, Deus pœnitentium, et pœnitens in omnibus iniquitatibus nostris, tibique gloriam reddimus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto, nunc et semper, et in secula seculorum. Amen. Καὶ μετὰ τὸ ἐρωτῆσαι αὐτὸν ἢ αὐτὴν ταῦτα, ἀπο σκεπάζει αὐτὸν, ἐάν ἐστι καὶ ὁ τὸ διάδημα φορῶν, εἰ δὲ γυνή, οὔ. Εὐχή. Ὁ Θεὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ὁ διὰ τοῦ προφήτου σου Νάθαν μετανοήσαντι τῷ Δαβὶδ ἐπὶ τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ πλημμελήμασιν ἄφεσιν δωρησάμενος, καὶ τοῦ Μα ναστῆ τὴν ἐπὶ μετανοίᾳ προσευχὴν δεξάμενος, αὐτὲς καὶ τὸν δοῦλόν σου τόνδε τὸν μετανοήσαντα ἐπί τοῖς ἰδίοις παραπτώμασι πρόσδεξαι τῇ συνήθει σου τελ ανθρωπία, παρορῶν αὐτοῦ τὰ πλημμελήματα. Σὺ γὰρ εἴ, ὦ Κύριε, ὁ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ ἀφιέναι κελεύσας τοῖς περιπίπτουσιν ἐν ἁμαρτίαις, ὅτι ὡς ἡ μεγαλω σύνη σου οὕτως καὶ τὸ ἔλεός σου, ὅτι σὺ εἶ θεός, Θεὸς τῶν μετανοούντων, καὶ μετανοῶν ἐν πάσαις ταῖς ἀδικίαις ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, πάντοτε νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

SERMO DE PŒNITENTIA. Ευχή. Αὐτὸς οὖν ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός συγχωρήσῃ σοι πάντα ὅσα ἐνώπιον αὐτοῦ τῇ ἐμῇ ἐξωμολογήσω ελαχιστότητι καὶ ἐν τῷ νῦν αἰώνι, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ ἀκατάκριτών σε ἔμπροσθεν τοῦ βήματος αὐτοῦ παρασταθῆναι κατα αξιώσῃ ὁ ὢν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εὐχή. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ τῷ Πέτρῳ καὶ τῇ πόρνῃ διὰ δακρύων ἄφεσιν ἁμαρτιῶν δωρησάμενος, καὶ τὸν τελώνην τὰ οἰκεῖα ἐπιγνόντα πταίσματα δικαιώσας, πρόσδεξαι καὶ τὴν ἐξομολόγησιν τοῦ δούλου σου τοῦδε, καὶ ἦν τι πεπλημμέληται αὐτῷ ἑκούσιον ἢ ἀκούσιον ἁμάρτημα, ἐν λόγῳ ἢ ἔργῳ ἢ κατὰ διάνοιαν, ὡς ἀγαθὸς πάριδε· σὺ γὰρ μόνος ἐξουσίαν ἔχεις ἀφιέναι ἁμαρτίας ὡς εὔσπλαγχνος, ὅτι ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος σὺ ὑπάρχεις, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι πάντοτε νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ” Εὐχὴ ἑτέρα εἰς τὸ λῦσαι ἐξομολογούμενον μετά τὸ πληρῶσαι τὸν χρόνον τοῦ ἐπιτιμίου. Δέσποτα Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ παραγενόμενος ἐπὶ τοὺς ἁγίους σου μαθητὰς καὶ ἀποστόλους τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, καὶ τοὺς τὴν εἰρήνην καὶ εἰπὼν, "Αν τι νων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας ἀφίενται αὐτοῖς, ἂν τινων κρατῆτε κεκράτηνται, αὐτὸς, Δέσποτα, Κύριε, τῇ ἀοράτῳ καὶ παντοδυνάμῳ ἐπιστασίᾳ ἐπίβλεψον ἐπὶ τὸν δοῦλόν σου τόνδε, καὶ λῦσον αὐτοῦ τὴν κηλίδα τοῦ σώματος καὶ τὸν σπίλον τῆς ψυχῆς περὶ ὧν εἰς πλημμελήματα περιέπεσε, διὰ τοῦ στόματος ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, καὶ ὃς δεδεμένος ὢν διὰ κανόνος, λέλυται ὁ ἐπ' αὐτῷ κανὼν καὶ τὸ ἁμάρτημα αὐτοῦ διὰ τῆς σῆς χάριτος καὶ φιλανθρωπίας, ὅτι εὐλογεῖται τὸ πανάγιον ὄνομά σου, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πάντοτε νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Καὶ μετὰ ἐγεῖραι αὐτὸν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ποιῆσαι αὐτὸν σκεπάσαι τὴν κεφαλὴν, καὶ συγκαθέζεσθαι ὀφείλει μετ' αὐτοῦ, καὶ ἐρωτᾷν τίνα ἰσχύσει φυλάξαι ἐντολήν. Οὐ γὰρ ὁ θέλει ὀφείλει διδόναι ὁ ἐπιτιμῶν τὸ ἐπιτίμιον, οὐδὲ 8 πρέπει ἀπαιτεῖ, ἀλλ᾽ ὅ φυλάξαι προαιρεῖται ὁ ἐπιτιμώμενος, ὅτι οὐ πρὸς τὴν ἀναλογίαν τῶν ἁμαρτημάτων παρὰ τοῖς χρηστοίς, εὐσπλάγχνοις καὶ Χριστομιμήτοις, καὶ τοῖς καλῶς δια κρῖναι δυναμένοις καὶ πρόσωπον, καὶ φύσιν, καὶ ὥραν, καὶ τόπον, καὶ ἀγνωσίαν, καὶ νεότητα, καὶ γῆρας δίδονται τὰ ἐπιτίμια, ἀλλὰ πρὸς τὴν οἵαν εἶπον σύγκρισιν καὶ διάκρισιν, καὶ τοῦ διακρῖναι ὀφείλον τος καὶ πρόσωπον καὶ ὥραν καὶ φύσιν ἀναλόγως τοῦ ἐξομολογουμένου. Ενδέχεται γὰρ τὸν ὀλιγαμάρτητον καὶ πρόθυμον μέγα λαβεῖν ἐπιτίμιον, ὅπως μὴ μόνον ἄφεσιν κακῶν, ἀλλὰ καὶ στέφανον λάβῃ, τὸν δὲ που λυαμάρτητον καὶ ῥᾴθυμον μικρόν, ἵνα μὴ καταποθεὶς ὑπὸ βάρους καὶ ἀθυμίας ἀφήσῃ πάντα. Οὐ γὰρ προσετάγημεν βάρη κουφίζειν, καὶ βάρη ἐπιτι19 Joan. XX, Oratio. Ipse igitur Scivator Boster, et Dominus Jesus Christus dimittat tibi ommia quæ coram ipso meæ exignitati confessus es, et in hoc sæcuin, et in futuro, et dignatur te in lemmatum sistere corsa tribunali suo qui est benedictus in sæcula seculorum. Amen. Oratio. aut Domine Deus noster, qui Petro et meretrici per lacrymas remissionem peccatorum donasti, et pubheanum propria delicta agnoscentem justificasti, suscipe confessionem servi tui hujus N. Et si aliquod ab ipso perpetratuin est peccatum voluntarium aut involuntarium, verbo, aut opere, cogitatione, ut bonus et elemens ne animadverts. Tu enim solus potestatem habes ut misericors peccata dimittendi, quia benignus, et hominum; amator es, et tibi gloriam reddimus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Oratio alia ad solvendum confitentem postquam pœnitentiæ tempus complevit, Here Domine Deus noster, qui, portis clausis, dise cipulis tuis adfuisti, donansque illis pacem dixisti: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, quorum retinueritis, relenta erunt 43, ipse, Here, Domine, secundum invisibilem et omnipotentem curam qua omnia administras, inspice super servum tuum hunc, et corporis ipsius maculas, sordesque anima propter quas in peccata incidit, per os meum quamvis peccator sim, dissolve; et qui per canonem ligatus est, solutus sit a canone et a peccato quo constringitur, per gratiam et misericordiam tuam, quia sanctum nomen tuun benedicitur, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, nuuc et semper,et in sæcula saculorum. Amen. Postquain eum erexit a terra, et caput tegere jussit, cum ipso considere debet, et interrogare quodnam mamlatum servare potest. Non enim po nitentiam imponens, quam libuerit pœnitentiam illi dare debet; neque quod decet, et peccata postulant, sed quod servare eligit pœnitentiam suscipiens. Quia non secundum peccatorum proportionem imponuntur epitimia a benignis, misericordibus, et Christi imitatoribus qui recte possunt dijudicare personam, naturam, horam, locum, ignorantium, juventutem, senectutem; sed juxta qualem dixi comparationem et discretionem quamn instituere debet qui hæc dijudicaturus est, analogice ad personam, horam, et naturam confitentis. Contingit enim eum qui pauca peccavit, bono esse et prompto animo et niagnam accipere pœnitentiam, ut non modo malorum remissionem consequatur, sed etiam coronam. Eum vero qui multa peceavit remisso et segui esse animo, lenique affici poenitentia,

JOANNIS JEJUVATORIS CP. ARCHIEP. ἐλαφρόν· Δεῦτε γάρ, φησί, πρός με, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ενδέχεται πάλιν εἰς μικρὰ ἁμαρτήματα ἐμπεσόντα, ἢ καὶ εἰς πολλὰ, ἐλάττονα δὲ, ἀπολαύσαντα δὲ ἔτεσι πλείστοις τῶν ἐπιτιμίων αὐτοῦ πλείονα λα βεῖν ἐπιτίμησιν τοῦ εἰς μεγάλα καὶ βαρέα παραπε σόντος ἁμαρτήματα, τάχιον δὲ διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον ἀποκόψαντα. Οὐ γὰρ κρίνεται μετάνοια, ἀλλὰ διάθεσις ψυχῆς, ὡς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος, ὅτι οὐ χρόνῳ κρίνομεν τὸν τὰ τοιαῦτα ἐξαγορεύοντα, ἀλλὰ τρόπῳ τῆς μετανοίας προσέχομεν, ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ ἐμπιστευθεὶς παρὰ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας τὴν ψυχὴν ἐκείνην φιλανθρωπεύσασθαι. Ἡμεῖς κελεύσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος εγράψαμεν εἰς καὶ τὴν ἐλάτ τωσιν τῶν χρόνων τῶν ἐπιτιμίων. Οὐκ ἔσται κατά γνωσις ἀξιώσεως τοῦ ἐξαγορεῦσαι σου τὴν ἁμαρτίαν, καθὼς καὶ ὁ Χρυσόστομος φησιν, ὅτι οἱ Νινευίται οὐ πολλῶν ἐδεήθησαν ἡμερῶν, ἀλλὰ τριῶν μόνον, καὶ δ λῃστὴς δὲ οὔτε τριῶν ἢ μιᾶς ἡμέρας, ἀλλὰ ὅσον ἄν τις εἴπῃ ἐν ῥῆμα, φθεγγόμενος τὴν εἰς τὸν παρά δεισον ήνυσεν ὁδόν. Ταῦτα δὲ παρ᾽ ἡμῶν λέλεκται διὰ τοὺς ἀνοήτως βαρύνοντας τὰ ἐπιτίμια, καὶ εἰς ἅπαν τας κατὰ τὸν ὁρισμὸν τῶν θείων κανόνων ἐκλαμβάνοντας, οὐ καλῶς οὐδὲ ὀρθῶς οὐδὲ δικαίως, ἀλλ᾽ ἀπαν θρώπως καὶ ἀσυνέτως καὶ ἀγνώστως λαμβάνειν ἐπηγγελμένους. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ ἀνδρῶν. ne gravitate poenitentiæ cum animi segnitia et de- θεῖν. Χρηστὸς γὰρ ὁ τοῦ Κυρίου ζυγὸς καὶ τὸ φορτίον bilitate conjuncta deserat omnnia. Non enim jubemur gravia efficere levia, et gravia imponere. Suave est enim Domini jugum, et onus leve. Venite enim, inquit, ad me, et ego dabo vobis requiem **. Contingit iterum aliquem in parva peccata, vel in multa, sed minora incidere, pluribusque anuis epitimia jam exercentem, majorem tamen accipere panitentiam eo qui magna et gravis criniina peccavit, luncque etiam propter Dei timorem quo aficitur celerius proficere et peccata deserere. Non enim æstimatur pœnitentia, sed animi dispositio, ut ait magnus Basilius, quod tempore non judicamus ejusmodi confitentem, sed modum pœnitentiæ altendimus. Nam cui per Dei misericordiam hæc concredita sunt, potestatem habet animam illam humanius tractandi. Nos jussu Spiritus sancti scripsimus in diminutionem temporis penitentia rum. Non erit hoc condemnatio dignitatis et meriti confessionis peccatorum tuorum sicut et Chrysostomus dicit, quod Ninivitæ non multis indiguerunt diebus, sed tribus solum. Sed latro ne quidem tribus, sed nec uno die, at quantum quis ut unum verbum proferat, pronuntians, viam ad paradisum confecit. Hæc a nobis dicta sunto propter eos qui insulse panitentias aggravant, et in omnes secundum divinorum canonum definitionem eas accipiunt et interpretantur, non recte neque juste, sed inhumanitus, imprudenter, et ignoranter ista se facere proftentes. Atque huc de viris. Mulieres autem de pluribus inquirendæ sunt quam de iis quæ pro viris scripta sunt. Procedunt enim usque ad veneficia et magias quæ dicere horrendum, nedum exsequi, atque etiam usque ad varias cœdes, in conceptionibus, et in ipso perfecto partu. Eorum enim aliquæ circa mensem completum cœdem perpetrant, ut ego humilis post hæc omnia scripta, accepi eas miseraudem hoc facinus unoquoque mense per herbas perpetrare. Diligenter inquirendæ mulieres, ut dixi: postquam enim omnia peccata sua, ut viri, confessæ fuerint, interrogentur et de hoc, quot infantulos occiderunt, et quomodo, præsertim si viduæ fuerint, et monachæ. Aliud enim est pharmacum facere, ut filios non amplius procreet, quod omnium gravissimum est; non novit enim quot erat paritura. Aliud vero hoc præstare per contusionem vel intrita quædam, quod alio levius est. Singulis autem mensibus ope cujusdamı berbse embryon occidere omnino est perniciosum, et omni cæde sanguinolentius, cui etiam ad mortem usque epitimium decernitur, nisi abstineat. Atque hac de diligenti inquisitione, et diffe rentia confessionum, et de ratione qua quæcunque facta sunt, confiteri oportet. Castigationes et poenitentiarum differentiæ istæ sunt. Quæ facta sunt tam a viris quam a mulieribus ante annum ætatis tricesimum, facile remittantur, et donantur, qualiacunque sint, ita ut corum castigatio sit velut trium aut duorum anuo- ** Matth. x1, 28-30. Αἱ δὲ γυναῖκες πλείονα οφείλουσι τῶν προγραφέν των ἀνδρῶν ἐρευνᾶσθαι φθάνουσι γὰρ καὶ ἕως φαρ μακειῶν καὶ μαγειῶν ὧν καὶ τὸ εἰπεῖν φρικτών, οὐχὶ δὲ τὸ διαπράξασθαι, καὶ φόνων δὲ διαφόρων ἐν ταῖς συλλήψεσι καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς τελείαις ἀποκυ ήσεσι. Τινὲς γὰρ αὐτῶν καὶ κατὰ μῆνα ἡμερῶν τε νον ποιοῦσιν, ὡς ὁ ταπεινὸς ἐγὼ καὶ μετὰ τὰ γραφέντα πάντα καὶ τοῦτο ἀνεδεξάμην ἐλεεινὸν τὸ κατὰ μῆνα φόνον διά τινος βοτάνης ποιεῖν. Ερευνάσθαι ἀκριβῶς καὶ τὰς γυναῖκας, ὡς εἶπον· μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν αὐτῶν πάντα τὰ παραπτώματα ὡς οἱ ἄνδρες, ἐρωτάσθωσαν καὶ τοῦτο, πόσα ἐφόνευσαν παιδία, καὶ μάλιστα αἱ χῆραι καὶ αἱ μονάστριαι, καὶ διὰ ποίων τρόπων· ἄλλο γὰρ τὸ ποιεῖν φάρμακον καὶ μηκέτι ποιῆσαι παιδίον· τὸ καὶ βαρύτερον πάντων· οὐκ οἶδε γὰρ πόσα ήμελλε ποιεῖν. Καὶ ἕτερον τὸ διὰ τριμμά των, τὰ καὶ τοῦ ἄλλου κουφότερον· τὸ δὲ κατὰ μῆνα διά τινος βοτάνης ἔμβρυον ἀποκτείνειν πάντα που ολέθριον καὶ παντὸς φόνου φονικώτερον, δ καὶ ἕως θανάτου τὸ ἐπιτίμιον ἔχει, ἂν τοῦτο μὴ ἀποχή. ψῃ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἀκριβούς Ερεύνης και διαφορᾶς τῶν ἐξομολογήσεων, καὶ πῶς δεῖ ἐξομολο γεῖσθαι, καὶ ὅσα ἐγένοντο. Αἱ δὲ ἐπιτιμήσεις καὶ αἱ διαφοραὶ τῶν ἐπιτιμίων αὗται, καὶ ὅσα ἐγένοντο πρὸ τῶν λ' ἐτῶν ἔν τε ἀνδράσιν ἔν τε γυναιξὶ εὐσύγγνωστα καὶ εὐσυγχώρητα ἔστωσαν, οἷα κἂν εἰσι, ὥστε ὡς τριῶν ἢ δύ᾽ ἐτῶν ἔχειν τὴν ἐπιτίμησιν, ἐὰν οὐκ ἔστι φόνος οἷος δή

SERMO DE PŒNITENTIA. ποτε, ούτε μεγάλη αιμομιξία. Ἐὰν δὲ μετὰ λ' ἔτη rum, nisi cædes sit qualiscunque, aut magnus quiγεγόνασι, καὶ ἕως τριῶν καὶ τεσσάρων. Ὅπου δέ ἐστι φόνος ἢ φόνοι, καὶ ἀπὸ τῶν ὑψηλών αιμομιξιών, ήτοι περὶ γνησίας ἀδελφῆς, ἡ υἱοῦ γυναικὸς ἢ καὶ τετάρ του καὶ πέμπτου. Ἐὰν δὲ τύχῃ συντέκνου ή θυνατρὸς ἧς ἐδέξατο, ἢ μητρὸς, καὶ ἕως ε' καὶ ς'. Ἐὰν δὲ κατὰ φύσιν τις ἥμαρτεν, οὐ περιέπεσε δὲ εἰς τὰ παρὰ φύσιν, οὔτε εἰς αἱμομιξίας οἶαι κἂν εἰσι καὶ ὅσαι, καὶ εἰς χρόνον ἢ καὶ δύο ἐπιτιμᾶσθαι μόνον. Ταῦτα μὲν ὅσα καταχρηστικῶς ἐπράχθη καὶ ἐχρόνισαν πολλάκις καὶ ἕως γῆρας, εἰ δὲ ἅπαξ ἢ δις, 芹 τρὶς γεγόνασι καὶ ἐξεκόπησαν οἷα κἂν εἰσι ἕως χρή του ἢ ἥμισυ ἐπιτιμάσθωσαν. Ἐὰν δὲ ἐπὶ γυναικῶν φόνοι διάφοροι τινες καὶ μαγείαι ἐπράχθησαν, ἢ καὶ ἕως αὐτῶν τῶν παρὰ φύσιν, καὶ ἕως ὀκτὼ καὶ δέκα ἐτῶν. dam incestus. Si vero post triginta annos, usque ad tertium aut quartum annum pœnæ prorogantur. Ubi vero interest cædes una aut plures, vel magnorum incestorum aliquod, veluti cum germana sorore, vel uxore filii, vel usque ad quartum et quintum. Si vero potiatur commatre, aut filia quamı in baptismo susceperat, aut matris ejus, usque ad quintum aut sextum annum. Si vero quis secundum naturam peccavit, non incidit autem in ea quæ contra naturam sunt, neque in incesta qualia er quantacunque fuerint, anno uno aut duobus tantum puniatur. Hiec equidem erga eos qui his quibuseunque abusi fuerint, et in iis sæpius ad senectutem usque perseveraverint. At si senel, vel lis, vel ter id fecerint, et destiterint, qualiacunque ista fuerint, annum unum, vel sesquiannum puniantur. Si vero a mulieribus diversæ cædes, et magiæ factæ fuerint, et ad ea usque quæ contra naturam sunt progressæ fuerint, protrahantur eorum pœnitentiæ ad annum usque octavum aut etiam decimuin. Ταύτας δὲ τὰς διαφορὰς καὶ ἐπιτιμήσεις περὶ τῆς κοινωνίας ορίζομεν· πάντων γάρ ἐστι βαρύτερον ἁμάρτημα τὸ ἀναξίως κοινωνεῖν, ὅ καὶ διέλαθεν ἡμᾶς. Ἐρωτᾶσθαι δεῖ τοὺς ἐξομολογουμένους μετά τὴν ἅπασαν τῶν ἁμαρτημάτων ἐξομολόγησιν, τὸ εἰ ἄρα τὰ προεξομολογηθέντα ποιῶν ἐκοινώνει; Ὅπερ ἐὰν εἴπῃ, Ναὶ ἐκοινώνησα, καὶ ἔξω Πασχαλίου, τοῦτο χεῖρον πάντων ἦν, οἷον κἄν ἐστι τῶν ἐλαχίστων τὸ ἁμάρτημα, καὶ πλείονα τὴν ἀποχὴν ποιεῖν τῆς ἀχράντου κοινωνίας. Has castigationum differentias de communione definimus: omnium peccatorum gravissimum est indigne communicare, quod nos efugerat. Interrogare igitur oportet confitentes post exactam peccatorum confessionem, nunquid, cum omnia confessa perp trassel, communicavit. Quod si dixerit: lta communicavi, et extra Paschalis tempus; hoc omnium pejus est, licet in minimis peccatis contigerit, mereturque diuturniorem immaculate communionis abstinentiam. Quod ad cibi potusque abstinentiam attinet, imperanda est prout uniuscujusque natura ferre po test. Nos vero interim duas differentias constituimus, secundum quas agimus, et pœnitentiam damus iis qui peccata sua qualiacunque sint, sive magna, sive parva peccaverint, nobis confitentur. Supra dixiDius quod confitentibus et eos suscipientibus pœnitentiarum distributio duplex est, levis et gravis. Pura enim continua et indubitata confitentis fides, et eorum quæ possidet cum egentibus communicatio, quam beatus apostolus Paulus fructum fidel dicit, et prudentia scientiaque confessoris hæc bene discernens et distinguens, ipsiusque compatiens d'spensatio et accommodatio omnia levia novit et decernit, sive cibum, sive potum, sive orationen, sive communionem spectent; præsertim si contingat confitentem ante confessionemn a peccando abstinuisse, aut post confessionem pollicetur se abstenturum. Mulli enim suut, qui conitentur, et tristantur, et resipiscunt; attamen vel natura, vel arte furtiva inimici, vel prava opinione, vel mala consuctudine illecti, iterum labuntur, et in peccata incidunt. Qui hujusmodi sunt, semper confiteantur quoties ceciderint: si autem post completas pœnitentias sibi impositas jam communicaturi erant, neque tum communicent. Si vero corum omnino miserentur, qui confessionem excipiunt, communicent; sed postea hoc observent, ut intermittant immaculatam communionem, donec a peccato perpetrando sese cohibuerint. Propter hoc enim tantam Περὶ δὲ βρώσεως καὶ πόσεως ὡς ἑκάστου φύσις δύναται ὑποφέρειν, ἡμεῖς δὲ δύο τέως διαφοράς έχον μεν, ἐξ ὧν καὶ ποιοῦμεν καὶ δίδομεν τοῖς ἡμῖν ἐξομο λογουμένοις οἷα κἂν εἰσι τὰ ἁμαρτήματα καὶ ἐν τοῖς μεγάλως καὶ μικρῶς ἡμαρτηκόσι. Προείπομεν γὰρ ὅτι ἐν τοῖς ἐξομολογουμένοις ἐστὶ καὶ τοῖς τοιούτοις ἀναδεχομένοις ἢ ἐλαφρὰ ἢ βαρεία τῶν ἐπιτιμίων ἡ δόσις. Ἡ γὰρ τοῦ ἐξομολογουμένου καθαρὰ καὶ ἀδιά στατος πίστις, καὶ ἐξ ὧν ἔχει μετάδοσις πρὸς τοὺς δεομένους, ήνπερ ὁ μακάριος ἀπόστολος Παῦλος καρτὸν πίστεως ἐπιλέγει, καὶ ἡ τοῦ ἀναδεχομένου τὸν ἐξομολογούμενον, εὐσύγκρισις καὶ γνῶσις καὶ συμ παθής συγκατάβασις πάντα ἐλαφρὰ οἶδε, καὶ περὶ βρώσεως καὶ πόσεως καὶ εὐχῆς, καὶ περὶ τῆς ἁγίας κοινωνίας, και μάλιστα εἰ τύχοι ὁ ἐξομολογούμενος ἵνα πρὸ τοῦ ἐξομολογήσασθαι ἀποκόψῃ τὸ ἁμαρτά νειν, ἢ ὁμολογεῖ κἂν ἀπὸ τῆς ἐξομολογήσεως ἀποκόπτειν. Πολλοὶ γὰρ εἰσι οἱ ἐξομολογοῦνται καὶ λυποῦνται καὶ μετανοοῦσιν, ἀλλ᾽ ὅμως ἡ φύσει ή κλοπῇ ἐχθροῦ, ἡ κακογνωμία, ἢ καὶ πονηρᾷ συνηθείᾳ ἐλκόμενοι σφάλλονται πάλιν καὶ περιπίπτουσιν ἁμαρ» τήμασιν, οἱ τοιοῦτοι τοίνυν ἵνα πάντοτε μὲν ἐξομολογῶνται ὁσάκις ἂν πέσωσιν. Ἐὰν δὲ καὶ τὰ ἐπιτίμια αὐτοῦ πληρώσαντες ὅσα ἂν ἔτη ἔλαβον παρὰ τοῦ δεσ σμήσαντος αὐτοὺς, καὶ μέλλουσιν ἀποπληρώσαντες κοινωνεῖν, μηδὲ τότε κοινωνείτωσαν. Εἰ δὲ καὶ ὅλως αὐτ τοὺς ἐλεῶσιν οἱ τὴν ἐξαγόρευσιν δεχόμενοι κοινωνεί τωσαν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα παραφυλαττέσθωσαν ἄχραντον κοινωνίαν ἕως ἂν ἀποκόψωσιν· ἐλέους γὰρ καὶ τούτου ένεκα μόνον ἐν τῇ κρίσει ἀξιωθήσονται. PATROI. GR. LXXXVIII.

in judicio misericordia digni censebuntur. Porro Ἐπειδὴ δὲ εἰσί τινες παρὰ βίαν ἔξεως πονηράς, μηcum nonnulli violentiæ mali babitus succumbentes neque in ipsa magna Quadragesima possint seipsos continere a peccatis, et illi ipsi qui mulieres habent hoc vitio sæpe teneantur, oportet eos, postquam compleverint ipsorum epitimia, et præterierint anni multi, necdum jus communicandi habeant, eo quod in fornicationem, et alia peccata semper inciant, continere se tulam sanctam Quadragesimam, nec ullo modo cum muliere peccare; et sic cum timore et tremore tribus Paschatis diebus communicent. Hoc est, sancta et magna feria quinta, magno Sabbato, et magna Dominica. Hoc autem dictum sit secundum desidiam, pusillanimitatem, et incuriam istorum, eo quod a sordibus carnalibus abstinere non possunt; non autem quod aliam statam ponamus pœnitentium differentiam. Quod si ejusmodi homines in mollitiem in Quadragesima inciderint, neque sic communicent, licet eorum aliqui sint monachi, etiam sancti. sanctis equidem Patribus qui canones condiderunt quadraginta tantum dies abstinentiæ a communione iis qui in hunc morbum inciderunt, definiti sint. Si communibus auni temporibus ita definitum est, quanto magis deplorandus ille animi morbus, moleste omnibus dominans, a quo avelli difficillimum est, tota sancta Quadragesima cavendus est! Hæ sunt, de quibus supra dixi, duæ poenitentiarum, niea quidem sententia, differentiæ, sicut ego humilis solitus sum observare in omnes plurima et pauca peccantes, infirmos et sanos, juvenes et senes, mulieres et virus, monachos et monachas, præter homines sacratos. δὲ ἐν τῇ μεγάλῃ Τεσσαρακοστῇ κρατῆσαι ἑαυτος ἰσχύοντες ἀπὸ ἁμαρτιῶν, καὶ αὐτοὶ δὲ πολλάκις ο γυναῖκας ἔχοντες, χρὴ μετὰ τὸ πληρῶσαι αὐτοὺς τὰ αὐτῶν ἐπιτίμια, καὶ ἂν ἔλθωσι χρόνοι πλείστοι, καὶ οὐκ ἔχωσι πῶς κοινωνήσαι διὰ τὸ ἀεὶ περιπίπτειν αὐτοὺς πορνείαις καὶ ἑτέροις ἁμαρτήμασι, κρατεί. τωσαν τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν πᾶσαν τὸ μηδόλως ἁμαρτῆσαι εἰς γυναῖκα καὶ μετὰ φόβου καὶ τρόμου τὰς τρεῖς τοῦ Πάσχα κοινωνείτωσαν ἡμέρας· τοῦτ' ἔστι, τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ πέμπτῃ, τῷ μεγάλο Σαβ βάτῳ καὶ τῇ μεγάλη Κυριακή. Τοῦτο δὲ κατὰ ῥαθυ μίαν καὶ ὀλιγωρίαν διὰ τὸ μηδέποτε αὐτοὺς ἀπὸ σαρκικῶν μολυσμῶν κρατῆσαι δύνασθαι, καὶ εὐ κατὰ ἄλλην γίνεσθαι λέγομεν διαφοράν. Ἐὰν δὲ καὶ εἰς μαλακίαν οὗτοι (in marg. τοιοῦται πέσωσιν ἐν Τεσσαρακοστή, μηδὲ οὕτως κοινωνείτω σαν, ἐὰν ἔχωσι τινες καὶ μοναχοί, εἰ καὶ ἅγιοι εἶναι. Τὸ γὰρ ἐλεεινὸν τοῦτο καὶ χαλεπὸν καὶ παντοκράτητον, καὶ δυσαπόστατον πάθος, εἰ καὶ μόνας μ' ἡμέσ ρας παρὰ τῶν ἁγίων καὶ κανονιστῶν ὥρισται, τοὺς ἐν τούτῳ τῷ χαλεπῷ πάθει παραπίπτοντας, ἀλλ' ὅμως τὰς ἄλλας τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡμέρας καὶ οὐχὶ τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς ὥρισται! Δὗτα: δὲ ἄσπερ εἶ που ανωτέρω κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην αἱ δύο τῶν ἐπιτιμήσεων διαφοραί εἰσι ὡς ὁ ταπεινὸς ἐγὼ εἴωθα εἰς πάντας πολυαμαρτήτους καὶ ὀλιγοαμαρτήτους, ἀσθε νεῖς καὶ ὑγιεῖς, νέους καὶ γέροντας, γυναῖκας και ἄνδρας, μοναχοὺς καὶ μοναχούσας παρεκτὸς τῶν ἱερωμένων. Presbyteros enim et episcopos et diaconos admit- Ἱερεῖς γὰρ καὶ ἀρχιερεῖς καὶ διακένους οὐ tere non oportet ad confessionem, donec securita- χρὴ δέχεσθαι ἐξομολόγησιν ἕως ἂν ἐπὶ Θεοῦ πλη tem secundum Deum confessoribus dederint, si ali- ροφορήσωσι οἱ τοιοῦτοι τοὺς ἀναδέχεσθαι αὐτοὺς cujus criminis conscii fuerint quod eos a sacro mi- μέλλοντας, ὅτι ἐάν τι ἔχωσιν ἔγκλημα τὸ διεῖργιν nisterio abdicet, non amplius ausuros sacrificare. ἤτοι τὸ παῖον αὐτοὺς ἱερατεύειν μηκέτι τολμήσωσιν Hujusmodi autem non datur ulla quæcunque sit ἱερατεῦσαι. Τοῖς γὰρ τοιούτοις οὐ δίδοται οιαδήποτε panitentia, vel a cibo, vel a communione absti- ἐπιτίμησις ἢ βρώσεως ἢ κοινωνίας τὸ σύνολον κρά nentia, sed sola a sacro ministerio cessatio. Nihil τησις, μόνη ἡ παῦσις τῆς ἱερωσύνης· οὐδὲν δὲ ἄλλο autem aliud prohibet sacerdotem a sacro ministerio παύει ἱερέα τοῦ μὴ ἱερατεύειν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον τὸ ἔξω quam in alienam mulierem præter legitimam revera νομίμου γυναικὸς εἰς τὸ ἑτέραν ἐναργώς πεσεῖν· incidere in unicam, si solum incidat, non datur [εἰς] μίαν γὰρ μόνον ἐὰν πέσῃ οὐκ ἔχει ἀνάπαυσιν illi restitutionis locus, hoc est, nunquam illi fiet sa- ἤγουν ἔχειν πώποτε ἐξουσίαν τοῦ ἱερατεῦσαι, ἐὰν ἔχει crificandi potestas, etiamsi martyrium decertet, fa- ἀναγωνίσασθαι καὶ ποιήσῃ θαύματα μεγάλα ὡς καὶ ciatque miracula magna, adeo ut mortuos suscitet. νεκροὺς ἐγεῖραι. EX JOANNIS JEJUNATORIS POENITENTIALI VARIA ANTIQUORUM EXCERPTA. Finito utroque Jejunatoris pœnitentiali quod initio promisimus, exsolvendum est; nonnullorum scilicet istius pænitentialis fragmentorum quæ nobis inter legendum occurrerunt, editio. Multa leguntur apud Harmenopulum in Epitome canonum, veluti sectionis quintæ titulo 2, in scholio post quarium Dionysii Alexandrini canonem. Joannes autem Jejunator sic ait. Pollutus in sounno per fluxus passionem, uno die a communione expellitur cum quinquagesimum psalmum cecinerit et penitentias 49 peregerit. Qui vero mollitiem commiserit, 40 diebus plectitur, cibis siccis vescens, et quolibet die poenitentias 100 peragens. Itidem mulier quæ in amplexum viri duntaxat venit, mollitiei panam accipit. Αt qui corpore vigilante pollutus Ο δὲ Νηστευτής Ιωάννης οὕτω φησίν· Ο μολυν θεὶς καθ᾽ ὕπνους τῷ τῆς ἐκ φύσεως πάθει, ἡμέραν μίαν τῆς κοινωνίας ἐκβάλλεται τὸν ν ᾆσας ψαλμόν, καὶ μετανοίας ποιήσας μθ'. Ο δὲ μαλακίαν διαπρα ξάμενος μ' ἡμέρας ἐπιτιμᾶται, ξηροφαγία διαιτώμε νος, καὶ μετανοίας ἑκάστης ποιῶν ρ'. ᾿Αλλὰ καὶ γυνί ἡ εἰς ἀσπασμὸν ἀνδρὸς μόνον ἐλθοῦσα τὸ τῆς μαλα χίας ἐπιτίμιον δέχεται. Ο δὲ ἐγρηγορότος του σώμα

SERMO DE POENITENTIA. τος μολυνθείς, εἰς ἑπτὰ ἡμέρας είργεται τῆς est, a communione septem dicbus arce:ur, psalmum κοινωνίας, τὸν ν' καθ' ἑκάστην ᾄδων, καὶ μετανείας quinquagesimum quotidie canens, et quadraginta ποιῶν μθ'. Rovem pœnitentias peragens. Et cadem sectione titulo 3 in Scholio post canonem Τὸν πόρνον ὁ Νηστευτής ἐπὶ διετίαν καταδικάζει, εἰ μόνον μέχρις ἑσπέρας καθ᾿ ἑκάστην νηστεύει, και ξηροφαγεῖ, καὶ μετανοίας ποιεί αν'. Τὸν δὲ μοιχὸν, ἐπὶ τριετίαν. Εἰ μόνον νηστεύει, καὶ ξηροφαγεῖ, καὶ μετανοίας ποιεῖ ἀν'. 59 sancti Basilii. Scortatorem Jejunator ad biennium condemnat, si tantum usque ad vesperam quotidie jejunat, et siccis vescitur, et penitentias 250 peragit. Adulterum vero ad triennium; si duntaxat jejunat, et siccis vescitur, et pœnitentias 250 peragit. Et paulo post eodem titulo ad canonem 75 S. Basilii, quo incestus cum sorore novem pœnitentiæ annis plectitur, tribus in fletu, tribus in substratione, et tribus in consistentia, hoc addit scholium. Τὸν δὲ τοιοῦτον ὁ Νηστευτής ἐπὶ τριετίαν καταδι κάνει μετά νηστείας, καὶ ξηροφαγίας, και μετα νοιῶν ἑκάστης ἡμέρας φ'. Τὸν δὲ εἰς νύμφην ἐπὶ δι ετίαν μετὰ μετανοιών τ'. Ομοίως δὲ καὶ τὸν εἰς πενθεραν. Τὸ δέ γε νῦν ἔχον, ἡ σύνοδος ἐπὶ ἐξαετίαν τοὺς τοιούτους καταδικάζει ἅμα τοῖς γνησι, καὶ τοῖς ἀνδροφόνοις. Talem Jejunator ad triennium condemnat, cum jejunio, et siccorum csu, et 500 pœnitentits quotidianis. Qui vero cum nuru sna se polluit, ad biennium cum pœnitentiis trecentis. Similiter et qui cum socru. Verum, ut nunc res est, condenunt tales synodus ad sexenuium una cum magis, et adulteris, et homicidis. Postea eodem titulo post canonem Basilii 62 de pæderaste. Τὸν τοιοῦτον ὁ Νηστευτής ἐπὶ τριετίαν καταδικάζει Talem Jejunator ad triennium condenat cum μετα σε μετανοιῶν καθ' ἑκάστην ημέραν. Ibidem post Τοὺς φανεῖς ὁ Νηστευτής, τοὺς μὲν ἑκουσίους, ἐπὶ πενταετίαν καταδικάζει, τοὺς δὲ ἀκουσίους ἐπὶ τριετίαν. Iterum eodem titulo post Ὁ δὲ Νηστευτής τους γόητας, καὶ τοὺς φαρμα κοὺς ἐπὶ τριετίαν καταδικάζει μετὰ μετανοιῶν ἑκά· στης ἡμέρας σν' καὶ νηστείας και σκληραγωγίας. Ομοίως καὶ τὰς γυναῖκας τὰς ποιούσας περίαπτα, καὶ μαντευομένας. Ibidem post canonem sequentem de Τοῦτον ὁ Νηστευτής ἐπὶ ἔτος ἐν καταδικάζει μετά μετανοιῶν ἑκάστης ημέρας, σ'. Et postremis tituli verbis, Τὸν τοιοῦτον ὁ Νηστευτής ἐπὶ τριετίαν καταδικά ζει. Τοῦ αὐτοῦ Νηστευτοῦ καὶ τάδε· Εμπεσόντος. τινὸς ἀκαθάρτου εἰς φρέαρ, ἢ εἰς οἶνον, ἢ εἰς ἔλαιον, ὁ τούτου γευσάμενος, ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας κρέατος καὶ τυροῦ μὴ ἀπτέσθω· ἑπτὰ δὲ μὴ κοινωνείτω. Ο μετὰ τὴν θείαν ἐμέσας μετάληψιν, μ' ἡμέρας τῆς θείας ἀφίσταται κοινωνίας, τὸν ν' ᾅδων καθ' ἑκάστην ψαλ μὸν, καὶ μετανοίας ποιῶν ν' κἂν ὁπωσδήπους τοῦτο συμβαίη. Sectione sexta non ducentis pœnitentiis, singulis diebus. canonem 57. Homicidas Jejunator, voluntarios quidem, in quinquennium condemnat, nou voluntarios autem ad triennium. sancti Basilii canonem 65. Jejunator autem magos et veneficos ad trienniuni damnat com penitentis quotidianis 250, cumque jejunio, et rigida vivendi ratione. Similiter et aiulieres quæ ligaturas faciunt, et quae hariolantur. τυμβωρύχῳ sive sepulcri violatore. Ἡ ἀκουσίως ἀποβαλοῦσα τὸ βρέφος, ἐπὶ ἔτος ἓν παρὰ τῷ Νηστευτῇ καταδικάζεται. Ἡ δὲ τῷ βρέφει κοιμωμένῳ ἐμπεσοῦσα, καὶ ἀποπνίξασα, ἐπὶ τριετίαν. Ἡ δὲ καταφρονήσασα του κυήματος, τῇ ἀμελείᾳ ταύτης ἀποφθαρέντος, εκουσίου φόνου δίδωσι δίκας καὶ παιδίου ἀβαπτίστου ἀποθανόντος, τῇ τῶν οἰκείων ἀμελείᾳ γονέων, ἐπὶ τριετία, οἱ γονεῖς καταδικάζονται. Περὶ δὲ τῶν ἐκτιθεμένων τὰ οἰκεῖα βρέφη πρὸς ταῖς εἰσόδοις τῶν ἱερῶν, λόγος ἐπὶ τῆς ἱερᾶς συνόδου γέγονε, καὶ ἤρεσεν, ὡς φονευτρίας ταύτας κολάζει σθαι, κἂν ἕτερος ἀνέληται, καὶ ἐπιμελησάμενος ζω γονήσῃ. Hunc Jejunator ad annum unum damnat cum pœnitentiis quotidianis ducentis. de murorum effractore. Talem Jejunator ad triennium damnat. Ejusdem Jejunatoris et haec sunt: Si quid.immundi ceciderit in puteum, vel in vinum, vel in oleum: qui hos degustat, ad triduum a carne caseoque abstineat, septemque diebus non communicet. Qui post sacram participationem vomuerit, 49 dies a communione abstinet sacra, psalmum 50 quotidie caneus, et 50 poenitentias peragens, quocunque tanden na do id acciderit. longe a principio. Quæ præter animi sententiam ejecit, sive excussit infantem, ad anuum unum apud Jejun.torem damnatur. Quæ vero super infantem sopitum corruit, cumque suffocavit, ad triennium. Quie partum neglexit exstinctum culpa sua, voluntari:e cædis pœnas luit. Itidem cum puer non baptizatus mortuus est parentum suorum culpa, parentes ad triennium condemnantur. De iis vero qui proprios infantes ad templorum introitus exponunt, propasita est in synodo quaestio, placuitque has puniya tanquam homicidas, licet alius eos sustulerit, et adulbibita cura educaverit. Matthæus Blastares in collectione canonum manuscripta in littera A, c. 14. Ez Joanne Jejunatore hæc refert. Ο δὲ Νηστευτής Ἰωάννης· Εἰ παιδίον, φησίν, ὑπό τινος μολυνθείη, εἰ μὲν εἰς τοὺς μηρούς τὴν βοὴν δέξαιτο, προσφόρως ἐπιτιμώμενον εἰς ἱερωσύνην ἐρχει σθω. Εἰ δὲ εἰς ἀφεδρῶνα, μηδ' όλως ἱερατικοῦ ἀξιοί σθω βαθμοῦ. Εἰ γὰρ κἀκεῖνο οὐχ ἥμαρτε διὰ τὸ ἀνή λιχον, ἀλλ' ὅμως τὸ σκεύος ἐῤῥάγη, καὶ ἱερουργῆσαι αὐτὸν οὐκ ἐνδέχεται· μολύνεται γάρ. Joannes autem Jejunator: Si puer, inquit, ab aliquo pollutus fuerit, si in femora tantum fluxum exceperit, convenienti pœnitentia castigatus ad sacerdotium promoveatur. Si autem in posteriora, sacro ordine nullomodo dignus censeatur. Licet enim propter ætatis defectuin non peccaverit, vas tamen ejus disfractum est, et sacerdotio fungi non potest: Est enim pollutus.

Idem Blastares in littera K, cap. 28, ex eodem Jejunatore refert. Inquit enim Joannes Jejunator: Clericus qui antequam sacris iuitiaretur, mollitiei vitio deprebensus est, non persuadeat sibi quod ea solum de causa a sacerdotio probibeatur. Prius sufficienti pœnitentia castigatus, sacerdotio dignus habeatur. Si vero sacerdotio initiatus hoc vitio succubuit, anno uno a sacro ministerio suspensus, consuetis epitimiis ad meliorem mentem edoctus, ad ministerium redeat. Si autem post peccati cognitionem idem bis aut ter perpetraverit, a sacerdotio cesset, et in lectoris ordinem descendat. Laicus autem qui turpe mollitiei vitium in seipsum commisit, 40 diebus a communione arcetur, aridis eo tempore vescens, et unoquoque die 49 genuflexiones faciens. Ea vero mollities quæ mutua cum aliis mistione perpetratur malum duplicat, utpote duas animas contaminans ideo illius reus duplicatum epitimium excipiet, 80 dies communione prohibitus, et poenitentiarum numerum ad centum usque cum jejunio conveniente extendet. ἐκ Φησὶ γὰρ ὁ Νηστευτής Ἰωάννης, ὁ μαλακίας επέβαι αλοὺς πρὸ τῆς ἱερωσύνης κληρικὸς μὴ θαῤῥῶν ὡς παρὰ τοῦτο μόνον τῆς ἱερωσύνης εἰρηθήσεται· ἱκαν νῶς πρότερον ἐπιτιμώμενος, οὕτω τῆς ἱερωσύνης ἀξιούσθω. Εἰ δὲ μετὰ τὴν ἱερωσύνην τούτῳ περιπέπτωκεν, εἰς ἐνιαυτὸν ἕνα τῆς ἱερωσύνης ἀργήσεις, καὶ τοῖς εἰωθόσιν ἐπιτιμίοις συμφρονισθείς, προς τὴν ἱερωσύνην επανίτω. Εἰ δὲ μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἁμαρτίας δις ή τρις τοῦτο ἐργάσαιτο, τῆς ἱερω σύνης παυσάμενος, εἰς ἀναγνώστου τάξιν ἐρχέσεω Λαϊκὸς δὲ τὸ τῆς μαλακίας αἰσχρὸν καθ' ἑαυτὸν ἐργα σάμενος πάθος, εἰς μ' ἡμέρας τῆς κοινωνίας είργεται ξηροφαγῶν ἐν αὐτοῖς, καὶ γονυκλισίας εκάστη ποιῶν μθ'. 'Η δὲ διὰ τῆς ἀλλήλων μίξεως γινομένη μαλακία διπλοῦν ἐργάζεται τὸ κακὸν, ἅτε δύο μολυ νομένων ψυχῶν. Διὸ καὶ διπλάσιον ὁ ταύτης εργάτης τὸ ἐπιτίμιον δέχεται, εἰς τ' ἡμέρας τῆς κοινωνίας εἰργόμενος, καὶ εἰς ρ' τὸ τῶν μετανοιων μέτρον εντεί νων μετὰ τῆς προσηκούσης νηστείας. Edita sunt varia fragmenta in fine commentariorum Balsamonis in Epistolas Patrum canonicas. Juter hæc unum est Joannis Jejunatoris, quod Latine tantum habetur, Cum' ad pœnitentiam pertineat, et es pœnitentiali ipsius decerptum sit; illud hic attexere visum est. Illi titulus factus est ab interprete, un ĵure, an injuria, hic non quæritur. ES NOMOCANONE NESTEUTÆ. Oportet eum qui confessiones suscipit, videre et adolescentiam et vires senectutis, et imbecillatenı, et loci differentiam, et modi per quem malum factum est, et ancapto consilio ac præmeditato, an casu factum est, el an ex vino, vel ex satietate, vel nou sic, sed vel metu vel immoderata potestate, vel paupertate, et quæ sunt his similia. Is qui confessiones audit debet examinare, et horam, et locum, et vitam, et prudentiam. Similiter et contritionem, et pudorem, et tristitiam, et metum, et fidei constantiam, vel inconstantiam, et misericordiam. Similiter et doclun et indoctum, divitem et pauperem, servum et liberum, nobilem et ignobilein, et militem, et eum qui sanctum amictum suscepit, et qui in eis immoritur. Similiter et contemptorem, ac impudentem, et qui potest humiliari. Hæc omnia debet examinare qui audit confessiones, et sic pœnas injungere. Si autem hæc quidem semel, vel bis, vel ter fecerit, et sint intra triginta annos ætatis, sunt omnino misericordia digni, etiamsi ea valde magna sint. Sin autem triginta annos superaverint, ji multis condemnationibus digni fuerint, etiamsi ea sint multo minora. Debet etiam hoc quoque perscrutari, an sæpe peccaverit, an etiam ad senectutem usque in eo sit enutritus. Et quæcunque sunt quidem præter naturam, ut cædes voluntariæ, adulteria puerorum, virorumque concubitus, jumentorum, volucrumve initus, et incestus quoque et magni, et parvi. Similiter et si ut in contiliolas, et filios ipsos peccaretur, sustinuit, et quæcunque sunt ejusmodi, vel his etiam majora, equalein habent punitionem. Cautum enim est ac provisum ut excommunicationis segregatio ad sex annos, et septem, et octo, et novem, et decem extendatur. Quæcunque autem sunt secundum naturam, ut fornicationes, cædes involuntariæ, stupra, perjuria, et quæcunque sunt ejusmodi, ad annum unum, et duos, et tres puniuntur: et qui minoris quidem sunt habitus monachi, et monachæ fornicantes, ut fornicatores judicantur. Qui autem majoris sunt habitus, ut adulteri. In hoc autem toto poenitentiæ tempore, in Christi Nativitate et Epiphania, et in tribus Paschæ diebus vel in magna quinta feria, et magno Sabbato et magno Dominico, et in Memoria sanctorum apostolorum, pro communione participes exsistant sanctificationis Hlluminationum, et sic jejunium solvant; alii quidem caseo et ovis, mundani vero carne. Autea enim diximus, quod est in eorum qui confessiones audiunt potestate, vel leves, vel graves poenas imponere. Ejus enim qui confitetur certa et indubitata fides, et eorum quæ habet elargitio, quam B. Paulus fidei fructum appellat, ejusque qui audit confessionem circumspecia cognitio, prudensque judicium, et de summo jure remittens levitas scit omnia levia facere, quæ ad cibum et potum, precesque et communionem pertinent, maxime si contingat, ut qui confitetur aute confessionem peccatum absciderii, vel si etiam coafitens a confessione abscindat. Sunt enim multi qui confitentur, et dolore afficiuntur, sed tamen vel natura vel malignitate, vel mala consuetudine rursus labuntur, et in peccata incidunt. Hi ergo debent semper confiteri quoties ceciderint, etiamsi injunctas pœnas compleverint, quas ab eo qui ipsos ligavit acceperunt, nunquam autem com municare. Sin autem eorum omnino misereris, communicabunt. Cavendum est tamen ne comm:Bnicent, donec peccatum absciderint. Misericordia enim gratia sic quoque digni habebuntur. Quoniam autem sunt nonnulli, qui vi kabitus ne in magna quidem Quadragesima” se possunt a peccatis continere ipsi quoque sæpe mulieres habentes, oportri postquam ipsi pœnas injunctas peregeriut, si moltum tempus præterierit, nec potuerint commIURİcare, eo quod in peccata semper incidant, in salleta quidem Quadragesima se a peccato continere, et sic cum timore et tremore tribus Paschæ diebus communicent. Hoc autem dicimus eo quod dubitetur ne a carnis pol!utionibus nunquam abstinere potuerunt, et non quod alia fiat differentia. Si autem hi in Quadragesima in mollitiem inciderint, ne sic quidem communicent. Similiter es monachi, vel etiam alii concertatores, si in iipsum in Quadragesima inciderint, careant a commanione. Est eniu affectio miserabilis, et potentissima, et quæ difficiliter avelli potest, etiamsi sobe quadraginta diebus non communicare eos debere qui in id incidunt, a Patribus canonice cautum est: id tamen verum est, in aliis quidem anni, non in sanctæ Quadragesimæ diebus. In rei autem saerz celebratione omnes qui pœnitentiam agunt, et nou communicant, diximus catechumenorum edicto de bere ex templo egredi, et stare in ferula. In Matutino autem, Vesperis, et reliquis, templi aditum eis non esse prohibitum, quominus possiɛI ingredi, et in eo stare, si velint.

SERMO DE PŒNITENTIA. ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΝΗΣΤΕΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ, ΚΑΙ ΕΓΚΡΑΤΕΙΑΣ, ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ. S. P. N. JOANNIS VULGO JEJUNATORIS DE POENITENTIA, ET CONTINENTIA, ET VIRGINITATE. (Opp. S. Joannis Chrysostomi ed. Frontonis Ducsei, tom. I, pag. 809; ed. Savil. tom. VII, p. 641. Omisit Montfaucon, Interpretatio est Bernardi Brixiani.) Si beatus Paulus apostolus gentium, doctor et Ecclesiæ constitutus, posteriorum oblitus et in anteriora se extendens, corpus corruptibile indutus, et incorporeis colluctans potestatibus: qui cursuni consummavit, et fidem servavit¹: qui in jejuniis excelluit, et in periculis celebris factus est: qui in fame, et in siti acceptus fuit ', qui ab Jerusalem in circuitu usque ad Illyricum Christo servivit ³, Christum in seipso habens loquentem, terrestris angelus, et coelestis homo, vocatus Apostolus, et sancti Spiritus receptaculum factus: qui usque ad tertium colum ascendit, et ineffabilia illa audivit verba *: qui in corpore adhuc corruptibili paradisum habi tavit, zelo incomparabilis, claritate magnus, Ecclesiarum Dei sollicitus curator, orator pietatis, imὉ μακάριος Παῦλος ἀπόστολος, ὁ τῶν ἐθνῶν διδάσκαλος καὶ τῆς Ἐκκλησίας γενόμενος, ὁ τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανόμενος, καὶ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος, ὁ σῶμα φθαρτόν περικείμενος, καὶ ταῖς ἀσωμάτοις δυνάμεσιν ἁμιλλώμενος, ὁ τὸν δρόμον τελέσας, καὶ τὴν πίστιν τηρήσας, ὁ ἐν νηστείαις διαπρέψας, καὶ ἐν κινδύνοις, εὐδοκιμήσας, ὁ ἐν λιμῷ καὶ δίψει εὐαρεστήσας, ὁ ἀπὸ Ἱερουσαλήμ κύκλῳ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ τῷ Χριστῷ διακονησάμενος, ὁ τὸν Χριστὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, ὁ ἐπίγειος ἄγγελος, καὶ οὐράνιος άνθρωπος, ὁ κλητὸς Ἀπόστολος, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δοχεῖον γενόμενος, ὁ ἕως τρίτον ἀνελθὼν οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἀῤῥήτων ἐκείνων ἐπακούσας ῥημάτων, ὁ μετὰ σώματος ἔτι φθαρτοῦ οἰκήσας παρά δεισον, ὁ ζήλῳ ἀσύγκριτος, ὁ πρὸς ἀγάπην πολὺς, δ τῶν Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ μεριμνητής, ο ρήτωρ της becillium deductor, credentium pronubus, Julæoεὐσεβείας, ὁ τῶν ἀσθενούντων χειραγωγός, ὁ τῶν πιο στευόντων νυμφαγωγός, ὁ τῶν Ἰουδαίων ἔλεγχος, ἡ πάντων ἡμῶν σαγήνη, ὁ μετὰ νέκρωσιν διδάσκαλος, καὶ μετὰ θάνατον κήρυξ, ὁ δείξας ἡμῖν πῶς δεῖ εἰς οὐρανοὺς ἀνελθεῖν, εἰ οὗτος ὁ τοσαῦτα κεκτημένος πλεονεκτήματα, ὁ λέγων, οὐδὲν ἐμαυτῷ σύνοια, ἐφοβεῖτο καὶ ἔλεγε, Μή πως άλλοις κηρύξας αυτ τὸς ἀδόκιμος γένωμαι τί ποιήσομεν ἡμεῖς, οἱ μηδ' ὅλως κατόρθωμα πρὸς ἀρετὴν κεκτημένος; Οὐκοῦν ἀγρυπνεῖν δεῖ καὶ προσεύχεσθαι ἐν παντὶ καιρῷ καὶ αἰτεῖν τὸν Θεὸν, οὐ χρυσόν, οὐχ άργυρον, οὔτε ὅλως πλοῦτον ἐπίγειον, ἀλλὰ μόνον τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ εὐφραίνεσθαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Αλλοι εύ φραινέσθωσαν ἐπὶ πλούτῳ· ἄλλοι ἐπὶ ὑγιείᾳ· ἄλλοι ἐπὶ εὐπαιδείᾳ, καὶ δόξῃ· ἡ δὲ παρθένος, ἐπὶ τῷ Κυ ρίῳ· ἵνα καὶ τὸν ἔπαινον σχῇ παρ' αὐτοῦ, λέγουσα τῷ Θεῷ· Παρὰ σοῦ ὁ ἔπαινός μου. Οὐδὲν αἰσχρότερον τερον ἢ δυσειδέστερον ψυχῆς ἐμπαθοῦς· ὅθεν δεῖ ' fi Tim.v, 6 seqq. Psal. XXI, 26. rum redargutio, nostri omnium sageua, post mortificationem doctor, et post mortem præco, qui nobis demonstravit, quomodo in cœlos ascendere oporteat: si hic, inquam, tot possidens privilegia, dicens: Nihil mihi ipsi conscius sum * timebat et dicebat: Ne forte dum aliis prædicavero, ipse reprobus fam *: quid faciemus nos, nullum ad virtutem incrementum adepti? Igitur vigilare oportet, et orare in omni tempore, et a Deo petere, non aurum, non argentuni, nec omnino divitias terrenas, sed solum cœlorum regnum, et in Domino gaudere. Alii lætentur in divitiis, alii in sanitate, alii in doctrina et gloria: virgo autem in Domino, ut et ab ipso laudem habeat, dicens Deo: Apud te laus mea. Nihil turpius, aut informius aníma vitiis obnoxia. Unde animæ pulchritudinem providere convenit, et dicere: Domine, in voluntate tua prasta dccori meo : ut et sponsus interioreni tuam speciem virtatem [ Cor. x1, 25-27. * Psal. xxix, 8. • Rom. xv, * II Cor. xi, 2-4. *1 Cor. iv, 4. *1 Cor.

conspicatus dicat: Tota pulchra es, et macula non est προνοείσθαι κάλλους ψυχῆς καὶ λέγειν· Κύριε ἐν τῷ in te⁹. θελήματί σου παράσχου τῷ κάλλει μου δύναμισ ἵνα καὶ ὁ νυμφίος ιδών σου τὴν ἔνδον εὐμορφίαν εἴπῃ· 'Ολη καλὴ εἶ ἡ πλησίον μου, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν ἐν σοί. ᾿Αλλὰ βλέπε, κἂν κατορθώσῃς τὴν ἀρετὴν, μὴ ἐπαρ θῇς ἐπὶ τῷ κάλλει σου, μή ποτε διὰ τὴν ὑπεροψίαν της ἀποστραφῇ ὁ Θεὸς, καὶ ἐλεγχθῇ σου τὸ ἔπαρμε. Τι γὰρ κατ' ἀξίαν δύνασαι ὑπομεῖναι, ὧν Χριστὸς ὑπὸ έμεινε διὰ σέ; ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν ὡς ἄνθρωπος τιμίῳ αἵματι αὐτοῦ ἡγόρασέ σε· ὁ διδοὺς τροφὴν πάτη σαρκί, ενήστευσε διὰ σέ· ὁ τὴν γλυκύτητα τοῦ μέλιτης δημιουργήσας, χολῆς ἐγεύσατο διὰ σέ· ὁ στε ψας τὸν οὐρανὸν τῷ χορῷ τῶν ἄστρων, ἀκάνθαις ἑστέψατο διὰ σὲ, καὶ μέχρι θανάτου ὑπήκοος γέγο νεν· οὐκοῦν πρὸς ταῦτα οὐκ εὐφραίνεσθαι, ἀλλὰ κόπτεσθαι δεῖ, καὶ πείθεσθαι τῷ λέγοντι, λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε· ἵνα ἅπερ ἐν ἡμέρᾳ ἐπράξαμεν, ἐν τῇ νυκτὶ ἀναλογισάμενοι στενάξωμεν. Οὕτως κατανυγεὶς 'Αχαάβ διέρρηξε τὴν ἐσθῆτα, καὶ νηστεύσας περιεζώσατο σάκκον, καὶ ἔκλαυσε· καὶ τῇ ὁ Κύριος; Οὐκ ἐτάξω, φησί, τὴν κακίαν αὐτοῦ ἐν ταῖς ἡμέ ραις αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Σωτήρ φησι· Μακάριοι οἱ κλαίοντες, οὐ τὸν νεκρόν, οὐ τὴν ζημίαν, ἀλλὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα ὡς ὁ Δαβὶδ λέγει· Λούσω καθ' εκάστην νύκτα τὴν κλίνην μου, ἐν δάκρυσί μου τὴν στρωμνήν μου βρέξω· καὶ πάλιν, Διεξό διυς ὑδάτων κατέδυσαν οἱ ὀφθαλμοί μου, ἐπεὶ οὐκ ἐφύλαξα τὸν νόμον σου. ᾿Απόπλυνον διὰ τῶν δακρύων τὸν ῥύπον τῶν ἁμαρτημάτων· κροῦσον τὸ μέτωπον· τύψον τὸ στῆθος· εἰς αἴσθησιν ἐλθὲ ὧν ἡμάρτηκας. Εἰ ἐθηράθης ποτὲ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν, ὡς ὁ Δαβίδ ποτε κακῶς ἀνοίξας τὰς θυρίδας κατὰ τῆς ψυχῆς σου οἱ ὀφθαλμοί σου ἐγένοντο, ἀπό κλεισον ἐν τῷ στεναγμῷ τὸ ὄμμα τὸ κακῶς θεασάμε νον. Ἡ γὰρ συνήθεια τῶν ἁμαρτημάτων ἐπὶ τὸ χεῖ ρον ἄγει τὸν ἐκπεπτωκότα· καθαρὸν ἔχεις ἱμάτιον, μὴ πάτει καθόλου, μή πως ῥυπωθῇ. Εάν καταρρο νήσῃς πρώτου καὶ δευτέρου καὶ τρίτου σπίλου, κα πὸν, ὡς ῥυπαρὸν ἔχων ἱμάτιον οὐκ ἔτι ξενίζῃ καν ὅλον βόρβορος γένηται. Τί οὖν ἐστιν ἡ εὐχῶν χρεία, μή ποτε προσκέψωμεν πρὸς λίθον τὸν πόδα ἡμῶν· ἵνα ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ κύκλῳ ἡμῶν παρεμβάλλων, ῥύσηται ἡμᾶς, καὶ οὕτω δυνηθῇς εἰπεῖν· ῾Ο ἄγγε λες ὁ βυόμενος με ἐκ πάντων τῶν κακῶν· ἵνα καὶ σὲ καλέσῃ ὁ ἄγγελος ὁ καλέσας τὸν ᾿Αβραάμ. Φ λοῦσι γὰρ οἱ ἄγγελοι τοὺς ἀγαπῶντας αὐτῶν τὸν Sed vide etiamsi virtutem præstiteris, ne extollatis in specie tua, ne forte propter superbiam tuain avertatur Deus, et clatio tua redarguatur. Quid enim condignum his sustinere potes, quæ propter te Christus sustinuit? Humiliavit seipsum ut homo ", te pretioso sanguine redemit: qui dat escam omni carni, jejunavit propter te: qui mellis dulcedinem creavit, fel gustavit propter te: qui caelum stellarum cœtu coronavit, spinis propter te coronatus est, el usque ad mortem obediens factus est '': igitur in his non lætari, sed plangere convenit, et credore dicenti: Quæ dicitis in cordibus vestris, in cubilibus vestris compungimini “; ut quæ in die fecimus, in nocte meditati gemamus. Ita compunctus Achab vestem scidit, et indutus est sacco, et ploravit: et quid Dominus? Non inducam, inquit, malum ejus in dicbus ipsius ''. Propterea et Salvator ait: Beati qui lugent ", non mortuum, non jacturam, sed peccatum ut dicat, sicut David inquit: Lavabo per singulas noctes lectum meum; lacrymis meis stratum meum rigabo 18; et rursum: Erilus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam ", Ablue lacrymis peccatorum sordes, frontem verbera, pulsa pectus, in sensum veni corum quæ peccasti. Si per oculos captus es, sicut olim David male apertis fenostris '; si contra animam tuam oculi tui fuerunt, conclude in gemitu oculum, quem male in lascivia reserasti; peccatorum enim consuetudo lapsum in pejus trahit. Si purum habes vestimentum, ne ambules omnino, ne quo modo sordidetur. Si primam, secundam, et tertiam contempseris maculam, cum vestimentum habeas sordidum, non amplius grave videtur, licet totum fiat lutum. Quid igitur? oratiowilus opus est, nequando offendamus ad lapidem pedem nostrum, ut angelus Domino in circuitu nostro castra melatus nos liberet, et ita dicere possis: Angelus eripiens me ab hominibus malis ¹ª: uit te quoque vocet angelus, qui vocavit Abraham. Amant enim angeli eos, qui Dominum suum diligunt: Sumile psalmum, et date tympanum, psalterium jucundum cum cithara '. Unum capit, et tria exigit; ex tribus enim constituti sumus, ut dicit Paulus 30 Ut integrum sit corpus, et anima, et spiritus: psalterium quidem est spiritus, et cithara est auima: tym- Ο Δεσπότην Λάβετε, λέγει, ψαλμὸν καὶ δότε τύμπα panum autem ut sit tympanum, pellem habet mortuam: igitur mortifica corpus, ut in tympano et choro laudes Deum. Christus pro te dedit corpus al deludendum: vide ne dicas, quid utilitatis in sanguine meo? Quid enim secundum meritum Christi talia pro nobis passi perficere possumus? Sis igitur planta fructuosa, ut Deum laudes, pro viribus tuis fructifica. Si non potes perfectum ferre fructum . Cant. iv. 7. 16 Philipp. 1, 3. 1€ Psal.11, 7. 14 Real. exstil, 136. . ibid. εί νον, ψαλτήριον τερπνὸν μετὰ κιθάρας. Εν λαμβάνει, καὶ τρία ἀπαιτεῖ· ἐκ γὰρ τριῶν συνεστήκα μεν, ὡς λέγει ὁ Παῦλος, Ινα ὁλόκληρον ἡμῶν τὸ σῶμα, καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ πνεῦμα· τὸ μὲν ψαλτήριον τὸ πνεῦμα, καὶ ἡ ψυχὴ κιθάρα· τὸ δὲ τύμπανον, ὡς εἶναι τύμπανον δέρμα έχει νεκρόν· νέκρωσον οὖν τὸ σῶμα, ἵνα ἐν τυμπάνῳ καὶ χορῷ αἰνῇς τὸν Θεόν· Χριστὸς ὑπὲρ σοῦ ἔδωκε τὸ σῶμα ἀτιμασθῆναι· βλέτα με s Psal. r. F. ** THE Reg. Nr. 27-29. 14 Matth. F. Η ** {{ R>g_x!, 2 se77. ** Gen. MLAH, 18. ** Psal. 1xxx, 3.

SERMO DE PŒNITENTIA. εἴπῃ;· Τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου; Τί πρὸς ἀξίαν unum centum, saltem dimidium unum sexaginta. τοῦ τοιαῦτα ὑπομείναντος δι' ἡμᾶς δυνάμεθα διαπρά ξασθαι; Γενοῦ τοίνυν φυτόν καρποφόρον, ἵνα εύλο γῆς τὸν Θεὸν, κατὰ τὴν δύναμίν σου καρποφόρησαν. Εἰ μὴ δύνασαι τὸ τέλειον τὸ ἐν ἑκατόν· κἂν ἐξ ἡμισείας, τὸ ἐν ἑξήκοντα. Εἰ δὲ καὶ τοῦτό σοι βαρύ, κἂν τὸ τρίτον τοῦ τελείου τὸ ἓν τριάκοντα μόνον 8 δύ να σαι καρποφόρησον, ἵνα μὴ ὡς ἄχαρπος εἰς τὸ πῦρ ἐμβληθῇς. Εἰ μὴ ἔχεις χρυσίον καὶ ἀργύριον τὰς και λὰς πράξεις, καν μηδὲ ξύλα χόρτον ἢ καλάμην τὰ τοῦ πυρὸς ὑπεκκαύματα, βλέπε μὴ στήσῃς σεαυτῷ στήλην, ὃ ἐμίσησεν ὁ Κύριος· ἐποίησε γὰρ καὶ Ια· κὡς τῷ μνημείῳ Ραχήλ στήλην, ἀλλ' οὐκ ἐμίσησεν ὁ Κύριος • βλέπε μὴ στῇ σου ὁ λογισμὸς ὥσπερ εἴδωλον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως κατήγορός σου γινόμενος μὴ ἄρξῃ τότε ἄνευ μαρτύρων ἐλέγχεσθαι, καὶ ἄνευ ἀποδείξεως ὁμολογήσῃς ἐπιγινώσκων & ἔπραξας, καὶ ὅσα ἐλάλησας ἐξ ἀπροσεξίας· κλαῦσον πρὸ καιροῦ, ἵνα μὴ ἐκεῖ ἀκούσης, Νῦν μετανοεῖς, ὅτε οὐκ ἔστι καιρός μετανοίας· ἕως καιρὸν ἔχομεν, ἐργασώμεθα τὸ ἀγαθόν· ἐάν τι ἀπολέσωμεν, ἄλλο τι εὑρεῖν δυο νάμεθα τυχόν. Καιρὸν δὲ ἐὰν ἀπολέσωμεν, ἄλλον εύ ρεῖν οὐ δυνάμεθα· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος νουθετῶν λέγει· "Εως καιρὸν ἔχομεν, ἐργασώμεθα τὸ ἀγα θόν. Κλαύσωμεν ὑπὲρ ὧν ἡμάρτομεν· καταστάξω μὲν δάκρυον ἐπὶ παρειάς, καὶ τὸ στῆθος κρούσωμεν, ἵνα ἐκεῖ τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων ἐκφύγω μεν. Κλαύσωμεν, ὡς ἔκλαιεν ὁ Δαβίδ, ἵνα μακαρισθῶμεν ὥσπερ καὶ ὁ Δαβίδ. Οὐ γὰρ μόνον ἔκλαιεν, ἀλλὰ καὶ ἡγρύπνει, καὶ τὴν κλίνην κατέβρεχε. Μίαν νύχτα ηνόμησε, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἐδάκρυε νύκτα, πάντα τοιαῦτα ἐξομολογούμενος· ὅτι δέδωκάς μοι ὀφθαλμούς, ἵνα σου βλέπω τὸ φῶς, ἐγὼ δὲ ἴδον ἐν τούτοις κακῶς. Επλανήθην ποτὲ θεασάμενος κακῶς, καὶ ἐπειδὴ κακῶς ἤνοιξα τας θυρίδας, διὰ τοῦτο αὐτ τὰς τοῖς δάκρυσιν ἀποπλύνω· οὕτως οὖν δεῖ κλαίειν, καὶ ἀποπλύνειν τὸ ὄμμα τὸ κακῶς θεασάμενον. Καὶ σὺ οἶδας τὸ τραῦμα, ἐπέγνως τὴν ἰατρείαν, ασφαλίζου τῆς ψυχῆς σου τὰς θυρίδας· οὐ μόνον δὲ τὸ ὄμμα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀκοὴν καὶ τὸ στόμα· αὗται γὰρ αἱ θυρίδες εἰσὶ, δι' ὧν κατά γνώμην ἐξέρχεται εἴτε ἀγαθὰ, εἴτε πονηρά. Βλέπε μὴ θάνατος ἀναβῇ σοι διὰ τῶν θυρίδων σου, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἔστωσάν σοι ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς αἱ τῆς σεμνότητος ἐντολαί, ἐπὶ τὰ ὦτα, καὶ αἱ τῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν διαταγαί· ἐν τῷ στο ματί σου αἱ ὑμνῳδίαι, καὶ ἡ μελέτη τῆς Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης. Ταύτας τας θυρίδας ἀνοίγειν μὲν τῷ Θεῷ, ἀποκλείειν δὲ τῇ ἁμαρτίᾳ. Λέγε καὶ σὺ κατὰ τὴν ἁγίαν ψυχὴν ἐκείνην. Εἶπα, ἀναβήσομαι ἐπὶ τῷ φοίνικι κρατῆσαι τῶν ὑψέων αὐτοῦ· τὴν ὀρθότητα ἀγαπῶσα καὶ λευκὴν ἔχουσα τὴν καρδίαν, καὶ ἐπὶ οὐράνια ἀγαθὰ ἀνατρέχουσαν, καὶ μὴ μένον περὶ τὰ γήϊνα περισπωμένην. Βλέπε, μὴ σκόλοπας ἐχέτω σου ὁ φοίνιξ τοὺς κατὰ τῆς ἁμαρτίας ἐλέγχους· λόγοι γὰρ σοφῶν ὡς τὰ βούκεντρα· ἵνα οἱ ἐκ τούτων κεντούμενοι, κατανύσσωνται τὴν καρsi vero et hoc tibi grave, vel tertium perfecti, unum triginta: tantum quod potes fructifica, ne velut infructuosus in ignem immittaris. Si vero non habes aurum et argentum, bonas operationes· et si neque ligna, fenum et stipulam vide, ne statuas tibi ipsi statuam; quod odit Dominus. Erexit enim et Jacob in Rachelis monumento titulum; sed non odit Dvninus. Vide ne stet ratiocinatio tua tanquam statua in judicii die accusatrix toa facta ": ne tunc ` incipias sine testibus argui, et sine demonstratione confitearis, qua ex ignorantia fecisti; et locutus es, agnoscens. Luge ante tempus, ne illic audias: Nuc pœnitentiam agis, cum non est pœnitentiæ tempus: Donec tempus habemus, operemur bonum ". Aliud quodcunque forte possumus invenire: tempus autem si amittamus, aliud invenire non possumus. Propterea Paulus quoque commonens, dicit: Dones tempus habemus, operemur bonum. Lugeamus pro bis quæ peccavimus, distillemus lacrymam in genas, et pectus tundamus, ut illic dentium stridorem effugiamus. Lugeamus, ut lugebat David, ut beatificemur, sicut et David s. Non enim tantum lugebat, verum et vigilabat, et lectum rigabat. Unam noctein in iniquitate duxit, et per singulas lugebat noctes, penitus talia confitens: Dedisti mihi oculos, ut videam Incem tuam, ego autem his male prospexi. Erravi aliquando male intuitus, et quia male fenestras aperui, propterea lacrymis ipsas abluo. Sic igitur oportet lugere, et oculum male conspicatum lavare. Et tu vulnus nosti, agnovisti medicinam, animæ tuæ januas munire festina: non oculum tantum, verum et aures et os. Istæ enim sunt fenestræ, per quas pro sententia vel bona prodeunt, vel mala. Vide ne mors ascendat tibi per fenestras tuas, sed sint tibi semper in oculis honestatis mandata, in auribus Dei præceptorum statuta: in orc, laudum cantica, et Antiqui Novique Testamenti meditatio. Has fenestras Deo quidem aperire, sed peccato occludere debemus. Dic tu quoque secundum illam sanctami animam: Dixi: Ascendam palmam ad tenendum sublimitates ejus”, rectitudinem amans, et mundum habens cor, et ad coelestia bona currens, nec circa terre na tantum distractum, Vide ne stimulos habeat palma tua, contra peccatum redargutiones: Sermones enim sapientum, tanquam boum stimulit; ut qui his pungutur, corde compungantur, et omnni peccato abstineant: sed diligenter ipsius altitudines retine, ut sine ruina permaneas continue ventorum incursus ferens insurgentes suo tempore tentationes. Versare semper in divinis Scripturis: sicut enim vinum dum bibitur, tristitiam sedat, et cor commutat in lætitiam: sie et "Thess. v, 23. οι Rom. χιν, (2. *s Galat. vi, 10. st Psal. XV, ΣΙ, 11. spirituale vinum dum bibitur, in laetitiam convertit animanı tuam. Semper Dei recordare dicens cum Davide Providebam Dominum in conspectu meo semper: quoniam a dextris est mihi, ne commovears. ss Eccle. *** Psal. vi, 7 47. 11 Cant. vi, 8.

Scribe sermones los in manibus tuis, et erunt in- δίαν, καὶ πάσης αμαρτίας απέχωνται· ἀλλὰ ἀρι concussi præ oculis tuis. Si sic Deum honoras, fit βῶς κράτει τῶν ὑψέων αὐτοῦ ἵνα ἄπτωτος διαμεί a dextris tujs: si vero ipsum contempseris, diabolus νῆς, ἀεὶ φέρουσα τῶν ἀνέμων τὰς προσβολάς, τοὺς fit tibi dexter. Sic Juda contemnente divina dicit επερχομένους κατὰ καιρὸν πειρασμούς. Επύγ Scriptura: Et diabolus stet a dextris ejus ". Per χανε ἀεὶ ταῖς θείαις Γραφαῖς. Ωσπερ γὰρ οἶνος πο singulas horas glorifica Domšinum Christum, dicens: νόμενος παύει τὴν λύπην, καὶ μεταβάλλει τὴν καρ Exaltabo te, Deus meus rex 3: non tantum sermone, δίαν εἰς εὐφροσύνην, οὕτω καὶ ὁ πνευματικός οίνος verum et opere: sic enim David quoque Deum in sæ- πινόμενος εἰς χαρὰν μεταβάλλει σου τὴν ψυχήν. culum et in sæculuin sæculi exaltat: non diem, non Μνημόνευε τοῦ Θεοῦ πάντοτε λέγουσα μετὰ τοῦ Δε mensem, non aunum, non lustrum, sed in omni vi- 618 - Προωρώμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου δια tæ tempore. Sciebat enim quod quandocunque lau- παντός· ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστιν, ἵνα μὴ dat, tunc incipit. Dicis autem: Igitur quale cor es- λευθώ. Γράψον τους λόγους τούτους ἐπὶ τῶν χει se oportet, quod semper Deum exaltet? Quale Pau- ρῶν σου, καὶ ἔσονται ασάλευτης πρὸ ὀφθαλμῶν lus habebat, dicens: Nihil mihi conscius sum 36. Sic Ἐὰν οὕτω τιμᾶς τὸν Θεὸν, γίνεται ἐκ δεξιῶν erat et David, dicens: Ab occultis meis munda me ἐὰν δὲ ἀτιμάσῃς αὐτὸν, ὁ διάβολος γίνεται στι δε Quale et Salvator jussit habere, dicens: Beati mun. ξιός. Οὕτως ἀτιμάσαντος τοῦ Ἰούδα λέγει ή θεία do corde, quoniam ipsi Deum videbunt *. Γραφή· Καὶ ὁ διάβολος στήτω ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ. Καθεκάστην ὥραν δόξαζέ σου τὸν Δεσπότην Χριστόν λέγουσα· Υψώσω σε Θεός μου ὁ βασιλεύς μου μὴ μόνον λόγῳ, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ· οὕτω γὰρ καὶ ὁ Δαβὶδ ὑψοῦ τὸν Θεὸν εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· οὐχ ἡμέραν, οὐ μήνα, οὐκ ἐνιαυτὸν, ἀλλ᾽ ἐν παντὶ χρόνῳ τῆς ζωῆς. Ἤδει γὰρ ὅτι ὅταν τελέσει ἄνθρωπος τότε ἄρχεται. Αλλά λέγεις. 'Αρα ποταπὴν καρδίαν δεῖ εἶναι τὴν πάντοτε δυναμένην ὑψοῦν τὸν Θεόν; Οἶαν εἶχεν ὁ Παῦλος λέγων· Οὐδὲν ἐμαυτῷ σύνοιδα. Οὕτως ἦν καὶ ὁ Δαβιδ λέγων· Τε τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με. Οταν καὶ ὁ Σωτὴρ ἐκέλευσεν ἔχειν λέγων· Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ· ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Sic igitur non peccans, per singulos dies Deum exaltat, non tantum sermone, verum et opere ipsam rem exhibet, non contemuendo, sive aegritudo comprehendat, sive jactura, sive mors, dicens cum Paulo: Quis nos separabil a charitate Christi *? et reliqua. Non enim temere in stercore Dominus batitat, sed in cœnaculo scopis mundato. Ut animam quam velut Dei habitaculum præpares, memento horrendi multum et tremendi illius diei, in quo omwes Christi throno assistentes, rerum hic gestarum rationes reddemus, ubi ante omnium oculos peccata nostra ponentur, et rursum revelabuntur, et ignorantibus ostendentur actiones, ubi ignis fluvius, et insopitus vermis, ubi omnia nuda et aperta, ubi cordium nostrorum libri aperientur, et in medio theatri manifesta legentur, et occulta, nocturna et diurna, ex inconsiderantia et oblivione facta, quæ membris effecimus, quæque nunc latent revelabuntur. Cogita igitur, quod omnino nos hinc ad infal libilem migrare judicem oportet: ubi non tantum actiones, verum et verba et cogitata judicantur: ubi terribiles etiam eorum quæ videntur esse parva, panas dabimus. Hæc semper recordare, et inexstinctæ nunquam obliviscaris flammæ. Prævide venientem judicare vivos et mortuos. Cogites angelorum millia, et myriadas tunc Judici assistentes: nune auditus vocem tubarum, et tremendam illam condemnantis vocem præveniat: prævideat oculus kos quidem in exteriores mitti tenebras, hos vero januis excludi post multuin virginitatis laborem. Considera hos quidem velut zizania colligari, et in elibanus projici: alios manibus et pedibus vinctos in exteriores mitti tencbras: et alios iusopito vermi, 2 P.al crum,5. s' Poal. cxLiv, 1. 37 1 Cor. IV, Οὕτως οὖν ὁ μὴ ἁμαρτάνων καθεκάστην ἡμέραν ὑψοῖ τὸν Θεόν· οὐ μόνον λόγῳ ἀλλὰ καὶ ἔργῳ αὐτὸ τὸ πράγμα επιδεικνύμενος, μὴ ὀλιγωρῶν, και να σος καταλάβη, καν ζημία, κἂν θάνατος, ἀλλὰ λέγων μετὰ τοῦ Παύλου· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγά πης τοῦ Χριστοῦ; καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ἐν τῇ κοπρίᾳ οἰκεῖ ὁ Κύριος· ἀλλ᾽ ἐν τῷ ἀνώγεῳ τῷ τεσαρωμένῳ. Ἵνα ὡς οἰκητήριον Κυρίου παρασκευάσῃς σου τὴν ψυχήν, μνημόνευε τῆς φρικωδ. στάτης τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ, δώσομεν δίκας τῶν πεπραγμένων· ἔνθα πρὸ ὀφθαλμῶν πάντων προτε θήσεται τὰ ἁμαρτήματα, καὶ πάλιν ἀποκαλυφθή σεται, καὶ τοῖς ἀγνοοῦσιν ἐπιδειχθήσονται αἱ πρά ξεις· ἔνθα ὁ ποταμὸς τοῦ πυρὸς, ὁ ἀκοίμητος σκύ ληξ, ἔνθα πάντα γυμνά, καὶ τετραχηλισμένα· ἔνθα αἱ βίβλοι τῶν καρδιῶν ἡμῶν ἀνοιγήσονται, καὶ ἐν μέσ σῳ τοῦ θεάτρου αναγνωσθήσονται τὰ φανερὰ καὶ τὰ κεκρυμμένα, τὰ ἐν νυκτὶ καὶ τὰ ἐν ἡμέρᾳ, τ ἐξ ἀπροσεξίας καὶ λήθης, & διὰ τῶν μελῶν διαπρα ξάμεθα· ὅτε τὰ νῦν κρυπτόμενα ἐκκαλυφθήσονται. Εννόησον οὖν ὅτι πάντας ἐντεῦθεν δεῖ ἡμᾶς ἀπελ θεῖν πρὸς τὸν ἀπαραλόγιστον δικαστήν· ὅπου ο μόνον τὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ τὰ ῥήματα, καὶ τὰ ἐνθυμήματα κρίνεται· ὅπου καὶ τῶν δοκούντων εἶκαι μικρῶν, φοβερὰς ὑφέξομεν τὰς εὐθύνες. Τούτων ἀεὶ μέμνησο, καὶ μὴ ἐπιλάθου τῆς μηδέποτε στεν νυμένης φλογός. Αεὶ βλέπε πρὸ ὀφθαλμῶν τὸν ἐρω χόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· ἐννόησον τὰ χιλιάδας καὶ τὰς μυριάδας τῶν ἀγγέλων τὰς περ εστώσας τῷ κριτῇ τότε. Προακουέτω νῦν ἡ ἀκοή σου τῆς ἠχήσεως τῶν σαλπίγγων, καὶ τῆς φοβερᾶς ἐκείν νης τοῦ καταδικάζοντος φωνής. Προβλεπέτω ὁ ὀρ θαλμὸς τοὺς μὲν εἰς τὸ ἐξώτερον πεμπομένους σας » Psal. xviii, 13. ** Matth.¸N, 8.” Rom, vin, 35.

SERMO DE POENITENTIA. τος, τοὺς δὲ ἀποκλειομένους τῆς θύρας μετὰ πολὺν et luctui, et dentium stridori traditos; bune quidem de intempestivo risu judicari: hunc vero quod proximum affecit injuria, vel quod fratrem scandalizavit; lunc quidem de occultis damnari criminibus; ab hoc vero de otioso verbo penas exigi: hunc quidem de mala sententia judicium subire; hunc vero propter convicium regno excludi: quemdam atttem propter servatam iram intolerabilia patientem; illum vero in ignominiam resurgentem æternam: hos autem Christi cognitione privari, et audire: Amen dico vobis, nescio vos ", quoniam fecerunt quæ Christus prohibuit. τῆς παρθενίας τὸν κόπον. Θεώρει τοὺς μὲν ὡς τὰ ζιζάνια δεσμουμένους, καὶ εἰς τὸν κλίβανον βαλλομένους· ἄλλους τῶν ποδῶν καὶ τῶν χειρῶν δεδεσμένους, καὶ εἰς τὸ ἐξώτερον σκότος ἀποφερομένους, καὶ ἄλλους τῷ ἀκοιμήτῳ σκώληκι καὶ τῷ κλαυθμῷ καὶ τῷ βρυγμῷ τῶν ὀδόντων παραδιδομένους· τὸν μὲν περὶ ἀκαίρου γέλωτος κρινόμενον, τὸν δὲ ὅτι ἠδίκησε τὸν πλησίον; ἢ ὅτι τὸν ἀδελφὸν ἐσκανδάλισε τὸν μὲν ὑπὲρ ἀδήλων ἁμαρτημάτων κρινόμενον, τὸν δὲ ὑπὲρ ἀργοῦ βήματος εἰσπραττόμενον δίκας· τὸν μὲν ὑπὲρ κακῆς γνώμης κρινόμενον, τὸν δὲ ὑπὲρ λοιδορίας τῆς βασιλείας ἀποκλειόμενον· τὸν μὲν ὑπὲρ μνησικακίας τὰ ἀνήκεστα πάσχοντα, τὸν δὲ εἰς αἰτ σχύνην αιώνιον ἀνιστάμενον· τοὺς δὲ τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ στερουμένους καὶ ἀκούοντας· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς· ὅτι διεπράξαντο, ὧν ὁ Χριστὸς ἀπηγόρευσε. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων ποταποὺς δεῖ ἡμᾶς εἶναι, ἤ ποταπὰ φέρειν δάκρυα καὶ λέγειν· Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὰ ἁμαρτήματα ἡμέρας καὶ νυκτός; ᾿Αλλ᾽ ἵνα τὴν προσδοκωμένην κόλασιν διαφύγωμεν, δεῦτε προφθάσωμεν τὸ πρόσωπον Κυρίου ἐν ἐξομολογήσει, καὶ τοῦ βίου ἐπι μελείᾳ τοὺς ἱλασμούς τοῦ Δεσπότου Θεοῦ καλεσώ μεθα. Ἐν γὰρ τῷ ᾅδῃ, φησὶν, εἰς ἐξομολογήσεται σοι; Πάντα διπλά ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεός· δύο ὀφθαλμούς, δύο ώτα, δύο χείρας, δύο πόδας. Ἐὰν οὖν ὁπό τερον βλαβῇ, διὰ τοῦ ἑτέρου την χρείαν παραμυ θούμεθα· ψυχὴν δὲ μίαν ἡμῖν ἔδωκεν, ἐὰν ταύτην ἀπολέσωμεν, μετὰ τίνος συμβιώσομεν; Ταύτης οὖν πρόνοιαν ποιησώμεθα, μηδὲν τῆς αὐτῆς σωτηρίας προκρίνοντες, ἐπεὶ καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ συγκρινομένη τῷ σώματι καὶ συναπολογουμένη καὶ συμπαρισταμένη ἐπὶ τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ. Ἐὰν εἶπης τότε, ὅτι χρήματα με ἐδελέασαν, ἐρεῖ σοι ὁ δικαστῆς· Οὐκ ἤκουσας· Τί τὸ ὄφελος, ἐάν τις τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; Ἐὰν εἴπῃς, ότι Ο διάβυλός με ἠπάτησεν, ὅτι Ο όρις ήπάτησέ με. Ταῦτα τοίνυν κατὰ νοῦν ἔχοντες, δεῦτε διαναστής σωμεν ἑαυτοὺς πρὸ τοῦ συσκοτάσαι, πρὶν ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην, καὶ ἐπιφανή, περὶ ἧς ὁ προφήτης λέγει· Ἰδοὺ ἔρχεται, καὶ τὶς ὑποστή σεται; ἢ εἰς ὑπομενεῖ ἡμέραν εἰσόδου αὐτοῦ; Φοβερὰ ἡ ἡμέρα ἐκείνη ὁμίχλης σκότους. 'Αλλ' ἐρεῖς· Πῶς ἄρα ἔστιν ἐκφυγεῖν τὰ προειρημένα κακά; Εγώ σοι λέγω· οὐκ ἂν μόνον τὸ σῶμά σου φυλάξαις και θαρόν, ἀλλ' ὅταν κακῶς παθοῦσα εὐεργετήσῃς, ἐὰν διαβληθεῖσα, φιλοσοφήσῃς· ἐὰν λοιδορηθεῖσα, εύλογήσῃς· ὅταν νηστεύσασα, μὴ μεγαλοφρονήσῃς· οὐ γὰρ ἀποχὴ βρωμάτων, ἀλλ' ἀποχὴ ἁμαρτημάτων Εργάζεται τὴν νηστείαν. Ερευνα δὲ τὰς Γραφάς. Βλέπε πῶς πρῶτον ράβδον καρυίνην ὁρᾷ ὁ προφή της, εἶτα λέβητα ὑπεκκαιόμενον, δεικνὺς ὅτι τὸν μὴ ἀνεχόμενον τῆς ῥάβδου τὸ παράδειγμα, δέχεται τὸ πῦρ. Οὕτω διὰ Μωϋσέως τότε κατεδείκνυε τὸν στύ λον τοῦ πυρὸς βοῶν διὰ τῶν πραγμάτων, ὡς ὁ μὲν ss Matth. xxv, 12. His igitur sic se habentibus, quales nos oportet esse, vel quales emittere lacrymas, et dicere: Quic dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo peccata die ac nocle? Sed ut exspectatam efugiamus potuam, venite, preoccupenius faciem Domini in confessione 3, vitæ diligentia propitiationes Domini Dei invocemus. In inferno namque, ait, quis confitebitur tibi"? Omnia nobis duplicia Deus dedit, duos oculos, duas aures, duas manus, duos pedes; si igitur horum alterum ladatur, per alterum necessitatem consolamur: animamı vero dedit unam nobis: si hanc perdiderimus, quanam vivemus? Hujus igitur curam habeamus, nibil ipsius saluti præferentes: quoniam haec etiam est, quæ cum corpore judicatur, et simul defenditur, et comparet ante Christi tribunal. Si tunc dixeris: pecuniæ me allexerunt, dicet tibi Judex: Non audisti: Quæ utilitas, si quis totum mundum lucretur, animæ autem suæ detrimentum patiatur “? Si dixeris: diabolus me decepit: dicet ubi et ipse quod nihil profuit Evæ, quia dixit: Serpens me decepit 3. ἐρεῖ σοι ὁ αὐτὸς ὅτι οὐδὲν τὴν Εὔαν ὤνησε τὸ εἰπεῖν, flac igitur niente tenentes, venite, excitemus nos ipsos, priusquam olumbremur, priusquam veniat dies Domini magnus, et appareat, de quo propheta dicit: Fcce venit, et quis sustinebit? vel quis tolerabit diem adventus ejus 38? Tremenda dies illa tumultus, et tenebrarum. Sed dices: Quomodo igitur licet prædicta mala efugere? Dicam: non tantum corpus tuum custodias purum, sed cum mala passa benefeceris, si accuseris, continens sis et patiens. Cum jejunaveris, ne glorieris: non enim ciborum abstinentia jejunium operatur, sed abstinentia peccatorum. Scrutare enim Scripturas. Vide quomodo primum virgam nuceam videt propheta, postea lebetem succenṣum, demonstrans quod non sustimentem virgæ castigationem ignis suscipit Sic et per Mosen demonstrabat ignis columnam ** rebus clamans quod legem audiens, videt lucem, inobediens autem suscipit ignem. Legite Salvatoris sexiν, 1, 2. 10 Psal. v1, 6 to Exod. XII, 33 Jerem. 15, 1. ss Pral 3 Gen. ut, 15. 25 Malach. 111, 2. 3 Jerem. 1, 11-13. * Matth. xv, 26.

σας,, δέχεται τὸ πῦρ. Ἀνάγνωτε τὰς τοῦ Σωτῆρο διδασκαλίας, καὶ μάθετε, ὅπως ἀπελθοῦσιν ἡμῖν ἐκεῖ οὐδεὶς ἡμῖν βοηθῆσαι δύναται. Οὐκ ἀδελφὸς ἀδελφὸν λυτροῦται ἐκ τῶν ἀκαταπαύστων βασάνων· οὐ φίλος, φίλον, οὐ γονεῖς τέκνα, καὶ τί λέγω ἀνθρώπους οἰκτροὺς, οπότε οὐδὲ ἐὰν Νῶς ἔλθῃ καὶ Ἰὼβ καὶ Δανιήλ, οὐ μὴ δυσωπήσουσι τὸν δικάζοντα τότε; ᾿Αλλ' ἐρεῖς· Πόθεν ἡ ἀπόδειξις τούτων; Βλέπα τὸν μὴ ἐνδεδυμένων ἔνδυμα γάμου ἀπὸ τοῦ νυμφῶνος ἐκβαλλόμενον, καὶ μηδένα ὑπὲρ ἐκείνου πρεσ σβεύοντα· ὅρα τὸν τὸ τάλαντον πεπιστευμένον, καὶ μὴ ἐμπορευσάμενον, εἰς τὸ σκότος πεμπόμενον· καὶ πῶς ὑπὲρ αὐτοῦ οὐδεὶς παρεκάλεσεν. "Ορα μου τάς πέντε παρθένους ἀποκλειομένας, καὶ τὰς ὁμήλι καὶ μὴ ἀξιωσάσας ὑπὲρ αὐτῶν, ὃς καὶ μωρὰς ἀπὸ εκάλεσεν ὁ Χριστὸς, διότι μετὰ τὸ πατῆσαι τὰς ἡδο νας, μετὰ τὸ σβέσαι τὴν κάμινον τῆς ἐπιθυμίας, μετὰ νηστείας καὶ χαμευνίαν καὶ ἀγρυπνίαν, τότε μωραὶ εὕρηνται. Καὶ μάλα εἰκότως. Διότι τὸ μέσ τα δῶρον τῆς παρθενίας τηρήσασαι, τῆς φιλανθρω πίας τὸ μικρὸν οὐκ ἐφύλαξαν. Βλέπε μοι ἐν τῇ ἡμέρα τῆς κρίσεως τὸν κριτὴν ἱστῶντα τὰ πρόβατα ἐκ δεξιῶν, καὶ τὰ ἄκαρπα ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων, καὶ τοῖς μὲν ἐκ δεξιῶν λέγοντα· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμέ την ὑμῖν βασιλείαν· τοὺς δὲ ἐξ ἀριστερῶν εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον ἀποπέμποντα, καὶ μηδένα τοῖς ἀπαγομένοις βοηθῆσαι δυνάμενον· ἀληθῆς γὰρ ὁ Scripturas, et discite, quomodo nos hinc illuc ni- ἀκούσας τοῦ νόμου βλέπει τὸ φῶς· ὁ δὲ παρακούν grantes adjuvare potest nemo. Non frater fratrem redimet ex interminabilibus tormentis: non ansicus amicum, non parentes filios, non filii parentes. Et quid dico homines miserabiles, cum neque, si Noe veniat, et Job, et Daniel, tum judicantem exorare possint «? Sed dires: Unde horum demonstratio? Vide non indutun veste nuptiali ex sponsali domo expulsum, et neminem pro illo intercedentem **: vide talentum habentem creditum, et non negotiatum, ideoque in tenebras detrusum, et quomodo pro ipso supplicat nemo. Respice mihi quinque virgines exclusas, et æquales pro ipsis non deprecatas "; quas et stultas Christus muncupavit, quoniam post calcatas voluptates, η post exstinctam concupiscentie fornacem. Post jejunium, et lectum humi stratum, et vigilias, tune stultae sunt inventa. Εt merito quidem. Propterea quod servato magno virginitatis munere, mandatum humilitatis parvum non custodierunt. Vide quibi in judicii die judicem oves a dextris constituentem, et infructuosos hædos a sinistris *, et a dextris quidem positis dicentem: Venite, benedicti Patris mei, accipite paratum vobis regnum 46; a sinistris vero positos it tenebras exteriores repellentem, et ejectis posse succurrere neminem. Verus enim Sermo dicens: Ecce homo et opus ejus. Audisti quomodo dives ille nunquam Lazari misertus, in ultionis loco tostus aquæ stillam sumere optavit? Cognoristi quomodo nec ipse Abraham sup. λέγων· Ἰδοὺ ἄνθρωπος καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ. plicis tormenta lenire potuit? Quin igitur posthac "Ηκουσας πῶς ὁ πλούσιος ἐκεῖνος ὁ μηδέποτε nobis ipsis succurrentes, priusquam adumbremur, ἐλεήσας τὸν Λάζαρον, εἰς τὸν τόπον τῆς καλά - Deo gloriam damus. Melius hic per jejunium lin- σεως τηγανιζόμενος, ψεκάδα ὕδατος ἐπεθύμησε guam arescere, quam ipsam humidam servare, cl λαβών; ἔγνως πῶς αὐτὸς Ἀβραὰμ ἐξιλεώσασθαι illic rorem concupiscere, et non accipere, et im- τῶν βασάνων τὸν ἱκέτην οὐ δεδύνηται τότε; Οὐκοῦν mortaliter torreri. Parvis hic laboribus magna repelἀπεντεῦθεν ἑαυτοὺς βοηθοῦντες δῶμεν δόξαν τῷ Θεῷ, lamus tormenta. Cogita quod trium dierum febrem πρὸ τοῦ συσκοτάσαι. Βέλτιον ὧδε διὰ νηστείας ξηhic non toleramus. Si judicum pœnas cernentes ρᾶναι τὴν γλῶσσαν, ἢ τηρῆσαι αὐτὴν ὑγρὰν καὶ obruimur, et hoc vix quinquaginta annorum addi- ἐπιθυμοῦσαν ἐκεῖ ῥανίδος καὶ μὴ λαμβάνουσαν, καὶ cant supplicio quale est igitur Christi tribunal, ἀθάνατα τηγανίζεσθαι. Μικροῖς πόνοις ἐνταῦθα, με non tantum in quinquaginta annos, sed in infinita γάλας βασάνους ἀποκρουσώμεθα. Εννόησον ὅτι τριών protendens saecula ponam? Ingrediamur itaque per ἡμερῶν πυρετὸν ἐνταῦθα οὐ φέρομεν· εἰ τὰς τῶν angustam portam “, ut latam effugiamus, scientes δικαστῶν κολάσεις ὁρῶντες καταδυόμεθα, καὶ τοῦτο quod velut sómnium sunt omnia sensibilia, et ge- μόλις πεντήκοντα ἐτῶν ἐχόντων τὴν καταδίκην· άρα nerationi supposita sunt et corruptioni. Licet euim ποταπέν ἐστι τὸ τοῦ Χριστοῦ δικαστήριον, τὸ μὴ μό corporis fortitudinem habeamus, ipsam dejicit ægri- νον εἰς πεντήκοντα ἔτη, ἀλλ᾽ εἰς ἀπείρους αἰῶνας ἐκtudo, laetitiam excipit tribulatio, pulchritudini succe τεῖνον τὴν κόλασιν; Οὐκοῦν εἰσέλθωμεν διὰ τῆς στεdit senectus. Si mensa lauta fruamur, superveniens νῆς πύλης, ἵνα τὴν πλατεῖαν ὁδὸν ἐκφύγωμεν, εἰδό . vesper voluptaten: dissolvit. Et quod generaliter pre- τες ὅτι ὡς ὄναρ ἐστὶ τὰ αἰσθητὰ πάντα, καὶ γενέσει sentia sint aranea imbecilliora, et somniis fallaciora, καὶ φθορά ὑποβάλλεται. Κἂν γὰρ ἰσχὺν σώματος propterea et Salvator beatos esse dixit tribulatos, ne ἔχωμεν, νόσος αὐτὴν καταβάλλει· τὴν χαρὰν διαδέ jucundorum voluptas fruentem in se retineret. χεται θλίψις· τὸ κάλλος διαδέχεται γῆρας. Εάν τρε πέζης πολυτελοῦς ἀπολαύσωμεν, ἡ ἑσπέρα καταλαβοῦσα διαλύει τὴν ἡδονήν. Καὶ ὅτι καθόλου τὰ παρόντα ἀράχνης ἐστὶν ἀδρανέστερα, καὶ ὀνείρων ἀπατηλότερα· διὸ καὶ ὁ Σωτὴρ ἐμακάρισε τους θλιβομένους, ἵνα μὴ ἡ ἡδονὴ τῶν τερπνῶν κρατήσῃ τὸν ἡδυνόμενον ἐν αὐτῇ. Igitur sicut audiit Abraham: Exi de terra tua “, et exivil: exeamus et nos ex affectione consuela, Ezech. XIV, 13. 19 Matth. xs, 13, 13. * ** ibid. 34. * Luc. XVI, 1951. ** Maith, vi1, 13. Οὐκοῦν ὥσπερ ήκουσεν 'Αβραάμ • Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐξῆλθεν· ἐξέλθωμεν καὶ ἡμεῖς ἐκ τῆς is ilidl. 55. Matth. xxv, 24-30, "thid. 11, 12. 69 Gen. xi. 1.

SERMO DE PŒNITENTIA. συνήθους διαθέσεως, ἵνα τῇ μελέτῃ τῆς νεκρώσεως ut mortificationis meditatione in superuam transμετοικισθῶμεν εἰς τὴν ἄνω πόλιν. Ὑπωπιάσωμεν τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγήσωμεν, ἵνα μὴ ἡ ψυχή δουλωθῇ τῷ διαβόλῳ· τῇ συνεχεί μελέτῃ τῆς θείας Γραφῆς τὰς ὑλομανούσας ἐν ἡμῖν ἡδονὰς ὡς ἄγρια θηρία και τακοιμήσωμεν, πάντοτε την νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέροντες μνημονεύσωμεν τοῦ λέγον τος· Νήψατε, γρηγορήσατε. Οὐδεὶς καθεύδων στε φανοῦται, οὔτε ἀναπεπτωκὼς καὶ ῥέγχων λαμβάνει τὸ βραβείον, ἀλλ' ὁ τὴν κονίαν καὶ τὰς πληγὰς περι κείμενος, οὗτος παρὰ τῷ ἀγωνοθέτη εὑρίσκεται πρῶτος, ὁ τὰ τραύματα φέρων, καὶ τὸ αἷμα καταρ ῥέον ἐπιδεικνύμενος. "Οθεν ἐπειδὴ τῇ πείρα μεμαθήκαμεν, ὡς δεινὸν καὶ χαλεπόν ἐστι τὸ τοῦ διαβόλου ἐργαστήριον· φεύγει γὰρ τὸν νήφοντα, γυμνοῖ τὸν κοιμώμενον· μὴ δοίης ὕπνον σοῖς ὄμμασι, μηδ' ἐπισ νυστάξῃς σοῖς βλεφάροις, ἵνα σώζῃ ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρέχων, καὶ ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος. Φύγωμεν δὴ τους βρήχους τοῦ βίου τούτου, καὶ τὰς φροντίδας, καὶ ὡς ἀποταξάμενοι τῷ κόσμῳ μηδὲν σαρκικὸν περι φέρωμεν· πολλὰ γὰρ τὰ ἔνεδρα τοῦ διαβόλου· Ο ἀντίδικος ἡμῶν ὁ διάβολος, φησὶν, ὡς λέων ωρυ μενος περιπατεῖ ζητῶν, οὐ τίνα δάκῃ. ἢ κλάσῃ, ἀλλὰ τίνα καταπίῃ· φεῦγε τοῦ διαβόλου τὰς πα νουργίας, καὶ λέγε τῷ Κυρίῳ· Εν σοὶ ῥυσθήσομαι ἀπὸ πειρατηρίου, καὶ ἐν τῷ Θεῷ μοι ὑπερβήσου μαι τεῖχος. Μὴ οὖν φύγῃς τὸν κάματον, ἵνα τύχῃς τοῦ στεφάνου. Ὁ ἔμπορος οὐκ ἀποκάμνει, ἀλλὰ φέρει τὰ κύματα, ἵνα εὕρῃ τὰ χρήματα· ὁ ἀγωνιζόμε νος ἀθλητὴς γενναίως φέρει τὰ τραύματα, πρὸς τὸν στέφανον ἀποβλέπων· ὁ γηπόνος οὐχ εὑρίσκει τὰ δράγματα, εἰ μὴ πρότερον διὰ τῶν ἰδίων ιδρώτων προκαταβάλλῃ τὰ σπέρματα οὕτως οἱ εἰς οὐρανὸν ἀποβλέποντες, οὐδὲν ἡγοῦνται τὰς θλίψεις, τῇ τῶν χρηστῶν ἐλπίδι νευρούμενοι· οὐκοῦν προσέχωμεν ἀεὶ καὶ τηρήσωμεν πότε αναλύσει ὁ νυμφίος ἐκ τοῦ γάμου, ἵνα τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσαντες, ἑτοίμως διαναστῶμεν εἰς ὑπάντησιν. Καὶ ὑμεῖς γὰρ, φησίν, ἔσε σθε ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον αὐτῶν, ὃν ἀπεντεῦθεν μακαρίζει ὁ Σωτὴρ ὡς νήφοντα λέγων· Μακάριος ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, ὃν ἐλθὼν ὁ κύριος αὐτοῦ εὑρήσει γρηγοροῦντα. Ωσπερ δὲ μας καρίζει τὸν γρηγοροῦντα, οὕτω ταλανίζει τὸν ἀμετ λοῦντα οὕτω λέγων· Ἐὰν δὲ ἄρξηται λέγειν ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος· Χρονίζει ὁ κύριός μου ἐλθεῖν, καὶ ἄρξηται τύπτειν τοὺς συνδούλους αὐτοῦ, ἐσθίειν τε καὶ πίνειν μετὰ τῶν μεθυόντων, ἥξει ὁ κύριος αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ, ᾗ οὐ προσδοκᾷ, καὶ ἐν ὥρα ᾖ οὐ γινώσκει, καὶ διχοτομήσει αὐτὸν, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ὑποκριτῶν θήσει. Εἰ δὲ ὁ λέγων, ὅτι χρονίζει ο κύριός μου, διχοτομείται ἐλθόντος αὐτοῦ, ὁ μηδὲ ὅλως προσδοκῶν τὸν κύριον αὐτοῦ τί πάθοι; Ετοίμους οὖν εἶναι χρὴ ἡμᾶς καὶ εὐσταλεῖς πρὸς τὸν ἐντεῦθεν ἀπόπλουν, καὶ λέγειν χρή· 'Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός· ἐν γὰρ του λέμῳ ἐσμὲν ἐν τῷ κόσμῳ· κύκλω οἱ ἀσεβεῖς περίπο 30 η Cor. 13, " J Petr. ", 27 Psal. LIN, §. ΧΧΙν, 48-51. migremus civitatem: castigemus corpus et in servituten redigamus, ne anima serva fiat diaboli, continua divine Scriptura meditatione fruentes - et in nobis voluptates tanquam sylvestres feras sopiamus, Domini Jesu mortificationem in corpore circumferentes, recordemur dicentis: Sobrii estote, et vigilate. Nemo dormiens coronatur, neque recumbens et stertens bravium capit: sed pulvere et plagis squallens ipse apud agonothetam primus invenitur, vulnera gerens, et sanguinem ostenlens defluentem. Unde postquam experientia didicimus quam sit grave et difficile diaboli ministerium (fugit enim vigilantem, et dormientem spoliat), ne des somnum oculis tuis, net palpebris dormitationem, ut salveris velut dorcas ex cassibus, et velut avis ex laqueo. Fugiamus, inquam, vil:e hujus laqueos et curas, velut mundo abrenuntiantes, nihil carnale circumferamus; multæ enim diaboli insidiæ: Adversarius noster diabolus, inquit, tanquam leo rugiens circumit quærens, non quem mordeat, vel frangat, sed quem devoret”. Fuge diaboli astutias, et dic Domino In te eripiar a tentatione, et in Deo neo transgrediar murum ". Ne fugias itaque laboreni, ut assequaris coronam: mercator non deficit, sed sustinet undas, ut pecunias inveniat; decertans athleta generose fert vulnera, respiciens ad coronam; agricola non invenit manipulos nisi prius per proprios sudores semina mittat: similiter in cœlum respicientes nihil putant tribulationes, bonorum spe roborati. Advertamus igitur continue, et observemus, quando sponsus surget a nuptiis, ut ipsius audita voce prompte consurgamus in occursum. Et vos, inquit enim, similes hominibus exspeclantibus dominum suum, qualem jam Dominus beatum censet, dicens: Bealus servus ille, quem cum venerit dominus ejus, invenerit vigilantem s. Sicut autem vigilantem beatum prædicat, ita miserum vocat negligentem, sic inquiens: Si vero cœperit dicere malus ille servus: Moratur dominus meus venire, et inceperit verberare conservos suos, comedereque et bibere cum ebriis, veniet dominus ejus in die qua non exspe. ctat, et in hora quam nescit, et per medium dividet eum, et partem ipsius cum hypocritis ponet³. Si autem qui dirit, Moratur dominus meus, per medium dividitur, veniente ipso, qui nec omuino dominum suum exspectat, quidl patietur? Paratos igitur nos esse, et expeditos, ael line navigandum oportet, et dicere: Paratum cor meum, Deus "; in bello enim sumus in mundo, in circuitu impii ambulant, peccatores intendunt arcum. flic quidem aures sagittat, ut jucunde detractionem audiamus: hic autem oculum in lascivism excitat, ille vero linguam, ut fratribus convicia inferat: hic autem ventrem in ingluviem irritat, ille vere manum in avaritiam et rapinam: alius pedes in malitiam movere hortatur. Quibus de causis Paulus pectus muniens armis spiritus, *s ibid. 8. 33 Psal. xvi, 39. ss fuc. xi, 36. ss ibid. 37. se Matth,

scribit assumenda esse arma fidei, et galearn salu- τούσιν· οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐντείνουσι τόξον· ὅς μὲν τοξεύει tis, quibus possint omnia maligni tela ignita exstin- τὴν ἀκοὴν, ἵνα ἡδέως ἀκούσῃ καταλαλιᾶς· ὃς δὲ τὸν gui ". Crede igitur voci propheticæ dicenti: Indi- ὀφθαλμόν εἰς ἀκολασίαν διεγείρει· &ς δὲ τὴν γλῶσ cabo tibi, o komo, quid sit bonum, et quid Dominus σαν, ἵνα λοιδορήσῃ τὸν ἀδελφόν· ἐς δὲ τὴν κοιλίαν requirat abs te: utique facere judicium et justitiam, εἰς γαστριμαργίαν ἐρεθίζει· δς δὲ τὴν χεῖρα εἰς et amare misericordiam, et sollicitum ambulare cum πλεονεξίαν καὶ ἁρπαγήν· ἄλλος τοὺς πόδας εἰς κα Domino Deo tuo". Igitur posteriorum obliti, in temκίαν κινεῖν παρακελεύεται. Αν χάριν ὁ Παῦλος περι pore certemus, ut laborum fructus comedentes in θωρακίζων τοῖς ὅπλοις τοῦ πνεύματος γράφει, ἀναDomino delectemur, nec incassum tempus omne λαβεῖν τὰ ὅπλα τῆς πίστεως, καὶ τὴν περικεφαλαίε temere absumamus, sed tanquam Dominum bonum τοῦ σωτηρίου, ἐν οἷς δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη του babentes, legitimam exhibeamus servitutem: docet πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι. Πίστευσον τοίνυν enim, commnonet, protestatur, minatur, exhortatur, τῇ προφητικῇ λεγούσῃ φωνῇ· Εἰ ἀναγγέλλει σοι, admonet et mercedem obedientibus regnum largitur. άνθρωπε, τί Κύριος ζητεῖ παρὰ σοῦ, ἡ τοῦ ποιεῖν Accingentes igitur lumbos in veritate, Domino servia- κρίμα, καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἀγαπᾷν ἔλεος, καὶ mus: cogitemus quanta propter nos passus sit Sal- ἕτοιμον εἶναι πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ vator: incarnari, lactari, comedere, et bibere, et σου. Οὐκοῦν τῶν ὄπισθεν ἐπιλανθανόμενοι, ἀθλήσω dormire, tentari, laborare, baptizari, flagellari, et μεν εὐκαίρως, ἵνα τοὺς καρποὺς τῶν πόνων φαγόν postremo crucifigi, et ita mori. Vere cogitare opor- τες τοῦ Κυρίου κατατρυφήσωμεν, καὶ μὴ μάτην τών tel tantam passum pro peccatoribus in se contra- χρόνον ἡμῶν ἁπλῶς ἀναλώσωμεν, ἀλλ' ὡς ἀγαθὸν dictionem, et sic ad sanguinem usque resistere Δεσπότην ἔχοντες, γνησίαν δουλείαν ἐπιδειξώμεθα - peccato repugnantes. Quot autem fecit miracula, διδάσκει γὰρ, ὑπομιμνήσκει, μαρτύρεται, ἀπειλεῖ, morborumn curationes, mortuorum resuscitationes, παρακαλεῖ, νουθετεῖ, καὶ τὸν μισθὸν τοῖς ὑπηκόοις leprosorum emundationcs, daemonum expulsiones, τὴν βασιλείαν χαρίζεται. Περιζωσάμενοι οὖν τὰς claudorum erectiones, et reliqua, quorum non est ὀσφύας ἐν ἀληθείᾳ δουλεύσωμεν τῷ Δεσπότῃ· ἀναλο Bumerus: et postremo in cœlum ascensionem no- γισώμεθα ὅσα δι' ἡμᾶς ἔπαθεν ὁ Σωτήρ· τὸ γεννηbis largitus, ut et nos per virtutem et bonam vitam θῆναι, τὸ γαλουχηθῆναι, τὸ φαγεῖν, καὶ πιεῖν, καὶ ipsum sequamur, cœlestem possidentes conver- ὑπνῶσαι, τὸ πειρασθῆναι, τὸ κοπιάσαι, τὸ βαπτι sationem. Ubi enim ascripti sumus, illie debemus σθῆναι, το μαστιγωθῆναι, καὶ τέλος τὸ σταυρωθῆναι, conversari hospites enim et peregrinos nos Scri- καὶ οὕτως ἀποθανεῖν. Οὕτως ἀναλογίσασθαι δεῖ τὸν plura vocavit, ut prasentia contemnamus. Cani τοσαύτην ύπομεμενηκότα ὑπὸ τῶν ἁμαρτωλῶν εἰς similis est voluptas; si pellas, fugit: si nutrias, αὐτὸν ἀντιλογίαν, καὶ οὕτω μέχρι αίματος αντικα permanet. Propterea dicit apostolus: Resistite dia- ταστῆναι πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζομένους δια bolo, el fugiet a vobis “. Ne exspectemus infernum, δὲ θαύματα εποίησε, νόσων ἰάσεις, τεθνηκότων εγέρ ubi pœnitentiæ remedium nihil valet; verum et si quis ibi dentibus fremat, et si linguam habeat σεις, λεπρῶν καθάρσεις, δαιμόνων ἀπελάσεις, χωλῶν περιπάτους, καὶ τὰ λοιπὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, καὶ ardentem, digito guttam instillabit nemo: sed au- τέλος τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον ἡμῖν χαρισάμενος - ἵνα dit illa, quæ et dives audivit. καὶ ἡμεῖς δι᾿ ἀρετῆς, καὶ βίου ἀγαθοῦ ἀκολουθήσω μεν αὐτῷ, οὐράνιον κτησάμενοι πολιτείαν. Ενθα γὰρ ἀπεγράφημεν, ἐκεῖ ὀφείλομεν πολιτεύεσθαι - ξένους γὰρ καὶ παρεπιδήμους ἐκάλεσεν ἡμᾶς ἡ Γραφὴ, ἵνα τῶν ἐνταῦθα καταφρονήσωμεν. Κυνί ἔοικεν ἡ ἡδονή· ἐὰν διώκῃς φεύγει· ἐὰν τρέφῃς παραμένει. Διὰ τοῦτο ὁ ᾿Απόστολός φησιν· Ἀντίστητε τῷ διαβόλῳ, καὶ φεύξεται ἀφ' ὑμῶν. Μὴ ἀναμείνωμεν τὸν ἅδην, ἔνθα τὸ φάρμακον τῆς μετανοίας οὐδὲν ἰσχύει· ἀλλὰ κἄν τις ἐκεῖ βρύχῃ τοὺς ὀδόντας, κἂν γλῶσσαν ἔχῃ τηγανιζομένην, οὐδεὶς ἐπιστάξει τῷ δακτύλῳ σταγόνα· ἀλλ' ἐκεῖνα ἀκούει,ἅπερ καὶ ὁ πλούσιος ἤκουσεν. Scientes igitur somnium præsentia, et velut in diversorio habitantes, unde nos exire est necesse: curam agamus viæ et ad vitam æternam viaticorum, quæ nobis ipsis paremus, induamus vestimenta nobiscum venientia, quæ et Apostolus nobis consulit, dicens: Viscera misericordiæ, benignitatem “, et reliqua. Non aurum illic volumus, sed rorem; non foliis illie opus, sed fructibus; non verbis, sed rebus: Non enim omnis dicens mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum cœlorum, sed qui facit voluntatem Patris mei “. Ne igitur ipsos decipiamus. Detur enim quod voluptati per totam vitam nostram vacaverimus: sed quid ad infinita sæcula? Hic enim et bona et nala tinen habent, illic auten immortales Εἰδότες τοίνυν ὡς ὄναρ τὰ παρόντα, καὶ ὡς ἐν πανδοχείῳ οἰκοῦντες, ὅθεν ἀνάγκη ἐξελθεῖν ἡμᾶς, φροντίσωμεν τῆς ὁδοῦ, καὶ τῶν ἐφοδίων τῆς αἰωνίου ζωῆς, ἅπερ ἑαυτοῖς ἐπιφερώμεθα· ἐνδυσώμεθα ἱμάτ τια τὰ μεθ' ἡμῶν ἀπερχόμενα, ἅπερ καὶ ὁ Ἀπόστο λος ἡμῖν συνεβούλευσε λέγων· Σπλάγχνα οικτιρμού, χρηστότητα, καὶ τὰ ἑξῆς. Οὐ χρυσὸν ἐκεῖ θέλομεν, ἀλλὰ δρόσον· οὐ φύλλων ἐκεῖ χρεία, ἀλλὰ καρπῶν· οὐ ῥημάτων, ἀλλὰ πραγμάτων· Οὐ γὰρ πᾶς ὁ λέτων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασι λείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου. Μή τοίνυν ἀπατήσωμεν ἑαυτούς· δεδόσθι γὰρ, ὅτι ὅλην αὐτῶν τὴν ζωὴν ἡδονῇ σχολάζομεν· ἀλλὰ τί πρὸς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας; Ενταῦθα ss Liples. vj, 10 seqq. se Mich. v1, 8. * Hebr. x1, 15. •1 Jac. iv, 7. * Coloss. 11, 12. * Nauh

SERMO DE POENITENTIA. γὰρ καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ κακὰ τέλος ἔχει· ἐκεῖ δὲ, pune. Ilic si ardeat corpus, egreditur anima: illic ἀθάνατοι αἱ κολάσεις. Ωδε ἐὰν καὶ τὸ σῶμα, ἐξέρο vero incorrupto resurgente corpore, semper anima χεται ἡ ψυχή· ἐκεῖ δὲ ἀφθάρτου ἐγειρομένου τοῦ comburitur: et peccatores enim incorrupti resurσώματος, ἀεὶ ἡ ψυχὴ κατακαίεται· καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτ gunt, non ut honorentur, sed ut immortaliter in τωλοὶ ἐγείρονται ἄφθαρτοι, οὐχ ἵνα τιμηθῶσιν, ἀλλ' tormentis permaneant. Si itaque balnei vehemenἵνα ἀθάνατα βασανιζόμενοι παραμένωσιν. Ει τοίνυν tiorem vaporem non ferimus, quomodo feremus βαλανείου αέρα σφοδρότερον οὐ φέρομεν, τί ποιήσο- igneum funen? Opus est euim omnes ignem proμεν τὸν πύρινον ποταμόν; Δεῖ γὰρ πάντας δοκιμάσαι bare, si legitimum est aurum ": oportet sigillum τὸ πῦρ, εἰ γνήσιος ἐστιν ὁ χρυσός· δεῖ τὴν σφρα inquiri, ne forte ablatus fuerit thesaurus: oportet γίδα ερευνηθῆναι, μή ποτε ἐσυλήθη ὁ θησαυρός· probari, si talis est latens, et non est qui effugiat δεῖ δοκιμασθῆναι, εἰ τοιοῦτός ἐστιν ὁ κρυπτόμενος, judicis impetum. Sed omnino dices mihi, καὶ οὐκ ἔστιν ὃς διαφεύξεται τὴν ὁρμὴν τοῦ κριτοῦ. quomodo potest anima illie semper comburi? quo- ᾿Αλλὰ πάντως ἐρεῖς μοι· Πῶς δύναται ἀεὶ ἡ ψυχὴ modo hic corpus manens in febre accenditur. Etsi ἐκεῖ κατακαίεσθαι; "Ωσπερ ὧδε τὸ σῶμα μένον ἐν enim bic languente corpore exit anima, illic tamen πυρετῷ κατακαίεται. Εἰ γὰρ καὶ ἀτονοῦντος ὧδε τοῦ non egredietur, sed necessitas est animam comσώματος ἐξέρχεται ἡ ψυχὴ, ἀλλ' ἐκεῖ οὐκ ἀτονοῦντος· buri. Estne igitur aliquis, qui propter somninm ἀλλὰ ἀνάγκη τὴν ψυχὴν κατακαίεσθαι. "Αρα τοίνυν velit semper puniri? Hoc enim præsens vita ad fuἔστι τις ὃς δι᾿ ὄναρ ἐθελήσῃ διαπαντὸς κολάζεσθαι; wram. Qualis enim futurorum comparatio? Si Τοῦτο γὰρ ἡ παρούσα ζωὴ πρὸς τὴν μέλλουσαν. Ποία namque prætereuntia talia, qualia igitur illa stabiγὰρ καὶ σύγκρισις τῶν προσδοκωμένων; Εἰ γὰρ τὰ liter manentia? Dum igitur tempus habemus, veπαρερχόμενα τοιαῦτα· ἄρα ποταπὰ ἐκεῖνα τὰ βεβαίως nite, dilecti, animæ vulnera lacrymis curemus, et μένοντα; Ως τοίνυν καιρὸν ἔχομεν, δεῦτε, ἀγαπητοί, ne contra nos ipsos manus dirigentes, talem pœτὰ τῆς ψυχῆς τραύματα δάκρυσι θεραπεύσωμεν, nam subeamus. Unus enim, inquit, adificans, et καὶ μὴ καθ' ἑαυτῶν τὰς χεῖρας ἐκτείνοντες τοιαύτην anus destruens, quid aliud contulerunt, quam labeεἰσδεξώμεθα κόλασιν. Εἰς γὰρ, φησίν, οικοδομών, res“? Si enim templum ex lapidibus constructum καὶ εἰς καθαιρῶν, τί ὠφέλησαν πλέον ἢ κόπους; Jeremias lugebat eversum, dicens: Sinite me, luΕἰ γὰρ ἐκεῖνον τὸν ναὸν τὸν ἐκ λίθων οἰκοδομηθέντα geain amare, noc conamini me consolari"; quauto Ἱερεμίας ἐθρήνει κατασκαφέντα λέγων· "Αφετέ με magis animam deplorare convenit illo sanctiorem, κλαύσομαι πικρῶς· μὴ κατισχύσητέ με παρα in qua non urna aurea habens manna, sed que Paκαλεῖν, πόσω μᾶλλον ψυχὴν δεῖ κλαίειν τὴν ἁγιω· tream babet, et Filium, et Spiritum sanctum, sanτέραν ἐκείνου, ἐν ᾗ οὐ στάμνος χρυσῆ ἔχουσα μάννα, tam Trinitatem inhabitantem? Si morientibus comἀλλὰ Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὴν patimur, quis tam sine misericordia est, qui aniΑγίας Τριάδας κατοικοῦσαν ἐν αὐτῇ; Εἰ τοῖς ἀπο- mam suam morientem non deploret? Corpus enim θνήσκουσι συμπάσχομεν, τίς οὕτως ἀσυμπαθής, voluptatibus foveus, animam suam occidit: animize ὡς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀποθανοῦσαν μὴ ἀποκλαίε vero curam gerens, corpus sanum non facit. Unde σθαι; Ὁ γὰρ τὸ σῶμα θεραπεύων ἡδοναῖς, θα non pro mortuis, sed pro ñobismetipsis lacrymas νατοῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν· ὁ δὲ ψυχῆς ἐπιμελούμε deducamus: recordemur, fratres, quod tempus breve νος, τὸ σῶμα ὑγιὲς οὐ ποιεῖ. Ὅθεν μὴ ὑπὲρ τῶν νε est, et judicium prae foribus.est, quod licet longinκρῶν, ἀλλ' ὑπὲρ ἑαυτῶν κατάγωμεν δάκρυα· μνη- quius esset, nec ita tamen confidere oporteret. μονεύσωμεν, ἀδελφοί, ὡς ὁ καιρὸς συνεσταλμένος Nox præcessit, inquit 7, expergiscamur jam a ἐστὶ, καὶ τὴ δικαστήριον ἐπὶ θύραις· ὅπερ εἰ καὶ somniis: etenim jucunda præsentia, sed sommits μακρότερον ὑπῆρχεν, οὐδὲ οὕτως ἔδει θαρρεῖν. Η nihilominus fallacia. Nemo debet dormire solens νύξ προέκοψε, φησὶν, ἐξυπνισθῶμεν λοιπὸν ἀπὸ cernens faciamus igitur fructus pœnitentiæ dignos, τῶν ὀνείρων· καὶ γὰρ ἡδέα τὰ παρόντα, ἀλλ' οὐδὲν sicut scriptum est ". Et sicut est in aqua baptizari ὀνείρου ἀπατηλότερα. (ὐδεὶς ὀφείλει καθεύδειν, τὸν facile, sic est facile animam poenitere. Non habuit ἥλιον βλέπων. Ποιήσωμεν τοίνυν καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας, ώς γέγραπται· καὶ ὥσπερ εὔκολόν ἐστι βαπτισθῆναι εἰς ὕδωρ, οὕτως εὔκολόν ἐστι τὸ μετανοῆσαι ψυχήν. Οὐκ ἐδεήθη χρόνου ὁ ληστῆς· οἱ μάρτυρες ἐν ἀκαριαίῳ ἐστεφανώθησαν· εἰ δὲ ἀσύγγνωστα καὶ πρὸς θάνατον ήμαρτήκαμεν, ἔχοντες τὰ σωτήρια φάρμακα μὴ ἀπογνῶμεν· οὐ γὰρ τὸ πεσεῖν ἐστι χαλεπὸν, ἀλλὰ τὸ πεσόντα μὴ ἀναστῆναι, σατανικὸν καὶ ὀλέθριον· ὅθεν καὶ ὁ ἀγαθὸς Θεὸς καὶ Δεσπότης ἡμῶν ἐβόα· Μὴ ῥητίνη οὐκ ἔστιν ἐν Γαλαάδ, ἢ ἰατρὸς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ; Εἶτα τὸ σῶμα ἐὰν πάτχῃ, ἰατρούς καλοῦμεν, καὶ βοτάνας «1 Cor. 1, 13. ** Eccli. xxxiv, 28. σε Thren. 11, 18. rem. viii, 22. non opus tempore iatro: martyres in momento coronati sunt. Si vero venia iudigna, et ad mortem pcccarimus, salutares medicinas babentes ne desperemus; non enim cecidissc grave est, sed post lapsum non resurrexisse, satanicum et perniciosum est. Unde et bonus Deus, et Dominus noster clamabat, Nunquid resina non est in Galaad, vel medicus ΜΟΝ est illic “? Postea si corpus patiatur, medicos vo - canius, et herbas inquirimus, omnia movemus, ut læsum membrum curemus: animam vero vitiis laborantem negligimus, et nullam magis propriæ partis rationem habemus Timeamus eum, qui potest «Rom. XII, σε Luc. 111, 8.

JOANNIS JEJUNATORIS CP. ARCHIEF. et animam et corpus in gehennam perdere *, etiam ἐπιζητοῦμεν, τὰ πάντα κινοῦμεν, ἵνα τὸ μέλος τὸ ante tormentorum tempus. Venite, projiciamus nos ipsos in mare miserationum Dei, dicentes: Lavabis me, et super nivem dealbabor ". Stetit enim bonus pastor Deus, ut eriperet nos ex ore leonis, priusquam ipse nos absorberet; clamat et nunc dicens: Fili, peccasti, ne adjicias ulterius ".— Nunquid cadens non resurgit? vel avertens non convertitur 73 9 — Convcrtimini, filii aversi, et sanabo contritiones vestras ". Non mentitur Jesus, dicens: Non veni ut judicem mundum, sed ut sulvem mundum”. Tantum pœnitentiam agamus: non enim vult mortem peccatoris, quantum ut convertatur et vivat 7. Non sic insanus amator dilectam suam amat, ut Deus pœnitentem animam: quam revocans dicit: Et post hæc omnia dixi: Convertere ad me 71. Talis Domini clementia: neminem ad se currentium aversatur, sed inanum porrigit, dicens: Ilodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. Si enim medicus contumelia affectus ab eo qui curatur, adjumenta non negligit, non agrotantem ulciscitur: quanto magis animarum medicus nostrarum! Solum ne de nobis ipsis desperemus: athleta namque sæpe lapsus, postea victor effectus est: et miles vulneratus, et curatus circa finem non vulneratis probatior apparuit. Mercatorum multi ad inopiam redacti, rursum effecti sunt divites: et naufragium passi, rursum post naufragium negotiati revixerunt. Nunquid enim nobis Deus ignem paravit? Non, sed diabolo et angelis ejus; tantum ue nobis ipsis ignem accendamus, audientes: Ite in lumine ignis vestri, et in flamma, quam succendistis *: nullus est morbus, quem medici remedium sanare non possit. λυπούν θεραπεύσωμεν· ψυχῆς δὲ πασχούσης άμεσ λοῦμεν, καὶ οὐδένα λόγον τοῦ κυριωτέρου μέρους ποιούμεθα. Φοβηθῶμεν τὴν δυνάμενον καὶ ψυχή καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννη καὶ πρὸ καιρού των βασάνων. Δεῦτε, ἑαυτοὺς ρίψωμεν ἐπὶ τὸ πέλαγ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ λέγοντες· Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Ἔστηκε γὰρ ὁ ἀγαθό; ποιμὴν ὁ Θεὸς ἁρπάσαι ἡμᾶς ἐκ τοῦ στόματος του λέοντος, πρὶν αὐτὸν καταπιεῖν ἡμᾶς. Βοᾷ καὶ νῦν ἡμῖν λέγων· Τέκνον, ἥμαρτες, μὴ πρόσθες ἔτι. Μὴ ὁ πίπτων οὐκ ἀνίσταται; ἢ ὁ ἀποστρέφων οὐκ ἐπιστρέψει; — Επιστρέψατε, υἱοὶ ἀρεστηκό τες, καὶ ιάσομαι τὰ συντρίμματα ὑμῶς. Αψευ δῆς ἐστιν Ἰησοῦς ὁ λέγων· Οὐκ ἦλθον ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἵνα σώσω τὸν κόσμον. Μόνον μετανοήσωμεν· οὐ γὰρ βούλεται τοῦ ἁμαρτωλοῦ τὸν θάνατον, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν καὶ ζῆν. Ούχ οὕτω μανικὸς ἐραστής τῆς ἑαυτοῦ ἐρωμένης ἐρά, ὡς ὁ Θεὸς τῆς μετανοούσης ψυχῆς, ἣν ἀνακαλούμενοι; λέγει· Καὶ μετὰ ταῦτα πάντα εἶπον· Πρός με ἀναστρεψον. Τοιαύτη ἡ τοῦ Δεσπότου φιλανθρωπία οὐδένα τῶν προστρεχόντων ἀποστρέφεται, ἀλλὰ χεῖρα ὀρέγει λέγων· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τας καρδίας ὑμῶν. Εἰ γὰρ ἰατρὸς ὑβριζόμενος ὑπὸ τοῦ θεραπευομένου οὐ καταφρονεῖ τὰ βοηθήματα, οὐκ ἀμύνεται τὸν να σοῦντα, πόσῳ μᾶλλον ὁ ἰατρὸς τῶν ψυχῶν ἡμῶν; Μόνον μὴ ἀπογνῶμεν ἑαυτῶν· καὶ γὰρ ἀθλητής πλο λάκις πληγεὶς καὶ θεραπευθείς, εὐδοκιμώτερος των μὴ πληγέντων περὶ τὸ τέλος γίνεται· πολλοὶ τῶν ἐμπόρων ἀπορήσαντες, πάλιν ἐπλούτησαν, καὶ πάλιν ἐμπορευσάμενοι μετὰ τὸ ναυάγιον, ἀνεβίωσαν. Μὴ γάρ ἡμῖν ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τὸ πῦρ; Οὐκ, ἀλλὰ τῷ διαβόλο τὴν πυρὰν ἀκούοντες· Πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ἢ μὴ δύναται ιάσασθαι τὸ φάρμακον τοῦ ἰατροῦ. καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Μόνον μὴ ἑαυτοῖς ἀνάψωμεν ὑμῶν, καὶ τῇ φλογί ᾗ ἐξεκαύσατε. Οὐδέν ἐστι πάθος Sed dicis Perfectam non possum agere pœniten- ᾿Αλλὰ λέγεις· Οὐ δύναμαι τελείαν ἐπιδείξασθαι tiam. Si non potes sol fieri, lias vel stella duntaxat: τὴν μετάνοιαν. Εἰ μὴ δύνασα: γενέσθαι ήλιος, γενού tantum ascende super terram, incipe lucidis æmulari κἂν ἀστήρ· μόνον ἀνάβηθι ἄνω ἀπὸ τῆς γῆς· ἄρξαι sideribus. Melius est te vel pauca habere merita quam ἁμιλλάσθαι τοῖς φωτεινοῖς ἄστροις· βέλτιόν σε ἔχειν omnino nullum habere. Poculum aquæ frigidæ tibi και ολίγα κατορθώματα, ἢ ὅλως μή ἔχειν μηδέν. Christus computat *º, infirmum visitare, et in carce- Ποτήριον ψυχροῦ παρατίθεται σοι Χριστὸς, τὸ ἐπιrem simul descendere. Si enim verborum et cogita- σκέψασθαι τὸν νοσοῦντα, τὸ εἰς φυλακὴν κατελθεῖν. tio num pœnas damus, quanto magis justificationum Εἰ γὰρ ῥημάτων καὶ ἐνθυμημάτων διδόαμεν δίκην, mercedem non amittimus, licet vilissima sint quæ πόσῳ μᾶλλον τῶν δικαιωμάτων οὐκ ἀπολέσομεν τὸν fient "[ Igitur modicumi temporis laboremus, ne μισθὸν, κἂν εὐτελέστατα ᾗ τὰ γινόμενα; Οὐκοῦν bonis excidamus æternis. Si enim mille mortes μικρὸν κοπιάσωμεν χρόνον, ἵνα μὴ τῶν αἰωνίων sustinere daretur, ut Christum, in gloria sua ve- ἐκπέσωμεν ἀγαθῶν· εἰ γὰρ μυρίους θανάτους εν nientem, et non amplius per ænigmata videremus, ὑπομεῖναι, ἵνα ἴδωμεν τὸν Χριστὸν ἐρχόμενον ἐν sel ipsis regem oculis contueremur, quis non cen- τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ μηκέτι δι' αἰνιγμάτων, αλλ seret eligendum? Si namque pulchritudinem hic ap- αὐταῖς δήεσι τὸν βασιλέα θεάσασθαι. Εἰ γὰρ κάλparentem, cinerem, pulverem, et vermem ex cortu- λος ὧδε φαινόμενον τὴν τέφραν, τὴν κόνιν, τὸν σκώ ptione, et phlegmate, et rheumate substantiam ληκα, ἀπὸ χυμοῦ καὶ φλέγματος, καὶ ρεύματος ἔχον habentem videre quis concupiscit, quanto magis τὴν σύστασιν ποθεῖ τις ἰδεῖν, πίσῳ μᾶλλον τὴν τοῦ Christi speciem immaculatam si videamus! Si Petrus Χριστοῦ εὐμορφίαν τὴν ἄχραντον ἐὰν ἴδωμεν; Εἰ δ et socii quandam tenuem ipsius gloriae umbram con- Πέτρος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ ἀμυδράν τινα τῆς δόξης *s Ecali. st, 1. 7ª Jerem. vIII, §. Jerem. ut, 52. * Joan. 11 Ezecb. xxxi, 11. ** Psal. xciv, 8. 79 Isa. 1., 11. 80 Matth. N το Μatth. x, 23. 71 Psal. ** Ezech. xviii, 32. es ibid.

SERMO DE PONITENTIA. αὐτοῦ θεασάμενοι τὴν σκιὰν ἔλεγον, Καλόν ἐστιν spicati dicebant: Bonum est nos hic esse, quiet ἡμᾶς ὧδε εἶναι, τί ἂν εἴπωμεν ἡμεῖς οἱ προστα κῶντες αὐτὸν θεάσασθαι ἐν τῇ φοβερά δόξῃ; Εἰ ὧδε τοὺς παρεστῶτας τῷ βασιλεῖ μακαρίζομεν, όχημα χρυσοῦν ὁρῶντες, καὶ ἀλουργίδα, καὶ στέφανον, που ταποὺς δεῖ ἡμᾶς εἶναι τοὺς παρισταμένους τῷ ἔχοντα κρῖναι ὅλην τὴν οἰκουμένην; 'Αρα γὰρ εἴ τις ἐπὶ βασιλείαν σε εκάλει ἐπίγειον, καὶ εἶχεν ἡ ὁδὸς κρη μνούς, καὶ σκοπέλους, καὶ ἀηδίαν πολλήν, οὐκ ἂν πάντα ὑπέστης ἕνεκεν τοῦ βασιλεύειν; Μή εἴπῃς Εφ᾽ οἷς, ἡμάρτηκα, οὐ δύναμαι ἐπιστρέψαι προς Θεόν. Καὶ ὁ Δαβὶδ ὁ βασιλεὺς ἔπεσεν, ἀλλ᾽ οὕτως ἀνέστη, ὡς καὶ προστάτην αὐτὸν γενέσθαι τῶν προ γόνων αὐτοῦ. Εἰ τοίνυν ἐσκέλισεν ἡμᾶς ὁ διάβολος, ἀλλὰ διαναστήσωμεν ἑαυτούς. Δέχεται γὰρ ἡμᾶς ὁ Χριστὸς ὑπαντήσας, ὡς τὸν υἱὸν ὁ πατήρ. Ἐννοήσωμεν ὅτι μετὰ τὸ βασιλεῦσαι, καὶ τρυφῆσαι, καὶ πάντα ποιῆσαι ἔλεγεν ὁ Σολομῶν· Ματαιότης ματ ταιοτήτων, τὰ πάντα ματαιότης. Αρα εἰ ἔμελλον ἡμᾶς εὐφημεῖν οἱ εἰς τὸ θέατρον καθεζόμενοι ἔσθ' ὅτε καὶ δοῦλο: καὶ λωποδύται καὶ εὐτελέστατοι ἄν θρωποι, οὐκ ἂν πάντα τρόπον ἐσπουδάσαμεν, ἵνα τὴν εὐφημίαν ἁρπάσωμεν; Οπου καὶ ἄγγελοι και ἀρχάγγελοι, καὶ αἱ λοιπαὶ δυνάμεις καὶ ἐκείνων πάντων τὸ θέατρον μέλλει ἡμᾶς ἀνακηρύττειν, τί ἂν ἡμεῖς ὑπὲρ ἐκείνου ποιήσομεν; Μὴ αἱ πόρναι καὶ οἱ τελῶναι προάξουσιν ἡμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν; Κατάλληλα βοηθήματά εἰσιν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς· ᾿Αχαάβ κατανυγεὶς ἐκέρδανε διὰ τούτου τοῦ φαρμά κου τὴν ἀπειλήν· οἱ Νινευίται διὰ τῆς νηστείας Βαλτάσαρ δι' ἐλεημοσύνης ἐξέφυγε τὴν ἀπόφασιν· ἡ πόρνη τοῖς δάκρυσι τὸν Δεσπότην ἐξευμενίσατο. Παῦλος ὁμολογῶν τὴν ἁμαρτίαν διδάσκαλος τῶν μετ τανοούντων ἐγένετο· ὁ λῃστὴς πιστεύσας παραδείσου πολίτης ἐγένετο· ταύτας τὰς ἐμπλάστρους λαβόντες τὰ τραύματα ἑαυτῶν θεραπεύσωμεν λέγοντες· Ιασαί με, Κύριε, καὶ ἰαθήσομαι· καὶ, Ιασαί μου τὴν ψυχὴν, ὅτι ἦμαρτόν σοι. Αποδεξάμενος γὰρ ἡμᾶς ὁ Ιατρός λέξει· Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθήσομαι ἔτι. nos dicemus ipsum in tremenda gloria intueri exspectantes? Si hic regi assistentes heatos censemus vehiculum cernentes aureum, et purpuram, et coronam, quales nos esse decet totum mundum judicaturo assistentes? Nonne si quis terrenum te ad regnum vocaret, et præcipitia, et scopulos, et moJestiæ via multum habente, omnia subires causɔ regnandi? Ne dicas: Ob peccata, que commisi, ad Dominum converti non possui. Et David re♥ cecidit, sed ita surrexit, ut posterorum suorum patronus fieret. Supplantavit nos diabolus, sed nosmet resuscitemus. Suscipit enim nos Christus occurrens sicut filium pater. Cogitemus quod post regrumet delicias et omnia peracta Salomon dicebat: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas ª. Igitur si nos laudare deberent in theatro sedentes quandoque et servi, vel prædones, vel grassatores, et homines vilissimi, non omni modo studeremus ut lauden arriperemns? Ubi vero angeli et archangeli, et reliquæ potestates, et illorum omnium theatrum nos prædicare debet, quid nos pro illo faciemnus? Nunquid meretrices et publicani nos in regnum præcedent. Convenientia sunt in divinis auxilia Scripturis; Evasit per hanc medicinam minas compunclus Achab, Ninivitæ per jejunium “. Baltasar per eleemosynam sententiam effugit meretrix Dominum lacrymis conciliavit: Paulus peccatum confitens, pœnitentium fit doctor "; latro credens, paradisi civis factus est. Haec medicamina capientes, vulnera nostra curemus dicentes: Sana me, Domine, et sanabor 91; et, Sana animam meam, quia peccavi tibi v. Suscipiens enim nos Medicus dicet: Ego sum, qui deleo peccata tua, nec amplius recordabor 3. Ιδες πόσα σοι φάρμακα κατεσκεύασεν ὁ ιατρός; Αὐτὸς ἐπίλεξαι ὁ θέλεις· ποικιλίαν σοι βοηθημάτων ὑπέδειξε πρὸς τὴν τῶν τραυμάτων διαφοράν. Εἰ μὴ δύνασαι ἐλεῆσαι, ὡς ὁ Βαλτάσαρ, ὡς ὁ ᾿Αγαπώ και τανύγηθι. Εἰ μὴ δύνασαι νηστεῦσαι ὡς οἱ Νινευίται, κἂν ὡς ἡ πόρνη δάκρυσι τὰς ἁμαρτίας ἀπόπλυνον. Εἰ μὴ δύνασαι νηστεῦσαι, μηδὲ ἐξαγορεῦσαί σου τὰς ἁμαρτίας, ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ κατάφυγε λέγων μετά Δαβίδ· Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα Ελεός σου. Οὐ γάρ ἐστι δῆγμα ἐχίδνης, ἵνα πρὸς αὐτὸ ἐπιθῶ τὸ φάρμακον, οὐδὲ σπίλος ἀπὸ βορβόρου γενόμενος, ἵνα ὕδατι αὐτὸν ἀποπλύνω ἀλλὰ ἀπὸ δήγματος τοῦ διαβόλου ἐστὶ τὸ τραῦμα, τοῦ ἐλέους τῆς σῆς φιλανθρωπίας δεόμενον. Μόνον πρόσελθε αἰτῶν, καὶ ἐπιστάξει τὸ ἔλαιον ὁ φιλάνθρωπος ὁ εἰπῶν, ὅτι Ἐὰν ἐπιστρέψῃ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, οὐ μὴ μνησθήσομαι τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ, ὧν ἐποίησε. Μόνον γύμνωσαν ** Matth. xxı, 31. 15 111 Reg. xxi, 27, 29. 83 Art. IX, 4 seqq. ** Luc. xxm, 42, 43. Psal. xLx, 4. ** Ezech, xym, 21, 22. Vides quot tibi medicinas medicus paravit? Ipse elige quam vis: auxiliorum tibi varietatem juxta vulnerum differentiam demonstravit. Si non potes eleemosynas facere, ut Baltasar, ut Achab compungere: si non potes jejunare sicut Ninivita, saltem ut meretrix peccata lacrymis ablue: si jejunare non potes, nec peccata tua redimere, eia ad misericordiam Dei confuge cum Davide dicens: Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordium tuam s. Non est enim vipera morsus ut super ipsum medicinam imponai, nec macula ex luto facta, ut ipsam aqua abluam, sed ex diaboli morsa vulnus egens clementiæ tuæ misericordia. Tantum accede petens, et oleum instillabit benignus, qui dixit: Si convertatur impius a via sua mala, kon recordabor iniquitatum ejus, quas commisit 2. Tantum vulnus revela, et dic: Miserere mei, Deus, n.iserere corporis et animæ meæ, miserere mei et hic, ss Jone!!!, 1 seqq. ›1 Jerem. xvn, 14. ns Matth. fr Dan. 1, 24. XVI, 8s Eccle. 1, 9. 68 Luc. vul, 57 seng. 9 Psal. AL, 5. ** Isa. XLII',

et in futuro saculo: miserere mei et propter natu- τὸ πάθος, καὶ εἰπέ· Ἐλξησόν με, ὁ Θεός ἐλέησόν μου τὸ σῶμα, καὶ τὴν ψυχήν· ἐλέησόν με καὶ ὧδε, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι. Ἐλέησόν με καὶ διὰ τὴν τῆς φύσεως ἀσθένειαν, καὶ διὰ τὴν σὴν ἀγαθότητα. Μόνον πόθητον θεραπευθῆναι· ζητεί γάρ σου την σωτηρίαν ὁ Ἰατρὸς ὁ τὸ πεπλανημένον πρόβατον ἐπι στρέψας, ὁ εἰς τὰς διόδους ἀποστείλας καλέσαι πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς. Ἰδοὺ καὶ νῦν πωλεῖ σοι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· εἰ μὴ ἔχῃς ὠνήσασθαι βολος, ἀγόρασον στεναγμοῦ. ᾿Αντὶ κλάσματος ἄρτου καταλο λάττει σοι τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ἰδοὺ βιζ ὁ Προφήτης λέγων· Τίς βούλεται ἀγοράσαι ζωήν; Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ο θέλων ζωὴν, ἀγαπῶν ἡμέ ρας ἰδεῖν ἀγαθάς: Οἱ μὴ ἔχοντες, φησίν, ἀργύριον ἄνευ αργυρίου κομίζεσθε. Τί γὰρ ζητεῖ ὁ Θεὸς παρ' rae infirmitatem, et propter tuam bonitatem. Tantum desidera curari: salutem enim tuam Medicus quærit, qui errantem ovem convertit, qui ad malos et bonos vocrudos in bivia misit. Ecce et nunc tibi vendit regnum cœlorum: si non habes obolum, unde emas, eme gemitu: fragmento panis coelorum regnum tibi retribuit. Ecce clamat Propheta dicens: Quis vult emere vitam? Quis est homo, qui vult vitam, diligit dies videre bonos "? Non habentes, inquit, argentum, absque argento tollite. Quid cnim quærit a nobis Deus? Non habes, inquit, pecunias, non compunctionem, non potentiam, non luctumu, non aliud quid eorum quæ quæruntur, Prohibe linguam tuam a malo, et labia tua me loquantur dolum ", et in salutem tibi suficiet? Vide " ἡμῶν; Οὐκ ἔχεις, φησί, χρήματα; οὐ κατάνυξιν; ε si jejunasti, ne altum sapias: si eleemosynam ex- δυναστείαν; οὐ κλαυθμόν; οὐχ έτερόν τι τῶν ζητου hibuisti, ne inaniter glorieris, sed potius praeterito μένων; Παῦσον την γλώσσάν σου ἀπὸ κακοῦ. jejunio computa, quid ex inedia consecutus es, καὶ χείλη σου, τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον, καὶ ἀρχέnunquid talis egressus sis, qualis ingressus. Vide σει σοι εἰς σωτηρίαν. Βλέπε εἰ ἐνήστευσας, μὴ μέγα quam inde abstusti mendam, vel in quo teipso φρονήσῃς· εἰ ἠλέησας, μὴ κενοδοξήσῃς· ἀλλὰ μᾶλ melior factus es, vel quem es assecutus profectum, λον παρελθούσης της νηστείας, λόγισαι τί ἐκτήσω ἐπ vel quem correxisti defectum, si ab ira destitisti τῆς ἀσιτίας· μὴ τοιοῦτος ἐξῆλθες ἁπλῶς, οἷος εἰσῆλvel convicio, si fratri non detraxisti, si jurare de- θες; Βλέπε ποίαν ἄρα ἀπενίψω ἁμαρτίαν· ἡ κατά siisti, vel aliud quid boni es operatus. Si vero cibis τί βελτίων ἐγένου σαυτοῦ, ἢ ποῖον κατόρθωμα προσ tantum abstinuisti, nec ullum aliud egisti bonum, εκτήσω, ἢ ποῖον ἐλάττωμα διωρθώσω· εἰ ὀργῆς quid non comedendo profecisti? Forte enim dicet ἐπαύσω, ἢ λοιδορίας, εἰ μὴ κατελάλησας ἀδελφοῦ, εἰ tibi: Vere non potuisti jejunare, quare inimicis tuis ἐπαύσω ὀμνύων, ἡ ἑτερόν τι τῶν καλῶν εἰργάσω. non reconciliatus es, quare livorem et invidlam δὲ μόνον σιτίων ἀπέσχου, καὶ τῶν ἄλλων οὐδὲν και habens perseverasti? quid autem et te contristant λῶν εἰργάσω, τί ὠφέλησας ἐκ τοῦ μὴ φαγεῖν; Τι saccensuisti? Nec hoc solum, verum et in malorum χὸν γὰρ ἐρεῖ σοι· Ναί, οὐκ ἔδυνήθης νηστεῦσαι, memoria permansisti, quo nullum pejus est malum. τίνος ἕνεκα τοῖς ἐχθροῖς σου οὐ διηλλάγης; διὰ τί Qui namque corporale peccatum fecit, fecit ma- βασκανίαν καὶ φθόνον ἔμεινας ἔχων; διατί δὲ καὶ lum, et cito destitit: malorum autem recordans, ὠργίσθης τῷ λυπήσαντί σε; Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλά nocteque et die, et omui bora peccatum operatur. καὶ ἐν μνησικακίᾳ διέμεινας, οὗ χεῖρον οὐδέν ἐστι Si horum memineris, nunquam recordaberis con- κακόν. Ο γὰρ τὴν σωματικήν ἁμαρτίαν ποιήσας tumelir. Quapropter, quia te ille alfecit contumelia, ἔδρασε τὸ κακὸν, καὶ τάχα ἐπαύσατο. Ὁ δὲ μνησι tu præceptorem Deum ne contumelia afficias: in κακῶν, καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ, καὶ κατὰ πᾶσαν orpis enim theatro hæc omnia revelabuntur. Unde ὥραν τὴν ἁμαρτίαν ἐργάζεται. Ἐὰν τούτων μνημο priusquam in perditionis lutum cadamus, tantum fu- νεύσῃς, οὐδέποτε ὕβρεως μνησθήσῃ. "Οθεν μὴ ὅτι giamus supplicium, et cogitemus quod judiciis ὕβρισέ σε ὁ δεῖνα, σὺ ὑβρίσῃς τὸν ἐντειλάμενον Θεόν· nos illis horrendis eripiet nemo, non ipse Noe, non ἐν γὰρ τῷ τῆς οἰκουμένης θεάτρῳ ταῦτα πάντα ἐπMuses, non Daniel, non Abraham, qui filios et ho- καλυφθήσεται. Ὅθεν πρὶν εἰς τὸν βόρβορον έμπεσεῖν spites tantum dilexit, supplicio subtrahet. Cogite τῆς ἀπωλείας, τὴν τοσαύτην κόλασιν διαφύγωμεν καὶ mus quod multis obnoxii sumus peccatis, et mani- ἐννοήσωμεν, ὡς οὐδεὶς ἡμᾶς ἐξελεῖται τῶν κριτηfestis et occultis. Si enim iniquitates observaveris, ρίων ἐκείνων τῶν φοβερών, οὐκ αὐτὸς Νῶς, ο Domine, Domine, quis sustinebit”? Et quid de oc- Μωϋσῆς, οὐ Δανιήλ, οὐκ Αβραὰμ δ' φιλότεχνος κal cultis dico? si manifestorum pœnas a nobis exigat, φιλόξενος ἐξελεῖται τῆς κολάσεως. Εννοήσωμεν ότι quam habebimus veniam? si in orationibus torpo- πολλοῖς ἁμαρτήμασιν ὑπεύθυνοι ἐσμεν καὶ φανερείς rem discutiat, vel in jejuniis negligentiam: et quod καὶ ἀδήλοις. Ἐὰν γὰρ ἀνομίας παρατηρήσης, Κύριε, ante ipsum constituti non tantum ipsi impendimus Κύριε, τίς ὑποστήσεται; Καὶ τί λέγω τῶν κεκρυμhonorem, quantum magistratibus milites, nec quan- μένων; Ἐὰν τῶν φανερῶν εὐθύνας ἀπαιτήσῃ παρ' tum amicis amici? Cum quanta nempe attentione ἡμῶν, ποίαν ἔξομεν συγγνώμην; Ἐὰν ἐξετάσῃ τὴν amicum alloquimur? Deum autem pro peceatis ἐν ταῖς εὐχαῖς ῥᾳθυμίαν, ἢ τὴν ἐν ταῖς νηστείαις όλι - deprecantes torpemus, et genibus nostris humi γωρίαν, καὶ ὅτι ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἑστῶτες οὐ τοσαύτ hexis exterius cogitatione versamur. Si ab bis tan- την αὐτῷ παρέχομεν τιμήν, οὐδὲ ὅσην ἄρχουσιν οἱ tum inceperit, et rationem exigere voluerit: ubi στρατιῶται, οὐδὲ ὅσην τοῖς φίλοις οι φίλοι; Μετά * Psal. xxxi, 13. 97 ibid. 14. 98 Psal. CXXIX,

SERMO DE POENITENTIA. μὲν γὰρ πάσης προσοχῆς τῷ φίλῳ διαλεγόμεθα; Θεῷ igitur nos abscondere poterimus? Quid vero su in medium deducat accusationes, quas alter in allerum agimus, si et superfluos aspectus nostros examinet, si malas inquirat concupiscentias, si et de conviciis nostris rationem exigat, nunquid os operire poterimus? Si vero vanam quoque gloriam quaru sustinemus orantes et jejunantes, et eleemnosyram facientes, poterimusne in cœlum respicere? Si autem et dolos, quos alter in alterum suimus, et præsentem quidem tanquam amicum alloquimur, absenti vero detrahimus: quantas igitur sustinebimus pœnas? Si vero juramenta quoque et mendacia, et livores, et injustas indignationes: si perjuria computet, et tristitias respiciat, quibus ob amicorum celebritatem ac famam afficimur, aut aliis mala patientibus gaudemus et insullamus: si torpo ris quoque in collectis poenas repetas, quando ipse Deus per Scripturas loquitur, nos auten ipsum dimittentes cuin nostris conservis loquimur, quas jam subibimus poenas? δὲ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν προσευχόμενο: επθυμοῦμεν· καὶ τῶν γονάτων ἡμῶν κεκλιμένων χαμαὶ ἔξω ρεμβά μεθα τῇ διανοίᾳ. Ἐὰν τούτων μόνον ἄρξηται καὶ θε Ζήσῃ λόγον ἀπαιτῆσαι, ποῦ ἄρα δυνησόμεθα κατα δύναι; τί δὲ ἐὰν παραγάγῃ εἰς τὸ μέσον τὰς κατηγο ρίας, ας κατ' αλλήλων ποιούμεθα· ἐὰν δὲ καὶ τὰς περιέργους ἡμῶν ὄψεις ἐξετάσῃ, καὶ τὰς πονηράς ἐπιθυμίας ἐπιζητήσῃ· ἐὰν δὲ καὶ λοιδορίας ἡμῶν ἀπαιτήσῃ λόγον· ἄρα δυνησόμεθα ἀνοίξαι στο μα; Ἐὰν δὲ καὶ τὰς κενοδοξίας, ὡς ὑπομένομεν προσευχόμενοι καὶ νηστεύοντες, καὶ ἐλεοῦντες, ἄρα δυνησόμεθα ἀναβλέψαι εἰς τὸν οὐρανόν; Ἐὰν δὲ καὶ τοὺς δήλους οὓς συμβάπτομεν κατ' ἀλλήλων, καὶ παρ ὄντι μὲν ὡς φίλῳ διαλεγόμεθα, ἀπόντος δὲ καταλαλοῦμεν, ἅμα ποταπὰς ὑφέξομεν κολάσεις; Ἐὰν δὲ καὶ τοὺς ὅρκους καὶ τὰ ψεύδη, καὶ τὰς βασκανίας, ή τοὺς ἀδίκους θυμούς· ἐὰν δὲ καὶ τὰς ἐπιορκίας. ἡμῶν λογίσηται, ἢ τὰς λύπας ἐπίδοι, ἐν οἷς εὐδοκι - μούντων τῶν φίλων λυπούμεθα, ἢ ἑτέρων πασχόντων κακῶς ἐφησόμεθα· ἐὰν δὲ ἀπαιτήσῃ καὶ τὰς ἐν ταῖς συνάξεσι βαθυμίας, ὅτε αὐτὸς μὲν ὁ Θεὸς διὰ τῶν Γραφῶν διαλέγεται· ἡμεῖ; δὲ ἀφέντες αὐτὸν, τοῖς συνδούλοις ἡμῶν διαλεγόμεθα· ποίας ἄρα ὑφέξομεν εὐθύνας; Ὅθεν πάντοτε πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν γέενναν ἔχωμεν. Εἰ γὰρ καὶ γέεννα μὴ ἠπείληται, πέσῳ μᾶλλον καὶ ταύτης ἐπηρτημένης μνημονεύειν ὀφείλομεν τῶν οἱ κείων πλημμελημάτων; Μνημόνευε τοῦ αἰωνίου Κριτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ προλέγω σοι τὴν τιμωρίαν, ἵνα φύ της τὸν κίνδυνον. Ἐὰν εἴπῃ σοι· Νήστευσον, προβάλλῃ ἀσθένειαν ἐὰν εἴπῃ σοι Ἐλέησιν, προφασίζῃ πενίαν· ἐὰν εἴπῃ σοι· Συνάχθητι, ἀκηδίαν σεαυτῷ ἀποτίθης· ἐὰν εἴπῃ σοι· Μη ὀργίζου, τί ἔχει; προς τοῦτο εἰπεῖν, ὅπου οὔτε ιδιωτεία οὔτε ἀσχολία χωλύει ποιῆσαι τὴν ἀρετήν; Οὐκοῦν ἀσύγγνωστος ὢν ἐπὶ τῇ ἁμαρτία, πῶς δυνήση τας χείρας ἐκτεῖναι εἰς τὸν οὐρανόν; πῶς τὴν γλῶσσαν κινῆσαι; πῶς αἰτῆσαι συγγνώμην; Ἠδίκησαι, ἀπεστέρησαι, κακῶς ἤκουσας, μέγα ἐβλάβης, μένε τοῦ ἄρχοντος τὴν ἀπόφα σιν. Εἰ γάρ τινος δοῦλον υβρίσαντά σε οὐ δέρεις, ἀλλὰ τῷ δεσπότῃ αὐτοῦ προσαναφέρεις, πόσῳ μᾶλ λον ἐπὶ τοῦ εἰπόντος· Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀντι αποδώσω, λέγει Κύριος; Ενήστευσας ἀπὸ βρω μάτων; Βλέπε ποίαν ἄρα ἀπενίψω ἁμαρτίαν, ἢ κατὰ τί βελτίων ἑαυτοῦ ἐγένον, ἢ ποῖον προσεκτήσω κατήρ θωμα, ἢ πλον ἐλάττωμα διωρθώσω. Εἰδὼς τοίνυν ὡς τῷ τοῦ Κυρίου βήματι μέλλων παρίστασθαι, ἔνθα οὐ δεινότης γλώσσης ἰσχύει, οὐ συνήγοροι βοηθούσιν, διὰ πυρὸς διερχομένης σου τῆς ψυχῆς, πρόπεμψον δρόσον, κίνησον δακρύων πηγάς. Έχεις τὸ φρέαρ, ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς καρδίας την λύπην άντλησον, κίνη σον τὰς διδύμους κόρες, καὶ πρόχες των δακρύων τὰ ρεύματα· κατ᾿ ἀναλογίαν τῶν ἡμαρτημένων ἔστω σαι τὸ δάκρυον. Εἰ μικρόν σοί τι έσφαλται, ἀρκεῖ καὶ βραχὺ δάκρυον· εἰ δὲ μέγα σου τὸ σφάλμα, μείζων σου δακρύων χείμαρρος γένηται. Εἰ δὲ καὶ καθαρίτητα κέκτησαι, δάνεισον ἄλλῳ τὸ δάκρυον, καὶ κλαυ σαν ὑπὲρ ἀδελφοῦ ἁμαρτήσαντος· γένοιτο δὲ, ἵνα κἂν ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων δακρύσωμεν· * Deut. XXXII, 35. PATROL. GR. LXXXVIII Unde semper ante oculos gehennam habeamus, Cum enim etiam si gehenna non intenderetur, pec-· cata vitare deberemus: quanto magis hac immi. nente propriorum reminisci peccatorum debemus? Recordare æterni Judicis. Ecce enim ultionem tili prædico, ut periculum fugias. Si dixerit tibi: Jejuna, praetendis imbecillitatem; si tibi dixerit: Miserere, excusationem obtendis paupertatis; si tibi dixerit: Ad collectam veni, negligentiam tibi ipsi supponis: si tibi dixerit, Noli irasci: quid contra hoc dicere petes, ubi neque ignorantia, neque negotium virtutem exercere prohibet? Quomodo igitur cum venia sis indignus peccati, in cœlum manus extendere poteris? quomodo linguan morere? quomodo ve niam petere? Injuria affectus es, re tua privatus es, male audiisti: magnopere lesus es, exspecta magistratus sententiam. Si enim cujuspiam servum qui te affecerit contumeliis, n‹ n verberas, sed ipsius domino offers: quanto magis erga illum, qui dixit: Mea est altio, et ego retribuam "? Jejunasti a cibis vide quod inde peccatum abstulisti, vel in quo teipso factus es melior, vel quem acquisisti profectum, quemve detectum correxisti. Sciens itaque quod ante Domini tribunal sistenclus es, ubi mihil lingue valet facultas, non auxiliantur advocati, tanquam anim;a tua sit per ignem transitura, præmittejrorem, fuule lacrymiarum fontes. Habes puteuin, ex cordis profundo tristitiam hauri, genius commove pupillas, et lacrymarum profunde fluenta, secundum peccatorum proportionem sit tibi lacryma. Si in aliqua re exigua deliquisti, sufficit et exigua lacryma: sin autem maguum est delictum tuum, major sit lacrymarum tuarmin toriens. Si vero puritatem quo ¡ue retines, alteri mutua lacrymam, et pro fratre lapso lora. Utinam vero saltem pro peccatis lacrymaremus pros

πείας, καὶ πρὶν ἀποκλεισθῆναι τὴν θύραν, μετανοή σωμεν· ὅπου ἡ ἁμαρτία, ἐκεῖ γένηται καὶ ἡ λύσις. Μὴ ὧδε ἡ ἁμαρτία, καὶ ἐν οὐρανῷ ἡ μετάνοια. Εξου σίαν γὰρ ἔχει ἐπὶ τῆς γῆς ἁμαρτίας ἀφιέναι ὁ λυτρού μενος ἡμᾶς Σωτήρ. "Οθεν ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ. Ὁ δὲ φθάσας ολισθῆσαι, διαναστήτω 4 πεσών, μὴ καταῤῥαγήτω. Εἰ δέ τις καὶ κατεββάτι. ἔστιν ὁ Κύριος ὁ ἀνορθῶν τοὺς κατερραγμένους. Ἔστι σαλευθῆναι παρά μικρόν, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Δαβίδ· Παρ' ὀλίγον ἐξεχύθη τὰ διαβήματά μου. Εἰ ἔλεγον, φησί, Σεσάλευται ὁ πούς μου, τὸ Ειλεός σου, Κύριε, ἐβοήθει μοι. Εστιν ἀνατραπήνα: καὶ μὴ πεσεῖν. Ὡσθεὶς γὰρ ἀνετράπην τοῦ πεσείν, καὶ ὁ Κύριος ἀντελάβετό μου. Επι καὶ τῷ π σόντι παραμύθια, τὸ μὴ ἐναπομεῖναι τῷ πτώματ Μὴ ὁ πεσών, οὐκ ἀνίσταται; Ἔστι καὶ τῷ κάτερ ῥαγμένῳ ἐλπὶς σωτηρίας· Κύριος γὰρ ἀνος θος, φησί, τοὺς κατεῤῥαγμένους. Αλλ' ὅρα μὴ χαυνωθῇς ἀκούσας τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ· Ο Θεός γάρ. φησί, δίκαιος καὶ ἰσχυρὸς, καὶ μακρόθυμος, καὶ μὴ ὀργὴν ἐπάγων καθ' ἑκάστην ημέραν. Ὡς οὖν φιλάνθρωπος ἐκδέχεται τὴν μετάνοιαν. Ἐὰν δὲ μὴ ἐπιστραφῆτε, τὴν ρομφαίαν αὐτοῦ στιλβώσει. Τέως οὐ τέμνει, στιλβοί μόνον, ἵνα τὴν λαμπηδόνα θεασάμενο; καὶ φοβηθείς, μὴ φθάσης κολασθήναι. Οὐ τέμνει ἡ ῥομφαία, ἀλλὰ φοβεῖ, ἵνα ὁ φόβος αὐτοῦ διεγείρῃ σε εἰς μετάνοιαν. Τὸ τόξον αὐτοῦ ἐνέτεινε, καὶ ἡτοίμασεν αὐτό· ἐνέτεινεν, οὐκ ἔπεμψε βέλος, ἵνα φοβήσῃ σε τῷ σχήματι. Εὐτρεπής ο κριτής μὴ καταφρόνει τοῦ τόξου, τέταται γάρ μή χαυνω θῇς, ἐπειδὴ τέως τὸ βέλος οὐ βλέπεις· μηδὲ ὑπτιοῦ διὰ τὴν μακροθυμίαν αὐτοῦ. Ακους τῆς σωτηρίων φωνῆς ταύτης· Ισθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου. Αν τιδίκω συνοδεύεις καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, οὗ την συνοδίαν ἐκφυγεῖν οὐ δύνασαι. Παῦλος ἐπαίει· φέτω σε λέγων· Ἡ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύ ματος, καὶ τὸ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός· ταῦτα δὲ, φησὶν, ἀντίκειται ἀλλήλοις. Αντικείσθω τὸ πνεῦμε τῇ σαρκὶ ἐπαλειφόμενον ταῖς προσδοκωμέναις ἐλπίπ, συγκρινόμενον ἐπιθυμίαν κίσμου καὶ βασιλείαν σύ ρανῶν. "Η γὰρ σὰρξ ἐπὶ τὸν χοῦν μέπει, ἡ δὲ ψυχή τὴν θείαν εἰκόνα σπουδαζέτω μιμείσθαι. Ούτω; εὐνάει τῷ ἀντιδίκῳ σου, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ δ priis. Unde peccatum processit, oriatur funs medi- τεν ἡ ἁμαρτία προῆλθε, γενέσθω ἡ πηγὴ τῆς θερα cine, et priusquam janua occludatur pœnitentiam agamus. Ubi reccatumn, illic fiat et solutio. Ne hic sit precatum, et in coelo poenitentia. Poleslatein enim habet super terram peccata dimittendi, qui nos redimit Salvator '. Unde qui stare videtur, sideat ne cadals: qui vero jam lapsus est, surgal: qui cecidit, non confringatur. Si quis autem et confractus est, adest Dominus qui erigit elisos. Accitit, ut peue moveamur, ait sanctus David: Pene effusi sunt gre«sus mei ³. Si dicebam, inquit. Motus esl pes meus, misericordia tua, Domine, adjuvabal me. Accidit ut evertamur et ΠΟΛ calamus. Impulsus enim eversus sum, ut caderem, et Dominus suscepit me *. Est et lapso remedium, in ruina non permanere: Nunquid qui cecidit, non resurgit *. Est et contrito salutis spes. Dominus cu:m, inquit, erigit elisos'. Sed vide ne mollescas audita Dei boʻ nitate: Deus enin, inquit, justus et fortis. et longanimis, et per singulos dies iram non inducens *, utpote scilicet clemens, quia pœnitentiam suscipit: Si vero non conversi fueritis, g'adium suum vibrabil 9. InLeriui non cadit, vibrat tantum, ut splendorem conspicatus, et territus, ad poenam non pervenias, Non cædit gladius, sed terret, ut ipsius timor ad pœnitentiam te suscitet: Arcum suum tetendit et paravit illum ": tetendit, non immisit sagittam, ut te forma terreat. Paratus est judex, ne contemnas arcun: intentus euim est, ne mollescas, quoniam interiin sagittam non cernis, ne negligas propter ipsius longanimitatem. Audi salutarem illam vocem: Sis benevolus adversario tuo ". Quotidie cum adversario iter agis; cujus comitatum effugere non potes. Paulus te instruat, licens: Caro concapiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem: hac autem, inquit, sibi inricem adversantur 19. Resistat spiritus carni,spe fultus exspectata, comparans concupiscentiam mundi, et regnuin cœlorum. Caro onim ad pulverem declinat, anima vero divinam imaginem imitari studeat. Ita benevolus sis adversuriv tuo, donec es in via cum ipso, hoc est in bac vita; cum enim via consummata fuerit, non amplius tibi pœnitentiæ tempus. Vide ne te tradat adversavius judici, et judex ultricibus potestatibus, et conjiciaris in carcerem, in tenebras exteriores, μετ' αὐτοῦ, τουτέστιν, ἐν τῷδε τῷ βίῳ· ἐὰν γὰρ ἡ donec reddas ultimum quadrantem 18 non Lautom de ac.ionibus, verum et de cogitationibus judicandus. Hæc igitur omnia scientes, nobismet auxiliemur. Tunc euim cognoscemus quam sit amara voluptas, cum re ipsa experiemur, quantæ nobis sit amaritudinis ministra. ὁδὸς τελεσθῇ, οὐκ ἔστι σοι μετανοίας καιρός. Βλέπ μή σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτής ταῖς τιμωρούσαις δυνάμεσι, καὶ βληθῆς εἰς τὴν τ λικὴν, εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, ἕως οὗ ἀποδος τὸν ἔσχατον κοδράντην, οὐ μόνον περὶ τῶν πρα ξεων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐνθυμήσεων κρινόμενος, Ταῦτα οὖν πάντα εἰδότες βοηθήσωμεν ἑαυτοῖς. Τότε γὰρ γνωσόμεθα ὅπως ἐστὶ πικρὰ ἡ ἡδονὴ, ὅταν γνῶμεν τῇ πείρα, πηλίκης πικρίας ἡμῖν γίνεται πρόξενος. Scientes igitur cuin quibus nobis sit certamen, invocemus misericordem Deum, ne dæmonibus tradamur, dicentes cum beato David: Ne tradas Εἰδότες τοίνυν ἐν τίσιν ἡμῖν ἡ πάλη, παρακαλέσε μεν τὸν ἐλεήμονα Θεόν, μὴ παραδοθῆναι τοῖς δαίμος, λέγοντες μετὰ τοῦ ἁγίου Δαβίδ· Μὴ παραδῷς με, • Luc. v, 24. • 1 Cor. x, 12. 2 Psal. Lx311, 2. * Psal. xcm, 18. • Psal. cxtr, 8. 3. * Psal. exliv, 14. 13 Matth. v, 26. • Psal. cm, 8, 9. • Psal. vu, 43. 1o ibid. » Matth. v, 23. 1ª Gaja'. ',

SERMO DE POENITENTIA. Κύριε, τοῖς ἀδικοῦσί με. Αὐτοὶ γὰρ διεγείρουσιν me, Domine, persequentibus me ". Ipsi namque es ἡμᾶς εἰς τὸ ἁμαρτεῖν, καὶ αὐτοὶ κατήγοροι γίνονται οὐ μόνον γὰρ ὁ διάβολος ἀνοίξει καθ᾿ ἡμῶν τὸ στόμα, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες λέγοντες· Οὐχ ἡμεῖς ὑπηρέται ὑμῶν γεγόναμεν εἰς τὸ ὀργισθῆναι, ἢ κενοδεξῆσαι, ἢ καταλαλῆσαι τοῦ ἀδελφοῦ; Φοβηθώμεν, ἀδελφοί, τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἐν ᾗ οἱ ἡμέτεροι λογισμοὶ καθ' ἡμῶν γενήσονται πικρότεροι δικασταί. Μὴ οὖν μείνωμεν τοὺς ἀντιδίκους μάρτυρας, ἀλλά μᾶλλον παρακαλέσωμεν τὸν Δεσπότην Θεόν. Εἰ γὰρ καὶ ἀσθενὲς τὸ σαρκίον, η περικείμεθα, ἀλλὰ μέγας δ βοηθήσαι δυνάμενος Χριστός, καὶ σῶσαι εἰς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Φιλῆσαι χρὴ τὸν Δεσπότην καὶ ὡς ὡραῖον, καὶ ὡς εὐεργέτην, καὶ ὡς φιλοῦντα τοὺς γνησίως αὐτῷ δουλεύοντας. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς διὰ τοῦτό τινας φιλοῦμεν, διὰ τὰ τρία ταῦτα· ἢ διὰ κάλ. λος, ή δι' εὐεργεσίαν, ἢ ἐάν τις ἡμᾶς φιλῇ. Τί τοίνυν ὡραιότερον τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ; καθὼς ὁ Δαβὶδ λέγει· Ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Τίς δὲ οὕτως εὐεργέτης, ὡς ἑτοιμάσαι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ ἴδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη; Τίς δὲ οὕτως ἐφίλησεν ἡμᾶς ποτε, ὅτι ὡς πατὴρ φιλό στοργος βου· Μὴ ἐπιλήσεται γυνὴ τὰ ἔγγονα αὐτῆς; Εἰ δὲ καὶ ἐπιλάθοιτο γυνὴ, ἀλλ' ἐγὼ οὐκ ἐπιλήσομαί σου, λέγει Κύριος. Τοῦτον φιλῶν ὁ Δαβὶδ ἐγλίχετο θεάσασθαι αὐτὸν, λέγων Πότε ήξω, καὶ ὀρθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; Οὐ γὰρ ἔπτετε τὴν ὑπέρθεσιν, ἀλλὰ κατεκαίετο ἀπελθεῖν ἐν· τεῦθεν ἐπειγόμενος θεάσασθαι τὸν ποθούμενον Χριστόν. Ο φιλοθέου ψυχῆς πρόθεσις, καὶ πρὸς τὰ ἄνω ἀνεπτερωμένης! Τοῦτον πόθησον καὶ σὺ, ψυχὴ, πάντα τὰ δρώμενα παρατρέχουσα, καὶ ἀεὶ μνημονεύουσα τῆς αἰωνίου ζωῆς, καὶ τῆς ἀθανάτου βασιλείας, τῆς μετὰ ἀγγέλων χορείας, τῆς ἀκηράτου δόξης, της μετὰ τοῦ Δεσπότου διαγωγής, τῆς πάσης οδύνης ἀπηλλαγμένης. Εννοήσον ὅτι οὐδὲν ἔχει ὁ βίος, εἰ μὴ δάκρυα καὶ ὀνείδη καὶ λοιδορίας καὶ ἀθυμίας καὶ Ολιγωρίας καὶ πόνους καὶ νόσους καὶ γῆρας καὶ ἁμαρτίας καὶ θάνατον. Ταῦτα ἐννοῶν ὁ Δαβίδ, τὰς συκοφαντίας, τὰς χηρείας, τὰς ὀρφανίας, τὰς πενίας, τὰς ταλαιπωρίας, τὰς κολάσεις, τὰς καταπτώσεις, τούτων ἐπιθυμῶν ἀπαλλαγῆναι ἔλεγε· Πότε ήξω, καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ· ἵνα ἀπέλθω λοιπὸν ὅπου εἰρήνη, χαρά, ἀγάπη, μακροθυμία, siue sollicitu line bona, quæ sermo nullus exprimere λαμπρότης τῶν ἁγίων, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἀγαθὰ μετὰ ἀμεριμνίας, ἅπερ οὐδεὶς λόγος παραστῆσαι δύναται; Οθεν καὶ σὺ ὡς τοσαύτης προσδοκῶν ἀπολεῦσαι τρυφῆς, μὴ καταφρένει σου τῆς ζωῆς. Εἰ μὲν γὰρ εὐτελὴς ἦν ἢ πένης ὁ παρὰ σοῦ καταφρονούμενος, καλῶς ἂν καὶ ἐνύσταζες εἰ δὲ λαμπρὸς, καὶ επίδοξος, καὶ πάσης τῆς βασιλείας δεσπότης ὁ προσο δοκώμενος Χριστός, φαιδρυνέσθω ἡ λαμπάς καθ' ἵνα ἀκούσῃς καὶ σύ Είσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου σου. Χορηγεῖν δεῖ καὶ προσεύχεσθαι ἐν παντὶ καιρῷ, ἀγαπητοί. Εἰ γὰρ τοῦ Θεοῦ εἰπόντος τῷ διαβόλῳ, ὅτι Μὴ ἅψῃ τοῦ Ἰώβ, ὁ πονηρὸς ἐπέμενε νομίζων αὐτὸν * Psal. cxviii, 121. 1 Psal. XLIV, 3. 16 Isa. 19 Matth. χχν, 21. 20 Job 11, 3. ad peccandum incitant, et iidem sunt accusatores: non enim es solus contra nos diabolus aperiet, verum et alii dæmones dicentes: Num nos ministri vobis fuimus, ut irasceremini, vel vana duceremini gloria, vel in fratrem inveheremini? Timcamus, fratres, diem illum, in quo nostræ cogitationes judices fient adversus nos acerbiores. Ne igitur adversarios testes exspectemus, sed potius exoremus Dominum Deum. Etsi enim est infirma, qua induti sumus, caro: verumtamen magnus est, qui succurrere potest Christus, et salvare in regno suo. Igitur amare convenit Dominum, et tanquam pulchruin, et tanquam benefactorem, et tanquam sibi legitime servientes diligentem. Eteniin nos quoque propterea quemque diligimus, propter hæc tria, vel propter pulchritudinem, vel propter beneficium, vel si quis nos amet. Quid igitur Domino Christo pulchrius? sicut David inquit: Speciosus forma præ filiis hominum ". Quis vero tantus benefactor, ut paret diligentibus se, quæ oculus non vidit, et auris non andivit, quæque in cor hominis non ascenderunt"? Quis vero sic unquam nos amavit, ut qui tanquain pater pius claniat: Nunquid obliviscetur mulier filios? Si autem et obliviscatur mulier, Lamen ego te non obliviscar, dicit Dominus 17. Hunc amans David, conspicere cupiebat, dicens: Quando veniam el apparebo ante faciem Dei“? Non enim dilationem tolerabat, sed hinc migrare ardebat, concupitum cernere Christum festinans. O animæ Deum amantis propositum, et ad superiora pennis subvectæ! Ifunc et tu, anima, concupisce cuncta quie videntur prætercurrens, et semper reminiscens æternæ vitæ et immortalis regni, et sociatæ cum angelis chorea, incorruptibilis gloriæ, et ducta cum Domino conversationis ab omni dotore liberæ. Cogita quod uihil habet vita nisi lacrymas et opprobria, et convincia, et tristitias et negligentias, et labores, et morbos, et senectutem, et peccata, et mortem. Hæc cogitans David, calumnias, viduitates, orbitates, aerumnas, poenas, lapsus, his cupiens absolvi dicebat: Quando veniam, et apparebo aute faciem Dei, ut jam abean, ubi pax, laetitia, charitas longanimitas, claritas sanctorum, et omnia cætera potest? Unde tu quoque tantis exspectans frui deli - ciis, ne contemnas vitam Si euin vilis esset aut pauper, qui abs te contemnitur, aperte dormitares: si vero splendidus et gloriosus et totius regni Dominus, qui exspectatur Christus: lucent lampas quotidie, paratus sis in Sponsi occursum; ut et tu audias: Intra in gaudium Domini tuό 18. ἡμέραν· ἕτοιμος ἔπο εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ νυμφίου, Vigilare oportet, et or.re in onui tempore: dilecti Si enim dicente Deo ad diabolum: Non attinges Jah ›, malignus incubuit putans se eum dejecturam. Lx1y, 4; 1 Cor. 11, 3. 17 Isa.xLIX, 15. 16 Psal

JOANNIS JEJUNATORIS CP. ARCHIE?. quanto magis mus obnoxios habens, quaerit sui fa- καταβαλεῖν, προῳ μᾶλλον ἡμᾶς ὑποχειρίους έχων cere juris, sic ut vult? Opus est,vigilantia dilecti: uam et miles dormit non in lecto, sed humi: pisca tor non dormiens piscatur, sed stans aliquando peragit noctem: agricola ominem exhibet vigilantiam, ne domini vinea lædatur: et pastor sub dio staus noctem consummat, gregem custodiens, sicut Jacob dicebat: Fui ardens (estu per diem, et gelu per noclem, el somnus recesseral ab oculis meis ". Et qua ipsius vigiliæ ratio? ne ulla ovis fere captiva fieret. Si vero lauta de irrationali pecude cura, q42les esse decet de rationali anima sollicitudinem gerentes, auima, inquam, omnium pretiosissima, nec æquivalentem totum pariter orbem habente, quæ simul nobiscum resurgit, pariterque defenditur, et divino tribunali simul assistit? Propter liane operarius ille Jacob lapidem ad caput sibi posuit dormiens, ut intellectualem per somnos lapidem videret: unde et scalam usque ad cœlos pervenientem, et angelos ascendentes et descendentes, offerentes a nobis quidem orationes a Domino vero don: dedicentes”. Non unguento ungitur athleta: eorum enim qui jum victi sunt, est tale studium. Nihil auiwa immundius, quando corpus talem habet odoris suavitatem. Sed sicut distillationem patientes, et manus et vestimenta defluente replent humore: sic animæ fluxus immundus per corporis edoramentum cognoscitur. Propterea duram eligere vitam convemit, nec voluptatibus defluere. Quam vero lectus οὖν χρεία, αγαπητοί. Καὶ γὰρ ὁ στρατιώτης καθεύ ζητεῖ διαχειρίσασθαι, καθώς βούλεται; Αγρυπνίας κοιμώμενος αλιεύει, ἀλλ᾽ ἱστάμενος ἔσθ' ὅτε διατε δει οὐκ ἐπὶ κλίνης, ἀλλ᾽ ἐπ' ἐδάφους· ὁ ἀλτεὺς οὐ λεῖ τὴν νύκτα· ὁ γεωργὸς πᾶσαν ἐνδείκνυται ἀγρυ πνίαν, ἵνα μὴ τοῦ δεσπότου ἀμπελῶνα λυμήνηται· καὶ ποιμὴν ἀγραυλῶν διατελεῖ τὴν νύκτα φυλάσσων συγκαιόμενος τῷ καύματι τῆς ἡμέρας, καὶ τῷ τὴν ποίμνην, ὥσπερ ὁ Ἰακὼς ἔλεγεν Εγενόμην παγετῷ τῆς νυκτὸς, καὶ ὁ ὕπνος ἀφίστατο ἀπὸ αὐτοῦ; Ἵνα μὴ ἐν πρόβατον θηριάλωτον γένηται. τῶν ὀφθαλμῶν μου. Καὶ τίς ὁ λόγος τῆς ἀγρυπνίας δὲ τοσαύτη φροντὶς περὶ ἀλόγου προβάτου, ποταπούς ποιουμένους, ψυχῆς τῆς πάντων τιμιωτέρας, καὶ οὐκ δεῖ εἶναι τοὺς περὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς φροντίδας Ισοῤῥόπου πάσης ὁμοῦ τῆς οἰκουμένης, τῆς συναν ισταμένης ἡμῖν, καὶ συναπολογουμένης, καὶ τῷ θεία βήματι παρισταμένης; Διὰ ταύτην ὁ ἀσκητὴς τα κωδ λίθον πρὸς κεφαλῆς ἐτίθει κοιμώμενος, ἵνα ἐν νοητὸν λίθον καθ᾽ ὕπνους θεάσηται· ἔθεν καὶ τὴν κλίμακα (δεν ἀφικνουμένην ἕως τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τοὺς ἀγγέλους ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας, ἀνα φέροντας μὲν τὰς παρ' ἡμῶν προσευχάς, κατ άγοντας δὲ τὰ παρὰ τοῦ Κυρίου χαρίσματα. Οὐ χρέ ται μύρῳ ὁ ἀθλητής· τῶν γὰρ ἡττημένων ἐστὶν ἡ τοιαύτη σπουδή. Οὐδὲν ψυχῆς ἀπαθαρτότερον, ὅταν τὸ σῶμα τοιαύτην ἔχῃ τὴν εὐωδίαν· ἀλλὰ καθά ἱμάτια πληροῦσι τοῦ ἀποῤῥέοντος· οὕτω τῆς ψυχῆς περ οἱ κατάρρουν ἔχοντες, καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὰ τὸ ἀκάθαρτον ῥεῦμα διὰ τῆς τοῦ σώματος εὐωδίας γνωρίζεται· διὰ τὸν ἀπεσκληκότα βίον αιρείσθαι προσήκει, καὶ μὴ ταῖς ἡδοναῖς παρασύρεσθαι· ποίον δὲ ἔχει όφελος κλίνη Ελεφαντίνη ἢ καὶ ἀργυρένδε τος; περισσοτέρα καὶ ὧδε φροντίς, καὶ ἄνωθεν ὀργὴν εκκαλουμένη καὶ τὰ μὲν ἄλλα ἡμῶν ἁμαρτήματα Έχει τινὰ ἡδονήν· τὸ δὲ ἐπὶ κλίνης ἀργυρᾶς καθεύ δειν ποίαν έχει τέρψιν; Όθεν καὶ ὁ προφήτης απ αγορεύων τὴν κλίνην ταύτην ἔλεγεν· Οὐαὶ οἱ καθεύ δοντες ἐπὶ κλινῶν ἐλεφαντίνων, καὶ καταστο ταλῶντες ἐπὶ ταῖς στρωμναῖς αὐτῶν. Θέλεις ἰδεῖν κλίνην βασιλικὴν ἀρετῶν γέμουσαν; βλέπετε την κλίνην Δαβίδ, ἐν ᾗ ὥσπερ μαργαρίται ἦσαν καθ' ἑκάστην νύκτα τῷ σκιμποδίῳ πηγνύμενα τὰ τοῦ Προφήτου δάκρυα, & καὶ πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγρά φη, ἵνα τοῖς ίχνεσι τούτων κατακολουθοῦντες, αύγωμεν τὴν μέλλουσαν κρίσιν. "Οθεν μετανοήσωμεν πρὸ τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου· ἐκεῖ γὰρ οὐκ ἔτι ἔση κύριος τοῦ μετανοεῖν. Ετοίμους βούλεται ἡμᾶς εἶναι ὁ Κύριος· διὰ τοῦτο καὶ ἄδηλον ἡμῶν ἔθετο τὴν ἐξοδον· ἵνα ἀεὶ ἐναγώνιος ὦμεν. Εἰ γὰρ ἐν τοῖς ἐνταῦ θα δικαστηρίοις, ἐὰν μόνον ἀκούσωσι κήρυκος οι εἰσαγόμενοι ἐλιγγιῶσι καὶ ἀποπήγνυνται τῷ φύση, πότῳ μᾶλλον οἱ τῷ θείῳ βήματι παρίστασθαι μέλ λοντες τρέμειν ὀφείλομεν; Μεγάλως ἐκροτήσατε διὰ τῆς σιωπῆς· ἀεὶ μὲν γὰρ κεντεῖται τὸ συνειδός, μάτ λιστα δὲ ὅταν περὶ τῆς κρίσεως διαλεγώμεθα eburneus utilitatem habet, vel argento compactus? superflua potius hæe cura, et supernam provocans iram. Et alia quilens peccata nostra quampiam inbent vi luptatein: in lecto autem argenteo dormire quam habet delectationem? Unde et propheta lectuin hunc abominans, dicebat: Væ qui dormiunt in leclis eburneis, el lasciviunt in stratis suis ". Vis videre lectum regium virtutibus plenum, respice le. ctum Davidis in quo tanquam margaritæ super subsellium per singulas noctes erant congelatæ Prophetæ lacrymæ, quæ in admonitionem quoque mostram scripta sunt, ut vestigia sequentes futurum fugiamus judicium. Unde pœnitentiam agamus ante judicium illu 1: illic enim non eris amplius pœnitentia compos. Nos esse vult Dominus paratos, proptereaque posuit incertum exitum nostrum, ut continue solliciti simus. Si enim in præsentibus judiciis audita tantum præconis voce, qui introducun - tur titubant, et timore congelantur: quanto magis ante divinum tribunal sistendi tremere debemus? Sub silentio vehementer planxistís: semper enim stimulatur eonscientia, maxime vero cum de judicio disserimus. Ergo per sermones bonæ sunt redarg:tiones. Utinam enim dives ille telarguere:ur, et non il ic lingua urreretur! Virginitatem concupisti? serva mandata, et ipsam tibi Dominus ministrabit. Si enim dicas orans: Custodi me, Domine, ut pupilla:n oculi 35; dicet tibi et ipse: Custodi mandala wica, et lives: meos autem sermones, ut pupillas 40. * Gen. ΧΙΝΗ, 11 seqq. ss Gen. xxxi, Amos. 41, 4. ** Pɛa', vi. 7. 10 Psal. VI, 8

SERMO DE TŒNITENTIA. πλὴν οἱ διὰ τῶν λόγων ἔλεγχοι καλοί· εἴθε γὰρ καὶ ὁ oculorum s. Cum enim sic fueris afecta, sollicitudi-- πλούσιος ἐκεῖνος ἐλέγχετο, καὶ μὴ ἐκεῖ τὴν γλῶσσαν nem tuam sibi vindicans tibi dicit: Qui tangit vos, κατετηγανίζετο! Ἐπεθύμησας παρθενίαν; διατήρησ tanquam qui langit pupillam oculi mei ", σον ἐντολὰς, καὶ ὁ Κύριος χορηγήσει σοι αὐτήν. Ἐὰν γὰρ λέγης προσευχομένη· Φύλαξόν με, Κύριε, ὡς κόρην τοῦ ὀφθαλμοῦ, λέξει σοι καὶ αὐτός· Φύλαξον ἐμὰς ἐντολὰς, καὶ βιώσεις· τοὺς δὲ ἐμοὺς λόγους ὥσπερ κόρας ὀμμάτων. Ὅταν γὰρ οὕτως ἔσῃ διακειμένη, οἰκειωσάμενός σου την μέριμναν, λέγει. Ο απτόμενος ὑμῶν, ὡς ὁ ἁπτόμενος τῆς κόρης τοῦ ὀφθαλμοῦ αὐτοῦ. Βαλοῦσα τοίνυν τὴν χεῖρά σου ἐπ' ἄροτρον, μὴ στραφῇς εἰς τὰ ὀπίσω, μὴ γένῃ στήλη ἁλός· ἀεὶ ἡ γλώσσά σου λαλείτω περὶ τῆς κρίσεως, μηδὲν ἀργὸν φθεγγομένη, μὴ ἀπὸ ὀργῆς, μὴ ἀπὸ λύπης, μὴ ἀπὸ άλλου πάθους τινός, ἀλλὰ μᾶλλον φθεγγέσθω περί τῶν κολάσεων τῶν ἐκεῖ· ἵνα φοβουμένη ἐκ τῶν φοβερῶν κριτηρίων βελτίων ἑαυτῆς γένηται· πάντοτε ὁ νόμο; αὐτοῦ ἐπὶ τῷ στόματί σου ἔστω, ἵνα καὶ τὰ βήματά σου κατὰ τὸ τοῦ Θεοῦ θέλημα προέρχονται. Τὸν νομοθέτην πάντοτε ἐπὶ στόματος ἔχε· ἐκεῖνος σα έστω σύνοδος καὶ συνόμιλος· καν γὰρ ἴδῃς τινὰ εὐημεροῦντα ἢ καὶ βασιλεύοντα, γίνωσκε ὅτι ὡσεὶ άνθος χόρτου ταχὺ ἀποξηρανθήσεται. Ἐκεῖνος ἐκ τῶν ἐδεσμάτων τρυφάτω· σὺ δὲ τοῦ Δεσπότου Χρι στοῦ κατατρύφα· πολλαὶ τῶν παρθένων ἐμαρτύρησαν η Cum igitur ad aratrum manum miseris, ne ad ea quæ sunt a tergo convertaris, ne fias statua salis: semper lingua tua dejudicio loquatur, nihil otiosum sonans, aut ex ira, nihil ex tristitia, aut ex ulla alia perturbatione, sed potius de illis suppliciis loquatur, ut tremenda timens judicia,seipsa melior fiat: semper lex ejus in ore tuo sit, ut et verba tua secundum Dei voluntatem procedant. Legislatorem semper in ore geras; ille tibi comes et socius. Sive enim quempiam videris prospere agentem, vel deliciis vacantem, vel etiam regnantem, nosce quod tanquam flos ſeni velociter arescet. Ille ferculis gaudeat, tu vero in Domino Christo gaude. Multæ virgines martyrium sunt passae: quod si mortem cateri vicerunt, tu concupiscentiam vincere non potes? Oportet te membra mortificare, non tantum concupiscentiam, veruni et fram, et furorem continere. Lingua tua mensuras babeat: vide ne ante tempus te conscientia tua condemnet. Venit mors et omnia revelantur. Coram εἰ δὲ καὶ θανάτου ἕτερος περιεγένοντο, σὺ ἐπιθυμίας περιγενέσθαι οὐ δύνασαι; Νεκρῶσαι δεῖ τὰ μέλη, οὐ μόνον ἐπιθυμίας, ἀλλὰ καὶ ὀργῆς καὶ θυμοῦ ἐγκρατευομένην. Ἡ γλῶσσά σου μέτρα εχέτω· βλέπε μὴ ποὺ καιροῦ κατακρίνῃ σε ἡ συνείδησίς του. Ερ- G χεται ὁ θάνατος, καὶ πάντα ἀποκαλύπτεται. Ἐπί τινος ἀσχημονῆσαι νῦν οὐ θέλομεν· ἐκεῖ δὲ ἐπὶ τοσού των μυριάδων· ποῦ ἄρα καταδυσόμεθα; Ἰωάννης ἁγνὸς ἦν, διὰ τοῦτο ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Χριστοῦ ἀνα έπεσεν· ἡ Χριστῷ θέλουσα νυμφευθήναι ψυχή, φυλασσέτω τὴν ἁγνείαν, ἵνα ἐκ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γνωρισθῇ· Επιδεικνυμένην γὰρ, φησί, πίστιν απαγγελεί δίκαιος. Αναμιμνήσκου πάντοτε τῆς ὁμολογίας ταύτης, καὶ λάμβανε εἰς ἔννοιαν τὴν ἐσχάτην ἡμέραν. Βλέπε τοίνυν μὴ διὰ τῆς γλώσσης φθαρῇς· 'Η γλώσσα γὰρ, φησὶν, ἐστὶν ἡ σπιλοῦσα ὅλον τὸ σῶμα· τοῦ δὲ σώματος σπιλωθέντος, ἀνάγκη καὶ τὸν νοῦν καταφθείρεσθαι, καθὼς εἴρηται· Φθείρουσιν ήθη χρηστά ομιλίαι κακαί· καὶ Παυλός φησιν· "Άνθρωποι κατεφθαρμένοι τὸν profiteris. Clamet oculus tuus pietatem interius ha νοῦν. Ζήτει Παῦλον ὡς ἡ Θέκλα, ἵνα ἀκούσῃς τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ σοι λεγόμενα. Πτερύγων σου χρεία· εἰ οὐκ ἔχεις ταύτας καὶ οὐ σπουδάζει; ἔχειν, μάτην επαγγέλλη. Βοάτω σου ὁ ὀφθαλμὸς τὴν ἔνδον οἰκοῦσαν εὐλάβειαν· κάτω ἔστω σου τὸ ὄμμα, ἵνα ἡ διάνοια άνω. Νήψεως πολλῆς χρεία· ὁ γὰρ ἀντίδικος ἡμῶν νήφει. ᾿Απὸ παραδείσου ἐξέβαλε· νῦν εἰς οὐρανὸν ἀνέρχεσθαι οὐκ ἐπιτρέπει. Βλέπε μὴ τὸν πνευματικὸν οἶνον ὕδατι ἀχρειώσῃς· ἔχε ἀντὶ ἄρτου τὴν μελέτην τῶν θείων Γραφῶν, καὶ ἀντὶ οἴνου τὰ τοῦ Σωτῆρος ἐντάλματα. Ακους τοῦ λέγοντος· Θέλω ὑμᾶς ἀμερί μνους εἶναι, καὶ μηδὲν μεριμνᾷν, εἰ μὴ περὶ τῆς βασιλείας. Μετά γηίνου σώματος εἰς οὐρανοὺς ἀνελθεῖν ἐπεθύμησας; λέπτυνον τὰς σάρκας, ἵνα εὐ ** Prov. vil, 2. 17 Zach. 11, 8. 88 1 Cor. 11, 15. se Matth. st, 31 seqq. ** Peut. xxxi, 15. aliquo nunc confusionem pati nolumus: illic Vero coram tot millibus ubi abscondemur? Joannes purus erat, propterea supra Christi pectus recubuit: anima Christo volens desponsari, puritatem custodiat, ut ex fructu arbor cognoscatur: Munifestam exim, inquit, fidem annuntiabit justus ". Hujus confessionis recordare, et ultimuin quoque concipe mente diem. Vide igitur, ne per linguam pereas: Lingua enim est, inquit, quæ polluit totum corpus 30. Corpore vero maculato mentem quoque corrumpi necesse est, sicut dictum est: Corrumpunt bonos mores colloquia mala": et Paulus inquit: Homixes corrupti mente ". Quære Paulum tanquam Thecla, ut audias quæ per ipsum tibi dicuntur. Alis opus est tibi, si non habes, nec habere festinas, frustra bitantem: deorsum sit aspectus tuus, ut sit mens sursum. Vigilantia opus est multa: adversarius enim noster vigilal. Ejecit olim ex paradiso, nunc in cœlum regredi non permittit. Vide ne spirituale vinum aqua inutile reddas. Habe pro pane divinarum meditationem Scripturarum, et pro vino Salvaloris mandala. Audi dicentem: Volo vos non esse sollicitos, et nihil curare, nisi de reguo 3. Cum terreno corpore cœlum ascendere concupisti? extenua carnes, ut ad ascensum agilis fias. Equus si multum comedat, non curritiathleta non quod vult, comedit. Nisi comedisset Israel, et impinguatus tuisset, non recalcitrasset”. Sursum igitur oculum tuum semper habeas, ubi et tibi concupitus est 19 Jac. 111, 3º 1 Cor. xv, 53. 21 1 Τim. 1, 5.

ཅ sposas: desiderio animi motus vince. Oratio et πετής εἰς τὴν ἄνοδον γένῃ. ἵππος ἐὰν φάγῃ πολύ, jejunium tibi auxiliantur, et divinæ cohortantur οὐ τρέχει· ὁ ἀθλητὴς οὐχ 8 θέλει τρώγει. Εἰ μὴ Scripturz. 828 Ne contemnas coronam in certa- ἔφαγεν Ισραήλ, καὶ ἐπαχύνθη, οὐκ ἂν ἀπελάκτισεν. minibus; hinc babes æternæ vitæ et quietis artba- Ανω τοίνυν τὸ ὄμμα σου έχε διαπαντός, ὅπου καὶ ὁ bonem. Non enim pateris virum ebrium, non partu ποθούμενός σοι νυμφίος· πόθῳ τὰ πάθη νίκησαν. ris, non paris, non luges qual filius mortuus est, vel Εὐχὴ καὶ νηστεία βοηθοῦσί σοι, καὶ αἱ θεῖαι Γραφεί morbo laborat: non es sollicita, ne vir peregrinatus νουθετοῦσιν. Μὴ ὀλιγώρει ἐν τοῖς ἀγῶσι τοῦ στε redire tardet. Absoluta es a pariendo, ab alendo, et φάνου. Ἔχεις ἀπεντεῦθεν τῆς αἰωνίου ζωῆς καὶ ἀναeducando. Sponsum tuum sequere Christuin, te in παύσεως τὸ ἐνέχυρον· οὐ γὰρ ἀνέχῃ ἀνδρὸς μεθύον regnum cœlorum ducentem. Sequere secundum ilτος, οὐκ ὠδίνεις, οὐ τίκτεις, οὐ κλαίεις, ὅτι τὸ τέχνον lud eloquium, dicens: • Si al me ingredimini re- ἀπέθανεν, ἢ ἄλλο νοσεῖ· οὐ φροντίζεις μὴ ὁ ἀνὴρ cle, et ego ingrediar vobiscum recte. Si vero tor- βραδύνῃ ἐπανελθεῖν ἀποδημήσας. Απηλλάγης τοῦ tuosi ingredimini, et ego vobiscum ingrediar tortuo- τίκτειν, καὶ τρέφειν, καὶ ἀνατρέφεσθαι. Ακολούθει sc. Semper Dominum venientem exspecta. Si enim σου τῷ νυμφίῳ ὁδηγοῦντί σε εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βα qui dicit: Tardat dominus meus venire", ipso ve- σιλείαν Χριστῷ· ἀκολούθει κατὰ τὸ λόγιον τὸ λέγον· niente in duo dividitur: qui nec omnino ipsius illu- • Ἐὰν πορεύεσθε πρός με ὀρθῶς, κἀγὼ πορεύσομαι strem exspectal adventum, quid patietur? μεθ᾽ ὑμῶν ὀρθῶς· ἐὰν δὲ πλάγιοι πορεύεσθε, κἀγὼ πορεύσομαι μεθ' ὑμῶν πλαγίως. Πάντοτε τὸν Δεσπότην προσδόκα ἐρχόμενον. Εἰ γὰρ ὁ λέγων· Βραδύνει ὁ Κύ ριός μου ἐλθεῖν, διχοτομεῖται ἐλθόντος αὐτοῦ· ὁ μηδὲ ὅλως προσδοκῶν τὴν ἐπιφανῆ παρουσίαν αὐτοῦ τί ἂν πάθη; Si vis itaque Christo assimilari, ejus vestigia sequere: angusta enim est janna, et justi ingredien - tur in eam”. Audis Danielem prophetam dicentem; Ego Daniel eram lugens tres hebdomadas, panem non comedi, et vinum non intravit in os meum 36 Εἰ οὖν θέλεις Χριστῷ ὁμοιωθῆναι, τοῖς ἴχνεσιν απ τοῦ ἀκουλούθει· στενὴ γάρ ἐστιν ἡ πύλη, καὶ δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ. Ακούεις τοῦ Δανιήλ λέγοντας Εγώ Δανιήλ ἤμην πενθῶν· τρεῖς ἑβδομάδας ἄρτον οὐκ ἔφαγον, καὶ οἶνος οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου. Ἰωάννης τὴν ἔρημον ᾤκησεν· οὐκ εἶχεν ἀμπελῶνα, ἵνα μὴ ἑαυτὸν χερσώσῃ. Λύχνος ἦν, διὰ τοῦτο τὰς προσβολὰς τῶν ἀνέμων Ασφαλίζετο. Το των καὶ σὺ μνημόνευε τῶν δογμάτων. Οὐράνιον ἐπανῄρησαι πολιτείαν, ἀγωνίζου τὸν καλὸν ἀγῶνα τῆς πίστεως ἐν τῷ ἀγῶνα ὁρῶσα τὴν νίκην, ἐν τῇ νίκῃ τὸν στέφανον, τὸν ἀγωνοθέτην Ἰησοῦν· μένον ἀσφαλὴς ἔστω σου ὁ δρόμος. Φοβερὸν τὸ ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Εἶδές ποτε εἰκόνας, πῶς αἱ μὲν τῶν προσώπων εἰσὶν εὐμήκεις καὶ εὐμεγέθεις καὶ περικαλλεῖς· αἱ δὲ γρυλλοειδεῖς καὶ καταγέλαστοι; Οὕτως ἐκεῖνος ὡς ἐν εἰκόνι τὰ πάντα ἀποκαλύψει. . Φεύγε τοίνυν τὴν αἰσχύνην ἐκείνην τὴν φρικωδεστάτην, καὶ αἴνει, καὶ λέγε· Φύλαξόν με, Κύριε, ότι ἐπὶ σοὶ ἤλπισα, ὅτι τῶν ἀγαθῶν μου οὐ χρείαν ἔχεις. Οὐ γὰρ τῶν ἡμετέρων χρήζει, ἀλλὰ τῆς ἡμῶν σωτηρίας ἐπιδέεται. Οθεν ἑαυτοὺς προσενέγκωμεν αὐτῷ θυσίαν ζῶσαν, λογικὴν λατρείαν· οὐ διὰ πυρὸς, ἀλλὰ διὰ μακροθυμίας. Ο γὰρ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται, φησί. Διὸ τὸν ἀτάραχον καὶ ἀπερίστατον βίον ἑλόμενοι καλώς τρέ χετε, ἵνα καταλάβητε, καθώς γέγραπται. Οὐ γὰρ ὀλίγος ὁ κίνδυνος ὁμολογήσαντα τὴν ἀγνείαν μὴ φυλάξαι. Διὸ καὶ παιδαγώγει του τὴν γλῶσσαν, τὸν ὀφθαλμόν, ἐκτείνουσα τὰς χεῖράς σου εἰς προσευχές, τὸν πόδα κινοῦσα ὡς ὁ Δεσπότης εδημιούργησεν, ἐν τῇ καταστολῇ κόσμιος, ἐν ταῖς συντυχίαις αιδέσιμος ἐν τοῖς βαδίσμασιν ἀτάραχον· τὸ ἐν τοῖς βρώμασι τὸ αὔταρκες· τὸ ἐν ἐγκρατείᾳ εἴπονον· τὸ ταπεινὸν, τὸ συμπαθές, τὸ φιλάδελφον, τὸ κοινωνικὸν, τὸ τῆς πα στεως ὑγιές, καὶ καθ᾽ ὅλου μηδέποτε τοῦ φοβεροῦ ἐκείνου ἐπιλαθέσθαι δικαστηρίου. Joannes in deserto liabitavit ", non liabebat vineam, ne seipsum faceret terrenum. Lucerna erat, propterea contra ventorum impetus seipsum muniebat. Horuin tu quoque dogmatum recordare. Cœlestem elegisticonversationem ", certa bonum fidei certainen ", cernens in certamine victoriam, in victoria coro· nam, agonothetam Dominum Jesum: tantum firmus sit cursus tuus. Terribile est in Dei viventis manus incidere **, Vidisti unquɔm imagines, quomodo hæ quidem sunt vultu oblonge magno admodum et specioso: hæ vero deformi, et ridiculo? sic ille cuneta velut in tabella revelabit. Fuge igitur dedecus illud maxime horrendum, et laula, et dic: Custodi me, Domine, quoniam in te speravi, quoniam bonorum meorum non indiges “. Non enim nostrorum indiget, sed nostram salutem exquirit. Unde nos ipsos illi offeramus hostiam viventem, rationabile obsequium“, non per ignem, sed per longanimitatem. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit, inquit s. Propterea tranquillam, et quictam vitam eligentes, bene curite ut comprehendatis, sicut scriptum est *. Non enim parvum est periculum, puritatem promissam non custodire. Proptereaque linguam tuam corrige, oculum comprimens, extendens manus tuas in preces, pedem movens, sicut Dominus creavit, in àmictu modesta, in occursibus verecunda, servans in gressibus staþilitatem, in cibis quod sufficit, in continentia quod laboriosum, quod humile est, misericordiam, fratrum dilectionem, rerum communicationem, fidei sanitatem, nec unquam omnino tremendum illud obliviscere judicium. *Matth. vII, 13. ** flebr. x, 51. «Psal. xv, 2. Hæc autem omnia parva quideın dictu, magna vero as Dan. X. 2. se Matth. 1, 1. * Rom. xit, 1. Ταῦτα δὲ πάντα μικρὰ μὲν λεγόμενα, μεγάλα δὲ 37 Matth. v, 35. 38 20 | Tim. vi, ss Matti. S, 22. Philipp. ut, 20. >> ] Cor. 1,

SERMO DE PŒNITENTIA. κατορθούμενα. Ομοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία, φησί, & expedit. Nam simile est, inquit, regnum caτῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, οὐχ ἡλίῳ, οὐ σελή νῇ, οὐκ ἄστροις, οὐκ αὐτοῖς τοῖς περικαλλέσιν, οὐ χρυσῷ, οὐκ ἀργυρίω, οὐ κάλλει μαραινομένῳ, οὐκ αὐτῷ τῷ οὐρανῷ. Τί τοίνυν ἔχει ἡ βασιλεία, ἢ τὴν πάντων πλουσιωτέραν ἀμεριμνίαν, περὶ ἧς ὁ νυμφ αγωγής τοῦ Χριστοῦ Παῦλος ἔλεγε· Θέλω ὑμᾶς ἀμε ρίμνους εἶναι; "Οθεν εὔχεσθαι χρὴ, ἵνα ἐάν τις νο σῇ, ὑγιάνῃ· ἵνα διαμένῃ τὸ κτῆμα. Εύχου τοίνυν τῷ Θεῷ μετὰ τοῦ ἁγίου λέγουσα, Επτάκις τῆς ἡμέρας ἤνεσά σε. Εἰ καλὴ γὰρ συντυχία ἀνδρὸς ἀγαθοῦ βελτιοῖ τὸν συντυγχάνοντα· πόσῳ μᾶλλον καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ προσομιλεῖν τῷ Θεῷ; Τίς γὰρ ἐνα νοῦν παρεἶναι τὸν Θεὸν ἁμαρτάνει. Μνημόνευε του εἰρημένου τοῦ Αδιαλείπτως προσεύχεσθε. Καλὴ μὲν γὰρ ἡ διὰ στόματος προσευχή, πολλῷ μᾶλλον ἡ διὰ τῶν δεομένων ἐν πνεύματι θυσία του γίνεται πρὸς τὸν Θεόν. Προμελέτα τὸ ἀποθανεῖν, νεκρῶτα τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· ἡμέρα γὰρ Κυρίου ὡς κλέπτης, οὕτως ἔρχεται. Ἐὰν ἀπαιτούμενος τὴν ψυχὴν, ἄρξῃ λέγειν Εάσατέ με μετανοῆσαι· νηστεύσω, ἐλεήσω· ἐρεῖ σοι ὁ Δεσπότης, Οὐκ ἤκουσας· Μετανοεῖτε, ήγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν; Καὶ Παῦλος ἔλεγεν Ἕως καιρὸν ἔχομεν, εργασώμεθα τὸ ἀγαθόν· οὐ γὰρ καιροῦ πολλοῦ χρεία πρὸς τὸν σωθῆναι θέλοντα. Ο γὰρ λῃστὴς ἐν ῥοπῇ ἐσώθη πιστεύσας, καὶ τὸν ἀδαπάνητον θησαυρὸν τῆς βασιλείας εκέρδανε. Οἱ ἅγιοι μάρτυρες, ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἐδικαιώθησαν, ἐκεῖνοι τὸ αἷμα δεδώκασι, σὺ ἀντὶ αἷματος κατάφερε δά κρυα. Αψευδής ὁ λέγων, Θέλω πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι. Διὸ οὐ μόνον ἀπὸ τῶν θείων Γραφών νουθετεῖ, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς τῶν ἄλλων συμφοραῖς παι δεύει ἡμᾶς. Οἱ γὰρ Ιατροὶ διὰ τοῦτο χειρουργοῦσι δημοσίᾳ, καὶ καίουσι, καὶ ἄρχοντες ὑψηλοὶ ἐπὶ βήματος ὑψηλοῦ καθήμενοι ξέουσιν, ἵνα ἐν τοῖς ἀλλοτρίοις κακεῖς ἡμεῖς ἐν κατανύξει γενώμεθα, ὅθεν ἐπιστηριζόμενοι, ἐπὶ τὴν γνῶσιν ὁδηγούμεθα, ἀπὸ δὲ τῆς γνώσ σεως διὰ τῶν ἀκολούθων ἀρετῶν ἐπὶ τὴν ἀγάπην έρχόμενοι, δι' αὐτῆς ἐπὶ τὴν κληρονομίαν ἐπειγόμεθα, τὴν μὲν ἁμαρτίαν ἀποδυόμενοι, τὸ δὲ κόσμιον τοῦ ἤθους ἀμφιεννύμενοι, τῇ προσευχή προσκαρτερούν. τες, ὡς γέγραπται. Τίς γὰρ ἀγρυπνήσας ἐτρώθη ποτέ; οὐδεὶς γὰρ ἀγρυπνῶν ἐβλάβη ποτέ· οἱ ποιμένες καὶ μὴ παρόντων λύκων ἐφεστήκασιν· οἱ κύνες παρακολουθοῦσι, κἂν μὴ παρῇ τὰ θηρία. "Οθεν και λὴν τὸ πάντοτε νήφειν· καν γὰρ μὴ ἀμοιβὴ ἦν τῶν πίνων, οὐδέν σε παραβλάψει το γυμνάσιον. Ακους τοίνυν τῶν καλῶν συμβούλων, τῶν κατὰ σάρκα γονέων, οἱ κατὰ πνεῦμά εἰσι κηδεμονέστεροι, συμπα θοῦντες τοῖς ἀσθενεστέροις καὶ λέγοντες· Τίς ἀσθε νεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; "Οθεν δεῖ ἐπιθεἶναι τοῦ λόγου τὸ φάρμακον. Ψυχὴ γὰρ ἅπαξ ἁμαρτίας γευσαμένη, καὶ ἀλύπως διατεθεῖσα, πολλὴν παρέχει τῷ νοσή ματι τὴν προσθήκην. "Ωσπερ γὰρ σπινθήρ, ἐὰν φθάσῃ ἐπιλαβέσθαι ὕλης, πάντα λοιπὸν κατανέμεται, οὕτω καὶ τῆς ἁμαρτίας ἡ φύσις, ἐπειδὰν τῶν τῆς ψυχῆς ἐπιλάθηται λογισμῶν, καὶ μηδεὶς ἡ ὁ σβεννύων, χαlorum decem virginibus 45, non soli, non lune, 200 stellis, non ipsis monilibus, non auro, non argento non formæ tabescenti, non ipsi cœlo. Quid aliud igitur habet regnum, quam omnibus ditiorem securitatem, de qua pronubus Christi Paulus dicebat: Volo vos sine sollicitudine esse ? Unde oportet orare, ut si quis ægrotet, sanetur, ut perma - neat possessio. Igitur ora Deum cum sancto viro, dicens: Septies in die laudem dixi tibi “. Nam si bonus viri boni occursus mcliorem reddit occurrentei, quanto magis nocteque ac die Deo colloqui? Quis enim Deum adesse cogitans pecral? Mementoillius dicti: Sine intermissione orate “. Oris quidem oratio bona, multo nelius si per suppli cantes in spiritu tibi sacrificium fit apud Deum. Præmeditare de moriendo, membra supra terrani mortificans. Dies enim Domiui sicut fur venit. Si repetentibus animam dicere coeperis: Sinite πο ponitere, jejunabo, nierebor: dlicet Dominus: Non audisti: Penitentiam agite, appropinquavit enim regnum calorum? Et Paulus dicebat: Dum "? tempus habemus, operemur bonum ". Non enim tempore multo opus est salvare se volenti. Latro enim in momento salvatus est, fidem adeptns, et incorruptum regni thesaurum lucratus est. Sancti martyres una hora justificati sunt: illi sanguinem dederunt, tu pro sanguine deduc lacrymias. Non mentitur qui dicit, Volo omnes homines salvos fleri: propterea non tantum ex divinis Scripturis instruit, verum et alienis nos erudit calamitatibus. Nam idcirco medici publice chirurgiam exercent, et urunt: et magistratus sublines super allo scdentes tribunali reos cadunt, ut in alienis malis nos in compunctionem veniamus, unde firmati in scientiam ducamur, a scientia vero per consequentes virtutes ad charitatem venientes, per ipsam ad haereditaten festinemus, peccatum quidem exuamus, morum autem moderationem induamus in oratione perseverantes, sicut scriptum est ". Quis enim vigilans unquam vulneratus est? Nullus enim vigilans unquam læsus est. Pastores etiam non præsentibus lupis president, caues sequuntur, licet ſeræ non adsint. Unde expedit semper sobric agere: nam etiam si laborum nulla sit retributio, nihil tibi nocebit exercitatio. Audi igitur bouos consiliarios, non secunduin carieni parentes, sed cos qui sccundum spiritum, sunt magis solliciti, infirmisrilus compatientes, ut dicentes: Quis infirmatur, non infirmor"? unde verbi medicinam imponere couvenit. Anima mamque quae sen peccatum gustavit, et sine tristitia est, multam affert morbo accessionem. Sient enim scintilla si materiam apprehendere præoccupaverit, omnia postmodum depascit: sic et peccati natura, postquant animæ cogitationes apprehenderit, et qui exstinguat fuerit nemo: difficilior fuerit jam, et vix su40 Matth. 11, 2. 50 Ga el ego 48 Matth. xxv, 1. 6 | Cor. vult, 52. 37 Psal Casill, 164. 68 ] Thess. v, 17. lat. vi, 10. 51 Act. 11, 42. ** 11 Cor. xt, 29.

perabilis fit sequentium accessione, ad majorem sc λεπωτέρα λοιπόν καὶ δυσχείρωτος γίνεται τῇ τῶν contemptum extollens. ita sæpius ab initio dam- δευτέρων προσθήκη, πρὸς μείζονα καταφρόνησιν ἐπι mam quidam non exstinguentes, in magnum de- αερομένη. Οὕτω πολλάκις παρὰ τὴν ἀρχὴν οὐ φεύγε venere naufragium: non habens enim peccatuin σβεννύοντές τινες, εἰς ναυάγιον μέγα κατήντησαν. se ulterius procedere prohibentem, equo simile Mt ἔχουσα γὰρ ἡ ἁμαρτία τον πρόσω προβαίνειν est, qui frenum abruperit, et sessorem præcipita- κωλύοντα, ἵππῳ ἔοικε τὸν χαλινὸν ἀποῤῥήξαντι, καὶ verit. Etenim infirmi donec medicantes admittunt, τὸν ἀναβάτην κρημνίσαντι. Καὶ γὰρ οἱ νοσούντες multam habent spem sanitatis: postquam vero in ἕως μὲν προϊενται τους θεραπεύοντας, πολλὴν ἔχουσι mentis alienationem deciderint, immedicabiles sunt, τῆς ὑγιείας τὴν ἐλπίδα· ἐπὰν δὲ εἰς φρενίτιν ἐμπέσω nullo curante, non propter morbi naturam, sed σιν, ἀνίατόν ἐστιν, οὐδενὸς θεραπεύοντος, οὐ παρέ propter curantis absentiam. Oportet igitur peccati τὴν τῆς νόσου φύσιν, ἀλλὰ παρὰ τὴν τοῦ θεραπεύον corruptionem, velut equum effrenem in posteriora τος ἐρημίαν. Δεῖ οὖν τὴν φθορὰν τῆς ἁμαρτία; Εσ repelli. Nam post vitæ finem neque recte factorum, περ ίππον δυσήνιον εἰς τὰ ὀπίσω ἀνακρούεσθαι. neque præclarorum facinorum sunt occasiones: Μετὰ γὰρ τοῦ βίου τελευτήν, ούτε κατορθωμάτων, sicut nec athletis post transacta certamina, coro- οὔτε ἀνδραγαθημάτων εἰσὶν ἀφορμας, ώσπερ ούτε nas adipiscendi. Unde corona gloriam optantes, " τοῖς ἀθληταῖς μετὰ τὸ παρελθεῖν τοὺς ἀγῶνες τούς obnoxii calumniatoribus esse fugiamus: Si cujus enim opus, inquit, arserit, detrimentum palietur 53. Exprobrari de deteriori dictum est, atque utinam fiamus igne combusti. Si igitur nobis nolumus exprobari, ne nos cuipiam exprobremus. Nam inquit: Noli improperare homini avertenti se a peccato ". Si enim, adulter, inquit, cum captus fuerit, dolores et pœnas suffert, ipsius autem opprobrium noN delebitur 35: quanto magis in judicio illo, quod seque donis, nec ullis aliis rebus solvitur? Igitur spevi os tuum verbo Dei, et ne otiose loquaris. Si enim de otioso verbo pœnas dabimus, quauto magis de negotio non juxta mandatum peracto? Ne igitur vanarun rerumn jucunditas nos aliquando decipiat. Sicut enim umbram apprehendere non datur, ita nec huanana negotia: quædamn enim sine liue resolvuntur, quædam autem ante finem, et torrente velocius præterfluunt. Futura vero non norunt mutationem, senectam nesciunt, nullam habent conversionem, sed semper vigent, et in speciosa varietate permament. Nec pecunias admireris, quæ apud possessores non permanent, sed dominos mutant, et ab hoc ad alterum transiliunt, atque ab illo rursus ad alium hæc omnia despuere convenit: sufficit cnim solum cum audire, qui dicit quod quæ videntur temporalia sunt; quæ vero non videntur, æterna 8. Scriptum est: Deus judex, jusius, et fortis, et longanimis ". Vigilantia tibi opus est, ut domum tuam a latrone custodias. Adversarius enim diabolus te supplantare quærit, ne ascendere possis, unde iile cecidit **. Multæ sunt ipsius artes: ab ipso fuge, ut dicas: Ipse liberabit me de laqueo venantium, et a verbo asperɔ ". Non tantum opus est tibi lucerna, verum et lumine sempiterno propter occurrentium insidias. Pedes habens nou poles ambulare, nisi lucernam liabeas Dei legem: manus habens non potes palpare, nisi lux adsit: oculos habens cernere non potes, nisi lumen appareat: viam quotidie pergis, opus habes lucerna, ne in præcipitium cadas ". Ubique sis laqueis superior, clamans: Transmigrato in montem sicut στεφάνους ἐφέλκεσθαι. Ὅθεν τὴν δόξαν καθοῦντες τοῦ στεφάνου, φύγωμεν τὸ ὀνειδισθήναι. Ει τους γάρ, φησί, τὸ ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσε ται. Τὸ ὀνειδισθῆναι ἐπὶ τοῦ χείρονος είρηται· ὡς ὄφελον εἰ ἐγενήθημεν πυρίκαυστοι. Εἰ τοίνυν θέλω μεν μὴ ὀνειδισθῆναι, μηδὲ ἡμεῖς τινα ὀνειδίσωμεν Μὴ ἀνείδιζε γάρ, φησὶν, ἄνθρωπον ἀποστρέφοντα ἀπὸ ἁμαρτίας. Εἰ γὰρ ὁ μοιχός, φησὶν, ἐὰν ἀλῷ, ὀδύνας καὶ τιμωρίας υποφέρει, τὸ δὲ ὄνειδος αὐτοῦ οὐκ ἐξαλειφθήσεται· πόσῳ μᾶλλον ἐκείνοι τοῦ κριτηρίου, τοῦ μηδὲ δώροις, μηδὲ ἑτέροις τισὶ διαλυομένου; Τοίνυν ανοιγέ σου στόμα λόγῳ Θεοῦ, καὶ μὴ ἀργολόγει· εἰ γὰρ περὶ ἀργοῦ λόγου δώσομεν εὐθύνας, πόσω μάλλον περὶ πράγματος τοῦ μὴ κατ' ἐντολὴν γεγενημένου; Μὴ οὖν τὸ ἡδὺ τῶν φαινομέν νων ἀπατάτω ὑμᾶς. Ὥσπερ γὰρ σκιᾶς οὐκ ἔστιν ἐπιλαβέσθαι, οὕτως οὐδὲ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμά των τὰ μὲν γὰρ τῇ τελευτῇ καταλύεται· τὰ δὲ πρό τῆς τελευτῆς, καὶ πάντα χειμάρρου οξυβεπέστερον παραῤῥεῖ. Τὰ δὲ μέλλοντα οὐκ οἶός μεταβολὴν, οὐκ ἐπίσταται γῆρας, οὐκ ἔχει τινὰ ἀλλοίωσιν, ἀλλὰ ακμάζει διαπαντὸς, καὶ ἐν ποικίλαι; εὐπρεπείας διαμένει. Μὴ θαυμάσης χρήματα τὰ μὴ παραμένον τα τοῖς κεκτημένοις, ἀλλ' ἀμείβοντα τους δεσπότας, καὶ ἀπὸ τούτου εἰς ἕτερον μεταπηδώντα, καὶ πάλιν ἀπ' ἐκείνον πρὸς ἄλλον· τούτων πάντων δεῖ καπ πτύειν· ἀρκεῖ γὰρ ἀκοῦσαι μόνου τοῦ λέγοντος· Τα βλεπόμενα πρόσκαιρα, τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα από για. Γέγραπται· Ο Θεός κριτής, δίκαιος, καὶ ἰσχυρὸς, καὶ μακρόθυμος. Αγρυπνίας σας χρεία πολλῆς, ἵνα τηρήσης σου τὴν οἰκίαν διὰ τὴν λῃστήν. Ο γὰρ ἀντίδικός σου διάβολος σκελεται σε βούλεται, ἵνα μὴ ἀνέλθῃς, ὅθεν ἐκεῖνος ἔπεσε. Πολλαὶ αὐτοῦ αἱ μεθοδίαι εἰσί· φεῖγε ἀπ' αὐτοῦ, ἵνα λέγης, Αὐτὲς ῥύσεται με ἐκ παγίδος θηρευτῶν, καὶ ἀπὸ λόγιτ ταραχώδους. Οὐ μόνον λύχνου σοι χρεία, ἀλλὰ καὶ φωτὸς ἀϊδίου, διὰ τὰς ἀπαντώντων ἐπιβουλάς. Πέλας ἔχουσα οὐ δύνασαι περιπατεῖν, ἐὰν μὴ ἔχῃς λύχν τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον χείρας έχοντα οὐ δύναται ψηλα φῆσαι, ἐὰν μὴ τὸ φῶς παρῇ ὀφθαλμοὺς ἔχουσα, οἱ δύνασαι βλέπειν, ἐὰν μὴ φαίνῃ φως· ὁδὸν ἐδεύει; • 1 Cor. u, 15. * Eculi. v, 6. s' Pres. vi, 32. 3! Cer. 1, 18. *7 Psal. vn, 12. #1 Petr. v, 8. » Psal. xc, 3. co Peal. Csil, 5-7.

SERMO DE POENITENTIA. GI bæ et volabo el requiescam **? Pupilla appellatur oculus, ut sicut ille duabus palpebris velut in quodam conclavi clausus est, ita et virgo permaneat, Sicut et linguam sub duobus septis, dentibus dico, et labiis Deus conclusit, ut tanquam verecunda virgo nil indiscretum loquatur, sed pctius cogitaus quæ sunt judicii, dicat: Qualis est igneus fuvius? quales illæ sunt tandem igneæ tencbræ exteriores? qualis tandem stridor dentium? καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, χρείαν ἔχεις τοῦ λύχνου, ἵνα passer; et: Quis dabit mihi pennas, sicut columμὴ εἰς κρημνὸν καταπέσῃς πάντοτε γίνου ἀνωτέρα τῶν παγίδων, βοῶσα· Μεταναστήσομαι ἐπὶ τὰ ὄρη, ὡς στρουθίον· καὶ τὶς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Κόρη προσαγορεύεται ὁ ὀφθαλμός· ἵνα ὡς ἐκείνη ὑπὸ δύο βλεφάρων ὡς ἔν τινι κουβουκλείῳ ἀπη κέκλεισται, οὕτω καὶ ἡ παρθένος διαμείνῃ. Ωσπερ καὶ τὴν γλῶσσαν ὑπὸ δύο φραγμῶν, τῶν ὀδόντων λέγω καὶ τῶν χείλεων, ἀπέκλεισεν, ἵνα ὡς αἰδέσιμος παρθένος, μηδὲν ἄκριτον φθέγγηται, ἀλλὰ μᾶλλον προορῶσα τὰ τῆς κρίσεως λέγῃ· "Αρα ποταπός ἐστιν ὁ πύρινος ποταμό;; ἄρα ποταπόν ἐστιν ἐκεῖνο τὸ κύμινον σκότος καὶ ἐξώτερον; ἄρα ποταπὸς ὁ βρυγμός τῶν ὀδόντων; Ταῦτα ἐν νῷ λαμβάνουσα ἄρεσκε τῷ νυμφίῳ Χριστῷ. Απόδημος τέως ἐστί. Φύλαξον αὐτῷ τὴν συνεί δησιν, ἕως ἂν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, ψάλλουσα, Η ψυχή μου ἐν ταῖς χερσί σου διαπαντός, καὶ τοῦ νόμου σου οὐκ ἐπελαθόμην. Ὅσον ἄνω τυγχάνεις, οὐκ ἐμπίπτεις εἰς τὰς παγίδας, ἵνα δυνηθῇς λέγειν. ἐν συνέσει· Η ψυχή μου ως στρουθίον ἐῤῥύσθη ἐκ τῆς παγίδος τῶν θηρευόντων. Πάντοτε φοβοῦ τὸν Κριτὴν, καὶ εἰ μὴ μετὰ ἀγγέλων ποθεῖς διαγω γῆν, κἂν μετὰ τοῦ διαβόλου φοβήθητε. Βλέπε· ὡς γὰρ κλέπτης έρχεται ὁ θάνατος. Αναψόν σου τὸν λύχνον· φαιδρὰ ἔστω σου ἡ λαμπάς, ἵνα μὴ κοιμω μένης σου εὑρεθῇ λειπομένη τὸ ἔλαιον. Μὴ λογίσῃ τὴν ταλαιπωρίαν, ἀλλὰ τὴν παῤῥησίαν· μὴ τὰς πληγῆς, ἀλλὰ τὰς τιμάς· μὴ τὰς πιπτούσας λογίζου, ἀλλὰ τὰς εὐαρεστούσας. Ὁ ἅγιος Στέφανος οὐ τοὺς κάτω λίθους ἐσκόπει· ἀλλὰ τὰ ἄνω βραβεία· οἱ μάρ τυρες τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἔδωκαν· ἡμεῖς κἂν τὴν αἴκισιν ἑαυτῶν προσενέγκωμεν. Γλυκὺς ὁ ὕπνος φαίνεται τῆς νυκτός· ἀλλ' εὖ ἴσθι ὡς οὐδὲν γλυκύτερον τῆς ψαλμῳδίας. ᾿Αλλὰ βαρύ σοι τὸ χαμαί κοιμάσθαι; ἐνα νόησον, ὅτι οἱ μάρτυρες ἐπ' ἀνθράκων ἐβάλλοντο ἀλλὰ πικρότερόν σου ποιεῖ τὸ στόμα ἡ νηστεία; Χρι στὸς ὁ τὴν γλυκύτητα του μέλιτος δημιουργήσας, χολῆς ἐγεύσατο διὰ σέ· ἀλλὰ δακρύεις δι' αὐτήν· οὐδέ ποτε ὡς ὁ Παῦλος διὰ τὴν ἑτέρων σωτηρίαν ἐδάκρυσας. Εν τούτοις σεαυτὴν παρακάλει πρὸς ὀλίγον χρόνον ὁ κάματος, καὶ εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἡ ἀνάπαυσις. Νέκρω τον τῇ προσδοκία τὸν πόνον, τὴν γὰρ βλέψιν ἡ χαρὰ διαδέχεται. Εννόησον, ὅτι πρὸς και ρὸν νομιζομένη ηδονή, αιωνίαν κόλασιν προξενεῖ, καὶ φύγε τὴν τέρψιν, διὰ τὴν θλίψιν· μὴ τοῖς σοῖς μέλεσι κατὰ σοῦ βέλεσι χρήσηται ὁ διάβολος, τῷ ὀφθαλμῶν, τῇ ἀκοῇ, τῷ στόματι, τῇ χειρί μὴ πέμψῃ σος βέλος γαστριμαργίας. Οίδα γὰρ ὅπως ὁ τότε λαός μετὰ νηστείας περάσας τὴν θάλασσαν, ἀπὸ μέθης τρωθείς κατὰ τὴν ἤπειρον ἐναυάγησε. Βλέπε τὸ ἐκείνων πά θος, καὶ φεύγε τὸ πτῶμα. Εἰ γὰρ τῶν κατὰ φύσιν κλάδων οὖν ἐφείσατο ο δεσπότης Χριστός, οὐδέ σου φείσεται ἀμελούσης. Ἐὰν δὲ ὅλῃ τῇ ψυχῇ καὶ ὁλοκλήρῳ πίστε: ἀγωνίσῃ, μετὰ πάντων ἁγίων εὐφραν θέση χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ δόξα τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. et Psal. S. ** Rom. xi, 24. non Hæc mente concipiens stude sponso placere Christo. Absens interim est, ipsi conscientiam custoli, donec in gloria sua veniat, psallens: Anima mea in manibus tuis semper, et legem tuam non sum oblita “. Quanto superior evadis, in laqueos non incidis, ut possis dicere ex corde: Anin:a mea sicut passer erepta est de laqueo venantium “, Undique Judicem time, et si cum angelis conversationem non cupis, saltem cum diabolo non conversare. Cauta sis: mors enim tanquam fur venit. Lucernam wan accende, ardens sit lam pas tua, ne dormiente te oleum deficere inveniatur. Ne cogites ærumnam, sed libertatem: flagella, sed honores: non cadentes, sed bene placentes computa. Sanctus Stephanus non terrenos lapides considerabat, sed snperua bravia es: martyres animas suas dederunt, nos saltem flagellationem nostram offeramus. Dulcis somnus nocte videtur, sed bene nosti quod nihil psalmodia dulcius. At grave tibi húmi cubare? cogita quod martyres super carbones jactabantur. At amarius os facit jejunium? Christus qui mellis dulcedinem creavit, fel propter te gustavit. Sed luges proper te ipsam? nunquam sicut Paulus propter aliorum salutem lacrymas fudisti. In his teipsam consulare ad modicum temporis labor, et in sæculum sæculi requies: mitiga spe laborem, tribulation, enim lætitia succedit. Cogita, quod quæ ad tempus videtur voluptas æternum parat supplicium, et propter tribulationem fuge delectationem ne membris tuis in sagittas contra te dialolus utatur, oculo, auribus, ore, manu,, ne tibi gulæ sagittam immittat. Novi enim quomodo populus illius temporis, qui cum jejunio mare transgressus est, ebrietate percussus, per continentem tcrram naufragium fecit. Respice illorum vitium, et ruinam refuge. Si enim naturalibus ramis Dominus Christus non perpercit, neque tibi parcet negligenti“. Si vero tota animia et integra fide pugnaveris, eum omnibus sanctis ketaberis, gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, cum quo Patri – simul et sancto Spiritui gloria, honor et potestas summa, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Αμήν. «Psal. ειν, * Psal, cxvi!, 64. 61 Psal. cxxm, 7. 65 Act.vn, 55 seqq.