Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — reverted from mis-slotted digitized 2026-06-09 — PG column chips mark the printed columns.
col. 9–10page 1 of 120
Notitia
PG 89:9στου πρεσβυτέρου τοῦ ἁγίου όρους Σινᾶ. 72: 'Ανα στασίου ἐλαχίστου μοναχού, οι ρ. 202: Εγώ Ἀναστάσιος μοναχὸς ἁγίου Όρους Σινά ὁμολογώ, 44: Τούτῳ δὴ τῷ ᾿Αναστασίῳ διὰ τὸ ἐν Σιναίῳ φιλοσοφήσαι, καὶ Σιναΐτης ἐστὶν ἐπε ώνυμον. μετὰ Δομνίνου Αναστασίου τοῦ ἐκ Σιναίου χειροτο
(FABRIC. Bibliotheca Græca, ed. Harless, tom. X, pag. 571.) Anastasius, presbyter et monachus Palæstinus in monte Sina apud Nicephorum et in Martyrolog. Rom. 21 April. atque alios inde recentiores quamplurimos idem habetur cum Anastasio, qui post Domninum ab a. 561 episcopus Theopolitanus sive Antiochenus fuit et Justiniani imp. edicto pro Aphthartodocetarum Juliani Halicarnassei et Cajani sententia edito, qui Christi corpus ante resurrectionem incorruptibile fuisse statue bant, constanter restitit, ac postea a Justino Juniore a. 570 affectus XXIII annorum ex silio, restitutus demum anno undecimo Mauritii post Gregorii Antiocheni mortem a. C. 593 et diem obiit a 599, altero Anastasio in episcopatum succedente qui Gregorii M. librum De cura pastorali Græce (cujus versionis, quæ intercidit, mentio apud Gregorium ipsum lib. x, epp. 22, et Joannem diaconum in Gregorii Vita, IV, 14 [8]), vertit, et a Judæis postea in tumultu interfectus et exustus fuit a. 609 de quo Martyrologia 21 Dec. Sed rectius ab utroque horum distinguitur Anastasius Sinaita, Mwars véos a Græcis recentio Anastas. Nodego, p. 78: 'Avastasiou thay! p etc. Nice phorus, xviii. Nicephorus, xvII, 29: Kal of Oconolitwy . Addle xviii, 44. V. Catal. patriarcharum Antiochenorum in Montfauc. bibl. Coist., p. 194. Harl. Evagrius, iv, 40; Niceph. xvII, 50. [Walch. in Historia hæresium, Germanice scripta tom. VIII, p. 578 seqq. 590 seqq. 599 seqq. copiose agit de Justiniano ejusque edicto. Add. Assemanni Bibl. orient. II, p. 90. HARL.] Evagrius, v, 5; "Niceph. xvII, 36. FABR. Justino Juniore non multatus est exsilio propterea, quod restitit edicto Justiniani, uti Hamberger in Zuverlassigen Nachrichten, etc. tom. III, p. 450 (ubi de Anastasio, a. 561, episcopo Antiocheno agit), aliique prodiderunt. V. Walch. 1. c. pag. 596, not. 2. In Montfaucon. Bibl. bibliothecar. mss. p. 1218, D. et 1219, C; duo codd. bibliothecæ SS. Sergii, etc. men orantur, qui continent Epistolam Anastasii mo nachi ad G. Abbatem de corpore Christi, quæ num ad hanc pertineant controversiam, alii dijudica bunt. HARL. Evagrius, v1, 24; Niceph. xviii, 26 et 44. Lamberius, vi, p. 169; Fabr. s. pag. 359 seqq. ed. Kollar. ubi Lambec. primum de oratione Anastasi ad Antiochenos habita (de qua paulo inferius agitur), quædam adnotat; tum ostendit, Anastasium a. C. 593, die 25 Martii iterum con scendisse thronum patriarchalein Antiochenum, bune autem non a. C. 561, sed a, 559, primum ob tinuisse; nec a. 572, sed a. 570, ab imper. Justino Juniore in exsilium pulsum esse, ita nt, secundum Nicephori, patriarchæ Cpolitani, chronographiam, Ecclesie Antiochenæ præfuerit annos undecim post exsilium autem integros annos sex et viginti octo dies, n. a die 25 Martii a. 593 usque ad diem 21 Aprilis a. 599 quo (v. Martyrolog. Roman. d. 21 April.) obiit. Kollarius vero in not. A. p. 359, observat, ea, quæ Lambecius de vero Anastasii re ditus anno disputat, cum temporum quidem ratio nibus pulchre consentire; sed ex sola tamen epigra phes codicis (Vindob. XC, n. 16), recenti admodum manuscriptæ, auctoritate et fide pendere, nisi cre dideris, homiliam ipsam una cum sua epigraphe ex pervetusto quodam fideque digno 1.bro fuisse ex scriptam. Denique animadvertit, Oudinum ad hæc non advertisse animum, et in boc reditus anno consignando Baronium pone secutum, Lambecianí calculi ne meminisse quidem. Lambecius, in vol. VIII, p. 953, distinguit Anastasium Sinaitam a duobus Anastasiis, S Maximi discipulis, quorum alterum, a. 662, alterum antein a. 666 obilsse, et quorum amborum in opusculo Anastasil de hære sibus et synodis fieri mentionem, ostendit. Idem ibid. p. 272 seq. agit de Anastasio, discipulo Maximi, de quo v. infra in h. cap. in Anastasiis, Maximi discipulis. HARL. Nicephorus, xviii, 44 et 56. Priorem Anastasium episcopum exustum a Judæis scribit Nicephorus, xviii, 44, quod refellit Baronius ad Martyrolog. Rom. 21 April, et ad a. 599. n. 10 et a. 609. n. 3. Richardus Simon, tom. II Bibl. choisie, p. 27, et in censura Bibl. eccles. Dupin. tom. 1, pag. 255; conf. Blondel, Eclairciss. sur l'Eucha ristie, p. 370 seq. Acta SS. tom. II April. 21, p. 850 seq.
col. 11–12page 2 of 120
PG 89:1111. 106, Ιστέον, ὅτι ἐν ἐρήμῳ καθήμενοι ἡμεῖς καὶ ἀποροῦντε; τῶν διδασκαλικών βίβλων, ἀπὸ στήθους της χρήσεις εγράψαμεν.
ribus dictus qui aliquo:umpore post scripsisse se Hodegum clare indicat, ubi pag. 198, refert narrata sibi ab. Alexandrinis, quæ gesta sint post tempora beati Eulogii papæ Alexan drini, qui a. C. 608 (12).obiit. Deinde pag. 296 testatur, patriarcham Alexandrinum Theo dosianorum eo, quo scribebat, tempore fuisse Joannem, quem constat patriarchatum illum tenuisse ab a. 677 ad 686 Itaque recte diversum faciunt Sinaitam ab Antiocheno utroque David Brendellus libro De Eucharistia veteris Ecclesiæ, qui Rotomagi Claudio Sarravio curdote a: 1640 lucem vidit; Edmundus Aubertinus De sacramento Eucharistiæ, p. 893 et 930; 3: Datlæus lib. 1 De scriptis Dionysii, c. 33, p. 188; Allatius, lib. De Simeonibus; Hensche nius, ad 21 April., tom. II, p. 852; Matthæus Larroquanus Hist. de l'Eucharistie, part. 11, cap. 11, p. 531; Antonius Arnaldus, lib. 1, De transsubstantiatione, a Græcis sæ culi VII, VIII, IX, et x, credita, contra J. Claudium, lib. vi, cap. 7, pag. 282 (Perpetuité de la foy, tom. IV); Rich. Simon, lib. 11, Bibl. selectæ, Gallice editæ cap. 2, et J. Baptista Solerius in Appendice de institutis Copto-Jacobiticis, post tractatum de patriarchis Alexandrinis, tom. V; Act. SS. Junii, p. 117 seq.; Barthol. Germon, p. 373 De hæreticis eccles. codicum corruptoribus, lib. 11, cap. 14, Paris, 1713, 8, ut Antonium Pagi, aliosque jam præteream. FABR. Conf. Fabricii nostri Biblioth. ecclesiast. ad Sigebert. cap. 42; Dupin. Hist. eccles. vol. V, pag. 67, aut Nouv. Bibliothèque, tom. V, p. 95; Cave, Hist. litterar. scriptorr. eccles. tom. I. p. 531 seqq.; R. Ceillier., Hist. génér. des aut. ecclés. de Anastasio, episc. Antioch. tom. XVI, pag. 630; ac tom. XVII, pag. 430, de Anastasio, monacho Sinaita, ante a. 686; Lequien, Orient. Christian. tom. II, p. 734; Alfons. Ciaconium in Bibliotheca, libros et scriptores ferme cunctos ordine alphabet. complectente; ed. J. Erhard Kappii, Amstel. et Lips. 1734, fol. p. 134 et 135; Adelung in Fortsetzung des Jæcher. Gelehrt. Lex. tom. I, p. 776 seqq. qui distinguit Anastasios Sinaitas I, II, et quartum, Anastasium Sinaitam, no nachum (a. 680), et Anastasium Theopolitanum, quem tempore Cyrilli, circ. a. 390, vixisse putabat Vossius; at Adelung recte dubitat; Molleri, Homonymoscop. sect. 2, cap. 5, 3, p. 414-417 de variis Anastasiis; Saxium in Onom. lit. II, p. 49 seq. ubi recte quoque distinguit Anastasios; n. majorem, episcopum Antiochenum ab a. 561 (quem dena tum scribit a. 598) ab minore, majoris successore, et ab Anastasio, presbytero ac monacho Sinaita in Arabia (a. 680. V. Sax. ibid. pag. 81, et Moshem. Institutt. hist. Eccles. sæc. vi, p. 1, c. 2, § 8 (a) c. 3, § 4). Insuper Saxius laudat Pagium in Crit. Baron. DXCIX. II, III, p. 638 seq. tom. X, et pluribus locis, item Jac. Basnagium in Observatione de duplici Anastasio, Antiocheno et Sinaita, p. 433-435; Canis., Lect. antiq. tom. 1; Walch. in Hi storia hæresium laudata, tom. VIII, p. 827 seqq. et alibi. In primis memoranda est Cas. Ou dini Diss. de Anastasio, episcopo Antiocheno et Sinaita, nominis quarto, ejusque operibus tam impressis, quam mss. ipsi.attributis, in Commentar. de scriptor. eccles. tom. II, col. 544-583. Recenset opera, quæ etiam a Fabricio sub Anastasii nomine commemorantur, addita codd. mss. in quibus illa insunt, notitia, et, rationibus atque conjecturis ex ipsis operibus petitis, evincere studet, plurima quidem habuisse auctorem Anastasium Sinaitam et Antiochenuin episcopum, nominis quartum, circa an. 1010, vel 1020 collocandum, et unicam duntaxat orationem, ad Antiochenos post reditum habitam, videri ad Anastasium seniorem, Antiochiæ episcopum, spectare. In tomo autem I, p. 1663 seq. agit de Anasta sio, monacho Sinaita, et patriarcha Antiocheno, hujus nominis tertio, a. C. circ. 685, auctore Narrationis compendiariæ de hæresibus. HARL. 1. 'Ooŋyos, Dux viæ, adversus Acephalos, Severianos et Theodosianos, unam in Christo naturam tantum admittentes, quos omni genere argumentorum et sacræ Scripturæ ac vete rum Patrum testimoniis oppugnat, et objectiones ipsorum dissolvit, cum illis coram in Syria et Egypto, præsertim Alexandrie testatus se plus simplici vice disceptasse. Patrum dicta pleraque e memoria ascripsisse se, scriptis eorum in eremo destitutuin, non diflite tur Primus hunc librum ex codice Augustano edidit, Latina versione donavit et Marco Velsero, cujus beneficio codicem ms utendum acceperat, Græce et Latine vulgatain consecravit Jacobus Gretserus S. I. Ingolstadii 1606, 4, [et in opp. Gretser. tom. XIV, part. II, p. 100, Ratisb. 1740. fol.] Latine recusus est in Bibliotheca Patrum, edit. Lugd. 1677, iom. IX, p. 808 seqq. At Græce ab primæ tempore editionis nunquam iterum prodiit, unde operæ pretium esse, novam illius Exosty concinnari ab aliquo erudito viro, qui opus novo studio recenseret ad codices mss. qui mirum inter se diversi exstant in variis bibliothecis, ut Cæsarea et regis Christianissimi, Colbertina aliisque. Nam Gretserus, unico usus Conf. Hamberger. Zuverlass. Nachricht. Constitut. apostol. VIII, 27, p. 145, laudatur Ana tom. II, p. 512 seqq. HARL. Vide Baron., ad a. 608, n. 9. Euseb. Renaudot. Historia patriarcharum Alex. pag. 177. Anastas. Hodego, p. 86, 152, 156, etc. p. Turriano add stasins patriarcha Antiochenus ante annos mille et amplius in libro variarum quæstionum theolog. qui Oonyos inscriptus est. V. Reiseri Ind. mss. Bibl. Augustanæ, pag. 12, n. 32. Harl. Vide Lambecium, III, pag. 64 et 164; TV, p. 204 [sive secundum edit. Kolar, tom. II, 173 seq. n. 4, cod. XLVI, uki non solum Lamb.
col. 13–14page 3 of 120
PG 89:13506, 58,: Προθεωρία τῆς βίβλου, ἧς ἡ ἐπωνυμία τῆς καθ' ἡμᾶς πάντας βροτούς οὐσίας ἡ σύστασις.
codice, nec semper sensum est assecutus, scholia textui inseruit, contulit alia, et in Græcis multa emendanda reliquit meliusque digerenda, qua de re nemo dubitabit, qui Richardi Simonis novam bibliothecam selectam, Gallice editam, tom. II, cap. 2, aut censuram Bibl. eccl. Dupiniana, tom. I. p. 232 legerit. Idem narrat, se ad mss. quosdam libros Gretseri editionem contulisse, multaque in illa emendasse, et studio suo recensitam in lucem iterum dare voluisse. Sed huic ejus proposito fata intercesserunt. Quanquam autem aliena quædam huic libro assuta non negaverim, "Exosty spi niorsws, quæ pag. 10 legitur, et in duobus Hodegi mss. ut regio uno Paris. et Colbertino non exstat, in aliis codd. exstat sub nomine J. Damasceni, quemadmodum et Definitiones, p. 22 seq. et 48 obvias (Vide Mich. le Quien ad Damascenumi, tom. I, p. 661, 662 [18]) tamen Præfationem et Scholia non collectori, nescio cui, cum Simone, sed Anastasio ipsi libenter tribuerim. FABR. Cave 1. c. pag. 531 seq. hoc opus tum ex variis ipsius Anastasii, tum ex nonnullis veterum opusculis consarcina tum opinans, tribuit Anastasio patriarchæ Antiocheno, sed a recentiore (quadam manu hand leviter interpolatum esse arbitratur: nec dissenserunt Weismann. atque Moshemius. Contra plures viri docti, a Fabricio in § 1 laudati, atque Natal. Alexander in Hist. eccl. tom. V, p. 412, Jac. Basnage, Thes. monimentor. tom. I, p. 570 interpres german. Moshemianæ 1. E. Heilbronnensis, tom. I, p. 781; Lequien 1. cit. vindicant id Anastasio, monacho Sinai tæ, circa fin. sæculi septimi; eorumque sententiæ subscribit et de ipso opere sobrie judicat Walch.1. c. p. 828 seq. Verum Oudin. 1. c. capp. 3 et 4, p. 554 sqq. et p. 580 seq. contra Cave et Arnalduni, qui id opusculum causæ suæ favens Anastasio seniori asserit in libro (uti citat eum Oudin.) De perpetua fide Ecclesiæ circa realitatem corporis et sanguinis Christi in Eucharistia, hb. vir, cap. 2, p. 649, pluribus argumentis evincere studet, auctorem incondi tæ illius farraginis fuisse Anastasium, nominis quartum. 2. Memorat Anastasius in Hodego doyµatixèv tóµov, pag. 2, sub Flaviani CPol. nomine a se editum p. 192, 194, necnon sóμov dohoуxtv ad populum, p. 118, et cúvτayua adversus Nestorium, hæresim ejus fuse et tous oppugnans. Sed ex his omnibus nihil lucem vidit: nescio an alicubi adhuc delitescant mss. Certe Possinus Henschenio scripsit, solius Anastasii Sinaitæ operum catalogum in bibl. Vaticana servatorum implere quatuor magnas paginas. Quanquam Antiocheni Anastasii scripta cum scriptis Sinaitæ et aliorum fortasse Anastasiorum communiter a librariis et catalogorum auctoribus confunduntur. Anastasii presbyteri Collectanea contra Severianos, quæ Lat. ex Turriani versione dedit Canisius, toin. IV Antiqq. lection. integriora exstant Græce is. in cod. bibliothecæ collegii Jesuitarum Paris. Vid. J. Harduini Opp. selecta, p. 239, 243. eenset, id exemplar mst. esse dignissimum, quod diligenter curateque conferatur cum edit. Gretseri, sed idem quoque judicat Kollar, et cum Lambecio editori futuro commendat. cod. LXXVII, n. 43 (in eodem tom. pag. 406, a Lambecio uberius descri plum.) qui quidem a priore cod. et Greiser. edit. ratione tum ordinis, quam varr. lectionum et non nullorum additamentorum non mediocriter discre pat. Idem Kollar. laudat ejusd. opusculi exeerpla et apospasmatia in codd. Vindob. CLXXXIII (v. Lamb. ¡V, p. 449), CXLVII. (Lambec. V pag. 268), et CCXLIX obvia, quæ editioni novæ inservire pos sint. Præterea in memorato cod. XLVI, n. 5, est Appendix operis citati, quæ in ed. Gretser. est tan quam procinium. In cod. CLXXXVIII, n. 1, apud Lamber. IV, p. 449, sunt tria priora Hodegi capita. MARL.] Aubertinum et Rich. Simonem, locis citatis. FABR. Addere juvat notitiam aliorum codd. mss. Apud Lambec. V, p. 3, sunt in cod. CCI, n. 2, definitiones theologicæ ex S. Clementis aliorumque variorum Patrum scriptis collectæ; eædem, p. 320, vol. IV, in cod. CLV, n. 6, sed in inscriptione nulla fit mentio J. Damasceni; in cod. autein CCXLIX, n. 1, est caput secundum Hodegi, conti nens varias definitiones theologicas. V. Lambec. V, p. 298; add. infra ad § 7, n. 23. Hodegus ms. ex cat. Constantini Varini citatur a Lambec. 1, p. 273 sen. In cod. Bavarico LXVI est ex Hodego Anastasii expositio per capita in epitome de fide. V. Bardt in Aretini Beyträgen, etc. 1804, part. n, p. 24. Add. infra de editis Anastasii scriptis, u. 4. Paris. in bibl. publ. cod. DCCCXCVIII, 6, Defini Piones ex Hodego, et in cod. DCCCLXXXVII. 3 (sic in catal. citatur): Anastasii, patriarche Antiocheni, at et Cyrilli, expositio orthodoxæ fidei. Ilodegus au Lem ibid. in codd. MLHI, 8, et MLXXXIV. Flo rentinæ, in cod. Laurent. XII, 11. 42, plut. 6, com plura excerpta ex Hodego. In cod. XX, SI.. 1, plut. 8, pars Hodegi, Anastasii (falso legitur Atha nasii), brevis expositio fidei; quæ in hoc cod. con spirent cum edit. quae multa discrepent ab ea, ostendit Bandin. - In cod. Vill, n. 54, plut. 9 De finitiones theologica, ex capite secundo lodegi. el ex eodem opere De fide in cod. VI, n. 5, plut. 86. V. Bandini cat. codd. Gr. Laurent. pag. 121, 564 seq. 402; et lil, pag. 294. Anastasii, episc. An Locheni, quaedam, Cantabrig. in cod. XXVI, colleg. S. Trinitat.n. 316. Cat. mss. Angl. tom. 1, part. it. Secundum Montfauc. in bibl. bibliothecar. mss. exstant Romæ in bibl.Slusiana, Anastasii opera (pag. 178, n. 157), ibid. in Bibl. Patrum S. Basili, quae dam. (pag. 196 et Montfauc. Diar. ital. pag. 216). Ibid. in cod. Ottobon. 'Oεnyoç, et quæstiones ac responsiones (p. 185 et p. 188 A). - Augu stæ Vindel. Anastasii in octo codd. Mazarin. (pag. 1306 D); opuscula et excerpta ex ejusdem operibus, in codd. Taurinens. (p. 1394 A) de veritate nostro rum dogmatum sermones, sen libri quinque, in bibl. Sfo tiana (p. 708 A.) Hodegas et de reclis apud nos veritatis dogmatibus, sermones qua tuor, in bibl. Escorial.[V. Pluer, Itiner. per Hispan. p. 156, ubi ascribuntur Anastasio, epise. Antioche DO. Fragmenta ex Hodego, in cod. Mosquensi CCXVI. et Hodegus in cod. CCLII. V. Mathæi Notit. mss. synod. Mosquens. p. 142 et 163. ed. in 8. Ibid. p. n. in cod. X Eadem Protheoria Rogna in bibl.” Patrum S. Basilii, V. Montfauc. Diar. ital..P. 215. Disceptatio Gaianite et orthodoxi, c. 23, p. 519. Eadem cum illa Ahmedis Saraceni et Samo me Gazai.
col. 15–16page 4 of 120
PG 89:15Περὶ τούτου εἴρηται μὲν ἡμῖν ἐν ἰδίῳ πονήματι. ἐν ᾧ ἀρξάμενοι ἀπ' αὐτῆς
3. Sub Anastasii Sinaite et patriarchæ Antiocheni nomine etiam 'Epwheels xai anoxplosis Rept diapópi xepalai, Quæstiones et responsiones CLIV, de variis argumentis, Græce et Latine ex tribus codd. Vaticanis cum insigni auctario editæ sunt ab eodem Jacobo Gretsero, Ingolstad. 1617, 4. [Repet. in Opp. Gretseri, Ratisbon. 1740, fol. tom. XIV, part. II, 1 sqq. HARL.] Latine recusæ in Bibl. Patrum edit. Lugd. tom. IX, pag. 956 seqq.; sed patriar cham Antiochenum a Sinaita monacho, Hodegi auctore, diversum esse jam notavi, et sub Sinaitæ nomine quæstiones diserte laudantur a Philippo solitario, qui a. C. 1105 scripsit, in dioptra fidei Christianæ ad Callinicum monachum libro 1, p. 150. Producturus enim quæ stionem, quæ in hisce est numero xcv, Fidelem, inquit, et Deo afflatum testem dabo nomine Anastasium, cognomento Sinaitem, docentem et scribentem clare super his, quæ interrogatus fuerat. Viderititaque Gentianus Hervetus, qui XCIII quæstiones ex his latine vertit, ediditque, in Bibliothecis Patrum sæpe recusas, sub nomine Anastasii Nicæni: haud dubie mis. codicem suum secutus, cui præter Philippi testimonium tot alii refragantur, qui Anastasio Sinaitæ has quæstiones tribuunt, ut videre licet apud Lambecium III, p. 197 ubi memorat codicem, ex quo suppleri possunt quastiones sex, quæ post XLI in Gretseriana desiderantur, et in Hervetiana Latine tantummodo exstant: et in Montfauconi bibl. Seguieriana sive Coisliniana, p. 188 et 189, ubi cLVI quæstiones numerantur, et p. 193, ubi male Athanasii quæstiones excusum pro Anastasii; et p. 304, 305, ubi notatur, Anastasium Sinaitam in quæstionibus illis citari, quod in editis non reperio. Memorat tamen quæst. 95 se scripsisse librum singularem De diversis hominum inclinationibus, et Deum illarum quatenus ad vitia vergunt, auctorem non esse. Pag. 485 seq. ed. Kollar. In pluribus codd. Cæsar. Vindobon, occurrunt Quæstiones, etc., teste Lambecio: in cod. XIX fin. questionum et respon sionum decima octava (secundum curas Lambecii posteriores), et in Indice voc. Anastasius), de ho ininibus, violenta morte peremptis, adnotante Kol lario in nota B, vol. III, p. 94, qui tamen addit Cæterum quæstio hæc decima tertia D. Athanasii (sic) non in duas modo quæstiones divisa est; sed multo brevior est illa, quæ apud Gretserum legitur in edit. Quæstionum et Responsionum S. Anastasii, pag. 210. Lambec. autem in Indice 1. c. observat, id ms. exemplar non mediocriter discrepare ab ed. Gretseri. In eod. indice dicitur exstare Anastasii quæstio et responsio secunda de vero Deum ado randi modo in spiritu et veritate, sed in contexto, p. 255 seqq. de cod. LVIII Anastasii nomen non memoratur in cod. LIX, n. 15, exstat quæstio quadragesima septima de miraculis Elise et Elisæi. In eodem cod. n. 22, et cod. CLV, n. 3; CCXIV, . 7; CCXLIX, n. 2; CCLII, CCLXXXVII, n. 15, sunt Quæstiones et Responsiones; ex primo codice multas posse quæstiones suppleri, jam observavit Fabricius. V. Lambec. III, p. 485 seq. vol. IV, pag. 319; vol. V, pag. 91, ib. p. 298, p. 531, p. 639. Excerpta ex illis in cod. CXXXIV. V. Lain bec. IV, p. 196. Quatuordecim quæstiones in cod. CXXXVII, n. 1, Lambec. IV, p. 441. - Tri ginta tres quæstiones in cod. CCXXXVIII, n. 4; Lambec. V, p. 197.. Quædam quæstiones în cod. XIX, n. 16; Lambec. VI, part. 11, pag. 243. Quæstio 115, in cod. XLV, n. 64; tum quæstiones sex, ibid. n. 67; Lambec. VIII, pag. 047 et 948. Quæstiones 254, in cod. XXIV, n. 2. V. Kollarii Supplement. ad Lamb. Commentarr. pag. 209. qui docet, diligenti hujus codicis comparatione et Gretseriam contextum Gr. et Lat., versionem posse multo rectius constitui. Insuper juvat, notitiam codd. aliarum bibliothecarum subjungere. Exstant igitur illæ Quæstiones Dresdæ in bibl. electorali, de quo cod. vid. Goetzii memorabb. Monaci bibl. Dresd. tom. III, syl. 4, p. 361. in cod. Bavar. Lill, quæstiones 92; sed valde discrepare ab editis, uberius docuit cel. Hardt. in Aretini Beytragen, etc. anni 1804, part. 1, p. 19 seqq. Augustæ Vindel. sed sub falso Athanasii nomine, V. Reiseri Indic, mass. August. pag. 27. Collectanea ex Anastasio et aliis, ibid. p. 39. Mosque in bibl. synod. teste Matthæi in No titia codd. Græcor. mss. bibliothecar. Mosq. in 8, in cod. V, una quæstio (pag. 18, n. 27); in cod. CCLII, Responsiones (p. 165, n. 31); in cod. CCCXXVII, quæstiones (pag. 216, n. 2); in codd. CCCLXXVIII, et XLVIII, quæ dam (pag. 244, n. 11, ac pag. 326, n. 5). Ve netiis in bibl. Julii Justiniani, quæstiones, etc. Anastasii et aliorum Patrum, bis. V. Montfauc. Diar. Italic. pag. 434. Idem in Paleograph. Gr. p. 48, de duobus codd. Parisiensi et Laurentiano in quibus insunt quæstiones, etc., Anastasii. Taurini in cod. reg. CXIII, quæstion. 102; Ana stasii autem nomine omisso, v. cat. codd. Gr. Taurin. pag. 217. In cod. CLXXVII, nonnullæ quæstiones. ibid. pag. 263. In cod. CXCVI, plurimæ quæstiones, sed cum magno discrimine ab edit. ibid. pag. 296. Florentiæ in bibl. Me dicae Laurent. cod. VI, n. 1, plut. 4, quæstiones 86; quæ quomodo differant ab editis, docet Bandin in cal. cod. Gr. Laur. I, pag. 524. Ibid. in cod. VII, qui ut plurimum conspiral cum superiore, comparent tantum 81 quæstiones; cod. autem XVI, plut. 4, continet 157 quæstiones. V. Bandin. I. c. pag. 525 et 540.- Paris. in bibl. publ. sunt illæ, inodo plures, modo pauciores, in septem decimi codd. teste catal. ms. illius bibl. tom. II. se cundum catal. ms. Angliæ et Hiberniæ, in tom. I. sunt in cod. Baroce. LXXVI, Anastasii, patriar chæ Theopolitani, Responsio ad Gabrielis, pre sbyteri Persæ, quæsita; in codd. XCI, et CCVI. quæstiones et solutiones. - In cod. Thom. Roe. XVII, D. 263 Catal. plures quæstiones, bis. - Item in cod. Oliv. Cromwell. CXI et CXII, n. 290, el 291 Catal. Matriti, in cod. regio XIII, quem late recenset Iriarte in Cat. codd. gr. Matrit. p. 38 sqq. singulas persequitur, seriem et verba earum, et quæ desunt in edit. Gretser. indicat, atque eas nunc ordine, nunc verborum sententiarumque forma, modo copia, modo brevitate manuscriptas ab impressis mire discrepare significat. P. 42, ex eodem cod. adfert Anastasii diss. De multiplici ma chinatione et deceptione diaboli, quam, ait, inter Anastasii Sinaitæ quæstiones aliave opera minime reperias, et aliud fragmentum ex Evangelio secun dum Joannem, quod, ex quo Anastasii opere desumptum sit, haud facile statui, profitetur: p. 43 seqq. quæstiones aliæ ex end. cod. recensentur (nam interdum aliena opuscula sunt inserta). in codd. Escorial. aliquot prostant quæstiones. V. Pluer. in Itiner, per Hispan. pag. 156.-Secun dum Montfaue, Bibl. bibliothecar. miss. Romæ in bibl. Vaticana, in cod. DLXXXIX. reginæ quondam Sueciæ quædam interrogationes: (1, pag. 28. B.) Neapoli in cod. monasterii S. Severini quæstiones etc. (pag. 154. A.) HARL.
col. 17–18page 5 of 120
PG 89:17τῆς τοῦ ἡλίου ἀνατολῆς τὰς χώρας μέχρι τῆς δύσεως, καὶ πάλιν ἀπ' αὐτῆς δὴ κύκλῳ μέχρι του Βορρά και καθεξῆς καὶ ἕως αὐτὴν τὴν ἀνατολὴν, ἐδείξαμεν, ὡς ὅτι οὐχ ὁ Θεός ἐστιν, ὁ ποιῶν τήνδε τὸν ἄνθρωπον
supova, pov & makes mopov, etc. Collecta sunt hæ quæstiones a Sinaita ex variis scriptoribus, quibus deinde, a nescio quo, ex aliis junioribus nonnulla volunt esse addita: quem admodum plura etiam scriptorum variorum aliorum fragmenta illis subjiciuntur in codice Baroeciano et in uno regis Christianissimi, [atque Matrit. aliisque], quæ in editis non Herveti modo, sed quoque Gretseri desiderantur. In quæstione 117, numerum dolor y póvo: cor ruptum arbitror pro al alxost, et verba repetita ex scriptore vicino illorum temporum, quibus Judæi Palæstina expulsi circa a. 378. Quæstionem 42, ex Hippolyto in Cantic. canticor. et quæstionem 52, ex Isidoro Pelus. petitam notat Lambecius, III, p. 197 [p. 486. Kollar.]. Quæstionem 153 ex Hesychio presbytero, observat præter Lambecium 1. cit. Cotelerius, tom. III Monument. pag. 531, et quæstionem 144, ex Irenæo, id. p. 542. Fra gmenta, quæ in his Anastasianis quæstionibus servata occurrunt, Eusebii, Hippolyti, Severi Antioch., Cyrilli Alex., Basilii, Epiphanii, et Chrysostomi Græce ex bibl. Medicea reginæ matris in usum academiæ Mussipontanæ edita separatim cum notis sunt a. 1592, 4. Nic. Alemanni breves, sed eruditas notas ad quædam Quæstionum loca exhibet Gretserus in Præfat. Gretseri animadversiones in Bibl. Patrum edit. Lugd. tom. IX, mala confusione non raro verbis Anastasii permistæ sunt. FABR. Conf. Oudin. 1. c. cap. 5 col. 564 seqq. de hoc opere, qui, quoniam in illis quæstionibus multa loca et auctores, quos citat et comparat, reperiuntur, qui post tempora Anastasiorum, episcoporum Antiochenorum et primi et secundi vixerunt, colligit et probare sustinet, opusculum istud spectare ad Anastasium quartum, sæculi ✗I scriptorem. Dein multos recenset codd. in quibus id opus custoditur, et de lacunis, ex codd. supplendis, post Lambecium quædam subjicit. HARL. INDEX SCRIPTORUM ET HÆRETICORUM, QUI IN ANASTASII SINAITÆ QUÆSTIONIBUS Apollonius Tyaneus magus, quæst. 20. Apuleius magus, quæst. 20. Arabum fabula, dæmonem excidisse, quod nolue rit adorare hominem, quæst. 126. Arabes solivagi, quæst. 127. Arianorum quadragesima, quæst. 04. Arsenius, quæst. 60. Astrologi, quæst. 95. Athanasius, quæst. 62. Ejus responsa, quæst. 8. Quæstiones, quæst. 9. Barsanuphiami, quæst. 117. Basilius magnus, quæst. 61. 66. 67. Ascetica, quæst. 1. 6. 9. 14. 15. 37. 60. 63. 64. 147. In Isaiam, quæst. 2. 53. Regulæ monasticæ, quæst. 18. 25. Orat. contra ebrios, quæst. 3. Dialogicus, quæst. 48. In illud, Attende tibi ipsi, quæst. 4. De jejunio, quest. 64. Epist. ad Cæsarium patricium, quæst. 7. Lib. de Spiritu S., quæst. 128. 151. In psalmum, quæst. 8. În xxxiii psalmium, quæst. 57. În princi pium Proverbior., quæst. 9. 65. In divites, quæst. 11. 12. In Haxaemeron, quæst. 41. Regulæ diffusius explicatæ, quæst. 12. 17. In Evangelium secundum Lucam, quæst. 12. De Virginitate, quæst. 66. AdEu bulum, quæst. 154. Ad Evagrium monachum, quæst. 154. De illo: Quod Deus non sit auctor malorum, quæst. 17. 18. Cajanitæ, quæst. 117. Chalcedonensis synodus. Vide Synodus. Clementis Alex. Stromata, quæst. 14. Ex primo ser mone de Providentia et justo Judicio Dei, quæst. 96. Clemens Romanus, Constitutt. apostol. quæst. 1. Cyrillus Alex. Contra Julian. quæst. 2. De ado ratione in spiritu, quæst. 20. 39. 57. Commentar. in Jobum, quæst. 30. Cyrilli Hierosol. Ex toū xatηxytixo, quæst. 1. Catechetica capita, quæst. 3. Ita præter alios Altat. De libris eccles. Græ cor. p. 274. Nullos tamen in editis quæstionibus citatur junior anno 680, quem Anastasius Si Baita potuit attingere. Nam quod Blondel. pag. 375, de Eucharistia, autumat Olympiodorum vi sisse post an. 900, vel 1000, minime ita se habet, cum idem Olympiodorus etiam citetur ab Ana stasio in Hexaemer. Non audiendus quoque est J. B. Sollerius, qui in Appendice ad Histor. pa Diadochi ascetica capita', quæst. 2. Ascetici ser mones, quæst. 9. De perfectione spirituali, quæst. Dionysius Alexandrinus contra Origenem, quæst. Dionysius Areopag., quæst. 6. 21. 22. 100. S. Ephræm, De judicio, quæst. 72. Epiphanii Panarium, quæst. 22. 28. 57. 66. 155. Ancoratus, quæst. 23. 28. De XII lapidibus, quæst. 40. Ad Diodorum, quæst. 45. Ecclesia S: Epiphanii in Cypro, quæst. 94. Euchologium, quæst. 141. Eusebius Pamphili ad Marinum, quæst. 9. 148. 153. De prisca bistoria, quæst. 41. 65. Eustathiani, quæst. 64. Gregorius Nyssenus in Orat. Dominicam, quæst. 1. 11. Ad Olympium monachum, quæst. 1. De iis qui rapiuntur ante tempus quæst. 16. De fato, quæst. 19. Gregorius theol. in novam Dominicam. quæst. 4. In Lumina, quæst. 6. Exæquatorem, quæst. 11. Con tra Julianum, quæst. 12. 65. In plagam graudinis, quæst. 17. 65. De amore in pauperes, quæst. 18. 19. - In Basilium, quæst. 66. In Athanasium, quæst. 63. In Cæsarium fratrem suum, quæst. Hesychius presbyter, quæst. 153. Confer Lambe cium Ill, p. 197, et Cotelerium, III Monument. pag. Hippolytus in Canticum canticor., quæst. 41 et 42 (confer Lambec. III, p. 197); in Danielem, quæst. 48. Irenæus, adversus hæreses. quæst. 74 et 144. Confer Coteler. Il Monument. p. 512. Isidorus Pelusiota. quæst. 5. 65. 66 et 52. Confer Lambecium III, pag. 197. Ascetica, quæst. 2. Epi stolæ quæst. 8. 16. 17. 154. Ad Eusebium episc. quæst. 12. triarcharum Alexandrinorum p. 118, ante tom. V Act. SS. Junii scripsit: Quod ad alium Hodegum allicet, CLIV quæstionum, etc. FABR. V. Lam becium et Kollar. in noa, vol. IV Comment arr. p. 77, et Cave 1. c. qui id opus vel non esse Ana stasii Sinaitæ, Antiochiæ episcopi, vel insigni ter interpolatum censet, et exempla adducit. Sed Oudin. 1. c. p. 565, ea, quæ dixit Cave, puerilia, viro gravi indigna, graviter pronuntiat. ARL.
col. 19–20page 6 of 120
PG 89:194. Εἰς τὴν πνευματικὴν ἀναγωγὴν τῆς Ἑξαημέρου κτίσεως, λόγοι ιβ'.
Joanne Chrysostomus, quæst. 16, 66, in Mal thæum, quæst. f. 3. 4. 10. 12. 13. 14. 17. 21. 22. 32. 61. 63. 64. 70. De jejunio quæst. f. In Joan. quæst. 1. 5. 6. 12. 18. De gradibus ascensionum. quæst. 2. Sermo in Chananæam, quest. 2. In para bolam ficus. quæst. 5. Ad Hebræos, quaest. 3.7. In I Corinth. quæst. 6. 9. 10. 11. 56. In Ephes, quæst. 6. 7. 12. Ad Stagitium, quæst. 9. 18. 29. In Acta apostolor. quæst. 10. De resurrectione, quæst. 11. in Epist. ad Roman, quæst. 12. In psalmum vi, quæst. 5. 8. 9. In psalm. L, quæst. 6. In psalmos graduum. quæst. 6. 9. 17. In psalm. CXLV, quæst. 20. In Herodiadem, quæst. 14. 59. In Epist. ad Philippens. quæst. 14. In terræ motum, quæst. 18. In 1 Tim. quæst. ts. In indumentum sacerdotis. quæst. 40. In Saulem. quæst. 53. In illud, Qui aspe xerit mulierem, quæst. 59. Joannes Climacus, quæst. 6. 8. 15. Josephus, de Machabæis, quæst. 8. Antiquitatum Judaicarum postremum opus, quæst. 146. Julianus magus, quæst. 20. Julianus Apostata, quæst. 125. Lampetiani, quæst. 64. Manethonis magica opera, quæst. 20. Manichæi, quæst. 96. Manichæum dogma, quæst. 88. Marcionista, quæst. 64. Marcus monachus, quæst. 1. Massaliani, qui aliquando apparuerunt in Pa phlagonia, quæst. 64. Maximus monachus,quæst. 154.Ejus capita, quæst. 8. 9. 18. Monastica, quæst. 1. Ascetica quæst. 3. 4. 5. 6. 65. Dubitationes, quæst. 6. Disp. cum Pyrrho, quæst. 8. (Moschi) Limonarium sive pratum spirituale, quæst. 60 Necromantici. quæst. 59. Nemesius, episc. Emesenus, de Providentia, quæst. 48 De natura hominis, quæst. 24. Nicephorus, episcopus CP., contra Iconoma chos, quest. 2. 57. Nilus monachus ad Agathium monachum, quæst. 2. 11. 21. Ad Eucarpiumi monachum, quæst. 3. Olympiodorus in Jobum, quæst. 16. Origenes, quæst. 23. Dialogus cum Megethio Marcionista, quæst. 48. Palladii hist. Lausiaca, quæst. 2. Vita Chryso stomi, quæst. fl. Patres. quæst. 8, etc. Philosophus quidain (Democritus), quæst. 127. Externi philosophi, quæst. 154. Scholasticus probra in Platonem jaciens et a Pla tone per somnium monitus, quæst. 111. Samaritani, quæst. 45. Sardanapali epitaphium, quæst. 8. Serenus monachus, quæst. 8. Severiani, quæst. 117. Severus Antiochenus, quæst. 152. Adde Lam bec. VIII, p. 389 seq. (p. 827, Kollar.] Simon Magus, quæst. 20. (Sophronii vel Moschi) Pratum spirituale, Limo narium, quæst. 60. Synodus vr (Trullana), quæst. 64. Chalcedo nensis, 117. Synodale capitulum ex concilio Car thag, quæst. 143. Theodoreti Curationes Gr. affect. quæst. 8, 16, 46, 57. Quæstiones, quæst. 14, 20, 24. De Providentia, quæst. 16. In prophetas, quæst. 17. In illud Exodi, Nomen meum non indicavi eis, quæst. 40. In Oseam quæst. 60. Trisagii hymnus, quæst. 154. Valens Palæstimus, quæst. 2, ex Palladii Lausiaca. Anagogicarum contempla tionum in Hexaemeron libri XII, ad Theophilum, quem charissimum filium suum appellat. Ex hoc opere quod Sinaitæ diserte tribuit et sæpius laudat Annalium scriptor Michael Glycas, solus liber ultimus Græce hactenus editus est Lond. 1682, 4, cum versione et ca stigationibus Andreæ Dacerii, et præmissa editoris Petri Allixii expostulatione de sup pressa incassum J. Chrysostomi ad Cæsarium monachum epistola a theologis aliquot Pa risiensibus. Priores undecim libri tantum Latine incerto interprete exstant in Patrum Bibliothecæ Appendice, Paris. 1579, et in aliis edit. Paris. ac Colon. et in novissima Lugdunensi tom. IX, p. 858 Græca passim asservantur in Bibliothecis, ut in regia Paris., in Bavarica, in bibl. Collegii novi Oxon. aliisque et in quibusdam codicibus male referuntur ad Cyrillum Alex. ut in Cæsareo de quo Lambeeius, IV, pag. 198 seq. Loca Græca ex illis produxere Ducæus notis ad Basilium in Hexaemeron, Allatius contra Hottingerum, p. 158. ad Eustathium Antiochen. p. 136, in Casaubonianis, p. 107, etc., alii que, novissime Montfauconus, in Hexaplis Origenianis ad Genesin; Michael le Quien ad Damascenum t. I, p. 174; et J. Ernestus Grabe, in Spicilegio Patrum, tom. II, p. 195, 243, qui Græcos hosce fibros editurum etiam in se recepit, p. 245, sed male hoc opus refert ad Anastasium, patriarcham Antiochenum. Græca editurum se recepit quoque Magnus Crusius in diss. epistol. pag. 19 seq. ubi etiam clausulam libri xı, in edit. Allixiana desideratam ex hibet. Laudat Anastasius commentarios in Hexaemeron, Ambrosii, Ammonii, quem pro batissimum thy Ecclesiæ Alexandrinæ appellat, et laudaverat etiam in Hodego, pag. 278, Basilii, Christi Fluvii, Joannis Chrysostomi, Cyrilli Alex., Epiphanii, Eusebii Emeseni, Juniori Anastasio Sinaitæ tribuit Blondel. pag. 375, sur l'Eucharistie. Fabr. Oudin. autem 1. c. cap. 6, pag. 568 seq., istas contemplationes etiam Anastasio suo quarto assignat, vituperal Ca vei judicium, laudatque Labbeum, qui observa tione prima in Anastasium Sinaitam inquit, vidisse se aliquos, qui, contemplationes anagogicas in He xaemer. scriptas esse ab aliquo alio Anastasio aut Pseudo-Anastasio post annum 1050, vel 1078, di cerent, etc. Idem Oudin, quosdam enumerat codi ces, in quibus illæ contemplationes adhuc exsistant. Conf. etiam Schrockh in 11. E. Christiana tom. XVII, p. 537. Hanɩ. V. Catal. bibl. Leil. p. 27. lv. Pag. 438. seq. ed. Collar, in cod. Vindobon. CLXXXVI, sed ibid. in cod. antecedenti CL XXXV (pag. 437), tribuuntur eædem contemplationes Anastasio Sinaitæ, patriarchæ Antiocheno. Insuper exstant illæ Monac.in cod. Bavar. CXLV, teste Har dtio in Aretini Beyträgen, etc. a. 1804, part. x, p. 22, et in cod. CCXLI, cum lacunis, secundum catal. miss. Gr. Bavar. p. 85. - In cod. Escorial. auctore Pluero in Itinerar. per Hispan. p. 156. Taurini, in Paris. in bibl. pub. cod. DCCCLXI. cod. regio CVI. V. catal. codd. Gr. Taur. p. ₹14. Leida, in bibl. publ. in cod. Vossiano. V. cat. bibl. Leidens. p. 393, n. 41.-Secundum Montfauc in Bibt. biblioth. mss. Roma in Vatic. pag. 72 A.) In cod. Sfortiano (p. 707 A). HARL.
col. 21–22page 7 of 120
PG 89:21τῶν νηστειῶν ἀρχῆς.: Πρέπουσα διδασκαλία μετανοίας. ψαλμὸν λόγος ταῖς εἰσβάσεσι τῶν νηστειῶν ἐκδοθείς. Πρέπουσα ἀρχὴ εἰλικρινούς μετανοίας. 1, 9. 7, Πρέπουσαν ἀρχὴν εἰλικρινούς
p. 895, E. Eustathii Autiocheni, quem doctorem synodi Nicænæ et martyrem appellat, p. 903 H. (male Epistethio pro Eustathio, p. 860, F. in edit. Latina Lugd. Tom. IX Bibl. Pu trum), Gregorii Nysseni et Justini martyris atque philosophi, p. 887. D. 893. G. 895. A. Severiani Gabaleola (ita legendum p. 895 E. pro Severo); Theodori vere mirabilis Antio cheni, ibid. et pag. 896 F. et Theophili. Præterea citat Clementem Stromateum, pag. 891 G., Dionysium apostolicum mystam in sua Theologia, pag. 891 A., Gregorios duos Cappado ces (Nyssenum et theologum Nazianzenum); Irenæum Lugdunensem, pag. 910 B., Olym piodorum diaconum Alexandrinum, quam urbem scriptis suis illustrasse eum notat, pag. 884 H., Pantænum Alexandrinum, Papiam Hierapolitanum, Joannis evangelista discipulum; Pbilonem philosophum et tempore æqualem apostolis, pag. 893 G., 892 B.; et eum, qui Hexapla composuit (Origenem), ibid., et lib. XII, p. 7. incurvum Origenem anagogiis et spi ritualibus contemplationibus usum inexplebiliter reprehendit, pag. 895, D. seq. et jure syn odica damnatum sententia statuit. Adde p. 901 E. 917 G. 920 E. H. Theodoretum Cy rensem laudat p. 896 F. atque ibidem infelicem pronuntiat Origenem, quod cum multos et utiles labores emiserit in Ecclesia, et omnem Veterem et Novam Scripturam ad verbum sit interpretatus, postea tamen, sicut etiam Eusebius Palæstinæus, a veritate exciderit. De Methodio Origenem oppugnante vide p. 920. E. H. Per priscum Judæum, p. 894 E. Phi lonem videtur intelligere, eumdemque significare p. 898 E. Memorat et Deum ab Orpheo dictum μováča, p. 864 D. Frequentes cum Judæis disceptationes extemporales sibi inter cessisse refert lib. vi, p. 884 A. et secundum suum adversus Judæos librum commemorat, p. 884 F. Facit et mentionem variorum hæreticorum, quos verbis Mosis de Deo et para diso minus recte intellectis ait emersisse lib. VII, p. 894 B. Aliis quidem statuentibus Deum habere formam corporis, aliis autem serpenti magnas offerentibus gratiarum actio nes, quod per ejus consilium et factam prævaricationem, ex muliere sit generatum totum genus humanum, qui quidem merito etiam appellantur Ophitæ, id est Serpentini. Adde 910 B. 912 G. Manichæi autem simul et viri et mulieres nudi congregantur in suis ecclesiis ad imitationem Adami et Eva. Alii autem ut increatam ignis adorarunt naturam, pro pterea quod nulla inferatur ignis mentio in universa sex dierum creatione. Alii aquam coluerunt tanquam increatam, quoniam non scriptum est, a et dixit Deus: Fiat aqua.» Alii, ex quibus sunt Persæ, cum sororibus et matribus contraxerunt matrimonium, propterea quod nostri primi parentes conjungerentur cum suis matribus et sororibus. Sunt etiam quæ dam hæreses, quæ Deum accusant, quod non prohibuerit, ne malignus Evam seduceret per serpentem. Alia autem rursus hæresis decrevit, bestiarum quoque animas esse ratione præditas, que possunt orationem audire et excolere, cum audiissent Deum, benedicentem volucribus et piscibus, et exsecrantem serpentem, et adducentem ad Adamum bestias et volucres et ju menta, ut sciat, quidnam ea nominet.-Manichæorum errorem, mendacem Deum, qui locu tus est Vetus Testamentum, blasphemantium, perstringit, p. 900 A. 902 H. 917 G. Simonis Magi lib. xi, p. 19. Hæresin Encratitarum, p. 917 G. Præterea p. 895 D. citatur Hebræorum liber non redactus in Canonem, qui dicitur Testamentum protoplastorum, in quo traditum fuit, quadragesima die Adamum positum in paradiso, sicut etiam, inquit, videtur cuidam historico chronographo, Pyrrhoni, et quibusdam expositoribus. Hujus Pyrrhonis chronogra phi ex Anastasio etiam mentionem facit Glycas, p. 82 Annalium. Matthæi Evangelium ex sermone Hebraico a Luca et Paulo in linguam Græcam translatum ait Anastasius, p. 900. D. Aquila interpretationem Genes. II, 18: Hothoμey auté for, Abv xatvat auto, perstringit pag. 902 H. acerbius, quam ille quidem promeruerat, ut ad illum Geneseos locum notavit in Hexaplis suis Montfauconus. Iterum Symmachus et Aquila advocantur, p. 909 F. ad Ge ues. I, 1 et 5, p. 909 F. 913 E. 5. In Psalmum sextum homiliæ duæ, lectu dignæ, quarum prior incipit: Пpray Posterior Priorem cum versione Philipp. Sueuenzelii S. I. vulgavit Henricus Canisius tom. III, Lection. antiquar. p. 87-122. [ in ed. Basnag. tom. I, p. 480, et alteram, p. 502 Gr. et Lat. ex edit. Combefis. Auctar. novi tom. I, p. 943.] Utramque Franciscus Combefisius in tomo | Auctarii novi Paris. 1648 fol. p. 907. 943-976: qui posteriorem eruit e ms. regis Christianissimi, versionemque suam adjunxit Anastasii Sinaitæ liber in psalmum sextum laulatur a Nicephoro XVIII, 44: '0 El; TOY EXTOY De priore v. hujusce Bibl. Gr. p. 357. med.; altera humilia est periphrasis prioris. Utraque homi ka frequenter occurrit in catalogis mss.--Vindobonæ in cod Caesar. CXLIX, n. 18, posterior homilia; sed Lambec. IV. pag. 220 seq. illum cod. non me diocriter differre al edit. Canis, animadvertit, et hollar. in not. contra Oudin. 1. c. tom. II, p. 373, defen·lit Canisium, et consulere jubet Camisii Antiq. lect a Basnagio elitas, tom. 1, 480 et 481. in not. Ibid. in cod. CXLVII n. 12, apospasmation ex homi lia in psal, vi narratio Græco-Barbara de famoso 100-lam lairone Thraciæ. V. Lambec. et Kollariį bɔl. IV, p. 270, et Oudin. 1. c. II. p. 573. — Ibi!. in cod. CLI, n. 4, et cod. CEXLIX, 3, homilia ín sextum psalmum, habita prima hebdomade jejuniv rum, inc. Lambec. IV, p. 286, ei V. pag. 299. Prior ibid. in cod XXXI. n. 18, et cod. XXXIII, n. 5. Lambec. VIII, p. 717 et 758. ed. Kollar. Eadem Venet. in cod. Nan. LXXV, n. 72, cod. CXXVIII, n. 7. et CCCIX, n. 15. V. catal. cod 1. Gr. Nan. p. 156. 298 et 526. Ibid. in cod. bibl. Marc. Ll, init. et cod. CCCXXXVIII, init. v. Cat. codd. Gr. Marcian. p. 31 et 156. Florent. in bibl. Met. Laurent. cod. n. plut. inc. pettavola; et differt ab editis. Forsan eadem est,
col. 23–24page 8 of 120
PG 89:236. περὶ τῆς ἁγίας συνάξεως καὶ περὶ τοῦ μὴ κρίνειν καὶ μνησι τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις. Επ Εἰς τοὺς κοιμηθέντας ἐν Κυρίῳ. Τί τοῦτο 7. Πρέπουσα ἀρχὴ εἰλικρινούς μετανοίας τῶν χὴν εἰλικρινοῦς. — 2: Πρέ πουσαν τῆς τῶν νηστειῶν ἀρχῆς. — 111 6, 4. Πρέ πουσαν τῶν νηστειῶν ἀρχήν. Πρέπουσα ἀρχὴ εἰλικρινής. νηστείας της τελουμένης κατὰ τὴν ιδ' τοῦ Νοεμβρίου μηνός, ἀπὸ τῆς μνήμης τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Φιλίππου μέχρι τῆς Χριστού γεννήσεως· ἡ κατὰ τὴν δ τοῦ Νοεμβρίου,
In Dominica quinta jejuniorum, xaxsiv. De sacra synaxi, et de non judicando, deque oblivione injuriarum. Incipit: 'Aal μv Bavarico codice cum versione Achillis Statii Lusitani, edidit Henricus Canisius Antiq. Lect. tom. III, p. 60-86 deinde recensitam ad regios co dices cum nova versione sua Franciscus Combefisius, Auctar. nov. tom. I, p. 881. Combefisii versio recusa tom. IX Bibl. Patrum. edit. Lugd. p. 943. Fragmenta ex Statii versione adhuc tum inedita produxerat Baronius ad a. 599, n. 9 seq. Porturegalenses in Perpetuitate fidei catholicæ de transsubstantiatione, hoc scriptum malunt tribuere juniori, nescio cui, Ana stasio Nicæno, quod ex Joanne Climaco quædam de judicio temerario repetit. Sed merito Combefisius illa ratione parum passus est se moveri, ut non potius fidem haberet consensui codicum mss. illud Sinaitæ constanter tribuentium. Vide Lambecium, IV, p. 135, 168 [p. 310, n. 6, p. 378, n. 5, ubi cod. in fine habet narrationem infra inter scripta in edita n. 16 memoratam: it. vol. V, p. 90 seq. et p. 243, n. 8 Kollar. ] et Montfauconi bib!. Coislinianam, p. 490. Accedit quod, Anastasium Sinaitam, non est dubium, post J. Cli macum scripsisse. 7. spl Tou, Ka elxóva, De homine ad imaginem Dei condito. Græce et Latine prodiit sub nomine Anastasii presbyteri Sinaitæ, ad calcem Philocalia Origenis Græce et Latine, cura Joannis Tarini, Paris. 1618, 4. Idem sermo etiam inter Gregorii Nysseni opera lucem vidit tom. I, Opp. Paris. a. 1615, p. 854-866 et a. 1638, tom. II, p. 22, cum Frontonis Ducœi versione, cum qua lucem viderat Ingolstad. 1596. Incipit: Of thy Ɛautwy khayw; so pos mo. Sane auctorem Nysseno juniorem vix quidquam suadeat, licet Anastasio alii malue rint tribuere. Vide Tillemontium, tom. IX, Memor. p. 741 et 605, ubi hoc scriptum putat esse particulam majoris operis, quo difficilia S. Scripturæ loca auctor illustrabat, quod mihi neutiquam verisimile videtur. FABR. Aureolum libellum vocat C. Barth. ad Claudian. Mamert. p. 315. FABR. Fragmentum in cod. Mosquensi XXX, n. 2, indice Matthæi I. c. p. 316. In cod. Laurent. I, n. 6, et 8, plut. 7, sunt tres homiliæ Anastasii de homine ad imaginem Dei condito, cum paucis scholiis, quarum prima a Tarino ad calcem Origenis Philocaliæ, p. 561-589; secunda autem, tanquam aliera primæ pars, ibid. a p. 588-605 edita est; tertiam, in qua auctor declarat causam, quare duo illos sermones conscripserit et alia docet, Bandin. in cat. codd. Gr. Laurent. tom. I (ubi p. 295 seq. recensuit tres illas homilias), p. 299-312 Gr. cum versione Lat. Dominici Straticon. primus ex illo cod. in lu cem emisit. In cod. Barocc. CXCVII, incip. Allά yɛ deï ¿m! tó. Harl. 8. Els petapów to Zwepo. In Christi transfigurationem sermo diversus a duobus, quos de hoc argumento habemus Anastasii Antiocheni. Incipit: 'Os çoбεçòç & Tomos Outos. Meminit Allatius lib. De Simeonibus, p. 116, et citat Joannes Cyparissiota. FABR.- Eadem ho milia in cod. Barocc. CXCIX, sub fin in cod. Mazarin. teste Montfauc. in Bibl. Biblioth. ms. II, p. 1317 E. Florent. in cod. Laurent. XXXIII, n. 29. V. Bandin. 1. c. I, p. 456. Paris. in bibl. publ. in codd. MCXCIV, n. 7; MDIV, 7, et MDXLVIII, 12, add. Oudin. (qui eam attribuit Anastasio quarto), 1. c. 571, n. 3; et 572, n. 5. HARL. 9. In eos qui in Domino obdormirerunt. Incip. ohuɛpoy, dyzatot. Meminit Allatius, p. II, libri laudati de Simeonibus et ms. in bibl. Cæ sarea Lambecius IV, p. 136; Fabr. s. p. 311, n. 7, ed. Kollar. Item Venetiis in cod. Naniano CXXVIII, n. 3. V. catal. codd. Gr. Nan. p. 297. In cod. Escorial. V. Pluer. quam laudavit Nicephorus. (Eadem est in col. Coislin. CCLXXXV. V. Montfauc. bibl. Coisl. p. 401.) — Ibid. in cod. Laurent. XXVI, n. 49, plut. incip. HOTELLOY REPLEXEL. V. Bandin. cat. codd. gr. Laur. , p. 196 et 284. - Eadem Mosque in cod. synod. CCI n. 3. in cod. CCVI, n. 8: Ilgmova_ȧp in cod. CCXCVI, n. in V. Matthaei Nolit. cod. Gr. Mosq. in 8, p. 43, 150, 192 et 299. Prior Taurini in cod. regio CCCXX. V. Catal. codd. gr. Taur. pag. 401. Eadem in cod. Barocc. CXCVII, in co. Laudi XCV, 12 f. n. 757, cat. 1; in cod. CCCXXIII, Thomæ Gale, s. u. 6157, cat. miss. All gliæ, etc., tom. II. In cod. Cromwel. CXII, 24 s. n. 290, cat. cit. tom. 1. Monac. in co:. Bavar. CCXIX, inc. V. Hardt. in Aretini Beytr. etc., a. 1805, part. iv, p. 578. Paris. in bibl. publ. codd. DCCLXXII, n. 27, et CMLXXIX, n. 9. In cod. Escorial. utraque. V. Pluer, itinerar. cit. pag. 156. — In codd. Sfortian. interpretatio in psalmum sextum, et sermo de S. Synaxi. V. Montfauc. Bibl. Biblioth. mss. p. 696 C. et D. ac p. 704 A. ibid. p. 27 D. et p. 142 B. de codd. bibl. Vatican. Rom. Ibid. p. 492. 13. Mediolani in bibl. Ambros. notandus est cod. in quo plura sunt: Anastasii orat. in psalm, vt; in in gressum jejuniorum; de etymologia; de transfigura tione Christi; sermo in montem Sina; in psalmum vi de pœnitentia; responsiones ad interrogatt., de variis evangelicis capitibus; de patribus, qui in monte Sina depositi sunt, narrationes vari:e: – Ibid. p. 1312 D. in cod. Mazarin. Anast. Sinaitæ in ingressum jejuniorum. Add. Oudin. 1. c. p. 573 seq. HARL. Sed Basnage in edit. Canisii Lect. etc. tom. I, pag. 465, repræsentat illam orat. ex edit. Combefi siana, recensita ad codd. Libl. París, in qua septem reperiri codd. qui continent id opusculum, in vol. II cat. mss. Paris. significatur. De cot. Bavar. XXIV, ex quo Canisius vulgarat orationem, v. cl. Hardt. in Aretini Beyträgen, etc. a. 1803, part. III, pag. 25 seq. Conf. vol. IX, pag. 740. n. 6 et de codd. Oudin. 1. c. pag. 572 seq. n. 6 et 7, quibus addam cod. Taurin. CXV. V. cat. codd. Gr. Taur. p. 217. — Excerpta ex oratione Florentiæ in cod. Laurent. XVII, n. 25, plut. 8. V. Bandini catal. codd. Gr. Laur 1, p. 361. Mosquæ cod. CCCLI, n. 42. In cod. autem XXX biblioth. typo graphei synodalis est Anastasii Sinaita map S leste Matthei in Notitia mss. Gr Mosquens. p. 228 et 289. Harl. V. vol. IX, p. 106, n. 12. Harl.
col. 25–26page 9 of 120
PG 89:25"Оτ 472 532. Τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων ἄλλαι ἄλογοι, ἄλλαι λογικαί. 15. Περὶ τῶν ἐξ ἀρχῆς αἱρέσεων καὶ τῶν συνόδων γενομένων κατ' αὐτῶν, Τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος, «Δοκιμαζέτω Διηγήσεις διάφοροι περὶ τῶν ἐν Σινῇ ἁγίων
Itinerar. per Hispan. p. 156. - In codd. duobus Mazarin. V. Montfauc. Bibl. biblioth. mss. p. 1311 B. et 1315 B.- In cod. Mosquensi V. V. Matthæi notit. mss. Gr. Mosquensium, in 8. p. 17, n. 7. Isque edidit hanc homiliam in Glossariis et Anecdotis, Mosquæ, 1774, 4, vol. 1, p. 51 seqq. HARL. 10. In novam Dominicam et Thomam. apostol. et De S. Theodori ducis (de quo Hensche nius ad v Febr.) imagine laudatur a J. Damasceno de imaginibus. 11. Dept vaazwę. De resurrectione citantur a Mich. Glyca in Annalibus, p. 86, 89, 94, 102, diversa a sermone de resurrectione, qui exstat Anastasii Antiocheni. 12. Capita ascetica mss. in bibl. Coislin. p. 574. Incip. Ošał on, Quyn. 13. De anima, incipit: è où del te Toap. Id. p. 585. Etiam Anastasio Sinaitæ tribuunt nonnuli Exoh sive scriptum distributum in capita XXXV quod Græce et Latine cum Philocalia Origenis edidit Joannes Tarinus. Paris. 1618, 4, sub título Incerti philosophi Christiani Græci de anima celebriores opiniones. Vide Casparem Barthium ad Claudianum Mamertum, p. 137, qui idem scriptum Latine ex Tarini versione Clau diano subjunxit p. Incipit FABR. Cons., vol. VII, p. 221; et vol. IX, p. 62, n. XXI. HARL. 14. Sermonem De diversis modis salutis et pænitentiæ servari ms. in bibl. Vaticana, no tavit ante Oudinum Possevinus in Apparatu, sed puto eum vidisse, quod habemus inter Anastasii quæstiones, quæstione 104. FABR. Homilia de pænitentia, Paris. in bibl. publ. cod. MCLXXIV, n. 19. - Vindobon, in cod. Cæsar. CCXXXVIII, n. 7, Orat. de variis ani mi salrandi et pænitentiæ agendæ modis. V. Lambec. V. p. 205 seq. Harl. quod ms. memorat Lam becius, VIII, p. 443 non videtur diversum ab iis quæ edita leguntur c. 4 et 5 Hodegi. 16. Dæmonem excidisse, quod noluerit adorare hominem. Est inter editas quæstio 126 [Ad. diss. ad sect. 4, § 3, de codd. ex cod. Matrit.] 17. Labbeus Bibl. nova ms. p. 82, memorat in bibl. regis Christianissimi servari Anasta sii Sinaitæ De fide redemptionis, ad ecclesiam, quæ est in Babylone (exstat pag. 78 seq. Hodegi necnon In spiritum blasphemiæ et De vera adoratione et An quotidie communicandum corpori Christi. Et quæstiones duas 1, Si forte rerum potirentur Judæi, infideles, hæretici, an pro eis orandum in ecclesia (hæc inter editas est quæstio 110; 2) De Judæis vita functis ante adventum Christi, an sint anathematizandi (inter editas quæst. 111). Licet sint, qui has quæstiones habeant pro duobus libris adversus Judæos, tamen non dubito, diversum ab his fuisse opus, quod scripsisse se testatur Anastasius Sinaita libro vi in Hxaemeron, p. 884 F. citans, quæ secundo adversus Judæos libro scripserat. 18. Video etiam ab aliis memorari ejus Blous Пlatépwv ȧylwv Vitas Patrum qui in mo nasteriis montis Sina et vicinis locis sunt versati: necnon Encomium Ægypti, et De opifi cio hominis libros duos, contemplationem mysticam passionum Christi, et In psalmum XIII et quæstionem adversus eos, qui dicunt tres essentias in divinis Hæc, qualia sint, di cent, quibus ea vidisse licuerit. Est inter editas quæstiones LXXXIX. Sive p. 931 seqq. ed. Kollar. Atque Lam bec. qui plura de illa narratione, quæ memorat etiam concilium CP. tertium, a. 680 et 681, sub imp. Constantino Pogonato contra Monotheletas ce lebratum, et desinit sub imp. Justiniano Rhino Imeto a C. 685 seqq. Observat ejus auctorem diver sum esse a duobus Anastasis, patriarchis An tiochenis et duobus illis Anastasiis, S. Maximi di scipulis, quorum alter a, C. 599, alter autem a. 666 obiit, et quorum amborum auctor narrationis injicit mentionem. Hinc etiam Oudin. in Comment. de SS. EF. tom. 1, p. 1663 seq. (ubi plura de eo narrat), hunc Anastasium Sinaitam cognominat pa triarcham Antiochenum, hujus nominis tertium, a. C. 685. Kollar, autem ad Lambec. 1. c. notat Fabricium, a semetipso discedentem: v. vol. VII, p. 350 seq. utiibidem in not. 17 jam observavi. Harl. Exstat Mosque in cod. X, incipit epistola 'Ev ápxñ hv ó Oɛó;. V. Matthæi Notit. codd. Gr. Mosq. ed. in 8, p. 06, n. 38. Harl. Capita de blasphemia in cod. Sfortiano. V. Montfanc. Bibl. biblioth. mss. pag. 706. C. - In spiritum blasphemiæ, inc.: "Otav &pEntai tv huiv &&a!pwv. Vid. Matthæi Notit. cit. p. 243, n. 9. Fragmentum sermonis Anastasii De mystica metalepsi seu communione Oxon. in codd. Barocc. CXXXI. (Conf. de Gale cod. ad not. sequentem Florentiæ, in cod. Laurent. XXXVII, 4, plul. 6!): Anastasii responsio, cum interrogatus fuisset, atrum melius assidue communicare, an ex inter vallo inc. Exacto Exutóv.»V. Bandini II, p. 650. HARL. Пlatépwv. Ms. in codice Colbertino 4726. Cangins glossar. Græco-Barb. FABR. In cod. Mediolan. V. supra ad sect. 5; in cod. Vaticano. V. Montfauc. Bibl. Biblioth. mss. p. 142 B. Harl. Anastasii, patriarchæ Antiocheni De Provi dentia, in cod. abbatie S. Remigii Rhemensis, teste Montfauc. Bibl. biblioth. Inss. pag. 1289 B. Expositio symboli apostolorum. Oxon. in cod Laudi XL, n. 10, s. n. 1205; Cat. mss. Angliæ, etc. tom..I. De oeconomia Christi in cod. Nor folciano DXXXVI s. n. 3435; Cat. cit. tom. II, p. 85, ubi videtur confectori Catal. hic libellus col lectus per Anastasium Sinaitam. Ibid. n. 5875 8. in cod. XLI. Thom. Gale, Anastasii Sinaitæ sermo de cogitationibus pravis, et sermo de sacra et mys tica communione. Add. n. 17, notaja. Ejusdem etymologicum. Vid., vol. VI, p. 602 De etymv logia, que pars est Hodegi. V. supra, n. 5. De cod. Mediolan, et Bandin. Catal. codd. Gr. Laurent. 1, p. 365. In psalmum nonagesimum, Paris. in cod. CMLXXIX, n. 9. Ibid. n. 28. et in cod. MDIV, n. 10, Anastasii Sinaitæ homilia in Christi passionem. Ibid. in cod. DCCCXIX, n. 16, Homi lia in descriptionem, de qua S. Lucas cap. 11, et in Deiparam. Anastasit, monachi et presbyteri montis Sina, Homilia in passionem J. Christi et expositio secundi psalmi, in cod. reg. Taurin. CLXVÍ. Vid. Cat. codd. Gr. Taur. p. 255. Harl.
col. 27–28page 10 of 120
Venit tandem, Nobilissime Marce, Anastasius Sinaita. Tuus, an meus? Si serius; igno sces. Longum iter est a monte Sinai ad has nostras oras, neque unius, sed plurium men sium; neque tibi tuæque bibliothecæ sese sistere voluit Anastasius, nisi' jam Latine, si non eleganter, certe fideliter, in hoc suo nostroque ' loqui doctus. Quod ut consequeretur mora temporis non modica opus fuit; præsertim, cum in eum Latinæ linguæ magistrum incidisset, quem aliæ occupationes ita distinent, ut horas duntaxat exceptas et quasi furti vas Græcis Latinitate imbuendis impendere queat. Nunc igitur Romana verba formare et sonare peritus Anastasius, Augustam ad te lætus proficiscitur, tuumque nomen ipsa in fronte præscriptum gerit, ut palam testetur, cui sacer sit ac devotus, et qua clientela fretus in publicum procedat, certissimus, se universo eruditorum choro vel hac de causa gratum acceptumque fore, quod clarissimo nomine tuo insignitus venit. Quis enim in Germania nostra, Belgio, Italia, Gallia, et alibi, qui Musis et litteris non modo amœnioribus, et hila rioribus, sed et severioribus illis litet, cui Velserus vel ex propriis monumentis, vel ex aliorum relatione celebrique fama; vel etiam ex ultro citroque missis epistolis non sit cognitissimus? In Origene Adamantio tria commendat Eusebius (a): primum, quod Græcorum philoso phi (et in his Christianorum hostis et insectator acerrimus Porphyrius), licet a vera religione alieni, incredibili Origenis eruditione commoti, ejusdem crebram mentionem libris suis in sperserunt, eo fine, ut lucubrationes suas illustri hoc sole illustrarent. Secundum, quod nonnulli aliquando libros abs se elaboratos ei dedicarunt. Tertium, quod interdum vigilias suas eidem, tanquam judici, arbitro et doctori censendas, emendandas poliendasque sub jecerunt. Hæc triplex Origenis laus non minus in te, nisi me fallit animus, competit. Quam frequens enim nominis et doctrinæ tuæ commemoratio et prædicatio in eorum commenta riis, qui hoc tempore in senatu litterario vel prima subsellia, vel a primis proxima, vel saltem non infima tenent; quorum aliqui paulo plus, si tamen plus, in pietatis sincera sensu gustuque tecum consentiunt, ac cum Origene Porphyrius, et reliqua a legitimo Dei cultu abhorrens philosophorum caterva! Nimirum hæc solidæ eruditionis natura est, et hic genius, ut in sui amorem et admirationem facile quosvis rapiat, præsertim si, ut in te, cum morum humanitate et affabilitate copuletur, generisque splendore, et functionis in republica administranda amplitudine exornetur. Jam vero si libri, olim Origeni a philosophis nuncu pati inscriptique, comparentur cum illis qui tibi sacri et dicati, in Musarum Memoriæque, ut sic loquar, templo, suspensi visuntur, forsan paucitas illorum præ horum multitudine non injuria nobis vilesceret. Novi insuper, non deesse viros omnibus disciplinis egregie excultos, quibus religio sit publico se et cogitata sua, si quæ in chartam retulerunt, committere, nisi prius suffragio et gravissimo tuo judicio ad audendum erigantur et in citentur. Et qua alia ratione doctorum hominum voluntates et studia adeo tibi devincis, (a) Euseb., lib. 1 Hist. eccles., cap. 15.
col. 29–30page 11 of 120
nisi indefessa illa de omnibus litterarum amantibus bene merendi alacritate et inexsatura biłi cupiditate? eujus ego ipse tot jam annos fructum capio uberrimum; dum tua, imo et publica inclytæ reipublicæ vestræ bibliotheca mihi non secus patet atque tibi; dumque, si vel ex regionibus exteris liber arcessendus sit, nec operæ nec impensæ parcis ut voti compos fiam. Taceo, vix tam intricatam quæstionem exstitisse, ex cujus tricis non evaserin quando te vindicem adhibui. Hæc igitur benevolentia, qua adversus me aliosque qui litteras tractant, uteris, omnium vicissim benevolentiam et amorem tibi conciliat; eamque ob rem te dignum laude virum Musa vetat mori, cœloqúe beat; quia, ut idem Lyricus canit, virtus et favor et lingua potentium vatum divitibus consecrat infulis. Magna quidem hæc, fateor, sed majora illa, quæ et ego magis in te colo suspicioque pietatis erga Deum cœlitesque singulare studium; priscæ fidei ardens amor; in sacris Ca tholicis obeundis frequentia; veræ et ab ævo apostolico ad hanc nostram usque ætatem deductæ religionis publica eaque non rara professio, ejusque qua tempora et mores sinunt amplificandæ et propagandæ incensum desiderium. Neque inficias eo, me etiam mirifice delectari mentis tuæ benevolo et benefico in Societatem nostram affectu; cujus si nullus in tanta largitate ad nos manaret sensus, haud temere sensu destitutis accenseremur; cui aliquantulum remunerando, en tibi Anastasium. Donarem pateras, donarem tripodas, præ mia fortium Graiorum: neque tu pessima munerum Ferres, divite me scilicet artium, quas aut Parrhasius protulit aut Scopas; sed non hæc mihi vis: non tibi talium res est, aul ani mus deliciarum egens. Gaudes carminibus et libris; carmina et libros possumus donare, et reipsa itidem donamus. Tu non munus seorsim, sed una cum offerentis animo, æstima: nec ambigo, grande visum iri; quod per se vix puncti instar habet. Vale. Ingolstadii, in Non. Martii MDCVI. Priusquam hunc librum, amice Lector, legis, paucula hæc de Anastasio, operisque argumento lege. Monasticam vitam primo professus est in monte Sinai, unde et Sinaitæ cognomentum accc pit. Inde ad episcopatum Antiochenum vocatus anno Christi 561, Justiniani imperatoris anno 35, cumdem pie, sancte et fortiter administravit un decim annis, nempe usque ad annum Christi 572, et Justini Junioris imperatoris septimum; quo ab eodem Justino ex sede sua exterminatus, et in exsilium actus est; in quo viginti tres, aut, ut aliis placet, viginti quatuor annis vixit: videlicet ad annum usque Redemptoris 595, et decimum Mau ricii imperatoris, qui exsuli sedem et honorem episcopalem reddidit. Migravit ex hac vita anno salutis 599, imperatoris Mauricii 14, cujus anni versariam memoriam colit Ecclesia x1 Kal. Maii, cum sedisset annos sex inchoatos, postquam ad suam Ecclesiam reverterat; ut notat Baronius. Successorem habuit ejusdem nominis Anastasium, qui anno Christi 609 crudelissime a tumultuan tibus Judæis interfectus est. Multa scripsit noster Anastasius, ctiam Latinæ linguæ gnarus: nam librum Pastoralem S. Gre gorii Magni, cui familiari litterarum usu conjun ctus fuit, in Græcum sermonem transtulit. Testis Ipse 1). Gregorius lib. x, epist. 22. Primum hunc ipsum librum, quem 'Oonydy inscripsit, elucubra vit; cujus fit mentio apud Nicephorum quoquo lib. xv, cap. 44. Ratio inscriptionis est, quia orthodoxis commentarium hunc quasi ducem du ctoremque viæ cupiebat esse, ne in laqueos et retia hæreticorum, præsertim eorum qui Severum sectabantur, inciderent. Nam totus liber nihil aliud continet, quam instructionem et institutionem, quo pacto fraudulentissimæ Severianorum technæ et fallaciæ vitari debeant. Et hinc itidem liquido cognosces, quam impigre et imperterrite Anasta sius cuin his monstris, in Ægypto potissimum congressus fuerit. At quo tempore hunc 'Odŋydu (quem cum recentioribus quorundam librorum epi graphis recte fortasse nominaveris VADE MECUM, si minus scite, attamen vere) elaboravit? Nisi me conjectura in errorem ducit, ante episcopatum, cum adhuc in monte Sina monachum ageret. Cui probando non pauca argumenta suggeret lectori ipsa libri lectio; quæ brevitatis causa silens prætereo. Exstant ejusdem Anastasii in Hexaemeron libri xı, Errat enim Sixtus Senensis, qui opus hoe Anastasio
col. 31–32page 12 of 120
Epistola nuncupatoriaPræfatio ad LectoremBreviarum vitæ et rerum gestarum S. Anastasii Sinaitæ
PG 89:31Εξήγησις περὶ τῶν ἐν Περσίδι πραχθέντων
successori bujus nostri Anastasii tribuit. Potius credendum Glycæ, et aliis, qui nomine Sinaitæ ci tant. Habetur Græce in bibliotheca Bavarica cod. 202, et cod. 241. II. De rectis fidei Catholicæ do gmatibus libri, seu orationes v, interprete Godefrido Tilmanno. Easdem olim Latinitate donavit Franci scus Turrianus. Sed versio ejus necdum vidit lucem. Videbit aliquando cum Theodoro presbytero Lauræ Raithu, cujus □pолpσ×еvу adversus hæreticos idem Turrianus Latinitate donavit. III. Oratio de sacra Eucharistia et de non judicando, deque obli vione injuriarum, IV. Oratio seu Homilia in sextum Psalmum, cujus meminit Nicephorus lib. xvii Hist. ecclesiast., cap. 44. Utramque edidit Græce et Latine D. Henricus Canisius tomo Ii Antiq. Lect. collectore Bibliothecæ SS. Patrum comme morantur hæc Anastasiana inedita. Oratio ad An tiochenos, in ingressu suo ad episcopatum scripta, de qua Nicephorus. Oratio pacificatoria, quam tri gesimo tertio anno in sedem suam restitutus habuit. De qua idem Nicephorus. Ad interrogata monaste riorum primæ et secundæ Syriæ responsiones. Ad Antiochenos Guvtaxth ptov, seu, de disciplina. De constructione hominis libri duo. Contemplatio mystica passionum Christi. Encomium Ægypti. Quæstio ad versus eos qui in divinis dicunt tres essentias. Oratio de Resurrectione, quanı sæpe citat Glycas. Nec est illa quæ quintum librum de rectis fidei dogma tibus conficit; cum loca quæ Glycas citat in ea non inveniantur. Oratio de transfiguratione Domini. Citatur aliquoties a Joanne Cyparissioto Decade vɔ, cap. 4, 5, 7. Ejusdem orationem in novam Domini cam et in Apostolum Thoniam, citat Damascenus ora tione tertia de Imaginibus. In concilio altero Nicæno act. 4, mentio fit sermonis de Sabbato, B. Patris Anastasii ad Simeonem episcopum Bostrorum; et epistolæ, per quam respondet cuidam ad dubitatio nem quamdam, ex qua expediri cupiebat. Sermonis de Sabbato meminit etiam Damascenus oratione tertia. In codice Augustano, quem supra laudavi, et in quo 'Oŋybę inest, continetur etiam sub Ana stasii episcopi Theopolitani, seu Antiocheni, nomine Relatio de rebus gestis in Persia, nimirum de discepta tione Christianorum præsulum cum ethnicis, Græ cis, et Judæis, judice Aphrodiasino, regis Persarum archimagiro; cui etiam se Anastasius interfuisse dicit; et quidem solum ex Romani imperii epi. scopis. Sed oratio illa olet nescio quid fabularum, ut difficile creditu sit, ex Anastasii nostri officina prodiisse. Exscribendum quidem Græcum contextum ex Augustano exemplari curaveram, et ad versio nem me accinxeram; sed multitudine mendorum et fabularum offensus, retuli pedem; neque ulli puto hanc difyŋow fore perviam, nisi emendatio rem, aut plures manuscriptos codices acquirat. Scripsit idem Anastasius librum, an libros? contra Joannem Philoponum, qui pro Severi secta et placitis vulgaverat librum decem capitulis com prehensum, leste Nicephoro lib. xvm Hist. eccles., cap. 47, quem indigitaverat dɩaitythy, hinc est, ar bitrum vel judicem; in quo Philoponus Palæmonern quemdam agebat, et partes discordantes in concor diam redigere volebat irrito conatu; neque enim hæreses per hæreses, erroresque per errores se dantur; quod et hoc tempore a nommullis diaitytal; tentatum vidimus, non majore successu. Hinc eum dem librum etiam nepìévésɛw;, de unione inscripse rat, teste Nicephoro. Hunc librum cum atii refuta runt,- tum Anastasius noster; cujus lucubratio utinam, si penitus non periit, ex tenebris in lucem educeretur. S. Anastasii Sinaitæ patriarchæ Antiocheni. (Grelser., Opp. t. XIV, 461.) I. Fit episcopus Antiochenus anno Christi DLXI. II. Repugnat intrepide hæretico edicto Justiniani imperatoris anno Christi DLXI. De quo lege Evagrium lib. Iv, cap. 38. III. Ab ejus judicio cæteri orthodoxi pendebant, teste Evagrio, quia et sanctissimi et doctissimi fama celebrabatur. IV. In exsilium ejicitur a Justino imperatore anno Christi DLxxı, idque invidorum et calumniatorum studio. Consule Evagrium lib. v, cap. 6. V. Sanctus Gregorius Magnus institit apud imperatorem, ut Anastasius sedi Antiocheno
col. 33–34page 13 of 120
restitueretur, ulque interea dum res conficitur, Romæ versari permitteretur. Anno Redem ptoris DxC. Vide epistolam 6 libri primi Epist. sancti Gregorii, qui acceptis ab Anastasio litteris mirifice se oblectatum testatur. Epistolam, inquit, beatitudinis vestræ ut fessus requiem, sa lutem æger, fontem sitiens, æger æstuans accepi, etc. VI. Recuperat sedem suam Antiochenam anno salutis Dxcv. VII. Gratulatur illi sanctus Gregorius Magnus. Vide lib. Iv Registri, epist. 37. VIII. Anastasius rectam sententiam de processione Spiritus sancti ex Patre et Filio tuetur. Vide Baron. anno Dxci, n. 47. IX. Scripsit ad sanctum Gregorium Magnum, et controversiam de nomine universalis non adeo magni æstimat. Anno gratiæ DXCVII. X. Monetur Anastasius a sancto Gregorio de causa Joannis patriarchæ Constantinopoli tani, qui sibi universalis appellationem arrogabat. XI. Librum sancti Gregorii, qui Pastorale inscribitur, transtulit Anastasius ex Latino in Græcum sermonem. Sanctus Gregorius lib. x, epist. 22. XII. Obiit Anastasius anno Domini DXCIX, cui in Martyrologio Romano hoc elogium ponitur ad diem xx1 Aprilis: Antiochiæ, sancti Anastasii Sinaitæ, episcopi.
col. 35–36page 14 of 120
PG 89:35ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΙΝ ΑΙΤΟΥ, ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ, ΟΔΗΓΟΣ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Παρακαλοῦμεν τοὺς μέλλοντας ἐντυγχάνειν τῇδε τῇ βίβλῳ συγγνώμην ποιήσασθαι ἐπὶ ταῖς πλείσταις ἐν αὐτῇ διορθώσεσι, ἢ ταυτολογίαις· τὸ γὰρ ἀδιάλειπτον τῶν ἀσθενειῶν οὐ συγχώρησεν ἡμῖν ἐν αὐτῇ καταθυμίως πράξασθαι. Δεῖ γὰρ τὰ τοιαῦτα Χριστοῦ δόγματα προσχιδεύσασθαι καὶ διορθοῦσθαι, καὶ στι χίζεσθαι, καὶ εἶθ' οὕτως καλλιγραφεῖσθαι, ἀλλὰ τὸ ῥᾴθυμον, καὶ ὀκνηρὸν τῶν ἡμετέρων συμφρόνων, αὐτὴν πρέπουσαν φιλοπονίαν, καὶ σπουδὴν ἐν τοῖς τοιούτοις κέκτηται. Διὸ ἀντὶ σχέδους τὴν τετράδα κατέχοντες, οὕτως ἐξεθέμεθα. Εἰ δὲ καὶ οὐκ εἰκὸς ἕν τινι λόγῳ, ἢ νοήματι ἀπρεπόντως εἰρήκαμεν, συγ γνώμην αιτούμεθα. Μόνος γὰρ ἅπταιστος ὁ μόνος Θεός. ΟΔΗΓΟΣ, Πρὸς τούτοις δυσωποῦμεν τὸν μεταγράφειν μέλο λοντα παραθέσθαι καὶ τὰ σχόλια· σημειώσασθαι δὲ ἐπιμελῶς καὶ τοὺς τόνους, καὶ στιγμάς, καὶ ὑπο στιγμάς, καὶ τὰ σόλοικα. Καὶ γὰρ ἄλλοτέ τινες ἰδιῶ τα μεταγράψαντες ἡμῶν δογματικὸν τόμον, ἐξ ἀγνοίας βλασφημιῶν αὐτὸν ἐπλήρωσαν. ΤΑΔΕ ΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΗ ΒΙΒΛΟ ΤΗ ΛΕΓΟΜΕΝΗ ΟΔΗΓΟ. Α'. Προθεωρία κατ' ἐπιτομὴν ὧν δεῖ ἐξασκεῖν τὸν περὶ πίστεως Θεοῦ λαλεῖν καλῶς βουλόμενον. Β'. ῞Οροι δογματικοὶ κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παρά δοσιν.
(Gretser., Opp. 1. XIV, p. 1 ed. 1740.) Rogamus lectores hujus libri, ut nobis ignoscant ob varias correctiones passim adhibitas, et propter tautologias, rerumque et verborum iterationes sæ pius commnissas: nam frequentia ægritudinum no strarum non ferebat, ut in his pro animi nostri sententia versaremur. Par enim est, ut qui hujus modi Christiana religionis dogmatibus explicandis operam uaval, omnia iu schedis annotet, corrigat, inque versus distinguat; et tum librariis concube venu leque describendum tradat. Verum et hic seguities et lentitudo eorum, qui una nobiscum sentiunt, debitam diligentiæ et industriæ laudem retulit. Quapropter schedulæ loco tetradem, seu quaternionem adepti, eumdem in lucem proferimus. Quod si alicubi aliquid improbabile aut a vero sensu remotum diximus,` veniam poscimus; quando quidem solus Deus a lapsu immunis est. Adlec obtestamur eos, qui librum hunc transcri plari sunt, ut et scholia adjiciant: accentusque accurate observent, et puncta, el semipuncta, et ipsa etiam solœca, seu solecismi specimen præ se ferentia; quia alias quoque imperiti quidam no strum dogmaticum tomum blasphemiis in descri ptione oppleverunt. LIBRO, QUI HOC EST VIA DUS, IN J. Protheoria seu præconsideratio brevis, in quibus se exercere debeat ille qui de divina fide recte co gitat disserere. 11. Definitiones dogmaticæ secundum traditionem ccclesiasticam.
col. 37–38page 15 of 120
PG 89:371. Προοίμιον πρὸ τῆς πραγματείας. Δ'. Εξήγησις κατ' ἐπιτομὴν περὶ τῶν αἱρέσεων τῆς ἀρχῆς, ἕως Νεστορίου, καὶ Σευήρου. Ε΄. Περὶ τῶν ἁγίων συνόδων. Γ'. Πόθεν τὴν ρίζαν ἄρχει τὸ δόγμα Ευτυχέως, καὶ Σευήρου. Ζ'. Απόδειξις ὅτι ἀπεβάλλετο Σευήρος τοὺς ἁγίους Πατέρας, καὶ ἐνομοθέτησεν ἀκύρους εἶναι τὰς χρή σεις αὐτῶν. Η΄. Απόδειξις ἐκ Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης, καὶ ἀπ' αὐτοῦ Μωσέως, καὶ Σολομῶνος, ὅτι ταὐτὸν ἡ φύσις, καὶ τὸ πρόσωπον. Θ. Ομοίως παράστασις ἐκ τῆς ἐν Νικαίᾳ ἁγίας συν νόδου, ὅτι οὐ ταὐτὸν, φύσις, ήγουν ἡ οὐσία, καὶ ἡ ὑπόστασις, ὡς Σευήρος νομίζει. 1. Διηγήσεις διαλέξεων τεσσάρων ὧν ἐδογματίσαμεν Χ. ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ μετὰ τῶν Θεοδοσιανῶν, καὶ Γαϊα νιτῶν. Ἐν αἷς ἐλέγξαμεν αὐτοὺς, ὅτι ἐὰν ταὐτόνἐστι φύσις καὶ ὑπόστασις, Νεστοριανούς ποιοῦσιν ὅλους τοὺς ἁγίους Πατέρας· καὶ αὐτὸν τὸν ἅγιον Κύριλλον, ἐν ᾧ καὶ περὶ τῆς μιᾶς Θεοῦ Λόγου φύ σεως τῆς σεσαρκωμένης. Το σχόλιον. Ἐν τῷ δεκάτῳ κεφαλαίῳ εὑρήσεις κεφάλαια, ἅπερ χρή προαναθεματίζειν ἡμᾶς, ἡνίκα τοῖς αἱρετικοῖς διαλεγόμεθα. προαναθεματίζειν Παρασημείωσις περὶ τῆς φωνῆς τῆς λεγούσης τὰς φύσεις ὑποστάσεις, πόθεν αὕτη. ΙΒ'. Περὶ τοῦ σωτηρίου πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ περὶ του, Ἅγιος, ἀθάνατος ὁ σταυρωθείς. ΙΓ΄. Συζήτησις περὶ τῶν χρήσεων τῶν Πατέρων, ὧν προφέρουσιν ἡμῖν οἱ Σευήρου κατὰ τῆς συνόδου Χαλκηδόνος, καὶ ἐπίλυσις αὐτῶν εὐσεβής. 13. Αμμωνίου Αλεξανδρέως κατὰ Μονοφυσιτών. ΙΕ΄. Ετερον κεφάλαιον κατὰ τῆς νέας αὐτῶν ἑορταστικῆσ. ΙϚ'. Εἰς τὸ, Ἐν Χριστῷ κατοικεῖν πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος, ἑρμηνεία εὐσεβής. ΙΖ΄. Απόδειξις ὅτι οὐ συνεσαρκώθη τῷ Υἱῷ ὁ Πατήρ, ἢ τὸ ἅγιον Πνεύμα. Η. Κατὰ τῶν κακῶς ἐπὶ Χριστοῦ λαμβανόντων τὸ ὑπόδειγμα τοῦ ἀνθρώπου. ΙΘ'. Κεφάλαιον μικροῦ Παυλιανιστού. Κ'. Κεφάλαια συλλογιστικὰ κατὰ Σευηριανῶν ἀφρό νων. ΚΑ'. Ἕτερον κεφάλαιον σύντομον, ἐν ᾧ ἀπόδει εις ὅτι οὐ δεῖ ἄλλην ἄλλως μεταλλάττειν τὰ δόγ ματα. ΚΒ. Κεφάλαια Γραφικὰ ἀπορηθέντα ἡμῖν ὑπὸ ἀπίσ στων· καὶ ᾿Ανδρέου Νεστοριανοῦ κεφάλαια κδ'. ΚΓ. Κατὰ Γαϊανιτῶν ἐν ἐπιτομῇ. ΚΔ'. Τοῦ ἁγίου Διονυσίου ἀπόφασις, φάσκουσα ότι κατ' οὐδένα τρόπον ἐκοινώνησεν ὁ Πατήρ, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῇ τοῦ Λόγου σαρκώσει, εἰ μὴ τῇ εὐ σκίᾳ μένῃ. Τοῦτο δὲ παρεθέμεθα, διὰ τὸ φάσκειν Σευήρον, συνσαρκῶσθαι τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, καὶ
IH. Prooemium futuræ tractationis. IV. Brevis expositio omnium, qui hereses introdu xerunt usque ad Nestorium et Severum. V. De sacris synodis. VI. Ex quanam radice prodierit dogma Eutychis et Severi. Vil. Demonstratio, quod Severus sanctos Patres re jiciat, eorumque sententias repudiet. VIII. Demonstratio ex Veteri et Novo Testamento, ex auctoritate Moysis et Salomonis, naturam et personam distingui. IX. Alia demonstratio ex sacra Nicaea symmodo; idem non esse naturam, seu essentiam et hyposta sin, ut Severus opinatur. Relatio quatuor disputationum, quibus de do gmatis congressi sunius Alexandriæ, cum Theo dosianis, et Gajanitis: ubi redarguimus illos, quod si natura et hypostasis 10 idem sunt, in Nestorianorum classem universos sanctos Patres, ipsumque sanctum Cyrillum, conjiciant; ubi et de una divini Verbi incarnati natura agi tur. Scholion. In decimo capite reperies capitula, quæ prius nos (prædamnare) oportet, quam cum hæreticis disputemus. 14'. XI. Adnotatio de assertione que ait naturas esse hypostases; undenam produxerit. XII. De salutari passione Christi; et de hymno seul parte hymni: Sanctus, immortalis, qui crucif xus es. XM. Disquisitio de sententiis Patrum, quas objiciunt Severiani contra sanctam Chalcedonensem syn odum; et ad illas pia responsio. XIV. Ammonii Alexandrini comra Monophysitas. XV. Alterum caput coutra novamı illorum festa ce lebrandi epistolam. XVI. In illud: In Christo inhabitat omnis plenitudo divinitatis, pia explicatio. XVII. Demonstratio, quod Pater aut Spiritus sanclus non sit incarnatus cum Filio. XVIII. Adversus illos qui male Christo exemplum hominis applicant. XIX. Capitulum exsecrandi Paulianistæ. XX. Capita syllogistica contra insipientes Seve rianos. XXI. Aliul compendiosum caput, in quo ostenditur dogmata non esse inconstanter immutanda. XXII. Capita ex sacris Litteris ab infidelibus nobis objecta. Andreæ Nestoriani capita 24. XXIII. Contra Gajanitas brevis dissertatio. XXIV. Assertio sanc:i Dionysii, qua affirmat Pa trem et Spiritum sanctum nullo modo fuisse participes incarnationis Verbi, nisi solo benepla cito et consensu. Hoc interposuimus, quod Seve rus dicat, Patrem et Spiritum sanctum simul
col. 39–40page 16 of 120
PG 89:39τὸ Πνεῦμα. Πρὸ δὲ φίλου τοῦ κδ'. κεφαλαίου ευρή σεις σχόλιον περὶ τῆς μιᾶς Θεοῦ Λόγου φύσεως σεσαρκωμένης. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ. Σὺν τῷ Θεῷ, προγυμνασία κατ' ἐπιτομὴν, ἐμμα τίζουσα τὸν φιλόπονον περὶ ὧν δεῖ πρὸ πάν των ἐξασκεῖν, καὶ τὴν εἴδησιν ἔχειν. "Οτι δεῖ προηγουμένως βίον σεμνὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἔνοικον ἔχειν. Οτι δεῖ τοὺς ὅρους, καὶ μάλιστα τοὺς ἀναγκαιοτέρους ἐπίστασθαι ἐκ στήθους. Οτι δεῖ γινώσκειν κατὰ ἀκρίβειαν τὰ φρονήματα τῶν ἐξ ἐναντίας, καὶ ἐγκύπτειν ταῖς τούτων γραφαῖς. Πολλάκις γὰρ ἐξ αὐτῶν αὐτοὺς καταισχύνειν δυνά μεθα. Οτι οὐ δεῖ τοῖς ἀμυήτοις, καὶ ἄφροσιν ὅλως συν τυγχάνειν· ἀλλ᾽ οἷς χρὴ, καὶ ὅτε χρὴ, καὶ ὅσῳ χρή περὶ πίστεως. "Οτι δεῖ μετά φόβου Θεοῦ πάσῃ Γραφῇ ἐγκύπτειν, μὴ κακούργως, ἀλλ᾽ ἐν ἁπλότητι καρδίας. Ὅτι οὐ δεῖ τὰ βαθύτερα ἡμῶν ψηλαφᾷν, οὐδὲ τὰ Σεσιωπημένα τῇ θείᾳ Γραφῇ. Τοῦτο γάρ ἐστι, ο Μη συντρίβειν ὀστοῦν, ο τουτέστι, «μὴ ἅπτεσθαι τῶν στερεῶν.» "Οτι δεῖ ἀνακρίνειν τὰ ὁριστικῶς λεγό μενα, καὶ πάλιν τὰ μέσως πως· καὶ πάλιν, τὰ κατα χρηστικῶς, καὶ ἀκάκως. Οἷόν ἐστι τὸ λεγόμενον, ὅτι Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης.» Και, «Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, ἕως ἑνός. ο Σημειωτέον, ὅτι τινὰς παραδόσεις καὶ ἀγράφως παρέλαβεν ἡ Ἐκκλησία· οἷον τὸ κοινωνεῖν νηστι κόν. Καὶ τὸ προσεύχεσθαι κατά Ανατολάς. Και, ὅτι παρθένος ἔμεινε μετὰ τόκον ἡ Θεοτόκος. Και, ὅτι ἐν σπηλαίῳ ἔτεκε, καὶ ἕτερα πολλά. Σκοποί διαλέξεως εἰσὶ δύο· ὁ μὲν διὰ Γραφικών ῥήσεων· ὁ δὲ διὰ πραγματικῶν παραστάσεων, ὃς καὶ ἰσχυρότερος, καὶ ἀληθέστερός ἐστι. Τὰ μὲν γὰρ βή ματα τῶν Γραφῶν ἴσως ὑπονοθεύονται. "Οθεν ἔστιν ἰδέσθαι, ὅτι εἰ χρῆσιν προφέρεις τῷ ἐναντίῳ, χά κεῖνος εὐθέως ἑτέραν χρῆσιν προφέρει, καὶ ὁ αἱρετικὸς, καὶ ὁ Ἰουδαῖος. "Οθεν ὁ δυνάμενος διὰ πραγματ τικῶν ἀποδείξεων μᾶλλον ἐπλιζέσθω πρὸς τοὺς ἐναντίους. Δεῖ καὶ τοὺς χρονογράφους ἐπίστασθαι, καὶ τὸ, κατὰ ποίους καιροὺς ὁ Πατήρ, καὶ πότε ἡ δεῖνα αἴρεσις ἦν. Μὴ λανθανέτω δὲ ἡμᾶς μηδὲ τοῦτο, ὅτι, ἐπὰν στενώσωμεν δι' ἐρωτήσεως τὸν δι' ἐναντίας, ἀγωνίζεται πρὸς ἑτέραν ἐρώτησιν μετενέγκαὶ τὸν λόγον. Οπερ οὐ δεῖ ἀνέχεσθαι. Ὅτι χρὴ πρὸ τῆς διαλέξεως ἀπαιτεῖν ὅρκον τὸν ἐξ ἐναντίας, ὅτι οὐ καταπατεῖ τὸ ἴδιον συνειδὸς ἐν οἴῳ δή ποτε βήματι, ᾧ λαλεῖ.
eum Filio incarnatos esse. At ante 24 capitulum invenies Scholion de solo Filio Dei incarnato. Divina adjuvante gratia, progymnasia seu præexer citatio brevis, instruens quemlibet studiosum, in quibus sėse exercere, et quorum notitiam parare debeat. Necessario autem requiruntur sequentia. Ut ante omnia vitam honestam gravemque ducat, et Spiritum sanctum incolam in animo habeat. Ut definitiones, præcipue magis necessarias, ac-. curate perspectas habeat. Ut sensa et opiniones adversariorum adamussim sciat, eorumque scripta evolvat: 11 crebro enim ex ipsis pudefleri, et in ruborem dari poterunt. Ut cum profanis et fatuis promiscue, et indis criminatim de capitibus fidei in certamen,non descendat, sed habito delectu, cum quibus et quan do. et quantum oportet. Ut omnem divinam Scripturam cum timore Dei lustret; non maligna mente, sed in simplicitate cordis: neque ea quæ captum nostrum superant, quæque divinæ Litteræ suppresserunt, scrutari et contrectare velit. Hoc nimirum est, Os non con fringere ':. hoc est, non tangere firma el som lida. Ut quæ definite dicta sunt, ab aliis inter noscat: et rursus, quæ abusive, quæve simplici ter; cujusmodi illud: Omnis homo mendax '; › Et Non est qui faciat bonum, usque ad unum '. Noverit, Ecclesiam traditiones nonnullas etiam extra Scripturam accepisse; quod genus: sacram communionen a jejunis accipi debere; orare ad orientem; Deiparam post partum quoque mansisse virginem; eamdenique in spelunca peperisse; et si quæ sunt hujus generis traditiones aliæ. Sciat disputationis modos duos esse, alterum per Scripturæ testimonia; alterum per probationes ex ipsis rebus petitas: qui modus firmior est et verior. Nam verba Scripturæ depravari possunt. Quocirca videre licet, simul atque adversario Scri pturæ testimonium objiciatur, ab ipso vicissim e vestigio, aliud. testimonium produci; sive sit hære ticus, sive Judzus. Quapropter is, cui vires hoc concedunt, magis se armet contra adversarios demonstrationibus ex ipsa rerum natura de sumptis. Exploratam habeat chronographiam; et quo ten pore vixerit hic aut ille Pater; quando hæc aut illa hæresis exstiterit. Neque illud ignorandum: adversarium, quando per interrogationem ad angustias redactus est, co nari, alia interrogatione proposita, alio sermonein transferre. Quod non est tolerandum. Ante disputationem ab adversario juramentum petendum est: quo polliceatur nullo verbo contra conscientiam sese acturum. Exod. x11, 46. ' Psal. cxv, 11; Rom. 111, 4. ³ Psal. xii, 1; Rom. i, 12.
col. 41–42page 17 of 120
PG 89:41Οτι δεῖ ἡμᾶς πρὸ παντὸς λόγου ἀναθεματίζειν, ὅσας υπολήψεις ψευδείς ὑπολαμβάνει περὶ ἡμῶν ὁ δι' ἐναντίας. Οἷον, ὅτε πρὸς Αραβας μέλλομεν διαλέγεσθαι, προαναθεματίσωμεν τὸν λέγοντα δύο θεούς, ή τὸν λέγοντα ὅτι ἐγέννησεν ὁ Θεὸς σαρκικῶς Υἱόν, ἢ τὸν προσκυνοῦντα ὡς Θεόν, οἷον δήποτε κτίσμα ἐν οὐρανῷ ἢ ἐπὶ γῆς. Ομοίως καὶ πρὸς τὰς λοιπὰς αἱρέσεις χρὴ προσαναθεματίζειν ὅσας περὶ ἡμῶν ψευδεῖς ὑπονοίας περὶ πίστεως ἔχουσι. Ταῦτα γὰρ ἀκούοντες, προθυμοτέρως καὶ τὰ λοιπὰ δέχονται. Οτι χρὴ προλέγειν παντὶ Μονοφυσίτῃ, ὅτι οὐκ ἐκ τῆς συνόδου Χαλκηδόνος πρὸς ὑμᾶς ἀντιλέγομεν, ἀλλ' ἐκ τῶν Πατέρων πρὸ τῆς συνόδου, οὓς καὶ ὑμεῖς, καὶ ἡμεῖς ὀρθοδόξους ὁμολογοῦμεν. Ὅτι δεῖ ἡμᾶς προασφαλίζεσθαι τὸν Μονοφυσίτην, καὶ ἀναθεματίζειν εἰλικρινῶς τὸν μὴ ὁμολογοῦντα Θεὸν ἀληθινὸν τὸν Χριστόν. Εἶθ' οὕτως οἰκειοποιεῖ σθαι πρόσωπον Ἰουδαίου, ἢ τοῦ Σαμοσατέως Παύλου, καὶ εἰσπράττειν αὐτὸν, τὸ πόθεν δῆλον, ὅτι Θεός ὕψιστός ἐστιν ὁ Χριστός; καθὼς ὁ ᾿Αμμώνιος πε ποίηκε πρὸς τὸν ᾿Αλικαρνασσέα, ἥντινα ἀντίθεσιν εὑρήσεις ἐν τῷ τετραδίῳ κειμένην. Σημειωτέον, ότιπερ διὰ τοῦ κράματος τοῦ ποτη ρίου, οὗ προσφέρουσιν οἱ Μονοφυσίται, οἶνον ἄκρα τον χωρὶς ύδατος προσάγοντες, ἐλέγχονται σαφῶς. Ακρατον, καὶ ἁπλῆν, καὶ ἀμιγῆ πάσης μίξεως σαρ κός, ἡ ψυχῆς, γυμνήν μόνην θεότητα ὁμολογοῦντες εἶναι τὸν Χριστόν. Περὶ πίστεως ἔκθεσις ἐν ἐπιτομῇ. Πστέον, καὶ μὴ ἀγνοητέον, ὅτι οὐ δεῖ ἡμᾶς ἀβασανίστως, καὶ ἀπερισκέπτως τὴν οἰανοῦν δογματικήν φωνὴν λέγειν. Ἔστι γὰρ καὶ εὐσεβῶς, καὶ δυσσεβῶς εἰπεῖν ἐν τῷ Χριστῷ δύο φύσεις ὁμοίως καὶ θελή σεις, καὶ ἐνεργείας, καὶ πᾶσαν ἂν δογματικὴν φω νήν. Ομοίως καὶ οἱ λέγοντες ἐν Χριστῷ δύο φυσι κὰς ἰδιότητας, ἑρμηνευέτωσαν τὸ, πῶς νοοῦσι τὸ φυσικόν. Δύναται γὰρ καὶ εὐσεβῶς, καὶ δυσσεβῶς λέγεσθαι. Είρηται γὰρ φυσικὸν, καὶ τὸ κατὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν τῶν ψιλῶν ἀνθρώπων γινόμενον. Οπερ οὐδὲ ἐπὶ ἰδιότητος ἐν τῷ Χριστῷ δύναται λέγεσθαι. Ωσαύτως καὶ ὁ βουλόμενος ετέραν, καὶ ἑτέραν θέλησιν, καὶ ἐνέργειαν κηρύττειν τῆς θεότητος, καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ, μή, ὡς ἔτυχε κατά τινας ἀπαιδεύτους αθυροστομως, καὶ ἀβασανίστως, καὶ ἀναισχύντως κραζέτω, δύο φύσεις, καὶ θελήματα, καὶ δύο φυσικὰς ἐνεργείας. Εὐσκανδάλιστον γάρ ἐστι, καὶ μάλιστα τοῖς ἁπλουστέροις, τὸ ἀκούειν ἐπὶ Χριστοῦ δύο φυσικά, τόδε, καὶ τόδε. ᾿Αλλὰ μετὰ τοῦ θείου φόβου, καὶ πάσης εὐλαβείας τοῖς δυναμένας χωρεῖν, λεγέτω, καὶ ἀποκρινέσθω, καὶ ἑρμη νευέτω, τό, τί νοεῖ, καὶ πῶς νοεῖ ἐπὶ Χριστοῦ τὴν φύσιν· τοῦτ' ἔστι τὸ ἀληθὲς πρᾶγμα. Καὶ οὐ φύσιν υποστατικήν, ήτος προσωπικήν, ούτε φυσικὸν σαρ
Ante congressionis initium omnes omnino pravæe suspiciones et opiniones, quas adversarius de nobis. concepit, detestandae, dirisque devovendae sunt ut si cum Arabibus depugnandum sit, anathemati subjiciamus eum qui dicit: duos deos, vel eum qui docet Deum genuisse Filium more modoque carni consueto: vel eum, qui adorat, ut deum, qualemcunque creaturam in caelo aut in terra. Pari modo cæteræ hæreses, omnesque falsæ opinatio nes, quibus de nobis imbuti sunt, prius anathe mate percelli debent. Nam cum 12 hæc audiunt, alacrius reliquis aures præbent. Omni Monophysitæ prædicere oportet, nos non ex Chalcedonensi synodo, sed ex Patribus, qui synodum antecesserunt, contra illos arma sume re: quos et nos et illi orthodoxos fuisse confitentur. Monophysitam præmunire debemus, et sincere anathema denuntiare omnibus illis qui non confi tentur Christum esse verum Deum. Hoc facto in duenda est persona Judæi, vel Pauli Samosateni, quærendunque ex illo, unde liqueat Christum csse Deum altissimum; quemadmodum fecit Ammonius contra Ilalicarnassæum, quam antithesin invenies in quarta parte. Observandum est, Monophysitas ipsa calicis sui oblatione redargui. Purum enim merumque vinuma offerunt, absque admistione aquæ. Quo indicant Christum, ab omni corporis et animæ concre tione liberum, ex sola nudaque divinitate con stare. Sciendum Brevis expositio fidei. sine examine et disquisitione non quamlibet vocem ad dogmata pertinentem ample ctendam esse. Fieri enim potest ut quis pie et im pie duas in Christo naturas asserat; similiter et duas voluntates, ct operationes, et omnia alia adl doctrinam fidei spectantia. Pari modo, qui in Chri sto duas naturales proprietates statuunt, illi nobis explicent velim quomodo vocem illam naturale accipiant. Potest enim et probe et improbe accipi. Dicitur enim naturale etiam id quod fit secundum communem consuetudinem eorum qui nihil aliud sunt quam homines; quod neque in natura, neque in proprietate, prout de Christo dicuntur, locum habet. Eodem modo, qui vult aliam et aliam volunta tem et operationem divinitatis et humanitatis in Christo prædicare; is non, ut sors fert, more quo ramdam imperitorum, ¡foto ore, incogitanter et impudenter clamitet duas naturas et voluntales; et duas naturales operationes; nam apud simpliciores scandalum facillime paritur, cum audiunt duo in Christo physica seu naturalia; hoc nimirum, et illud: sed divino timore omnique reverentia ple nus, his, qui capaces sunt, mysterium hoc pandat, rogatusque respondeat, et explicet, quid nomine naturæ; et quomodo naturæ vocabulum in Christo accipiat; videlicet pro ipsa rei veritate, non pro
col. 43–44page 18 of 120
PG 89:43πράγματα, τοῦτ' ἔστι, τελείαν θεότητα, καὶ τελείαν άνθρωπότητα, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως ἐν ἑνὶ προσώπῳ Χριστοῦ. Ἐν γὰρ πρόσωπον ὁ Χριστὸς, μία δὲ ὑπόστασις. κὸς μόριον· ἀλλὰ δύο ηνωμένα καθ᾽ ὑπόστασιν ἀληθῆ Ομοίως παρακαλῶ καὶ περὶ θελημάτων προασ ρα λίζεσθαι τὸν ἀκροατὴν, καὶ λέγειν αὐτῷ, ὅτι οὐ λέγω, μὴ γένοιτο, ἐν Χριστῷ δύο θελήματα, ὥσπερ σὺ νομίζεις ἑαυτοῖς μαχόμενα, καὶ ἐναντιούμενα. Οὐδὲ ὅλως θέλημα σαρκικὸν, ἢ ἐμπαθές, ἢ πονηρόν τοῦτο γὰρ οὐδὲ οἱ δαίμονες τολμῶσιν εἰπεῖν ἐπὶ Χριστοῦ. Ἀλλ' ἐπειδὴ τέλειον τὸν ἄνθρωπον ἔλαβεν, ἵν᾿ ὅλον σώσῃ, καὶ τέλειός ἐστιν ἐν ἀνθρωπότητα, τούτου χάριν θέλημα μὲν θεῖον λέγομεν ἐπὶ Χριστοῦ, τὴν Δεσποτικὴν τῶν προσταγμάτων αὐτοῦ, καὶ τῶν ἐντολῶν ἐπιτροπὴν, θέλημα δὲ ἀνθρώπινον πάλιν ἐπ' αὐτοῦ νοοῦμεν τὴν θελητικὴν τῆς νοεράς ψυχῆς δύνα μιν, τὴν κατ' εἰκόνα, καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ αὐτῇ δου θεῖσαν, καὶ ἐμπνευ[σ]θεῖσαν ὑπὸ Θεοῦ, ἡνίκα γέγονεν, εἰς τὸ δι' αὐτῆς δυνάμεως, βούλεσθαι, καὶ ὑπακούειν, καὶ ποιεῖν τὸ θεῖον θέλημα, καὶ τὰ θεῖα προσ τάγματα. Εἰ δὲ ἑστέρηται ἡ τοῦ Χριστοῦ ψυχὴ τῆς λογικῆς, καὶ θελητικῆς, καὶ βουλευτικῆς δυνάμεως, ὄντως οὔτε κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐστιν οὔτε μὴν ὁμού σιος τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ὑπάρχει. ᾿Αλλὰ τῶν ἀθε λῶν, καὶ ἀβουλεύτων, καὶ ἀτόφων, καὶ ἀδιαλογίστων αλόγων ψυχῶν. Καὶ οὐκ ἔτι λοιπὸν ὁ Χριστὸς τέλειος ἐν ἀνθρωπότητι δύναται λέγεσθαι. Οὐκοῦν ἔχει ὁ Χριστὸς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων κατὰ τὴν θεότητα, θέλημα Δεσποτικόν, ὅπερ ἐστὶ κοινὸν Πατρὸς, καὶ αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἔχει δὲ ὡς μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ τὸ θέλημα τῆς νοερᾶς, καὶ ἀχράντου αὐτοῦ ψυχῆς, τὸ κατ' εἰκόνα, καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ, ἐκπληροῦντα τὸ θέλημα τοῦ Δεσπότου εἰ δὲ ἀναιρεῖται τὸ θέλημα τῆς ἁγίας καὶ νοερᾶς αὐτοῦ ψυχῆς, εὑρεθήσεται κατὰ τὴν θεότητα δουλικώς ὑποκείμενος, καὶ πληρῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός. Οὕτως γὰρ ὁ ᾿Αρειος, καὶ Διόδωρος ἐδυσφήμησαν, δύο θελήματα λέγοντες κατὰ τὴν θεότητα ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ· τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς δεσποτικὸν· τὸ δὲ τοῦ Υἱοῦ δουλικόν. Καὶ διὰ τοῦτο λέγει, φησὶν, ὁ Υἱός, ὡς δοῦλος πρὸς Δεσπότην· «Μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω Πατήρ, ἀλλὰ τὸ σόν.» Καὶ ὅτι Οὐ ζητῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τοῦ Πατρός.» Ταῦτα τοίνυν τῶν αἱρετικῶν λεγόντων, οἱ ἅγιοι ἡμῶν Πατέρες, μᾶλλον κατὰ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Κυρίου ταῦτα ἡρμήνευσαν. Εἰ δὲ ἐστερεῖτο τῆς νοερᾶς θελήσεως ἡ τοῦ Κυρίου ψυχή, πρόδηλον λοιπὸν, ὅτι ἀκουσίως δίκην ἀλόγου ὑπετάττετο τῷ Θεῷ λόγῳ. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο. Εἰ γὰρ τέλειός ἐστιν
natura quæ sit hypostasis aut persona, neque pro naturali carnis particula; sed pro duabus veris rebus una in hypostasi unitis, hoc est, pro per fecta dcitate, et perfect: humanitate, inconfuse, immutabiliter, et indivisibiliter, in una persona Christi copulatis: una enim persona Christus, anaque hypostasis. sunt expertes, omnique sapientia et ratiocinandi 13 Similiter moneo ut auditor etiam de volun tatibus præmuniatur, ac proinde dicito: nos mi nime affirmare, in Christo duas voluntates sibi mu tuo, ut adversariis existimat, repugnantes et ad versantes; neque voluntatem carni pravisque affe ctionibus et cupiditatibus obnoxiam; hoc enim ne que dæmones de Christo asserere ausint; sed cum perfectum hominem assumpserit, ut totum salva ret, perfectus et ipse homo est in humanitate. Cujus gratia divinam quidem voluntatem in Christo ap pellamus vim et arbitrium illud, quo velut Dominus mandáta dat et præcepta figit; per humanam vero voluntatem in Christo, nihil aliud intelligimus; quam voleudi facultatem, qua anima rationis particeps pol let; quemque secundum imaginem et similitudinem Dei, sibi a Deo concessam et inspiratam, sub ipsum creationis sua momentum, possidet eo fiue, ut per hanc ipsam volendi et obtemperandi potentiam di vinam voluntatem divinaque mandata expleat et perficiat. Quod si anima Christi rationali facultate volendique potestate privata est, sequitur eam ne que ad similitudinem Dei conditam, neque ejusdem cum animabus nostris substantiæ esse; sed ex nu mero illarum erit, quæ volendi potentiæ prorsus virtute carent. Nec de cætero poterit Christus perfectus in humanitate vocari. Igitur Christus, qui in forma Dei est, habet se cundum divinam naturam voluntatem supremo Do nino consentaneam; communem cum Patre et ipso sancto Spiritu. Habet itidem in forma servi, quam induit, voluntatem; intellectuali ejus, et immacu lalæ animæ competentem; conditam ad imaginem et similitudinem Dei; quæque voluntatem Domini exsequitur. Si ergo tollitur voluntas ex sancta et in tellectuali anima Christi, necesse erit, ut secundum divinitatem, servi instar, subjiciatur Patri, Patris que voluntatem impleat. Sic enim Arius et Diodo rus blasphemarunt, duas voluntates in Patre et Filio secundum divinitatem constituentes: alteram Patris tanquam Domini, alteram Filii tanquam servi. Hinc aiunt illud dicturum Filium ad Patrem esse, velut servi ad Dominum: «Nou mea volun tas fiat, Pater, sed tua'.» Et: «Non quæro volun tatem meam, sed Patris". Hæc hæretici. At sancti Patres hæc secundum humanam Christi naturam interpretati sunt. Si vero anima Christi intellectiva voluntate caruit, manifestum evadit, quod involuntarie, instar rei, quæ ratione pradila non est, divino Verbo subjecta fuerit. Sed apage ista. Nam si sccundum divinitatem perfectus fuit; * Luc. xxi, 42. Juan. V,
col. 45–46page 19 of 120
PG 89:45ἐν θεότητι, καὶ ὁμοίως τέλειος, καὶ ὁμοούσιος ἡμῶν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Έχει τελείας, ὥσπερ τὰς θεῖκας, οὕτω καὶ τὰς καθ' ἡμᾶς ιδιότητας. Οὕτω πάλιν καὶ ἐπὶ τῶν δύο ἐνεργειῶν νοητέον, καὶ ἑρμηνευτέον τοῦ Χριστοῦ. Ενέργειαν μὲν αὐτοῦ τὴν τῶν θαυμάτων, καὶ τεραστίων ποίησιν, καὶ μά λιστα ἐν οἷς οὐ προσέψαυσεν, οὐδὲ ἥψατο ἡ παναγία αὐτοῦ σάρξ· οἷα ἦν ἡ τῆς θυγατρὸς τῆς Χαναναίας μὴ ἐλθούσης πρὸς Χριστὸν, καὶ ἡ τοῦ παιδὸς τοῦ ἑκατοντάρχου, καὶ ἡ τοῦ καταπετάσματος διάρρηξης, καὶ ὁ τοῦ ἡλίου σκοτισμός, και, ἡ τῶν πετρῶν διά σχισις, καὶ ἡ τῶν τάφων διάνοιξις, καὶ ἡ τῶν νεκρῶν ἀνάστασις· τοῦ Παναγίου γὰρ σώματος νεκροῦ κρεμαμένου, καὶ μηδενὶ τούτων προσψαύσαντος, ἡ ἐν αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου θεϊκὴ ἐνέργεια μόνη ταῦτα διεπράξατο, καὶ ἐνήργησεν. ς Ανθρωπίνην δὲ πάλιν ἐν Χριστῷ ἐνέργειαν καθα ράν, καὶ ἁγίαν, καὶ ἄμωμον, καὶ Θεόδοτον, καὶ θεό κτιστον, καὶ ζωτικήν λέγομεν, τὴν τῆς ἁγίας αὐτοῦ ψυχῆς ζωοποιὸν ἐνέργειαν, δι' ἧς ἐζωποιεῖτο τὸ παν ἅγιον αὐτοῦ σῶμα, ἧς χωρισθείσης κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ ἐξελθούσης ἐκ τοῦ σώματος, εὐθέως νεκρὸν τὸ σῶμα γέγονε, τῆς θείας ἐνεργείας μή χωρισθείσης ἐξ αὐτοῦ. Ὅτι δὲ διὰ τῆς ἐνεργείας τῆς ζωτικῆς, τῆς νοερᾶς ψυχῆς ζωοποιεῖται τὸ σῶμα, μαρτυρεῖ ἡ Γραφὴ δι' αὐτοῦ θείου εμφυσήματος δημιουργήσασα τῷ χοϊκῷ ἡμῶν σώματι ψυχήν ζω τικήν. Περὶ ἧς φησιν ὁ Σολομών πρός τινας παρα νόμους καὶ εἰδωλολάτρας· ο Πηλοῦ ἀτιμότερος ό βίας αὐτῶν, ὅτι ἡγνόησαν τὸν πλάσαντα αὐτὸν, καὶ τὸν ἐμπνεύσαντα αὐτῷ ψυχὴν ἐνεργοῦσαν, καὶ ἐμφυ σήσαντα αὐτῷ πνεῦμα ζωτικόν. • Ιδού σαφῶς δι' ἐνεργείας τῆς ψυχῆς μανθάνομεν ζωοποιεῖσθαι τὸ σῶμα, καθὼς ὁ Κύριος τοὺς περὶ σαρκὸς, καὶ ψυχῆς εἰσάγων λόγους φησὶν, ο ὅτι τὸ πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν, ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν.. Εἰ δὲ λέγει " ὁ δι' ἐναντίας, ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος ἦν ὁ ζωοποιῶν τὸ σῶμα, ἐξ ἀνάγκης εὑρίσκεται λέγων, ὅτι κατὰ στέ ρησιν, καὶ χωρισμὸν αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου τέθνηκεν αὐτοῦ τὸ σῶμα. Καὶ εἰ ταῦτα οὕτως, τίς ἦν χρεία, ὅλως λαβεῖν, ἢ ἔχειν αὐτὸν ζωτικήν ψυχήν λο γικήν; Τινὲς δέ φασι, ὅτι καὶ πᾶσα αὔξησις, ἢ ἔκκρισις, ἢ ἀφαίρεσις, ἢ ἔνδεια τῆς ἁγίας σαρκὸς τοῦ Χριστοῦμὴ θεωρουμένη φυσικῶς καὶ ἐπὶ τῆς θεότητος, ἐνα έργεια ἀνθρωπίνη λέγεται Χριστοῦ θεανδρικὴν δὲ ἐνέργειαν νοοῦμεν τὴν κοινοπρεπώς πως ὑπὸ Χρι στοῦ πραττομένην, καὶ θεωρουμένην, οἷα ἦν διὰ πτύσματος τοῦ τυφλοῦ ἀνάβλεψις, καὶ ἡ διὰ τῆς ἀφῆς τῆς ἁγίας αὐτοῦ χειρὸς τῆς θυγατρὸς τοῦ ἀρχισυναγώγου ἀνάστασις· καὶ ἡ τῶν ἄρτων εὐλογία, καὶ ἡ διὰ τοῦ δακτύλου αὐτοῦ τοῦ κωφοῦ ἴασις, καὶ διὰ τῆς οικείας φωνῆς τοῦ Λαζάρου Εγερσις, καὶ τῆς πλευ ράς αίματος ἔκκρισις ἐκ νεκροῦ σώματος, καὶ ὁ ἐπὶ τῆς θαλάσσης περίπατος, καὶ ἡ τοῦ θεοστίμου αὐτοῦ ΙΙ, Σιν,
similiter perfectus nobisque consubstantialis secut dum humanitatem censeri debet. Quemadmodum divinas, sic et nostras, hoc est, humanas proprie tates perfectas obtinet. 14 Pari modo de duabus operationibus in Christo eogitandum et ratiocinandum est. Nam rerum mi rabilium et prodigiosarum effectiones, maxime illas, quæ absque allactu sanctissimæ carnis Chri sti facta (cujusmodi erant, quando ad preces Cla nanææ mulieris filiæ ad Christum non profectæ, et puero centurionis” sanitatem contulit; quando velum templi scissum est; quando sol tenebris obscuratus; quando petræ ruptæ, sepulcra aperta, mortuique excitati*; sacratissimo ejus corpore jam vita orbo in cruce pendente, nihilque horum attin gente) ascribere oportet ipsi divini Verbi divinæ operationi, quæ sola hæc opera patravit. Rursus humanam in Christo operationem appel lamus puram illam, sanctam, inculpatam, a Deo datam, et creatam vitalemque, et vivificam actio nem, a sacrosancta Christi anima manantem, qua tempore passionis separata, et ex corpore educta, corpus derepere cxanime mansit, divina opera tione minime ab illo sejuncta. Caeterum quod cor pus eficiatur vivum per ipsam operationem vitalis, et intellectualis animæ, testatur Scriptura, cum ait, terreno corpori nostro ex ipso Dei spiraculo ani mam viventem procreatam esse. De qua loquitur Salomon ad quosdam improbos et idololatras «Luto vilior vita ejus; quoniam ignoravit, qui se finxit, et qui inspiravit ei animam, quæ operatur, et qui insufflavit ei animam vitalem". › En per spicue discimus per animæ operationem vivificari corpus; sicut et Dominus docet loquens de carne et sanguine: «Spiritus est, qui vivificat; caro non prodest quidquam ".. Quod si adversarius objiciat, verbum divinum vivifcasse corpus, necessario cou cedere debebit corpus Christi mortuum esse se junctione et separatione Verbi divini a corpore. Quod si ita est, quid ergo opus erat, ut animam vitalem et rationalem assumeret aut haberet? Quidam dicunt omnem accretionem, aut secre tionem, aut ablationem, aut indigentiam sanctissi Matth. xv, 22 ss Joan. vi, 68. *Marc, vu, 32. mæ carnis Christi, quæ naturaliter in ipsa divini tate, nec re, nec consideratione insit, operationern humanam Christi appellari posse: theandricam vero, hoc est, Deo hominique consonam, operatio nem illam nominamus; quæ communioni naturæ divinæ et humanæ convenienter a Christo parala est; qualis erat cæci per lutum curatio 1, et exci tatio filiæ archisynagogi attactu sacrosanctæ ma nus Christi peracta ': benedictio pamum "; surdi sanatio interventu digiti 18; resuscitatio Lazari mi nisterio vocis; sanguinis fluxus ex mortuo cor * Matth. vi, segy. 8 seqq. * Matth. xxvi1,51-53. Gen. 11, 7. 10 Sap. xv, 11. 18 Joan. 1, 1 seqq. 13 Marc. v, 22 seqq.; Luc. 41, 15 Matth. 14 seqq. 16 Joan. x1, 1 seqq.
col. 47–48page 20 of 120
PG 89:47εμφυσήματος μετάδοσις τοῦ Πνεύματος. Οἱ γοῦν απ ταυτοβουλία, ει ταυτοπραξίαν, Οδηγὸς ρετικοὶ εἰς ταύτην τὴν κοινοπρεπῆ Χριστοῦ θεανδρι τὴν ἀφορῶντες ἐνέργειαν, ἀποστρέφονται τοῦ ὁμολογεῖν ἐν αὐτῷ θείαν τινὰ ὁμοίως καὶ ζωτικὴν ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν. Δεῖ μέντοι ἀκριβῶς, καὶ ἀναμφιβόλως ἐπίστα 02 ἡμᾶς, ὅτιπερ οἱ ἐξ ἐναντίας, ἐκ τοῦ θεωρεῖν τὸ θέ λημα αὐτῶν, καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς οἰκείας ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος, διηνεκῶς, καὶ ἀπαύστως πολε μουμένην, καὶ βεβορβορωμένην ὑπὸ τῆς πυρώσεως, καὶ ἐνεργείας τοῦ διαβόλου· τούτου χάριν καὶ αὐτο, καὶ Νεστόριος παρητήσαντο εἰπεῖν ἐν Χριστῷ ἀνα θρώπινον θέλημα, ἢ ἐνέργειαν. Αλλά Μονοφυσίται ταυτοβουλίαν, καὶ ταυτοπραξίαν ἐφαντάσθησαν, καθὼς περὶ τούτου διὰ πλάτους, καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς, καὶ ἐν ἑτέροις εἰρήκαμεν. Σχόλιον. Μὴ λανθανέτω τοὺς φιλοπόνους, ὅτι περ ἐπειδὴ τοὺς δαιμονιζομένους, ενεργουμένους ειώθα μεν ὀνομάζειν· τούτου χάριν οἱ αἱρετικοί, ἐπει δὰν ἀκούσωσιν ἐνεργείας ἐν τῷ Χριστῷ, εὐθέως τὰς τῶν πασχόντων ἐνεργείας νομίζοντες ταύτας εἶνα:, ἀγανακτοῦσι, καὶ ἀποστρέφονται τὴν τοιαύτην φω νὴν ὡς ἀληθῶς ἐνεργούμενοι ὄντες, ήγουν δαιμονιζόμενοι. Συν Θεῷ. Προθεωρία τῆς ὑποθέσεως τῶν ὅρων τῆς βίβλου, ἧς ἡ ἐπωνυμία λέγεται Οδηγός. Τῆς καθ' ἡμᾶς ἅπαντας βροτοὺς οὐσίας ἡ σύστασις ἐκ ψυχῆς λογικῆς τε μὴν καὶ νοερᾶς καὶ τῆς τῶν στοιχείων συνδρομῆς, ὅ ἐστι σάρξ, παρὰ τοῦ πανσόφως δεδημιουργηκότος έλαχε τῆς δὲ κατ' ἀρε τὴν ἐντελοῦς πολιτείας, ἐξ εὐσεβοῦς τε πίστεως, καὶ τῆς τῶν θείων ἐντολῶν τηρήσεως, τὸ κάλλος κρατύνεται. Οὔτε γὰρ σῶμα ψυχῆς ἔρημον ζωὴν καθ' ἑαυτὸ κέκτηται· Οὔτε μὴν ἐντολῶν τήρησις ὀρθοδοξίας ἀπηλλαγμένη, παντελῶς ὀνήσειεν τὸν ἄνθρωπον. Οπερ γὰρ ψυχὴ σώματι, τοῦτο ὀρθοδοξία πνεύματι. Οὐκοῦν σκοπήσωμεν, εἰ δοκεῖ, πρὸ πάντων, καὶ μάς θωμεν, καὶ φυλάξωμεν, τὴν περὶ Θεοῦ, καὶ τῶν θείων ἀπαθὴ ἔννοιαν, ὅπως τοῦ θεμελίου καθαροῦ τε καὶ ἀκραδάντου προκαταβληθέντος, ὁ ἀκρογωνιαίος λίθος Χριστός, εὐσεβῶς ὑφ᾽ ἡμῶν γεραιρόμενος, συσφίγξῃ ἡμῶν ἀμώμων εἰς ἅπαν τὸ πᾶν οἰκοδόμημα, βολαῖς ἁπάσαις καὶ προσβολαῖς αἱρετικής μαγγανείας γινόμενον ἄπτωτον. Ἐπεὶ δὲ κρηπίς βεβαία, καὶ ἀσφαλῆς θεμέλιος λογικῆς ἁπάσης σοφίας πέφυκεν ἡ τῶν πραγματικῶν ὅρων προκατάληψίς τε καὶ πρόγνωσις, προς ηγείσθωσαν οὗτοι ὥσπερ τινὲς ἀσφαλεῖς ὁδηγοὶ τῆς παρούσης υποθέσεως. Ολίγοις γὰρ καὶ μάλιστα τοῖς κατὰ τὴν ἡμετέραν γενεὰν σπουδή, καὶ πόνος γέ γονεν ἡ τῶν ὅρων παίδευσις τε καὶ πρόγνωσις
pere, latere pereulso t; ambulatio supra mare", et communicatio sancti Spiritus per insufflationem in discipulos". Heretici oculis in hanc Christi, ut Deus et homo est, 15 communem competen temque operationem conversi, abnuunt in illo di vinam quamdam confiteri; similiter et vitalem hu manam operationem. Cæterum hoc pro certo exploratoque reputandum est; læreticos et Nestorium, ideo in Christo huma nam voluntatem et operationem non constituere; quod videant voluntatem et operationem suæ pro priæ animæ et corporis indesinenter, et absque ulla cessatione impugnari et inquinari ab inflammatione et actione diaboli. At monophysile quasi dicas identitatem volendi el agendi, ex cerebro suo commenti sunt; quem admodum in sequentibus, et alibi ſuse demonstra vimus. Scholion. Noverit studiosus lector; cum a de mone obsessos nominare soleamus energumenos, hæretici, quando audiunt energias (lioc est, opera tiones) in Christo, statim arbitrantur has esse energias, quas patiuntur, quos demon occupat. Quocirca indignantur, et vocabulum hoc aversan tur non aliter quam energumeni, hoc est, a dæmo nibus exagitati. Divina gratia opitulante. Protheoria seu consideratio ad definitiones explicatus in libro qui inscribitur. Universa generis nostri, hoc est, humana natura et compositio, animam rationalem et intellectua lem, et concretionem ex elementis, quam carnem dicimus, a supremo rerum Conditore sortita est; at vita ad virtutis normam conformala, ex pietate, Gide, divinorumque mandatorum observantia, pul chritudinem suam dicit. Neque enim corpus anima destitutum vitam per se obtinet: neque mandato rum observatio, si cum vera et orthodoxa doctrina mon jungatur, quidquam emolumenti parit. Nam quod anima corpori, hoc praestat spiritui orthodoxia, et recta de rebus divinis existimatio. Ante omnia igitur in id incumbamus, eoque omnem industriam conferamus, ut puram et abonini labe integram de coelesti doctrina sententiam custodiamus, ut fun damento puro et immoto jacto angularis lapis Chri stus a nobis honoretur, nosque omnes culpæ ex sortes in boe spirituale ædificium apposite coag mentet ac componat, ut ab omnibus hæreticæ imposturæ impressionibus et incursibus illæsi per sistamus. Quia vero stabile et inconcussum fundamentuin omnis sapientiæ, quæ a ratione proficiscitur, con suevit esse præceptio et prænotio definitionum pro posito argumento inservientium; ideo oportet ut istae antecedant, tanquam praesentis argumenti 16 certissimæ duces. Paucis enim, et his minime emnium, qui ævo nostro degunt, curæ cordique 1º Joan. xx,62 17 Joan. xix, 34. 15 Marc. vi, 49.
col. 49–50page 21 of 120
PG 89:49ἀλλ᾽ οὕτω πως, ὥσπερ ἔν τινι νυκτομαχία, μᾶλλον δὲ τυφλομαχίᾳ οἱ πολλοὶ τῶν αἱρετικῶν, οἷς συνετύχομεν, τὰ περὶ Χριστοῦ δογματίζειν ἐδοκίμαζον. Οίς, ὡς ἀληθῶς καὶ πλατύν γέλωτα καταχέομεν, καὶ μά λιστα κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρου πόλιν. Τί γὰρ ἂν καὶ ἔσται τούτου καταγελαστότερον; περὶ φύσεως ἐδογμάτιζον, καὶ τί ἐστι φύσεως ὅρος, ὅλως οὐκ ἠπίσ σταντο. Περὶ ὑποστάσεως ἐφιλονείκουν, καὶ τί ἐστιν ὑπόστασις, οὐκ ἐγίνωσκον, καὶ τὰ λοιπὰ ὁμοίως. Ἡμεῖς γοῦν, τῇ συνεργείᾳ τοῦ Χριστοῦ, ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας, ἐκ πατρικῆς παραδόσεως παραλαβόντες μερικῶς τὴν τῶν ὅρων παίδευσιν, μετὰ Θεὸν δι' αὐ τῆς τροπουμένους καὶ ἡττωμένους πάντας τοὺς ἀν τιδίκους θεασάμενοι, παρακαλοῦμεν πρὸ πάντων τὴν τῶν ὅρων ποιεῖσθαι ἐπιμέλειαν, καὶ μάλιστα τῶν εἰς δόγμα συντεινόντων Χριστοῦ· ὅπως μὴ ἔσε σθε τυφλοί βάρβαροι, καὶ ὁ λαλῶν σὺν ὑμῖν βάρ ύπρος. Εἰδέναι μέν τοί γε πρὸ πάντων ἐχρῆν, ὡς ἡ παρά Ενσις τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας οὐ στοιχεῖ οὐδὲ ἔπε καὶ τοῖς Ἑλλήνων φιλοσοφικοῖς εἰς ἅπαν ὅροις. Καὶ μάλιστα ἐν τῷ κατὰ Χριστὸν μυστηρίῳ, καὶ τῷ τρια δικῷ λόγῳ· ἀλλὰ ἰδίῳ τινὶ καὶ εὐαγγελικῷ, καὶ ἀποστολικῷ στοιχεῖ θεοπρεπῶς κανόνι. Ὑπὲρ γὰρ τοὺς φυσικούς όρους, καὶ νόμους ἐστὶ τὸ τῆς θεό τητος μυστήριον. Οπερ οἱ αἱρετικοὶ μὴ διακρίναν τις ἐπλανήθησαν. Διὰ τοῦτο ἔλεγεν ὁ Παῦλος, ὅτι Οὐκ ἐν πειθοῖς σοφίας λόγοις τοῦ αἰῶνος τούτου ο κηρύττει τὸν Χριστόν· ὅτι μωρία ἐστὶ παρὰ Θεῷ Η εγκύκλιος φιλοσοφία. Ὅρα γοῦν ὅτι ὁ πρῶτος ὄρος αὐτῆς οὕτω λέγει Τὰ κατὰ φύσιν ἑαυτοῖς ἐναντία, πρὸς τὴν ἀλλή λων κοινωνίαν ἀδύνατον συνελθεῖν.» Οἷον, ὡς τὸ πὰρ ἀδύνατον ἀπαθῶς ἑνωθῆναι τῷ χόρτῳ. Καὶ μὴν ὁ πρῶτος ἆρος τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἀνατρέπει τὸν πρῶτον ἐν φιλοσοφία ὅρον, παρθενίαν, καὶ τόκον, καὶ θεῖον πῦρ πρὸς ἐναντίαν φύσιν, σαρκὸς κοινωνίαν, καὶ ένωσιν κηρύττων. Δεύτερος φιλοσοφίας ὄρος ο Απερίγραπτόν ἐστι μοναδικὴ ὑπόστασις τῶν πάντων περιεκτική· ο Ελλάδα γάρ, καὶ τριάδα, ἀπερίγραπτον ἀδύνατον λέ γειν· ἐν γὰρ τῇ περιγραφή της μονάδος γνωρίζει και δυάς. Η δὲ ἁγία Εκκλησία τρεῖς ὑποστάσεις ἀπεριγράπτους Θεοῦ ὁμολογεῖ. Πάλιν ὁ Πλάτων φη σίν, ότι ο Πατρότης ἐστὶ προϋπαρξις υἱότητος· ο ἡ δὲ Εκκλησία συνύπαρκτον καὶ συνάναρχον λέγει τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, πρὸ τῶν αἰώνων. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα καλῶς ὁ θεόφρων Βασίλειος ἐπιστάμενος φησὶ πρὸς Ἀμφιλόχιον ο Φύσις, καὶ οὐσία ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς δόγμασιν ἐν ἐστιν· ο εἰπὼν δὲ ὁ πατὴρ ἐν τοῖς Ἐκκλησιαστικοῖς δόγμασι ἐσήμανε, ὅτι ἐν τοῖς Ελληνικοῖς οὐκ ἔντί ἐστιν οὐσία, καὶ φύσις. Διὰ τοῦτο καὶ Κλήμης ὁ πολὺς ἐν σοφίᾳ, καὶ
& fuit, ut definitioncs bene cognitas, perspectasque la #1 Cor. li, 3, 10. berent; sed quasi in nocturna, vel potius cæco rum pugna, multi hæreticorum, cum quibus manus conseruimus, de dogmatibus ad Christum perti mentibus, digladiabantur. Quos merito effuse risi mus; potissimum illos, qui Alexandriæ vivunt. Quid enim magis ridiculum est? de -natura nova dogmata cudebant, et disceptabant, et que naturas definitio esset, penitus ignorabant. De hypostasi contendebant, et quid hypostasis esset, non cogna scebant. Nos igitur, ope Christi, a teneris ungui culis per paternam traditionem, scientia defini tionum accurate accepta, et conspicati, post Deum, per illam omnes adversarios fusos fugatosque esse hortamur ut ante omnia habeatur sedula defini tionum cura: maxime illarum, quæ ad defensio nem doctrinæ de Christo faciunt; me sitis barbari percussi, isque, qui vobiscum loquitur, item bar barus. Principio scire oportet traditionem Ecclesiae ne quaquam in omnibus sectari et insequi Græco rum philosophorum definitiones. Præcipue in dis putatione de mysterio Christi et sacrosancta Tri nitatis: sed suas quasdam ex evangelicis et apo stolicis fontibus deductas sequitur regulas. Nam mysterium de divinitate omnes naturales delini tiones et leges transcendit. Quod cum hæretici non adverterint, a recta via exciderunt. Propterea dim cebat Paulus ‹ se non in persuasibilibus sapientiæ hujus mundi sermonibus pra:dicare Christum; eo quod sapientia hujus mundi, et omnis philosophiæ cognitio, sit stultitia apud Deum 30. Adverte igitur, quid prima philosophiæ definitio sanciat: Quæ natura sibi mutuo adversantur, im possibile est in mutuam communionem venire. ▸ Exempli gratia: feri non potest ut ignis femo jun gatur sine noxa. Atqui prima salutis nostræ defi nitio evertit primam philosophiæ definitionem; dum docent virginitatem et partum, divinumque ignem, et naturam carnis in unam communionem et societatem coaluisse. Altera philosophiæ definitio: ‹ Sola illa et unica hypostasis, quae omnia continet, incircumscripta est;» fieri enim non potest, ut quis binarium, aut ternarium incircumscriptum dicat; nam in circumscriptione unitatis inest binarius. At vero sancta Ecclesia tres bypostases incircumscriptas in Deo confitetur. Rursus Plato ait: c Paternila tem prius esse, quam sit ratio filii.» Ecclesia vero docet Filium simul cum Patre ante omnia sæcula exsistere, pariterque iuitii expertem esse. Na 17 Hæce et alia hujus generis probe sciens di vinus Basilius sie scribit ad Amphilochium. tura et essentia in ecclesiasticis dogmatibus idem sunt; › significans in Græcorum schola naturam et essentiam distingui. Quamobrem præstantissi mus ille sapientia et doctrina Clemens composuit
col. 51–52page 22 of 120
PG 89:51γνώσει, πεποίηκεν ιδιαζόντως ὅρους ἐκκλησιαστικῶν Η δροι δράσεις, ΧΧVΙΙΙ, δογμάτων, ὡς φοιτητής, καὶ θρέμμα γνήσιον ὑπάρχων τῶν ἁγίων Πέτρου, καὶ Παύλου μάλιστα τοῦ πανσόφου. Καὶ ἀκούσας αὐτοῦ ἀποβαλλομένου, καὶ λίαν μυσαττομένου καὶ καθυβρίζοντος τὴν Ἑλληνικὴν σοφίαν. Πρώτη ερώτησις παρ' ἡμῶν πρὸς τοὺς αἱρετικοὺς περὶ τῆς ενσάρκου οικονομίας τοῦ Χρισ στοῦ ἀντιλέγειν ἐρχομένους πρὸς ἡμᾶς. Πόθεν, ἤτοι ἐκ τίνος, ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ παρέλαβεν ἡ Ἐκκλησία, πρὸ πάντων, φύσιν; Καὶ τίς ὁ εἰπὼν αὐτὴν ἐνέργειαν, καὶ ποῦ ἔμαθεν τὸ γένος; Καὶ τίς πρὸ πάντων εἴρηκε, τὸ θέλημα; καὶ ποῦ τὴν ὑπό στασιν, καὶ ποῦ τὴν οὐσίαν ἐν πρώτοις ακήκος Σου λομῶν, Μωϋσῆς, Λευϊτικόν, οἱ Ψαλμοί, ο Ψαλμός; Αποροῦντος δὲ αὐτοῦ τῶν τοιούτων ἀποδείξεων, πρώτη ήττα αὐτοῦ αὕτη γενήσεται. ΚΕΦΑΛ. Β'. Σὺν Θεῷ. Οροι διάφοροι κατὰ παράδοσιν, καὶ πίστιν τῆς ἁγίας καθολικῆς Ἐκκλησίας 18 γόμενοι, συλλεγέντες από τε Κλήμεντος, καὶ ὁσίων Πατέρων· οὓς δεῖ πρὸ παντὸς ἑτέρου μαθήματος ἐκστηθίζειν τὸν τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ προΐστασθαι τοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας βουλόμενον. Πρὸς δὲ ἀκριβεστέραν παράδοσιν, κἀκεῖνο εἰδέναι ἐχρῆν, ὅτιπερ πᾶν τὸ οἷον οὖν ζήτημα, ἡ ἐρώτημα, τρεῖς τινας ερωτήσεις, καὶ ἐξετάσεις ἔχει. Οὕτως ἀπορούμενον παρ' ἡμῶν πρὸς τοὺς ἀντιδίκους· Οἷον, τί ἐστι Θεός; Καὶ κατὰ τί εἴρηται Θεός; Καὶ ὁσαχῶς νοεῖται Θεός; Καὶ ὅτε μὲν ἐρωτῶμεν λέγοντες, Τί ἐστι Θεός; πρόδηλον, ὅτι τὸν ὅρον τοῦ πράγματος ζητοῦμεν. "Οτε δὲ λέγομεν, Κατὰ τί Θεὸς είρηται; τὴν ἑτυμολογίαν αὐτὴν τοῦ ὀνόματος ἀπαιτοῦμεν. Ηνίκα δὲ πάλιν λέγομεν, ὅτι Οσαχῶς νοεῖται ἡ Θεοῦ προσηγορία; πρόδηλον, ὅτι τὸ κατὰ πόσους τρόπους εἴρηται Θεὸς, εἰπεῖν ἡμῖν αὐτοὺς εἰσπράττομεν. Ο γοῦν ἐκτὸς εἰδήσεως τῶν ὅρων, δογματίζειν ἐπιχειρῶν, οὐδὲν διαφέρει τυφλοῦ ὁδοιπόρου, ὧδε κἀκεῖσε πελαζομένου. Αρκτέον τοίνυν τῷ προειρημένῳ τρόπῳ, τριχῶς ποιεῖσθαι τὰς ἐξετάσεις τῶν ὅρων, τί ἐστιν ὅρος, καὶ κατὰ τί εἴρηται ὄρος, καὶ ὁσαχώς νοεῖται ὁ ὅρος. Προς ἐστὶ λόγος σύντομος δηλωτικὸς τῆς ὑποκειμένης οὐσίας τῷ πράγματι. ῞Οροι δὲ λέγονται, ὡς " δράσεις, καὶ ὀφθαλμοὶ τῶν πραγμάτων ὑπάρχοντες. Ητοι περιλέγοντες συντόμως τὴν τοῦ νοήματος δύο ναμιν, οἷον, ἀνθρώπου λέγομεν, ὅτι ο Ανθρωπός ἐστιν οὐσία ἔνσαρκος, καὶ ψυχῆς, καὶ λόγου, καὶ αἵματος, καὶ στοιχείων, καὶ ἑτέρων πλειόνων. Περιορίζομεν ταῦτα διὰ τοῦ ὅρου λέγοντες, ὅτι *Ανθρωπός ἐστι ζώον λογικόν, θνητὸν νοῦ καὶ ἐπισ στήμης δεκτικόν. • Πολλοὶ μὲν οὖν εἰσι καὶ ἀναρίθμητοι ὅροι περὶ παντὸς πράγματος. Ἐκ πολλών δὲ ὀλίγους τοὺς κυριωτέρους εντάττομεν διὰ τὸ ῥά θυμον τῶν νῦν ἀνθρώπων. Πλὴν τοῦτο γνωστέον, καὶ πιστευτέον, ὅτι ὁ φιλο πόνως πράττων τοὺς ὅρους, ῥήτορας, καὶ δεινούς
proprias ecclesiasticorum dogmatum definitiones, farquam genuinus sanctorum Petri, et maxime sapientissimi Pauli discipulus, cum audisset ipsum valde repudiare, et detestari Græcanicam pientiam. Prima quæstio ad hæreticos, qui veniunt contradi cluri nobis de incarnatione Christi. sa Unde, vel ex quonam fonte sacrarum litterarum hausit Ecclesia primum naturæ vocabulum? Et quis energiam, hoc est, operationem introduxit et unde didicit genus? Et quis primus voluntatis no men protulit: et ubi de hypostasi, usia seu essen tia quidquam audivit Salomon, Moyses, liber le vitici, Psalmi, Psalmus? cum autem hæreticus horum omnium probatione ac demonstratione de stituatur, certum est illum, hoe primo statim con gressu, devictum prostratumque iri. Divina adjuvante gratia, variæ definitiones secun dum traditionem et fidem sanctæ et Catholicæ Ec clesiæ, ex Clemente et sanctis Patribus collectæ, quas ante omnes alias disciplinas discere oportet illum, qui divina adjutus gratia verbo pietatis præesse cogitat. Ad accuratiorem vero traditionem, illud quoque scire convenit, omnem quæstionem seu interrogatio nein tres quæstiones et inquisitiones continere, du bitationis aliquid inter nos et adversarios comple. tentes. Exempli gratia: Quid est Deus? Et, Unde die tus est Deus? Et quot modis dicitur Deus? Et quidem, {uando sciscitamur, quid est Deus? planum est nos 4efinitionem rei quærere. Quando autem perconta ur, unde dictus est Deus? etymologiam seu notatio rem nominis postulamus. Quando rursus petimus, pot modis Dei appellatio accipitur?liquet nos indica ri nobis velle, quot modis hoc nomen 18 Deus usur petur. Qui igitur absque seientia definitionum de do gmatibus disceptare ingreditur, is nihil differt a cæco iatore; qui hae illacque temere oberrat. Auspican dum ergo est prædicto modo, et triplex de defini .mibus instituenda inquisitio, quid scilicet sit definitio; unde dicatur; et quotuplex ejus notio. Lținitio est oratio brevis notificans subjectam vi essentiam. Nominantur (definitiones), quasi sint intuitus et oculi rerum. Vel quia antis vim paucis circumscribunt. Nam loco Tus:: Homo est substantia ex carne, anima, vatione, sanguine, elementis aliisque pluribus con fail, breviter rem per definitionem in hunc palum circumscribimus: «Homo est animal ra thesale, mortale, mentis et scientiæ capax.» Multæ quidem sunt et innumeræ definitiones de qualibet re. Ex multis autem paucas duntaxat afferemus propter socordiam hominum hujus ætatis. Attamen illud observare et credere oportet eum, Hi accurate definitiones instituerit, facile in con (*) Cf. hujusce Palrologia tom. col. 534-556.
col. 53–54page 23 of 120
PG 89:53πολυλόγους δυνήσεται ευχερῶς ἐν ταῖς διαλέξεσιν ἐπιστομίζειν. Επὰν γὰρ ἐρωτηθῇ, τί ἐστι λόγος καὶ κατὰ τί εἴρηται λόγος, όσαχῶς ὁ λόγος, καὶ ἀπορήσει εἰπεῖν τοὺς ὄρους ὁ δι' ἐναντίας· καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς λοιπὸν καταισχύνεται ὡς μηδὲν ἐπι στάμενος. ὁ λόγος, λόγος; Ορος τῶν ὅρων ἐστὶν, ὁ πάντα μὲν ὀρίζων, αὐτὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ὁριζόμενος. Οστις ἐστὶν ὁ μόνος ὄρος τῶν ὅρων Θεός. 'Αόριστόν ἐστι τὸ κατ᾽ οὐσίαν ἀσή μαντον Θεός. Δυσήριστόν ἐστι τὸν μὴ καθόλου, ἀλλ᾽ ἐκ μέρους γινωσκόμενον· οἷον, τὸ ξύλον τῆς ζωῆς. Τρία ἐστὶ κατ' ουσίαν ἀνθρώποις ἄγνωστα, καὶ ἄρ ρητα, Θεός, καὶ ἄγγελος, καὶ ψυχή, μόνῳ τῷ Θεῷ γνωριζόμενα κατ' οὐσίαν. Λοιπὸν ὁ καλῶς διαπορῶν πρὸς τὸν δι' ἐναντίας, οὕτω λέγει· Τί ὅρος; καὶ τί τὸ ἀόριστον; καὶ τί τὸ δυσόριστον; καὶ οἷον ἐξόριστον Εξόριστον δέ ἐστι τὸ ψηλαφώμενον, καὶ φθει ρόμενον, οἷον, ὁ ἄρτος, καὶ τὰ ὅμοια. Οριόν ἐστιν ἀνυπέρβατος στάσις. Αόριστον δέ ἐστι τὸ μόνον ἄκτιστον, Θεός. Δυσόριστον δὲ τὸ κτιστὸν, καὶ ἀόμι στον· οἷον, άγγελος, ψυχή, δαίμων. τὸ ἐυόριστον, Τί Θεός; καὶ κατὰ τί Θεός; καὶ ὁσαχὼς εἴρηται τὸ, Θεός; Καὶ Θεὸς μὲν ἐστιν οὐσία ἀναίτιος, αἰτία παναλκὴς, πάσης αιτίας αἰτία τις υπερούσιος, Θεός ἐστιν ἀνώνυμος, καὶ ἀσήμαντος παρ' ἀνθρώποις ὕπαρξις, πάσης ὑπάρξεως ποιητική. ο 'Ακοινώνητον γὰρ ὄνο μα, ο εἶπεν ὁ Σολομῶν, εἶναι τὸν Θεόν. ᾿Ακοινώνη τον δὲ ὄνομά ἐστι, τὸ μήτε ἀνθρώποις, μήτε ἀγγέ λοις ἀκουσθέν, ἢ ἐννοηθέν. Οσαχῶς ἡ, Θεός, προσω ηγορία εἴρηται ἐν τῇ Γραφῇ; καὶ δῆλον, ὅτι διττῶς. Φύσει, καὶ σχέσει· φύσει μὲν ὁ Ποιητής· σχέσει δὲ, καὶ χάριτι καὶ οἱ δίκαιοι λέγονται θεοί. 'Ερώτησις. Ή, Θεός, προσηγορία, πότερον ούτ ειώδης, η προσωπική, ή ενεργητική, η τοπική καθέστηκε, καὶ μεταφορική; Απόκρισις. Καὶ πρό δηλον, ὅτι ἐνεργητική τυγχάνει· οὐ γὰρ αὐτὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν ἡμῖν παρίστησιν· ἀδύνατον γὰρ ταύτην γνῶναι, ἀλλὰ μόνην την θεωρητικὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν δηλοί το, Θεός. Περὶ πατρότητος. Τί Πατήρ; καὶ κατὰ τί εἴρηται Πατήρ; καὶ ὅσα χῶς ἐπὶ Θεοῦ ἡ Πατρότης; Πατήρ μὲν οὖν κυρίως εἴρηται ἀναίτιος ὑπόστασις, γενητική, ἀγένητος. Εξ ρηται δὲ Πατήρ, ἢ, ὡς τὰ πάντα τηρῶν, ἢ ὡς τοὺς οἰκείους παῖδας τηρών, οἷον πατήρ. Αιττῶς δὲ λέγε τας Πατὴρ ὁ Θεός, φύσει, καὶ χάριτι. Φύσει μεν, τοῦ Δεν, ὡς τὰ πάντα τηρῶν, πατήρ ΛΟΓΑ. οἷον πατήρ,: τους, παῖδας τηρῶν.
gressionibus silentium impositurum et rhetoribus, et quibusvis aliis vi dicendi pollentibus. Si enim interrogetur, quid sit oratio, unde et quot modis dicatur et adversarius in assignandis definitionibus fluctuet, in reliquis etiam de cætero,. tanquam indoctus rubore suffunditur. Definitio definitionum ea est quæ omnia quidem definit, ipsa vero a nullo definitur. Qualis definitio definitionum solus Deus est. Definiri nequit, quod secundum essentian suam sub significationem non cadit, ut Deus. Difficulter definiri potest, quod non est universale, sed ex parte cognitum, ut lignum vitæ. Tria sunt sccundum essentiam suam hominibus incognita et inexplicabilia: Deus, an.. gelus, et anima, soli Deo secundum substantiam perspecta. Postea, qui cum adversario recte rem ; gerit, is sciscitatur, quid sit definitio; et quid illud, quod definiri nequit, et quid, quod difficulter definiri potest; et quid quod facile definiri potest. Facile definitur, quod sub fackup cadit; quodque interitui obnoxium; ut panis et transcendere non licet. Definitionis expers est solus similia. Finis est limes seu terminus, quem increatus Deus. Non facile deGnitur ex creatis rebus, angelus, anima, demon. Quid Deus, secundum quid dicatur, et quot modis rox hæc usurpetur? Deus est substantia causæ expers; causa omnipo tens omnis causæ; causa quædam supra substantiam. Deus substantia est, quæ ab hominibuș nec nami nari, nec significari valet; substantia omnis sub stantiæ effectrix. Nam nomen Dei incommunica bile”, esse Salomon pronuntiavit. Incommunicabile vero nomen est, quod nec 19 ab hominibus, nec ab angelis auditu perceptum et mente comprehen sum est. Quot modis Dei appellatio in Scriptura accipitur? Clarum est, duobus accipi, scilicet se cundum naturam, et secundum habitudinem. Natura Deus dicitur creator rerum omnium; habitu dine et gratia Dii nominantur justi”. 2 Sap. 21. " Psal. Lxxxi, 6; Joan. x, 34. Interrogatio. Num Dei appellatio essentiam, an personam, an operationem denotat? Item, num propria est, an metaphorica et translatitia? Re sponsio. Operationem significat; quod per se liqui dum, neque enim ipsam Dei substantiam intelligen tiæ nostræ subjicit; fieri namque non potest, ut ea cognoscatur; sed solam potentiam agendi, quam Deo inesse cogitatione apprehendimus, vocabulum Dei nobis repræsentat. De paternitate. Quid Pater? et unde dicitur Pater et quot modis di citur Paternitas in Deo? Pater proprie nominatur hypostasis.causæ expers,generans et ingenita. Dici tur Pater vel quasi omnia conservans, vel tanquam; filios conservans, quasi Dupliciter autem dicitur Deus Paler, Leg. ut alludat ad illud
col. 55–56page 24 of 120
PG 89:55ιδίου, καὶ ὁμοουσίου Θεοῦ Λόγου· χάριτι δὲ καὶ Υἱὸς οἷος, πνεῦμα πᾶν νεῦμα τὸ ἀεὶ διόν, οὐσία, Γ. Β. Η πρόοδος φύσεως ή συγγένεια γνωριζομένη. ἡμῶν, ὡς τὸ, • Ἐγὼ εἶπον· Θεοί ἔστε, καὶ υἱοὶ Υψίστου πάντες. Περὶ υἱότητος. Τί Υιός; καὶ κατὰ τί εἴρηται Υιός; καὶ ὁσαχώς ὁ Υἱὸς νοεῖται; Καὶ υἱὸς μὲν κυρίως ἐστὶ δευτερό της υποστάσεως ἐν ταυτότητι φύσεως, ή αύξησις προσώπων ὁμογενής· ἢ πρόοδος φύσεως εἰς συγγένειαν γνωριζομένη Υἱὸς δὲ κυρίως είρηται, ὡς ἂν εἴποις οἷος. Οἷος γὰρ ὁ Πατήρ τὴν οὐσίαν, τοις οὗτος ὁ μονογενῆς, καὶ ὁ Υἱὸς εἴτε ἐξ ἀκτίστου ἄκτιστος, εἴτε ἐκ θνητοῦ θνητὸς, καὶ βροτοῦ βροτός. Κατὰ δύο δὲ τρόπους πάλιν εἴρηται ἐπὶ Θεοῦ ἡ υἱότης· φύσει, καὶ χάριτι· φύσει, Υἱὸς ὁ Θεὸς Λό γος, χάριτι δὲ, οἱ δίκαιοι. Περὶ Πνεύματος. Τί πνεῦμα; κατὰ τί εἴρηται Πνεῦμα; καὶ ὁσαχῶς λέγεται ἐν τῇ Γραφῇ τὸ Πνεῦμα; Καὶ πνεῦμα μέν ἐστι λεπτή, καὶ ἄῦλος, καὶ ἀσχημάτιστος ἐκπορευτή ύπαρξις. Πνεῦμα δὲ εἴρηται, ὡσανεὶ πᾶν νεῦμα· δι' αὐτὸ, ὡς νεῦμα, οξέως παντὶ νεῦον, καὶ κινούμενον. Είρηται δὲ τὸ πνεῦμα ἐν τῇ Γραφῇ τετραχῶς· τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πνεῦμα ὁ ἄγγελος· πνεῦμα ψυχή· Πνεῦμα καὶ ὁ ἄνεμος. Εστι δὲ ὅτε καὶ ὁ νοῦς εἴρηται πνεῦμα. Τριάς ἐστι κατὰ μὲν τὴν φυσικὴν ἀκολουθίαν, μονάδων σύνθεσις· κατὰ δὲ τὴν θεϊκὴν οὐσίαν ὑπεράριθμος ύπαρξις. Περὶ ἀιδιότητος. Αϊδιόν ἐστι τὸ ἀεὶ διὸν ήγουν τὸ μηδέποτε ἀρ ξάμενον, οὐδὲ λήγον. Οὐ πᾶν ἀτελεύτητον, πάντως καὶ ἄναρχον. Οἱ γὰρ ἄγγελοι, καὶ αἱ ψυχαί, ἀρχὴν μὲν εἶχον εἶναι, τέλος δὲ οὐκ ἔχουσι. Περὶ ἰδιώματος Ιδίωμα λέγεται τὸ κυρίως ἔν τινι φύσει γνωριζόμενον, ἐν ἑτέρᾳ δὲ οὐσίᾳ μηδαμῶς ὑπάρχον· ὥσπερ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ γελαστικόν. Οὐ γάρ ἐστι γέλως ἐν ἄλλη οἷᾳ δήποτε φύσει. Περί φύσεως. Τί φύσις; καὶ ὁσαχῶς ἡ φύσις; καὶ κατὰ τί εἶ ρηται φύσις; Καὶ φύσις μέν ἐστι κατὰ τὸ φρόνημα τῆς Ἐκκλησίας, ἀληθῆς πράγματος ύπαρξις. Κατὰ δὲ· ᾿Αριστοτέλην, καὶ τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας, πολυ τρόπως ἡ φύσις ὁρίζεται· οὔστινας ὅρους οἱ ἀπὸ Σευήρου κρατοῦντες, ἀπεπλανήθησαν. Φύσις ἐστὶ κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον, πᾶν τὸ ἐν ἀληθείᾳ ὄν, ἀλλ' οὐκ ἐν φαντασία λεγόμενον, καθὰ πλατύτερον λέξομεν ἑξῆς. Φύσιν λέγει ἡ Ἐκκλησία τὴν τῶν ὑπαρχόντων ἀλήθειαν, ήγουν τὸ τούτων ἐνούσιον. Φύσις δὲ εἴρηται διὰ τὸ πεφυκέναι, καὶ εἶναι, ΝΟΤΑ. Β. τὸ ἀεὶ δν.
natura et gratia. Nalura pater est proprii sui, et sibi consubstantialis Verbi gratia vero noster: juxta illud: «Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. De filiatione. Quid Filius? et unde dicitur Filius? et quot modis Filius intelligitur? Filius proprie est geminatio seu ite ratio hypostaseos in eadem natura; ve! personarum in eadem natura multiplicatio; vel processio naturæ in communionem ejusdem substantiæ. Filius proprie dicitur, quasi dixeris Qualis. Nam qua lis Pater secundum essentiam, talis est et unigenitus Filius, videlicet ex increato increatus, sive ex mortali mortalis. Duobus vero modis dicitur Filius de Deo, natura et gratia. Natura de Verbo divino, gratia de nobis. De spiritu. Quid Spiritus? unde et quotupliciter in Seri ptura usurpatur? Spiritus est subtilis et tenuis, materiæ et figuræ expers substantia per proces sionem. Dicitur spiritus quasi omnis nutus: eo quod nutus instar celeriter quo cunque volet, feratur et moveatur. Accipitur Spi ritus quatuor modis in Scriptura: pro Spiritu sancto, pro angelo, pro anima et pro vento. Ad hæc mens quoque spiritus vocatur. Trias seu Trinitas, si rem naturæ cursu metiri velimus, nihil aliud est, quam 20 unitatum compositio. Αt in divinis At est Trinitas substantia, seu subsistentia omnem numerum supergressa. De æternitate. Αΐδιον,.alerium est, quod semper et omnia permeat, sive quod principio et fine caret. Non omne quod finis est expers, caret etiam initio. Nam angeli et animæ initium suæ procrea tionis habuerunt; finem vero non habent. De idiomate seu proprietate. Proprietas dicitur, quod alicui naturæ proprie competit; inque alia natura non reperitur: quem admodum in homine risibile. In nulla enim alia natura, qualiscunque illa sit, risus inest. De natura. Quid natura? quotupliciter, et unde dicitur? Na tura ex ecclesiastica doctrinæ regula, est vera rei exsistentia. Secundum Aristotelem vero, aliosque Græcos multifariam natura definitur; quas defini tiones Severiani sectati a veritate exciderunt. Natu ra, ex divini Apostoli institutione, est omne, quod in veritate exsistit; nec a sola phantasia fingitur; de quo postea copiosius. Ecclesia naturam vocat ipsam rerum exsistentium veritatem; sive id quod essen tiæ illarum insitum est. Natura dicitur a nascendo et quod sit seu exsistal, sicut et essentia Cognita cognatio. C. Recte. Expressi tamen lect. Cod. Aug.
col. 57–58page 25 of 120
PG 89:57ὥσπερ καὶ οὐσία,, ὡς οὖσα, καὶ ἐν ἀληθείᾳ γνωρίοὖσα, ζομένη. Φύσις, καὶ οὐσία, καὶ γένος, καὶ μορφή, ἐν καὶ τὸ αὐτό εἰσιν ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοίς δόγμασιν ὥσπερ ὁ ἄρτος, καὶ τὸ ψωμίον, καὶ τὸ βουκίν. Διὸ καὶ τὸ ἔμφυτον, καὶ τὸ ἐνούσιον ταυτόν τί ἐστι. Τετραχῶς δὲ εἴρηται ἡ φύσις, ὡς προεἶπον· οὐ σία, καὶ φύσις, καὶ γένος, καὶ μορφή. Είρηται το νυν τῷ σοφῷ Σολομῶντι περὶ τῶν ἀσεβῶν ἀνθρώπων, ὅτι ο Μάταιοι πάντες ἄνθρωποι φύσει οἱ ἔχοντες ἀγνωσίαν Θεοῦ.» Καὶ πάλιν εἴρηται τῷ θείῳ Αποστόλῳ περὶ ἡμῶν τῶν ἐθνῶν, ὅτι «Ημέν ποτε τέκνα φύσει ὀργῆς.· Ἐὰν οὖν φυσικῶς, ἤτοι αυτ τοφυῶς εἰσιν οἱ ἀσεβεῖς μάταιοι, ἀνέγκλητοί εἰσι. Τὰ γὰρ ἐκ φύσεως φυσικῶς ἡμῖν ἐνυπάρχοντα, ἀδιάβλητα καὶ ἀκατάγνωστά εἰσιν, ὡς φυσικῶς ἐν ἡμῖν ὑπὸ Θεοῦ δημιουργηθέντα, ὥσπερ τὸ ἀναπνεῖν, καὶ τὸ ἐσθίειν, καὶ τὸ καθεύδειν. Καὶ εὑρεθήσεται ὁ Θεὸς φυσικῶς δημιουργήσας ἐν ἀνθρώποις τὴν ματαιότητα. Ωσαύτως καὶ ἐὰν φύσει ἐσμὲν τέκνα ὀργῆς, εἰς Θεὸν ἡ αἰτία ἀνατρέχει. Τὸ φύσει γάρ, τὸ οὐσιωδῶς οὕτως υπάρχον, εἴρηται, ὥσπερ φύσει εἰς τὸ φωτίζειν ἡ τοῦ φωτὸς φύσις γέγονεν. Καὶ φύσει εἰς τὸ καίειν τὸ πῦρ ἐδημιουργήθη· καὶ φύσει ἡ γῆ εἰς τὸ βλαστάνειν διεπλάσθη. Οὐκοῦν πρόκειται τοῖς αἱρετικοῖς ἐν ἐκ τῶν δύο εἰπεῖν· ἢ ὅτι μας ταιότητος, καὶ ὀργῆς φύσεις ὁ Θεὸς ἐποίησεν· ἢ ὅτι τὸ φύσει οὐδὲν ἔτερον δηλο, εἰ μὴ τὸ ἐν ἀληθείᾳ δι. Καὶ λοιπὸν ἀνέγκλητοί ἐσμεν λέγοντες φύσει Θεὸν τὸν Χριστὸν, καὶ φύσει ἄνθρωπον, τουτέστι, τὸν κατὰ ἀλήθειαν Θεὸν καὶ κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπον. Ταύτην δὲ τὴν παράδοσιν, καὶ τὸν ὅρον, τὸν περὶ φύσεως τοῦτον, ὃν νῦν ἐκ Παλαιᾶς, καὶ Καινῆς Διαθήκης παρηγάγομεν, ούτε διδάσκαλος, ἐξ οὐρα νοῦ καινοτομῆσαι, ἢ ἀνατρέψαι δύναται εἰς τὸν αιώνα. Περὶ ὑποστάσεως. Τί ὑπόστασι;; καὶ κατὰ τί ὑπόστασις, καὶ ὁσαχῶς ἢ ὑπόστασις εἴρηται; Υπόστασις οὖν ἐστι κατὰ τὴν Εκκλησιαστικὴν καὶ ἀποστολικήν παράδοσιν, τὸ πρόσωπον, ήγουν ὁ χαρακτήρ, καθά φησιν ὁ Παῦλος τὸν Υἱόν, ο 'Απαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, ν τουτέστιν πρόσ ωπον ὁμοούσιον, τοῦ χαρακτῆρος τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Πρόσωπον δὲ καὶ χαρακτῆρα λέγομεν ἐπὶ Β. βουκίον. οὐσία τὸ ἐνούσιον, τὸ φύσ σει (β), ΝΟΤΑ. φύσει. τὸ, φύσει, το, φύσει, ἐν ἀληθείᾳ, ἐνούσια,
dicitur quasi ens, exsistens, quæ vere conci G definitionem, quam ex Veteri et Novo Testamento cœlo unquam in omnem æternitatem expugnabit s Sap. xiii, 1.» Ephes. 11, 3. 38 Hebr. 1, 3. C. pitur seu cogitatur esse. Natura; et seu cs sentia, et genus et forma unum idemque in eccle siasticis dogmatibus significant; quemadmodum panis frustulum et buccella idem sonant. Quare et innatum, et quod essentiæ insitum est, idem sunt. Porro quadrifariam appellatur natura; ut antea dixi, essentia videlicet, natura, genus et forma. Apud sapientissimum Salomonem de impiis pro nuntiatum legimus: ‹ Vani sunt omnes natura, in quibus non subest scientia Dei".» Et divinus Apo stolus de nobis ethnicis asserit: • Eramus (natu ra) aliquando filii iræ *.» Si igitur impii natura vani sunt, vanitatemque naturæ insitam habent, reprehensione carent. Nam quæ naturaliter nobis a natura insunt; ea reprehendi et damnari nequeunt, nipote naturaliter ab Auctore et Conditore universarum rerum profecta; sicut reprehendi non potest, quod respiramus, edimus, et dormimus. Ex quo conficeretur, Deum vanitatem illam na turæ insitam condidisse. Pari modo, si natura filii iræ eramus, ad Deum causa referenda erit. Na tura enim id nominatur quod essentialiter se ita habet, sicut natura, seu naturaliter lucis na tura ad 21 illuminandum facta cst; et ignis naturali ter procreatus est ad urendum. Et terra natura condita est, ut germina proferat. Restat igitur, utex duobus hæretici alterum affirment: vel quod Deus vanitatis et ire naturas creaverit, vel quod natura seu naturaliter nihil aliud significet, quam id quod revera exsistit. Quo fit ut in poste rum liberemur ab omni reprehensione, cum asseri mus Christum natura Deum, et natura hominem esse hoc est, eum, qui revera Deus est, revera quoque hominein esse. Hanc autem traditionem, naturæque nunc attulimus, neque doctor, neque angelus de aut evertet. De hypostasi. Quid hypostasis; unde, et quot modis dicitur? Hypostasis secundum ccclesiasticam et apostolicant traditionem est persona sive character, hoc est, fi gura; quo pacto a Paulo apostolo Filius nominatur splendor gloriæ Patris, et figura hypostaseos (surbstantia) ejus id est, persona consubstantialis seu character hypostaseos Patris. Personæ vero et characteris nomine intelligimus in Deo incorporeum In Lat. edit. nou habetur, natura, sed in Græco esl. Accipit Anastasius illud natura, la tius pro eo quod est; nec tamen solum pro co quod vere et positive est; sed et pro iis quæ com muni hominum loquendi consuetudine vere esse scu exsistere dicuntur; ut sunt negationes, privationes, peccata et defectus varii seu moralium, seu natu ralium perfectionum, licet stricte loquendo non sing aut exsistant, cum non sint entia, sed negationes quædam entium. Quia tamen vere dicimus de cæco, Cacus est; et de aere lucis experte, Tenebrosus est quo loquendi modo significamus cecitatein et tene bras aliquo modo esse seu exsistere: ideo et hæc negativa seu privativa Anastasius, id est, vere exsistere ait; licet non sint na ture inuata et insita.
col. 59–60page 26 of 120
PG 89:59Θεοῦ, ἀσώματα, καὶ ἀπερίγραπτα, καὶ ἀσχημάτιστα Πρόσωπον ήγουν ὑπόστασις ἐστι κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας, τὸ ἰδικὸν παρὰ τὸ κοινόν. Κοινότης γάρ ἐστιν ἡ φύσις ἑκάστου πράγματος· ἴδια δέ εἰσιν αἱ ὑποστάσεις, οἷόν τι λέγω· φύσις ἐστὶν ήγουν ουσία μία, ἡ θεότης, ὑποστάσεις δὲ τρεῖς, Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα· τρία πρόσωπα, ήγουν χαρακτῆρες, μία δὲ οὐσία, καὶ τὸ γένος. Ἐὰν οὖν εἴπῃς, ὅτι Φυλάξει ἡμᾶς ἡ θεότης, ὅλην τὴν ἁγίαν Τριάδα ἐσήμανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, μίαν τῶν τριῶν ὑποστάσεων εἶπας, καὶ ὅλην τὴν θεότητα. Καὶ πάλιν περὶ τῶν αὐτῶν ἄκουσον· Ἡ Θεότης· ἰδοὺ κοινὸν, καὶ ὁλοτελὲς τῆς οὐ σίας. Λοιπὸν ἡ Πατρότης· ἰδοὺ ἐν πρόσωπον, ἤτοι ὑπόστασις. Η Υιότης· ἰδοὺ ἄλλη ὑπόστασις· τὸ " Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἰδοὺ, ἄλλη ὑπόστασις. Τρεῖς ὑπου στατικαὶ ἰδιότητες εἰσιν ἐπὶ τῆς θεότητος. Τὸ ἀγέννη τον τοῦ Πατρός· καὶ τὸ γεννητὸν τοῦ Υἱοῦ· καὶ τὸ ἐκπορευτὸν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οὐδὲ γεννητός ἐστιν ὁ Πατὴρ, οὐδὲ ἐκπορευτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, οὐδὲ γεννητὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πενταχῶς δὲ εἴρηται ἡ ὑπόστασις· ὑπόστασις, καὶ πρόσωπον, καὶ χαρα κτήρ, καὶ ἴδιον, καὶ ἄτομον. Πάλιν περὶ φύσεως. Φύσις λέγεται ἡ ἀγγελιώτης· ὑπόστασις δὲ αἱ ίδι καὶ ἑκάστου ἀγγέλου προσηγορίαι· Γαβριήλ, Μιχαήλ, Ουριήλ, Ραφαήλ. Καὶ πάλιν, φύσις ἐστὶ μία, καὶ κοινή· (ὡς ἡ ἀνθρωπότης· ὑπόστασις δὲ, Πέτρος, Παῦλος, Θωμᾶς, καὶ τὰ λοιπὰ πρόσωπα, καὶ οἱ χα ρακτῆρες. Η οὖν φύσις ἐστὶν ἡ κυρία, καὶ αἰτία, καὶ γεννητικὴ τῶν ὑποστάσεων τῶν ἐν αὐτῇ· καὶ διὰ τοῦτο ὑποστάσεις λέγονται, ὡς ὑπὸ τὴν φύσιν ἱστά μεναι (κατὰ τὴν αὐτὴν πηγήν. Καὶ πάλιν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἐροῦμεν. Ἐὰν εἴπης, Καλὴ φύσις ὁ ἄγγελος, ὅλην τὴν οὐσίαν αὐτῶν ἐσή μανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Μέγας ἐστὶν ὁ Γαβριὴλ, ὑπόστασιν μίαν ἐκ πάντων εἶπες. Ὁ ἄνθρωπος ἐλεεινός ἰδοὺ ὅλη ἡ οὐσία. ῾Ο δὲ Κώνων, καὶ ὁ Σίμων, καὶ ὁ Φίλων ὑποστάσεις εἰσί. Καὶ πάλιν· ἐὰν εἴπῃς, ὅτι τὸ πετεινὸν ἐλαφρόν· ἰδοὺ ἔλη οὐσία· ἡ δὲ περιστερά, ἡ τρυγών, ἡ ἀηδών, ὁ ταών, ὁ κύκνος· ἰδοὺ αὗται ὑποστάσεις. Τὸ κτήνος· ἰδοὺ πᾶσα ἡ κτηνώδης οὐσία. Ο δὲ ἵππος, καὶ ὁ λέων. καὶ ὁ κύων· ἰδοὺ αὗται ὑποστάσεις, καὶ χαρακτῆρες, καὶ πρόσωπα λέγονται. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ νοερῶν καὶ λογικῶν, καὶ ἐμψύ χων ὁ αὐτὸς κανὼν τῶν ὅρων ἁρμόζει, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάσης ἀψύχου, καὶ ἀναισθήτου, καὶ ἀκινήτου φύσεως. Οἷόν τι λέγω· Ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς. Ἰδοὺ τὴν οὐσίαν τῶν φωστήρων πᾶσαν ἐσημάναμεν. Αὕτη λοιπὸν ἢ οὐσία τέμνεται εἰς τὰς ὑπο στάσεις αὐτῆς. Ὑποστάσεις δὲ φύσεως τοῦ φωτός εἰσι· σελήνη, καὶ ἄστρα, Ωρίων, Εσπερος, Αρκτος, Εωσφόρος, Καρκίνος, καὶ τὰ λοιπά. Ομοίως καὶ ἐπὶ ἀνέμων· ἐὰν εἴπῃς, πνεῦμα, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνέμων ἐσήμανας. Εἰ δὲ εἴπῃς, Νότος, ἢ Βορρᾶς, ἡ Λίψ, αὗται ὑποστάσεις εἰσίν. Ωσαύτως τὸ πῦρ, μία
quid, incircumscriptum, figuraque carens. Persona sive hypostasis, ex sententia sanctorum Patrum, est proprium quiddam præter commune. Nam cujusvis rei natura est quiddam commune; at hypostases sunt propriæ. Utque exemplum afferamus: una natura seu essentia est divinitas; tres vero liyposta ses, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Tres per sonæ sive characteres, una vero essentia et genus (6°). Si quis ergo dixerit: Custodiet nos divinitas, tota Trinitas significatur. At si dicas: Nobiscum est Filius Dei, unain ex tribus hypostasibus indicasti, totamque divinitatem. Iterum de iisdem adverte Divinitas en id quod commune est; ipsamque perfectam essentiam. Pergamus. Paternitas: ecce unam personam, seu hypostasin. Filiatio: en alian lypostasin. Spiritus sanctus: ecce aliam liy postasin. Tres sunt hypostaticæ proprietates in di vinitate. Ingenitum esse, Patris; genitum, Filii; et processio, Spiritus sancti. Neque genitus est Pater, neque procedens Filius; neque genitus Spiritus sanctus. Quinque appellationes habet hypostasis Hypostasis, persona, character, proprietas, et indi viduumi. 22 Rursus de natura. Natura dicitur substantia angeli; hypostasis au tem angeli est propria cujusvis angeli appellatio, puta Gabriel, Michael, Uriel, Raphael. Rursus: Na tura una est et communis, ut humanitas; hyposta sis vero est Petrus, Paulus, Thomas, cæteræque personæ et characteres. Natura igitur est auctrix, fons et origo bypostaseon, quæ in ipsa insunt; hinc et hypostases vocantur; tanquam sub ipsa natura, fonte et origine sua consistentes. Iterum de eodem argumento verba faciamus. Si ‹licas: Insignis natura angeli; totam ipsorum es sentiam insinuasti. At si dicas: Magnus est Ga briel; unam hypostasin ex omnibus significasti. Miscrandus homo. En tota natura. At Conon, Si mon, Philo, hypostases sunt. Rursus: si dicas, vo latile esse leve ecce tola natura; at vero columba, turtur,luscinia, pavo, olor, hypostases sunt. Jumen tum, en tota jumentorum natura. At equus, leo, canis, hypostases, characteres, et supposita appellantur. Et hæc regula locum habet non solum in iis quæ ratione, intellectu et anima pollent; sed et in natu ris, quæ anima, sensu et motu destitutæ sunt. Exemplo res declarabitur. Si dicam, a Deo crea tam esse lucem, ecce totam luminarium naturam significavimus. Εt hæc natura dividitur in suas by postases. Hypostases naturæ luminis sunt luna et astra, Orion, Hesperus, Ursa, Lucifer, Cancer, et si milia. Eadem ratio est in ventis. Si dicas, spiritus, omnem ventorum naturam indicasti. At si dixeris Notus, aut Boreas, aut Lips; jam hypostases no minas. Par ratio ignis. Una constat natura. Dividi (6') Accipit genus pro natura, ut supra professus est.
col. 61–62page 27 of 120
PG 89:61οὐσία ἐστίν. Τέμνεται δὲ εἰς ὑποστάσεις, ήγουν λύχνους, καὶ κηροὺς, καὶ λαμπάδας, καὶ κλιβάνους, καὶ καμίνους, ὁμοίως γοῦν, ὡς προείπον. Καὶ ἀνθρωπότης πᾶσα μία οὐσία ἐστίν· πολλὰ δὲ πρόσωπα. Τὴν οὖν ἁγίαν σάρκα τοῦ Χριστοῦ οὐ λέγομεν πρόσωπον, ἀλλ' οὐσίαν. Ἵνα σημάνωμεν ὅτι ὅλην τὴν φύσιν ἡμῶν ἔλαβε, καὶ ἔσωσεν· εἰ γὰρ είπομεν αὐτὴν ὑπόστασιν, ἕνα τινὰ ἄνθρωπον εὑρισκόμεθα λέγοντες, ὅτι ἀνέλαβε, καὶ ἔσωσεν ὁ Χριστός. Πλην οὔτε δύναται λέγεσθαι ὑπόστασις, ἐφ' ὅσον ἀχωριστός ἐστιν τοῦ Θεοῦ Λόγου ἡ σάρξ. Υπόστασις γὰρ τὸ κεχωρισμένον πρόσωπον λέγεται. Ἐνυπόστατον μέντοι αὐτὴν λέγομεν, οὐ μὴν ὑπό στασιν. Τὸ γὰρ ἐνυπόστατον, τὸ ὑπάρχον ἐστίν. Ὥσπερ ἀνυπόστατον πάλιν, τὸ μὴ ἔχον ύπαρξιν, ἤτοι οὐσίαν· οἷόν ἐστι τὸ ἐνύπνιον, ἀκούσιον, καὶ ἀνυπόστατον, καὶ φαντασιώδες. Καὶ ὅπως ὁριστικῶς είπομεν, ἀνυπόστατον, καὶ ἀνύπαρκτον, καὶ ἀνούσιόν ἐστι· τὸ ῥήματι μὲν πολύ λάκις λεγόμενον, ἐν οὐσίᾳ δὲ ἢ ὑποστάσει γνωριζόμενον, οἷον, ὁ ᾄδης (7'), ο θάνατος, ή νόσος. Πάλιν ἐνούσιον λέγομεν, ἢ αὐτὸ τὸ ὄν, ἢ τὸ ἐν τῇ οὐσία γνωριζόμενον ιδίωμα. Οἷον· ἐνούσιόν ἐστι τοῦ ἀν θρώπου τὸ λογιστικὸν, καὶ τὸ φθαρτόν. Ομοίως καὶ τὸ ἐνυπόστατον, κατά δύο τρόπους λέγεται ἢ τὸ κατ' ἀλήθειαν ὑπάρχον, ἢ τὸ ἐν τῇ ὑποστάσει ἰδίωμα, ὡς ἐν τῷ Θεῷ, καὶ Πατρί, τὸ ἀγέννητων. Ἐν δὲ τῷ Υἱῷ, τὸ γεννητόν. Ἐν δὲ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τὸ ἐκπορευτών. Καθὼς καὶ ἀνωτέρω εί ρηται. Ἕξις ἐστὶν ἡ ποια πάσης φύσεως δύναμις. Η τῶν λοιπῶν αὐτὴν οὐσιῶν διακρίνουσα, καὶ ἀφορίζουσα, καθά φησιν ὁ Διονύσιος, ὅτι φθορά ἐστι φύσεως, ἀσθένειά τε καὶ ἔλλειψις τῶν φυσικῶν ἕξεών τε, καὶ ἐνεργειῶν, καὶ δυνάμεων. Περὶ θελήματος. Τί ἔστι θέλημα; καὶ κατὰ τί εἴρηται θέλημα; καὶ ὁσαχῶς ἐστι τὸ θέλημα; Καὶ θέλημα μέν ἐστιν οὐτ σίας νοεράς, καὶ λογικῆς ἔφεσις πρὸς τὸ καταθύμιον. Πᾶν γὰρ νοερόν, πρόδηλον, ὅτι καὶ θελητικόν. Ὥσπερ γὰρ πνοή τίς ἐστι, καὶ ζωὴ ἡ θέλησις πάσῃ λογική φύσει οὐσιωδῶς ὑπάρχουσα. θέλημα δὲ εἴρηται κατὰ τὸ θέειν λίαν ἅμα τὴν φύσιν πρὸς τὸ αὐτῇ θελητόν· *, τοῦ θελητού λήμμα, ήγουν, κράτημα. Τριχῶς δὲ θεωρεῖται τὸ θέλημα, τοῦτ' ἔστι, θεϊκὸν, καὶ ἀγγελικόν, και ψυ χικόν. Αἱ τρεῖς γὰρ αὗται καὶ μόναι φύσεις εἰσὶ θελητικαί. Τριχῶς δὲ πάλιν καὶ ἐν τῇ Γραφῇ εὑρίσκο μεν τὸ θέλημα λεγόμενον· θεϊκὸν, καὶ φυσικὸν. κατὰ τὸ θέειν λίαν ἅμα, τοῦ θελητοῦ λήμμα, ΝΟΤΑ. Ο άδης.
lampades, elibanos et caminos. Similiter, ut antea dictum, humanitas, una est natura; multas vero personas complectitur. tur autem in hypostases, ut in lychnos, cereos, Sacrosanctam igitur Christi carnem non vocamus. personam, sed naturam; ut indicemus, eum totam naturam nostram assumpsisse et salvasse: si enim illam nominemus hypostasin, necesse est affirmare Christum unum quemdam hominem assumpsisse et salvasse, sed neque dici potest (caro Christi) hypo stasis; quatenus a divino Verbo inseparabilis est; hypostasis enim est et dicitur persona separata. In hypostasi quidem subsistens vocatur (caro) non autem hypostasis; nam quod in hypostasi in est, est id quod exsistit; quemadmodum id, quod est absque hypostasi, est id, quod non exsistit, es sentiæ, seu naturæ expers; cujusmodi est somnium; quippe in sola imaginatione situm. hoc enim natura et subsistentia, et 23 hypostasi caret; Ut vero definitionem afferamus, subsistentia; exsistentia, et essentia carens est illud, quod no mine quidem multifariam dieitur, natura autem seu, hypostasi præditum esse vere per cogitationem non apprehenditur, ut orcus, mors, morbus. Rursus in natura inexsistens, nominamus aut ipsum ens; aut proprietatem quamdam in natura exsistentem Exempli causa; exsistens in natura hominis est ra tionale et mortale. Similiter etiam subsistens in hypostasi dupliciter usurpatur; aut pro illo, quod secundum rei veritatem exsistit, aut pro pro prietate in hypostasi. Sicut in Deo Patre est inge nitum esse; in Filio genitum esse: in Spiritu san elo, procedere, quemadmodum supra quoque di ctum est. Habitus est quælibet cujuscunque naturæ po tentia, qua a cateris naturis secernitur et separa tur; sicut dicit divinus Dionysins; corruptionem esse naturæ, imbecillitatem vero et defectionem esse naturalium habituum, operationum et faculta tum. De voluntate. Quid est voluntas? unde dicitur? et quot modis accipitur? Voluntas est in natura intellectuali et rationali appetitio ejus quod gratum est et jucun dum. Perspicuum est enim omne illud quod intel lectu præditum est, etiam volendi potentia prædi tum esse. Nam voluntas inest essentialiter omni rationali naturæ, non aliter quam spiritus quidam ac vita. Dicitur voluntas, quod valde currat natura ad id quod concupiscit; vel dicitur quasi apprehensio ejus quod vult. Tripliciter porro accipitur voluntas: pro voluntate divina, angelica, et humana. Istæ enim tres naturæ, eæque solæ volendi facultate valent. Rursus trifariam in Scriptura usurpatur voluntas, De his lege Damascenum in Dialectica, et definitiones S. Maximi. Ρoeticus scilicet, quia fabulosus.
col. 63–64page 28 of 120
PG 89:63τὸ διαβολικόν. Θέλημα φυσικὸν θεόκτιστον ἀνθρώπου ἐστὶ κίνησις νοερὰ τοῦ ἐπιθυμητικού μέρους τῆς ψυχῆς κατὰ φύσιν πρὸς τὸ ποθούμενον συνωθοῦσα τὸν ἄνθρωπον. Θέλημά ἐστι θεϊκὸν παρὰ ἀνθρώποις ἡ τῆς ἐμφύτου νοερᾶς ἐρέξεως πρὸς τὸ ὑπὲρ φύσιν, ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν, έπειξις. Θέλημα σαρκικών ἐμπαθές ἐστιν, ἡ τοῦ κατὰ φύσιν τῆς ψυχῆς παρα τροπή. ἤγουν μέσον· τρίτον, τὸ σαρκικὸν, ὅπερ σημαίνει Τι ιδίωμα. Τί ιδίωμα; καὶ ὁσαχῶς τὸ ἰδίωμα; καὶ κατὰ τί εἴ ρηται ἰδίωμα; Τὸ ἰδίωμα εἴρηται κατὰ τὸ ἴδιον εἶναι ἅμα τῆς ἰδίας φύσεως ἀμιγὲς τῶν λοιπῶν οὐ σιῶν ὑπάρχον· ἡ διὰ τὸ ἐν τῷ εἴδει ἅμα είναι. 'Αχώ ριστοι γάρ είσι τῶν φύσεων, καὶ τῶν ὑποστάσεων αἱ αὐτῶν ἰδιότητες. Ιδίωμα ήγουν ιδιότης ἐστί, τὸ κυρίως ἔν τινι φύσει ἰδικῶς γνωριζόμενον, ἐν ἑτέρα δὲ μὴ εὑρισκόμενον. Οἷόν τι λέγω· Ἐν τῇ θείᾳ φύσει τὸ προαιώνιον, τὸ ἄκτιστον, τὸ ἀπερίγραπτον, ἅτινα οὐχ ὑπάρχουσιν ἐν ἄλλῃ οἷᾳ δήποτε οὐσίᾳ· οὔτε ἐν αὐτῷ τῷ παναγίῳ σώματι τοῦ Χριστοῦ κατ' ουσίαν. οὔτε γὰρ προαιώνιόν ἐστιν, οὐδὲ ἄκτιστον, οὐδὲ ἀπερίγραπτον ἔσεταί ποτε. Ιδίωμα ἀγγελικῆς φύσεως τὸ ἀπαθὲς τῆς οὐσίας, καὶ ὑμνολογικόν, ἀσίγητον. Απαθὲς δὲ τὸ ἀθάνατον αὐτῷ εἶπον. Ἴδιον τοῦ ἀνθρώπου κυρίως, τὸ σύνθε θον ἐκ θνητῆς καὶ ἀθανάτου φύσεως, ἐν ἄλλῃ οπ δήποτε οὐσίᾳ μὴ γνωριζόμενον. Εἰσὶ δὲ ἰδιώματα φυσικά, & προεἶπον, καὶ εἰσὶν ὑποστατικά· οἷον ἀσπρότης, σιμότης, μελανότης, μακρότης, κολοιότης, γοργότης, νωθρότης, καὶ ὅμοια, ἅπερ οὐκ ἐν πᾶσιν όμοίως ἀνθρώποις εὑρίσκονται. Οὐ γὰρ πάντες τιμοί, οὐ πάντες γοργοί, οὐ πάντες ξανθοί. Διόπερ και τις νες ὑπόστασιν εἶναι λέγουσι, την συνδρομήν, την ἰδιάζουσαν τῶν χαρακτηριστικών ιδιωμάτων, ὧν προείπον. Τὰ δὲ φυσικὰ ἰδιώματα ἐξ ἴσου ἐν παντὶ τῷ γένει ὁμοίως εὑρίσκονται· οἷον, πάντες ἄνθρωποι βροτοί, ὁμοίως εἰσὶ θνητοί, λογικοί, αναπνευστι κοί, υπνωτικοί, περιπατητικοί, πλατυώνυχες, γεωρ γητικοί τεχνῶν. Συμβεβηκός είρηται τὸ γενόμενον, καὶ ἀπογινόμενον, οἷον ἡ νηπιότης· καὶ γίνεται, καὶ ἀπογίνεται διὰ τελειότητος· ἡ ὑγεία ὁμοίως μεταβάλλεται, καὶ ἡ νόσος, καὶ ἡ θερμότης, καὶ ἡ ξηρότης, καὶ ἁπλῶς, πᾶν, τὸ παραλλαγήναι δυνάμενον, συμβεβηκός λέγε ται. Θέλημα οὐσιῶδές ἐστι, τὸ κατὰ κοινοῦ ὁμοίως ἐν τῇ φύσει δρώμενον. Εἰ οὖν εἶχεν ἐκουσίως ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ, τὸ μὴ θέλειν ἀποθανεῖν, ὡς οἱ ἅγιοι Πατέρες φασίν, ἐὰν εὑρεθῇ τοιοῦτο θέλημα ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, πάντως, ὅτι μία ἐστὶν ἡ θέλησις τῆς σαρκὸς, καὶ τῆς θεί τητος. Φυσικὸν θέλημα ἀνθρώπου ἐστὶν, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Βασίλειος, καὶ Κύριλλος, τὸ φιλόζωον. ᾶς γὰρ
videlicet pro divina, pro naturali sive media, tertio pro carnali, quæ est voluntas diabolica. Voluntas naturalis a Deo condita hominique tributa, signifi cat motionem intellectualem appetitive partis ani mæ secundum naturam, impellens hominem ad id quod desideratur. Divina voluntas apud homines est, insitæ intellectualis appetitionis ad ea, quæ sunt supra naturam impulsio. Voluntas carnalis af fectionibusque dedita est exorbitatio et deerratio ab illis, quæ secundum naturam, ad ea quæ præter naturam sunt. Quid sit idioma seu proprietus. Quid est idioma? unde dicitur? et quot modis ac cipitur? Idioma seu proprietas 24 inde nominatur, quod proprium sit simul propriæ natura sine ad mistione aliarum naturarum: vel quia simul est in specie. Inseparabiles enim sunt a naturis et hy postasibus proprietates eorum. Idioma igitur seu proprietas est quod proprie in una natura inest, in alia vero non reperitur. Exempli gratia, in natura divina, æternum, increatum et incircumscriptum esse, quæ in nulla alia natura inveniuntur, ne in ipso quidem sacrosancto Christi corpore secun dum naturam. Neque enim ælernum est, nec increatum, neque unquam incircumscriptum erit. Proprietas angelicæ naturæ est, ut sit impatibi lis, et ut absque intermissione Deo hymnos conci nat. Et cum impatibilem voco; immortalitatem quoque eorum indico. Proprium est hominis, ut ex mortali et immortali natura compactus sit; quam compositionem in nulla alia re iuveneris. Sunt igi tur ea, quæ prius dixi, natura idiomata et proprie tales. Sunt et hypostatic proprietates; videlicet, albedo, simitas seu curvitas nasi, nigredo, longit do; mutilum esse; celeritas, tarditas, et id genus alia, quæ non similiter in cunctis hominibus inve niuntur. Non enim omnes sunt simi; non omnes celeres, non omnes lavi. Quocirca non desunt, qui doceant hypostasin esse collectionem earum cha racteristicarum proprietatum, quas antea recensui mus. At naturae proprietates æqualiter reperiuntur in omni specie. Omnes enim homines æque sunt mortales, rationis participes, respiratione somnoque artium cultores. Accidens appellatur, quod adest, et abest, ut in fantia; quæ adest, et abest propter perfectiorem ætatem. Simili inodo mutatur sanitas, morbus, ca lor, siccitas; uno verbo, omne illud, quod variari potest, accidens nominatur. Voluntas essentialis est, quæ communiter generatimque in natura inest. Si igitur caro Christi sponte habuit voluntatem non moriendi, ut sancti Patres docent: si ejusmodi vo Juntas in Patre et sancto Spiritu reperiatur, omnino sequetur eamdem carnis et divinitatis voluntatem C:sc. Naturalis voluntas hominis est, ut dicit sanctus Basilius et Cyrillus, amare vitam. Omnis enim utentes; ambulare soliti, latis unguibus præditi,
col. 65–66page 29 of 120
PG 89:65θρωπος φύσει φιλεῖ τὴν ζωήν, καὶ τὴ ὁρᾶν τὸ φῶς. Ἰδοὺ τὸ κοινὸν θέλημα. Γνωμικά θελήματα ἐν τῇ φύσει ἡμῶν πολλά. Αλλος γὰρ ἄνθρωπος θέλει ιδιά ζειν, ἄλλος οἰκοδομεῖν, ἄλλος γεωργεῖν, ἕτερος πλέειν. Καὶ οἱ λοιποὶ ὁμοίως πολλά γνωμικὰ θελή ματα ἔχομεν. Εν δὲ φυσικὸν θέλημα, τοῦτ' ἔστι, τὸ φιλεῖν τὴν ζωήν. Φιλεῖ δὲ τὴν ζωὴν ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἀσκόπως, ἀλλὰ σημαίνουσα ἡ φύσις, ὅτι ὅπερ ἀπ' ἀρχῆς εἶχεν, ὅτε γέγονεν, ήγουν τὴν ἀθανασίαν αὐτὴν ἀγαπᾷ, καὶ ζητεῖ. Θέλημα θεῖον, τὰ προστάγματα τοῦ Θεοῦ. Θέλημα φυσικὸν φύσεως λογικῆς ἡ ἐργασία του Θείου θελή ματος. Θέλημα σαρκικὸν ἡ παρακοὴ τοῦ θείου νόμου. Περὶ ἐνεργείας. Τι ενέργεια; καὶ κατὰ τί εἴρηται ἐνέργεια; καὶ εταχῶς ἡ ἐνέργεια; Ενέργεια τοίνυν ἐστὶ καθά φη σιν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, ἡ φυσικὴ ἑκάστης οὐσίας δύναμίς τε, ἡ κίνησις, ἧς μόνον εστέρηται τὸ μὴ ὅν. Τὸ γὰρ οὐσίας τινός μετασχόν, συμμετέχει πάντως καὶ τῆς δηλούσης αὐτὸ ἐνεργείας. Ορους γὰρ τῶν οὐσιῶν τὰς ἀψευδεῖς αὐτῶν ἐνεργείας ὁ ἀληθὴς ἐπίσταται λόγος· νπερῶν ἐνέργειαν, τὴν νόησιν, αἰσθη τῶν τὴν αἴσθησιν, κινητικῶν τὴν κίνησιν, πτηνῶν τὴν πτησιν, νηκτῶν τὴν νῆξιν, βλαστικῶν τὴν βλάστησιν, ἐρπιστικῶν τὴν ἔρψιν, φωτιστικῶν τὴν ἔκλαμψιν, καυστικῶν, τὴν καῦσιν, ρευστῶν τὴν φύσιν, θεωρητικῶν, τὴν ὅρασιν, γεννητικῶν, τὴν γέννησιν, καὶ καθολικῶς εἰπεῖν· τὸ πάσης φύσεως σημαντικὸν, καὶ ἀφοριστικόν, ἡ ἐνέργεια αὐτῆς ἡ φυσική καθ έστηκεν, ἧς ἀναιρουμένης, πάντως συναναιρείται, καὶ ἀπόλλυται καὶ ἡ φύσις. ᾿Αναιρουμένης τῆς καύσεως, σβέννυται τὸ πῦρ, ἀναιρουμένης τῆς κινή σεως τοῦ ζώου, ἀπόλλυται τὸ ζῶον, ἀναιρουμένης τῆς νοήσεως, ἀπόλλυται τὸ νοερὸν τῆς ψυχῆς, καὶ λογι στικὸν αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦτο δύο λέγομεν ἐν Χριστῷ θελήσεις, καὶ ἐνεργείας, ἵνα μὴ ἄψυχον σῶμα καὶ ἄλογον ψυχὴν ἐπ' αὐτοῦ εἴπωμεν· ἐνέργεια γὰρ ἐμ ψύχου σώματος, τὸ περιπατεῖν καὶ ἐργάζεσθαι. Ενέργεια δὲ λογικῆς ψυχῆς ἡ θελητική, καὶ λογι στική, καὶ βουλευτική διάνοια αὐτῆς ἐστιν. Οὐ μόνον δὲ ἐπὶ ἐμψύχων καὶ κινητικῶν, ἀλλὰ καὶ ἀψύχων καὶ ἀκινήτων ἔστιν εὑρεῖν φυσικάς ἐνεργείας· ὡς μαρτυρεῖ ἡ σκαμμωνία, καὶ τὰ και θάρσια, τὰ κενωτικής ενεργείας ὑπάρχοντα. Καὶ ἡ υδράργυρος θανατικὴν ποιοῦσα ἐνέργειαν. Καὶ τὸ κώνειον ὁμοίως ἀναιρετικὸν ὑπάρχον. Τὸ δὲ παράδοξον, ὅτι καί τινες διάφοροι φύσεις, στερούμεναι πολύ λάκις τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἑτέρας ένερ γείας τίκτουσιν, οἷον, ή λίθος καιομένη, ἀπόλλυσι τὴν ψυχρὰν ἐνέργειαν, ἄσβεστος γινομένη κέκτηται. Ομοίως καὶ ἡ κέδρος καιομένη, στερεῖται μὲν τῆς φυσικῆς, καὶ αυξητικῆς, καὶ βλαστώδους ἐνερ
bono natura sua vitæ amans est, et ut lac luce fruatur. Ecce communem voluntat m. Particulares seu gnomicas voluntates habet natura nostra va rias. Alius enim vult privatus esse sibique vivere. Alius ædificare. Alius agriculturam exercere. Alius navigare; et sic cæteri similiter speciales suas vo luntates et particularia proposita habent. At natu ralis voluntas una est, nimirum amare hanc 25 vi. tam. Amat autem homo vitam non sine causa, seit id fit naturæ instinctu, quæ a primo suo ortu im mortalitate prædita fuit. Ideo adhuc illam diligit et querit. Divina voluntas consistit in præceptis Dei. Natu ralis voluntas naturæ rationalis est exsecutio divinæ voluntatis. Carnalis voluntas est prævaricatio divi næ legis. c nrain rationis expertem in illo constituamus. Nam Ai animæ rationalis operatio est actio illa volendi De operatione. Quid est operatio? unde? et quot modis dicitur Operatio igitur est, ut docet sanctus Gregorius Nyssenus, cujusvis naturae facultas naturalis et mo tio, qua solum id, quod non est, privatur. Nam ' quidquid essentia alicujus particeps est, illud etiam particeps est operationis, cujus interventu innote scit. Recta enim ratio docet naturarum definitiones esse ipsasmet earum veras germanasque operatio nes; ut intellectualium intellectionem: sensilium, sensum; mobilium, motionem; volatilium, volatum; natalilium, natatum: habilium ad germinandum, germinationem, reptilium, reptationem; earunr quæ illuminandi vim habent, illuminationem; quæ urendi vi pollent, ustionen; fuxilium, fluxum. Earum, quæ contemplandi potentia instructæ sunt, contemplationem; quæ generandi facultate valent, generationem; universimque loquendo, cujuslibet naturæ index et definitio est naturalis ipsius opera tio; qua sublata et eversa, omnino necesse est ipsam quoque naturam tolli et everti. Sublata urendi facultate, tollitur etiam ignis. Sublata anim malis motione, necesse est ipsum quoque animal tolli. Sublata intellectione, tollitur itidem pars ani mæ, quæ intelligendi et ratiocinandi potestate exor nata est. Propterea duas in Christo statuimus vo luntates et operationes, ne corpus inanime, et ani animati corporis operatio est ambulare et laborara. ratiocinandi et consultandi. Neque duntaxat in rebus animalis et mobilibus, sed et in inanimatis et immobilibus intueri licet naturales operationes; quod testatur scammonia, et omnia illa, quæ expurgandi evacuandique poten tiam habent et argentum vivum mortem creandi vim possidet. Similiter et cicuta vi sua perimit. Il lud admiratione dignum est, quod variæ naturæ, postquam jam naturali sua actione exula sunt; alias operationes progignunt; ut lapis exustus, exuit frigidam illam naturam, inque calcem con versus vim illam omnia corpora exurendi induit. Similiter et cedrus exusta privatur naturali illa
col. 67–68page 30 of 120
PG 89:67γείας, Ιαματικὴν δέ τινα καὶ ἀναιρετικὴν σκωλήκων ἄνθρωπος, θρωπος ἄνθρωπον, παρ θένος, πῦρ θανόν, περιστεράν, ἀπὸ τοῦ πέτασθαι στεῤῥά, περιστερά. Έλαφος, διὰ τὸ Ελεῖν τοὺς ὄφεις, χελιδών, διὰ τὸ τὰ χείλη δονεῖν ἐν τῷ λαλεῖν, ὄφις, δ φεὶς, ήγουν λαλήσας, δορκάς, ἐκ τοῦ ὀξέως δέρκειν, τρυγών, Ξηρυγών, ἀηδών, διὰ τὸ ἀεὶ ᾄδειν, γύψο διὰ τὸ γυρεύειν τὰ ὕψη, ἵππος, ἐκ τοῦ ἱπτασθαι ποσίν, ; 27 Ελλέβορος, ἑλοῦσα ήγουν θανατοῦσα βρώσις, βορά βρῶσις; ἀετός, ἀεὶ ἐνέργειαν, τὴν κεδρέαν δίδωσιν. ᾿Αμέλει γοῦν τοῖς ἐχεφρόνως τὰς τῶν ὄντων προσ ηγορίας διασκοπεῖν καὶ ἀνακρίνειν ἐπισταμένοις ἔστιν εὑρεῖν, ὅτι αἱ πλείους πάσης υπάρξεως προσο ηγορίαι, ἐνεργητικάς, ἀλλ' οὐ φυσικὰς τὰς ὀνομασίας ἔχουσιν ἐκ τῶν ἰδίων ἐνεργειῶν ταύτας λαβοῦσαι, καὶ ἔχουσαι, καὶ λεγόμεναι. Καὶ ἀρκτέον τῆς τοιαύτης ἀποδείξεως, ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ Θεοῦ προσ ηγορίας τε καὶ ὀνομασίας· Θεὸς γὰρ οὐκ αὐτὴν τὴν οὐσίαν, τὴν ἀκατάληπτον, καὶ ἀνώνυμον τοῦ Δη μιουργοῦ ἡμῖν παρίστησιν· ἀλλ' ἐκ τῆς θεωρητικής αὐτοῦ ἐνεργείας είρηται Θεός. Ομοίως καὶ τὸν ἄγγε λος, οὐ τὴν οὐσίαν αὐτὴν, καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς αὐτ τῶν φύσεως δηλοῖ, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἀγγελτικῆς αὐτῶν ἐνεργείας, καὶ διακονίας, τὴν ἀγγέλου ονομασίαν ἔχουσιν. Ωσπερ δὲ καὶ ὁ ἄνθρωπος, οὐκ ἐκ τῆς οὐκ σιώδους αὐτοῦ ποιότητος λέγεται ἄνθρωπος· ἀλλὰ διὰ τὸ ἄνω θρεῖν τὴν ὡπα εἴρηται ἀνθρωπος· ὅτι πάντων τῶν ζώων εἰς γῆν δρώντων τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ ἄνθρωπος μόνος ἄνω θρεῖ τὴν ὦπα· ἤγουν ἄνω ὁρᾶται ὀφθαλμοῖς· ὥστε καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς ἀνωθριω πῆς ἐνεργείας λέγεται ἄνθρωπος. "Αλλοι δὲ λέγουσιν, ὅτι ἐκ τῆς ἀνορθοπεριπατητικῆς ἐνεργείας ἄνθρωπος ἐκλήθη, πάντων τῶν ζώων κατωκλινῶς κεκυφότων καὶ περιπατούντων. Εἰ οὖν καὶ αἱ δύο προσηγορίαι τῶν οὐσιῶν τοῦ Χριστοῦ, λέγω δή, τὸ, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ἐκ τῶν φυσικῶν αὐτῶν ἐνεργειῶν τὰ ὀνόματα ἔχουσι, πῶς οὐκ αἰσχύνονταί τινες, ἀπαρνούμενοι τὰς δύο λέγειν ἐπ' αὐτοῦ ἐνεργείας; Οἵτινες χωρίς πάσης ἑτέρας Γραφικῆς, ἡ πατρικῆς παραστάσεως, ἐξ αὐτῶν τῶν ὀνομάτων τοῦ Χριστοῦ καταισχύνονται ἐκ τοῦ, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. Καθὰ γὰρ πρὸ βραχέος ειρήκαμεν, σχεδόν πᾶσα φύσις ἐκ τῆς οὐσιώδους αὐτῆς ἐνεργείας ἔχει τὴν οἰκείαν προσηγορίαν. Οἷόν τι λέγω παρα θένος, ήγουν πῦρ θανὸν, κατὰ τὸ τὴν πύρωσιν θα νατοῦν τῆς σαρκός. Καὶ πάλιν όπηνίκα λέγομεν πε ριστεράν, οὐκ αὐτὴν τὴν φύσιν τοῦ ζώου, ήγουν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τὴν ποιότητα ἐσημάναμεν, ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν, ἣν διαπράττεται. Ἀπὸ γὰρ τοῦ πέ τασθαι στερρά, είρηται περιστερά. Καθὰ καὶ τὰ ἑξῆς οὐ φυσικάς, ἀλλ' ἐνεργητικὰς ἔχουσι τὰς οἰκείας προσηγορίας· οἷον ἔλαφος, Έλαφος διὰ τὸ ἐλεῖν τοὺς ὄφεις· χελιδών, διὰ τὸ τὰ χείλη δονεῖν ἐν τῷ λαλεῖν ὄφις, τοῦτ' ἔστιν ὁ φεὶς, ήγουν ὁ λαλήσας πρὸς τὴν Εναν ποτέ· δορκάς· ἐκ τοῦ ὀξέως δέρκειν καὶ ὁρᾷνο τρυγών, τηρυγών, ὅτι τηρεῖ τὸ οἰκεῖον γένος, μὴ διγαμοῦσα ποτε· ἀηδών, διὰ τὸ ἀεὶ ᾄδειν ἐν θέρει, καὶ ἐν χειμῶνι· γύψ, διὰ τὸ γυρεύειν τὰ ὕψη ἵππος, ἐκ τοῦ ἵπτασθαι ποσίν· ἐλλέβορος, ἐλοῦσα, ήγουν θανατοῦσα βρῶσις. Βορὰ γὰρ ἡ βρῶσις εἴρηται. Αετός, ήγουν ἀεὶ ἔτος, διὰ τὸ πολλάκις ἀνακαινίζεσθαι, καὶ πολλὰ ζῆν· πετεινὸν τὸ τὴν πτέρυγα τεῖνον· ποταμὸς, ὡς πότιμον ἔχων ἐνέργειαν· χεί μαρρος, ὅτι τῷ χειμῶνι ῥεῖ· φύσις, ἐκ τοῦ φύειν τὰς ὑποστάσεις· βοτάνη κατὰ τὸ βαδίζειν ἄνω ὥσπερ καὶ ἄνθος, ἐκ τοῦ ἄνω θέειν, ἤτοι τρέχειν· καὶ ἡ
augescendi, et germinandi facultate, et aliam quam dam, quæ cedrea dicitur, sanitati procuranda ver mibusque interficiendis appositam assumit. 26 Equidem qui attente et pensiculate rerum appellationes rinari, et perscrutari norunt, facile intelligent, plerasque appellationes quarumlibet re rum non a natura, sed ab operationibus desumptas esse: quippe quæ rebus ex propriis actionibus sint impositæ. Et hujus rei demonstrandæ exordium ab ipsa Dei appellatione petendum est. Nam nomen Dei non subjicit menti nostræ ipsam Dei incompre hensibilem et ineffabilem naturam; sed ex actione, quam in eo inesse animo concipimus, Deus nomina tur. Pari modo et angelus non significat naturam et substantiam illorum spirituum, sed a nuntiandi mu nere et ministerio, quo funguntur, angeli nomen de scendit. Sicut et homo non dicitur talis a sua essen tiali conditione, sed quod vultum ad supera erectum habeat, hoc est, homo nominatur; quia ex omnibus animalibus, quæ oculis utuntur, solus homo oculis ad sidera erectis præditus est unde et ipse ex sursum intuendi potestate, &v vocatur. Alii volunt hoc est, hom minem dictum, quod erectus incedat: cum omnia alia animalia inter eundum terram spectent, vul tumque humi abjectum habeant. Si igitur etiam duæ appellationes naturarum Christi, Deus nimirum et homo, ex naturalibus actionibus derivatae sunt; qui fit, quod rubore non suffunduntur illi, qui duas operationes in Christo constituere abnuunt; cum non prolato ullo ex sa cris Litteris, sanctorumve Patrum monumentis, ex ipsis Dei et hominis nominibus, quæ Christo tri buuntur, perspicue redarguantur? Nam ut paulo ante diximus, fere omnis natura nomen ex essen tiali sua operatione adepta est. Exempli causa virgo, quasi ignis mortuus, seu exstinctus; eo quod carnis ardorem exstinguat. Rur sus cum columbam, nominamus, non avis hujus naturam, aut illius qualitatem significa mus; sed operationem, quam exercet, nam quod firmiter volet, dicta est Sic et sequentia nomen traxerunt a naturalibus operationibus: cervus, quod serpentes tollal. hi rundo, quod os agitet, cum quid capit; serpens, quasi, loquens seu locutus, ad Evam videlicet in Paradiso. caprea, quod acutum videat; turtur, quasi quod proprium genus conservet, ab altero ccnnubio abstinens; luscinia, quod semper canal, @slate simul ac hieme; cultur, quod sublimia loca pererret; equus, quod pedibus volet quasi esca mortem afferens; enim dicitur aquila, quasi
col. 69–70page 31 of 120
PG 89:69ψυχὴ δὲ, ἐκ τῆς οἰκείας ενεργείας ἔχει τὴν τῆς ψυχῆς ἡ ἔτος, προσηγορίαν· ψύχειν γὰρ τὸ ζωοποιεῖν λέγεται. πετεινόν, τὸ τὴν πτέρυγα Οὐκοῦν ἐκ τῆς ζωοποιοῦ ἐνεργείας ψυχή λέγεται, τεῖνον, ποταμός,; ὡς πό διὰ τὸ ζωοποιεῖν τὸ σῶμα. τιμον ἔχων ἐνέργειαν ; χείμαρρος, ὅτι τῷ χειμῶνι ῥεῖ,; φύσις, ἐκ τοῦ φύειν τὰς ὑπο στάσεις, βοτάνη, κατὰ τὸ βαδίζειν ἄνω, άνθος, fος, ἐκ τοῦ ἄνω θέειν, ψυχή, ψύχειν ζωοποιεῖν, ψυχή Καὶ ἕτερα δὲ μυρία ἔστιν εὑρεῖν, ἵνα μὴ λέγω πάντα, κατὰ τὰς ἰδίας ενεργείας ἔχοντα τὰς οἰκείας προσηγορίας. Ενέργεια γάρ ἐστιν ἡ τῆς φύσεως δύναμις. Οὐ ταυτὸν γὰρ ἐνέργεια, καὶ ἐνεργητικόν, ενερ καὶ ἐνέργημα. Ενεργητικὸν γὰρ εἴρηται, αὐτὸ τὸ γητικὸν, καὶ ἐνέργημα. τὸ ἐνεργητικόν ὂν, τὸ τῆς οὐσίας πραγμα· ἐνέργημα δὲ τὸ ἀποτέ. ἐνέρ λεσμα, ὅπερ ἀποτελεῖ ἡ ἐνέργεια τοῦ ἐνεργοῦντος. γημα Ενέργημα Θεοῦ, ὁ οὐρανὸς, ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἄγγελος, ἐνέργημα καὶ πᾶσα ἡ κτίσις. Ἐνέργεια δὲ εἴρηται, διὰ τὸ Ενέργεια ἐν ἔργοις εἶναι, ήγουν φαίνεσθαι. Διττῶς δὲ νοεῖται διὰ τὸ ἐν ἔργοις εἶναι, ἡ ἐνέργεια, λέγω δή νοερῶς, καὶ αἰσθητῶς· αἰσθη τόν ἐστι τὸ ὁρώμενον, καὶ ἀκουόμενον, καὶ φθειρόμενον· νοητὸν δὲ, τὸ ἄφθαρτον, καὶ αἰώνιον. Νοερὸν ἐξ, τό, τὰ νοήματα, τὰ ἀόρατα ὁρῶν. Ἐνέργεια, καὶ κατὰ τὸ ἐνεργεῖν, ἤτοι πράττειν εἴρηται. Οὐ ταὐτόνἐστι τὸ θέλημα, καὶ τὸ θελητικὸν, καὶ τὸ θελητόν. Θέλημα μὲν γὰρ ἐστιν οὐσίας νοερᾶς νοερὰ ὄρεξις, θελητικὸν δέ ἐστιν αὐτὸ τὸ τὴν θέλησιν ἔχον. θηλη τικόν Περὶ ἑνώσεως. Τί ἐστιν ἔνωσις; καὶ κατὰ τί εἴρηται ἔνωσις; καὶ ὁσαχῶς νοεῖται ἡ ἔνωσις; Καὶ ἔνωσις μέν ἐστι δι εστώτων πραγμάτων κοινωνική συνδρομή. Ένωσις δὲ εἴρηται διὰ τὸ εἰς ἐν ὦσαι, τοῦτ' ἔστιν συνωθῆσαι τὰ πράγματα. Πενταχῶς δὲ λέγεται ἡ ἕνωσις· συγκ χυτικὴ, ὡς ἡ τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ὕδατος· διαιρετική, ὡς ἡ ἀνθρώπου πρὸς ἄνθρωπον· σχετική, ὡς τὰ ἔθνη ἐν τῇ πίστει· θετική, ὡς χρυσὸς πρὸς χρυσόν. Ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ ἔνωσις ὑπὲρ πάσας ταύτας καθ' ὑπό στασιν είρηται. Καθ᾽ ὑπόστασιν δὲ ἕνωσίς ἐστιν ἡ ἀμφύπαρκτος ἐν τῇ μήτρα τῆς ἁγίας Θεοτόκου, τῶν δύο φύσεων συνδρομή. Οὔτε γὰρ τὸ σῶμα πρὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπέστη ἐκεῖ, οὐδὲ ἡ ψυχή. Αλλ' ἅμα σαρξ, ἅμα Θεὸς Λόγος, ἅμα σὰρξ ἔμψυχος λογική· ἐν αὐτῷ γὰρ ὑπέστη. Καθάπερ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ ἡ ἡμετέρα σύλληψις. Αμφυπάρκτως συντρέχει ή ψυχή, καὶ τὸ σῶμα. Οὔτε γὰρ σῶμα καθ᾿ ἑαυτὸ συν ίσταται, ούτε δὲ ψυχὴ προϋπάρχει τοῦ σώματος, προς τύπωσις οὖσα τῆς ἑνώσεως τοῦ Χριστοῦ. Ενωσις διὰ τὸ εἰς ἐν ὦσαι Περὶ ὁμοουσίου. Τί ὁμοούσιον· καὶ κατὰ τί εἴρηται ὁμοούσιον; καὶ θελητόν.
perennis, quod saepe removetur, longoqu tempore vival; volatile, quod alam lendat. fluvius quasi potabilem functionem habens torrens, quia hieme fluit natura, quod hypostases proferat; herba, gramen, quod sursum vergal sicut et quod se sursum tollat; anima quoque ex propria sua opera tione hoc nomen traxit: nam idem est, quod vivificare. llaque ex vivificandi sctione nominatur; quod corpus vivificet. Sexcenta alia invenire licet (ne omnia enumerem), quibus nomina sunt indita ab operationibus, qui bus pollent. Energia enim seu operatio est natura facultas quædam. Neque idem sunt energia, Nam (opera tivum) est ipsamet res, seu rei substantia, est effectus, qui ex operantis operatione nascitur, efectus Dei est cœlum, homo, angelus, omnisque creatura. operatio, appellatur, quod in operibus versetur. Dupliciter accipitur energia, lioc est, ope ratio; pro intellectuali scilicet et sensitiva; sub sensum cadit, quod videtur, et auditur, et corrumpi tur: sub intellectum, id quod corruptionis expers est, et sempiternum intellectuale est, quod in aspectabiles notiones intuetur. Energia seu opera tio, ab agendo et operando nomen invenit. Non est autem idem voluntas, et voluntate præditum, et quod sub voluntatem cadit. Nam voluntas est substantiæ intellectualis intellectiva appetitio; est id, quod volendi facultate valet De unione. Quid est unio? unde dicitur? et quot modis? Unio est rerum separatarum ad mutuam commu nionem coagmentatio. dicitur ;quod res in unum cogat et redigat. Quinque modis accipitur unio. Primo, pro ea, qua res per miscentur et confunduntur, qualis unio est inter vi rum et aquam. Secundo pro ea, qua res dividuntur, qualis unio est hominis ad hominem. Tertia dicitur se cundum habitudinem; quo pacto omnes fideles sunt unum in fide. Quarta est fatih, secundum situm et locum, ut cum aurum auro adjungitur. At unio in Christo secundum hypostasin omnes istas longe exsuperat; unio vero secundum hypostasin est illa simul coexsistens in utero Deiparæ duarumi na turarum conjunctio. Neque enim corpus prius, quam Deus Verbum ibi exstitit; neque anima; sed pariter caro, et pariter Dei Verbum: pariterque caro animæ rationalis vigore informata. Quod enim in nostra conceptione usu venit, id, meo judicio, ble itidem accidit. Simul enim concurrunt corpus 28 et anima. Nam neque corpus per se exsistit; neque anima exsistit ante corpus; ut proinde adumbratio quædam unionis in Christo existimari possit. De consubstantiali. Quid est consubstantiale? unde dicitur? et quod (R) Omititt quid sit Est autem res quæ appetitur; uno verbo, appelbile; ad verbum, vo lilile.
col. 71–72page 32 of 120
PG 89:71αὐτῆς οὐσίας καὶ ἐνεργείας ἀπαραλλάκτως υπάρχον, ὥσπερ ἄνθρωπος ἀνθρώπου, καὶ ἄγγελος ἀγγέλου, καὶ ζώον ζώου, καὶ φλόξ φλογός, ἐν διαφόροις ὑποστάσεσι μία ουσία ὄντα. Ομοούσιον δὲ λέγεται ὅτι μίαν οὐσίαν, καὶ δύναμιν κέκτηται. Τετραχῶς δὲ εἴρηται τὸ ὁμοούσιον· ὁμοούσιον, καὶ ὁμογενές, καὶ ὁμοφυές, καὶ ὁμόφυλον. Ομοούσιόν ἐστι τὸ τῇ δυνάμει ἐν τῇ αὐτῇ οὐσία ἔλαττον, οἷον λίθος σαθρός, καὶ λίθος ἀκρότομος. Ομοίως ξύλον φοίνικος, καὶ ξύλον ἐβέν νινον, σὰρξ ἰχθύος, καὶ σὰρξ καμήλου. ὁσαχῶς τὸ ὁμοούσιον; Καὶ ὁμοούσιον μέν ἐστι τὸ τῆς ούσιον Ετερούσιον ἡμιούσιον Τὸ ἑτεροφυὲς καὶ ἀλλογενὲς καὶ ἑτερογενές ἑκάτερον, Καινοτομία Ετερούσιόν ἐστι τὸ κατὰ πάντα τρόπον τοῦ ἑτέρου ἀνόμοιον, ὡς πῦρ, καὶ ὕδωρ, καὶ ἄνθρωπος, καὶ Θεὸς, καὶ ἄγγελος, καὶ πηλὸς, καὶ ἥλιος, καὶ πρὸς χάδην· ἡμιούσιόν τινες ειρήκασι τὴν σάρκα τὴν νεκρὰν ζωῆς κεχωρισμένην. Τὸ ἑτεροφυές, καὶ ἀλλογενές, καὶ ἑτερογενές, τὸ ἑτέρας οὐσίας ὑπάρ χον. Εκάτερον εἴρηται, τοῦτ' ἔστι τοῦτο, κἀκεῖνο, ήγουν ἀμφότερα. Καινοτομία ἐστὶ τὸ κατὰ πάντα τρόπον παρηλλαγμένον τοῦ νόμου τῆς κοινῆς φύσεως, καὶ ἐν μηδενὶ τῇ τῶν ἀνθρώπων συνηθείᾳ ἐξομοιούμενον. Τοῦτον δὲ τὸν ὅρον ἀναγκαῖον ἐπίστασθαι, διὰ τοὺς κακῶς νοοῦντας τὴν καινοτομίαν ἐν τῷ Χριστῷ. Εἰ γὰρ ἐκαινοτόμησε τὴν φύσιν ἀσπόρως γεννηθείς, ἀλλ' ὅμως μετὰ τὸν τόκον τὴν αὔξησιν τῆς ἡλικίας, καὶ τὰ πολλὰ τὰ ἐν τῷ σώματι, καὶ τὰς εἰσκρίσεις, καὶ τὰς ἐκκρίσεις, καὶ περιτομήν, και μετάστασιν, καὶ τὸ εἶδος, καὶ τὰ μέλη, καὶ τὰς ἐκφύσεις τριχῶν, καὶ ὀδόντων, καὶ ὀνύχων, καὶ ψελλισμάτων, καὶ νηπιών δους περιπάτου. Πάντα ταῦτα οὐ κατὰ καινοτομίαν εἶχεν, ἀλλὰ καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν χωρὶς ἁμαρτίας, ὡς ὁ Παῦλος βο καινοτομίαν Περὶ ψυχῆς. ?? Τί ψυχή; καὶ κατὰ τί εἴρηται ψυχή; καὶ ὁσαχῶς λέγεται ἡ ψυχή; Καὶ εἴρηται μὲν ἐν τῇ Γραφῇ τῇ Παλαιᾷ διττῶς ἡ ψυχή· τοῦτ' ἔστιν ἡ λογική, καὶ ἡ ἄλογος, ἡ τῶν κτηνῶν, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ἐμψύσ χων. Ψυχὴ λογικὴ ἐστιν οὐσία νοερά, ἀνώνυμος, καὶ Ψυχή διὰ τὸ ψύχειν, ἀγνώριστος, λογική, σώματος ζωτικὴ καὶ συστατική. Ψυχή έστιν οὐσία λεπτὴ ἄῦλος καὶ ἀσχημάτιστος, εἰκὼν Θεοῦ καὶ τύπος. Ψυχὴ δὲ εἴρηται διὰ τὸ ψύχειν, ἤτοι διὰ τῆς οἰκείας ἐνεργείας ζωοποιεῖν τὸ σῶμα. Ψυχὴ ἄλογός ἐστιν ἡ τοῦ αἵματος ζωτική, καὶ θερα μαντικὴ, καὶ κτηνικὴ διὰ πνεύματος ὑλικοῦ ἐνέρ γεια. Ψυχή κτηνώδης ἐστὶ δύναμις υλική, ἐνεργητικὴ, καὶ αἰσθητική, σώματος συστατική. Νοῦς λογικός ἐστιν αἴσθησις θεωρητική ψυχῆς ἀθανάτου, καὶ νοερᾶς. Νοῦς ἐστιν ὅρασις ἀσώματος, ὁμοούσιον. ὁμοιούσιον.
modis? Consubstantiale alteri illud nominatur, quod ejusdem naturæ et operationis invariabiliter consors est; ut homo hominis; angelus angeli; animal animalis; flamma flammæ; quæ in diversis hypostasibus seu suppositis una sunt natura. 'Opo dicitur, quod unam naturam seu substan tiam et potentiam possideat. Quatuor significat homousion, nimirum similis substantiæ, cognatum; ejusdem natura, ejusdemque sortis, et stirpis. Si milis substantiae est, quod in eadem natura, vir tute et facultate minus est: ut lapis jam putris senioque marcidus, et lapis recens excisus. Item lignum palmæ, et lignum ebeni; caro piscis, et caro cameli. est quod omnni modo alteri est dissi mile, ut ignis et aqua; homo et Deus, angelus et lutum, sol et herba: quasi dicas, semi substantiale nominarunt aliqui carnem mortuam, vitae exsorten. dicitur illud quod est allerius naturæ. quasi utrumque; hoc nimirum et illud; sive ambo. sive innovatio: quod omni ratione a prescripto commanis naturæ recedit, et in nullo usitato hominum mori assimilatur. Hanc definitio nem nosse oportet, propter illos, qui perperam in Christo istam, novumque et extraordi narium modum statuunt. Licet enim præeter naturæ leges aliquid egerit, quando sine semine conceptus est; nihilominus post partumn plurima, non nova, sed usitata, et ad similitudinem nostram compara ta, absque peccato tamen, ut Paulus docet, in ipso videre erat, ut augmentum ætatis, et id genus alia multa ad corpus spectantia; ut ingestionem et ege stionem., circumcisionem, exsilium, seu de loco ad locum migrationem: item formam, membra, pilorum, dentium et unguium succretionem; infantilem in loquendo balbutiem, hæsitationem, et in cessum. Hæc omnia, non præter naturæ legem se habebant, sed secundum similitudinem aliquam nostri, absque peccato, ut Paulus clamat. De anima. Quid est anima unde dicitur et quot modis? Bifariam accipitur anima in Veteri Scriptura; pro rationali nimirum et rationis experte, qualis est brulorum, et aliorum quæ anima constant. Ratio nalis 29 anima est substantia intellectualis, nomi we careus et incognita; vitam et compositionem corpori suppeditans. Anima est substantia tenuis, La materia et figura immunis, imago et forma Dei. dicitur sive quod propria sua actione corpus vivificet. Anima rationis expers est operatio sanguinem vivificans, calefaciens, perque spiritum materialem ¤novens et agitans. Anima bruti est materialis quæ alam potentia, operaus, sentiens, corpusque com ponens. Mens rationalis est immortalis et intelectualis animæ contemplandi facultas. Mens est visio seu Cod. Aug. hic habet, Sed necessario legendum videtur, Quam lectionem confirmant omnes hujus loci apices.
col. 73–74page 33 of 120
PG 89:73καὶ λέγομεν, ὅτι τριχῶς, νοῦς Θεοῦ, νοῦς καὶ ὁ ἄγγε λος. Νοῦς καὶ ὁ ἡμέτερος. ἀκαμάτως εἰς πᾶν διατρέχουσα. Οσαχῶς ὁ νοῦς Σχόλιον. Τις ἔγνω νοῦν Κυρίου; Νοητόν ἐστι τὸ διὰ τοῦ νοούμενον νοητὸν δὲ εἴρηται διὰ τὸ τὰ νοητὰ ὁρᾷν. Σωμά, ἐστι κατὰ μὲν τοὺς ἔξω, πᾶν τὸ τριχῶς διαστατόν· ήγουν, τὸ ἔχον, μῆκος, πλάτος, καὶ πά χος. Κατὰ δὲ τὴν Ἐκκλησίαν, σῶμά ἐστι πᾶν τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι γενόμενον. Καὶ σώματα γὰρ ἐπουράνια, καὶ σώματα ἐπίγεια. Τὰ οὖν ἐπου ράνια, οὐκ ἔχουσι πάχος. Εἰδέναι μέντοιγε προσήκει, ὅτι πᾶσα σὰρξ πρόδηλον ὅτι καὶ σῶμα εἴρηται· οὐ πᾶν δὲ σῶμα σὰρξ ονομάζεται. Καὶ γὰρ οἱ ἀστέρες σώματα ἐπουράνια λέγονται, οὐ μὴν καὶ σάρκες ἐπουράνιοι. Τὸ σῶμα μὲν οὖν εἴρητα: διττῶς· ποτέ μὲν ὑλικὸν, ποτὲ δὲ λεπτόν. Σῶμα ὑλικόν ἐστι, τὸ δι' ἀφῆς κρατούμενον, καὶ φθορᾷ ὑποκείμενον· σῶμα δὲ λεπτόν ἐστι, τὸ ἀνέπαφον, καὶ ἀψηλάφητον. Σάρξ ἐστι στοχείων συνδρομή. Σάρξ ἐστιν οὐσία ρευστή, ἐξ αἵματος, καὶ φλέγματος, καὶ χυμοῦ συνισταμένη, ήγουν ἐξ ἀέρος, καὶ γῆς, καὶ πυρὸς, καὶ ὕδατος τοῦτ' ἔστιν ἐκ θερμοῦ, καὶ ψυχροῦ, καὶ ὑγροῦ, καὶ ξηροῦ. Ὁ ἥλιος τὸ θερμὸν, καὶ ζωτικόν· ὁ ἀὴρ, τὸ ψυχρόν· ἡ γῆ, τὸ ξηρόν· τὰ ὕδατα τὸ ὑγρὸν στοι χεῖον τίκτει. Στοιχεῖόν ἐστιν οὐσία ἁπλῆ, κτίσεως τετάρτη μοίρα. Ηνίκα τοίνυν ἀκούσῃς τοῦ Παύλου λέγοντος οὐκέτι γινώσκομεν τὸν Χριστὸν κατὰ σάρκα, νόησον, ὅτι σάρκα τὴν φθαρτὴν εἶπεν. Οὐ γὰρ εἴρηκεν, ὅτι οὐκέτι γινώσκομεν Χριστὸν κατὰ σῶμα, ἀλλὰ κατὰ σάρκα, τοῦτ' ἔστι, ἐν οὐσίᾳ ρευστῇ. Αἰσθήσεις εἰσὶ παρ' ἡμῶν πέντε· τοῦτ' ἔστιν, ὅρασις, ἀκοή, ὄσφρησις, γεύσις, καὶ ἀφή, ήγουν ψηλάφησις. Αισθητόν οὖν ἐστι πᾶν τὸ μιᾷ ἐκ τῶν πέντε τούτων αἰσθήσεων ὑποπίπτον. Αἰσθητήριον δὲ τὸ ὅλον τοῦ σώμα τος ὄργανον, τὸ τὰς αἰσθήσεις τηροῦν. Αἰσθητικὸν δὲ, πᾶν ζῶον αἴσθησιν φόβον, καὶ θανάτου ἔχον, νοητὸν οὖν ἐστι τὸ διαφεύγον τὰς πέντε ἡμῶν αἰ σθήσεις. Περί φθαρτοῦ. Τί φθαρτόν; καὶ κατὰ τί εἴρηται φθαρτόν; καὶ σαχῶς ἡ φθορά; Εἴρηται μὲν οὖν ἡ φθορὰ κατὰ δύο τρόπους ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ· τοῦτ' ἔστι σωματικῶς, καὶ πάλιν ψυχικώς, ὡς ὅτ' ἂν λέγει· ι Καὶ εἶδεν Κύριος ὁ θεὸς, καὶ ἰδοὺ πᾶσα ἡ γῆ κατεφθαρμένη ο τῇ ἁμαρτία. Καὶ πάλιν εἴρηται περὶ ἀνθρώπων, ὅτι Διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν, ἐν ἀνομίαις, καὶ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὐτῶν.» Λοιπὸν ἡνίκα ἀκού της διδασκάλου λέγοντος, άφθαρτον τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ὑπάρχειν πρὸ τοῦ σταυροῦ, νόησον ὅτι κατὰ τὴν φθορὰν τῆς ἁμαρτίας λέγει αὐτὸ ἄφθαρτον, ήτοι, νους τὰ νοητὰ τὸ διὰ τοῦ νοῦ νοούμενον, νοτ τὴν εἴρηται· νοῦς δὲ διὰ τὸ τὰ νεητὰ ὁρᾶν.
contemplatio incorporea per omnia absque laboris molestia discurrens. Quot modis usurpatur mens? Tribus; nimirum pro mente Dei, angelis et nostra. Scholion. Quis cognovit mentem seu rensum Do mini? c " II Cor. v, 16. 11. 29 Psal. LI, 2. s Gen. vi, Quod mente intelligitur, intelligibile nominatur; vocatur, quod videat, Corpus, secundum externe philosophiz professo res, dicitur omne illud quod trina dimensione con stat: videlicet, longitudine, latitudine et profundi tate. At ex Ecclesiæ doctrina corpus est omne, qund ex non ente factum est ens. Corporum alia sunt coelestia; alia terrestria. Caelestia non habent pro funditatem. Sciendum est omnem carnem dici cor pus; ut non omne corpus carnem. Etenim stelle sunt cœlestia corpora; minime vero caro cœlestis. Corpus bifariam usurpatur, interdum pro male riali; interdum pro subtili et tenui. Corpus ex ma teria concretum est quod sub tactum et interitum cadit. Corpus subtile illud est, quod contactuu fugil. Garo est elementorum concretio. Caro est substantia fluxilis ex sanguine, phlegmate, humori bus, et ex aliis confta, nimirum ex aere, terra, igne, aqua; hoc est, ex calido et frigido, ex humi do et sicco. Sol producit calidum et vitale: aur frigidum; terra, siccum; aqua, humidum. Elementum est substantia simplex, rei creati quarta pars. Quando igitur audieris Paulum dicon tem: Quia non secundum carnem Christum cogno scimus ", scire debes carnem pro corruptione ab eo usurpatam. Non enim dixit nos Christum non cognoscere secundum corpus, sed secundum car nem, hoc est, in natura fluxili et labili. Sensus quinque sunt: visus, auditus, olfacius, gustus et tactus. Sensibile est omne illud, quod sub aliquem ex predictis sensibus cadit. Sensorium 30 seu instrumentum sentiendi est totum illud in corpore organum, quod quemlibet sensum conservat. Omne animal sensu præditum est, habens sensum timoris et mortis. Intelligibile dicitur illud, quod quinque sensus nostros fugit. De corruptibili. Quid corruptibile? unde et quot modis dicitur? Accipitur corruptio dupliciter in divinis Litteris, corporaliter et spiritualiter; ut illic: «Vidit Domi nus, el ecce omnis terra corrupta erat 27 › pcc cato. Alibi de hominibus: • Corrupti et abomina biles facti sunt in iniquitatibus et studiis suis 28. › Cæterum quando audis a doctore corpus Christi ante crucem fuisse incorruptibile, accipere id debes de incorruptione a peccato; hac enim corruptione non erat corruptibile; quippe immaculatum pror sus et illibatum; non autem intelligendum est, Lego Greece
col. 75–76page 34 of 120
PG 89:75τριότητα τῶν ἡμετέρων σωμάτων. Αφθαρτον γὰρ κυρίως ἐστὶ τὸ ἀπαθὲς, καὶ ἄϋλον, καὶ ἀψηλάφητον. Αφθαρτόν ἐστι τὸ ὑφ᾽ ἑτέρας οὐσίας βλαβῆναι μὴ δυνάμενον. "Αφθαρτόν ἐστι τὸ κατὰ πάντα ἄρευστον καὶ ἀνενδεὸς, καὶ ἄτρωτον· τὸ δὲ πανάγιον σώμα Χριστοῦ, καὶ πέπονθε καὶ ἐτρήθη τοῖς ἥλοις, καὶ τῇ λόγχῃ καὶ αἷμα, καὶ ὕδωρ ἐξήγαγε, καὶ ἐκ ζωῆς νεκρὸς γέγονε ἁμίαντον, καὶ οὐ κατὰ λεπτότητά τινα, καὶ ἀλλο ταφθορά Μορφή τῶν μορίων ὑφή, μόρια δὲ μορφής, πίστις κατὰ τὸ πείθεσθαι εἰς τί, Φθαρτόν δέ ἐστι πᾶν τὸ θανάτου δεκτικόν, καὶ ζωῆς χωριστικόν. Φθορὰ δὲ φύσεως ἐστιν, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Διονύσιος, ἀσθένειά τε, καὶ ἔλλειψις τῶν φυ σικῶν ἔξεών τε, καὶ ἐνεργειῶν, καὶ δυνάμεων. Τι νὲς δὲ εἶπον, ὅτι δυνάμει μὲν φθαρτόν ἦν τὸ παν ἅγιον σῶμα Χριστοῦ, τοῦτ' ἔστι, δεκτικόν φθορᾶς. Ενεργείᾳ δὲ διετηρήθη ἐν τῷ μνήματι ὑπὸ τῆς θεό τητος τοῦ λόγου ἄφθαρτον. Καταφορά ἐστιν ἡ παν τελῆς ἀπώλεια. Διαφθορά ἐστιν, ὅτ' ἂν ἄλλη οὐσία δι' ἑτέρας ἀφανίζηται, ὥσπερ τὸ σῶμα ὑπὸ σκωλήκων. Η μορφή, ὡς τῶν μορίων ὑφὴ ἐκλήθη μορφή ἤτοι ουσία· μόρια δὲ μορφῆς, αἱ ὑποστάσεις αὐτῆς λέγονται, ἤτοι τὰ μέρη. Σχόλιον. Ο άνθρωπος εἴρηται τετραχῶς ἐν τῇ Γραφῇ. "Ανθρωπος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ ἄγγελος, καὶ ὁ Σ τανᾶς· καὶ ὁ ἐντὸς, καὶ ὁ ἐκτὸς ἡμῶν ἄνθρωπος. Ανθρωπός έστι ζώον λογικὸν ὀρθοπεριπατητικὸν πλατυώνυχον· *, ζῶον λογικῶν, ὑλικὸν, γελαστικόν ἢ ζῶον ἐξ ἐναντίων οὐσιῶν, ὁμόχρονος, καὶ ἄρξη τος σύνθεσις· ἢ ζώον λογικόν, θνητόν, νοῦ, καὶ ἐπισ στήμης δεκτικόν. Ἑρμηνεύεται ζῶον, κατὰ ἀφορισμὸν τῆς ἀψύχου κτίσεως· λογικὸν, κατὰ ἀφορισμὸν τῆς ἀλόγου οὐσίας· θνητόν, κατά διορισμέν τῆς ἀθανάτου τῶν ἀγγέλων ὑπάρξεως· νοῦ, καὶ ἐπι στήμης δεκτικόν, ὡς ἐν εἰκόνι Θεοῦ κατὰ χάριν ὑπάρχον. Αγγελός ἐστι ζῶον λογικόν, πύρινον, δι πνον Περὶ πίστεως. Τί πίστις; καὶ κατὰ τί εἴρηται πίστις; καὶ ὅσα χῶς ἡ ὀρθὴ πίστις; Μίστις ἐστὶν ἐνδιάθετος ὑπαρ ξις, πίστις δὲ εἴρηται κατὰ τὸ πείθεσθαι εἰς τί. Διτο τῶς δὲ νοεῖται ἡ πίστις ἡ ὀρθή. Εστι γὰρ πίστις ἐξ ἀκοῆς τοῦ κηρύγματος. Καὶ ἔστι βεβαιοτέρα πίστις, ἡ τῶν ἐλπιζομένων ἀγαθῶν ὑπόστασις. ο Καὶ τὴν μὲν ἐξ ἀκοῆς πάντες άνθρωποι ἔχειν δύνανται τὴν δὲ δευτέραν μόνοι οἱ δίκαιοι κέκτηνται. Ορθο δοξία ἐστὶν ἀψευδής περὶ Θεοῦ, καὶ κτίσεως ὑπό ΝΟΤΑ. μορφής ουσία, μορφὴ ἤτοι ουσία.
quasi corpus Christi quoad mortalitatem alienum quid et peregrinum a nostris corporibus habuerit. Incorruptibile enim proprie est id, quod passionis, materia, omnisque contactus expers est. Incorru pibile est, quod ab alia substantia lærdi non potest. Incorruptibile est, quod nihil quoquo modo perdit, quod nullius eget, quod sauciari nequit. At sacro sanctum Christi corpus et passionem subiit, et transfixum est clavis et lancea, sanguine et aqua inde manante; et ex vivo exsors vitæ redditum est. Corruptibile est omne quod mortis et interitus capax, et a vita separabile est. Corruptio naturæ est, ut dicit sanctus Dionysius, imbecillitas quædam et defectio naturalium habituum, et operationum, et potentiarum. Quidam dixerunt sanctissimum Christi corpus potentia fuisse corruptibile; hoc est, cor ruptionis capax; virtute vero divini Verbi conser vatum esse in sepulcro absque corruptione. Ka est omninoda rei destructio et interitio. Ataplopà est, quando alia substantia per aliam perditur; ut corpus a vermibus. (forma) dicitur quasi partium textus et nexus; partes forma, sunt hypo slases. Scholion. Homo quadruplicem notionem in Scri plura habet. Accipitur enim pro Deo, pro angelo, pro Satana; pro interiore et exteriore homine no stro. Homo est animal rationale erecti incessus, et latis unguibus praeditum; vel animal rationale, ma teriale, risibile; vel, animal conflatum ex diversis naturis simul tempore modoque inexplicabili com positis; 31 vel, animal rationale, mortale, mentis et scientiae capax. Animal dicitur, ut ab inanimatis sejungatur; rationale, ut separetur a natura ratio his experte; mortale, ut significetur discrimen ab immortali angelorum substantia; mentis et ratio nis capax, tanquam id quod imaginem Dei secun dum gratiam præfert. Angelus est animal rationale, igneum, somni expers De fide. Quid est fides? unde et quot modis recta fides di citur? Fides est conceptio menti insita, seu sub stainia animo concepta, vocatur quia olredit, ut credat aliquid. Re cta fides bifariam accipitur. Est enim fides ex au ditu prædicationis. Alia firmior, est «bonorum spe randorum substantia "., Et illam quidem, quæ est ex auditu, omnes homines possidere possunt alteram vero soli justi possident. Orthodoxia est ** Hebr. xi, 1. Nomen accipit pro Sic et supra. Alludit ad illud Davidl: Qui facit Angelos suos spiritus, et ministros suos ignem ardentem. Considerat fidem prout cum certa spe et charitate jungitur; cujusmodi fide mali, qua mali, praditi esse non possunt.
col. 77–78page 35 of 120
PG 89:77Π ληψις· ἡ ἔννοια περὶ πάντων ἀληθής, ἢ δόξα τῶν Εντων καθάπερ εἰσίν. Περί λόγου. Τί λόγος; καὶ ὁσαχῶς ὁ λόγος; καὶ κατὰ τί εἴρη ται λόγος ὁ λόγος; Εἴρηται μὲν οὖν ὁ λόγος τριχῶς λόγος ἐνούσιος, ὁ Θεὸς λόγος, λόγο; ἐνδιάθετος ὁ τῶν ἀγγέλων, καὶ ὁ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ διανοίᾳ λαλών, λόγος καὶ ὁ προφορικὸς τῆς γλώττης. Λόγος δὲ εἴρηται ἐκ τοῦ λέγειν. Λόγος προφορικός ἐστιν ἄγγελος νοή ματος. Λόγος λέγειν. Χριστιανός ἐστιν ἀληθινὸς οἶκος Χριστοῦ λογικές, δι' ἔργων ἀγαθῶν, καὶ δογμάτων εὐσεβῶν συνιστάμενος. Αιρετικός ἐστι συκοφάντης, και κατήγορος ἀληθείας· ἡ ψευδῆς ὑπόληψις τοῦ μὴ ὄντος. Ατρε πτόν ἐστι τὸ ἀεὶ ὡς αὕτως ἔχον. Φυσικόν ἐστιν, ἢ τὸ ἐν τῇ φύσει κείμενον, ἢ, τὸ κατὰ κοινὴν, καὶ καθε ολικήν συνήθειαν γινόμενον, ἢ τὸ ἀληθῶς ἀληθὲς γνω ριζόμενον. Παρά φύσιν ἐστίν, ὁ ὁ Θεὸς οὐχ οὕτως πεποίηκεν, ἢ ὅπερ ὅλως οὐ πεποίηκεν, οἷόν ἐστιν ἡ ἁμαρτία, καὶ ὁ θάνατος. Ὑπὲρ φύσιν ἐστὶ, 8 του κρείττονος οὗ γέγονε μεταποιούμενον. Οἷον, κατά φύσιν, ὁ γάμος· παρὰ φύσιν, ἡ πορνεία· ὑπὲρ φύ σιν ὁ τοῦ Χριστοῦ τόκος. θέωσίς ἐστιν, ἡ ἐπὶ τὸ κρεῖττον ὕψωσις, οὐμήν φύσεως μείωσις, ἢ μετάστασις. Οἰκονομία ἐστὶν ἀκούσιος μεγέθους συγκατάβασις προς σωτηρίαν τι νῶν ἐπιτελουμένη· θεωθὲν λέγεται τὸν πρὸς μείζονα δόξαν ἀνυψωθέν, οὐ μὴν τῆς οἰκείας φύσεως ἀλλοιωθὲν. Η σύγκρασις ποτὲ μὲν τὴν ἕνωσιν, ποτὲ δὲ τὴν σύγχυσιν δηλοῖ. Λύπη ἐστὶν ἔνδεια ὀρέξεως. Ορεξις δέ ἐστιν ἡ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ μέρους τῆς ψυχής κίνησις. Επιθυμητικόν δέ ἐστι τὸ θελητι τόν, ὥστε τὴν λύπην, τὴν ἐπαινετὴν ὁ Χριστὸς ἐν τῷ θελητικῷ μέρει τῆς ψυχῆς έχουσίω; ἐδέξατο. Λύ πη γὰρ κατὰ τὸ λείπον εἴρηται. Τοίνυν ἐν ἀληθείᾳ ἐλυπεῖτο Χριστὸς τὴν ἀπώλειαν Ἰούδα, καὶ Ἰουδαίων, καὶ Ἱερουσαλήμ, ἦν καὶ ἐδάκρυσεν ἐν ἀληθινῇ αἰ ιθήσει ψυχῆς λυπούμενος, καὶ δεικνὺς τὸ φύσει φιλο άνθρωπον. Αδημονία ἐστὶ σκυθρωπὴ τῆς ψυχῆς διάθεσις, ἐπὶ ἀποτυχίᾳ τινὸς τῶν ποθουμένων γινομένη. ἐμβρίμησις ἐστι ψυχῆς λογικῆς τοῦ θυμικοῦ μέρους ἐνέρ γεια. Δειλία ἐστὶ συστολὴ ψυχῆς πρὸς ἑαυτὴν, ἐπὶ προσδοκίας τινὸς τῶν οὐ ποθουμένων συνισταμένη. Αυτο εξούσιόν ἐστι τὸ ἀδέσποτον. Τὸ γὰρ ὑπὸ δεσπότην δν, οὐκ ἔστιν αὐτεξούσιον. Η γὰρ αὐτεξουσιότης κυρίω; ἐστὶν ἡ ἀκυρίευτος πρὸς τὸ καταθύμιον ἀνεμπόδιστος κυρίευσις. Αὐτεξουσιότης ψυχής νοεράς ἐστιν ἡ ἀκώλυτος πρὸς ἀρετὴν, ἡ κακίαν τοῦ ἐπι θυμητικοῦ ἡμῶν ροπή τε καὶ κίνησις. Ενθα δὲ καχία; καὶ ἀρετῆς προσβολή οὐ γίνεται, ἐκεῖ οὐδὲ λύπη κατά τὸ λείπον,
vera et recta de Deo rebusque creatis existimatio. vel vera de omnibus notitia mentis, vel opinio de rebus, prout sunt. De verbo. Quid verbum? quot modis accipitur, et unde no men ducit? Verlum tria significat: Verbum sub stantiale, scilicet divinum illud verbum angelica et nostramenti insitum, et verbum quod lin gua profertur. dicitur a " dicendo. Verbum vocale est mentis et cogitationis nun tius. Verus Christianus est rationalis domus Christi, ex bonis operibus, piisque dogmatibus constituta. Hæreticus est sycophanta et accusator veritatis, vel falsa existimatio de eo, quod non est. Immu tabile est, quod semper se eodem modo habet. Na turale est, quod fit secundum communem el uni… versalem consuetudinem: vel, quod vere verum esse cognoscitur. Præter vel contra naturam est, quod Deus non ita fecit; vel quod omnino non fe cit, cujusmodi est peccatum et mors. Supra na turam est, quod diversa ratione ab usitato modo factum est, idque beneficio praestantioris cau1-2. Secundum naturam est matrimonium; contra na turam, fornicatio; supra naturam, Christi conce ptio et generatio. Deificatio est ad id quod excellentius est, eve clio; non tamen naturæ imminutio aut transmu tatio. ŒEconomia est voluntaria descensio et dimiɛsio (seu dejectio ob aliquorum salutem instituta. Dei ficatum vocatur, quod ad majorem gloriam eleya tum est, non ¡amen a propria natura alienatum. Commistio interdum unionem, interdum confu sionem significat. Tristitia est inopia appetizionis. Appetitio 32 est concupiscentis partis in anima motio. Concupiscibile idem est, quod volendi vi pol lens. Itaque Christus sponte sua tristitiam illam quæ laudem neretur, in ea animae parte, que vole: di facultate valet, suscepit. enim dicitur a defecta. Christus ergo in rei veritate tristabatur ob perditionem Judæ, et Judæorum, et civitatis Hierosolymitanæ, super quain ctiam vero doloris sensu flevit, ipsis lacrymis humanita tem illam a natura omnibus insitam testatus. Anxietas est mœsta animi affectio, inde orta, quod aliquid eorum, quæ desiderabantur, non sit olen tum. Indignatio est operatio animæ rationalis, in ea parte, quæ irascibilis appellatur. Timor est cou tractio animnae ad seipsam, ob exspectationem quo rumdam, quæ non appetuntur. Liberum est quod sui juris est. Nam quod sub domino seu alieno jure est, hoc non est liberum; libertas enim pro prie est omnis freui, et impedimenti expers pote stas persequendi id; quod animo illubescit. Libertas animæ intellectuali competit; et est concupiscibilis partis expedita nulloque obice retardata ad virtutem
col. 79–80page 36 of 120
PG 89:79Πῶς γὰρ ἂν καὶ φανήσεται ἡ αὐτεξούσιος προαίρεσις, ἔνθα προσβολὴ ἐναντία οὐχ ὑφίσταται; ἡ αὐτεξουσιότης τῆς ψυχῆς γνωρίζεσθαι δύναται Σχόλιον. Σημειωτέον τους παρόντας ὅρους, εἰς Χριστὸν γὰρ, καὶ εἰς τὰ αὐτοῦ συντείνουσι. Μόνος τοίνυν ὁ τοῦ Χριστοῦ νοῦς, καὶ ἡ παναγία αὐτοῦ ψυχὴ, ἄδεκτος, καὶ ἀγνώριστος πάσης ποντ ρᾶς προσβολῆς γέγονεν. Μορφὴ γὰρ δούλου ἦν, χαλιναγωγουμένη, καὶ δεσποζομένη ὑπὸ τοῦ καθ᾽ ὑπό στασιν ἡνωμένου αὐτῇ Θεοῦ Λόγου. Διόπερ καὶ ἔλε γεν ὁ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοούμενος ἄνθρωπος· «Ο δύναμαι ἐγὼ ἀπ' ἐμαυτοῦ ποιεῖν οὐδέν.» Υπέρ γὰρ τοὺς ὄρους, καὶ νόμους τῆς ἡμετέρας φύσεως ὑποστὰς ἀσπόρως, ὡς Θεοῦ σῶμα, καὶ ψυχὴ ὤν, τῇ τοῦ Δεσπότου νεύσει ἑτοίμως ὑπετάττετο ὡς θεω θείς. Ποιότης ἐστὶν ἐνούσιος δύναμις, ὡς τοῦ ὕδατος ή ψυχρότης, καὶ τοῦ πυρὸς ἡ θερμότης, καὶ τοῦ λέ θου ἡ σκληρότης, καὶ τῆς γῆς ἡ ξηρότης. Ποιότης, καὶ ἰδιότης, καὶ διαφορά, καὶ ἰδίωμα ἓν, καὶ τὸ αὐτ τὸ σημαίνει. Τετραμερές ἐστι τὸ σῶμα, ἐκ τεσσάρων στοιχείων ὥσπερ τις κόσμος συνιστάμενον. Τριμερής δὲ ἡ ψυχὴ ἡ ἐν αὐτῷ, προτυποῦσα τὴν ἁγίαν Τριάδα, ὥστερ ἐν σώματί τινι μέλλουσαν ἐν τῷ νεκρωθέντι κόσμῳ φανερωθῆναι, καὶ τοῦτον τῇ θεογνωσίς ζωοποιῆσαι. Τριμερῆ δὲ λέγουσι τὴν ψυχὴν, ἔχουσαν ὥσπερ τινά στοιχεῖα νοερά, τὰ ἑαυτῆς μέρη, δι' ὧν καὶ συνίσταται, τοῦτ' ἔστι, τὸ λογιστικὸν, καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν, καὶ τὸ θυμικόν, ὅπως διὰ μὲν λογιστικοῦ λογίζεται τὴν ἀρετὴν, διὰ δὲ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ ἀγαπᾶ τὸν Θεόν, διὰ δὲ τοῦ θυμικοῦ, ὀργίζεται τοῖς δαίμοσιν. ἀνδριζομένη κατ' αὐτῶν. Ὥσπερ οὖν ἀδύνατον, εξ και σῶμα μὴ ἔχον τὰ τέσσαρα στοιχεῖα, οὕτως ἀού να τον, εἶναι ψυχὴν, μὴ ἔχουσαν τὰ τρία μέρη, δι' ὧν καὶ συνίσταται. Περὶ τοῦ πρός τι. Η φύσις κυρία πηγαία μήτηρ πάντων, και ὄντος τίς ἐστιν. Πάντα δὲ λοιπὸν, ὅσα ἐκ τῆς φύσεως προσέρχεται τῶν πρός τι λέγονται. Αἱ γὰρ ὑποστάσεις, καὶ ἡ νιότης καὶ ἰδιότης, και ποιότης, καὶ ἁπλότης, καὶ πάντα τὰ λοιπά, ἐκ τῆς φύσεως την αἰτίαν, καὶ τὴν πρόοδον ἔχουσι, καὶ κατὰ τοῦτο τῶν πρός τι λέγονται, τοῦτ' ἔστι, τῶν πρὸς τὴν ρίζαν τῆς φύσεως ἀποκρεμαμένων, ἐξ ὧν ἐστι καὶ ἡ θέλησις. καὶ ἡ ἐνέργεια. Κατάφασις ἐστι δόξα, ήγουν κατηγορία περί τινος λεγομένη οἷον, ὡς ὅτε λέγομεν· ὅτι, ὁ ποταμὸς ἀνέρχεται· ἦν ὁ ἄρχων εἰσέρχεται. Απόφασις Β. ὄντως. Β. τί κατάφασις. Β. τ' ἀπόρησις.
St. vel malitiam propensio et motia. Ubi vero malitia et virtus non objiciuntur, illic libertas reperiri non potest. Qua enim ratione libera eligendi facul tas elucescat, nisi contrariorum oppositu? Scholion. Notandæ sunt prædictæ definitiones. Nam ad Christum, et ea, quæ Christo competunt, diriguntur. Sola igitur Christi mens, et sanctissima ejus ani ma incapax, omnisque malitiæ nescia fuit. Forma enim servi erat, quæ regebatur et gubernabatur a divino Verbo in eadem liypostasi sibi conjuncto. Quocirca hoc etiam profitebatur ea, quæ in Salva tore inerat humana natura: Non possum a meipso facere quidquam ".› Cum enim supra naturæ leges et praescripta sine lunano semine, tanquam corpus Dei et anima, subsisteret, Domini nului et imperio prompte subjiciebatur, tanquam ad divinitatem evecla. Qualitas est facultas naturæ insita.; ut aquæ fri gus, igni calor, lapidi durities, siccitas terra. Qualitas et proprietas, et differentia, et idioma unum idemque significant. Corpus quadripertitum est, ex quatuor elementis, quemadmodum mundus quispiam, compositum.Tri pertita est anima; in corpore sacrosanctam Trinitatem adumbraus, quæ quasi in corpore quodam, in mor tuo hoc mundo apparebit, ut eum divina cognitione vivificet. Tripertitam vero animain vocant; quod tan quam elementa intellectualia habet suas 33 partes seu potentias, ex quibus etiam componitur; hoc est, ratiocinandi, concupiscendi et irascendli facul lales; ut per vim ratiocinandi virtutis pulchritudi nem secum reputet; per vin concupiscendi, Deum amet, demonibus irascatur, sumptis in illos armis. Sicut ergo fieri non potest, ut sit corpus non constans quatuor elementis, sic fieri nequit, ut sit anima, qua non habeat tres prædictas partes quibus constituitur. De relativis, seu iis, quæ sunt ad aliquid. Natura vere domina est et genitrix quædam om nium rerum. Quare omnia, quæ a natura profici scuntur, ex eorum numero sunt, quæ ad aliquid di cuntur. Nam bypostases, filiatio, proprietas, qua litas, simplicitas, et omnia alia ex natura causanı suam habent et originem ducunt; et hoc respectu ad aliquid dicuntur; hoc est, ex eorum nuniero, qur ex naturae quasi radice dependent; ex quibus etiam sunt voluntas et operatio. Afirmatio est sententia seu enuntiatio de aliquo prolata: ut eum dicimus: Fluvius ascendit; vel Princeps ingreditur. Negatio est affirmationis ever 20 Joan. V, Libertas scilicet quoad speciem actus; potesi tamén esse libertas quoad exercitium, vel inodum exercitii, si non in omnibus, certe in ali quibus. C. C. C.
col. 81–82page 37 of 120
PG 89:81ἐξ ἐστιν ἀνατροπὴ τῆς καταφάσεως, οἷον, ὁ ποταμός εὐκ ἀνέρχεται, οὐδὲ ὁ ἄρχων εισέρχεται. Η κατηγορία, οὐ πάντως ἐπὶ κακῷ λέγεται, ἀλλὰ καὶ ἐπ' ἀγαθῷ. Κατηγορία γάρ ἐστι πᾶσα περὶ οἷου δή ποτε πράγματος οριστικὴ ἔμφασις· οἷον, ο Θεὶς ἀγαθὸς φύσει· ὁ διάβολος πανούργος· δολερὸν, ἡ ἀλώπηξ· κλεπτικόν, ἡ γαλατα Καταχρηστικόν ἐστι πᾶν τὸ μὴ ὁριστικῶς, ἀλλ' ἐν ἀφελότητι, καὶ ἀκακίᾳ, εἰρημένον ὑπά τινος. "Ατινα οὐδὲ εἰς νόμον, ἢ ὅρον ἀναφέρεσθαι δύναται· οἷόν ἐστι τὸ εἰρημένον, ὅτι τότε ἐνέπτυσαν εἰς πρόσωπον αὐτοῦ.· Οὐ γὰρ παρὰ τοῦτο δυνάμεθα πρόσωπον ἰδικὸν εἰπεῖν τὸ ἅγιον σῶμα αὐτοῦ, ἀλλὰ φύσιν. Περὶ ἐτυμολογίας. Ετυμολογία ἐστὶν ἡ τῆς δυνάμεως τοῦ ὀνόματος ὀρθότης, ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος ἑρμηνευομένη. Οἷόν τι εἰρήνη, κατὰ τὸ ἠρεμεῖν τὸν νοῦν· ὥσπερ πάλιν ταραχή, διὰ τὸ ῥᾷον χεῖσθαι· καὶ πλάνη, κατὰ τὸ πλαγιάζειν τὸν νοῦν· σωφροσύνη κατὰ τὸ σῶα φρο νεῖν, ἢ διὰ τὸ τὸ σῶμα φρουρεῖν ἀπὸ ῥύπου· παρο νεία εἴρηται, (ώς) πηρωνία, διὰ τὸ πηροῦν τὴν νεο τητα, ἢ διὰ τὸ πηροῦν τὸν νοῦν, ἤγουν, ἐκτυφλοῦν, ἢ πάλιν διὰ τὸ πόρρωθεν νεύειν· ἀγνεία, διὰ τὸ ἄγονον ίστασθαι βίον· ἀγάπη, διὰ τὸ ἄγειν τὸ πᾶν, ήτοι ἐνοῦν, καὶ συνάπτειν πρὸς ὁμόνοιαν· ἀρετή ἀρέσκον Θεῷ τι, ἢ ἀρετὴ, ἤτοι εραστή, καὶ φιλητή. εἰς πρόσωπον, προσώπου εἰρήνη κατὰ τὸ ἠρεμεῖν τὸν νοῦν, ταραχή, διὰ τὸ ῥᾷον χεῖσθαι, Πλάνη κατά το πλαγιάζειν τὸν νοῦν, μίαι. Σωφροσύνη, διὰ τὸ σῶα φρονεῖν, ἢ διὰ τὸ τὸ σῶμα φρουρεῖν ἀπὸ ῥύπου, Πορνεία πηρεσία, διὰ τὸ πηροῦν τὴν νεότητα, ; ἢ διὰ τὸ πηροῦν τὸν νοῦν, ήγουν ἐκτυφλοῦν, διὰ τὸ πόρβωθεν νεύει», Αγνεία, διὰ τὸ ἄγονον ἴστασθαι βίον, Αγάπη ἀρέσκον Θεῷ τι, ἀρετή, εραστή καὶ φιλητή, αμίνα Βάπτισμα, Βάπταισμα, ἐν ᾧ βάλλεται, ήγουν πίπτει τὸ πταίσμα· ἀγαθὸν, τὸ ἄγαν Θεῖον, ἢ τὸ ἀγαπᾶν Θεόν· θάνατος, θένωτος, διὰ τὸ τίθεσθαι κατά νώτου τὸν θνήσκοντα· ᾄδης, διὰ τὸ ἄδηλον, ἔδυς, ἄδηλος δύσις, ἢ ἄδηλος δῆσις ᾄδης· ἀνάστασις, άνω στάσις, ήτοι ἔγερσις· φθορὰ ἐκ τοῦ φθείρεσθαι όμον, ἤτοι σήπεσθαι ευχερώς· φθίσις γὰρ ἡ σηψίς ἐστι· σορός, ἐν ᾧ τὸ σῶμα ῥεῖ, ήτοι καταῤῥεῖ σώμα, σώαιμα, σῶον αἷμα ἐν τῷ ἅμα· μέλη, ὡς ένα εἴπῃς, μέρη· κοινωνία, εἰς κοινὸν ἰέναι τὰ μέρη σταυρός στο εύρος, στάσις, καὶ εὗρος, ήγουν μήκος καὶ πλάτος· εὗρος γὰρ τὸ πλάτος ἐστίν· θυσιαστήριον, τὸ τὴν θυσίαν τηροῦν· ἱερεῖον τὸ πρόβατα, εἴρηται, διὰ τὸ ἴεσθαι, ήγουν φέρειν τὸ ἔριον· λα Βάπτισμα, βάπταισμα, βάλλεται ἔγουν πίπτει τὸ πταίσμα, ᾿Αγαθὸν τὸ ἄγαν Θεῖον,; τὸ ἀγαπᾷν Θεόν, Θάνατος, θένωτος, διὰ τὸ τίθεσθαι κατὰ νῶτον τὸν θνήσε κοντα, "Αδης, διὰ τὸ ἄδηλον, ἄδος, ἄδηλος δύσις, ἢ ἄδηλος δι σις, ᾿Ανάστασις, άνω στάσις, φθορά, ἐκ τοῦ φθείρεσθαι ῥᾷον, φθίσις Σορός, τὸ σῶμα μεί Σῶμα, σώσιμα, στον αἷμα Β. γαλλή. γαλή. Ε. Β. καταχρηστικὸν καὶ κατάχρησις. Β. Πἂν μὴ ὁριστικῶς ἐν ἀφελότητι καὶ ἀκακιᾳ εἰρημένον. Β. οὐ γὰρ παρὰ τοῦτο πρόσωπον πρόσωπον ἰδικὸν εἶπε ἅγιον σώμα αὐτοῦ, ἀλλὰ φυσιν. κατάχρησις έσειν, ὅταν ἔκ τινος συνηθείας λέγητα: τι μή δι αὐτό Ο κυρίως, ὡς ὅταν τις καὶ τὸν ἐν λίμνῃ ἢ ποταμο ἰχθύας ἀγρεύοντα αλιέα λέγῃ, κυρίως γὰρ ἐπὶ τῆς θαλάσσης λέγεται ἁλιεύς, ὅλα γὰρ ἡ θάλασσα.
sio et refutatio: ut Flavius non ascendit. Princeps non ingreditur. Categoria non solum in malam partem (pro ac cusatione), sed et in bonam sumitur. Categoria enim est quælibet de quavis re definita enuntiatio; ut, Deus natura bonus est; diabolus versipellis et vafer; astuta vulpes; furax felis. Catachresticum et abusivum est omne illud, quod non definite et simpliciter, sed eerto modo, bonaque fide et mente asseritur. Quæ hujus generis sunt, sub certam legem aut definitionem redigi non possunt; quale illud:. Tunc exspuerunt i in faciem ejus ";» neque enim hic nomine ipsam Christi personam accipere licet, sed na Luram. De etymologia. Etymologia est notatio seu rectitudo potestatis, qua nomen pollet, ex ipsa nominis interpretatione desumpta. Exempli gratia, 34, quod mentem pacificet qc tranquillet; si cut turba, tumultus, quod facile diffundatur. error, quod mentem transversim abri temperantia, quod quae ad salutem pertinent, sapiat; vel quod corpus custom dial a sordibus. dicitur quasi tilalio, quod juventutem mutilet quod mentem excæcet; vel quod eminus annual. castitas, ob vitam infecundam. charitas, 8:à tò &yeɩv tò râv; quod omnia ducat, vel uniat et copulet ad concordiam. 'Apeth, virtus quiddam Deo placitum, vel tanquam amabilis, Vilis. » Matth. xxvı, 67. mu quasi in quo abjicitur caditque pecca ιum. bonum, valde divinum vel Deum amare. mors, quasi quod morientem in dorso ponαι. infer nus, propter obscuritatem, quasi vel obscurus ingressus; vel obscura colligatio. resurrectio, quasi rursum statio, seu resuscitatio, corruptio, quod (a cile corrumpatur, vel fucile pu!rescat: enim est putrefactio. loculus, in quo corpus diftuit. corpus, C. Recl. C. Omine quod non definite, simplici et malitie experte animo dicitur. C. In eod. cd. haec suinluntur omissa in Aug. Cata chresis, quando ex quadam consuetudine aliquid dicitur, quod non est proprie ipsum, ut cum quis eum, qui pisces in lacu aut fluvio capit, dhtia nominat, cum proprie talis appelletur, qui in mari piscatur.
col. 83–84page 38 of 120
PG 89:83ἐν τῷ ἄμα, Μέλη, πὸν, ἱερεὺς, ὁ τὸ ἱερεῖον εξων, ἤτοι προσφέρων, ἐκ μέρη, Κοινωνία, τούτου οὖν ἐκλήθη ἱερεύς. εἰς κοινὸν ἰέναι τὰ μέρη, Σταυρός, στα εὗρος, καὶ εὗρος, ήγουν μήκος καὶ πλάτος, εὗρος. Θυσιαστήριον, τὸ τὴν θυσίαν τηροῦν, Ἱερεῖον δια τὸ ἴεσθαι ήγουν φέρειν τὸ ἔριον, Ἱερεὺς, ὁ ἱερεῖον εξων, ήτοι προσφέρων, ἱερεύς. Οσα ὀνόματα ἔχουσι τὸ ἀνὰ, τὸ ἄνω δηλοῦσιν. Οἷον, ἀναφορὰ ήγουν ἀναφορά [άνω φορά]· ἀνάστασις, ἀνώστασις [άνω στάσις]· ἀνατολή, ἄνω ἐπιτολὴ τοῦ Ηλίου· ἀναγραφὴ, ἀνάγνωσις, ἡ ἄνωθεν γνῶσις, καὶ τὰ λοιπὰ ὁμοίως. Ανάβασις, ἀναγκαία, ἡ ἄνωθεν καίνωσις· ἀνάπαυσις, ἀνάλημμα [ἀνάλυμα). ἀνα ψυχή. Γῆρας, γέρας, ήγουν τιμή, ἢ ὅτι γῆν ὁρᾷ λύχνος διὰ τὸ λύειν τὸ νύχος, ήγουν τὸ σκότος· λύπη, λείπει, ἐπιλείψει γὰρ συνίσταται· ἄνεμος, ὅτι φυσῶν πάλιν ἀναμένει· ἀῤῥενικόν, ἐκ τοῦ αἵρειν τὸ νίκος" σημεῖον σύσσημον ἂν τοῦ τιθέντος. Οι αναφορά, ἄνω φορά, ἀνάστασις, ἄνω στάσις; ἀνατολὴ, ἄνω ἐπιτολὴ τοῦ ἡλίου, ; ἀναγραφή, ἀνάγνωσις, ή άνω γνῶσις, ἀνάβασις ἄνω βάσις) μας. Αναγκαία, ἡ ἄνωθεν καίνωσις, ἀνάπαυσις, ἀνάλημμα, αναψυχή, Γήρας, γέρας τιμή, ἢ ὅτι γῆν ὁρᾷ, Λύχνος, διὰ τὸ λύειν τὸ νύχος, ήγουν τὸ σκότος, Λύπη, λείπει, "Ανεμος, ὅτι φυσῶν πάλιν ἀναμένει, Αβξενικόν, σημεῖον, Κύων, ἐκ τοῦ συχνῶς κύειν, Πηρός, ὅτι καίομενος ῥεῖ, νεφέλη, διὰ τὸ νάματα ὑφελεῖν, Ἐπίσκοπος, ἐπὶ τῷ σκοπεῖν &ν, Καρδία, ὡς ἐκ τοῦ κραδαίνεσθαι ἤτοι ἀπαύστως σαλεύεσθαι, Νεφροί, διὰ τὸ ἐν νώτῳ φέρεσθαι, μετά φρενα, τὰ ὄπισθεν τῆς κεφαλῆς, ήγουν μετὰ τὰς φρένας, Κρανίον, ἐν ᾧ κρέμαται ὁ νοῦς, Τράχηλος, τῆς μάχης ἦλος, σκαsi Μύστας, ἐν ᾧ οἱ μυκτήρες στάζουσιν, Μηροί, διὰ τὸν μερισμὸν τοῦ σώματος, Ωμος δὲ, διότι μᾶς ἐστι τοῦ πλάτους, καὶ μήκους· Γόνυ, ὡς εἰς γῆν νεύον, Αγκύλη, διὰ τὸ ἄνωθεν αὐτῆς κοι λου, Μάλαι, ἐκ τοῦ μαλοῦ τῶν τριχών, Οδόντες,; οἱ ἐπὶ τῇ ἐδωδῇ ὄντες, Χείρες, διὰ τὸ χεῖσθαι βίον, καὶ διὰ τὸ τὴν χρείαν ὑπουργεῖν, οι Πόλις, διὰ τὸ παίειν τὸ ἔδαφος, Κοιλία, θάλεα. Έντερα, Πνεύμων, puίκιο, πνεύματα, πλάτος Δεσπότης, δεσμός τις, Κύριος, κύρος, κράτος, Κήρυξ, Κύων, ἐκ τοῦ συχνῶς κύειν· κηρός, καιόμενος ῥεῖν ὥσπερ κέδρος καιόμενος ἱδροι. Νεφέλη, διὰ τὸ νά ματα ὑφέλλειν Επίσκοπος ἐπὶ τῷ σκοπεῖν ἄν καρδία, ὡς ἐκ τοῦ κραδαίνεσθαι, ἤτοι ἀπαύστω; σα λεύεσθαι· νεφροί, διὰ τὸ ἐν νώτῳ φέρεσθαι· μετά φρενα, τὰ ὄπισθεν τῆς κεφαλῆς, ήγουν μετὰ τὰς φρένας, ἐν τῇ κεφαλῇ γὰρ φρένες· κρανίον, ἐν ᾧ κρέμαται ὁ νοῦς, εἴρηται· τράχηλος, τῆς ράχης ἦλος μύσταξ, ἐν ᾧ οἱ μυκτήρες στάζουσι· μηροί, διὰ τὸν μερισμὸν τοῦ σώματος· ὦμος δὲ, διότι ὁμᾶς ἐστι της πλάτους, καὶ τοῦ μήκους· γόνυ, ὡς εἰς γῆν νεύον ἀγκύλη, διὰ τὸ ἄνωθεν αὐτῆς κοίλον· μάλαι, ἐκ τοῦ μαλοῦ τῶν τριχῶν· ὁδόντες, οἱ ἐπὶ ἐδωδῇ ὄντες· χεῖ ρε;, διὰ χεῖσθαι ῥᾷον, καὶ διὰ τὸ τὴν χρείαν ὑπουργεῖν· πόδες, διὰ τὸ παίειν τὸ ἔδαφος· κοιλία, διὰ τὸ κύειν ταλία· ἔντερα, διὰ τὸ τὰ ἐντὸς ῥεῖν πνεύμων, ὅτι ἐν αὐτῷ τὸ πνεῦμα. Εἰδέναι μέντοι ἐχρῆν, ὅτι τινὰ ὀνόματά εἰσιν ἄλο λόγλωσσα, ἅπερ οὔτε δύνανται ἐτυμολογηθῆναι. Οἷον, σακελλάριος Συριστί ἐστι· σάκελλα γὰρ τὸ δέχε σθαι είρηται. Ομοίως λάτος Ῥωμαϊστὶ εἴρηται λάτος γὰρ πλάτος κέκληται. Δεσπότης δεσμός τις, διὰ τὸ πάντας περιέχειν, καὶ συγκρατεῖν· Κύριος, κῦρος τὸ κράτος εἴρηται· κήρυξ, τῇ κινήσει ῥᾷον ὀξύς· Ὕψιστος, ὁ ἐν τῷ ὕψει ἑστώς· οὐρανὸς, δρασις ΝΟΤΑ. ὑφελεῖν ὑφέλκειν. λεια, παρὰ τὸ θάλειος.
incolumis sanguis simul junctus. membra, quasi dixeris, partes. communio, φuod partes ad communionem tendant. cruz, sta latitudo, stasis longitudo et latitudo; nam latitudo appellatur altare, quod sacrificium servet. vocatur. ovis, quod lanam ferat. sacerdos, hostiam immolans. fline nomen invenit Quæ nomen habent compositum ab ¿và, ea ǎvw, sursum significant. quasi elatio in altum: resurrectio, oriens, ascensio solis sursum et id genus alia; ut (quasi ascen necessaria, re novatio superna; requies; analemma; refrigeratio. senectus, quasi seu honor; vel quia terram special. lurerna, quod tenebras dissolvat. tristitia, quasi a verbo defcit, 10 citur enim ob defeetum aliquem. ventus, quia fans iterum manet. masculum, virile, quod victoriam tollat; signum, quod signet eum qui ilful ponit. canis, quod crebro concipiat. cera, quod fuat, cum uritur, sicut cedrus 35 ustulata su i!at; nubes, quod Auenta subtrahat. episcopus, quod sit in specula. cor, quod indesinenter agiletur. reues, quod in dorso ferantur; que retro caput sunt post mentem, nam nens in capite est. cranium, in quo mens pendet. collum, spina dorsi clavus. my slar, in quo nares stil bant. femora, ob corporis divisionem. humerus vero, quod aqualis sit latitudinis et longitudinis. genu, tanquam ad terram innuens. inflexio seu curvatura cubiti, propter cavitatem ejus. ala, axilla, a temeritudine pilorum. dentes esui destinati. manus, quod facile difundantur; quia subministrant necessaria. pedes, quod pulsent solum. venter, quod concipiaαι viscera, quod intus fuant. quia in ipso sunt spiritus. Sciendum est nomina nonnulla esse peregrina, quorum etymologia explicari nequit, ut sacellarius, Syriacum est. Sacella enim Syris idem est, quod recipere. Similiter latus, Romanum est; nam nonia. nis appellatur latus scu latitudo. dominus, vinculum quoddam, quod omnes ditione sua comprehendat. dominus, quasi auctoritas, seu polentia. Fort. vel (22 Ita C. A. Quod quid sit quæro. Forte legen dum, Ośkɛz, quæ vox significat omnia bona, quæ hominein quasi florere, et virere faciunt, fort. Ok Morida, lala, jucunda
col. 85–86page 39 of 120
PG 89:85Είναι ο σελήνη, σέλας νηπιάζον· ήλιος, διὰ τὸ ἴεσθαι, τῇ κινήσει ῥᾷον ὀξύς τὸ ἕως γὰρ ἡ ἀνατολή· πλειάς, ἐκ πλειόνων ἀστέ ρων οὗτα· εωσφόρος, τὴν ἕως φέρεσθαι, ήγουν ἀνα τολήν· ταμάριν [πωμάριον ῥωμαϊστί ἐστιν ἡ λέξης, σώμαρα [πωμάρια] γὰρ λέγουσι τὰ κηπία Αἴγυπτος, ἐγγύποτος, ὡς ἐγγίζουσα τῷ πότῳ, ἢ τῷ ποταμῷ· Νεῖλος, διὰ τὸ νεάζειν τὴν ὕλην· Βαβυλών, Εδραία ἡ λέξις, Βαβέλ, τοῦτ' ἔστι σύγχυσις, * τάραχος νυμφίος, ὁ νῦν φιλῶν νύμφην· νοτά μυς, Ρωμαία ἡ λέξις· Νότα γὰρ τὰ γράμματά επ Ῥωμαϊστί· νήπιον, νέον πίον, ήγουν λιπαρόν νεώτερος, ὁ νέος τῇ δράσει· ναύτης, τῆς νηός τις κύρη, κώλυσις τοῦ ῥεῖν ἤτοι πρὸ τοῦ τόκου, ἤτοι πρὸ τῶν αἱμάτων. καὶ ἡ κόρη τοῦ ὀφθαλμοῦ, ὡς τοῦ κύκλου ῥέειν τὸ δάκρυον. Λέγεται ἐκ τούτου κολούριον, τὸ κωλύον τὸ ῥέον. Εἴρηται ἐφθαλμός, δρασις θολουμένη· ὁμῶς, ήγουν χαλεπῶς· σχόλιον εἴρηται, διὰ τὸ κατὰ σχολὴν παρατίθεσθαι πρὸς φερτέραν ἑρμηνείαν τῶν δυσνοήτων, νοημάτων, ἢ βημάτων. Υψιστος, ὁ ἐν ὕψει ἑστὼς, εἰαι. Οὐρανός, ὅρασις άνω, Σελήνη, σέλας νηπιάζον, ἥλιος, Ἕως ανατολή, Πλειάς, ἐκ πλειόνων ἀστέρων οὖσα, Πωμάριον, γυπτος, ἐγγύποτος, ὡς ἐγγίζουσα τῷ ποτῷ ἢ τῷ πο ταμῷ, Νεζ λος, διὰ τὸ νεάζειν τὴν ἰλύν, τὴν ὕλην, Νυμφίος, ὁ νῦν φιλῶν νύμφην, Νοτάριος, Νήπιον, νέον πίον, ήγουν λιπαρόν, Νεώτερος, ὁ νέος τῇ δράσει, Ναύτης, καμία; τῆς νηός τις, Κόρη, ὡς τοῦ κύκλου ῥεῖν τὸ δάκρυον, κολού ριον, τὸ κωλυόμενον τὸ ῥέον, ὀφθαλμός, ὅρασις θολουμένη, ὁμῶς, ήγουν χαλεπῶς, σχόλιον διὰ τὸ κατὰ 36 σχολήν παρα τίθεσθαι, Μὴ ἀγνοήτω ὁ φιλομαθής μηδὲ τοῦτο, λέγω δή, ὅτι ὁ φιλοπόνως ἐγκύπτων τοῖς προκειμένοις όροις, πᾶσαν τὴν δύναμιν τῶν δογμάτων ἐν αὐτοῖς προς αποκειμένην εύχερῶς ἐκμανθάνει. Ιστέον ὅτι καὶ αἱ δύο προσηγορίας τοῦ Χριστοῦ, λέγω δή τό Θεός καὶ ἄνθρωπος, ενεργητικώς λέγονται ἐκ τῶν οἰκείων αὐτῶν ἐνεργειῶν οὕτως ὀνομασθεῖσαι. Καὶ γὰρ τὸ, Θεός, οὐ τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος σημαίνει· ἀκατά λεπτος γὰρ αὕτη, καὶ ἀνώνυμος ἡμῖν· ἀλλ᾽ ἐκ τῆς θεωρητικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας Θεὸς εἴρηται, ὥς φη σιν ὁ ἅγιος Διονύσιος, ἢ ἐκ τοῦ θέειν, ήγουν διατρέχειν, καὶ φλογίζειν. Ομοίως καὶ τὸ, ἄνθρωπος, οὐκ αὐτὴν τὴν φύσιν δηλοῖ, ἀλλὰ τὸ ἄνω θρεῖν τὴν ὦπα, τοῦτ᾽ ἔστιν ἄνω ὀριν τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἐνέργειαν. Εἰ οὖν αἱ δύο προσηγορίαι τῶν Χριστοῦ φύσεων, ἐκ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν τὰ ὀνόματα ἔχουσι, θάμβος τῆς τῶν αἱρετικῶν πηρώσεως, πώς τις ουσιώδεις αὐτοῦ ἐνεργείας ἀπαρνούμενοι οὐκ αἰσχύνονται. Περὶ τῶν οἰκονομικών. Τ', οἰκονομικῶς ἐπὶ Χριστοῦ κατὰ τρεῖς δύναται νεῖσθαι τρόπους, τοῦτ' ἔστιν, ἢ ὡς ὅταν λέγωμεν οἰκονομικῶς ἐθήλασε, καὶ ἐνηπίασε, καὶ ηύξησεν ὁ Χριστὸς καὶ ἐκοιμήθη, καὶ ἐπείνασε, τοῦτ' ἔστι κατά τὴν φύσιν τῆς οἰκονομίας αὐτοῦ. Λέγομεν πάλιν ο κονομικῶς καὶ ὅτε γίνεται πράγμα, οὐ πάντως ἐγειλαν γενέσθαι, γίνεται δὲ διὰ συγκατάβασιν, καὶ σκοπόν σωτηρίας τινῶν. Ὡς ὅτ' ἂν ὁ Παῦλος περι έτεμε τὸν Τιμόθεον βουλόμενος ἐπισπάσασθα: Ἰου διους. Διὸ καὶ συνήγνιζεν ἑαυτόν. Καὶ ἡ περιτομή τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον γέγονεν οἶκο ἢ ἐκ τοῦ θέειν ήγουν διατρέχειν καὶ φλογίζειν,
præco, facile mobilis et agilis. forte] allissimus, qui in alo cœlum, superua visio seul contemplatio. luna: quari recens, et, ut sic dican, infantilis lux; sol, forte, quod auroram ferat. enim est oriens seu aurora. pleias, quod ex pluribus stellis constet. Lucifer, quod lucem seu auroram ferat. pomarium, Romana dictio est; hortos enim vocant pomaria. Aĭ tanquam propinquans potui aut fumini. Nilus, [forte, quo limum remotel], quod materiam renovet. Babylon, Hebræa dictio, hoc est confusio vel tunrul ιus. spousus, qui nunc sponsam amat. Romana vox; nam nota Romana lingua sunt littera. infans, recens res pinguis. junior; qui aspectu juvenis est. quidam de nave. puella; prohibitio fluxus vel ante parium, vel ente menses; pupilla oculi, quod in orbem fual lacryma. Hinc et collyrium, quod furum sistat. Dicitur oculus; Visio turbida; difficulter, nominatur, quod per olium adjungatur ad majorem explicationem dificilium rerum aut verborum Neque hoc a studioso lectore ignorandum est, quod qui definitiones hucusque traditas diligenter perpenderit animoque reposuerit, is nullo negotio omnem de dogmatibus doctrinam in illis recondi Clan percepturus sit. Nolanilum et hoc, duas Christi appellationes, cum Deus et homo vocatur, ab ope ratione desumptas esse; nam ex propriis operatio nibus hæc nomina Christo obtigerunt. Nam Deus non significat ipsam divinitatis substantiam; com prehendi enim a nobis et nominari nequit, sed ex actione, quæ ei inest, Dei nomen adeptus est, ut dicit sanctus Dionysius, vel a currendo et infam mando. Similiter et homo non significat ipsam sub stantiam, sed quod oculis sursum aspiciat. Quod si duæ istæ Christi appellationes ex actionibus pro priis deducta sunt, non immerito miramur ca:ci tatem hæreticorum, quo modo non erubescant, quando al essentia ejus manantes operationes in ficiantur. De illis quæ ad œconomiam seu Incarnationem pertinent. Vox œconomiæ seu dispensationis tripliciter de Christo dici potest: primo, ut idem est, quod œco nomiæ et dispensationis gratia, qua notione dici- ‹ mus, Christum per dispensationem ubera matris suxisse, infantis speciem subiisse, crevisse dormi visse, esurisisse, lioc est, secutulumn naturam car nis, quam per œconomiam induit. Secundo, per dispensationem aliquid fieri dicimus, quando fit quidpiam, quod non oportebat omnino fieri, fit an tem, quia quis intuitu salutis ad aliorum indbecilli Latem sese demittit et accommo 'at: ut cum Paullus
col. 87–88page 40 of 120
PG 89:87δὲ πάλιν οἰκονομικόν, ἔτ᾽ ἂν ἦλθεν εἰς τὴν συχὴν ἀπὸ πρωΐας πεινῶν, καὶ ἐξήρανεν αὐτήν· καὶ ὅτε ήλθε πρὸς τοὺς μαθητάς νυκτός περιπατῶν ἐπὶ τῶν ὑδάτων, διά τινας οἰκονομίας ἀποκρύφους. Οι εν αἱρετικοὶ ἀφέντες τὸ κατ' αὐτοὺς τοὺς τρόπους νοείν τὸ οἰκονομικόν, οικονομικὸν τὸ ὡς ἐν φαντασίᾳ, καὶ δοκήσει γινόμενον λέγουσι. νομικῶς· ἵνα μὴ φανῇ καταλύων τὸν νόμον. Εστι οἰκονομικῶς Σχόλιον. Ιστέον, ὡς αἱ σύνθετοι φύσεις, ὡς σύν θετο: πεφύκασιν εἶναι, καὶ εὐδιάλυστοι, ὥς φησιν ὁ Γρηγόριος, ὅτι σύνθεσις ἀρχὴ διαστάσεως. Διὰ τοῦτο γοῦν τὰ σώματα καὶ ἀνθρώπων, καὶ ζώων εύφθαρτα, καὶ εὔθνητα τυγχάνει ὡς ἐκ τεσσάρων φύσεων στον χείων συγκείμενα· καὶ οἱονεὶ στοιχείων προτάλληλα ἐναντίως εχόντων, καὶ στασιαζόντων. Τὰ δὲ ἁπλὰ καὶ ἀσύνθετα τῶν πραγμάτων, εὐδιάμονα, καὶ ἕως τῆς συντελείας ἀκατάλλυτα μένει· οἷον ψυχὴ ἀν θρώπου, ήλιος, φῶς, φωστῆρες, ἀὴρ, ὕδατα, πῦρ, πνεῦμα, καὶ πάντα τὰ ἁπλά, καὶ ἑνιαῖα, καὶ ἀμιγῆ, καὶ ἀσύνθετα. Ὅθεν καὶ τὰ φυτά, καὶ δένδρα, ώς διὰ τῶν τεσσάρων στοιχείων συνιστάμενα, λέγω δὴ γῆς, καὶ ὕδατος, ηλίου [ἡλίου, πῦρ, καὶ ἀέρος, καὶ αὐτὰ οὐκ ἀγήματα, οὐδὲ ἄφθαρτα οὔτε ἀμάραντα ἕως ἔξω διαμένει, ἀλλὰ θνήσκει καθὰ καὶ τὰ σώματα, ὥσπερ καὶ ἡ γῆ συνίσταται. Ποίησον δὲ πλίνθον σύνθετον ἐκ γῆς, καὶ ὕδατος, καὶ εὐχερῶς φθείρεται. Σχόλιον. Ανατροπὴ καὶ καθαίρεσις τοῦ πολυ θρυλλήτου προβλήματος πάντων τῶν μονοφυσιτών, τοῦ φάσκοντος, ὡς οὐκέτι φύσις ἀνυπόστατος. ΚΕΦΑΛ. Γ. 'Ερώτησις ὀρθοδόξου. Λέγοντες δύο γεννήσεις ἐπὶ Χριστοῦ, τοῦτ' ἔστι την προαιώνιον ἐκ Πατρὸς κατὰ τὴν θεότητα, καὶ τῶν ἐπαισχάτων τῶν χρόνων, ἐκ τῆς Παρθένου, κατά τὴν ἀνθρωπότητα, εἴπατε ἡμῖν εἰ ἔστι τόκος ἀνυπόστατος· καὶ λέγομεν ὑμῖν εἰ ἔστι φύσις ἀνυπά στατος. Κυρίως γὰρ τόκος ἐστὶ προσθήκη ὑποστάσεως, ἐν ταυτότητι φύσεως, οὐκοῦν ὥσπερ ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑποστάσει γενόμεναι αἱ δύο γεννήσεις, οὐκ ἐποίησαν αὐτὴν προσθήκην ὑποστάσεως· οὕτως οὐδὲ ἐκ τῶν δύο καθ' ὑπόστασιν ήνω μένων φύσεων, προσθήκην προσώπου ἐδέξατο. Λοι τὸν ἡνίκα ἡμᾶς ἀποροῦσι λέγοντες οἱ αἱρετικοί, ότι ἐστὶ φύσις ἀνυπόστατος; ἀντερωτητέον αὐτούς. Εστε τόκος ἀπρόσωπος· ἔνθα γάρ καινὸς τόκος, ἐκεῖ καὶ προσθήκη προσώπου γνωρίζεται. Παρακαλοῦμεν δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας τῇ βίβλο. Εκ παντὸς τρόπου ἀναγινώσκειν καὶ τὰ κατὰ τοὺς τ πους παρακείμενα, σχόλια. Εἰ δὲ καὶ ὡς εἰκὸς, καὶ βρα χείά τινα σόλοικα έχει ή βίβλος, συγγνώμην αιτούμεν.. Ο γὰρ αὐτοσχεδίως εκτιθέμενος, πολλάκις ἔχον τὴν νοῦν αὐτοῦ ἐν τοῖς νοήμασιν, καὶ σπεύδων ταύτα ση μειούσθαι, περιφρονεῖ τῶν σολοίκων, καὶ τῆς στίξεως,
circumcidit Timotheum ", volens Judaos hac ra tione ad Christum adducere. Quocirca et seipsum sanctificavit. Equidem circumcisio Christi hoc modo peracta est, ne videretur legem dissolvere. Tertio, illud etiam per dispensationem actum est, quando mane ad ficulneam venit, esu riens, eamque arefecit", et quando noctu venit ad snos discipulos ambulans super aquas", quæ oc culta quædam œconomia acta sunt. Hæretici igitur, relictis hujus æœconomice modis, asserunt id, quod per œconomiam gestum est, non aliter quam secundum phantasiam, opinionem, externamque istam speciem gestum esse. Scholion. Observandum est naturas compositas facile esse dissolubiles, ut dicit sanctus Gregorins, quia compositio est diremptionis principium. Mac le causa corpora hominum et animalium facile corrumpuntur et intereunt, utpote ex quatuor na turalibus elementis constituta, 37 quæ perpetuas pugnas ob naturæ diversitatem, inter se ciere so lent. At vero res simplices et concretione carentes, firmæ sunt et stabiles, integræque usque ad mundi consummationem perseverant, ut anima humana, sol, lux, luminaria seu stella, aer, aqua, ignis, spiritus et omnia quæ simplicia sunt, et solitaria, permistionisque et compositionis expertia. Unde etiam plantæ et arbores, tanquam ex quatuor ele mentis conflatae, ex terra, inquam, aqua, sole et aere, ad finem usque non persistunt, senii et in terítus exsortes; sed marcescunt moriunturque, ut et alia corpora. Eadem est conditio terræ. Confice laterem ex terra et aqua, et facile frangetur. Scholion. Refutatio problematis illius apul mono-C physitas valde decantati: nullam esse naturam sine hypostasi. Interrogatio orthodoxi. intell. ignem, Vos, qui affirmatis duas esse generationes in Christo, alteram æternam ex Patre secundum divi mitatem, alteram ultimis temporibus et virgine secundum humanitatem, dicite nobis, num sit partus sine hypostasi, et nos vicissim vobis dice mus, num sit natura sine hypostasi. Proprie enim partus est additamentum bypostaseos in eadem na tura. Igitur sicut duæ generationes in una Verbi divini hypostasi, non multiplicarunt hypostasin; sic neque ex duabus naturis hypostatice anitis, accessio personae facta est. Rursus quando scisci tantur hæretici, num sit aliqua natura sine hypo stasi, vicissim ex illis querere oportet, num sit partus sine person:. Rogo autem eos qui hune librum lecturi sunt, etiam legant scholia certis locis inserta. Et si, ut prolabile futurum, liber soluera quædam continet, venia dabitur. Dum autem auctor tota mente, et cogitatione in sensu notando, et designando defixus haeret, saepe usuvenit, ut solarismos et interpun ctiones in postremis ducat, » Acl. xvi, 3. 33 Matth. XXI, 19. * Mare.xt, 47 seqq.
col. 89–90page 41 of 120
PG 89:89Αναστασίου ἐλαχίστου μοναχοῦ Πόνημα περὶ πίστεως ὀρθοδόξου, ἀνθολογηθὲν ἐκ τῶν ἁγίων Γραφῶν, καὶ διδασκάλων. Ἀρχὴ τῶν λόγων σου, Χριστέ, ἀλήθεια, μᾶλλον δὲ σὺ αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, ἡ ἀληθὴς ἀλήθεια, ὡς ὄντως ὢν ἐκ τῆς ὑπεραληθοῦς πατρικῆς ἀληθείας γέννημα, καὶ ἀλήθεια, καὶ τοῖς τῆς σῆς ἀληθείας, ἐρασταῖς ἐργάταις] ἐπαγγελλόμενος ἀποστέλλειν τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, καὶ λέγων·. Ὁ δὲ Παράκλης τες, ἂν πέμψω ὑμῖν, ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ἐκεῖνος ἡμᾶς ὁδηγήσει εἰς πᾶσαν ἀλήθειαν, ὅπως μὴ ὑμεῖς ἔσεσθε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν. ο Καὶ γὰρ καὶ οἱ τοὺς φωτοφόρους καὶ πολυτίμους μαργαρίτας ἐκ βυθῶν ἀοράτων τοῖς ἀνα θρώποις θηρᾷν καὶ ἐμφανίζειν βουλόμενοι, γυμνοῦντες ἑαυτοὺς παντός περικαλύμματος, καὶ ἔλαιον τὸ οἰκεῖον στόμα πληροῦντες, καὶ πνεῦμα ἱκανὸν ἐν τοῖς μυκτήρσιν ἐκ τοῦ ἀέρος ἕλκοντες, οὕτως ἑαυτοὺς τῷ φοβερῷ ἐκείνῳ, καὶ ζοφώδει βυθῷ παραπέμπουσι. Δηλοῦντος, ὡς οἶμαι, τοῦ ὑποδείγματος, ὅτι δεῖ πάντα ἄνθρωπον τὸν τοὺς βυθοὺς τῶν πνευματικῶν ὑδάτων, καὶ δογμάτων διερευνᾶν, καὶ τοὺς θείους, καὶ καθαρούς μαργαρίτας ἐξ αὐτῶν ἀγρεύειν βου λόμενον, γυμνὸν εἶναι παντὸς ἐμπαθούς περικαλύμματος, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν ταῖς ῥισὶ τῆς ψυχῆς ἕλκειν καὶ ἔχειν, κατὰ τὸν λέγοντα ἅγιον, ὅτι Πνεῦμα θεῖον τὸ περιόν μοι ἐν ῥισί, πνοὴ δὲ παντοκράτορος ἡ διδάσκουσά με.» Καί·. Τὸ στόμα μου Ανοιξα, και είλκυσα πνεῦμα, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἔλαιον ἀγαλλιάσεως.» Όπως ἐπ' αὐτοῖς πληρωθῇ τὸ θεῖον λόγιον τὸ φάσκον, ὅτι ο ῾Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας προφέρει τὰ ἀγαθὰ, ὥσπερ δὴ πάντως καὶ ὁ ἐμπαθῆς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ εμπαθούς θησαυροῦ τῆς καρδίας προφέρει τὰ πονη ρά.» Οὐ γὰρ τοσοῦτος ὁ κίνδυνος τοῖς εἰς βυθούς ὑδάτων κατατολμῶσιν, ὅπως τοῖς τὰ πάθη ἔχουσι, καὶ διερευνᾷν τὰ βάθη τῶν ἱερῶν Γραφῶν ἐπιχειροῦσι· μόνον γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς Θεός, δύναται ἐρευνᾶν τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο καί τις σοφὸς ἔλεγον, ὅτι Πρῶτον καθαρτέον, καὶ τότε τῷ καθαρῷ προσομιλητέον. Εἰ γὰρ ὁ τὸν Χριστὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, καὶ ἕως τρί τοῦ οὐρανοῦ ἀνελθὼν καὶ ἐν παραδείσῳ ἄρξητα ρή ματα μαθών, καὶ εἰπὼν ὅτι ο Ζῷ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός· ο ἐπιστέλλων τοῖς Κορινθίοις ἔφασκεν, ὅτι ο Εκ μέρους λαλοῦμεν, καὶ ἐκ μέρους γινώσκομεν, ο τίς ἐστι ὁ δυνάμενος λέγειν ὅτι τε λείως λαλῶ, καὶ τελείως γινώσκω, καὶ μάλιστα τα περὶ τοῦ ἀκαταλήπτου Θεού; "Απερ πάλιν τις θεολόγος λαλῶν διὰ Πνεύματος ἁγίου Ελεγεν, ότιπερ «Ην να περὶ Θεοῦ λαλῶ φρίττω καὶ γλῶτταν, καὶ ἀκοὴν και διάνοιαν, ο Τὸ γὰρ περὶ Θεοῦ λαλεῖν οὐκ ἀκίν δυνον. 'Αλλὰ ταῦτά τινες μὴ ἐννοοῦντες μήτε ἀνα κρίνοντες, οἱ τὰ ἐντὸς τῆς κοιλίας ἑαυτῶν τῶς διοι κούνται μὴ ἐπιστάμενοι, ἀλλ' ἐν τοῖς πάθεσι τῆς ἀτιμίας, καὶ τῷ βορβόρω τῶν ἡδονῶν κατ' ἐμὲ συμ φυρόμενοι, καὶ οὐδὲ εἰ ἔστιν ἐν ἀνθρώποις Πνεῦμα
Αnastasii minimi monachi opus de orthodoxa fide, ex sacris Litteris ac doctoribus decerptum. Principium verborum tuorum, Christe, veritas, quin potius, tute ipse, Deus Verbum, vera veritas, ceu vere e verissima paterna veritate genitura, al que veritas, et qui veritatis tuæ amantibus missu rum te veridicumn 38 Spiritum promittis in hæc verba: Ceterum • Paracletus, quem mittam vobis in nomine Patris, veridicus Spiritus, is vos in omnem veritatem deducet, ut non vos sitis qui lo quamini, sed veridicus Spiritus, qui per vos loqua tur veritatem "., Nam et qui splendidos alque pretiosos uniones ex inaspectabilibus profundis hominibus venari ác proferre volunt, vestitu omni se despoliantes, et oleo os implentes, auræque quod satis sit naribus ex aere trahentes, ita se in terribile illud ac tenebricosum profundum demit tunt. Quod, ut arbitror, exemplum ostendat, qui spiritualium aquarum atque dogmatum profunda vestigare, ex iisque divinos atque puros uniones venari velit, oportere eum ab omni concitato, quasi quodam tegumento nudum esse, sanctumque Spi ritum animi tanquam naribus trahere et continere, secundum dicentem sanctum: Spiritus divinus qui mihi inest in naribus, et Omnipotentis aura quæ me erudit ";» et: «Os meum aperui, et al traxi spiritum, quod oleum lelificatum est ".. Ut in iis comprobetur divini oraculi effatum: ‹ Bonus ex bono animi thesauro bona profert, ut sane vi tiosus e vitioso animi thesauro vitiosa profert "; › neque enim tantum periculi est profunda aquarum tentantibus, quantum vitio obstrictis, et sacrarum Litterarum profunda rimari aggredientibus: solus namque Spiritus sanctus, ceu Deus, rimari potest profunda Dei ". * Joan, xvi, 15; Matth. x, a dub 1 Cor. 11, 10. * 1! Cur sit, 2,1. Quare et sapiens quidam ait: In primis purgan da mens est, ac tum puro consuescendum. Nam si Christum habens in se loquentem, et qui in tertium cœlum evasisset, vocesque in paradiso insolentes hausisset cujusque hæc sint verba: ‹ Vivo non jam ego, quin vivit in me Christus ",» Corinthiis scribens ait: • Partim loquimur, et partim cogno scimus, ecquis est qui dicere possit, Integre loquor, et integre cognosco, maximeque quae al incomprehensum Deum spectant? Quæ rursum theologus quidam per Spiritum sanctum eloquens, inquit: «Cum de Deo loquor, et lingua, et auditu, et mente inhorresco. › Nam sine periculo non est de Deo loqui. Sed bæc quidam minime cogitantes neque discernentes, qui quemadmodum quæ intra eorum ventres sunt obeantur, nesciant, in fœdisque vitiis, et voluptatum sordibus mei instar volvantur, ac ne sciant quidem, insitne in hominibus Spiritus 37 Psal. CANHIV, Gialat. 11, 20. 13 1 Cor. sus, 9. 38 Matth. su, 55.
col. 91–92page 42 of 120
PG 89:91Π ἅγιον ἐπιστάμενοι, ἀλλὰ πάντα τὰ θελήματα της λαλῆσαν ἐν αὐτοῖς ἔνοικον καὶ ὁδηγὸν κτήσηται. Τὸ γὰρ αὐτὸ ὑμᾶς ὁδηγήσει εἰς πᾶσαν ἀλήθειαν, εὔδηλον ότιπερ ἐσήμανεν. σαρκὸς καὶ τῶν ἡδονῶν ἀδεῶς ἐργαζόμενοι, ἐπὶ και πηλείων τε καὶ χαμαιτυπείων καὶ ἀγορῶν, καὶ βαλα νείων τὰ τοῦ Χριστοῦ μυστήρια διασύρουσι καὶ δια παίζουσι, καὶ βλασφημεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀπίστων παρα σκευάζουσι, δύο που πολλάκις λεξείδια. Η τρία χρησείδια, καὶ κλεψύδρια Πατρικά συλήσαντες, καὶ ἐκστηθίσαντες, καὶ παρ' αὐτὰ ἑαυτοὺς διδασκάλους. οὐ θεοχειροτονήτους, ἀλλὰ παθοκινήτους, προβαλλόμενοι ἐκ κενοδόξου καὶ φιληδόνου γνώμης, αἰσχροῦ κέρδους χάριν, πολλάκις Ἰουδαϊκῶς ἀπεμπολούνται τοῖς χοίροις, καὶ ἀναξίοις τοὺς θείους τοῦ λόγου μαργαρίτας. Καὶ γὰρ ὡς ἔξεστι μαθεῖν ἐκ τῶν κατὰ καιροὺς τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἱστοριογράφων, αἱ πλείους τῶν αἱρέσεων ἐκ κενοδόξου φιλαρχίας, καὶ φιλαργυρίας, καὶ ἀνθρωπαρεσκείας, καὶ ὑπερηφανίας γεγόνασιν, οὐκ ἂν οὕτως ἀποτυφλωθέντες, εἰ διὰ σχολῆς καὶ γυμνασίας καὶ ἀπαθείας τὸ Πνεῦμα τὸ πανάγιον ἐν ἑαυτοῖ; εἰσοικίσαντο, εἰ γὰρ τὸ τὶ προσο εύξασθαι καθ' ὅ δεῖ οὐκ οἴδαμεν, ἐὰν μὴ θεῖον Πνεύ μα κτησώμεθα, πίσω γε μᾶλλον μυστήρια Θεοῦ ἐρευνᾶν; ᾿Αλλὰ πάντως ἐροῦσί μοι οἱ κενοὶ θεολόγοι ὅτιπερ οὐδὲν οἴκοθεν λαλοῦμεν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἁγίας Γραφῆς, καὶ τῶν ὁσίων Πατέρων τῆς καθολικῆς Ἐκε κλησίας. Πρὸς οὓς κἀγὼ ἐρῶ, ὅτι καὶ πάντες οἱ αἱ ρετικοὶ τοῦτο αὐτὸ λέγουσιν. Οθεν ἐκ τῆς ἱερᾶς Γραφῆς, καὶ τῶν διδασκάλων ἡμῖν ἀντιλέγειν δοκοῦσι, Διδ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐδὲ τοὺς τῶν Πατέρων λόγους δυνήσεται ἄνθρωπος ἀπταίστως, καὶ ἀπλανῶς [ἀμέμ πτως] καταλαβεῖν, ἐὰν μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ εἰπεῖν τὸν Χριστὸν, ὅτι τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας [ που ] καὶ τὴν Γραφήν, καὶ τοὺς Πατέρας Κεφάλαια, ἅπερ ἐφείλει ἀποβάλλεσθαι καὶ ἀνα θεματίζειν πρὸ τῆς διαλέξεως ὁ ὀρθόδοξος, ἡνίκα μέλλῃ πρὸς Θεοδοσιανούς, ἢ Γαϊανίτας συναίρειν περὶ πίστεως λόγον. Πρωτοτύπως χρὴ ἀναθεματίζειν Νεστόριον, καὶ τὴν πίστιν αὐτοῦ, καὶ λοιπὸν καθεξῆς ταῦτα· τὸν μὴ ὁμολογοῦντα φύσει καὶ ὑπὲρ φύσιν Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον Μαρίαν, τὸν λέγοντα δύο πρόσωπα, ἢ δύο ὑποστάσεις ἐν τῷ Χριστῷ, ἢ δύο φύσεις διῃρημένας, τὸν μὴ δεχόμενον τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνω σιν ἐν τῷ Χριστῷ, τὸν μὴ δεχόμενον τὴν φωνὴν τὴν λέγουσαν μίαν τοῦ Θεοῦ λόγου φύσιν σεσαρκωμένην, καθὼς ἡρμήνευσεν αὐτὴν ὁ ἅγιος Κύριλλος, τὸν λέ γοντα, ἢ έννοούμενον ἐν Χριστῷ δύο φύσεις ἄρ μενος καὶ θήλεος, τὸν λέγοντα ὅτι ἐχωρίσθη ἡ θεότης διαι 1) τοῦ Χριστοῦ ἐκ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς ἐν τῷ σταυ ρῷ, ἢ ἐν τῷ τάφῳ, ἢ ἐν ἄλλῳ οἰῳδήποτε τόπῳ, τὸν μὴ ὁμολογοῦντα Θεοῦ τὸ σῶμα, καὶ Θεοῦ τὸ αἷμα, 8 μεταλαμβάνομεν. Πολλῷ πλέον δὲ πάντων, καὶ πρὸ πάντων χρὴ ἀναθεματίζειν τὸν κηρύττοντα, ἢ ἔχοντα νέαν πίστιν, ἢ νέον δόγμα, παρηλλαγμένον τῆς πίσ στεως τῶν ἐν Νικαίᾳ ΤΙΗ' Πατέρων, καὶ τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει ΡΝ' καὶ τῶν ἐν Ἐφέσῳ τὸ τιμή
sanctus, sed interriti omnia carnis atque libidinis desideria exerceant, in cauponis, prostibulis, foro, balneis Christi arcana traducunt et irrident, infi le liuamque contumeliis propinant, 39 plerumque duo pene verbula, aut tres sententiolas e Patribus fu rati, memoriaque complexi, atque e vestigio se doctores, non divinitus creatos, sed qui affectibus ferantur, animo inani gloria, atque voluptatibus fracto, ob turpem quæstum ingerentes, Judaice por cis sæpe, et indignis divinos verbi uniones vendi tant. Siquidem, ut cognoscas licet ex æqualibus ecclesiasticorum historicorum, pleræque omnes hæ reses, e vana regnandi libidine, avaritia, homini bus placendi studio, superbia Quxerunt; non tam iis futuris cæcis, si otium atque excrcitationem se cui, et affectibus defuncti, Spiritum sanctum sibi domesticum fecissent. Nam, si orare, quæ par est, nescimus, nisi divinum Spiritum teneamus, quanto magis Dei arcana scrutari? Sed omnino dicent miki vani theologi, Nihil domi natum loquimur, sed cum e sacra Scriptura, tum ex SS. catholicæ Ecclesiæ Patribus petita. Quibus dicam ego quoque: Omnes bæretici id ipsum prædicant. Unde ex sacris Litte ris ac doctoribus contradicere nobis videntur. Quare, meo judicio, nec Scripturam, nec Patrum sententias, sine errore et offensa intelliget, qui non Jocutum in iis Spiritum sanctum ducem ac inhabi atorem habuerit. Quod enim ait Christus, quoniam Spiritus veritatis ducet vos in omnem veritatem **, procul dubio et Scripturam et Patres denotabat. Capita, qua orthodorus rejicere, exsecrari debet ante colloquium, ubi cum Theodosianis, aut Gaia ntis de fiue verba est facturus. In primis Nestorius, ejusque fides exsecranda est, atque haec ordine deinceps: Qui sanctam Vir ginem Mariam naturaliter, et supernatur.liter Dei param ɲon agnoscat: qui in Christo asserat duas personas, aut duas hypostases, aut duas naturas hypostasi separatas: qui in Christo unionem in hypostasi non suscipiat: qui sententiam non ad mittat, quæ solam Dei Verbi naturam incarnatam dicat, quomodo earn D. Cyrillus est interpretatus qui in Christo duas naturas, maris, ac fenine di cat, aut cogitatione deformet qui divinitatemi Christi a corpore sejunctam dicat in cruce, monumento, seu alio quovis loco: qui Dei corpus, ac Dei sanguinem neget, quem percipimus. Præ omnibus vero, et ante omnia exsecrandus est, qui novam fidem, aut sententiam prædicet, vel tenral, CCCXVIII Nicææ, CL Constantinopoli, CC Ephesi primitus 40 SS. Patrum fide diversam. Similiter, et qui inveniat, aut suscipiat ex concilio Chalcedo ss Joan. xvi, 3. Sic et col. August,
col. 93–94page 43 of 120
PG 89:93τερον Σ' ἁγίων Πατέρων· ὡσαύτως καὶ τὸν εὑρόντα Η παραλαβόντα ἐκ τῆς συνόδου Χαλκηδόνος νέον πι στιν παρεκτός τοῦ φρονήματος τῶν ἁγίων Πατέρων, Διονυσίου. Εἰρηναίου, Κλήμεντος, Αμβροσίου, Ιου λίου. Ευσταθίου, Αθανασίου, Βασιλείου, Γρηγορίου, και Γρηγορίου, Αμφιλοχίου, Ἰωάννου, Επιφανίου, Θεοφίλου, Πρόκλου, Ἐφραίμ, Ἰσιδώρου, καὶ τοῦ μακαρίου Πατρός, καὶ διδασκάλου Κυρίλλου, καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ὁμοφρόνων αὐτῶν. Τοὺς γὰρ μὴ ἀκολουθοῦντας τούτοις τοῖς ἁγίοις τοῦ Χριστοῦ. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Αναστασίου ελαχίστου πρεσβυτέρου τοῦ ἁγίου όρους Σινὰ περὶ πίστεως τῆς οἰκονομίας Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν ἁγίαν καθολικὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐν Βαβυλώνι για φεῖσαν, αίτησαμένων τουτὶ τῶν ἐν αὐτῇ φιλο χρίστων καὶ ὀρθοδόξων ἡμῶν ἀδελφῶν. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Θεὸς, καὶ ὁ Θεὸς ἦν ἐν ἀρχῇ, καὶ πρὸς ἀνάρχου ἀρχῆς ἦν ἀεὶ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται, ὁ Θεό;. θεὸν δὲ λέγω τὴν ἁγίαν καὶ ὁμοούσιον, καὶ ἄκτιστον Τριάδα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύ ματος. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ ἀεὶ ὤν, καὶ πρὸ πάνε των προών, ταῖς προαναρχικαῖς αὐτοῦ καὶ παναδήλοις Θεοδουλίαι:, πρῶτον τῆς πάσης κτίσεως ἐννοεῖ, καὶ ποιεῖ τὰς ἁγίας καὶ ἀγγελικὰς δυνάμεις ὅτε οἶδε καὶ ὅπου εἶδε καὶ ὡς ἂν συνεῖδε, καὶ ὡς μόνος αὐτὸς οἶδεν. ἂν τὴν οὐσίαν, καὶ τὴν τάξιν, καὶ τὸν ἀριθμὸν, καὶ τὴν διαγωγήν, καὶ τὴν ἰδέαν μόνος αὐτὸς ὁ τούτων ποιη της γινώσκει Θεός. Ἐκ τούτων δὴ τῶν ἀσωμάτων καὶ ταγμάτων ταξίαρχος εἷς ἀλαζονευθείς κατὰ τοῦ Δημιουργού, ὥς φησιν ὁ Ησαΐας, καὶ Ἰεζεκιήλ, οἱ προφῆται, ἀπερρίφη, καὶ ἔπεσε σὺν τῷ τάγματι αυτ τοῦ, ὁ καλούμενος νῦν διάβολος, καὶ οἱ δαίμονες οἱ σὺν αὐτῷ. Δημιουργοῦντος οὖν τοῦ Θεοῦ τὸν ὁρώμε τον κόσμον, λέγω δὴ τὴν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, ἐνόμιζεν ὁ διάβολος, ὥς φησί τις τῶν διδασκάλων, ὅτι αὐτὸν μέλλει καθιστῶν ὁ Θεὸς βασι λέα καὶ Κύριον τῆς ὁρατῆς κτίσεως. Ὅτε δὲ εἶδε τὸν Αδάμ γεγονότα, καὶ κατασταθέντα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δεσπόζειν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, διαπονηθείς, καὶ φθονήσας τῷ ἀνθρώπῳ ὁ πονηρός. ἐπάτησεν αὐτὸν διὰ τῆς Ενας καὶ τοῦ ξύλου, είτε κατὰ παραχώρησιν Θεοῦ, εἶτε καθ᾿ ἕτερόν τινα τρόπον μυστικώτερον, τῷ Θεῷ ἔγνωσται. Οὐ γὰρ δεῖ ἡμᾶς περιεργάζεσθαι τὰ Σεσιωπημένα τῇ θείᾳ Γραφῇ. Λέγω δὴ τὰ περὶ παρα δείσου, καὶ τοῦ ξύλου τῆς γνώσεως, καὶ τῶν χιτώνων, καὶ ἑτέρων τινῶν τοιούτων, μὴ σαφῶς δεδηλωμένων ἡμῖν ἐν ταῖς βίβλοις ταῖς ἱεραῖς. Ἀπλίσθη τοίνυν, ὡς προείπον, κατὰ τοῦ ἀνθρωπίνου [πείου] γένους ἀπαρχῆς ὁ Σατανᾶς. Εἶτα θανατοῖ διὰ τοῦ Καῖν τὴν Αβελ· εἶτα ἀποπλανα τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὰς θυγα τέρας τοῦ Καῖν· λοιπὸν δὲ καὶ εἰς τὰ εἴδωλα, καὶ χειροποίητα προσκυνεῖν ὡς θεοὺς ἀντὶ Θεοῦ. Διδ παιδεύει τούτους ὁ Θεὸς διὰ κατακλυσμοῦ. Εἶτα φι διδασκάλοις κατακρίτους ηγούμεθα, καὶ ἀλλοτρίους Ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου, καὶ ζωοποιοῦ Πνεύ
a nensi novam fidem, præter sanctorum Patrum *1° Isa. xiv. ›› Ezech. xxvi, 4. sqq. mentem, Dionysii, Irenæi, Clementis, An Brosii, Julii, Eustathii, Athanasii, Basilii, Nazianzeni et Nysseni utriusque Gregorii, Amphilochii, Joannis, Epiphanii, Theophili, Procli, Ephremi, Isidori, beati Patris ac doctoris Cyrilli reliquorumqu SS. Patrum cum iis concordium. Nam, qu sancte cos doctores non sequuntur, damnatos ducimus, a Christoque alienos. Anastasii, minimi presbyteri sancti montis Sina, opus de fide œconomie Christi Dei Filii, ad sun clam catholicam Ecclesiam Babylone scriptum, fratribus nostris in ea Christi studiosis, et ortho doris petentibus. In principio erat Deus, et Deus erat in principio, anteque principium sine principio; et erat semper, el est, et erit Deus. Deum vero dico sanctum, unius naturae, et increatam Trinitaten Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ilic Deus noster, qui sem per est, et ante omnia est, occultis suis, et initio omni prioribus consiliis, primum antequam quid quam conderet, sanctas, et angelicas Virtutes auimo informat, et creat: quando, et ubi, et quemadmodum, solus ipse conscit, novitque, quo rum naturam, ordinem, numerum, instituta, for mam, solus opifex Deus cognoscit. Ex his incorpo reis classibus primas unus in auctorem superbiens, ut Isaias ** ,ac Ezechiel prophetæ referunt, de turbatus cum omni sua manu corruit: qui nunc diabolus vocatur, et ejus factio, demones. Deu igitur aspectabilem hunc orbem noliente, coelum dico terramque, et quæ insunt in ea, credebat diabolus, ut ait quidam doctorum, regem se, ac dominum ab eo aspectabilis naturæ designatum iri. At, ubi vidit Adamum productum, a Deoque qui terrestrium potiretur, constitutum, excruciatus animi, et invidia fagrans malignus, hominem per Evam, lignumque decepit, seu lui permnissu, seur alio secretiore quodam modo, Deo est compertum. Neque enim fas est nos, que silentio Scriptura tegit, perquirere. Puta, qui sit paradisus, quod scientiæ lignum, quæ tunicae, et alia quedam si milia, 41 parum in sacris voluminibus explicata. Itaque jam inde a principio, ut dixi, Satanas se in humanum genus armavit. Tum, occidit Abel per Cain: hominesque diversos in Cain filias agit atque ad idola denique, et simulacra manu facta, quæ, ceu deos pro Deo colerent. Quare diluvio eos Deus castigat. Dein, homini placatus, mundum per Noe semen instaurat. Sed neque post hæc quidem mortales ad frugem redibant, sed idolis, flagitiisque In cod. August.,
col. 95–96page 44 of 120
PG 89:95λανθρωπευθεὶς, ἀνακαινίζει τὸν κόσμον διὰ τοῦ σπόρο ματος τοῦ Νῶς ἀλλ' οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐσωφρονίσθησαν οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ περὶ τὰ εἴδωλα καὶ τὰ κακὰ κατ εμαίνοντο. Λοιπὸν ἀναδείκνυσιν ὁ Θεός τινας φωστῆς ρας, τύπους θεοσεβείας τυγχάνοντας. Λέγω δὴ τοὺς περὶ τὸν μακάριον Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ. Αλλ' οὐδὲ οὗτος ὁ κόσμος ἐσωφρόνισεν. Εἶτα ἐπε ήγαγε τῇ κτίσει διαφόρους, καὶ πολυτρόπους παιδείας ὁ Δεσπότης. Εἶτα δίδωσι γραπτὸν νόμον, σημείας καὶ τέρασι, καὶ δυνάμεσιν ὀπτανόμενος τῷ Ἰσραήλ. Καὶ οὐδ᾽ οὕτως οἱ ἄνθρωποι τῆς πλάνης ἀφίσταντο. Απέστειλε μετά νόμον θαυματουργούς προφήτας. ᾿Αλλὰ καὶ τούτους οἱ ἄνθρωποι ἀποστραφέντες κατέσφαξαν. Τέλος δὴ πάντων, ὅτι ἦλθε το πλήρωμα του χρ νου τῆς ἀρχαία; βουλῆς τοῦ Θεοῦ, τοῦ γενέσθαι τὸ μυστήριον 8 προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν ἡμῶν, ἐξαπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναικὸς ἀειπαρθένου ἄνευ σπορᾶς ἄνθρωπον. Οτε ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αλλ' οὐδὲ οὕτως ὁ πονηρὸς ἀναισχυντών τοῦ τὸν κόσμον ταράττειν ἐπαύσατο, ἀλλὰ θάττον ἐνοικήσας εἰς ἴδια σκεύη καὶ ὄργανα ἀνθρώπινα, ἀνατρέπειν ὁλοτελῶς τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἔσπευδε. Καὶ πρῶτος Σίμων ὁ Μάγος, ὁ Σαμαρεί της, ὁ ἀπὸ Σιτθῶν τῆς κώμης, ἔφασκε τοῖς ἐν 'Ρώμῃ ἐπὶ Πέτρου τοῦ κορυφαίου ὅτι ψεύστης καὶ πλάνο; ἦν ὁ ἐλθὼν Ἰησοῦς, ἐγὼ δὲ εἰμι ὁ ἀληθῆς Χριστός. Εἶτα μετὰ τοῦτον ἀναφανεὶς Κήρινθος, καὶ Νικό λαός, καὶ Μαρκίων, τὰ ὅμοια τῷ Σίμωνι φαντά ζοντο. Αλλ' αὖθις ἡ τοῦ Θεοῦ ψῆφος ὤλεσε τούτους, καὶ τὰς αὐτῶν διδαχάς. Αλλ' οὐδ' οὕτως ὁ πονηρός δράκων τοῦ πολέμου τὴν Ἐκκλησίαν ἐπαύσατο. Θάτ τον γὰρ διωγμούς ὑπὸ Ἑλλήνων καὶ ἀνόμων κατ' αὐτῆς διήγειρεν. 'Αλλ' ἐκ μέσου τῇ δυνάμει τοῦ Χρι στοῦ γεγονότων, ἐπινοεῖ καὶ τρίτον τινὰ ἀπάτης τρόπον ὁ πολύμορφος ὄψις. 'Ακούσας γὰρ τοῦ ἐν Ευαγγελίοις ρητοῦ τοῦ Κυρίου λέγοντος. Ὅτι ἐὰν ἀπέλθω πρὸς τὸν Πατέρα, ἐρωτήσω αὐτὸν, καὶ ἄλ λον παράκλητον πέμψω ὑμῖν, ο ὑπέσπειρε τισιν ἀν θρώποις μάγοις τε καὶ γόησι λέγειν ὅτι, Εγώ είμι ὁ Παράκλητος, ὃν ὑπέσχετο Χριστὸς ἀποστέλλειν τῷ κόσμῳ. Εξ ὧν ἦν Μάνης, ὁ Μανιχαίων ἀρχηγός, καὶ Μοντανὸς, ὁ ἀπὸ 'Αρδαβαῦ τῆς κώμης, καὶ ἔτε ροί τινες. Τἂν τινων καὶ αὐτῶν ἀστοχησάντων, ὡς εἶδεν ὁ ἐχθρὸς ὅτι ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ πλατύνεται, καὶ αὔξει τὸ τοῦ Χριστοῦ κήρυγμα, καὶ οὐκέτι ισχύει πρὸς τὴν εἰδωλολατρείαν ἀποκλίναι τὸ γένος τῶν ἀν θρώπων, τὰ διάφορα λοιπόν ζιζάνια κατέσπειρε τον κόσμῳ, ὅπως τὴν μάχην καὶ διάστασιν, ἣν ἐν τῇ εἰδωλολατρείᾳ ἐκέκτηντο, ταύτην ἐν τῇ θεοσεβείᾳ οἱ ἄνθρωποι ἔχωσιν. Ἐκ τούτου δὴ μετὰ χρόνους τινὰς Μακεντός τε. καὶ Μοντανοῦ, καὶ Νομάτου τὴν ᾿Αρειανὴν ἐκείνην θυμελικὴν ὀρχήστραν, ὁ ταύτης μεσόχορος δαίμων συν εστήσατο, καὶ τοὺς ταύτης μιμολόγους, Ἀπολλινάριον, φάσκοντα έψυχον καὶ ἄνουν καὶ ἀτελῆ ἄνθραο που ανειληφέναι τὸν Χριστὸν, καὶ Ευνόμιον, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ, κτίσμα λέγοντας τὴν τοῦ θεοῦ Λόγου, καὶ
deserviendo insanielant. Caterum, lumiua quæ dam, et exempla in Deum pietatis, edit, ostental que Deus: Abraham, inquam, el Isaac et Jacob. Sed ne sic quidem orbis resipuit. Proinde, diver sas variasque pœnas mundi Dominus mundo intulit. Tum igitur dat legem scriptam, signis ac prodigiis Israelitarum genti conspectus. At, ne sic quidem homines ab errore abstitere. Misit post legem pro phetas, miraculorum patratores: sed et eos aver sali mortales, peremere. Demum, quando veteris divinique sui consili tempus fuit completum, ut arcanum illud myste rium ederetur, quod ad nostram gloriam ante sæ cula Deus praestituerat, misit Filium suum, ex se per Virgine femina, sine semine, homineın natum Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est.. Sed neque ita quidem impro bus impudensque veterator, turbandi mundi finem fecit: sed extemplo, humanis vasis, organisque suis occupatis, Christi adventum evertere funditus festi navit. Primusque Simnon Magus, Samaritanus, Sil tarum vico editus, Romanis, qui Petro apostolorum principi crediderant, dicebat Christum Jesum, qui venisset, mendacem et impostorem fuisse: se vero, verum esse Christum. Post eum exorti, Cerinthus, Nicolaus, Marcion, Simoni consentanea pariaque fingebant. Sed mos tum istos, tum eorum dogmata divina sententia sustulit. At neque ita malignus draco Ecclesiam impugnare cessavit: statimque gentilium, et iniquorum persecutiones in eam con civit. Verum his Christi potentia sublatis, versi pellis serpens, tertium aliquem fallaciæ modum excogitat. Cum audisset enim in Evangeliis oraću tum illud a Domino editum: • Si abiero ad Patrem, rogabo ipsum, et alium Paracletuin mittam vobis *, › magis quibusdam, et incantato ribus hominibus subjecit, ut dicerent, quod ipse esset Paracletus, quem missurum se mundo Chri stus promiserat. Iu quibus Manes erat, Manicheo rum antesignanus, et Montanus, ex Ardlabau vico natus, et alii nonnulli. 42 Quibus et ipsis spe sua frustratis, cum inimicus videret in dies Christi au gescere dilatarique præconium, nec jam ultra se hominum genus ad idolorum cultum posse detor quere de cætero varia in orbem prosevit zizania, ut pugnam et dissensionem, quam in idolorum cultura tenuerant, eamdem in Dei cultu mortales tenerent. Euimvero ex eo jam aliquot post intervalla et Manentis et Montaui, Novali etian, Arianam illam orchestram scenicam, chori hujus quasi interme dius quidam, drinon constituit hujusque secta iui talores, Apollinarium, qui Christum, hominem in animem, et sine mente, atque imperfectum susce pisse diceret, et Ennomium cum sectatoribus, Baruch mi. 33. * Joan xiv, 16.
col. 97–98page 45 of 120
PG 89:97μίαν φύσιν, καὶ θέλησιν, καὶ ἐνέργειαν τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ δογματίζοντας. Αὖθις δὴ πάλιν μὴ ἀρκούμενος ἐν τούτοις ὁ μισόκαλος, οπλίζεται, καὶ κατὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ παναγίου διὰ Μακεδονίου τοῦ πνευματομάχου. Αλλ' ἡ ἐξ ὕψους δύναμις πάντας ἐκείνους τους πονηροὺς καὶ θεομάχους θήρας ἀπώλεσε, καὶ οὐδαμοῦ σήμερον Ἀρειανῶν, ἡ Μακεδονιανῶν μνήμη ἐν κόσμῳ, τῶν τῇ θεό τητι πολεμούντων καὶ ὥσπερ δράκων καιρίαν τινὰ πληγὴν λαβὼν ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ διὰ τῆς ὀδύνης άσθε νέστερος γίνεται, οὕτω καὶ ὁ διάβολος, διὰ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ κροταφισθείς, κατὰ πρόσβασιν του χρόνου καταργούμενος ἀπεδείχθη. Ορα γὰρ, ἠθέλησεν ἐν πρώτοις εὐθέως διασκεδάσαι τὴν ἐπισ δημίαν τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐκ ἴσχυσεν. Εἶτα ἠθέλησε διὰ διωγμῶν τὸ κήρυγμα καταργῆσαι, καὶ ἠστόχησεν. Ἠθέλησεν ἀντὶ Πνεύματος αγίου γύητας ανα δρας προσκυνείσθαι, καὶ τοῦ σκοποῦ ἐξέπεσε. Προσο έκρουσε τη θεότητι τοῦ Χριστοῦ, καὶ κατῃσχύνθη. Τότε δὴ λοιπὸν ἀδυνατῶν θεότητι πολεμεῖν, ἐπὶ τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ, τὸν πόλεμον έτρεψε, μετὰ τὴν 'Ἀρειανικὴν ἀρχήστραν τὴν τῆς διαιρέσεως χάρυβδιν δι ορύξας· λέγω δὴ τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ μερίζων ἐκ τῆς θεότητος, καὶ εἰς δύο τὸν ἕνα κατατέμνων Χριστίν. Ταύτης δὲ τῆς διαιρέσεως ἀρχηγοί γεγόν νασι Θεόδωρος ὁ Ἀντιοχείας, καὶ Διόδωρος ὁ Ταρ σου. ὥσπερ καὶ Σεβήρον, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ διὰ τὴν τῶν Ἐξ ὧν ὥσπερ τις μίζα Ελλεβόρου ἐβλάστησεν ὁ Χαλδαίος χορος ὁ Ασσύριος Νεστόριος, μέχρι καὶ νῦν τὸν ἴδιον βόρβορον τοῖς αὐτῷ πειθομένοις καταβ βαίνων. Καθαιρεθεὶς γὰρ ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἐπὶ τὰ τῆς Μεσοποταμίας [ ἐπὶ] ἐνδημήσας κλί ματα, ἐκεῖσε τὸν ἴδιον ἰὸν καὶ τὸν βόρβορον κατ έσπειρε, κἀκεῖθεν ὡς ἐκ καναλίσκου τινὸς πᾶσαν μάλιστα τὴν Ἀνατολὴν κατεμίανε. Καθ' οὗ διὰ πλά τως σύνταγμα πεποιήκαμεν, τὸν δόλον καὶ τὴν παν αργίαν αὐτοῦ στηλιτεύσαντες, κακεῖ τοὺς φιλοπό τους παραπέμπομεν. Εἰδέναι μέντοιγε προσήκει ὡς εὐκ ἔστι σήμερον κακουργοτέρα τῆς Νεστορίου αι ρέσεως δυσχερῶς τὸν ἴδιον τὸν φανεροῦτα. Καὶ γὰρ αἰσχροῦ κέρδους καὶ δόξης χάριν πολλάκις ἐν ὑπο κρίσει καὶ Θεὸν λέγουσι τὸν Χριστὸν, καὶ Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον, καὶ ἀναθεματίζουσι Νεστόριον, ἐποβάλλονται τὴν λέγοντα δύο πρόσωπα ἐν Χριστῷ. 'Ο μέν τοι τὸν δόλον αὐτῶν ἐλέγξαι βουλόμενος τὸν μακάριον Κύριλλον, καὶ τὴν κατ' αὐτὸν σύνοδον τὴν κατά Νεστορίου προενέγκοι αὐτοῖς, καὶ ἐὰν ταῦτα εἰλικρινῶς δέξωνται, ἐν τούτοις τὸ ἀπόδεκτον ἔχουσι. Τοσαῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τοῦ παρόντος περὶ Νεστορίου τοῦ δυσσεβοῦς Ἰουδαιόφρονος, καὶ Χαλδαίου 'Ασσυ ρίου χοίρου. Τοῦτον γὰρ ἀποβάλλεται ἡ ἁγία Έχε κλησία διὰ τὴν τῶν ἐν Χριστῷ φύσεων δαίρεσιν, φύσεων σύγχυσιν. ΚΕΦΑΛ. Ε. Περὶ τῶν ἁγίων συνόδων. 'Αναγκαῖον δὲ τὸν φιλόπονον καὶ τοῦτο ἐπίστασθαι, φημὶ δὴ τὸ περὶ τῶν ἁγίων, καὶ οἰκουμενικῶν ἐξ [γρ. ε'.] συνόλων, τὸ τίνος χάριν, κατὰ ποίων αἱρ!
qui Dei Verbum creaturam dicerent, atque unam divinitatis, et humanitatis ejus naturam, volunta tem et actionens censerant. Neque vero his osor ille honesti contentus, per Spiritus sancti oppugna torem Macedonium, in sanctissimum armatur Spi ritum. Verum superna illa, et divina vis, et po testas, omnes istas malignas, et infestas Deo feras disperdidit, neque ulla hodie Arianorum, aut Ma cedonianorum, aut Eunomianorum, qui Deum op pugnent, per orbeni memoria superest. Ac, velut draco, lethali accepto vulnere, quotidie ex dolore impotentior redditur: sic et diabolus, a Christo Dei Filio quasi circa tempora percussus, successu temporis emortuus apparuit. Nam ecce voluit in primis statim Christi adventum dissipare,nec potuit. Tum autem voluit persecutionibus motis præconiumn Christi abolere, sed frustratus est. Voluit pro Spi ritu sancto magos adorari, et scopo excidit. Impe tivit Christi divinitatem, et pudefactus est. Cæte rum cum divinitatem tum oppugnare nequiret, in Christi humanitatem bellum convertit, post Aria nam orchestram, separationis charybde adobrutus; cum inquam Christi carnem a divinitate dividens, in duo unum Christum secuisset. Ejus vero divi sionis principes fuere Theodorus Antiochiæ, ac Dio dorus Tarsi episcopi. Ex quibus velut radix quædam hellebori Chaldæus porcus, Assyrius Nestorius prodiit, qui hodieque sibi addictos suopte cœno aspergit. Nam Constan tinopoli submotus, atque in Mesopotamiam eva dens, venenum suum, ac lutum indidem consevit; unde velut e canali quodamı, Orientem omnem ma xime infecit, conspurcavitque. Contra quem prolixe opus conscripsimus, palamque hominis fallaciam fecimus, quo studiosos remittimus. Sane sciendum est nullam hodie Nestorii hæresi maligniorem ex stare, quæ ægrius 43 venenum suum prodat. Si quidem fœdi quæstus, ac gloriæ vanæ causa per simulationem spe, et Deum appellant Christum, et Deiparam sanctam Virginem; ac Nestorium duas in Christo personas dicentem exsecrantur, et repu diant. Quanquam, qui eorum fraudes coarguere velit, beatum Cyrillum, initumque ejus memoria con cilium contra Nestorium iis proferat, quæ, si since re accipiant, in his habent, cur approbentur. Atque hæc hactenus in præsens de Nestorio, impio illo, ac Judaicis opinionibus imbuto, et Chaldæo Assyrio porco. Hunc enim sancta Ecclesia ob naturarum in Christo divisionem, separationemve, ut Severum cum suis, ob earumdem confusionem, rejicit. De sanctis conciliis. Necesse est autem studiosum illud quoque tenere, sancta œcumenica sex concilia, et quamobrem, et contra quaз hæreses sint celebrata, quin et (nosse
col. 99–100page 46 of 120
PG 89:99σεων γεγόνασιν αὗται, οὐ μὴν δὲ ἀλλ' ὅτι καὶ ἕτεραι διάφοροι τοπικαὶ πρὸ αὐτῶν τε καὶ μετὰ ταύτας γε γόνασι σύνοδοι ἐν διαφόροις τόποις περὶ διαφόρων κεφαλαίων. Ἡ μὲν οὖν ἁγία καὶ πρώτη οἰκουμενική σύνοδος τῶν ΤΙΗ' Πατέρων, ἐν Νικαίᾳ γέγονεν ἐπὶ τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως κατά Αρείου τοῦ γενομένου διακόνου πρεσβυτέρου ἐν ᾿Αλεξανδρείας· ὃν καὶ προανεθεμάτισεν ὁ ἅγιος Πέτρος, ο μάρτυς καὶ ἐπίσκοπος, εἰπὼν, Αρειος καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, καὶ ἐν μέλλοντι κεχωρισμένος ἐστὶ ἐκ τῆς δόξης του Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἐκήρυττε γὰρ ὁ αὐ της Αρειος κτίσμα εἶναι τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐ γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατέρος πρὸ τῶν αἰώνων. Ἡ δὲ ἁγία σύνοδος ὁμοούσιον καὶ συνάναρχον ὥρισε τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, γεννηθέντα, οὐ ποιη θέντα. Κατέκρινε δὲ καὶ Σαβέλλιον τὸν Λυδικὸν, φάσκοντα μίαν ὑπόστασιν εἶναι Πατέρος. Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, τρεῖς ὑποστάσεις κηρύξασα ἡ αὐτ τὴ θεόφρων σύνοδος, μίαν δὲ οὐσίαν. Ἐξ ἧς μάλιστα ἔστι καταισχύναι τους Θεοδοσιανούς, καὶ Ἰακωβίτας, ταὐτὸν λέγοντας εἶναι τὴν οὐσίαν, ἤτοι φύσιν, καὶ τὴν ὑπόστασιν, καθώς μέλλομεν δείξαι. Απεκήρυξε δὲ καὶ τὴν αἵρεσιν Φωτεινοῦ ἡ ἁγία σύνοδος, τὴν φάσκουσαν ἀπὸ Μαρίας ἔχειν τὴν ἀρχὴν τῆς θεότητος, καὶ τῆς σαρκὸς τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ εἶναι αὐτὸν προαιώνιον κατὰ τὴν ἄκτιστον αὐτοῦ θεότητα. Η δευτέρα ἁγία καὶ οἰκουμενική σύνοδος τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει Γ' ἁγίων Πατέρων γέγονεν ἐπὶ Θεοδοσίου τοῦ μεγάλου βασιλέως κατὰ Μακεδονίου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως κτίσμα λέγοντος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ δὲ ἁγία σύνοδος καθε ελοῦσα Μακεδόνιον, ὁμοούσιον ἐκήρυξε τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, προσθεῖσα ἐν συμβόλῳ τὸ, Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Κύριον καὶ ζωο ποιόν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἡ ἁγία σύνοδος τῶν ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρότερον Σ' ἁγίων Πατέρων γέγονε μετά Ν' χρό νους τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ Θεοδοσίου του Μικροῦ βασιλέως κατὰ Νεστορίου τοῦ δυσσεβοῦς ἐπι σκόπου Κωνσταντινουπόλεως, ἀνθρωποτόκον κηρύττοντος τὴν παναγίαν Θεοτόκον, λοιπὸν δὲ καὶ δια ροῦντος τὸν Χριστὸν εἰς δύο πρόσωπα ἀσεβῶς, καὶ δύο ὑποστάσεις. Ον καθελοῦσα ἡ ἁγία σύνοδος Θεοτόκον κυρίως, καὶ ἀληθῶς ὥρισε τὴν πανένδοξον ἁγίαν Παρθένον, μίαν Χριστοῦ σύνθετον ὑπόστασιν εὐσεβῶς διδάσκουσα. Μετὰ οὖν δέκα τινὰς χρόνους ἀνεφύη Ευτύχιος τις ἀρχιμανδρίτης ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐξ οὐρανοῦ λέο των κατεληλυθέναι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἑτεροούσιον ἡμῶν αὐτὸ εἶναι, καὶ μίαν φύσιν τὸν Χριστὸν ὅλον τυγχάνειν. Καθ' οὗ πεποίηκε τοπικὴν σύνοδον ὁ μακάριος Φλαβιανός, ἐπίσκοπος ὢν Κωνσταντινουπόλεως, τότε καθελὼν αὐτὸν, καὶ ὁρίσας ὁμοούσιον ἡμῶν εἶναι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Λοιπὸν δέησιν ἐπιδεδωκώς τῷ βασιλεῖ ὁ Εὐτύχιος, ἔπεισεν αὐτὸν, καὶ μεταστειλάμενος Διόσκορον τὸν πάπαν Αλεξανδρείας, ἐποίησε τὴν ἐν Ἐφέσῳ τὸ δεύτερον σύνοδον κατά
oportet) alia quoque diversa provincialia, et ante et postea in diversis provinciis de diversis capi tibus acia. Itaque primum sanctum ecumenicum conci lium CCCXVII] Patrum Nicææ sub D. Constantino imp. gestum est contra Arium Alexandrinum pre sbyterum, quem et sanctus Petrus martyr ac epi scopus jain ante exsecratus erat, dicens: Arius et in hoc sæculo, et in futuro a Dei Filif Jesu Christi gloria separatus est et segregatus. Prædicabat enim creaturam esse Dei Filium atque Verbum, neque genitum ex Patre ante sæcula. Sanctum vero concilium ejusdem cum Patre principii Filium, ejusdemque naturæ, genitum, nou factum definivit. Damnavit autem et Sabellium Lybem, qui unam Patris, Filit, ac Spiritus sancti personam diceret, tres liypostases, unam substantiam, divina synodus professa. Ex qua quidem, cum primis pudefaciendi Theodosiani, et Jacobile, qui substantiam, sive naturam, atque hypostasin idem esse dicunt, uti ostendemus. Condemnavit etiam Photini hæresin hæc sancta synodus, quæ diceret, Christum, et divinitatis, et humanitatis principium habere a Maria, neque secundum increatam ipsius divini tatem sæculis præstare. Secundum sanctum œcumenicum CL SS. Pa trum concilium Constantinopoli sub Theodosio Magno imp. coactum, factumque est contra Mace donium, archiepiscopum 44 Constantinopolita num, qui Spiritum sanctum creaturam esse diceret. Sanctum vero concilium, abdicato Macedonio, Spi ritum sanctum Patri, et Filio consubstantialem proclamavit, addique curavit in Symbolo illud Et in Spiritum sanctum, Dominum, et vivificantem, et quæ sequuntur. Tertium sanctum Ephesi prius CC sanctorum Patrum concilium sub Theodosio Parvo imp. celebratum est annis post Constantino politanum L, contra impium Nestorium Constan tinopolitanum episcopum, qui doceret sanctissimam Deiparam, hominem merum genuisse; quique de mum Christum in duas personas, duasque hypostases impie divideret. Quo abrogato, sanctum concilium gloriosissimam sanctam Virginem proprie, ac vere Deiparan, unamque Christi compositain hypostasin esse, decrevit. Annis circiter post decem, Eutyches quidam, Archimandrita Constantinopoli est exortus; qui diceret Christi corpus e caelo devenisse, aliudque a nostro, totumque Christum naturam unam esse. Contra quem Flavianus, Constantinopolitanus epi scopus, provinciali indicto concilio, tune abdicato codem, Christi corpus ejusdem cum nostro esse substantiæ definivil. Caterum Eutyches porrecto libello supplice imp. ei persuasit: accitoque Dio scoro, Alexandrino episcopo, secundum Ephesi peregit concilium tra Fleviauum, quod dicitur
col. 101–102page 47 of 120
PG 89:101Φλαβιανοῦ, τὴν λεγομένην, ληστρικήν, ἐν ᾗ κυκλωθείς &; ἀπέθανεν ἐξ αὐτῶν. Δι' δν ἡ ἁγία σύνοδος ἡ ἐν Χαλκηδόνι γέγονε, κατά Διοσκόρου, καὶ Εὐτυχοῦς τῶν αἱρεσιαρχῶν, μίαν φύσιν λεγόντων τὸν Χριστόν. 'Η δὲ ἁγία σύνοδος διὰ τὸ τέλειον εἶναι ἐν θεότητι, καὶ τέλειον ὁμοίως ἐν ἀνθρωπότητι τὸν Χριστὸν, ἐν δύο αὐτὸν ἡνωμέναις φύσεσιν ἕνα Κύριον ἀσυγχύτως, καὶ ἀδιαιρέτως ἑκή ρυξεν, ἐπικυρώσατα τὴν καθαίρεσιν Νεστορίου ἣν ἐποίησεν ὁ μακάριος Κύριλλος τῇ ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρό τερον, ἁγίᾳ συνόδῳ, εὐφημίσασα καὶ τὸν αὐτὸν μακά ριον Κύριλλον καὶ εἰποῦσα, Κυρίλλου αἰωνία ἡ μνήμη, ἐπὶ Μαρκιανοῦ τοῦ βασιλέως. Μετὰ χρόνους Ρ' τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου γέγο σεν ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ βασιλέως ἡ πέμπτη οἰκουμενικὴ σύνοδος κατὰ Ὀριγένους, καὶ Διδύμου, καὶ Διαγρίου τῶν ματαιοφρόνων λεγόντων τὰς ἡμετέρας ψυχὰς μετὰ τῶν δαιμόνων ἐξ οὐρανοῦ καταπεσεῖν εἰς τὰ σώματα ἡμῶν, καὶ ὅτι τέλος ἔχει ἡ κόλασις, καὶ ἀποκαθίσταται δι' αὐτῆς πάλιν ὁ διάβολος εἰς τὴν ἀρχαίαν αὐτοῦ τάξιν τὴν ἀγγελικήν. Κατέκρινε δὲ ἡ αὐτὴ ἁγία σύνοδος και Σεβήρον, καὶ τὸ φρόνημα αὐτοῦ, καὶ πάντα τὸν λέγοντα προϋπάρχειν τὰς ψυ χὰς ἡμῶν πρὸ τῶν σωμάτων. Εἰδέναι μέντοιγε χρή ὅτι γεγόνασι καὶ ἄλλαι πλεῖσται σύνοδοι τοπικαὶ ἐν διαφόροις χώραις χάριν διαφόρων ἐκκλησιαστικῶν κεφαλαίων ΚΕΦΑΛ. Γ'. Πόθεν ἡ μονόφθαλμος Σεβήρου πίστις ἐβλάστησεν. Ὅσιον λοιπὸν πρὸς τὸ γινώσκειν τὸν φιλόπονον διὰ βραχέων εἰπεῖν, πόθεν ἀπήρξατο καὶ ἡ τὴν σύγχυσιν δογματίζουσα τῶν Μονοφυσιτών αἵρεσις, καὶ ἐκ ποίων αἱρέσεων καὶ δρακόντων ἀρχαίων τὸν Ιν εθήλασε. Ταῖς γὰρ Μανιχαίων, καὶ Οὐαλεντίνων, καὶ Μαρκιωνιστῶν, καὶ Ἀρειανῶν βίβλοις ἐγκύψας ὁ Εὐτυχής, ὁ καθαιρεθεὶς ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου Καλχηδόνος, ἐκεῖθεν ἐδιδάχθη τὴν φαντασίαν καὶ δίκησιν, καὶ τὸ μίαν φύσιν κηρύττειν τῆς θεότητος, καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ. Εἶτα ἐκ τοῦ Ευτυχούς παρέλαβε τὴν τοιαύτην νόσον ὁ Διόσκορος. Λοιπόν καθαιρεθέντος καὶ Διοσκόρου ἐν Χαλκηδόνι, ἐσχίσθη ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, καὶ Αλεξανδρείας. Μετά γοῦν χρόνους τινὰς γέγονε Τι μέθεος ἐπίσκοπος τῶν Μονοφυσιτῶν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, καὶ εὐθέως κατέγραψε συγγράμματα κατὰ τῆς συν έξου Χαλκηδόνος, καὶ τοῦ τόμου Λέοντος τοῦ Πάπα Ῥώμης. Εἶτα Ἰωάννης ὁ Καισαρεὺς ὁ γραμματικὸς ἀπελογήσατο ὑπὲρ τῆς συνόδου, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι ΝΟΤΑ. Παλαιᾶς καὶ Καινής Διαθήκης, ὅτι οὐδὲν ἕτερον σημαίνει τὸ λέγειν φύσει Μεὸν τὸν Χριστὸν, καὶ φύσει ἄνθρωπον, εἰ μὴ ἐν ἀλη θείς ἔντα Θεὸν, καὶ ἐν ἀληθείᾳ τὸν αὐτὸν γενόμενον ἀτρέπτως ἄνθρωπον. Είρηται τοίνυν τῷ σοφῷ Σελ. μώντι,
latrocinans in quo ab ipsis circumventus, trucidatus. Ob quem habitum est Chalcedone concilium adversus Dioscorum, et Eutychen hæresiarchas, unam in Christo naturam asserentes. Al sancta hæc synodus, quod Christus tam divinitate quam humanitate æque perfectus esset, in duabus in confuse, et inseparabiliter unitis naturis unum Dominum est professa: confirmata Nestorii, in priore Ephesino concilio, auctore Cyrillo, damma tione; quo quidem beato Cyrillo collaudato, eidem hoc edidit elogium: Cyrilli æterna memoria; quæ quidem omnia sub Marciano imp. sunt per acta. Annis post Chalcedonense concilium sub Justi niano imp. quintum œcumenicum actum est con cilium, contra Origenem, Didymium, et Evagrium stulte sapientes; quippe qui dicerent animus no stras cum dæmonibus e cœlo in corpora nostra decidisse: et, quod poena (damnatorum) habeat înem; quodque diabolus in antiquumn angelicum denuo restituendas sit ordinem. Damnavit etiam hæc sancta synodus Severum, et sententiam ipsius, omnesque idem sentientes, animas scilicet nostras ante corpora præexsistere. Sciendum vero est alia plurima 45 provincialia celebrata esse concilia in diversis locis, et de diversis ecclesiasticis ca pitibus. Unde monocula Severi fides pullulaverit. Pium deinceps est, ne ignoret studiosus, breviter exponere, unde ceperit confusionen ducens Mono physitarum læresis, et e quibus hæresibus, et anti quis draconibus venenum hauserit. Nain Manichæro rum, Valentinianorum, Marciouitarum, et Ariano rum libris inspectis, Eutyches qui a sancto concilio Chalcedone damnatus fuit, inde, phantasticum et putatitium corpus edoctus, unam divinitatis et hu manitatis Christi naturam provulgavit. Ab Eutyche deinde morbum hune suscepit Dioscorus. Cæterum Dioscoro in Chalcedonensi concilio condemnato, abdicatoque, Constantinopolitana et Alexandrina Ecclesia per schisma fuere separatæ. Post aliquot igitur annos Timotheus Monophysitarum Alexan driæ episcopus, statim adversus Chalcedoneuse concilium, ac Leonis Romani Pontificis volumen libros conscripsit. Defendere coneilium Joannes Caesareensis, et alii plurimi, scriptis verissimis. Pulsus igitur Antiochia Severus ob prava dograata, Post hæc verba, sequitur in cod. August. titulus De natura; sed omnia jam habes supra in capite de definitionibus, et quidem ad verbum Escptis hisce pauculis: Ex etc. Εx Veleri et Novo Testamento, Christour natura esse Deum, et natura esse hominem, nihil aliud significare, quam ilium ipsum, qui in rei veri tate Deus est, etiam in rei veritate immutabiliter fa clum esse hominem. Dictum est i,aque a sapien:is simo Salomone, etc.
col. 103–104page 48 of 120
PG 89:103δι' ἐκθέσεων ἀληθεστάτων. Διωχθέντος οὖν Σεβήρου η ἀπὸ ᾿Αντιοχείας διὰ τὰ πονηρὰ αὐτοῦ διδάγματα, ἅπερ κατὰ τῆς συνόδου Χαλκηδόνος ἐδίδασκε, παρα γίνεται ἐν 'Αλεξανδρείᾳ εἰς τὸν φωλεὸν τῶν ὄψεων, τῶν ἐχθρῶν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἐγκύψας τοῖς συντάγμασι τοῦ Καισαρέως, καὶ ἑτέρων τινῶν τῶν συνταττόντων ὑπὲρ τῆς συνόδου διὰ πλειόνων Πατρικῶν, καὶ Γραφικῶν χρήσεων, καὶ συστάσεων καὶ ἀποδείξεων, πρῶτον μὲν εὐθέως κατέγραψε κατά τοῦ Καισαρέως Ἰωάννου, καὶ μετὰ τοῦτο ὅπερ Ακύ λας ἐπὶ τῆς Παλαιᾶς Γραφῆς πεποίηκε, παρερμηνεύ σας ταύτην, καὶ τὰς πλείους, χρήσεις καὶ μαρτυρίας τὰς περὶ Χριστοῦ διαστρέψας καὶ περικόψας, καὶ κατ' ἀντιπάθειαν πεπλανημένην ἔκδοσιν πρὸς ἀπὸ ώλειαν Ἰουδαίες καταλείψας, τοῦτο αὐτὸ καὶ Σεβή. ρος πεποίηκε. Θεωρήσας γὰρ ὅτι ἐκ Πατρικῶν τῶν ὁσίων διδασκάλων χρήσεων παρέστησαν ἐν δύο φύσ σεσιν ἀδιαιρέτοις ἐν ἑνὶ προσώπῳ τὸν Χριστὸν οἱ περὶ τῆς συνόδου ἀπολογησάμενοι, ἐπιλαθόμενος ὁ πολὺς οὗτος Σεβήρος ὅτι «Τὴν κρίσιν πᾶσαν τῷ Χριστῷ δέδωκεν ὁ Πατήρ, ο ἁρπάζει τὸ τῆς κρίσεως ἐκ τοῦ Χριστοῦ ὡς ᾿Αντίχριστος ἀξίωμα, καὶ προ καθέζεται δικαστής, καὶ κριτὴς τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ διδασκάλων, καὶ παραγαγὼν τὰς τούτων χρή σεις, ὅσας μὲν ἡδυνήθη παρερμηνεῦσαι ταύτας ώμος λόγησε τῶν Πατέρων ἀληθῶς εἶναι, ὅσων δὲ πάλιν χρήσεων αἱ βίβλοι σπανίως εὑρίσκονται [ηὑρίσκον το], ἢ διὰ τὸ ἀπομήκοθεν τῆς αὐτῶν χώρα, ἢ διὰ τὸ ἑτερογλώσσους εἶναι, ταύτας παρεγράψατο, λέγων ψευδεῖς καὶ νόθους ὑπάρχειν. Οσας δὲ πάλιν χρήσεις λεγούσας τὰς δύο φύσεις εὗρε Γρηγορίου τε καὶ Ἰωάννου, καὶ Κυρίλλου, καὶ 'Αθανασίου, καὶ ᾿Αμβροσίου, καὶ Πρόκλου, καὶ τῶν λοιπῶν περιφανών διδασκάλων, ὧν αἱ βίβλοι, καὶ αἱ χρήσεις ἀπαραίτητοι εἰσι διὰ τὸ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην αὐτὰς προκεῖσθαι, περὶ τούτων πάλιν ὅρον καὶ ἀπόφασιν ἐξέθετο ὁ νομοθέτης, καὶ κριτής Σεβῆρος, ποτὲ μὲν γράφων πρὸς τὸν λεγόμενον νηφάλιον ότι συγγνώμην παρέχει τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἐπὶ τῇ φωνῇ τῶν δύο φύσεων, ἐπειδή φησι κατὰ Ἀρειανῶν ὁπλιζόμενοι ἠναγκάσθησαν τῇ φωνῇ τῶν δύο φύσεων χρήσασθαι. Ποτὲ δὲ πάλιν ἀναισχυντότερον χρώμενος, οὐδὲ συγ γνώμην ἀξιοῖ τοὺς ἁγίους Πατέρας, ἀλλ' ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῶν [τῷ] τὴν καθαίρεσιν, καὶ ἐκβολὴν τῶν θεο πνεύστων αὐτῶν διδαγμάτων ποιεῖται, αὐταῖς ξηραῖς λέξεσιν οὕτως ἐκθέμενος, καθὰ ὕστερον πλατύτερον ἐροῦμεν, καὶ δείξομεν, αὐτὸν φάσκοντα ότιπερ ἀπό βλητοί εἰσιν αἱ τῶν ἁγίων Πατέρων περὶ δύο φύσεων ἠνωμένων ἐν Χριστῷ χρήσεις, κἂν αὐτοῦ Κυρίλλου ὑπάρχουσι, καὶ ὅτι πρὸς τοὺς καιρούς, καὶ τὰς ἐναλ λαγὰς τῶν αἱρέσεων δεῖ φησι παραλλάττειν, καὶ μεταφέρειν τὰ τοῦ Χριστοῦ δόγματα. "Οθεν Ἀρειανῶν φησι λεγόντων μίαν φύσιν ἐν Χριστῷ, καλῶς ἐποίησαν οἱ Πατέρες εἰπόντες δύο φύσεις, καὶ συν γνώμην οὐτοῖς δίδωμι. Νεστορίου δὲ λέγοντος δύο τύ σεις ἐν Χριστῷ, ἀπόβλητοι λοιπόν εἰσιν αἱ τῶν Πα τέρων φωναὶ κἂν αὐτοῦ μακαρίου Κυρίλλου εἰσί.
quæ contra Chalcedonense docebat concilium, pro ficiscitur Alexandriam, serpentium, hoc est, catho lica Ecclesiae hostium, lustrum: scripuisque Carsa. reensis, et aliorum, qui pro concilio scribebant, permultis Patrum, ac Scripturæ sententiis, proba tionibus, ac demonstrationibus instructis obiter per Jectis, extemplo cum contra Joannem Cæsareensem scripsit, tum, quod Aquila, in veteri Scriptura fe cit, prava interpretatione compluribus sententiis, el testimoniis de Christo perversis, et mutilatis, ac quæ in contrarium studio ferretur (vero scilicet ac religioni Christianæ consentaneo) falsa editione Ju dæis ad perniciem relicta, idem ipse quoque Seve rus patravit. Cum enim vidisset, pro concilio pro pugnantes, e Patrum et sanctorum doctorum testi moniis probe constabilivisse, Christum in una per sona duabus naturis præditum, oblitus hic passim Severus, Patrem judicium omne Christo (Filio ) dedisse ", ceu Antichristus, erepta ei judicii digni tate, et quasi arbiter quidam, judexque sanctorum 46 Patrum et doctorum considens, adductis corum testimoniis, quotquot depravare potuit, ea vere Patrum esse confessus est: quorum autem libri, aut ob regionum distantiam, aut quod alterius lin guæ forent, rarius exstarent, ea circumscripsit, falsa censens et adulterina. Rursum quæ testimo nia offendit in Gregorio, Joanne, Cyrillo, Athanasio, Ambrosio, Procto, cæterisque præclaris doctoribus, quorum libris et sententiis refragari nequiret, post eaquam toti orbi constat, duas ipsos in Christo naturas affirmare, super iis eensuram et derisionem edidit præclarus iste legislator, et judex Severus nunc quidem Nephalio scribens ignoscere se san clis Patribus, in duarum naturarum (in Christo) 23 scveratione; qui ait, cum Arianis depugnantes, duarum naturarum vocibus uti sunt coacti. Nune vero impudentius sanctorum Patrum usus testimo piis, nec venia dignatur, sed quantum in se est, dogmatibus eorum divinitus inspiratorum, aboli tionem molitur et interitum, hisce aridis verbis, ita edens, producensque, ut fusius postea dicemus, ostensuri, ipsum dicere, contemnenda et reji cienda esse sanctorum Patrum de duabus naturis in Christo unitis testimonia, quantumvis alioqui Cy rilli sint: temporum etiam intervallo, pro vicissitu dine hæresumn, Christiana quoque doginata converti, et velut transferri oportere. Uncle Arianis, inquit, unam in Christo naturam dicentibus, recte fecere Patres, cum duas sunt professi naturas, atque equidem iis veniam tribuo. At Nestorio duas asse rente, contemnendæ de cætero Patrum sunt voces, et sententia, etiamsi ipsius beati sint Cyrilli. Una enin natura deinceps est Christus, et alleraest pri vatus. Etenim Nestorio forte viso, sanctissima Christi caro in persona Christo unita, abscesserit, opinor, atque e Deo Verbo fugerit, substantiæ et typostasis expers, inaspectabilisque facta est (scili 67 Joan. V,
col. 105–106page 49 of 120
PG 89:105Μία γὰρ λοιπὸν φύσις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ ἑστέρηται τῆς ἑτέρας. Τάχα γὰρ Νεστόριον ἰδοῦσα ἡ παναγία σὰρξ τοῦ Χριστοῦ ἡ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένη αὐτῷ › ἐχωρίσθη, καὶ ἔφυγεν ἐκ τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ ἀνού καὶ ἀνυπόστατος, καὶ ἀφανής γέγονε, καὶ γυμνὸν λοιπὸν τὸν Θεὸν Λόγον κατέλιπε, κατὰ τὴν τοῦ Μάνετος διδασκαλίαν. Ἐκεῖνος γὰρ τοῦτό φησιν ὅτι ὁ Ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ, τῆς σαρκὸς ἡνίκα ἀνελαμβάνετο εἰς οὐρανούς. σιος, δευτέρωσιν Ταῦτα νομοθετήσας ὁ Σεβήρος, ὡς οἷα τῷ ᾿Ακύλα, καὶ μαθητεύσας καὶ τῷ ἰδίῳ ἔθνει τῶν Ἀλεξανδρέων, ὡς τὴν λεγομένην παρ'. Εβραίοις δευτέρωσιν, τὴν περιέχουσαν τῆς ὀρθῆς τῶν ἑβδομήκοντα έρμη νευτῶν τὴν ἀναίρεσιν, καὶ τοῦ θείου νόμου κατάλυσιν· καθεσθεὶς οὖν ἐκτίθεται αὐτοῖς βίβλον τὴν λε γομένην φιλαλήθη, μᾶλλον δὲ φιλομυθῆ, ἐν ᾗ ὡς οἷα κριτὴν ζώντων, καὶ νεκρῶν ἑαυτὸν χειροτονήσας, πίνακα χρήσεων, καὶ Πατέρων συνέταξεν, οὓς μὲν θέλει δεξάμενος, οὓς δὲ πάλιν ἐκέλευεν ἐξεωσάμενος. Ήντινα βίβλον οὕτω δὴ κατέχουσι κατά τε Αίγυπτον καὶ Συρίαν οἵ τε Ἰακώβου, καὶ Σεβήρου καὶ Θεοδοσίου, και Τιμοθέου, καὶ Διοσκόρου μαθηταί, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐχθροὶ, ὑπὲρ αὐτὸ τὸ κατὰ Ἰωάννην θεῖον Εὐαγγέλιον. Καὶ καθάπερ, ὡς πρὸ βραχέως εἶπον, οἱ Ἰουδαῖοι παῖδες πάσας τὰς Μωσαϊκὰς καὶ προφητικὰς ἐκδόσεις ἀφέντες, τῇ ὑπὸ τοῦ ᾿Ακύλα παραδόσει, καὶ πλάνῃ στοιχοῦσιν, οὕτω δὴ καὶ οἱ Σεβήρου, καὶ Ἰακώβου μαθηταὶ πάσας τὰς Εὐαγγε. λικά;, καὶ Γραφικάς, καὶ Πατρικὰς χρήσεις αἱροῦν και μάλλον παραγράψασθαι καὶ διακρούσασθαι ἢ τὴν Σεβήρου ἐν τῇ τοιαύτῃ βίβλῳ νομοθεσίαν. Κἂν γὰρ αὐτοῖς Πέτρον ἢ Παῦλον παραγάγοις, καὶ Εὐστάθιον καὶ Γρηγόριον, κἂν Βασίλειον, κἂν Ἰωάννην, κἂν Ἀθανάσιον, καὶ αὐτὸν τὸν μακάριον [ἀοίδιμον] Κύ ριλλον, κἂν ἄλλου οιουδήποτε Πατρὸς χρῆσιν, ἢ σύνο ταγμα, οι πρότερον δέχονται τοῦτο, ἄχρις ἂν ἐν τῇ νομοθεσία Σεβήρου ἐπισκέψωσι (λέγω δὴ ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ συνταγέντι βιβλίῳ τῷ λεγομένῳ Φιλαλήθει), καὶ πρὸς τὴν αὐτοῦ κρίσιν καὶ ἐπιτροπὴν καὶ ἀπό φασιν ἢ δέχονται, ἢ ἀπωθοῦνται τὸν διδάσκαλον, καὶ τὴν τούτου φωνὴν διδάσκαλον τῶν διδασκάλων, καὶ κριτὴν τῶν θαυματουργῶν, καὶ ἑταστὴν, καὶ δοκιμαστὴν τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν αὐτὸν καταστήσαντες. Ταῦτα ἡμεῖς οὐκ ἐξ ἀκοῆς γράφομεν, ἀλλ' ἐκ πεί μας πολλῆς τυγχάνοντες, καὶ ἐν Συρίᾳ, καὶ Αἰγύ παῳ, καὶ ἐν 'Αλεξανδρείᾳ, καὶ ἐν ἑτέροις τόποις εἰδότες τοὺς τὴν μίαν φύσιν ἐν Χριστῷ δογματίζοντας, πᾶσαν Γραφικήν, και Πατρικήν λέξιν, κατά τὴν νομοθεσίαν Σευήρου ἀνακρίνοντας, καὶ ἑρμη νεύοντας. Ενομοθέτησε γὰρ αὐτοῖς ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ τῷ καλουμένῳ, Φιλαλήθει, ὅτιπερ σ' τριάκοντα χρή σεις τῶν ἁγίων Πατέρων διέτριψεν ή πίστις Χαλκηδόνος ἐν τῇ ἀπολογίᾳ, ᾗ ἐποιήσατο ὑπὲρ αὐτῆς Ἰωάννης ὁ Καισαρεύς, όπερ καὶ προήγαγεν ἡμῖν ἐν Βαβυλώνι ᾿Αθανάσιος ὁ νοτάριος. Ἐπεὶ οὖν πρὸς τὰς χρήσεις τῶν Πατέρων ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ LΧΧΧΙΧ.
cel) et de catero Deum Verbum nudum reliquit, et quidem juxta Manetis doctrinam. Ille enim, in quit, In sole posuit tabernaculum suum car nis scilicet suæ, quando in cœlos fuit assumptus. Atque ejusinodi leges tulit Severus, quales etian ab Aquila latæ perscriptaque sunt, docuitque suum Alexandrinum populum, velut aliquam, quæ apu Hebræos dicitur, quæ LXX interpretu legitime interpretationis abolitionem, divinæ jua legis dissolutionem complectitur: sedens itaque librum iis edit proponitque quem veri amantem (po tius 47 vero fabularum amantemn) nominat: in hoc, se tanquam vivorum et mortuorum creato ju dice, cum testimoniorum, tum Patrum ipsorum composuit tabulam; hos quidem, pro lubito, appro bans, ac rursum, quos juberet, exigens. Quem 1 brum Ecclesiae hostes, Jacobi, Severi, Theodosii, Timothei, Dioscorique discipuli, per Syriam et Ægyptum, præ divino secundum Joannem Evan gelio retinent. Ac quemadmodum, ut paulo ante dixi, Judæi posteri, omnibus Mosaicis et propheticis scriptis missis, falsa ab Aquila traditione nituntur ad eumdem modum et Severi, et Jacobi discipuli, cunctas et Evangelii et Scripturæ (Veteris Testa menti) atque Patrum sententias inducere et repel lere malunt, quam Severi in eo libro censuramı et legem. Etenim, quantumvis Petrum et Paulum iis (; proferas, quantumvis Eustathium ac Gregorium, ** Psal. xvIII, 6. qnantumvis Basilium, Joanneın, Athanasium, ipsuni que celebrem Cyrillum, quantumvis alterius cujus vis Patris sententiam, et testimonium aut opus; non ante admittunt istud, quam Severi censuram inspexerint, hoc est, editum ab eo librum, quem Veri amantem inscripsit, pro ejusque judicio, impe rio, et censura ductorem, atque ejus doctrinam aut approbant, aut repellunt; doctorem doctorum et judicem illorum constituentes, qui miracula patra runt; examinatoremque et approbatorem virorum qui Deo pleni erant. Hec ex aliorum relatione non scribimus: sed ex propria experientia, eaque non modica, qua et in Syria, et in Egypto, et Alexandriæ hac lali edocti sumus: exploratumque habemus, eos qui unam naturam in Christo astruunt, omnia dicta Scripturae et Patrum ad Severi normam et præscri plionem exigere et interpretari. In prædicto cnimn libro, qui Amalor veri inscribitur, afirmavit, et quasi lege lata asseveravit, fdem Chalcedonensem triginta supra ducentas sententias sanctorun Pa trui pervertisse in Apologia, quam pro fide et syn odo Chalcedonensi Joannes Cæsariensis composue rat, quod et in Babylone objecit nobis Athanasius Boc est eos qui fidem Chalcedonensem sequantur. PATROL. GR.
col. 107–108page 50 of 120
PG 89:107βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς, ἐκώφευσαν τὸ οὖς τῆς ἑαυ mιο τῶν καρδίας, μηκέτι ἀκούοντες φωνῆς ἐπαδόντων, πάντως φαρμακονται φαρμακευομένη παρὰ σορού ή τούτων παρεμβολή, και παραταττόμενοι αὐτοῖς τῇ συνεργία, τοῦ ὑπ' αὐτῶν ἀθετουμένου Χριστοῦ, δι' ἑτέρου τρόπου, οὗ οὐκ ἐπίστανται, καὶ ἐπιπεσούμε θα τοῖς ἀλλοφύλοις τῆς ἀληθείας, δι' άλλης ὁδοῦ εὐ σεβείας, ἷς οὐκ ἐβάδισαν, οὐδὲ ἔγνωσαν. Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐβλαστήμη σαν, μᾶλλον δὲ ἔγνωσαν, καὶ ἑκουσίως εἰς αὐτὸν ἠτέβησαν. Ιστέον δὲ πρὸ πάντων, καὶ μὴ ἀγνοητέον, ὅτιπερ ἅπαντες, οἱ μίαν αὐσίαν δογματίζοντες εἶναι τῆς θεότητος, καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ, ἐκ τοῦ 'Αριστοτέλους, καὶ τῶν ἄλλων Ελληνικών διδαχῶν παρέλαβον, λέγειν, τὴν φύσιν πρόσωπον εἶναι, καὶ ουσίας, τὸ πρόσωπον ὁμοίως φύσιν. Μερικάς γὰρ οὐσίας λέξ γει ὁ ᾿Αριστοτέλης εἶναι τὰ πρόσωπα. Λοιπὸν τούτῳ τῷ ματαίῳ κανόνι στοιχῶν ὁ ᾿Αρειος, εἶπεν τρεῖς οὐ σίας ἐπὶ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Τούτῳ τῷ ἀνόμῳ ἄρῳ καὶ Σευήρος στοιχήσας, ἐκ δύο μερικῶν οὐσιῶν, καὶ ὑποστάσεων ἡμιτόμων, εἶπεν ἀποτελεῖσθαι μίαν φύσιν τὸν Χριστόν. Ωσαύτως καὶ Ευτυχής, καὶ Διόσκορος, Τιμόθεός τε, καὶ Γαϊανός, καὶ Ἰουλιανὸς, Ἰάκωβος, καὶ Πέτρος ὁ Γναφεύς, καὶ Βαρσανούφιος, καὶ Θεοδόσιος τὸ δεκακέρατον τῆς πλάνης, οὐκ ἐκ Γραφικῶν, καὶ Εὐαγγελικῶν, ἀλλ' ἐκ τῶν ᾿Αριστοτελικῶν κατηγοριών παρέλαβον τὸ λέο γειν, τὴν φύσιν πρόσωπον καὶ οὐκ ἔστι φύσις ἀπρόσω ωπος. Σχόλιον. Καὶ Σαβέλλιος ὁμοίως τὴν φύσιν λέ γων ὑπόστασιν, μίαν ὑπόστασιν εἶπεν τῆς ἁγίας Τριάδος. Πάντα δὲ ταῦτα ηγωνίσαντο, καθυβρίσαι τὴν σύν οδον Χαλκηδόνος βουλόμενοι· ὡς ὁρίσασαν δύο φύσεις ἀδιαιρέτους τὸν ἕνα, καὶ μόνον Χριστὸν τὸν Θεὸν, ὅπως ὡς νομίζουσιν, ἐλέγξωσιν αὐτὴν δύο πρόσωπα λέγουσαν ἐν Χριστῷ, ὅπως τετραπρόσωπος εὑρεθῇ ἁγία Τριάς. Δύο μὲν ἔχουσα πρόσωπα Πατρὸς, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἕτερα δύο τὰ τοῦ Χριστοῦ. Ταῦτα μὲν οἱ αἱρετικοί. ᾿Αλλὰ μὴν καθαιρέσεως, καὶ ἐξορισμοῦ γενομένου τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας ὑπὸ Χριστοῦ, τοῦ ἐν Παύλῳ λαλοῦντος, μηδαμῶς πιστοὶ κατεδεξάμεθα. κατὰ τὰ Ἑλληνικά, καὶ ᾿Αριστοτελι κὰ διδάγματα, τὰ τοῦ Χριστοῦ κηρύττειν δόγματα. Μηδὲ μὴν ὡς Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, ἀλλ' ὡς Παῦλος ὁ Ταρσεὺς τὸν Χριστὸν καταγγέλλομεν «Οὐκ ἐν σοφίᾳ Λόγου, ἵνα μὴ στενωθῇ ὁ σταυρὸς τοῦ αὐτοῦ Χρι στοῦ,» τοῦ λέγοντος, «ἀπολῶ τὴν σοφίαν τῶν σοφῶν, ἐπειδὴ ἐμαράνθη ἡ σοφία τοῦ αἰῶνος τούτου· καὶ οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος δι' αὐτῆς σοφίας τὸν Θεόν. Καὶ, εξ. ΝΟΤΑ.
notarius. Quoniam igitur isti ad dicta Patrum, in- 4 star aspidis surdæ obturantis aures suas, occluse runt aures cordis sui, ne incantantium vocem au diens factio istorum a sapiente penitus incantetur; ideo, ope Christi, quem ipsi aspernantur, alio do, quem incompertum habent, oppugnandi sunt; hostesque veritatis invadendi alia via pietatis; quam nec pedibus triverunt, nec animo cognoverunt. Si enim cognovissent, Deum gloriæ nunquam blas phemassent: imno, ut rectius loquar, cognoverunt; deditaque opera impii in eum exstiterunt. 48 Sciendum autem omnes illos, qui unam aiunt esse in Christo divinitatis et humanitatis naturam, ex Aristotele et ex aliis Græcanicis disciplinis lausisse hoc ut assererent, naturam esse personam, et similiter personam naturam. Nam Aristoteles di cit personas esse particulares, seu singulares naturas, seu essentias. Hanc inanem doctrinam A rius seculus, statuit tres naturas, seu es sentias in Patre et Filio, et Spiritu sancto. Eamdem perversam regulam amplexus Severus docuit, cx duabus particularibus naturis, seu essentiis et by postasibus dimidiatis et imperfectis unam Christi naturam confectam et constitutam esse. Idem do cuit Eulyches, Dioscorus, Timotheus, Gajanus, Julianus, Jacobus, Petrus Gnapheus, Barsanuphius, et Theodosius decem cornibus instructus, decem viratus erroris: neque ex Scripturis et Evangelio, sed ex Aristotelicis Categoriis (28°) hanc suam sen tentiam hauserunt, qua contendunt naturam esse personam, mullamque naturam sine persona esse. Scholion. Eodem modo Sabellius naturam et by postasin unum idemque esse affirmans, unam hy pstasin in sacrosancta Trinitate statuit. Porro hæc omnia eo retulerunt, ut synodum Chal celonensem probro alicerent, quasi, quæ unum solumque Christum ex duabus naturis indivisis constare definivit, hoc ipso convinci possit, duas personas in Christo constituisse; ut sic sacrosan cta Trinitas quatuor personas comprehendat: duas quidem, Patris et Spiritus sancti, et rursum duas Filii. Hæc hæretici. At expulsa semel Græcanica sapientia a Christo per os Pauli loquente, nequa quam patimur nos fideles, ut Christi dogmata tra dantur et explicentur ad Aristotelis norniam et disciplinam. Neque annuntiamus Christum, ut Paulus Samosatensis, sed ut Paulus Tarsensis: < Non in sapientia Verbi, ut non evacuetur crux Christi“, › dicentis: «Perdam sapientiam sapientium; quia stul tam fecit (Deus) sapientiam hujus mundi vo placuitque Deo per imperitiam et stultitiam discipu lorum salvos facere Evangelio credentes ", non in 49 1 Cor. 1, 17. so ibid. 19, 20. ss ibid. 21. Ex Aristotele, sed male intellecto. Aristoteles dixit personam esse primam sub stantiam. Quod verissimum, si recte intelligatur. Male intellectis. Imperite abusi sunt heretici acephali do ctrina Aristotelis.
col. 109–110page 51 of 120
PG 89:109δόκησε διὰ τῆς ἰδιωτείας τῶν μαθητῶν σῶσαι τοὺς εἰς αὐτὸν εὐαγγελικῶς πιστεύοντας οὐκ ἐν πειθοῖς· **; σοφίας λόγοις· ὅτι ἡ σοφία τοῦ κόσμου μωρία παρά τῷ Θεῷ ἐστι, καὶ αὐτή, καὶ οἱ στοιχοῦντες αὐτῇ. Οὐκοῦν ἡνίκα ἡμῖν τῆς ἀγέλης τοῦ προηρημένου δεκακεράτου προσπελάσει τις, τοὺς περὶ Χριστοῦ διαγυμνάζων λόγους, μὴ πρότερον αὐτῷ τὴν οἷαν οὖν ἀπολογίαν ποιήσωμεν, ἄχρις ἂν διερωτήσωμεν τό, τί νοεῖ, καὶ πῶς ἑρμηνεύει την φύσιν, και, τί ἐστι ψύ σις, καὶ τί ὑπάρχει ὑπόστασις, και, τί ἐστιν οὐσία, καὶ τί ὁρίζει τὸ πρόσωπον, καὶ κατὰ ποῖον κανόνα νοεῖ τὸ γένος; Κἄν σοι τοὺς ᾿Αριστοτελικούς, καὶ Ομηρικούς όρους, καὶ νόμους προενέγκῃ λέγων, πρόσωπον εἶναι τὴν φύσιν ἀπόστηθι λοιπὸν αὐ τοῦ, καὶ στῆσον αὐτὸν κάτω μετὰ τοῦ διαβόλου, μᾶλλον δὲ καὶ τοῦ διαβόλου κατώτερον. Οὔτε γὰρ ή διάβολος τολμήσει προτιμῆσαι τὴν Ἑλληνισορίαν ὑπὲρ τὴν Μωσαϊκὴν, καὶ προφητικήν, Εὐαγγελικήν, καὶ ἀποστολικὴν παράδοσιν. Οὐκοῦν ὅσοι τοῦ Πνεύμα τοῦ τοῦ ἁγίου ἐρασταί, μετὰ τῆς ἁγίας καθολικῆς Ἐκκλησίας, κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς Παλαιᾶς, καὶ Καινῆς Διαθήκης πάντα τὰ τοῦ Χριστοῦ κηρύξωμεν δίγματα, κατά Μωσέα, καὶ τοὺς προφήτας, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἑρμηνεύσωμεν τὴν οὐσίαν, τὸ γένος, τὴν φύσιν, τὴν ὑπόστασιν, τὸ πρόσωπον, ὅπου οὐδεὶςδύναται ἀντειπεῖν· Πρῶτον μέν, ὅτι κυρία, καὶ δέσποινα πάντων τῶν ἄλλων ἐκκλησιαστικών Γραφών, καὶ Πατέρων τυγχάνει. Δεύτερον δὲ, ὅτι καὶ ἀνόθευ της, καὶ ἀναντίῤῥητο: υπάρχει πᾶσα νομική, καὶ ἀποστολικὴ φωνή. Τρίτον δὲ λοιπόν, τούτου χάριν ἐκ Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης ἀναγκαῖον ὑποδείξα τὰ περὶ φύσεω;, καὶ ὑποστάσεως, καὶ προσώπου, καὶ γένους, καὶ οὐσίας, ἐπειδὴ τὴν ἐκβολήν, καὶ οιονεί καθαίρεσιν τῶν ἁγίων Πατέρων Σευήρος περ ποίηται, καθά ευθέως ἀποδείξομεν ἐξ ὧν πρὸς Νησ φάλιον, καὶ ἑτέρους τινὲς οὕτως ἐπήγγειλε λέγων Εἰ δὲ καὶ ἐροῦσιν οἱ δι' ἐναντίας, τοῦτ' ἔστιν, οι Χαλο χηδόνος, δς καὶ ἡμεῖς προσοίσομέν σοι φωνές Πα τέρων, ἐν οἷς προφανώς λέγουσι δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ. Ἐγὼ οὕτως πράως, καὶ ἀφιλονείκως ἀπο λογήσομαι. Δώμεν κατά συγχώρησιν τλ, λέγειν ἐπὶ Χριστού δύο φύσεις, ὑπὸ μηδενὸς τῶν πάλαι Πατέρων ἀποκιμασθέν· ἀλλὰ πάντας, τοῦτ' ἔστι τοὺς ἁγίου, Πατέρας ὀρθῶς, καὶ ἀδιαβλήτως χρήσασθαι τῇ τοιαύτη φωνῇ.» Τί οὖν φησὶ πρὸς τοῦτο, λέγω, ὁ Σευήρος; • Πολλαὶ τῶν ἀδιαβλήτως λεγομένων λέξεων παλαιοῖς Πατράσι μετά Νεστόριον, οὐκ ἀσφαλεῖς ἐνο μίσθησαν. ο ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Απόδειξις, ὅτι ἀπεβάλλετο ὁ δυσσεβής Σευήρος τοὺς ἁγίους Πατέρας. Και μετά βραχέα πάλιν ὁ αὐτός φησι·. Καὶ μή μα πάλιν είπης, ὡς τῇ λέξει τῶν δύο φύσεών τινες ΝΟΤ.Ε. της πρώτης ουσίας
persuasibilibus sapientiae verbis; quia sapicntia mundi stultitia est apud Deum ut et illi, qui eam amplectuntur. Igitur quando quis ex supradicta decem cornuum factione ad nos accesserit, de Christo nobiscum discèptaturus, nè prius ullum verbum defensionis gra tia faciamus, quam percontemur, quid intelligat nomine naturæ; quomodo naturam interpretetur; quid sit natura, quid hypostasis, quid essentia. seu substantia; quomodo definiat personam 49 et qua natione genus accipiat. Et si tibi Ari stotelicas et llomericas definitiones et leges prolu xerit, affirmans personam esse naturam; multam salutem ei de cætera dicito, eumque ad inferiora cum diabolo amandato, vel potius infra diabolum allegato. Neque enim ipse diabolus ansit Græcam sapientiam anteponere Mosaicæ, prophetic, exan gehicæ et apostolica traditioni. Ergo quicunque Spiritus sancti amatores sumus, omnia quæ ad Christum pertiment dogmata, prardicemus et an nuntiemus cam sancta catholica Ecclesia secundum traditionem Veteris et Novi Testamenti. Interprete mur secundum Moysen, prophetas, et Evangelium, essentiam, genus, naturam, hypostasin, persona, ita ut nullus contradicere queat, primum quidem, . quia domina et regina est omnium aliarum eccle siasticarum scripturarum, et Patrum. Secundo quia voces legis et prophetarum sunt germanæ et sinceræ, et contradictione liberæ. Quocirca necesse est, ut ex Veteri et Novo Testamento demonstren tur, que naturam, hypostasin, personam, genus et usiam concernunt, quandoquidem Severus Patres universos plane repudiat, ut statim planum facie mus ex illis, quæ ad Nephalium, et quosdam alios in haec verba sripsit: • Si dixerint adversarii, hoc est, concilii Chalcedonensis propugnatores, Nos itidem afferemus Patrum testimonia, quibus diserte et dilucide duas in Christo natuṛas astruunt ego. hoc responsum placide et ahsque ulla conteni Lione illis dabo, denique a nullo ex antiquorum Patrum numero rejectum esse huna loquendi mu dum, quo duas in Christo naturas afirmamus; sed omnes sanctos Patres recte et absque ullo crimine hoc loquendi modo usos esse. Quid igitur ad hoc respondet Severus? • Mulls loquendi formule vα terum Patrum, olim absque ulla ullius reprchen, sione usurpatar, post Nestorium non censentur am plius tutæ et securæ. › Demonstratur sancios Patres ab impio Severo repudiatus esse. Paulo post idem Severus dicit: Ne mihi iterum dixeris, quosdam ex antiquis Patribus vocabulo * 1 Cor. A, 4; ui, 19. Nusquam dixit Aristoteles personam esse naturam vel essentiam. Perperam haeretici isti vocabelo Astotelice ainsi sunt.
col. 111–112page 52 of 120
PG 89:111τῶν Πατέρων ἐχρήσαντο. Εχρήσαντο γάρ καθ' ἡμᾶς, εἰ καὶ τοῦτο τῷ λόγῳ συγχωρήσομεν. ᾿Αλλὰ κατὰ τὸν χρόνον τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, τῆς νόσου. τῆς Νεστορίου κενοφωνίας, τὰς Ἐκκλησίας ἐπινε μουμένης, ἐπὶ πλέον ἡ λέξις ἀπεδοκιμάσθη. Καὶ γὰρ πρὸς τὰς νόσους τὰ φάρμακα, οὐ δύνανται δὲ αἱ τῶν ἄλλων Πατέρων φωναί, εἰ καὶ εὑρεθεῖεν, ὡς ἐν ὑπο θέσει δὲ πάλιν λέγω, κατὰ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου προ φέρεσθαι πρὸς τὴν ἐνσκήψαταν νότον τὴν θεραπείαν ἐπινοήσαντος. Τὸ πλέον λέγω, κἂν αὐτοῦ Κυρίλλου εἶεν αἱ φωναὶ ὑπ' αὐτοῦ λεχθεῖσαι. ο Ταῦτα Σευήρος ἐξέθετο. Ἐμοὶ δὲ τίς ἐδίδου κροτῆσαι τὸν ῥήτορα τοῦτον, ἐφ' οἷς τὴν Ἐκκλησίαν ἐπὶ τούτοις, καὶ τὴν σύνοδον Χαλκηδόνος ἄκων ευηργέτησεν, ὥσπερ οἱ Χριστὸν ξύλῳ προσηλώσαντες; Αὐτὸ γὰρ τὸ ὁμολογεῖν αὐτὸν εἰρηκότας τοὺς ἁγίους Πατέρας ἀδιαβλήτως ἐν Χριστῷ δύο φύσεις μυρίων ταλάντων οὐκ ὠνούμεθα, ἢ ηὑρίσκομεν τοιοῦτον συνήγορον κατὰ τῶν μίαν φύσιν ἐν Χριστῷ ὁμολογούντων. Δεύτερον ἕτερον ἡμῖν συν εστήσατο κέρδος,ὅτι καὶ αὐτὸν τὸν μακάριον Κύριλλον μαρτυρεῖ τὰς δύο ἐν Χριστῷ δογματίσαντα φύσεις. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἡπίστατο, οὐκ ἂν ἔλεγεν, ὅτι ι και αὐτοῦ Κυρίλλου εἶεν αἱ φωναὶ ὑπ' αὐτοῦ λεχθεῖσαι. ο Τρίτον ἡμῖν κέρδος προξενεῖ, ὁ πολὺς οὗτος ῥήτωρ φάσκων, ὅτι πρὸς τὰς νόσους, καὶ πρὸς τὰς ἀνακυπτούσας αἱρέσεις δεῖ καὶ τὰ φάρμακα,καὶ τὰ δόγματα παρασκευάζειν, καὶ μεγαλλάττεσθαι· «Καὶ γὰρ οἱ μακάριοι Πατέρες, φησί, πρὸς τὴν ᾿Αρείου παρατας τόμενοι αἵρεσιν μίαν φύσιν λέγουσαν ἐν Χριστῷ, ἀνατρέποντες ταύτην τὰς δύο σαφῶς ἐπ' αὐτοῦ ὡμο λόγησαν φύσεις. ο Οντως, ὡς γλυκεῖα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγια ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου. Ορώ γάρ, ὅτι ἐν τοῖς λόγοις τῶν χειλέων αὐτοῦ συνελήφθη 6 άμαρτωλός. Εἰ γὰρ δι' αὐτὴν νόσου Αρείου την κηρύττουσαν, μίαν φύσιν ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, οἱ ἅγιοι πατέρες ἀνατρέποντες ὡς δυσσεβὲς τὸ τοιοῦ τον δόγμα δύο ἐκήρυξαν φύσεις· πολλῷ πλέον νῦν δι' Εὐτυχέα, καὶ Διόσκορον, καὶ Πέτρον, καὶ Τιμόθεον, καὶ Θεοδόσιον, καὶ Ἰουλιανὸν, καὶ· Γαϊανόν, καὶ Βαρσανούφιον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ τὸν σεμνὸν, καὶ ἔξαρχον τῆς δεκακεράτου ταύτης ορχήστρας Σευήρου καὶ τοὺς λοιποὺς αἱρεσιάρχας, τοὺς μίαν φύσιν ἀν θρωπικῶς ἐν Χριστῷ δογματίζοντας, εύλογον, καὶ εὔκαιρον, καὶ ἁρμόδιον κηρύττειν ἀδιαιρέτως καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένας ἐν ἑνὶ προσώπῳ Χριστοῦ τὰς δύο φύσεις. Γέλως δὲ ὄντως πλατὺς πῶς λέληθεν ὁ ρήτωρ, δι' ὧν εἴρηκεν ἀπαλλάξας παντὸς ἐγκλήματος τὴν Χαλ. κηδόνος σύνοδον· ο Πρὸς γὰρ τὰς νόσους, καὶ τὰς ἀνακυπτούσας αἱρέσεις, δεῖ κατασκευάζειν καὶ τὰ φάρμακά φησιν.» Καὶ πῶς, ὦ σοφώτατε, οὐ ταύτην ἐχρήσαντο γὰρ καθ' ὑμᾶς. καθ' ἡμᾶς.
duarum naturarum usos esse; eo enim usi sunt nostro sensu, si faciamus usos esse; cæterum tem-. pore sancti Cyrilli cum Nestoriana pestis et novitas Ecclesiam depasceretur, vocabulum hoc, ut pluri mum, rejectum est et explosum. Nam ad morbos medicamenta accommodanda sunt. Non possunt au tem aliorum Patrum sententiæ, dato per hypothe sin quod reperirentur, proferri contra sanctum Cy sillum, qui ingruenti morbo conveniens medica mentum 50 excogitavit. Dico, ut plurimum; etiamsi voces illæ sint ipsius Cyrilli. Hæc Seve rus. Cæterum quanam ratione rhetori huic gratias referam, quoque eum plausu afliciam, ob beneficia, quæ in Ecclesiam inque synodum Chalcedonensem ignarus contulit? sicut et illi, qui Christum cruci suffixerunt mundo ingentia commoda peperere, tam etsi inscientes. Nam quod fatetur, sanctos Patres absque ulla reprehensione duas in Christo naturas dixisse, mille utique talentis non conduceremus ejusmodi patronum adversus illos, qui unam in Christo naturam ponunt. Secundo, id itidem lucri reportamus, quod fatetur, ipsum quoque sanctum Cyrillum duas naturas in Christo docuisse. Si enim hoc nescivisset, utique non dixisset voces illae sint ipsius Cyrilli.» Etiamsi Tertium emolumentum, nobis ab eloquentissimo isto rhetore allatum, hoc est, quod confitetur, ad enascentes morbos et bareses medicamenta et dog mala præparanda et commutanda esse: • Nam sancti Patres, inquit Severus, adversus Arii hare sin depugnantes, unam dicentem in Christo naturam, ca eversa, duas naturas in Christo diserte confessi sunt.» Vere, quam dulcia faucibus meis eloquia isla, super mel ori meo ". Animadverto enim pec catorem in verbis labiorum suorum comprehensum esse; nam si sancti Patres propter seclam Arii, quæ unam in Christo, Deo nostro, naturam statue bal, ea tanquam impietatis plena, rejecta et dam nala, duas naturas prælicarunt et tradiderunt; multo magis hoc tempore propter Eutychen, Diosco rum, Petrum, Timotheum, Theodosium, Julianum, Gajanum, Barsanuphium, Jacobum, venerandum que exarchum orchestræ istius decem cornibus in structæ Severum, et alios hæresiarchias, qui unan in Christo naturam communi hominum more con stituerunt, rationi consentaneum, opportunum et conveniens est prædicare, palamque annuntiare duas in Christo naturas indivisim secundum hypo stasin unitas in una persona. Merito autem miretur quis non sine risu istum rhetorem, quomodo per incogitantiam ab omni reprehensione et accusatione synodum Chalcedo nensem liberaverit. ‹ Oportet enim morbis et hæ resibus emergentibus idonea medicamenta præpa cs Psal. cxvult, 103. b Codl. August., Rectius Schol. Schedar,
col. 113–114page 53 of 120
PG 89:113τὴν ψῆφον φυλάττεις, καὶ ἐπὶ τῷ νεν Χαλκηδόνι συν-» εδρευσάντων, ἀλλὰ πικρός κατήγορος υπάρχεις; Τῆς γὰρ νόσου τοῦ Εὐτυχοῦς ἀνακυψάσης, φαντασίαν λέγοντος τὴν σάρκωσιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐρανόθεν εατελθὸν τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ ὡς ἐν σκιᾷ, καὶ δοκή σει ὀφθὲν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἑτεροούσιον ἡμῶν, μᾶλ λον δὲ καὶ ἀνούσιον ὑπάρχον· ποῖον φάρμακον ἦν ἀναιρετικὸν τῆς τοιαύτης νόσου; ἀλλ᾽ ἢ τὸ εἰπεῖν οὐσίαν καθυπόστασιν ἡνωμένην τῷ Θεῷ λόγῳ τὴν παναγίαν αὐτοῦ ψυχὴν, καὶ τὴν σάρκα, καὶ ὁμολογεῖν αὐτὸν τέλειον, ἐν θεότητι, καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητι, ἐν ἑκατέρᾳ φύσει. Εκστασεις δέ με περιέχει, πῶς οὕτως ἀπερυθρια σμένῳ προσώπῳ, καὶ γλώττῃ ἀναισχύντῳ οὐκ Εφριξεν ὅλον τὸ πλῆθος τῶν ἁγίων Πατέρων καταδι κάτι; ὁ Σευήρος; καὶ μηδ' αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου φεισάμενος· ἀλλὰ φάσκων, ὅτι ο Μετὰ τὸν καιρὸν Νεστορίου, οὐκ ἀσφαλεῖς ἐκρίθησαν, ἀλλ᾽ ἐσφαλμέναι πάντως αἱ τῶν ἀρχαίων Πατέρων φωναί, ο αἱ λέγουσαι δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ. Διὸ καὶ ἀπόφασιν, καὶ ψῆφον ὁ ὄντως δυσσεβὴς ἐκτίθεται, κατὰ τῶν ἀρχαίων Πατέρων φάσκων, ἀργὰς, καὶ ἐσφαλμένας εἶναι τὰς τούτων διδαχάς, κἂν αὐτοῦ Κυρίλλου εἰσὶν αἱ τοιαῦ και φωναί.» Ο μὲν οὖν Χριστὸς διὰ Παύλου φησὶν, ὅτι τέθεικεν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους. Ο δὲ 'Αν τίχριστος καθαιρεῖ, καὶ ἐκβάλλει, οὓς ὁ Θεὸς ἔθετο ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ Πατέρας, καὶ ποιμένας, ὥσπερ τις διδάσκαλος τῶν διδασκάλων ὧν ὁ ρήτωρ, Σευήρος λέγων, ὅτι οὐκ ἔτι ἀσφαλεῖς εἰσιν αἱ τῶν ἁγίων Πα τέρων φωναί. Λαπὸν σιγησάτω ὁ ἀποστολικὸς Διονύσιος. παυσάσθω Εἰρηναῖος ὁ τῶν αἱρέσεων πέλυξ. Μὴ λαλείτω Κλήμης τὸ τοῦ Χριστοῦ κλῆμα "Ηργησεν Αὐγουστῖνος, ὁ τῷ οἰκείῳ αἵματι τοῦ μαρτυρίου ἐγγράφως γράψας Χριστοῦ τὰς φύσεις. Οὐδενὸς γὰρ ἐρείσατο οὗτος ὁ πολύσοφος τῶν διδασκάλων ἀντίδικος. Ούκ ήσχύνθη τὴν ἄθλησιν Ευσταθίου. Οὐκ ἠδέ σθη τὸν θαυματοποιόν Γρηγόριον. Οὐκ ἔφριξε τοὺς Αθανασίου ἀγῶνας. Οὐ Βασιλείου τὴν πολιτείαν διετράπη, ἣν καὶ δαίμονες ἔφριξαν. Οὐ Γρηγορίους ἐτίμησεν, οὓς ᾐσχύνθησαν Ἕλληνες. Οὐκ Επιφανίῳ τιμὴν ἀπένειμεν, ἐξ οὗ ἐπτοήθησαν πνεύματα. Οὐκ Ἰωάννην ηὐλαβήθη, ἂν καὶ βασιλεῖς ἔφριξαν. Οὐκ Αμφιλοχίου, οὐκ Αμβροσίου, οὐκ Ἐφραὶμ τοῦ παναρέτου, οὐ Πρόκλου, οὐκ αὐτοῦ Κυρίλλου της σφρα γίδος τῶν Πατέρων ἐφείσατο, οὐδ᾽ ἄλλου τινός Πα τρός, ὧν ἐμνήσθημεν, καὶ ὧν οὐκ ἐμνήσθημεν. Ἀλλὰ τὴν πάντων ἐκβολήν ἐποιήσατο φάσκων, ότι ο Εως μὲν τοῦ καιροῦ Νεστορίου ἐν δύο φύσεσι ὁ Χριστός εγνωρίζετο, κατὰ τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων φωνάς κλήμα. ΝΟΤ.Ε.
rare, ut ait. Et quonam pacto, sapienti sine vir, eadem æquitate non uteris, erga concilii Clu! cedonensis Patres, in quos magna verborum acer bitate inveheris? Cum enim Eutychis morbida secta 51 exstitisset, traderetque Christi incarnationem plantasma esse, corpusque ejus de caelo descen disse, et quasi in umbra solaque opinione visumn, diversæque a nobis, vel potius nullius substantiæ esse quale aliud pharmacum profligandæ huic leresi excogitandum, inque medium afferendum fuit, quam ut diceretur sacrosanctam illius ani mam et carnem esse naturam secundum hypostasin divino Verbo unitam, eumque perfectum esse et in divinitate, perfectumque in humanitate, in qua libet nimirum natura. Ingens vero me admiratio capit, quomodo Seve rus iste, perfricta facie et impudente lingua, non horruerit universum sanctorum Patrum cœtum condemnare, ita ut neque ipsi sancto Cyrillo par ceret, sed diceret: • Post tempora Nestorii, non amplius tulas, sed periculi plenas censeri veterum Patrum voces, quæ duas in Christo naturas af firmarent. Quocirca adversus veteres Patres impius iste decretum quasi sancit, sententiamque pro nuntiat, doctrinam illorum vanam et periculosam esse, quantumvis licet • ejusmodi voces ipsius sint Cyrilli.» At Christus per Paulum ait ", se po suisse in Ecclesia primum quidem apostolos, se cundo prophetas, tertio doctores. Antichristus au tem işte exterminat, deque sede deturbat, quos Deus Ecclesiæ dedit, Patres et pastores; auderque futilis iste rhetor, tanquam doctor doctoruni, pro nuntiare sanctorum Patrum voces et sententias non esse securas et periculi expertes. Sileat in posterum apostolicus Dionysius. Qui escat hæreticorum omnium securis Irenæus. Nihil loquatur Clemens, palmes Christi. Facessat jam Au gustinus qui suo sanguine in scriptis duas in Chri sto naturas consignavit. Nulli enim sapientissimus iste doctorum adversarius peperoit. Non reveritus est vultum Eustathii. Gregoriam miraculorum ef fectorem floccifecit. Certamina Athanasii susque deque habuit. Illam Basilii vivendi rationem, quæ et dæmonibus horrori est, in postremis duxit. Nullum bonorem Gregoriis impertiit, quos ipsi 84 | Cor. x11, 28. Græci a fide nostra alieni suspexerunt ac coluerunt. Epiphanium contempsit, qui spiritus malignos in stuporem rapuit et terrefecit. Neque Joanni reve rentiam detulit, cujus vocem imperatores quoque cohorruerunt: non Amphilochium moratus est; non Ambrosium, non Ephræmum omni virtutum genere¨excultissimum, non Proclum; nec ab ipso Cyrillo omnium Patrum signaculo sibi temperavit, nec ab aliis, quorum nomina vel expressi, vel sub Alludit al Græcum Facit S. Augustinum martyrem.
col. 115–116page 54 of 120
PG 89:115καὶ βλάσφημοί εἰσιν αἱ τῶν ἀρχαίων Πατέρων φω ναὶ αἱ τὸ πρὶν δύο φύσεις εἰποῦσαι Χριστόν. Σελη νιακῇ τάξει, καὶ ψήφῳ ὁ σεληνιαζόμενος Σευήρος ὑποβάλλων τὸν Χριστὸν, ποτὲ μὲν αὐτὸν λειψόρω τοῦντα, ποτὲ δὲ πάλιν πληροσέληνον ὄντα φανταζόμενος, καὶ νῦν μὲν διφυῆ, νῦν δὲ μονοφυῆ γινόμενον, καὶ ἀλλοιούμενον κατὰ τὴν τῶν λαγωῶν τάξιν, ἵνα τι καὶ βλάσφημον εἴπω, ἢ κατὰ τὴν τῶν ἐγκυμονουσῶν γυναικῶν, νῦν μὲν δύο ψυχὰς ἐχούσας, νῦν δὲ πάλιν μετὰ τὸν τόκον ἐν μιᾷ ψυχῇ γνωριζομένων. μετὰ δὲ Νεστόριον μία φύσις γέγονεν ὁ Χριστός. ο Εύλογον δὲ οἶμαι καὶ ἐν τούτῳ τὸ κακοῦργον, καὶ ψευδὲς διελέγξαι τοῦ ἐξάρχου Σευήρου τῆς δεκακερά του ορχήστρας, καὶ δεῖξαι, ὅτιπερ πρὸ Νεστορίου γεγόνασι οἱ τῆς διαιρέσεως ἀρχηγοί, καὶ αἱρεσιάρχαι, οἱ εἰς δύο μερίζοντες τὸν Χριστὸν, καὶ ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν λέγοντες, ὧν ρίζα μὲν, καὶ κεφαλή τυγχάνει ὁ ᾿Αρτέμων· ὡς ἔξεστι γνῶναι ἐκ τῆς ἐκε κλησιαστικῆς ἱστορίας Ευσεβίου τοῦ Παμφίλου πρὸ τῆς ἁγίας τῆς ἐν Νικαίᾳ γενομένης. Εἶτα μετὰ τὸν Αρτέμωνα, Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, καὶ Διόδωρος δὲ, καὶ Θεόδωρος ὁ ᾿Αντιοχεύς, γεγόνασι κατὰ τοὺς χρό νους τῶν Ἀρειανῶν, σύγχρονοι των μακαρίων Γρηγορίων καὶ ᾿Αθανασίου, καὶ Βασιλείου τυγχάνοντες, καὶ τὸν Χριστὸν κακῶς εἰς δύο μερίζοντες· ἐξ ὧν τὰ μυρία δόγματα τῆς διαιρέσεως ήντλησε Νεστόριος, Ο καθὰ μαρτυρεῖ καὶ ὁ ἅγιος Πρόκλος, καὶ ὁ μακάριος Κύριλλος. Σχόλιον. Ἐν τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ τῇ ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρότερον εὑρήσει ὁ φιλομαθής, ὅτι παρέστησεν ἡ σύντ οδος σύμφωνα τὰ δόγματα Νεστορίου, καὶ τὰ τοῦ Σα μοτατέως Παύλου, πρὸ ρξ' ἐτῶν γενομένου, καὶ διαι ροῦντος τὸν Χριστὸν κακῶς. Λεγέτω μοι λοιπὸν ὁ φιλόσοφος Σευήρος πῶς οἱ μακάριοι Πατέρες σύγχρονοι Θεοδώρου και Διοδώρου ὄντες τῶν αἱρεσιαρχῶν δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ εἰρήκασιν. Καὶ γὰρ ὁ Σαμωσατεύς, καὶ οἱ περὶ Θεόδωρον, καὶ Διόδωρον, δύο πρόσωπα, καὶ ὑποστάσεις, καὶ ψιλὸν ἄνθρωπον πρὸ Νεστορίου τὸν Χριστὸν ἐβλασφήμησαν. Ὥστε οὐ πρὸς τοὺς καιρούς σεληνιακῶς τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ οἱ Πατέρες ἐδογμάτισαν, ἵνα μὴ δίκην χαμαιλέοντος διαφόρους ιδέας, καὶ μορφάς, καὶ σχήματα, αὐτὸν ἀνταλλάττοντα φανταστικῶς εἴπωσιν. Ηκουσαν γὰρ αὐτοῦ λέγοντος Ιδετε, ἴδετε, ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. ᾿Αλλ' ὁ σεμνὸς οὗτος δέκαρχος Σευῆρος ταῦτα οὐ συ νῆκεν· διό φησιν· ὅτι. Κατὰ τὸν καιρὸν Νεστορίου αἱ τῶν ἁγίων ἀρχαίων Πατέρων φωναὶ ἀπεδ. κιμά σθησαν, καὶ ἀπεβλήθησαν.» Τίνος ταύτας ἀποδοχε ο μάσαντος, καὶ παραλογισαμένου, είπέ μοι, ὦ σοφών τατε; Οὔτε γὰρ τι τοιοῦτον ὁ θεῖος Κύριλλος ἔφησεν. ᾿Αλλὰ καὶ Πατέρας ἑαυτοῦ τούτους αναγορεύει, καὶ ταῖς αὐτῶν διδασκαλίαις ἀκολουθεῖν ὁμολογεῖ, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἁγία συνόδῳ τῇ κατὰ Νεστορίου χρήσεις
ticui, linguan abstinuit; sed omnes pariter repu diavit rejecitque quando asseruit: 52 Usque ad Nestorium duas in Christo naturas a sanctis Pa tribus pradicatas esse; post Nestorium vero Chri stum in unam naturam conflatum fuisse.» Et an tiquorum Patrum dicta, quæ antea duas in Chri sto naturas affirmarunt, jam blasphemiis annume rari debere. Quo fit, ut lunaticus Severus lunæ vi cissitudini et variationi Christum subjiciat, jam luce destitutum, jam luce plenissimum sibi ima ginans; modo duabus naturis, modo una constan tem, mutatum et transformatum instar leporum (ut aliquid quasi blasphemiæ assimile cloquar); vero variatum more prægnantium mulierum, quæ nunc quidem duas animas habent, nunc rursus post par tum una duntaxat præditæ sunt. Cæterum non abs re existimo redarguere impro bitatem et mentiendi libidinem, Severi orchestræ illius decem cornibus instructæ exarchi, et osten dere etiam ante Nestorium exstitisse divisionis il lius auctores et hæresiarchas, qui Christum in duos dividerent, nudumque hominem assererent, quo rum origo et caput est Artemon, ut cognoscere licet ex Ecclesiastica historia Eusebii Pamphili, qui ante Nicænam synodum floruit. Post Artemo nem exorti sunt, temporibus Arianorum, Paulus Samosatensis, Diodorus, et Theodorus Antiochenus, utriusque Gregorii, et Athanasii, et Basilii æquales, qui Christum improbe in duos partiebantur; a quibus infinita de divisione dogmata Nestorius hausit, ut testantur sanctus Proclus, et beatus Cy rillus, Scholion. In sacra Ephesina synodo demonstra tum est dogmata Nestorii consonare cum doctrina Pauli Samosatensis, qui 160 amuis prius vixeral, quod studio.us lector in dicta synodo reperiet. Explicet igitur mihi philosophus Severus quo modo sancti isti Patres, Theodoro et Diodoro hæ resiarchis tempore pares, duas naturas in Christo affirmarint. Etenim Samosatensis, Theodorus et Diodorus duas personas, et duas bypostases ante Nestorium in Christo posuerunt, eumque nudum hominem esse blasphemarunt. Itaque sancti Patres doctrinam de Christo non tradiderunt tempori servientes, lunaticorum more; ne Christum cha maeleontis instar, in varias formas figurasque plan tastice sese induentem introducerent; audiverant enim dicentem: «Videte, videte, quia ego sum, et non mutor ".. Sed gravis iste decurio Severus haec non intellexit: ideo ait: • Tempore Nestorii veterum Patrum loquendi modos reprobatos et re jectos esse.» At dic, o sapientissime, quis repro Lavit? quis rejecit? Non enim hoc fecit divinus Cy rillus; qui is:os vocare solet suos Patres, eorum que doctrinam 53 se amplecti profitetur, et in ipsa sacrosancta adversus Nestorium synodo testi monia Patrum protulit, quæ diserte duas naturas ns Malach. 111, 0.
col. 117–118page 55 of 120
PG 89:117ή Πατέρων παρήγαγε, δύο φύσεις ἐν ἐνὶ προσώπῳ τὸν Χριστὸν κηρυττούσας. Ἐξ ὧν ἐστι καὶ ἡ τοῦ μεγάλου Αμβροσίου ή λέγουσα, ὅτι ἑκατέρα φύσις ἐστὶν ἐν Χριστῷ. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ μεγάλω; ἐπαινεῖ Πρόκλον τὸν σύγχρονον αὐτοῦ. Λέγει γὰρ ἐν τῇ ἑρμηνεία του συμβόλου οὕτως· Ταῦτα φρονεῖ μεθ' ἡμῶν ὁ φιλόχριστος τῶν ἁγίων Πατέρων χορός. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ νυνὶ τὸν τῆς ἁγίας Κωνσταντινουπολιτών κοσμήσας θρόνον, δειώτατος, καὶ θεοσεβέστατος ἀδελφὸς συνεπίσκοπος Πρόκλος. Ταῦτα μὲν ὁ θεῖος Κύριλλος φησιν. Ἐγὼ δὲ πρὸς αὐτὸν ὑπὲρ Σευήρου βοήσας ἐρῶ Τί ποιεῖς, ὦ μακάριε. Κύριλλε ἐπαινῶν Πρόκλον μετὰ τὸν καιρὸν Νεστορίου λέγοντα περὶ Χριστοῦ, ὡς • Ἐκεῖνος ἀφθάρτως ἐγενήθη, ὁ καὶ θυρῶν κε κλεισμένων ἀκωλύτως εἰσελθών· οὗτος συζυγίαν τῶν φύσεων ὁ Θωμᾶς ἑωρακὼς ἐκέκραγε λέγων Ο Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου.» Καὶ πάλιν ὁ αὐτῆς, εἰς τὸ παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, οὕτω φησίν Καὶ τὰς φύσεις τῷ λόγῳ δίελε, καὶ τὴν ἕνωσιν του μυστηρίου θεολόγησον.» Τοῦ αὐτοῦ Πρόκλου Καὶ ἔστιν εἷς Υἱς, οὐ τῶν φύσεων εἰς δύο υπου στάσεις διαιρουμένων, ἀλλὰ τῆς φρικτῆς οἰκονομίας τις δύο φύσεις εἰς μίαν ὑπόστασιν ἐνωσάσης. Ταῦτα Πρόκλου κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ Νεστορίου διδάσκον τις ὁ θεῖος Κύριλλος, σύμφρονα, καὶ ἁγιώτατον αὐτὸν, καὶ ὅσιον εἶναι ὁμολογεῖ, καὶ ἐπαινεῖ δύο φύσεις προφανῶς ἐπὶ Χριστοῦ λέγοντα. Λοιπόν παρακαλούμενος ὁ νομοθέτης Σευήρος δείξει δεῖξαι.] ἡμῖν, τίς ὁ ἀποδοκιμάσας τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων περὶ δύο φύσεων φωνάς, καὶ τῆς τῶν Πατέρων ἐδίδαξεν αὐτὸν λέγειν, ὅτι πρὸς τὰς νόσους, καὶ τὰς ἀνακυπτούσας τῶν αἱρέ στων δεῖ παραλλάττειν καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ δόγματα, καὶ νῦν μὲν αὐτοφυή διφυή.], νῦν δὲ μονα φυή; Εἶτα άλλης αἱρέσεως ὀφθείσης, φθαρτὸν τὸν Χριστὸν χρή λέγειν· εἶτα πάλιν ἄφθαρτον, εἶτα μονοπρόσωπον, εἶτα διπρόσωπον, εἶτα μονογενῆ, εἶτα διγενὴ· καὶ οὕτως, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, φέρειν, καὶ μεταφέρειν τὸν Χριστὸν, ὥσπερ τινὰ σφαίραν ὑπὸ παίδων σφαιριζομένην, καὶ ῥαπ ζομένην. Καὶ οὐκ αἰσχύνεται ὁ ρήτωρ οὗτος ταῦτα νομο θετῶν, ἀλλὰ καὶ λογισμούς, καὶ ὑποδείγματα ἐκτί θεται ἐν τοῖς ἑξῆς τοῦ αὐτοῦ λόγου φάσκων οὕτως ΠΑ Οὐδὲ γὰρ εἴ τις ἄριστος ἰατρὸς, φησὶν, λοιμώδους:. ἀσθενείας καταλαβούσης πόλιν τινὰ, τὴν τοῦ ὕδατος τόπιν μὴ ἀπαγορεύσειεν δύναται τις παρελθὼν εἰς μέσον λέγειν αὐτῷ· Καὶ μὴν οἱ τῶν πατέρων ἡμῶν Ιατροὶ τὸ ὕδωρ πίνειν ἐπέτρεπον. ο Ο δὲ λέγει ἐνταῦθα ὁ Σενῆρος τοιοῦτόν ἐστιν· ὡς τῆς νόσου Νεστορίου καταλαβούσης, ἐγὼ ὁ ἄριστος, καὶ μόνος σοφὸς ἰατρὸς ἐπιτρέπω μηκέτι πίνειν ὑμᾶς τὸ ὕδωρ τῆς ζωῆς τῆς τῶν πατέρων διδασκαλίας τῆς λεγούσης ἐν Χριστῷ τὰς δύο φύσεις· κἂν οἱ τῶν ἁγίων Πατέ ρων Ιατροί, ἐπιτρέπωσιν ἡμῖν τῷ τοιούτῳ ζωοποιῷ χρήσασθαι ύδατι. Πρὸς ἐν, ώσανεί παρόντα εἴποιμ ἄν· καὶ μὴν, ὦ ἄνθρωπε, ὁ μακάριος Κύριλλος
in Christo prædicabant; ex quibus etiam est testi (Sch. Scho [Sch. monium sancti Ambrosii profitentis utramque na turam in Christo esse. Neque hoc tantum, sed et magnis laudibus eſſert Cyrillus Proclum sibi con temporaneum. Nam in explicatione Symboli ita scribit: flæc nobiscum sentit Christi amantissimus sanctorum Patrum chorus. Et ille ipse, qui nunc sauctæ Constantinopolitanæ Ecclesiæ thronum tenet sanctissimus et religiosissimus frater et coepisco pus Proclus.» Hæc divinus Cyrillus. Ego vero Severi loco his eum compellabo vocibus Quid agis, beate Cyrille, cum laudas post tempora Nestorii Proclum; qui de Christo scripsit, eum sine corruptione natum, sine obstaculo per clansas ja nuas ingressum, in quo naturarum conjunctionem Thomas contemplatus, exclamavit: Dominus meus et Deus meus 6?. Rursus iden Proclus in illud, Puer natus est nobis 87, sic scribit: Ratione natu ras sejunge, unionemque mysterii theologice tra cla.» Idem Proclus: e Unus Filius est, non turis in duas hypostases divisis; sed tremenda illa œconomia duas naturas in unam hypostasin unien te. Proclum ipsa Nestorii ætate hæc dozentem, duas naturas expresse in Christo statuentem, ap pellat divinus Cyrillus ejusdem secum sententiæ et sanctissimi appellatione cohonestat. Advocetur ergo jam legislator Severus, nobisque exponat, quisnam sit qui repudiet dicta sancto rum Patrum de duabus naturis, et a quo Patrum edoctus, asserat, pro ægritudinum hæresumque exorientium conditione, mutanda itidem esse dog mata de Christo, ita ut modo dicendus sit ex dua bus naturis compositus, modo ex una? Deinde alia hæresi nata, corruptibilis; postea rursus incorru ptibilis; deinde unius persone; postea duarum per sonarum. Jam unigenitus: mox bis genitus: ut hoc pacto usque ad consummationem sæculi Christus versetur et reversetur instar pilæ a pueris hine inde agitatæ, percussæque et repercussæ. Et non erubescit rhetor iste cum hæc talia tra dit, et quasi lege saucit; sed et insuper his tain absurdis confirmandis rationes et exempla adducit his verbis Non enim, si quis praestans medicus, * Joan. XX, 28. ST 1:3. 1x, 6. gravi lue civitatem quampiam occupante, potum aqua velaret; jure quis iur medium progressus ol jeclare posset: Atqui patrum nostrorum medici aquae potumn permiserunt. Porro, quod hic Se verus dicit, id ejusmodi est: Morbo Nestorii jam ingruente et grassante, ego præclarissimus et so Jus sapientissimus medicus 54 non sino amplius bibatis aquam vitæ patrum vestrorum; doctrinam, inquam, quæ duas in Christo naturas docet, etiam si sancti Patres, eximii medici, permittant, ut hu jusmodi vivifica aqua utamini. Cui ego, tanquam praesenti, hoc responsum dederim: Atqui, o homo,
col. 119–120page 56 of 120
PG 89:119ἀπεδέξατο τοὺς ἁγίους Πατέρας, τοὺς δύο εἰρηκότας Ει 58 Δεν, 11. ι; Ο ἐν Χριστῷ φύσεις, ὡς πρὸ βραχέως ἀπέδειξα· καὶ μάλιστα Παῦλον τὸν Ἐμέσης ἐλθόντα ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, ἐκ προσώπου πασῶν τῶν Ανατολικῶν Ἐκ κλησιῶν, καὶ ἐπισκόπων. Οθεν καὶ ἐπ' ἄμβωνος ἀνελθόντος ἐν τῇ ᾿Αλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ, καὶ κηρύ ξαντος ἐπὶ Χριστοῦ δύο ἡνωμένας φύσεις ἐν μιᾷ ὑποστάσει, ὑπερηυφράνθη ὁ μακάριος Κύριλλος, καὶ φησίν· Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἀγαλ λιάσθω ἡ γῆ. Ἰδοὺ ἠντλήσαμεν ὕδωρ ζωῆς, ἐξ ἁγίας πηγῆς τοῦ ὁσίου Πατρὸς Παύλου, ὃς διεσάφησεν ἡμῖν τὸ μέγα τῆς ἀληθείας μυστήριον.» Ιδού ὕδωρ ζωῆς ὀνομάζει ὁ θεῖος Κύριλλος τὴν τῶν δύο φύσεων φωνήν, ἐξ οὗ ἡμᾶς κωλύει πίνειν ὁ σοφιστής Ιατρός Σευήρος ο Σχόλιον Εὑρήσεις τὰ ἀκόλουθα τῆς χρήσεως Σευήρου, καὶ τὴν ἀνατροπὴν αὐτὴν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ τετραδίου, ὅπου ὁ ἀστερίσκος. Ταῦτά μου εἰρηκότος, παρελθὼν εἰς μέσον δ Σενηρός φησιν·. ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο σὺν τοῖς λοιποῖς Πατράσι, καὶ τὰς Κυρίλλου απέρριψα διδαχάς, εἰπὼν ἀπροσδέκτους ταύτας εἶναι μετὰ Νεστόριον, κἂν αὐτοῦ Κυρίλλου τυγχάνωσι φωναί, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ στόματος εἰρημέναι.» Καὶ ποίῳ λοιπὸν προσ ώπῳ, ἢ παρρησίᾳ δύναται κεχρῆσθαι ὡς νομίζει καθ᾿ ἡμῶν ταῖς τοῦ ἁγίου Κυρίλλου φωναῖς, προφέρων ἡμῖν ἄνω, καὶ κάτω, καὶ κάτω, καὶ ἄνω τὴν ὑπ' αὐτοῦ εἰρημένην χρῆσιν, ο τῆς μιᾶς τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσεως σε σαρκωμένης;» «'Αλλ' οὐ ταύτην την φωνήν, φησὶν ὁ Σευῆρος, ἀπεβαλόμην· ἀλλὰ τὰς ἄλλας τὰς λεγούσας δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ. Καλῶς ἐμαθήτευσε τοῖς Ἰουδαίων, καὶ Ἑλλήνων, καὶ Αράβων διδασκάλοις ὁ Σευήρος, ἐκ μέρους τὰς Γραφὰς δεχόμενος, μέρος δὲ τούτων ἀποβαλλόμενος, καθὰ ποιοῦσι καὶ οἱ Μανιχαίων παῖδες. Πλὴν εἰ κατὰ τὰς νόσους τῶν γινομένων αἱρές σεων δεῖ παραλλάττειν τὰ δόγματα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀληθείας, καὶ ἀπόβλητος γέγονε διὰ Νεστόριον ἡ φωνή, ἡ φάσκουσα, μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην· διὰ τὰς δέκα αἱρέσεις τοῦ δεκακεράτου τοῦ προειρημένου, σύγχυσιν, καὶ φαν τασίαν, καὶ ἄρνησιν τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ κηρύττοντος. Λοιπὸν τί πάθω ἢ τί πράξω, οἴμοι οὐ γινώσκω Διὰ γὰρ τὴν Νεστορίου νόσον, φησὶν, ἀπεδοκιμάσθησαν, καὶ ἀπόβλητοι γέγοναν αἱ δύο φύσεις Χρι στοῦ.» Πάλιν τε, δι᾿ Εὐτυχέα, καὶ Διόσκορον, καὶ Θεοδόσιον ἀποδοκιμασθήσεται ή φωνή ή μίαν φύσιν, φάσκουσα τῆς θεότητος, καὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· καὶ ἔσται λοιπὸν κενὸν τὸ κήρυγμα, καὶ ματαία ἡ πίστις, καὶ οἰκήσεται ἡ εὐσέβεια, γενομένη πανταπώλεια.
jpse beatus Cyrillus probavit, et admisit sanctos Patres, qui duas in Christo naturas prædicant, sic ut paulo ante ostendi; maxime Paulum Emesenum, qui Alexandriam venit nomine omnium Orientalium Ecclesiarum et episcoporum. Unde, ipso etiam in ambonem, seu suggestum in Alexandrina ecclesia ascendente, duas que in una hypostasi unitas in Christo praedicante, ingenti gaudio affectus est beatus Cyrillus; inque hac verba prorupit: e La tcntur cali, et exsullet terra 58. Ecce aquam vitæ lau simus ex sacro fonte sancti Patris Pauli, qui ex planavit nobis magnum veritatis mysterium. › Ecce aquam vite nominat divinus Cyrillus duarum na turarum in Christo assertionem, ex qua nos bibere velat veterator iste medicus Severus. Scholion. Reliqua orationis Severi ejusque re futationem invenies in capite tetradii seu qua ternionis, ubi asterisci signum. ct Hæc me locuto progressus in medium Severus ait: «Atqui cum reliquis Patribus, etiam Cyrilli doctrinam repudiavi, utpote post Nestorium mi nime recipi aut approbari dignam; licet ipsius sint Cyrilli pronuntiata, licet ore illius prolata.» qua fronte, arbitraris, producet adversus nos in posterum Cyrilli auctoritatem, afferens illud, sur sumque et deorsum, et vice versa, deorsum ›ursum versans, quod alicubi ait, ‹ unam in divino Verbo naturam incarnatam esse? ›-At non rejeci istam assertionem, inquit Severus, sed aliam qua duas naturas in Christo statuit. Egregiam pro fecto operam dedit Severus Judæis, Græcis, el Ar.bicis doctoribus, qui sacras Litteras ex parte recipit et ex parte rejicit: quod et Manichæi fa ciunt. Cæterum, si ad morbos et hæreses mutare et attemperare oportet dogmata, Christi et veritatis; caque vos, quæ duas naturas profitetur, repudian da est propter Nestorium, necesse erit, ut inanis prorsus et otiosa sit sententia, quæ unam Verbi divini naturam incarnatam annuntiat; propter decem hæreses factionis illius, de qua antea di clum, decem cornibus instructæ: quæ confusionem, phantasiam, imo et inficiationem humanæ naturæ in Christo introducit. Quid igitur de cælero faciam? quo me vertam? Propter Nestorii sectam, inquit, 55 repudiatæ et rejectæ sunt duæ Christi naturæ. Rursus pro. pter Eutychen, Dioscorum et Theodosium omnino jicietur vos illa, quae unam in Christo divinita tis et humanitatis naturam esse affirmat; et sic inanis erit posthac prædicatio; vana etiam fides. Perilat religio, et ad internecionem bitur. Pal. usque dele In schedis Schotti deest hoc scholion.
col. 121–122page 57 of 120
PG 89:121Ἐπεὶ οὖν νέος νῦν τις λέγων, ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, ἀντίχριστος ἀνεδείχθη ὁ Σευήρος, καὶ καθαίρεσιν ἐποιήσατο τῶν ἁγίων Πατέρων, φέρε, ἐκ προφητικῆς, καὶ Εὐαγγελικῆς Γραφῆς τὸ δεκακέρατον αὐτοῦ συντρίψωμεν· παρ ιστώντες ὅτι ἕτερόν τί ἐστι φύσις καὶ ἕτερον, τὸ πρόσωπον. ΚΕΦΑΛ. Η'. Απόδειξις ἐκ Παλαιᾶς, καὶ Καινῆς Διαθήκης, ὅτι οὐ ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον. Προκαθημένου τοῦ βασιλέως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ, καὶ ἐπηρμένου, ἐν τῇ ἁγίᾳ καθ ολικῇ, καὶ ἀποστολικῇ ὀρθοδόξῳ ἡμῶν Ἐκκλησία, καὶ παρεστώτων αὐτῷ τῶν ἀνωτάτων πασῶν ἀγο γελικών Δυνάμεων συμπαρόντων τε τῶν ἐξ αἰῶνος ἁγίων πατριαρχῶν, καὶ προφητῶν, καὶ εὐαγγελιστῶν καὶ ἀποστόλων, μετὰ χεῖρας τὰς ἱερὰς, καὶ θείας τῆς Παλαιᾶς, καὶ Καινῆς Διαθήκης δέλτους επιφερομέν νων, πρώτος ὡς πρῶτος τὸ πρῶτον τοῦ νόμου βιβλίον Μωσῆς εἰς μέσον παρελθών, καὶ ἀναπτύξας, τὴν ἁγίαν Εκκλησίαν, εὐχ Αριστοτελικῶς, ἀλλὰ θεολογικῶς, τὰ περὶ γένους, ήγουν φύσεως ἐκδιδάσκει λέγων Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου, σπεῖρον σπέρμα κατά γένος, καὶ καθ᾽ ὁμοιότητα.» Καὶ πάλιν μετά βραχέα· «Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· ἐξαγαγέτω τὰ ὕλατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν κατὰ γένος, καὶ πετεινὰ πετόμενα ἐπὶ τῆς γῆς κατὰ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὰ κήτη τὰ μεγάλα, καὶ πᾶσαν ψυχήν ζώων ἑρπετῶν, ἅ ἐξήγαγε τὰ ὕδατα, κατὰ γένη αὐτῶν. Καὶ τῶν πε τεινὸν πτερωτόν, κατά γένος.» Καὶ αὖθις· ι Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Εξαγαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζῶσαν κατὰ γένος, τετράποδα, ἑρπετὰ, καὶ θηρία τῆς γῆς κατὰ γένος. Καὶ ἐγένετο οὕτως. Καὶ τὰ κτήνη κατά γένος, καὶ πάντα τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς κατὰ γένος αὐτῶν. Ἰδοὺ δεσποτικαὶ καὶ θεῖαι φωναί, τὰς διαφόρους τῶν πραγμάτων ὑπάρξεις, τῶν τε ἐμψύχων, τῶν τε αψύχων, τῶν τε πτηνῶν, τῶν τε νηκτῶν, τῶν τε έρπε τῶν διάφορα γένη, ήτοι φύσεις προσηγόρευσε θεολογικῶς. Αλλ' οὐ διάφορα πρόσωπα Αριστοτελικῶς, καὶ Ομηρικώς· ὡσανεὶ διδάσκων ἡμᾶς ὁ τῶν ὅλων δημιουργός, ὅτι ἄλλο γένος, ήτοι φύσεις τῶν ἐμπε τῶν, καὶ ἄλλο γένος, και φύσις τῶν θηρίων, καὶ άλλο γένος ήτοι φύσις ἀνθρώπων, καὶ ἕτερον γένος, ήτοι φύσις δαιμόνων. Καθά φησιν ὁ Χριστὸς περὶ αὐτῶν, ὅτι «Τὸ γένος τοῦτο οὐκ ἐξέρχεται, εἰ μὴ ἐν προσευχή, καὶ νηστεία. • "Οθεν καὶ ὁ Παῦλος τὸ ὁμοούσιον ἡμῶν, καὶ Χριστοῦ τὸ κατὰ σάρκα διδά σκων τοὺς ᾿Αθηνῶν φιλοσόφους φησίν· Τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν. ο 'Αλλ' ἴσως καὶ πρὸς Μωσέα, καὶ Παῦλον ἀνανεύει Σευήρος, μή καταδεχόμενος, γένος λέγειν τὴν φύσιν. Οὐκοῦν δυσωπεῖ αὐτὸν δι' ἡμῶν ὁ τοῦ Θεοῦ ἀδελφὸς Ἰάκωβος ἐν τῇ Καθολικῇ αὐτοῦ Επιστολή, ὡς τοῦ Θεοῦ ἀδελφὸς, ἀδελφὰ καὶ σύμ φρονα τοῦ Θεοῦ φθεγγόμενος. "Απερ γὰρ ὁ Θεὸς διὰ Μωσέως γένη ὠνόμασεν, ταῦτα καὶ Ἰάκωβος φύσεις προηγόρευσε λέγων·. Πάσα φύσις θηρίων τε, καὶ
Postquam ergo novitius iste Severus, qui gloria tur sibi omnem potestatem in cœlo et in terra da tam, Antichristus esse, omnesque Patres repudiare convictus est, agedum decicorne ejus sodalitium ex propheticis et evangelicis Scripturis conteramus; demonstrantes aliud esse naturam et aliud perso nam. Demonstratur ex Veteri et Novo Testamento, natu ram el personam distingui. Præsidente rege Christo Deo in sublimi et excelso Chrono, in sancta, catholica, apostolica et ortho doxa Ecclesia nostra, eique assistentibus cunctis supernarum Virtutum angelicis potestatibus; præ sentibusque, qui a seculo fuerunt, sanctis, pa triarchis, prophetis, evangelistis et apostolis, ma nibusque sacros et divinos Veteris et Novi Testa menti libros gestantibus, primus ut primus primum legis volumen Moyses aperuit, et iude Ecclesiam non Aristotelice, sed theologice quid sit genus sive natura docet his verbis: Et dixit Deus: Germinet terra herbam feni seminans semen secundum genus et similitudinem “”. • Εt post panica: • Et dixit Deus Producant aquæ reptilia animæ viventis se cundum genus, et volatilia volantia super terram sub firmamento cœli. Et fecit Deus cete grandia et omnem animam viventem reptilium, quæ pro duxerant aquæ secundum genus suum. Et omne volatile secundum genus suum Rursus Dixit Deus: Producat terra animam viventem in genere suo, quadrupedia et reptilia, et bestias terræ secundum genus; factumque est ita. Et omnia reptilia secundum genus ipsorum “. › philosophis demonstraret nos Ecce Dominicas divinasque voces, quæ diversas rerum essentias, seu substantias animatorum ani maque carentium, volatilium, et aquatilium, et re ptilium theologice appellant diversa genera sive naturas: nequaquam personas diversas, juxta Ari stotelis aut Homeri disciplinam. Nimirum docuit nos omnium rerum conditor, aliud esse genus (seu naturain) reptilium, 56 aliud bestiarum, aliud genus hominum, aliud dæmonum. Sicut el Christus de illis testatur moniorumi) non exit nisi in mio 62. Hinc el Paulus, s Gen. 1, 11. ** ibid. 20, 21. cs ibid. 24, 23. Genus hoc dæ oratione et jeju cum Atheniensibus et Christum se cundum carnem ejusdem substantiæ esse, dixit ‹ Ipsius enim et genus sumus ³. At forte Seve rus tam Moysen, quam Pauluin repudians, abnuet naturam appellari genus. Sed refurat illum per nos Dei frater Jacobus in Catholica sua Epistola; qui, ut Dei frater, Deo consona et consentanea loquitur. Nam quæ Deus ore Moysis appellavit genera, ea nominat Jacobus naturas: ‹ Omnis, inquiens, na tura bestiarum et volucrum et serpentium, et aqua cs Marc. 13, ** Act. xin, 28.
col. 123–124page 58 of 120
PG 89:123πετεινῶν, ἑρπετῶν τε, καὶ ἐναλίων δεδάμασται, καὶ δαμάζεται τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει.» Ἰδοὺ σαφῶς ὁ τοῦ Χριστοῦ ἀδελφὸς τὰ διάφορα γένη, διαφόρους φύσεις προσηγόρευσεν. Οθεν καὶ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων Πα τέρων χορός, τὰ ἑτερούσια καὶ ἑτεροφυῆ, ετερογενή οἶδεν ὀνομάζειν. Οὐκοῦν οἱ μίαν φύσιν μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγοντες εἶναι τὸν Χριστὸν, ἤγουν ἓν γένος ἐκ παντὸς τρόπου, ἢ τὴν θεότητα συγγενῆ τῆς σαρκός λέγουσι τραπεῖσαν εἰς κτίσμα· ἢ τὴν σάρκα, πάλιν συγγενῆ καὶ ὁμοούσιον γενομένην τῆς ἁγίας Τριά δος· ὅπερ τῶν ἀμηχάνων, καὶ ἀδυνάτων ἐστίν. Εἰ δὲ οὐχ ὁμοούσιον τὸ σῶμα τῷ λόγῳ, ἑτέρα πάντως, καὶ ἑτέρα φύσις ἐν Χριστῷ, καθὰ ὁ πάνσοφος Κύ δ ριλλος ἀπολογούμενος ὑπὲρ τῶν ᾿Ανατολικῶν πρὸς Εὐλόγιον ἐσήμανεν ἐν Κωνσταντινουπόλει ὄντα. Σχόλιον. Κύριλλος ἐν τῷ Θησαυρῷ, τὰ ἑτερογενῆ λέγει εἶναι, καὶ Γρηγόριος ἐν τῷ λόγῳ τῶν Θεοφανίων, εἰς τὸ Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμὸς, συγγένειαν μεμαρτυρουμένην μαρτυρουμένην ] εἶπεν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ τὸν Θεὸν Λόγον, ὥσπερ καὶ ὁ Γαβριὴλ φησὶ πρὸς τὴν Θεοτόκον· ι Καὶ ἰδοὺ Ελισάβετ ή συγγενής σου. Ἀλλὰ μὴν μὲν τὸ πέρυσι ἐχέτω ἐνθάδε. Λοιπὸν δὲ ἐπὶ τὰ ἑξῆς Ιτέον. Μετὰ γὰρ Μωσέα εἰς μέσον παρελθὼν τοῦ θειοτάτου, καὶ δεσποτικοῦ ἀκροατηρίου Α. ἀκροτηρίου.] τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν, καὶ ἀποστόλων, πανηγύρεως Σολομῶν, ὁ πάνσοφος, πρῶτος καὶ αὐτὸς τηλαυγῶς ἡμῖν ἐν τῇ Παλαιᾷ Διαθήκῃ τὸν περὶ φύσεως ἐξετίθετο λόγον, ἐν τῇ παρ' αὐτοῦ ἐκτεθείσῃ Σοφίᾳ, φάσκων·. Μάταιοι πάντες άνθρωποι φύσει, οἱ ἔχοντες ἀγνωσίαν Θεοῦ.» Τί ἐστι, φύσει; τοῦτ' ἔστιν, ἐν ἀληθείᾳ. Φύσις γάρ ἐστιν, ὡς αἱ θεόπνευστοι διαγγέλλουσι Γραφαι, ἡ τῶν πραγμάτων ἀλή θεια. ᾿Αντιστρέφω διὰ τοὺς ἄφρονας τὸν λόγον τοῦ Σολομώντος, καὶ λέγω·. Μάταιοι πάντες ἄνθρωποι προσώπω οἱ ἔχοντες άγνωσίαν Θεοῦ.» Αλλ' οὐχ ἁρμόζει ὅλως, τὸ λέγειν, ο μάταιοι προσώπω· ο ἀλλὰ ο μάταιοι φύσει. ο Ὥστε οὐκ ἔστι ταυτὸν, φύσις, καὶ πρόσωπον. Καὶ εἴρηται μὲν ἡμῖν περὶ τούτου καὶ ἐν τῷ τόμῳ τῷ ᾿Απολογητικῷ πρὸς τὸν λαὸν, καὶ οὐκ ἐπελαθόμην. Αλλ' ἐπειδὴ περὶ ἕλκους, καὶ σηπεδόνος χρονίας λαλῶ, καὶ σύριγγος, νομήν, καὶ δυσωδίαν ποιήσαντος, καὶ μάλιστα ἐν τοῖς ὑπ νόμοις, καὶ διώρυξιν τῆς ἄμμου, καὶ κονιορτοῦ τοῦ προσώπω, ἐμπεπλησμένων τῶν Θελονάμων καὶ Αἰγυπτιακῶν χώρων οὐκ ὀκνητέον πάλιν περὶ τῶν αὐτῶν εἰπεῖν, καὶ μάλιστα ἵνα τις αντιστροφές τῶν λέξεων ποιήσαντες ἐκ τῆς ἱερᾶς Γραφῆς τους ἄφρονας πείσωμεν, ὅτι οὐκ ἔστι ταυτόν, φύσις καὶ πρόσωπον. Οὐκοῦν ἀναλάβωμεν πάλιν τὴν τοῦ μακαρίου Ιακώβου φωνὴν διὰ τὴν ἀντιστροφήν σε θολανόμων θολουμένων, εκθολουμένον θελανόμων. θαλανόμων χωρῶν.
tilium domita sunt, et donantur ab humana natura., Ecce diserte Domini frater diversa genera nominat diversas naturas. Quare cunctus etiam sauctorum Patrum cœtus ea quæ sunt diversæ substantiæ et nature vocavit diversorum generum. Igitur qui unan in Christo naturam post unionem ponunt, eos necesse est affirmare, aut divinitatein versam in creaturam congenerem esse carni; aut carnem consubstantialem factam esse sanctissimæ Trinitati quod ex eorum numero est, quæ fieri nulla pote state valent. Si vero corpus non est Verbo consub stantiale, oportet, ut alia et alia sit in Christo na tura: quemadmodum ostendit sapientissimus Cyrif. lus in Apologia pro Orientalibus ad Eulogium Constantinopoli degentem. Scholion. Cyrillus in Thesauro vocal heteroge nea, hoc est, diversi generis, ea que sunt di versae natura seu essentiae. Εt Gregorius, Oratio ne in Epiphaniam, cujus exordium: Rursus Jesus meus, vocat Spiritum sanctum Verbumque divinum testa'am cognationem, quemadmodum et Gabriel ad Deiparam dixit: Et ecce Elisalfeth cognata tua 68., Verum haec hactenus. Pergamus ad alia. Post Moysen in medium procedat ex divino pro phetarum et apostolorum choro, sapientissimus Salomon, qui ipse etiam primus naturæ rationem exposuit diserte in libro qui Sapientia inscribitur. [Schol. [C. Vani sunt omnes homines natura, in quibus non subest scientia Dei 68. Quid est natura? floc est, in veritate. Natura enim est, ut divinitus inspi ral:e Littere tradunt, ipsa rerum veritas. Inverta mus propter insipientes orationem Salomonis, di camusque: Vani sunt omnes homines per sona; in quibus non subest scientia Dei. Sed inconve niens ineptumque erit dicere: «vani persona; › conve riet igitur alterum; • vani natura.» Non igitur idem natura el persona: de qua re etiam a nobis dictum est 57 in Tomio apologetico ad populum, neque id me moria excidit. Sed quia agitur de ulcere et putre dine diuturna et contumaci, et quæ omnia depasci tur, et fatorem, fistulae instar, exhalat, maxime in specubus et cavernis fuscarum Ægyptiarumque regionum, arena et pulvere semper oppletarum, ideo rursus de codem argumento disputare oportet; praesertim ut si sacra Scripturae verba inverterimus, imperitis fidem faciamus, naturam et personam ukum et idem non esse. Repetamus igitur beati Ja cobi dictum, nomenque naturæ mutemus in uomen persona. • Omnis natura bestiarum, et volucrum, et serpentium et aquatilium domita sunt et domantur ab humana natura 67. Non dixit, ab humana pɛr es Jac. 111, 7. 65 Luc. 1, 35. * Sap. xii, 1. Jac. 111, 7. Sch. Videtur nomen proprium regionis vel populi. Sed cujus? Nihil nspiam reperi. Quo fit, ut er dam, legendumn prout etiam in versione Latina expressi, quia facilis mendo occasio fuit in Hæc tamen valeant eo usque dum regio ab aliquo peritiore inveniatur. Sch.
col. 125–126page 59 of 120
PG 89:125ἀνθρωπότης, ἀλλὰ μυρία πρόσωπα, φύσις δὲ μία τῆς λέξεως· ο Πάσα φύσις θηρίων τε, καὶ πετεινῶν, ἐρπετῶν τε, καὶ ἐναλίων δεδάμαστοι, καὶ δαμάζεται τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει.» Οὐκ εἶπεν, τῷ ἀνθρωπίνῳ προσώπῳ· οὐδὲ γὰρ ἐν πρόσωπόν ἐστιν ἡ καὶ διὰ τοῦτό φησι, «τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, ο Ταυτά μου λέγοντος, ὁ θεῖος ῥήτωρ τῆς οἰκουμένης, Παύλος τὴν πρὸς Ρωμαίους φέρων Επι στολὴν εἰς μέσον ἦλθεν, ἐν ᾗ ἡμᾶς διδάσκει λέγων, Στ' ἂν γὰρ ο Εθνη τὰ μὴ νόμον ἔχοντα, φύσει τὰ τοῦ νόμου τελοῦσι.» Τί ἐστι φύσει, εἰ μὴ ἐν άλη θείᾳ; Αντιστρέψωμεν τὴν φωνὴν, καὶ εἴπωμεν, στ' ἂν γάρ ο ἔθνη, τὰ μὴ νόμον ἔχοντα, ο προς ώπῳ τὰ τοῦ νόμου τελοῦσιν. Αλλ' οὐδαμῶς οὐδ' ὅλω: ἁρμόζει τὸ λεγόμενον, ὥστε οὐκ ἔστιν ἡ φύσις πρόσωπον. Πάλιν γάρ λέγει, ότι ο κρινεῖ ἡ ἐκ φύ σεως ἀκροβυστία τὸν νόμον τελοῦσα, ἡ τοῦτ' ἔστιν ἡ τῶν ἐθνῶν ἀκροβυστία ἐν ἀληθείᾳ τὸν νόμον τε λούσα, κατακρίνει σε τὸν διὰ περιτομής παραβάτην του νόμου. Σχόλιον. Οὐδεὶς ἐκ φύσεως τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ ποιεῖ, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως· ἐπεὶ εἰ ἐκ φύσεως ἦν ἡ ποίησις τῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν, πάντες ἐδικαιοῦντο. Ὥστε καὶ ἐνταῦθα τὸ φύσει, ἀντὶ τοῦ ἐν ἀληθείᾳ εξαττα:. Καὶ πάλιν· ο Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς τῶν ο κατά φύσιν κλάδων οὐκ ἐφείσατο,» τοῦτ' ἔστι τῶν κατὰ ἀλή θειαν συνουσιωμένων ἐν τῇ ῥίζῃ, οὐδέ σου φείσεται τοῦ ἀρνουμένου τὴν ἀλήθειαν. Αντιστρέψωμεν τά λιν τὴν λέξιν διὰ τοὺς στρεβλούς, καὶ εἴπωμεν γὰρ ὁ Θεὸς τῶν κατὰ πρόσωπον κλάδων οὐκ ἐφεί σατο. Ποῖον πρόσωπον, είπέ μοι, ἢ τοῦ ὅλως ἔχει λέγον, ἢ ἀκολουθίαν τὸ λεγόμενον; Οὐκοῦν οὐκ ἔστιν ἡ φύσις πρόσωπον. Εἰ γὰρ σὺ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν ἀγριελαίου, τοῦτ' ἔστιν ἐκ τῆς κατὰ ἀλήθειαν ἀπι στίας ἐξεκόπης. Καὶ παρὰ φύσιν ένεκεντρίσθης εἰς καλλιέλαιον, πόσω μᾶλλον οὗτοι οἱ κατὰ φύσιν ἐγκεντρισθήσονται τῇ ἰδίᾳ ἐλαία; Αγριέλαιον τὴν ἀπι στίαν εἶπεν. Οὐδεὶς δὲ κατὰ φύσιν ἐστὶν ἄπιστος, ἀλλὰ κατὰ προαίρεσιν. Ωστε καὶ ἐνταῦθα, ἀντὶ ἀληθείας κεῖται, τό, φύσει. Ταυτά μου εἰρηκότος, καὶ σπεύδοντος ἐφ' ἑτέρας ἀποδείξεις, πρὸς τὸ γραφικῶς παραστῆσαι, ὅτι οὐκ ἔστι ταυτὴν φύσις, καὶ πρόσωπον, κατέσχε μου τῆς χειρὸς πάλιν ὁ ἱερὸς ἀπόστολος τὴν πρὸς Κορινθίους πρώτην Ἐπιστολὴν αὐτοῦ ἐπιδούς· ἐν ᾗ πάλιν σα φῶς ἡμᾶς διδάσκει, ὅτι οὐδὲν ἕτερον σημαίνει ἡ φύσ σις, εἰ μὴ αὐτὴν τὴν τῶν πραγμάτων ἀλήθειαν. Ἐν οἷς ἐγκαλῶν τισι γυναιξὶν ἀκατακαλύπτῳ τῇ κεφαλῇ προσευχομέναις, φησίν·. Ἐν ὑμῖν αὐτοῖς κρίνατε πρέπον ἐστὶ γυναῖκα ἀκατακάλυπτον τῷ Θεῷ προσεύχεσθαι; Οὐδὲ αὐτὴ ἡ φύσις διδάσκει ὑμᾶς, ἡ τοῦτ' ἔστιν οὐδὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Αρα ἐὰν ἀντιστρέψω μεν, καὶ εἴπωμεν ἀντὶ τῆς φύσεως, ὅτι οὐδὲ αὐτὴ ἡ ὑπόστασις διδάσκει ὑμᾶς, ἔχει ὅλως νόστον ἢ το ο
na: sed sunt personæ infinitæ; natura vero uua; propterea dicit, cab humana natura. ▸ sona; neque enim natura humana est una perso en Rumi. 11, 14. 89 ibid. 27. Romn. x1, 21. Hæc cum dissererem, ecce ingreditur divinus ille universi orbis doctor et orator Paulus, manibus suis Epistolam ad Romanos ferens, in qua ista tradit: Gentes, quæ legem non habent, natura (seu naturaliter) ea quæ legis sunt, faciunt 68. Quid est natura, nisi in veritate? Invertamus lanc vocem, dicamusque: «Gentes quæ leges non ia bent, persona ea quæ legis sunt, faciunt. At ora tio hæc nullo modo conveniens est et apta. Sequi esse idem. tur ergo naturam et personam non Iterum idem ait: Et judicabit id, quod ex natura est præputium, legem consummans 6, hoc est, gentium prærputium in veritate legem consummans condemnat te qui per circumcisionem transgressor es legis. Scholion. Nullus natura legem Dei facit, sed ex proposito et electione; quia si divinorum præcepto rum impletio et exsecutio a natura esset, omnes justificati fuissent. Itaque et hoc loco illud, natura, accipitur pro co quod est, in veri tate. nomen Rursus: e Si enim Deus ramis natura (naturali bus) non pepercit ";» hoc est: ramis qui secundum veritatem radici uniti et insiti fuerant; neque tibi veritatem neganti parcel. Mutemus iterum dictio nem propter pervicaces et tortuosos, dicamusque Si enim Deus ramis persona non pepercit. Qualem mam personam, dic obsecro, intelligit? Aut quænam tandem hujus orationis est ratio et connexio? Ergo natura non est persona. Nam si tu ex naturali ex cisus es oleastro (ex oleastro, qui natura talis est), hoc est, si exemptus es ab ea quæ secundum rei ve ritatem erat infidelitas, et contra naturam insertus es in bonam olivam, quanto magis ii qui secundum naturam, inserentur suæ oliva! Per oleastrum infil delitatem intelligit. Nullus enim natura est 58 in fidelis, sed ex electione. Itaque et hoc loco ponitur vox, natura, pro veritate. Cum his finitis ad aliam demonstrationem prope rarem, ut ex Scripturæ testimoniis planum facerem naturam et personam unum et idem non esse, ma num meam apprehendit Apostolus, offerens mihi primam suam ad Corinthios Epistolam, in qua rursus perspicue nos docet, naturam aliud non significare, quam ipsam rerum veritatem. Ubi enim mulieres quasdam capite non velato orantes repre hendit, sic loquitur: • Vos ipsi, judicale, decel mulierem non velatam orare Deum? Nec ipsa natura docet vos 71 '; hoc est, neque ipsa res. An igitur si loco. vocabuli natura substituamus aliud, oratio nemque hunc in modum conformemus: Nec ipsa hypostasis seu persona docet vos, eamdem gratiam. * 1 Cor. x1, 15, 14.
col. 127–128page 60 of 120
PG 89:127ἀκολουθίαν τὸ λεγόμενον; Οὐδαμῶς. Ὥστε οὐκ ἔστι ταυτὸν, φύσις, καὶ πρόσωπον, καὶ ὑπόστασις. Αλλ' οἱ ἔξαρχοι τοῦ δεκακεράτου ρήτορες ταῦτα οὐδαμῶς διενοήθησαν, οὐ Μωσέως, οὐ Σολομῶντος, οὐ τοῦ Χριστοῦ, οὐκ Ἰακώβου, οὐ Παύλου εἰς τοὺς περὶ φύσεως, καὶ ὑποστάσεως, καὶ προσώπου λόγους μνείαν ἐποιήσαντο. Εἰ γὰρ ταῦτα ἀναγνόντες ἔγνω σαν, οὐκ ἂν τὸν τῆς δόξης κύριον ἐβλασφήμησαν, φάσκοντες, Οὐκ ἔστι φύσις ἀπρόσωπος. ᾿Αλλὰ ταυ τόν ἐστιν ἡ φύσις, καὶ τὸ πρόσωπον. Λοιπὸν ἡ σύνοδος Χαλκηδόνος, μᾶλλον δὲ καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες, δύο φύσεις αδιαιρέτους εἰπόντες ἐν Χριστῷ, δύο πάντως, καὶ πρόσωπα ἐπ' αὐτοῦ κατὰ Νεστόριον εὑρίσκονται λέγοντες· καὶ τούτου χάριν Σευήρος ὁ δίκαιος κριτὴς τὴν αὐτῶν καθ αίρεσιν ἐποιήσατο. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ἡ φύσις πρόσωπον, ἱκανῶς ὁ λόγος ἐκ Παλαιᾶς τε, και Καινῆς Διαθήκης ἀπέδειξε λοιπὸν ἀκόλου ον ἀντιστρέψαι τὴν τάξιν. Καὶ ἐκ τῆς αὐτῆς ἱερᾶς καὶ θείας Γραφῆς παραστῆσαι, ὅτι οὐδὲ τὸ πρόσω ωπον δυνατόν έστι, φύσιν προσαγορεύεσθαι. Λοιπὸν ὅσοι άφρονες ταυτὸν λέγετε τὴν φύσιν, καὶ τὸ πρόσ ωπον, τῶν λεγομένων νουνεχῶς ἀκούσατε. Κατ' ἐρώτησιν δὲ, καὶ ἀπόκρισιν ἀναγνωστέον τὰ ἀκόλουθα. Καταρασάμενος ὁ Θεὸς τὸν Κάϊν, πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων κατηράσατο, ἢ ἓν πρόσωπον, καὶ μίαν ὑπόστασιν; Πρόδηλον, ὅτι μόνον τὸ τοῦ ἡμαρ τηκότος πρόσωπον. Ὥστε οὐ ταυτόν, πρόσωπον, καὶ φύσις. Εἰπὼν ὁ Νῶς πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν στηλιτεύ σαντα αὐτοῦ τὴν γύμνωσιν, ὅτι • Επικατάρατος, καὶ παῖς οἰκέτης ἔσται Χαναάν. ο πότερον την κοι νην φύσιν τῶν τριῶν υἱῶν κατηράσατο, ἢ ἓν ἐκ τῶν τριῶν προσώπων; Εὔδηλον ὅτι μόνον τὸ τοῦ Χαμ πρόσωπον. Ὥστε οὐ ταυτόν, φύσις καὶ πρόσωπον. Μετενεχθέντος τοῦ Ἐνώχ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, πᾶσα ἡ φύσις τῶν ἀνθρώπων μετηνέχθη, ἢ ἐν, καὶ μόνον πρόσωπον; Δῆλον, ὅτι μόνον τὸ τοῦ Ενώχ πρόσο ωπον. Ωστε οὐκ ἔστιν ἡ φύσις πρόσωπον. Ομοίως καὶ ὁ Χριστὸς καταρασάμενος τὸν Ἰού δαν, οὐ πᾶσαν τὴν φύσιν τῶν ἀποστόλων κατηράσατο, ἀλλ' ἐν πρόσωπον. Καὶ ὅπερ μὴ δόξωμεν μύθ θους διηγεῖσθαι τοῖς ἀντιδίκοις, φέρε δὴ ἐπ' αὐτὴν τὴν κυρίως προσωπολεξίαν, τὴν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον,; τυγχάνουσαν, περὶ Θεοῦ, χωρήσωμεν. Γέγραπται γάρ, ὅτι μετὰ τὴν παράδοξον ἐκείνην παλαίστραν, φησὶν ὁ θεσπέσιος Ἰακώβ, ἐκάλεσε τὸν τόπον ἐκεῖνον, εἶδος θεοῦ. «Εἶδον γὰρ Θεὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον Καὶ ἐσώθη μου ή ψυχή. ο Λεγέτω μοι νῦν ὁ φιλόσοφος Σευήρος, ὁ ταυτὸν λέ γων εἶναι, τὴν φύσιν, καὶ τὸ πρόσωπον· ἆρα δυνα πρόσωπον
et connexionem servabit oratio? Nequaquam. Non est igitur idem persona seu hypostasis et natura. Sed exarchi et præsides decicornis illius sodalitii bæc non perpenderunt, neque Moysis, aut Salomo ris, aut Christi, aut Jacobi, aut Pauli rationen ha buerunt, quod attinet ad ea quæ de natura et per sona tradiderunt. Si enim hæc ex lectione cogno vissent, utique Dominum gloriæ non blasphemassent, dicendo naturam non esse sine persona; sed unum idemque reputari debere naturam et personam. Ex quo sequitur, synodum Chalcedonensem, vel potius sanctos Patres, qui duas indivisas in Christo affirmarunt naturas, duas item personas ex Nesto rii persuasione in Christo statuisse, eamque ob causam Severus, aquissimus ille judex eos de solio deposuit. Quod igitur uatora et hypostasis non sint unum et idem satis superque ex Veteri Novoque Testamento demonstratum est. Sequitur, ut ex ea dem sacra Scriptura planum faciamus, personam ne posse quidem naturæ appellationem suscipere. Nec aliud superest, quam ut qui ex imperitia per sonain et naturam unum idemque esse contendunt, animum ad ea, quæ dicentur, diligenter advertant. Quæ sequuntur legenda sunt forma interroga tionis et responsionis. Cum Deus Cain maledixit", universæne humanæ naturæ maledixit, an uni personæ seu hypostasi? Clarum, quod tantummodo ejus qui deliquerat, personæ. Itaque persona et natura non sunt idem. Cum Noe filium suum, a quo nuditas ejus pate facta et irrisa fuerat, sic compellavit: • Maledictus Clanaan, servus servorum 59 erit fratribus suis 15,1 num communem trium filiorum naturam diris de vorit, an unam ex tribus illis personam? Perspi cuum, quod solum Chami personam. Ergo idem non est persona et natura. Num translato Enoch a Deo 7, tota hominum na tura translata est, an unica duntaxat persona? Clarum, quod sola persona Enoch. Non est ergo idem persona el natura. Pari modo Christus cum exsecratus est Judam ***, non exsecratus est universam apostolorum natu r..m, sed unam personam. Et ne videamur adver sariis narrare fabulas, agedum, conferamus nos ad ra sacra Scripturæ loca, in quibus proprie fit men tio personæ, cum de Deo sermo est. Proditum legimus, patriarcham Jacob, post ad miran lam illam luctam, nominasse locum illum Phariuel, id est visionem Dei; dixit enim: • Vidi Denn facie ad faciem quasi dicas, persona ad personam. Et salva facta est anima mea 7. › Dicat mihi Severus, magnus ille 7 Gen. 1V, 11. 13 Gen. 1x, 25. * Gen. v, 74* Matth. xxvi, 24. " Gen. xxx11, 30. Argumentum hoc non est valde ellicas, quia plura significat quam persona.
col. 129–130page 61 of 120
PG 89:129τὸν ἦν τῷ Ἰακὼβ ἀντὶ τοῦ, ο Εἶδον Θεόν, πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, ο εἰπεῖν, ο Εἶδον Θεόν, φύσις πρὸς φύσιν, καὶ ἐσώθη μου ή ψυχή; ο Οὐδαμῶς. "Ωστε οὐ ταὐτὸν, φύσις, καὶ πρόσωπον. Δέχου ὁ Ἰακωβίτης καὶ ἕτερον παρὰ Ἰακώβ λίθον σφενδονίτην. Εἶπε γὰρ πρὸς Ησαῦ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ὅτι ο Εἶδον τὸ πρόσωπόν σου, ὡς ἄν τις ἴδοι πρόσωπον Θεοῦ. Ἰδοὺ πάλιν πρόσωπον εἶπεν. Αδύνατον γὰρ ἦν αὐτὸν εἰπεῖν, ὅτι εἶδον τὸ πρότ ωπόν σου, ὡς ἄν τις ίδοι φύσιν Θεοῦ. Ὥστε οὐ ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον. Εἴρηται πάλιν ἐν τῇ Ἐξόδῳ, ὅτι εἶδον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ τὸ πρόσωπον Μωσέως, ὅτι δεδόξασται, καὶ περιέθηκαν αὐτῷ κάλυμμα. Καλύψαντες οὖν τὸ πρόσωπον Μωσέως, ἄρα την φύσιν πᾶσαν αὐτοῦ ἐκάλυψαν, ήγουν ὅλον τὸ γένος τοῦ Ἰσραήλ; Ούδα μῶς. Ὥστε οὐ ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον. Καὶ πάλιν, ὅτε λέγει ἐπὶ τῆς βάτου, ὅτι ι Καὶ ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ Μωσῆς. Ηὐλα δεῖτο γάρ' ο ἀδύνατον γὰρ εἰπεῖν, ὅτι καὶ ἀπέστρεψε Μωσῆς τὴν φύσιν αὐτοῦ· ὥστε οὐκέτι ταυτὸν ἡ φύσις καὶ τὸ πρόσωπον. Καὶ ὅτ' ἂν λέγει ὁ προφήτης πρὸς Θεόν·. Επί φανον τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα, οὐ δύνα και εἰπεῖν, Επίφανον τὴν φύσιν σου, και σωθησόμεθα· ὥστε οὐ ταυτὸν ἡ φύσις, καὶ τὸ πρόσωπον. ᾿Αλλὰ μὴν οὔτε πάλιν προσευχόμενος, καὶ φάσκων πρόσωπον πρὸς πρόσωπον,» πρόσωπόν σου, πρόσωπον, πρόσωπον. πρόσωπόν σου, πρόσ ωπον, πρόσωπον, τὸ πρόσωπον, οι πρόσωπον (πρόσωπον) φύσις πρόσωπον τῷ Κυρίῳ ὅτι • Εξεζήτησέ σε τὸ πρόσωπόν μου, • • πρόσωπόν μου, 60 ἠδύνατο εἰπεῖν, ὅτι, Εξεζήτησέ σε ή φύσις μου. Οὔτε γὰρ ἡ φύσις τῶν ἀνθρώπων τότε ἐξεζήτει τὸν Θεόν, ἀλλ᾽ ὁ Δαυίδ· ὥστε οὐ ταυτὸν φύσις καὶ πρόσωπον. Καὶ πάλιν λέγων πρὸς Θεὸν, ὅτι, ο Ἐγὼ ἐν δι καιοσύνῃ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ σου, οὐκ ἠδύνατο ἀνταλλάξαι τὴν φωνὴν, καὶ εἰπεῖν· Ἐγὼ δὲ ἐν δι καιοσύνῃ ὀφθήσομαι τῇ φύσει σου. Αδύνατον γάρ τοῦτο. Οὐκοῦν οὐ ταυτὸν, φύσις καὶ πρόσωπον. Καὶ Ἡσαίας δὲ λέγων ὅτι, Τὸ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων, ο οὐκ ἠδύ νατο εἰπεῖν, ὅτι, Τὴν φύσιν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων· ὥστε οὐ ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον. Αλλ' οὐδὲ ὅτ᾽ ἂν λέγει ὅτι, ο Έστησα τὸ πρόσωπόν μου ὥσπερ πέτραν στερεάν, ο ήδύνατο” εἰπεῖν, τὴν φύσιν μου. Ὥστε οὐκέτι ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον, ὡς Σευήρος ληρωδεί. Ταῦτα λέγων, οὐ τὴν φύσιν μὲν τοῦ Θεοῦ λέγω ἀόρατην, τὸ δὲ πρόσωπον αὐτοῦ ὁρατόν. Απαγε τῆς ἀτοπίας! ᾿Αλλὰ μόνον βούλομαι δεῖξαι τοῖς αἰ μετικοῖς τὴν διαφορὰν τῆς φωνῆς. Καὶ ὅτι, οὐ πάν τως ἔνθα ονομάζεται φύσις, δύναται καὶ πρόσωπον ὀνομάζεσθαι· οὔτε πάλιν, ἔνθα πρόσωπον λέγεται, οι χτι, φύσις, πρόσωπον. (προσώπῳ) φύσει σου, φύσις εἰ πρόσωπον. φύσιν, φύσις πρόσωπον (πρόσωπόν μου) φύσις πρόσ ωπον, πρόσωπον φύσις, και πρόσωπον, ΝΟΤΑ. προσώπου.
contendit; num fieri potuerit, ut Jacob loco hujus philosophus, qui naturam et personam idem esse Vidi Deum, diceret ‹ Vidi Deum natura ad naturam, et salva facta est anima mea?» Nequaquam. Non ergo idem est na tura et persona. Accipe Jacobita alium a Jacobo, quasi funda mis sum lapidem. Dixit enim ad Esau fratrem suum Vidi faciem tuam (personam tuam), quasi viderim vultum Dei 7.. Et rursus dixit Fieri enim non poterat, ut diceret Vidi quasi quis videret naturam Dei. Ergo idem non est persona et natura. In Exodo scriptum est Israelitas vilisse faciem Moysis glorificatam, et posuisse vela men super faciem Moysis 77. Cum ergo faciem Moysis velassent; num ideo totam naturam ejus velarunt, vel totum genus Israeliticum? Nequa quam. Igitur idem non est natura et persona. Et rursus cum de Moyse ad rubum dicit: Avertit faciem suam Moyses. Timebat enim 78;; feri non potuit, ut dicerct: Avertit Moyses naturam suam; non est ergo idem natura, (persona). Et quando Propheta ait ad Dominum: Ostende faciem tuum, et salvi erimus *; } no! quivil dicere: Ostende naturam tuam, et salvi eri mus; et minime idem erunt. Neque cum preces ad Dominum fundens aiebat 80 Exquisivit te, facies mea s di * Gen. XXXI, 10. " Exod. xxxiv, 29 seqq. Pial, 15. ns Isa. L, 6. ss ibid. 7. cere potuit: Quaesivit te natura mea. Neque enim hominum natura tunc quære! at Deum, sed David. Igitur idem non est natura el Rursus alloquens Dominum: ‹ In justitia appa relo conspectui tuo ";» non potuit mu tata voce dicere: Ego vero in justitia apparebo tỷ natura tuæ. Non est igitur idem Sic Isaias cum dixit: Faciem meam non averti ab increpantibus, et conspuentibus in me ®;, dicere non potuit: Averti naturam meam a sputo rum opprobrio. Itaque et non sunt idem. Sed neque cum dixit: • Posui faciem meam quasi petram firman; › dicere po tuit naturam meam. Non ergo idem et ut Severus delirat. Haec cum assero, minime assero, naturam qui dem Dei esse inaspectabilem, vero aspe ctabile; apage hanc absurditatem! sed tantum volo hæreticis discrimen vocis demonstrare, quodque non possit plane teri, ut ubi nominatur tura, ibi etiam nominetur vel vice versa, 70 Exod. 1. 6. 19 Psal. LXXIX, 80 Psal. xxvi, Omnia ista procedunt ex homonymia vocis Quapropter infirma sunt.
col. 131–132page 62 of 120
PG 89:131προσώπου δύναται τὸ αὐτὸ ἐκ παντὸς τρόπου και φύσις προσο φύσεως, (τὸ πρόσω ωπον) αγορεύεσθαι. Καὶ τοῦτο εὐθέως, καὶ ἐξ εὐαγγελικῆς, καὶ ἀποστολικῆς, ἀλλ' οὐχ Ελληνικής παραδόσεως ἀποδεῖξαι πειράσομαι. Φησὶ γὰρ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ πρός τινας ο Οράτε, μὴ καταφρονήσατε ἑνὸς τῶν ἐλαχίστων τούτων λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι οἱ ἀγγελοι αὐτῶν διὰ παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου ἐν σύμπ νοῖς.» Εἰ δὲ ταυτὸν φύσις. καὶ πρόσωπον, ἀντι στρέφω τὴν φωνὴν, καὶ λέγω· Ὅτι οἱ ἄγγελοι αυτ τῶν διὰ παντὸς βλέπουσι τὴν φύσιν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ᾿Αλλὰ μὴν ἀδύνατον τοῦτο, καὶ παντελῶς ἀμήχανον, καθὼς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος δια δάσκει ἡμᾶς λέγων ὅτι, ο Τὸν Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. ο Ο μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν ἐν τοῖς κόλπος πρόσωπον, τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο.. Εἰπὼν δὲ ὅτι πρόσωπον. Οὐδεὶς Θεὸν ἑώρακεν, ν οὐ περὶ ἀνθ ώπων μένου τοῦτο εἴρηκεν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἀγγέλων. Λοιπὸν πρόσωπον; λεγέτω "Ακέφαλος, πῶς τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς οἱ ἄγγελοι βλέποντες τὴν φύσιν οὐ βλέπουσιν; εἰ ἄρα ταυτόν ἐστι, καθὰ φάσκετε, ἡ φύσις, καὶ τὸ πρόσωπον. πρόσωπον προς πρόσωπον, πρόσ ωπον φύσις εἰ πρόσω πρόσωπον σιν, Νονο προσωπικήν θέαν, πρόσωπον, πρόσωπον πρόσωπον Ακουσον πάλιν καὶ Παύλου τοῦτο σαφῶς διδάσκοντος, καὶ ἀπόθου τὸ πολυθρύλλητόν σου ληρώδημα, τὸ φάσκον, ταυτὸν ὑπάρχειν τὴν φύσιν, καὶ τὸ τομέα ωπον. Λέγει γοῦν πρὸς Κορινθίους περὶ τῶν καθα μῶν τῇ καρδίᾳ, ὅτι νῦν μὲν ὁρῶσι τὸν Θεὸν ὡς ἐτύ περῳ, καὶ αἰνίγματι, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι πράσο ωπον προς πρόσωπον. Ειπέ μοι λοιπὸν νῦν, ὁ λέγων ταυτὸν εἶναι τὴν φύσιν, καὶ τὸ πρόσωπον· ἄρα δυ νατόν ἐστιν ἀντιστρέψαι τὴν φωνὴν, καὶ εἰπεῖν· Τό τε δὲ φύσιν πρὸς φύσιν ὄψονται οἱ δίκαιοι τὸν Θεόν; Απαγε. Αὐτὸς γὰρ Παῦλος ὁ θεῖος προσμαρτυρεί περὶ Θεοῦ λέγων· Ον εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων, οὔτε ἰδεῖν δύναται.» Ωστε οὐ ταὐτὴν φύσις, καὶ πρόσωπον. Καὶ ἄλλας δὲ μυρίας τοιαύτας παραστάσεις ἔστιν εὐρεῖν ἐν τῇ θείᾳ Γραφή, προσωπολογη σάτας μὲν ὡς ἐν εἰκόνι τινὶ, καὶ ὀπτασίᾳ τὸν Θεὸν, οὐδαμοῦ δὲ αὐτὸν φυσιολογησάτας. Οὔτε γὰρ εὐρή σεις ἐν πάσῃ τῇ Παλαιᾷ καὶ Καινή Διαθήκη. Η ούτ σίαν Θεοῦ δηλωθεῖσαν, ἢ λεγομένην· ᾿Αλλὰ πάντες οἱ ὀπτασίαν Θεοῦ τοῦ ἀοράτου τυπικῶς, καὶ σκιωδῶς θεωρήσαντες, προσωπικήν θέαν, ἀλλ' οὐ φυσι τὴν οὐσίαν Θεοῦ ἑωράκασι. "Ωσπερ ὁ Δανιήλ, Πα λαιὸν ἡμερῶν πρόσωπον, καὶ ὡς Υἱὸν ἀνθρώπου ἔτε ρον πρόσωπον ο ἐρχόμενον μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ· ο καὶ Ησαίας ἐν εἴδει, καὶ σχήματι τυπικῷ άνθρωπίνου προσώπου ὀπτασίαν εἶδεν, ε τὸν Κύριον καθήμενον ἐπηρμένου», οὐ τὴν θείαν φύσιν ὁρῶν τες, ἀλλ' ὡς ἐν εἴδει τινὶ καθ' 8 ηδύναντο βλέπειν, καὶ καθ' δ εχώρουν ὀπτανομένου αὐτῆς ἐν ἀνθρωπίνῳ σχή ματι τοῦ ἀοράτου, καὶ ἀσχηματίστου Θεοῦ. Εἰδὲ ταυ τὸν φύσις, καὶ πρόσωπον, πῶς οὐκ εἶπεν πρὸς Θεὸν ὁ προφήτης· Μὴ ἀποστρέψῃς τὴν φύσιν σου ἀπ' ἐμοῦ, ἀλλὰ, 4 Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ πάλιν, Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε, ο Καὶ ἁπλῶς ἐν μυρίας τύποις ή θεία Γραφὴ πρόσωπον Θεοῦ ὀνομάζουσα, οὐδαμοῦ φίσι
ahi nomen ponitur, ibi etiam omni modo ponatur nomen nature. Et hoc sta tim ex evangelica, et apostolica, non ex Græcanica tra Hitione demonstrare conabor. Dicit enim Filius Dei ad quosdam:. Videte, ne contemnatis unum ex parvulis istis; dico enim vo bis, quia angeli eorum semper vident facicm Patris mei in cœlis ".» Celerum hoc absolute et simpliciter est impossibile, si intelliga tur de natura (sicuti ipsum Dei verbum nos docet his verbis: • Deum nemo vidit unquam: Unigeni tus, qui est in sinu Patris, ipse enarravit 88.» Quod vero ait: «Deum nemo vidit unquam, id non solum de hominibus pronuntiavit, sed et de angelis. De cartero explicet Acephalus, quomodo angeli, qui faciem, Patris vident, non vi deant naturam, si, ut contendunt, idem est natura et Audi et Paulum hæc tibi dilucide exponenteni, tandemque depone decantatam illam næmiam; idem Csse naturam et Dicit igitur ad Corin thios de mundis corde, eos nunc quidem videre Deum, tanquam in speculo et ænigmate, in futura vero vita fucie ad fa cicm 66. 61 Cedo igitur tu, qui naturam, et idem arbitraris, an invertere liceat orationem, et dicere Tuno natura ad naturam videbunt justi Drum? Apage. Ipse enim Paulus testatur de Deo ● Quem nullus hominum vidit, sed nec videre potest • Itaque idem non est Rov. Hujus generis innumera alia testimonia in Scriptura invenire licet, quæ Deum tanquam in imagine et visione secundum nobis repræsentent; nulla autem, quæ secundum çú seu naturam. Neque enim in Veteri, aut Testamento usquam invenies naturam Dei mani festatam, aut nominatam; sed omnes, qui invisi bilis Dei typica et umbratili visione dignati sunt, ii viderunt quasi dicas, person Jem seu facialem visionem, et nou physicam, seu naturalem Dei substantiam. Sic Daniel vidit Anti quum dierum et tanquam Filium homi nis, et alterum «veniens cum nubibus coeli 88 .» El Isaias vidit in typica specie humane personæ, per visionem, ‹ Dominum sedentem su per thronum excelsum et elevatum, et ea quæ sub ipso erant, replebant templum. Seraphim stabant super illud: sex ale uni, et sex ale alteri 39 ; s qui quidem divinam naturam non videbant in se, sed adumbratam in specie, cujus beneficio videre po terant, quantum quidem capaces erant Dei, alio quin ab omni aspectu et figura remoti, qui tunc sese humana specie conspiciendum exhibebat. Quod si natura el idem sunt, qui factum est, 67 | Tim. 1, 10. ns Matth. xv, 10. 88 Joan. 1, 18 86 1 Cor. xii, 12. v1, 1, 2. ss Plan. v, 9. 13, 12.
col. 133–134page 63 of 120
PG 89:133Θεοῦ προσηγόρευσεν. Ὥστε πρόδηλον, ὅτι οὐκ ἔστι ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον. (πρόσωπο») Τὸ πρόσωπον, (προσώπου) (προσώπου) ειώ, ᾿Αλλὰ καταχρηστικῶς, φησὶ, καὶ καθ᾽ ὅ δυνάμεθα ἀκοῦσαι, ἡ θεία Γραφὴ πρόσωπον ἐπὶ Θεοῦ προσ ηγόρευσεν, ὥσπερ καὶ χεῖρας, καὶ πόδας, καὶ ὦτα, καὶ πτέρυγας, καὶ ὀφθαλμοὺς, καὶ στόμα, καὶ τὰ λοιπα μέλη· ἐπεὶ ἀσώματον τὸ θεῖον, καὶ ἀπρόσωπον, καὶ ἀσχημάτιστον. Ταῦτα τοῦ αἱρετικοῦ ἀν τιλέγοντος, συντίθημι τῷ λόγῳ. Αλλ' ἐκεῖνο πάλιν ἀντερωτῶ, ὅτι καὶ πῶς ἐν μυρίοις τόποις ἡ θεία Γραφή καταχρηστικῶς, καὶ ἀλληγορικῶς εἰποῦσα πρόσωπον ἐπὶ Θεοῦ, φύσιν, ἢ οὐσίαν οὐδαμῶς ἐπ' αὐτοῦ εἴρηκεν, οὐδὲ καταχρηστικῶς, οὔτε ἀλληγο ριχῶς, οὐδὲ συμβολικῶς, εἰ ἄρα, ως φατε, ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον. Ὥστε παντί που δῆλον, ὅτι οὐκ ἔστι ταυτὸν φύσις, καὶ πρόσωπον, καθὰ διὰ πλάτους ἐκ τῆς ἱερᾶς Γραφής, Παλαιᾶς τε, καὶ Και νῆς ἀπεδείξαμεν. Εἰ δὲ καὶ ζητεῖς λέγον, καὶ τίνος χάριν οἱ μακά ριος προφήται διὰ πάσης τῆς θείας Γραφής προς ώπου Θεοῦ ἐπιφάνειαν, και παρουσίαν ἐπεζήτουν, καὶ ηύχοντο, καὶ προσεδόκουν, οὐ φύσεως; ἄκουσιν περί τούτου λόγον Πατρικὸν ὁμοῦ τε καὶ πιστόν· καὶ μὴ ἀντείπῃ. Γνόντες γὰρ δι' ἐνεργείας Πνεύματος ἁγίου οι μακάριοι προφῆται, καὶ πατριάρχαι, ὅτι οὐ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως τῆς ἁγίας Τριάδος τὸ ὁλοτελὲς πλήρωμα, τῶν τριῶν προσώπων, Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος ἐπὶ γῆς ἐπιφαίνεσθαι, καὶ σαρκοῦσθαι μέλλει ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων, ἀλλὰ τὸ ἐν πρόσωπον, τοῦτ' ἔστιν ὁ Θεὸς Λόγος, τούτου χά ριν, οὐ τὴν τριαδικὴν οὐσίαν Θεοῦ ἐπιδημῆσαι ἔλε γον, ἀλλὰ προσώπου Θεοῦ ἐπιφάνειαν ἐκήρυττον, καὶ προσηύχοντο· ώσανεί σαφῶς, καὶ ἀριδήλως τὸ πρόσ απον τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τὴν αὐτοῦ ἐπὶ γῆς πα ρουσίαν ἐπιζητοῦντες, καὶ πρὸς αὐτὸν λέγοντε, Επίφανον τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα.» Και, ο Εξεζήτησέ σε τὸ πρόσωπόν μου, [σου] Κύριε, ζητήσω.» Και, ο Επιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς ὁ Θεὸς, καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς. ο Καὶ παλιν·. Τὸ πρόσωπόν σου ἐπίφανον ἐπὶ τὸν δοῦλόν σου, ο τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἔπλασας. Ἰδικού προσώπου Θεοῦ, ήγουν τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος παρουσίαν οἱ προφῆται κηρύττοντες, τοῦτ' ἔστι τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ οὐ φύσεως κοινῆς. Καὶ εἰ δεῖ σαφέστερον εἰπεῖν, ἐνουσίου προσώπου Θεοῦ παρ ουσίαν καταγγέλλουσι· καὶ οὐ τρισυποστάτου Τριά δες ὀλικὴν τριπρόσωπον σάρκωσιν. Ὥστε οὐ ταυ τὸν ἡ φύσις, καὶ τὸ πρόσωπον, ὡς μυριάκις εἶ ΤΟΥ. πρόσω τον ἀπρόσωπος. πρόσ ωπον φύσιν οὐσίαν πρόσωπον. πρόσωπον, προσώπου (πρόσωπον) Ει (πρόσωπον) Ει (πρόσωπον) (πρόσωπον, Ταῦτα δέ μου ἐκ τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τῶν προ ζητῶν λέγοντος, φοβοῦμαι, καὶ ἀγωνιῶ, καὶ τρέμω,
ut Propheta non diceret ad Deuni: Ne averfas na turam tuam a me? Cur dixit? Ne avertas fa ciem tuam a me 90?, Et rursum: «faciem tuam illumina super servum Luum ".» lterum: «Ne projicias me a facie tua v. Rursus: e Signatum est super nos lumnon vultus Domine 33; et ut paucis omnia complectar, Scriptura divina înfă mitis locis apdowñov Dei nominatim exprimens, nusquam id nituram Dei appellavit. Quare non idem natura et persona. At sacra Scriptura per abusionem, utque no stro intelligendi modo sese accommodaret, Deo tribuit, sicut manus, pedes, aures, alas, oculos, os, et reliqua membra; cum tamen Deus sit corporis figuræque expers et Equidem hæc hæretico opponenti, non invitus assentior: sed quæro cur, et quomodo divina Siri plura sexcentis locis abusive et al:egorice Deo tribuerit, de eodem seu 1 quam praedicarit, neqce abusive, neque allegorice, neque symbolice, si, ut vobis placet, idem est na tura et ltaque cunctis manifestum est non esse idem naturam et quemadmo dum copiose ex sacra Scriptura, antiqua et nova, demonstravimus. 62 Si quæras, quamobrem beatissimi prophetæ in omnibus divinarum Litterarum locis divini apparitionem. praesentiaaique quasierint, expe tierint, atque exspectarint, non nature, audi quid Patres hac de re recte et fideliter tradiderint. Nam cum prophetæ et patriarchæ, Spiritus sancti in stinctu, cognovissent, non communem sanctissim Trinitatis naturam, complementum illud et plen tudinem trium personarum, Patris, et Filii, et Spi ritus sancti, ultimis temporibus in terra apparite ram, carnemque assumpturam, sed unam dunta xat personam, hoc est, Dei Verbum; ideo von na turam illam Dei tribus personis communem nobis cum conversaturam, vel conversatam esse præ.ii carunt, sed unam personam divinam apparuisse an nuntiarunt et, ut appareret, exoptarunt; tanquam aperte et absque velamentis personam diviui Verbi, ejusque in terra præsentiam inquirentes, cique ac clamantes: • Ostende faciem tuam, et salvi erimus ".: «Exquisivit te (4 cies mea: vultum tuum, Domine, requiram.» Illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri s. Iterum: «Facien tuam illustra super servum tuum ",» hoc est, su per hominem, quem finxisti. Designatæ personæ di vina, sive unius ex sancta Trinitate, adventum pro phetæ annuntiarunt, non communis naturæ. Et, si clarius hoc dicere oportet, unius personæ divinæ in essentia divina subsistentis adventum annuntiant, non totius Trinitatis in tribus personis subsistentis incarnationem; ut proinde idem non sit natura et persoua, quemadmodum jam sæpius dictum. His ex divinis Litteris prophetisque allatis, etiam atque etiam metuo anxieque sollicitor, ne hujus Psal. LXXIX, 4. 98 Psal. » Psal. xxνι, 9. • Psal. cxvi. 133. " Psal. L, 15. 93 Psal. 1, 7. o Pal. LANI, 2. " Psal. xxx, 17.
col. 135–136page 64 of 120
PG 89:135μή πως δριμυχθεὶς ὑπὸ τῶν τοιούτων ἐλέγχων ὁ Σευῆρος, τῆς σοροῦ ἐκ νεκρῶν ἀναπηδήσας, καὶ τὸ δεκα κέρατον αὐτοῦ συγκαλέσας, καὶ σύνοδον ποιησάμενος, τὴν ἐκβολὴν, καὶ ἀποστροφὴν Χριστοῦ τε, καὶ Μω σέως, καὶ Παύλου, καὶ τῶν προφητῶν, καὶ εὐαγγελιστῶν ποιήσεται, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν διδασκάλων πεποίηκε, καὶ νομοθετήσει λέγων, ὅτι ἕως μεν τῶν καιρῶν Νεστορίου πισταὶ, καὶ βέβαιαι ὑπῆρχαν αἱ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν προφητῶν, καὶ ᾿Αποστόλων φωναί. ᾿Απὸ δὲ τῶν καιρῶν Νεστορίου ἀπεδοκιμάο σθησαν, καὶ οὐκ ἔτι ἀσφαλῆς ἐστιν ἡ Παλαιά, καὶ Καινή Διαθήκη· μὴ λέγουσα ταυτὸν τὴν φύσιν, καὶ τὸ πρόσωπον. Πρὸς γὰρ τὰς ἀνακυπτούσας αἱρέσεις χρή παραλλάττειν καὶ μεταστρέφειν τὰς θείας Γρα φάς, καὶ τοὺς Πατέρας, καὶ νῦν μὲν δέχεσθαι, εν δὲ ἀποῤέίπτειν αὐτάς. Ταῦτα δὲ ποιεῖ ὁ Σευήρος στενωθείς, καὶ ἀπορήσας δι' οἷου προσώπου ἀκυρώσει τὰς τῶν ἁγίων Πα τέρων περὶ τῶν δύο φύσεων Χριστοῦ φωνάς. Λοιπόν δὲ μήτε νεῶν ἀποστολικῶς, ἀλλὰ Ἑλληνικῶς τὴν φύσιν. Εἰ γὰρ ἠκολούθησε Παύλῳ, καθάπερ ἡ ἁγία Εκκλησία, οὐδὲν ἕτερον εἶχεν εἰπεῖν τὴν φύσιν είν ναι, εἰ μὴ τὴν τοῦ πράγματος ἀλήθειαν. Ἐπεὶ πῶς νοήσωμεν τὸ λεγόμενον τῷ ᾿Αποστέλῳ, ὅτι «Καὶ ἡ μέν ποτε τέκνα φύσει ὀργῆς.» Τί ἐστι φύσει τρα γῆς, εἰ μὴ ἐν ἀληθείᾳ ὀργῆς; Καὶ ἡδυνάμην περὶ τούτου, καὶ ἐκ τῶν ἁγίων Πατέρων πιστώσει την φωνὴν, ὅτι οὐδὲν ἕτερον σημαίνει ἡ φύσις, εἰ μὴ τὴν ἀλήθειαν. Αλλά φοβοῦμαι, μὴ εἴπῃ μοι Σευήρος, ὅτι ἐπὶ Νεστορίου ἀπεδοκιμάσθη καὶ αὐτὴ ἡ φωνής Πλὴν φέρε ἐπ' αὐτοῦ τοῦ χρόνου, καὶ τοῦ βράσματος τοῦ δυσσεβοῦς Νεστορίου παραστήσωμεν, αὐτὸν τὸν φωστῆρα, καὶ τοῦ χοροῦ τῶν Πατέρων ἀοίδιμον τὸν μακάριον Κύριλλον, τὴν φύσιν, ἀλήθειαν εἶναι δι δάσκοντος ἀποστολικῶς. Οθεν καὶ φαίνεται ἐν δια φόροις τόποις είρηκώς φυσικὴν γέννησιν ἐπὶ Χριστοῦ καὶ φυσικὴν ἔνωσιν, ἐν οἷς ἐπιλαβομένου Θεοδωρί του τῶν τοιούτων φωνῶν, ἑρμηνεύει ἑαυτὸν ὁ θεός φρων Κύριλλος ἐν ταῖς ἀπολογίαις τῶν δώδεκα ἀναθεματισμῶν, φάσκων, ὅτι φυσικὸν τὸ ἀληθινὸν εἶναι εἴρηκεν ἀποστολικῶς. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ Αἰγυπτίων, καὶ ᾿Αλεξανδρέων μάλιστα συνήθεια, φυσικὰ τὰ ἀλη θῆ τῶν πραγμάτων ὀνομάζει. "Οθεν καὶ ἀληθεύων ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον ἐν ταῖς διαλέξεσί φησιν, ὅτι φυσικά σοι λέγω, τοῦτ' ἔστιν, ἀληθινά. 'Αρα δυνά Προσωπικά, μεθα ἀντιστρέψαι τὴν τοιαύτην φωνὴν, καὶ εἰπεῖν, ὅτι Προσωπικά σοι λέγω; οὐδαμῶς. Οὔτε γὰρ ἔχει ὅπως ἀκολουθίαν τὸ ῥῆμα. Ὥστε οὐ ταυτὸν φύσις, καὶ τὸ πρόσωπον. Καὶ μὴ γελάσῃς τὰ λεγόμενα. Εξ Αποστολικῆς γὰρ παραδόσεως ἀλήθειαν εἶναι τὴν φύσιν παρέλαβον ονομάζειν. Καὶ οὐ ταυτὸν εἶναι τὴν φύσιν, καὶ τὸ πρόσωπον. Ἐπεὶ εἶπέ μοι σύ. Ιδού κατηράσατο ὁ μακάριος Πέτρος ὁ μάρτυς ἐν 'Αλεξανδρείᾳ, τὸν μιαρόν "Αρειον λέγων· «"Αρειος, καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι κεχωρι
modi refutationibus exstimulatus Severus, ex tu mulo exsiliens, suumque decicornem cœtum con vocans, collecta synodo, Christum, Moysen, Pau ium, prophetas, et evangelistas repudiet, proculque a se amandel eo modo, quo cum Ecclesiæ doctori hus egit; et quasi lege laia edical, usque ad Ne storii aetatem dicta Christi, prophetarum, aposto lorum substitisse omnemque fidem meruisse; sed a Nestorii tempore repudiari debere, neque peri culo vacare Vetus et Novum Testamentum, quod non asserat naturam et personam unum et idem esse. Nam ad exsistentes hæreses, variandas esse et invertendas divinas Litteras, sanctorumque Pa trum assertiones, easque modo recipi, modo re pudiari debere. Hæc molitur Severus in angustias redactus, mentisque dubius, qua tandemn 63 quasi per sona sanctorum Patrum de duabus in Chri sto naturis dicta reddat irrita. Et tandem non apostolorum, sed Græcorum more naturam accipit. Si enim vestigia Pauli sibi sequenda du xisset, sicut fecit Ecclesia, utique naturam nihil aliud dixisset, quam rei veritatem. Quomodo enim aliter accipiam illud Apostoli, dicentis: • Eramnus aliquando filii irae natura?, Quid est natura ira, nisi in veritate iræ? Possem et ex sanctis Patribus multa testimonia adducere, quibus planum facerem, naturam nihil aliud significare, quam veritatem; sed metuo, ne dicat mihi Severus, hanc vocem, Nestorio exorto, rejectam et reprobatam esse. Ad duca:n tamen eum ipsum, qui, cum Nestorii im pictas ebulliit, forebat, sanctum Cyrillum, lumen illud Patrum celeberrimum et beatissimum, qui apostolos secutus docet naturam esse veritatem. Quare multis quoque operum suorum locis nomi nat in Christo naturalem nativitatem, et natura Bein unionem: quas voces cum Theodoretus re prebendisset, explicat seipsum divinus Cyrillus in apo'ogiis, quas pro duodecim anathematismis scri psit, dicens, se physicum, seu naturale accepisse Apostolorum more, pro vero: cui Ægyptiorum et Alexandrinorum consuetudo maxime consentit, quæ naturalia vocare consuevit vera rerum. Hinc cum alter alteri vera loquitur, dicere solet in collo quiis: Physica (uaturalia) tibi dico, hoc est, vera. Num immutare licebit hanc vocem, ejusque loco dicere: personalia tibi dico? Nequa quam. Neque enim eamdem vim et ordinem habet hoc vocabulum. Itaque natura et persona non sunt idem. Neque est quod dicta rideas. Ex apostolica enim traditione manavit, ut natura vocaretur veri tas. Unde etiam accepimus naturam et personam distingui. Ecce beatus Petrus martyr Alexandrinus exse crationi devovit Arium his verbis usus: ‹ Arius et in præsenti, et in futuro sæculo separatus sit 98 Ephes. 11, 3.
col. 137–138page 65 of 120
PG 89:137σμένος ἔσται τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.» Λοιπὸν ἡ κατάρα» αὐτὴ εἰπέ μοι, εἰς ἓν πρόσωπον συντείνει, ἢ εἰ; τὸ κοινὸν τῆς φύσεως; πρόδηλον, ὅτι εἰς τὸ τοῦ ᾿Αρείου και μόνον πρόσωπον. Όντως κοινωνοὶ τῆς τοιαύτης κατάρας τυγχάνετε ομοίως, καὶ πάσης ἑτέρας κατα άρας δοθείσης προσώπῳ Ελληνικῷ, ἢ αἱρετικῷ. Αλλ' οὐχ οὕτως ἔχει ὁ λόγος ἐν ἀληθείᾳ· οὔτε γὰρ ἐὰν λεπρωθῇ ἐν πρόσωπον ἀνθρώπου, δύνασαι λέγειν, ὅτι ἡ φύσις τῶν ἀνθρώπων ἐλεπρώθη. Οὔτε πάλιν, ἅτε κατεκλύσθη ἐπὶ τοῦ κατακλυσμοῦ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως τῶν ἀνθρώπων, δυνατὸν εἰπεῖν, ὅτι πρόσ ωπον τοῦ δεῖνος τοῦ ἀνθρώπου κατεκλύσθη. Ούτε πά λιν ἐὰν ἐρημωθῇ οὐσία κτήτορος, δύνασαι εἰπεῖν, ὅτι τὸ πρόσωπον, ὡς πολλάκις εἶπον, τὸ ἰδικὸν ση μαίνει· ἡ δὲ φύσις τὸ καθολικὸν, καὶ τὴν τοῦ πράγμα τὰς ἀλήθειαν, καθὼς παρεστήσαμεν, ἐκ νομικῆς, καὶ προφητικῆς, καὶ Δεσποτικῆς, καὶ εὐαγγελικῆς, καὶ ἀποστολικῆς, καὶ διδασκαλικῆς, καὶ δημιουργικής παραδόσεως. Καὶ τούτῳ τῷ κανόνι ἡ καθολική Εκκλη στοιχούσα λέγει, ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ δύο ἡνωμένας καθ' ὑπόστασιν φύσεις, ήγουν δύο ἀληθῆ πράγ ματα, θεότητα λέγω καὶ ἀνθρωπότητα ἀσυγχύτως, καὶ ἀδιαιρέτως. Εἰ οὖν, καθὼς ὁ λόγος πολυτρόπως καὶ πολυμε μῶς ἀπέδειξεν, ἡ φύσις ἀλήθειά ἐστιν, μανθανέτως σαν πάντες οἱ μὴ λέγοντες φύσιν τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ, ὥσπερ καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ, ἔτιπερ ε λέγουσιν ἀλήθειαν τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν ψυχήν. Εἰ δὲ ἀλήθειά ἐστι, πρόδηλον, ὅτι φύσις ἐστίν. 1.! δὲ οὐκ ἔστι φύσις, οὐκ ἔστιν ἀλήθεια. Εἰ δὲ ἐν ἀληθείᾳ ἄνθρωπος γέγονε, φύσει ἄνθρωπός ἐστι και μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁ Χριστὸς, καὶ φύσει Θεός, φύσει ἄκτιστος καὶ φύσει κτιστὸς ὁ αὐτὸς, τοῦτ' ἔστιν ἐν αληθείᾳ καὶ ἀληθείᾳ. Μὴ ἀρνήσῃ τὴν φύσιν τῆς σαρκός, ὦ αἱρετικέ· ἐπεὶ τὴν ἀλήθειαν ηρνήσω. Η ἀλήθεια γάρ ἐστιν ἡ φύσις· ἐὰν μονότροπον ἔχῃ τὴν φύσιν ὁ Χριστός, μονοτρόπως ἐστὶν ἀληθῆς, καὶ καθ' ἕτερον τρόπον ψευδής· εἰ δὲ ἐν θεότητι καὶ ἀνθρω πύτητι ἀληθῆς ἐστι, πρόδηλον ὅτι τὰς δύο ἔχει ἀλη θεῖς φύσεις, ὅτι ἡ φύσις ἀλήθειά ἐστιν. οὐσία πρόσο ωπον πρόσωπον υπερ δὲ πεπόνθασιν οἱ μιαροί, "Αρειος λέγω και Σαβέλλιος, ἐπὶ τοῦ Τριαδικοῦ λόγου, ταυτὸν καὶ Νε στόριος και Σευήρος ἐπὶ τοῦ τῆς οἰκονομίας λόγου δεπόνθασι. Σαβέλλιος μὲν γὰρ σύγχυσιν φανταζόμενος ἐπὶ τῆς θεότητος, μίαν ὑπόστασιν Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλεγεν. "Αρειος δὲ πάλιν ὁ μιαρός, πολεμεῖν Σαβελλίῳ δοκῶν, τρεῖς οὐσίας ἑτερογενεῖς ἐπὶ τῆ, ὁμοουσίου Τριάδος ἔφασκεν. Ἡ δὲ ἁγία Εκκλησία, τὴν βασιλικὴν τοῦ Θεοῦ ὁδὸν ἐκλεξαμένη, ἀ εβάλετο την Σαβελλίου σύγχυσιν, καὶ ᾿Αρείου διαίρεσιν· τρία μὲν τὰ πρόσωπα, καὶ οὐχ ἐν πρόσωπον, τὴν ἁγίαν Τριάδα λέγουσα, μίαν δὲ τὴν οὐσίαν αὐτῶν, καὶ οὐ τρεῖς οὐσίας εὐσεβώς ορίζουσα. Οὕτω πάλιν καὶ Νεστορίου τοῦ δυσσεβοῦς δύο πρόσωπα ἐπὶ Χριστοῦ δογματίζοντος Σευήρου δὲ δυστυχούς μίαν φυσιν τὸν Χριστὸν φάσκοντος ἡ αγία Εκκλησία ομοίως ἀπεβάλετο, καὶ τὴν Νεστορίου διαιρέσι ἐν πρόσωπον τὸν Χριστὸν κηρύττουσα σπανίως και την Σενή μου σύγχυσιν, δύο ηνωμένου «πό
a Filio Dei. Dic mihi mum hæc exsecratio, sel ela maledictio tendit in unam personam, an in commu nem hominum naturam? Clarum, quod in solani Arii personam. Vere participes estis hujus, et cus jusvis alterius exsecrationis, sive in Græcanicam; sive in hæreticam personam pronuntiatæ. At non ila se veritatis ratio habet: neque enim si una ho minis persona sit infecta lepra, ideo dicere licet naturamı hunianɔm a lepra correptam esse. Neque rursus, in diluvio subinersæin esse communem ho minuni naturam; ideo dicere poteris, eo quod hæc vel illa persona cujusdam hominis fuerit submersa Neque 64 si (substantia, pro facultatibus) destituatur possessore, substituere poteris in locum usiæ seu substantiœ. Nan, ut sepius dictum, proprium significat, natura verd id, quod commune est, ipsamque rei veritatem, ut ostendimus ex traditione legis, prophetarum, Christi, et Evangelii, apostolorum, doctorum, ipsius que Conditoris. Et hunc canonem sequens catholică Ecclesia, duas in una hypostasi unicas naturas, sive; duas res veras, divinitatem, inquam, et humanitas ten, inconfuse et indivise in Christo profitetur Si igitur, ut multis argumentis bactenus fusé demonstravimus, natura veritas est, restat, ut om nes, qui humanitatem Christi náturam appellare abnuunt, quemadmodum et divinitatem illius, in telligant se carnis et animae Christi veritatem ne gare. Si vero veritas est, clare liquet naturam quo que esse. Et si non est natura, non est veritas. Si autem in veritate homo factus est, Christus natura homo erit etiam post unionem: natura Deus, natura increatus, natura creatus, hoc est, in veritate et veritate. Ne inficieris, o heretice, naturam caruis, quia veritatem negasti. Nam veritas est natura. Si uniformem Christus naturam habet, uniformiter verus est, et alio modo falsus: si vero in divinitate et humanitate veritas est, liquet eum duas veras possidere naturas, quia natura veritas est. Porro quod exsecrando Ario et Sabellio evenit in mysterio Trinitatis; hoc accidit Nestorio et Se vero in divini Verbi incaruatione. Sabellius enim confusionem in divinitate per phantasiam suant architectatus, unam hypostasin Patris, et Fii, et Spiritus sancti constituit. Seelestus auten Arius bellum, quasi contra Sabellium gerere volens, tres substantias dissimiles in consubstantiali Trinitate confinxit. At Ecclesia sancta regiam viam ingressa repudiavit tam Sabellii confusionem, quam Arii divisionem; tres enim personas, non unam dunta xat in sancta Trinitate, unamque illarum substan tiarum, non tres substantias pie profitetur. Sic impio Nestorio duas in Christo personas consti tuente, miserrimo autem Severo, unamn in Christo naturam profitente, sancta Ecclesia tam Nestorii divisionem reprobavit, unam in Christo personam pradicans, quam Severi confusionem rejecit, cens unum et solum Christum Dominum mostrum'
col. 139–140page 66 of 120
PG 89:139καθ' ὑπόστασιν φύσεις, ἀσυγχύτως, καὶ ἀδιαιρέτων τὸν ἕνα, καὶ μόνον Χριστόν, Υιόν, Κύριον, Ἰησοῦν ἐκδιδάσκουσι· μυσαττομένη ἐπ᾽ ἴσης καὶ τὴν Σευήρου σύγχυσιν, καὶ τὴν Νεστορίου τοῦ ἀσεβοῦς διαβ ρεσιν. Ἡ μὲν οὖν καθολική Εκκλησία τοῦ Θεοῦ, οὐκ Αριστοτελικῶς, καὶ Ἑλληνικῶς τὸν Χριστὸν δογματ τίζει· ἀλλ', ὡς πολλάκις εἶπον, εὐαγγελικῶς καὶ ἀποστολικῶν, οὐκ ι ἐν πειθοῖς· Πυθαγορικῆς σοφίας λόγοις, ἵνα μὴ κενωθῇ ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ.» Ο μὲν γὰρ Αριστοτέλης φύσιν εἶναι λέγει, ἀρχὴν κι νήσεως καὶ ἠρεμίας. Ἡ δὲ εὐσεβὴς τῶν ἀποστόλων παράδοσις, οὔτε ἀρχὴν κινήσεως, οὔτε ηρεμίαν, ήγουν τέλος, ὁμολογεῖ ἐπὶ τῆς θείας φύσεως. Διό φύ σιν λέγει ἡ εὐαγγελική φύσις αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ πεφυκὸς καὶ ὑπάρχον ἐν ἀληθείᾳ. Τὸ γὰρ μὴ ὂν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐσίᾳ, εὔδηλον ὅτι ἐν δο κήσει καὶ φαντασίᾳ λέγεται μὲν, οὐχ ὑπάρχει δέ. Καὶ ἤδη μὲν περὶ τούτου ἀπεδείξαμεν κατὰ τὸ ἡμῖν ἐφικτόν, ἔκ τε Γραφικών, καὶ φυσικῶν, καὶ πραγματικῶν παραστάσεων, ὅτι ἕτερόν ἐστιν ἡ φύσ σις, καὶ ἕτερον ἡ ὑπόστασις, ἤτοι πρόσωπον. Αλλ' ἀντιλέξει πάντως ταῖς ἡμετέραις γνώμαις, καὶ τοῖς παραδείγμασιν, ὁ δι' ἐναντίας· νομίσας ἡμᾶς ἀπορεῖν διδασκαλικῶν περὶ τούτου παραστάσεων, καὶ τούτου χάριν οἰκείοις λογισμοῖς λοιπὸν ἐξ ἀπορίας χρησαμένους. Οὐκοῦν ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν ὁδὸν Σευήρου βαδίσωμεν, τὸν χορὸν τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ τὰς τούτων φωνὰς ἀπωθούμενοι καὶ ἀνατρέποντες, φέρε, καὶ Πατρικῶς ὁμοῦ τε καὶ συνοδικῶ; ἀποδείξωμεν, ὅτι ἕτερον μέν ἐστι τὸ κοινὸν τῆς φύσ σεως ἑκάστης τῶν ὄντων ὑπάρξεως ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Ἕτερον δὲ πάλιν τὸ ἰδικὸν τῆς προσωπικής ὑποστάσεως. Ποιήσομαι δὲ τὴν τοιαύτην παράστασιν οὐκ ἐξ ἑνός τινος ἁγίου στόματος, οὔτε ἐξ ἑκατὸν, ἀλλ᾽ ἐκ τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ Πατέρων. Εν οἷς πλεῖστοι μὲν γεγόνασε Χριστοῦ μάρτυρες, πλεῖστοι δὲ σημειοφόροι. Ίσως τὸ τοσοῦτον πλῆθος αἰδεσθεῖς ὁ Σευήρος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ παύσονται λοιδοροῦντες ἡμᾶς. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Περὶ φύσεως, καὶ ὑποστάσεως ἐκ τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Νικαίᾳ. Ανέφυ ποτὲ δυάς τις πονηρά ζιζανιόσπορος αἱρετι αρχῶν, ὥσπερ τις "Αννας, καὶ Καϊάφας, η Πιλάτος καὶ Ἡρώδης εἰς Θεὸν βλασφημούντων, Αρειος λέ γω και Σαβέλλιος, οἱ Σευήρου διδάσκαλοι, ταυτὸν λέγοντες καὶ αὐτοὶ τὴν φύσιν καὶ τὸ πρόσωπον· ὁ μὲν Σαβέλλιος ἓν πρόσωπον, καὶ μίαν οὐσίαν λέγων ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, ὁ δὲ Αρειος τρία πρόσωπα καὶ τρεῖς οὐσίας, αμφότεροι ταυτὸν λέγοντες εἶναι τὴν φύσιν καὶ τὸ πρόσωπον. ἂν τὴν ἀσέβειαν καὶ τὸ τοιοῦτον φρόνημα ἀνατρέπουσα ἡ ἁγία καὶ μα καρία πρωτότοκος τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἰκουμενική σύνοδος τῶν ἐν Νικαία την Πατέρων τῶν ἀοιδίμων, διδάσκουσα σαφῶς ἡμᾶς, ὅτι ἕτερόν ἐστιν ἡ αὐ
esse duas in hypostasi hiconfuse et indivise unilas naturas; pariterque detestans Severi confusionem, et impii Nestorii divisionem. 65 Catholica igitur Dei Ecclesia doctrinam de Christo non Aristotelis, aut Grecorum more tradit; sed, ut jam saepe diximus, evangelice et apostolice, non ‹ in persuasibilibus Pythagoricæ sapientiæ ver bis, ut non evacuetur crux Christi "., Aristoteles enim dicit naturam esse principium motus et quie tis. At pia et ab apostolis profecta traditio neque principium motus, neque quietem sive finem in di vina natura statuit. Quare evangelica natura definit naturam esse ipsam rem aptam natam, et in veritate subsistentem. Nam quod non est in veritate et sub stantia, id in existimatione et phantasia dicitur qui dem, sed non subsistit. De qua re jam pro viribus disputavimus probationibus ex Scriptura, natura, et ex rebus ipsis allatis, quibus planum fecimus aliud esse naturam, aliud hypostasin seu personain. Sed omnibus hisce argumentis et exemplis refraga bitur adversarius, ratus nos destitui probationibus ex Patribus seu doctoribus, ejusque gratia nos propriis cogitationibus ex penuria solidiorum argu mentorum usos esse. Igitur ne et ipsi videamur via Severi incedere, sanctorumque Patrum coelum, co rumque dicta vilipendere et aversari, agedum ex Patribus quoque atque ex synodis demonstremus, aliud esse id quod commune est cuivis naturæ in hac rerum universitate exsistenti, sive in cœlo, sive in terra: aliud vero id, quod persona sive hypo stasi proprium est. Hujus vero rei probationem non instituam ex unius sancti ore, neque ex centum; sed ex trecentis decem et octo Patribus, in quibus plurimi fuerunt Christi martyres, plurimi miraculo rum patratores seu notas et signa suppliciorum in corpore suo gestantes. Forte Severus et asseclæ ejus totam multitudinem reveriti desinent nos ca lumniis incessere. De natura et hypostasi ex sacrosancta synodo Nicana. Exstiterunt olim duo pessimi, et zizaniorum fe racissimi hæresiarchæ, tanquam Annas quispiam et Caiphas, vel Pilatus, et Herodes Deum blaspheman tes, Arius, inquam, et Sabellius, magistri Severi, qui et ipsi affirmabant idem esse naturam et perso nam. Et Sabellius quidem unam personam, et unam substantiam in sanctissima Trinitate constituebat; Arius vero tres personas, et tres substantias seu naturas docebantque ambo naturam et personam idem esse. Quorum impietateni, perversainque sen tentiam evertit et condemnavit sanctissima illa et beatissima, Spiritus sancti quasi 66 unigenita Alia, universalis synodus Nicæna, trecentorum oc * 1 Cor. 1, 17; 11, 4.
col. 141–142page 67 of 120
PG 89:141σία, ἦταν ἡ φύσις, καὶ ἕτερον ἡ ὑπόστασις. Οὕτω βυζί Τοὺς δὲ λέγοντας, "Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ πρὶν γεννηθῆναι, οὐκ ἦν. Καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως, ἢ οὐσίας, φάσκοντας εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τρεπτόν, ἢ ἀλλοιωτόν, τούτους ἀναθεματίζει ἡ ἁγία, καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκκλησία. Παρέστωσαν λοιπόν κατάκριτοι, ὡς κατάδικοι, τῇ ἁγίᾳ, καὶ μακαρία ταύτῃ συνόδῳ δίκας εἰσπραττόμενος, καὶ ὅλον τὸ συνέδριον τῆς δεκακεράτου αὐτῶν ματαιότητος, οἱ ταυτὸν λέγοντες εἶναι τὴν φύσιν, καὶ τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι πρόσωπον. Ἰδοὺ γὰρ ὁ χορὸς ὁ Αγγελικὸς τῶν ἁγίων Πατέρων, ἕτερόν τι διδάσκει την οὐσίαν εἶναι, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν. Οὐ γὰρ εἶ. που, ὅτι τοὺς λέγοντας ἐξ ἑτέρας υποστάσεως, ήγουν ουσίας, ἀλλὰ τοὺς δὲ λέγοντας ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως, ἡ οὐσίας, σαφῶς ἡμᾶς διδάσκοντες, ἕτερόν τι εἶναι τὴν ὑπόστασιν, καὶ ἕτερον τὴν οὐσίαν. Καὶ οὐκ ἔστησαν μέχρι τούτου τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ ἐπαναλαμβάνονται δὴν τοιαύτην φωνήν, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ κυροῦντες καὶ βεβαιοῦντες αὐτήν, καί φασι πάλιν ο Πα τέρα γάρ οἴδαμεν τὸν Πατέρα, καὶ Υἱὸν τὸν Υἱόν, καὶ Αγιον Πνεῦμα τὸ ἅγιον Πνεῦμα, μίαν οὐσίαν, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις. Καὶ οὐκ εἶπον τρεῖς οὐσίας, ἤτοι τρεῖς ὑποστάσεις. Οὐκ εἶπαν τρεῖς φύσεις, καὶ τρία πρόσωπα, ὥσπερ οἱ ἄφρονες λέγουσιν, ἀλλὰ μίαν οὐσίαν, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις· ἄλλο λέγοντες εἴ καὶ τὴν οὐσίαν, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν. Ἰδοὺ ἡ χρησις τῆς τῶν Πατέρων πίστεως· ἰδοὺ ἡ ῥίζα, καὶ ἀρχὴ, καὶ θεμέλιον τῆς εὐσεβείας, ἰδοὺ οἱ φωστῆρες καὶ κήρυκες τῆς ἀληθείας, ἰδοὺ οἱ ἄπειστοι ακαταγών νιστοι στύλοι καὶ πρόμαχοι· ἰδοὺ οἱ πνευματοφόροι καὶ προφητικοί, καὶ ἰσάγγελοι ἄνδρες· ἕτερόν τι λέ γουσι την φύσιν, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν. Καὶ είς ἐστι λειπὸν ἐκεῖνος ὁ τὸν τοιοῦτον κανόνα, καὶ ἔρον, καὶ νόμου ἀνατρέψαι δυνάμενος; Ἐγὼ γὰρ πείθομαι, καὶ οὕτω πιστεύω, παρεῖναι ἐν τῇ ἁγίᾳ ἐκείνῃ συν όδῳ ἄνδρας θεοφόρους, προφητικὸν καὶ ἀποστολικὸν περὶ Θεῷ μέτρον καὶ πολιτείαν ἔχοντας, καὶ ἐξὸν μετά πάσης παρξησίας κἀκείνοις λέγειν, ὅτι Εἰ καὶ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίσεται τὴν ἐκκλησίαν παρ' ὅ εὐηγγελισάμεθα καὶ ἐκηρύξαμεν αὐτῇ, ἀνάθεμα ἔστω καὶ αὐτὸς, καὶ τὸ κήρυγμα αὐτοῦ. Λοιπόν θαρσείτω ἡ καθολική Εκκλησία, τριακο ους δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίους συνηγόρους καὶ σύμ φρονες έχουσα, ἕτερον λέγοντας εἶναι τὴν φύσιν καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν. Πύλαι γὰρ ὅπου οὐ κατα ισχύσουσιν, ούτε ἀνατρέψουσι τὸν τοιοῦτον ἔβου καὶ νόμον. Ὥστε ὡς ἐνώπιον Θεοῦ ἀπροσωπολήπτως κα: ἀπροσω[πο[παθῶς λέγω, ὅτι τοῖς ὀρθῶς νοοῦσι κατά Σευήρου, και Διοσκόρου, καὶ πάντων τῶν λεγόντων τήν φέσιν ὑπόστασιν καὶ πρόσωπον, εὑρίσκεται γε
odecim celeberrimorum Patrum, dilucide decens aliud esse essentiam seu naturam, aliud hypostasin. Sic enim loquitur Eos, qui asseru. 4: Erat, quando non erat, Filius Dei, et antequam gigneretur, non erat, et ex non exsistentibus factus est, vel qui dicunt, ex alia l:y postasi, vel substantia Filium Dei esse, mutabilem et alterabilem, anathemati subjicit sancta, catholi Ca, et apostolica Ecclesia. Quod reliquum est, adveniant jam damnaţa illa capita, et tanquam condemnationis sententia jure optimo percussa, sanctæ et beatissimæ synodo me ritissimas ob blasphemiam pœnas persolvant. Ad veniant, inquam, Severi, Dioscori, totumque illud decicornis vanitatis conciliabulum; qui idem eɛse afirinant naturam et hypostasin sive personamn. c Ecce angelicus sanctorum Patrum chorus aliud esse docet naturam seu substantiam, et aliud hyposta sim, seu personam. Non enim dixerunt Dammamus eos, qui tradunt Filium esse ex alia hypostasi, huo est, natura seu substantia; sed, ex alia lypostasi, vel natura seu substantia; quo clare docent, alind esse hypostasin, aliud naturam seu substantiam. Neque his coutenti fuerunt; sed eamdem vocem » iterant, et repetitione confirmant atque stabiliunt quia rursus hunc in modum loquuntur: Patrem scimus esse Patrem; et Filium, Filium; et Spiri tum sanctum, Spiritum sancton;» unam videlicet naturam seu essentiam; tres vero hypostases. Ne que dixerunt tres usias, substantias, sive tres ly postases, neque dixerunt tres naturas, et tres personas, quemadmodum fatui isli asserunt; sed unam usiam, substantiam, tres vero hypostases aliud esse statuentes usiam seu substantiam, et aliud hypostasin. En basis fidei sanctorum Patrum; en radix, principium et fundamentum pietatis; en lumina et præcones veritatis, en columina immota et insuperabiles propugnatores; en viri illi spiritu divino pleni, prophetia dono instructi, paresque augelis, naturam aliud esse dicunt, et aliud hypo stasin. Et quis in posterum tum cffrons fuerit, qui «hanc regulam et legem violare, et pervertere au deat? Ego enim mihi persuadeo, itaque firmiter credo in synodo illa præsentes fuisse viros plane » divinos; qui apud Deum prophetarum et apostolo rum sortem et honorem, vivendique rationem consecuti sint, quibus cum omni fiducia fas fuerit exclamare: Si angelus de cœlo Ecclesiæ aliud evangelizet, præter id quod nos eidem evange lizavimus et aununtiavimus; anathema sit et ipse, et Evangelium seu prædicatio ejus. ) 1 Galat. 1. 8. 67 De catero bono animo sit catholica Ecclesia, probe sciens, quod trecentos decem et octo sanctis simos Patres suffiagatores et astipulatores habet; qui docent aliud esse naturam, et alind hypostasin. Et portæ inferi non prævalebunt, neque unquam bauc definitionem et legem evertere poterunt. Quo circa absque ulla personarum acceptione, aut sini stri affectus præoccupatione in conspectu Dei san cte armo, synodum Nicænam videri recte sen
col. 143–144page 68 of 120
PG 89:143ή νομένη ἡ ἁγία σύνοδος ἡ ἐν Νικαία. Οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ κατὰ Νεστορίου τοῦ δυσσεβ ΰς· καὶ αὐτὸς γὰρ ὁμοίως τῷ Σευήρῳ πρόσωπον λέγει τὴν φύσιν. Εἰ δὲ ἡ φύσις πρόσωπόν ἐστιν, ἀκαίρως καθεῖλε Σαέλ. λιον ἡ ἁγία τῶν ἐν Νικαίᾳ σύνοδος, ἓν πρόσωπον λέγοντα ἐπὶ τῆς μιᾶς οὐσίας τῆς ἁγίας Τριάδος. Εἰ ἡ φύσις πρόσωπόν ἐστι, καὶ τὸ πρόσωπον φύσις, πῶς ἀναθεματίσθη "Αρειος, τρεῖς φύσεις λέγων ἐπὶ τῶν τριῶν προσώπων τῆς θεότητος; Εἰ ἡ φύσις πρόσωπον δηλοί, εὐαγγελίζομαι Σευήρον καὶ Θεοδόσιον ἀράν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ αὐτῶν τῷ λέγοντι, ἐκ δύο ὑποστάσεων τὸν Χριστόν· εὑρεθήσονται γὰρ πάντως καὶ ἐκ δύο προσώπων λέγοντες αὐτόν, ο περ ταυτόν ἐστιν ἡ φύσις καὶ τὸ πρόσωπον. Λοιπὸν πως δυνήσονται εγκαλεῖν Νεστορίῳ, τὰ αὐτὰ Νεστορίῳ φρονούντες; Εἰ γὰρ ἐκ δύο προσώπων ἐστὶν ὁ Χριστός, πρόδηλον, ὅτι προϋπέστη ἐν τῇ μήτρα τὸ τοῦ ἀνθρώπου πρόσωπον· καὶ εἶθ' οὕτως ἡνώθη εἰς αὐτὸ τὸ τῆς θεότητος πρόσωπον τοῦ Θεοῦ Λόγου. Εἰ ἐκ δύο φύσεων προσωπικῶν ὁ Χριστὸς, ἰδοὺ τὸ ἓν πρόσωπον Θεὸς Λόγος προσαγορεύεται. Λεγέτωσαν ἡμῖν λοιπὸν οἱ ταυτόν λέγοντες τὴν φύσιν, καὶ τὸ πρόσωπον, τὴν προσηγορίαν καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἄλλου προσώπου τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἔστιν ἀνώνυμον πώποτε πρόσωπον. Εἰ εἰλικρινές καὶ ἀπροσπαθῶς ταυτὸν φάσκετο φύσιν καὶ πρόσ ωπον, κατάθεσθε λέγειν ἓν πρόσωπον ἐπὶ μιᾶς οὐσίας τῆς θεότητος, καὶ τῆς μάχης παυσώμεθα. Ε: κατά τὸν ἀριθμὸν τῶν φύσεών εἰσι καὶ τὰ πρόσωπα, εἴπατε τρεῖς φύσεις ἐπὶ τῶν τριῶν τῆς Τριάδος προσώπων, καὶ οὐκέτι ὑμῖν διοχλήσομεν. Λέγοντες ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Χριστὸν κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσ στον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, εἰ ταυτόν ἐστιν ἡ ουσία καὶ τὸ πρόσωπον, εἴπατε αὐτὸν ὁμοπρόσο ωπον τοῦ Πατρὸς κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοπρόσωπου ἡμῶν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· καὶ τὸν πόλεμον παύ σομεν. Εἰ ταὐτὸν ἡ φύσις καὶ τὸ πρόσωπον, πολλά δὲ καὶ ἀναρίθμητα τὰ τῶν ἀνθρώπων πρόσωπα, εἴπατε πολλὰς καὶ τὰς φύσεις ἡμῶν, καὶ σιγώμεν τοῦ μάχεσθαι. Στήθί μοι μικρόν, ὦ αἱρετικές και δέχου ὡς ὁ Γολιάθ Δαυϊδικάς λιθοβολίστρας. Ἐκ δύο ὑποστάσεων, ἤτοι προσώπων, ὁμολογῶν τὸν Χριστὸν Σευήρος, πρόδηλον, ὅτι ἐκ θεότητος καὶ ἐξ ἀνθρωπότητος αὐτὸν συντεθέντα λέγεις· αὗται γάρ εἰσιν, ἃς προσαγορεύεις υποστάσεις, τοῦτ' ἔστιν ἡ θεάτης καὶ ἡ ἀνθρωπότης. Ὅτ᾽ ἂν οὖν λέγῃς αὐτὸν, τοὺς ἔστι τὸν Χριστὸν, τέλειον εἶναι μετὰ τὴν ἕνωσε ν ἐν θεότητι, καὶ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι πρόδηλον. ὅτι ἐν δύο ὑποστάσεσιν, ήγουν προσώποις, ἐλέγχ ὁμολογῶν αὐτόν· εἶχε ἡ φύσις, καὶ ἡ ὑπόστασις, καὶ τὸ πρόσωπον, ἔν τι ὑπάρχουσιν, ὡς νομοθετεῖς. Απόφθεγμα Ορθοδόξου πρὸς Θεοδοσιανόν. Ἀρχεῖ τοῖς εὐφρονοῦσι τὸ εἰπεῖν, Χριστὸν τέλειου ἐκ θεότητος καὶ ἐξ ἀνθρωπότητος; τὰς γὰρ δύο
cientibus contra Severum, Dioscorum, omnesque, qui naturam et personam confundunt, celebratam esse. Neque hace lautumn, sed et contra impium Nesto rium; nam et ipse, Severi instar, personam vocal naturam. Si vero natura est persona, immerito dam navit Nicæna synodus Sabellium, qui unam perso nam in una natura sanctissimæ Trinitatis statuit. Si natura est persona, et person: natura, quomodo Arius anathemati subjectus est; qui tres naturas in tribus divinis personis posuit? Si natura significat personam, tum Severo et Theodosio diras ingentes denuntio, quæ obvenient omnibus corum sectato ribus, asserentibus Christum ex duabus hypostasi bus constare: hinc enim conficietur eumdem Christum etiam ex duabus personis constare: si natura et persona unum ilemque significant. Quo Igitur ore poterant posthac Nestorium reprehen. dere, quando cadem cum Nestorio sentiunt? Si enim Christus constat ex duabus personis, mani feste sequitur, personam humanam prius in utero materno exstitisse; sicque postea ei unitam esse divini Verbi personam. Si Christus ex duabus naturis personalibus, boc est, quæ simul sint personæ, constat, oportet ut altera persona sit et vocetur persona Verbi divini. Explicent igitur nobis illi, qui naturam et perso nam idem esse dicunt, quanam appellatione afficienda sit illa altera Christi persona? Neque enim anquam contingit, ut persona quæpiam nomine prorsus ca real. Si canalile et absque sinistro affectu asseve ratis naturas et personam idem esse, agedum unam personam in una divina natura profiteamini; et a pugna desistemus. Si secundum naturarum no merum multiplicantur persona, dicite tres esse na turas in tribus sanctissima Trinitatis personis: nec c vobis amplius molesti erimus. Asseritis Christum şecundum divinitatem esse consubstantialem Patri, secundum humanitatem vero consubstantialem ĵobis. Si substantia seu natura et persona idem sunt, dicite Christum secundum divinitatem esse ejusdem personæ cum Patre; et secundum huma nitatem esse ejusdem personæ nobiscum; et arma deponemus. Si idem est natura 63 et persona, mult:s vero et innumerabiles sunt hominuin personæ, dicite pariter multas esse hominum naturas, pugnæque finem faciemus. Adesto paulisper, hæretice, et tan quam Goliath Davidicos ictus recipe. Cum Severus tradat Christum constare ex duabus hypostasibus sive personis, liquet quod Christum ex divinitate et ex humanitate compositum affirmes; hæc enim duæ naturæ, nempe divinitas et humanitas, sunt quas nominas hypostases. Quando igitur dicis eum dem Christum post unionem perfectum esse in di vinitate, et perfectum in humanitate, manifeste cum in duabus bypostasibus seu personis subsistere confiteris, si natura et hypostasis sunt unuin et idem, quemadmodum to arbitraris. Dictum Orthodoxi ad Theodosianum. Num satis est recte sentientibus, dicere Christian ex divinitate et humanitate perfecte constare? hac
col. 145–146page 69 of 120
PG 89:145φύσεις σημαίνει τὸ ρῆμα. Τοῦ δὲ αἱρετικοῦ εἰπόντος, ὅτι τὸ μᾶλλον ἐκ δύο φύσεων αὐτὸν εἶναι δηλοί τὸ ἐκ θεότητος, καὶ ἐξ ἀνθρωπότητος, μειδιάσας ὁ ὀρθόδοξος εἶπεν· Οὐκοῦν, ὦ βέλτιστε, τὸ ἐν θεότητι καὶ ἐν ἀνθρωπότητι τέλειον αὐτὸν εἶναι, τὸ, ἐν δύο φύσεσιν αὐτοῦ σαφῶς παρίστησι. Καὶ ὅπως μὴ δό ξωμεν τοῖς ἐναντίοις οἴκοθεν φθέγγεσθαι, τοὺς ἁγίους Πατέρας εἰς μέσον καλέσωμεν, ἕτερον λέω γοντες τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον εἶναι τὸ πρόσωπον. Οὐκ οἴδα μὲν πῶς τὴν καθαίρεσιν τὴν παρὰ Σευήρου δειλιάσαντες, οὐκέτι λοιπὸν τὴν τῶν δύο φύσεων φωνὴν προφέρειν τολμήσωσιν. Προθήσω δὲ πρῶτον, ὡς πρόκριτον, τὸν θεσπέσιον Κύριλλον, ἐπειδή, ὡς οἴοντα:, ἐξ αὐτοῦ ἡμᾶς πολεμεῖν δοκιμάζουσιν. Εφη γὰρ πρὸς τοὺς ᾿Ανατολικούς τοιάδε σαφῶς· «Τάς δὲ εὐαγγελικὰς καὶ ἀποστολικὰς περὶ τοῦ Κυρίου φωνές ἴσμεν τοὺς θεολόγους ἄνδρας, τὰς μὲν κοινοποιοῦντας, ὡς ἐπὶ ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαιροῦντας, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων.» Ιδού σαφῶς ὁ Πατήρ οὐ ταυτὸν λέγει τὴν φύσιν καὶ τὸ πρόσωπον. Σχόλιον. Ιστέον, ὅτι καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πρὸς Εὐλό γων ἐπιστολή, ὁ ἅγιος Κύριλλος εἶπεν, ἑτέραν, καὶ ἑτέραν φύσιν τῆς θεότητος καὶ τῆς σαρκὸς τοῦ Χριστού. Αλλ' ἀπελογήσατο, φησί, πρὸς Εὐλόγιον ὁ Κύριλ καὶ περὶ τῆς τοιαύτης φωνῆς· Τίς ἡ ἀπολογία εἰπέ μοι, ὦ αἱρετικέ; Εἰ μὲν γὰρ ἀπέστη τῆς πρὸς 'ἀνατολικοὺς κοινωνίας μετὰ τὴν τοιαύτην φωνὴν ὁ θαυ μάσιος Κύριλλος, δείξον· ἀλλ' οὐ δείξεις τοῦτο. Οὐκοῦν κοινωνικὸς γεγονὸς τῶν ὁμολογούντων ήνω- & μένας δύο φύσεις, πρόδηλον, ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ αὐτὸς 69 ἐφρένει. Πλήν δεδόσθω, ὅτι ὑπὲρ τῆς ᾿Ανατολικών φωνῆς ἀπελογήσατο. Μὴ καὶ Πρόκλον ηρνήσατο, παντί τε καὶ προφανώς δύο φύσεις κηρύττοντα Μὴ καὶ ᾿Αμβρόσιον ἐξεώσατο τῆς φωνῆς τῶν δύο φύσεων διδάσκοντα, οὗ καὶ τὰς χρήσεις ἐν τῇ Ἐφεσίων συν έξω προήνεγκε; Μὴ καὶ Ἰσίδωρον τὸν Πηλουσιώ την απώτατο, περὶ δύο φύσεων πρὸς αὐτὸν ἐπιστείλαντα, ὖν καὶ Πατέρα αὐτοῦ ἀναγορεύει ὁ ἱερὸς Κύ ριλλος. Πλὴν οὐ μόνον ἐν τῇ πρὸς ᾿Ανατολικούς ἐπιστολή, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς πρὸς Ερμείαν ἐρωτής σαντα, εἰ ἑτερόν ἐστιν ἡ φύσις, καὶ ἄλλο ἡ ὑπόστα σ::, οὕτως σαφῶς λέγει ὁ Πατήρ· Ναὶ ἕτερον, καὶ πολύ με το διάφορον, καὶ τὸ διὰ μέσου χωροῦν. Ὡσαύτως καὶ ὁ Θεόφρων Βασίλειος πρὸς 'Ἀμφιλόχιον λέγει, ὅτι «Ταύτην ἔχει τὴν διαφοράν παρὰ τὴν οὐσίαν ἡ ὑπόστασις, ὅσην ἔχει τὸ ἰδικὸν παρὰ τὸ κοινόν.» Διόπερ τοῦτο παραλαβὼν ὁ ἱερὸς Ἀμφιλόχιος, φησὶ περὶ Χριστοῦ· «Διττὸς τὴν οὐσίαν, οὐ διττὰς τὴν ὑπόστασιν. ο Ταύτην γοῦν τὴν χρῆσιν Ἀμφιλοχίου παρήγαγεν ὁ θεοφάντωρ Κύριλλος ἐν Ἐφέ στην κατά Νεστορίου τοῦ ἀσεβοῦς. Ομοίως καὶ πρὸς Σέλευκον τὸν υἱὸν Τραίνοῦ τῇ αὐτῇ φωνῇ ᾿Αμφιλόχιος κέχρηται λέγων·. Εἰ ἐν πρόσωπον συντελοῦσιν αἱ δισταὶ φύσεις. ο Ακούεις συμφωνία; Πατέρων, καὶ τοῦ μακαρίου
cuim locutione due natura: indicantur. Haeretico respondente, modum illum loquendi, ex divinitate et humanitate, significare Christum ex duabus na turis compositum esse, subridens orthodoxus, dixit Igitur, o bone, illud, Christum in divinitate et l manitate perfectum esse, satis perspicue indicat eum in duabus naturis subsistere. Et ne videamur adversariis domi nostrae nata proferre, sanctos Pa tres advocabimus, qui aliud naturam, aliud perso nam esse aiunt. Non video equidem, quomodo de positionem a Severo metuentes non ausuri sint amplius vocabulum duarum naturarum usurpare. Producam autem ante omnes divinum Cyrilum, tanquam præcipuum, quandoquidem videri volunt, gratum sibi accidere, si ex hoc Patre testimonia promamus; qui hæc ad Orientales diserte scripsit ‹ Scimus viros theologiæ peritos evangelicarum et apostolicarum de Christo vocum alias fecisse com munés, tanquam in una persona; alias vero divi sisse, tanquam in duabus naturis. En perspicue Pater iste naturam a persona segregat. Scholium. Sciendum sanctum Cyrillum in epi stola ad Eulogium dixisse aliam et aliam naturam divinitatis et carnis Christi. Sed objicit hæreticus, Cyrillum ob hanc locutio nem usurpatam, sese Apologia instituta ad Eulo gium purgasse. Quæ vero hæc apologia? cedo, hæretice. Si enim admirandus Cyrillus sese a com munione Orientalium post hanc prolatam vocein sejunxit, cupio ut if milii demonstres. non po teris. Cum igitur perseveraverit in commu nione cum illis, qui duas in Christo naturas con ftebantur, luce clarius liquet eum ejusdem fuisse ; sententiæ. Sed esto, instituerit Apologiam pro voce ad Orientales usurpata. Numi ideo et Proclum abne gavit, qui cunctis et luce palam duas naturas an nuntiat? Num et Ambrosium repudiavit, voce dua rom naturarùm utentem; cujus etiam testimonia in Ephesina synodo pretulit? Num Isidorum Pelu siotam´ rejecit, qui super duabus naturis epistolam ad itlum dedit; quem et patrem suum sanctus Cy rillus nominat? Cæterum non modo in epistola ad «Orientales, sed et in iis, quæ scripsit ad Hermiam, » percontantem, num aliud sit natura, et aliud hypo stasis, sic disertis verbis loquitur sanctus Pater: • Omnino aliud quiddam est, valdeque diversum, perque medium pervadens. › Simília divinus Basilius ad Amphiloehium ‹ Tantum differunt natura et hypostasis, quantum proprium et commune. Hoe accipiens sanclus Amphilochius, sic de Christo loquitur: «Duplex erat secundum naturam, non secundum hyposta sin. Hune Amphilochii loquendi modum produsit divinus Cyrillus Ephesi contra Nestorii impietatem. Eadem voce usus est Amphilochius, scribens ad Seleucum filium Traini, cum ait: c Si duæ seu geminæ naturæ unam personam constituunt. › Vides consensionem sanctorum Patrum et beati
col. 147–148page 70 of 120
PG 89:147πρόσωπον. Καὶ πῶς λοιπὸν οὐ παύεσθε τιτθυρίζοντες μάτην, καὶ λέγοντες, Οὐκ ἔστι φύσις ἀπρόσωπος, ἀλλὰ ταυτόν ἐστι φύσις καὶ πρόσωπον; Ἐκ τοίου τῶν Πατέρων τοῦτο παρέλαβες, δείξον; Αλλ' οὐκ ισχύσεις δεῖξαι, εἰ μὴ Αρειον, καὶ Σαβέλλιον, καὶ Νεστόριον λέγοντας. Ταυτόν ἐστι φύσις καὶ πρόσω ωπον. Διόπερ ἀνατρέποντες τὸ τοιοῦτον δόγμα πάν τες οἱ μακάριοι Πατέρες, καὶ μάλιστα οἱ περὶ 'Ἀμβρόσιον, καὶ Γρηγόριον, καὶ ᾿Αθανάσιον, ἐν τρισὶ προσώποις, ήγουν ὑποστάσεσι, μίαν φύσιν Θεοῦ κη ρύττουσι, καὶ οὐ τρεῖς οὐσίας, ἀλλὰ μίαν, καθ' ἐδίδαξεν ἡ μακαρία σύνοδος ἡ ἐν Νικαίᾳ τῶν τις Πατέρων τῶν θεσφόρων. Αλλ' οἱ σοφοὶ οὗτοι, καὶ καινοι ρήτορες ᾑρετίσαντο μυρίοις κρημνοῖς, καὶ Α. Κυρίλλου, ἕτερον λεγόντων τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον τὸ βλασφημίαις ἑαυτοὺς καταῤῥίψαι, ὅπως ὡς νομίζουσι, καθυβρίσωσι τὴν ἁγίαν σύνοδον Χαλκηδόνος, καὶ τὴν καθολικὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν. Εἰ δὲ βούλει, ἐρῶ σοι κεφαλαιωδεστέρως, ὅσοι κατὰ τὸν ὅρον τῆς Ἑλληνικῆς φιλοσοφίας ἀριστοτελικῆς λέγουσι τὰς φύσεις ὑποστάσεις καὶ πρόσω ωπα, οι δύνανται, οὔτε ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τρεῖς 70 ὑποστάσεις εἰπεῖν, ἵνα μὴ τρεῖς φύσεις εὑρεθῶσιν, ὡς ὁ ᾿Αρειος, λέγοντες· οὔτε μὴν πάλιν δυνατὸν αὐτ τοῖς δύο ὁμολογεῖν ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ φύσεις, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶσι καὶ δύο πρόσωπα καὶ ὑποστάσεις ὁμος λογεῖν Νεστοριανῶς ἐπ' αὐτῷ. Ἀπὸ γὰρ Ἀριστοτέλους παρέλαβε καὶ ὁ Νεστόριος λέγειν τὰς φύσεις υποστάσεις. Η δὲ ἁγία Εκκλησία, ἀποφυγοῦσα τὰς Αριστοτελικὰς καὶ Ἑλληνικὰς ματαιολογίας, εὐαγ γελικῶς καὶ ἀποστολικῶς, ὡς πρὸ βραχέως εἴρηται, τὰ περὶ Χριστοῦ πιστεύουσα, οὐ λέγει ταυτὸν τὴν φύσιν καὶ τὴν ὑπόστασιν. ᾿Αλλὰ τί πρὸς τοῦτο πάντως οἱ ἀπὸ Σευήρου λέ ξουσιν;Ἴσως γὰρ ἐροῦσιν, ὅτι περι Ἐπὶ τοῦ τριαδικοῦ λόγου οὐ ταυτὸν φύσις καὶ ὑπόστασις· ἐπὶ δὲ τῆς σαρκώσεως τοῦ Χριστοῦ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος, ταυτὸν ἡ φύσις ἐστὶ, καὶ τὸ πρόσωπον, ἤγουν ἡ ὑπόστασις.» Οὐκ ἔνι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. Ταῦτα αὐτῶν λεγόντων, δέχομαι προθύμως τὸν λό γον, καὶ ἀσπάζομαι ὑπτίαις χερσὶ τὸν τοιοῦτον ὄρον, οὐκ ἀποῤῥίπτω, ἀλλὰ στοιχῶ. Τί οὖν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἀσεβὲς τίκτεται; καὶ εἰς ποῖα βάραθρα ἀπωλείας καὶ βλασφημίας περιπίπτουσιν; "Ακουσον ὁ πιστὸς δια ηγήσεώς τινος καὶ δραματουργίας παρ' ἡμῶν πρὸς τὰ τοιαῦτα γενομένης ἐν 'Αλεξανδρείᾳ τοῖς Θεοδοσιανοῖς καὶ Γατανίταις, διισχυριζομένοις ἡμῖν ἐκεῖσε, ὅτι ταυτόν ἐστιν ἡ φύσις καὶ τὸ πρόσωπον ἐπὶ τῆς οικονομίας τοῦ Χριστοῦ. Προσθήσω γὰρ λοιπὸν καὶ τοῦτο, μετὰ τοῦτο πρὸς εἴδησιν τῶν προϊσταμένων τῆς εὐσεβοῦς πίστεως τῆς ἁγίας καθολικῆς ἐκκλησίας.
Cyrilli, consono ore amirnautium, aliud esse natu ram, aliud personam. Et quomodo tandem a vanis vestris querimoniis næniisque non desistetis; illud vestrum identidem ingerentes: nullam naturam esse absque persona: naturam et personam idem esse? Ostende ex quo Patre hoc didiceris? At non poteris ullum proferre, nisi Arium, Sabelium, et Nestorium, qui dicunt naturam et personam idem esse. Quapropter omnes sancti Patres, præcipue Ambrosius, Gregorius et Athanasius, hoc impium dogma refutantes, prædicant in tribus divinis per sonis unam divinam naturam, et non tres naturas; sed unam, sicuti docuit sancta synodus Nicæna, trecentorum octodecim sanctissimorum Patrum. Sed sapientes isti novique rhetores in infinita praecipitia, et blaspha mnias sese conjicere non dubitarunt, dum. modo sanctam Chalcedonensem synodum, et Catholi cam Christi Ecclesiam contumeliis, ut ipsi arbitran tur, alicerent. Quod si placet, in pauciora rem contrahamus. Quicunque ex præscripto Græcanicæ philosophiæ cum Aristotele tradunt naturas esse hypostises seu personas, illi nequeunt tres hypostases in sancta Trinitate profiteri, ne et tres naturas cum Ario asserant; neque rursus possunt duas in Christo naturas affirmare, ne et cum Nestorio co gantur in Christo duas personas, sive hypostases admittere. Nam ut assereret naturam et lypostasin unum et idem esse; id nimirum Nestorius ex Ari stotelis disciplina hausit. At sancta Ecclesia fugiens c Aristotelicas et Gracanicas vaniloquentias, evan gelice et apostolice, ut paulo ante dictum, ea quæ ad Christum spectant credens atque tractans, nequaquam idem dicit esse naturam et hypo stasin. Quid vero contra hæc Severiani hiscent? Forte dicent, ‹ in Trinitate non esse idem naturam el hypostasin; in mysterio autem incarnationis Chri sti, qui unus est de Trinitate, unum et idem esse naturam et personam seu hypostasin. › Non enim reperiri naturam personæ expertem. Hæc eorum dicta promptissime, imo obviis ulnis acceptamus, neque ullo modo abjicimus, sed cupide amplectimur. Quid igitur hinc impietatis enascatur, et in quod perditionis et blasphemiæ barathrum sese præci pitent, jam docebo te, quisquis ex fidelium nu nero es. Audi igitur narrationem, et specta quasi drama, quod nobis Alexandriæ exhibitum est, Theodosianis et Gaianitis naturam et personam jlen esse in incarnatione Christi contendentibus, Nam et hoc adjungam postea instruendis iis qui præsunt fidei, quæ in sancta et Catholica Dei Eccle sia viget. Aristoteles, recte intellectus, pro Orthodoxis est, non pro Acephans.
col. 149–150page 71 of 120
PG 89:149ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ο σκοπός, δι' εδεγματίσαμεν πρὸς τοὺς ἑτεροδόξους ἐν Ἀλεξανδρεία. Χρήσεις τινὲς ἐμφέρονται ἔν τισ: βίβλοις λέγουσαι τὰς φύσεις, ὑποστάσεις, ἐπιγραμμέναι εἰς ὄνομα τοῦ ἁγίου Κυρίλλου. Είτε οὖν κατὰ ἀλήθειαν αὐτοῦ συγχάνουσιν, εἴτε ἑτέρου τινός, μετὰ ταῦτα ζητή. σομεν. Καὶ γὰρ καὶ ἑτέρας τινάς δογματικὰς φωνὰς τοῦ αὐτοῦ Κυρίλλου ζητήσαντες, ἐν ταῖς βίβλοις ἐν Αλεξανδρείᾳ νενοθευμένας, καὶ διεστραμμένας αύ τὰς εὐρήκαμεν, μάρτυς Κύριος ὁ Θεός. Όμως, ὡς προείπον, πάντων τῶν διδασκάλων, ἕτερόν τι λεγόν των εἶναι τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν, φέ ρισταί τινες βίβλοι τοῦ ἁγίου Κυρίλλου λέγουσαι τὰς φύσεις υποστάσεις. Οἱ γοῦν ἀπὸ Σευήρου καὶ Θεοδοσίου, Γαϊανού τε, καὶ Διοσκόρου, καὶ πάντων τῶν μίαν Χριστοῦ φύσιν ὁμολογούντων παρορώντες, ὅλον τὸ πλῆθος καὶ πλάτος τῶν ἁγίων Πατέρων ἐν ἐκεί ναις ταῖς χρήσεσιν ἀποκρέμανται ταῖς λεγούσαις, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ ἁγίου Κυρίλλου, τὰς φύσεις υπου στάσεις, ὅπως δι' αὐτῶν, ὡς νομίζουσιν, ἐλέγχωσιν ἡμᾶς, τοὺς δύο ἐν Χριστῷ λέγοντας ἡνωμένας φύ σεις, ὡς καὶ δύο ὑποστάσεις ἐν αὐτῷ λέγοντας. ήτοι πρόσωπα. Γενόμενος γοῦν, ὡς προείπον, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ, καὶ ἰδὼν τὴν μάταιον αὐτῶν σκοπὸν, ὅτι οὐδὲν κατὰ θεῖν, ἀλλὰ πρὸς ἀντιπάθειαν τῆς Ἐκκλησίας ὁρῶ, ἀκούσας προφήτου τινὸς λέγοντος τὸ, ε μετά στρε βλου διαστρέφειν, ν ἐν ὑποκρίσει τινὸς εὐσεβοῦς πανουργίας, κατ' ἰδίαν λέγω πρὸς τοὺς αἱρετικούς, ὡς ἡ ἀλήθεια μαρτυρεί, τῶν οὐκ ἐνδεχομένων ἐστὶν, οὔτε ἐν οὐρανῷ, οὔτε ἐπὶ γῆς γνωρισθῆναι, ἢ πάλιν ὀνομασθῆναι φύσιν, ἐὰν μὴ πάντως ἔχῃ καὶ πρόσ ωπον. ᾿Αλλὰ τί ἔχωμεν ποιῆσαι, ὅτι συνηθεία παρ έδραμε τῇ Ἐκκλησίῃ τὸ λέγειν δύο φύσεις ἐν Χρι στῷ, ἐν δὲ πρόσωπον; Πλὴν ἐὰν μὴ ἀναγκάζετέ με ἀναθεματίσαι ἐπίσκοπον ἢ σύνοδον, συνυπογράφωμεν κοινῶς, ὁρίζοντες, ὅτι, ἔνθα ώνομάσθη φύσις, πάνω ἕως ὅτι καὶ πρόσωπον σημαίνει· οὐκ ἔστι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. Καὶ τοῦτο υπογραφόντων ἡμῶν, κρατ τεῖτε καὶ ὑμεῖς τὸ ἴσον τοῦ συνδοκτικοῦ στοιχήματος, καὶ ἴσως γίνεται τις οἰκονομία, καὶ ἑνοῦνται αἱ ἅγια Εκκλησίαι. Αγνοήσαντες οὖν τὸ πανοῦργον τοῦ δρά ματος, μᾶλλον δὲ ὑπὸ Θεοῦ τυφλωθέντες, υπέγραψαν, ἔτι ἔνθα ώνομάσθη φύσις ἐν Χριστῷ, πάντως ὅτι καὶ πρόσωπον σημαίνει· οὐκ ἔνι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος, ἢ ἀνυπόστατος. Πρὸ γοῦν τῆς τοιαύτης δρα ματουργίας, καὶ ὑπογραφῆς, ἤμην προσυλλέξας βί όλους ἐκ διαφόρων προσώπων, τὰς δὲ πλείους ἐξ αὐτῶν τῶν θεοδοσιανῶν, καὶ παρεξενέγκας τὰς χρήσ σεις τῶν ἁγίων Πατέρων, τὰς ἀναμαζούσας φύσιν την σάρκα τοῦ Χριστοῦ· καὶ ταύτας ἐν τόμῳ καθαρο γραφήσας, καὶ δὴ μετὰ μίαν ἡμέραν δημοσίως ἐπὶ τῶν πρωτευόντων καὶ τὴν πόλιν διοικούντων συν ηθροίσθημεν, καὶ πολὺς λαὸς τῆς τε καθολικῆς Ἐκε κλησίας, ὁ κλῆρος, καὶ πάσης ἑτέρας πίστεως καὶ κοινωνίας, θεοδοσιανῶν τε, καὶ Γαϊανιτῶν, καὶ Σι
Psal. svii, 27. Quo fine disputatio instituta sit cum hæreticia Alexandriæ. Circumferuntur dicta nonnulla in quibusdam libris, quae naturas appellant hypostases, nomen sancti Cyrilli præferentia. Cæterum utrum vere il lius sint an alterius cujuspiam, postea disquiremus. Etenim alia itidem quædam ejusdem Cyrilli dicta ad doctrinam spectantia, cum in exemplaribus Alexan driæ quæreremus, depravata et corrupta reperimus, Cujus rei Deus testis est. Nihilominus, ut dicebam, cum omnes doctores asserant, aliud esse naturam, aliud hypostasin, circumferuntur libelli sancti Cy rilli nomine, qui tradunt naturas esse hyposta ses. Severiani igitur, Theodosiani, Gai»nitæ, Din scoriani, et universa illa caterva unam in Christo naturam statuentium, nibili pendentes universum illum sanctorum Patrum cœtum, ab illis duntaxat sententiis pendent, quæ quasi ex Cyrilli persona affirmant naturas esse 71 liypostases, ut illarum vi, nos, ut arbitrantur, redarguant, qui duas in Christo unitas naturas statuimus, quasi duas itidem hypostases sive personas in illo confitea myr. Cum igitur venissem Alexandriam, vidissemque vanitatem quam sibi propositam habent, Deo pe nitus adversam, et ad solam Ecclesiæ oppugnatio nem et eversionem tendentem, memor prophetæ cujusdamn, qui monet, ut cum obliquo et perverse pervertamur (hoc est, ut vulgo dicitur, uι cum vulpe vulpinemur, et cum Crete Cretizemas) simu latione sanctæ cujusdam piæque versutiæ, privati:n, hunc in modum, veritate teste, hæreticos allocutus sum Fieri non potest, neque in cœlo, neque in terra, ut sit et nominetur natura personae expers. Sed quid agas, si in Ecclesiam nos duas. in Chri sto naturas, et unam personam nominandi irrepsit? Verum si me non cogatis, ut alicui episcopo ant synodo anathema dicam; communi consensui, mia nusque nostræ subscriptione confiteamur, necessa rium esse, ut ubicunque nominatur natura, ibi sit et persona, neque enim ullam naturam absque per sona reperiri: factaque hac subscriptione: accipite vos- exemplar pacti conventi, accipiemus et nos allerum. Et hac fortassis ratione concorditer inter se coalescent Ecclesiæ. Cum artificium hoc, piam que fraudem isti non intelligerent, peculiari furte Numinis nutu excæcati, manus suæ subscriptiona testati sunt; cum in Christo nominatur natura; omni quoque modo nominari personam: non enim ullam naturam personæ aut hypostaseos expertem dari. Ante tamen quam banc nachinam excogita rem et instrucrem, a diversis, potissimum vero ab ipsis Theodosianis, libros collegerain, et inde san ctorum Patrum sententias, quibus carnem Christi naturam appellant, excerpseram, inque libro pil chre et munde descripseram. Postridie magno pro
col. 151–152page 72 of 120
PG 89:151μιδαλιτῶν. Εἶτα ὑπαναγινώσκεται τὸ ἔγγραφον τὸ λέγον, ὅτι πᾶσα φύσις όνομαζομένη ἐν Χριστῷ, πρόσωπον σημαίνει· καὶ ἐξενέγκας τὰς βίβλους αυτ τῶν, ὑπανέγνων ἐπὶ πάντων τὰς ὑποτεταγμένας χρήσ σεις· καὶ πρό γε πάντων τὰς τοῦ ἁγίου Κυρίλλου, εἰς ὃν μάλιστα καὶ ἀποκρέμασθαι νομίζουσι. Τοῦ μακαρίου Κυρίλλου πάπα Αλεξανδρείας ἐκ τῆς ἐπιστολῆς πρὸς τοὺς ᾿Ανατολικούς για φείσης. Τὰς δὲ εὐαγγελικὰς καὶ ἀποστολικὰς περὶ τοῦ Κυρίου φωνάς, ἴσμεν τοὺς θεολόγους ἄνδρας, τὰς μὲν κοινοποιοῦντας, ὡς ἐπὶ ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαιροῦντας ὡς ἐπὶ δύο φύσεων.» Λέγω εὐθέως πρὸς αὐτοὺς, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων τοῦτ' ἔστι, δύο προς ώπων· οὐκ ἔνι γὰρ φύσις μὴ σημαίνουσα πρόσωπον, καθὼς ὑπεγράψαμεν. Τοῦ αὐτοῦ θεοσόμου Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς Σούκο κενσον ἐπιστολῆς. Οὐκοῦν ὅσον μὲν ἧκεν εἰς ἔννοιαν, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ μόνον ὁρᾶσθαι τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλμοῖς, τίνα τρόπον ἐνηνθρώπησεν ὁ Ἐμμανουήλ, δύο τάς φύσεις εἶναί φαμεν ο ήγουν, δύο τα πρόσωπα Χριστοῦ οὐκέτι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. Αλλ' ἔνθα ὠνομάσθη φύσις ἐκ παντὸς τρόπον, ὅτι τὸ πρόσωπον σημαίνει. Αὕτη ἡ χρῆσις διεστραμμένη κεῖται ἐν πάσαις ταῖς βίβλος Αλεξανδρείας. Τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Θεόφρονος Κυρίλλου πρὸς τὸν αὐτὸν Σούκκενσον. Ορθότατα δὲ καὶ πάνυ συνετῶς ἡ σὴ τελειότης τὸν περὶ τοῦ σωτηρίου πάθους ἐκτίθεται λόγον· οὐκ αὐτὸν τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, καθ᾽ ὅ νοεῖται, καὶ ἔστι Θεὸς παθεῖν εἰς ἰδίαν φύσιν τὰ σώματος διισχυριζομένην, παθεῖν δὲ μᾶλλον τῇ χοϊκῇ φύσει, ο τοῦτ' ἔστι τῷ χοϊκῷ αὐτοῦ προσώπῳ. Οὐκ ἔστι γὰρ φύσις, μὴ δηλοῦσα πρόσωπον. Τοῦ αὐτοῦ ὁσίου Πατρὸς Κυρίλλου. Ἐγὼ τὸ συγκεκραμένον ἐπὶ Χριστοῦ, οὐ παρα δέχομαι· ἡ γὰρ κρᾶσις ἀφανισμὸν τῶν φύσεων ἐργά ζεται, ο ήγουν τῶν προσώπων Χριστοῦ. Οὐκέτι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. Τοῦ αὐτοῦ μακαρίου Κυρίλλου. Οὐ γὰρ δήπου ὥσπερ τινὰ ἀνάχυσιν γεγενήσθαι τὰς φύσεις φαμέν.» Ιδού πάλιν φύσεις ὁ Πατήρ λέγει, τοῦτ' ἔστι πρόσωπα, ἐν Χριστῷ, κατά τον ὅρον, ὃν ὑπεγράψατε. Τοῦ αὐτοῦ ἀοιδίμου Κυρίλλου ἐκ τῶν Σχολίων. Ασύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις,» ήγουν αἱ ΝΟΤΑ.
cerum, eorumque qui urbi præerant, accursu, convenimus; non sine grandi catholicæ Ecclesiæ multitudine, et clero, variarumque sectarum asserlis, Theodosianis, Gaianitis, et Semidalitis. Deinceps lectum est chirographum, in quo continebatur omnem naturanı, quæ in Christo nominatur, signi ficare personam. Productisque eorum libris legi omnium sancti Cyrilli, cujus auctoritate potissimum Beati Cyrilli papæ Alexandrini ex epistola ad Orien lales. Evangelicas et apostolicas de Domino voces, yiri theologiæ gnari partim communes faciunt, tan quam in una persona; 72 partim vero dividunt, tanquam in duabus naturis.» Et ego ad adversarios conversus, Tanquam in duabus naturis, hoc est, Janquam in duabus personis, inquio; non est enim ulla natura, quæ non significet personam, prout propriæ manus subscriptione confessi su mus. Ejusdem divini Cyrilli, ex epistola ad Successum. Igitur ex iis, quæ sub intelligentiam solosque mentis oculos cadunt, quæ Emmanuel homo factus aliquo modo assumpsit, et per incarnationem uni vit, asserimus esse duas naturas, hoc est, perso mas Christi, non enim est ulla natura expers per fouæ, sed ubicunque natura invenitur, ibi et per sonam inveniri necesse est. Sancti Cyrilli sententia corrupta, et depravata est in omnibus exemplaribus Alexandrinis Ejusdem sancti Cyrilli ad eumḍem Successum. Rectissime et admodum perite explicas doctri nam de salutifera passione; nimirum, non ipsum unigenitum Dei Verbum, quatenus Deus est, secun dum divinam naturam passum esse ea, quæ pro pria sunt corporis; sed potius secundum naturam terrestrem › (hoc est, personam suam terrestrem). Neque enim est natura quæ non indicet perso nam. Ejusdem sancti Patris Cyrilli. coram omnibus subjectas sententias, et primo se niti arbitrantur. ‹ Ego commistum in Christo non admitto: nam commistio efficit interitum naturarum, › sive per sonarum Christi; non enim est ulla natura absque persona. Ejusdem beati Cyrilli. ● Neque enim naturas confusas esse docemus. › Ecce iterum interpretatur sanctus hic Pater naturas esse personas; ad eum modum, cui manu vestra subscripsistis. Ejusdem celeberrimi Cyrilli ex Scholüis. Inconfusæ manserunt naturæ; › hoc est, hy De hoc Cyrilli loco vide Damasc. lib. De composita natura, p.
col. 153–154page 73 of 120
PG 89:153ὑποστάσεις, τοῦτ' ἔστι τὰ πρόσωπα Χριστοῦ. Ταύτην τὴν χρήσιν παραγαγών, ηρώτησα ᾿Αθανάσιον ἐν Βα βυλώνι λέγων· 'Ασύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύ σεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις τίνος; Λέγει πρός με· Αἱ τοῦ Χριστοῦ. Πρὸς ὃν ἐγὼ γελάσας μέγα, καὶ κρο τήσας τῇ χειρὶ λέγω· Καὶ τί λοιπὸν ἐγκαλεῖτε τῇ συνόλω Χαλκηδόνος λεγούσῃ, δύο φύσεις ἡνωμένας ἐν τῷ Χριστῷ, δύο ὑμεῖς ὑποστάσεις λέγοντες ἐν αὐτῷ ὡς Νεστόριος; Τοῦ αὐτοῦ πανσόφου Κυρίλλου. Διάφοροι μὲν αἱ πρὸς ἑνότητα τὴν ἀληθινὴν συν ηνεγμέναι φύσεις· εἷς δὲ ἐξ ἀμφοῖν Χριστός.» Πάλιν φύσεις διαφόρους ὠνόμασεν ὁ διδάσκαλος· δῆλον, ὅτι πρόσωπα ἐν Χριστῷ διάφορα εσήμανεν, ὡς ὑμῖν ευχεῖ. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ Πρὸς βασιλίδας. Οὐ διαιρετέον οὖν τὸν ἕνα Χριστὸν Κύριον Ἰησ στῶν, εἰς ἄνθρωπον ἰδικῶς, καὶ εἰς Θεὸν ἰδικῶς, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Χριστὸν Ἰησοῦν εἶναί φα μεν, τὴν τῶν φύσεων εἰδότες διαφορὰν, καὶ ἀσυγ χύτους ἀλλήλαις τηροῦντες αὐτάς. ο Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ Νεστορίου. Οὐχ ὡς τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀνῃρημένων διὰ τὴν ἕνωσιν. ο Ἰδοὺ διὰ πλάτος ὁ Πατὴρ φύσεις ὁμολογεῖ ἐν Χριστῷ, τοῦτ' ἔστι πρόσωπα, ὡς ὑμεῖς φατε· οὐκ ἔστι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. Ο μόνος δὲ ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος, ἀλλὰ δὴ καὶ πάντες οἱ λοιποὶ Πατέρες, οἱ λέγοντες ἐν Χριστῷ Θεῷ ἡμῶν διαφόρους φύσεις, ἐλέγχονται τὰ Νεστορίου φρονοῦντες κατὰ τὴν κοινὴν νομοθεσίαν ὑμῶν, τὴν λέγουσαν, ὅτι ἔνθα φύσεις ὀνομάζονται, ἐκεῖ πάντως καὶ πρόσωπα της μαίνονται· οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι φύσις ἀπρόσωπος. Τοῦ ἁγίου 'Αμβροσίου. ο φυλάξωμεν την διαφορὰν θεότητος καὶ σαρκός. Εἰς γὰρ ἐν ἑκατέρ α λαλεῖ Χριστός· ἐπειδὴ ἑκατέρα φύσις ἐστὶν ἐν αὐτῷ, ο τοῦτ' ἔστιν, ἑκάτερον καὶ διάφορον πρόσωπον. Ενθα γάρ ονομάζεται φύσις, πρόσωπον δηλοῖ. Καὶ τί λοιπὸν, εἰπέ μοι, ταύτην τὴν χρήσιν παρήγαγεν ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῇ κατὰ Νεστορίου του δυσσεβοῦς συνόδῳ, εἴπερ αἱ διάφοροι εύσεις, διάφορα πρόσωπα δηλοῦσιν; Καὶ μετὰ βρα χέα ἐν τῇ αὐτῇ χρήσει φησίν ὁ ᾿Αμβρόσιος «Ως Θεός, λαλεῖ τὰ θεῖα Χριστός· ἐπειδὴ Λόγος ἐστὶν, ὡς άνθρωπος, λαλεῖ τὰ ἀνθρώπινα, ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐμῇ οὐσία λαλεῖ· ν τοῦτ᾽ ἔστιν, Ἐν τῷ ἐμῷ τῆς σαρκὸς προσώπῳ· εἶχε ἡ φύσις πρόσωπον σημαίνει. Τοῦ ἡδυτάτου φωστῆρος Γρηγορίου επισκόπου Νύσσης ἐκ τῶν κατ' Ευνομίου. Ποια φύσις Χριστοῦ ἐπὶ τοῦ πάθους (απίζεται; Καὶ ποία ἐξ ἀϊδίου δοξάζεται·, Ει ἐν Βαβυλώνι,
postases, hoc est, persona Christi. Hane senten G tiam cum produxissem, sciscitatus sum ex Athana sio Babylonio: Eccujusnam, naturas sive per sonas dixerit mansisse inconfusas? Et ille ad me Christi. Cui ego non sine magno risu, mantiumque complosione: Cur igitur reprehenditis Chalcedo nensem synodum, 73 docentem esse in Christo duas naturas unitas, cum vos cum Nestorio duas in illo hypostases statuatis? Ejusdem sapientissimi Cyrilli. veram Diversa quidem naturæ ad unitatem assumptæ sunt; ex ambabus vero unus Christus exstitit. Rursus diversas naturas nominavit do ctor; liquet igitur eum duas in Christo personas significasse, ut vobis videtur. Ejusdem ex libro Ad reginas. Non est dividendus unus Dominus noster Jesus Christus seorsim in hominem, et seorsim in Deum sed illum unum eumdemque Jesum Christum pro fitemur; probe perspecta naturarum differentia; quas ut invicem inconfusas permanere docemus. › Ejusdem contra Nestorium. «Non quasi naturarum differentia per unionen) abolita sit. En rotunde ac palam profitetur san ctus Pater naturas in Christo; hoc est, personas, ut vos existimatis: nulla enim natura est persona expers. Neque tantum sanctus Cyrillus, sed et re liqui Patres, qui duas in Christo naturas confiten tur, Nestorianismi accusantur, secundum novam hanc vestram consuetudinem, quæ dicit, ubi naturæ nominantur, ibi omnino etiam personas significari; neque enim ullam naturam carere per sona. Sancti Ambrosii. ⚫ Servemus differentiam divinitatis et carnis. Unus enim idemque in utraque loquitur Christus, cum utraque natura sit in ipso: hoc est, utraque et diversa persona. Nam ubicunque natura nomi natur, personam significat. Et cur cedo, hoc ipsum saneti Ambrosii testimonium protulit sanctus Cy rillus in Ephesina synodo adversus impium Nesto rium, si diversa naturae significant diversas per sonas? pust pauca in eadem sententia dicit Ambrosius; ‹ Tanquam Deus loquitur divina Chri stus. Et cum Verbum sit, loquitur ut bomo huma na, quandoquidem in mea substantia seu natura loquitur;» hoc est, in mea carnis persona, si, ut vultis, natura personam significat. Gregorii Nysseni contra Eunomium. Quæ Christi natura tempore passionis alapis ceditur? Et quae ab æterno glorificatur? Toral Athanasium istum Babylonium seu confusaneum, seu in confusione; quia confundebat duas in Christo naturas.
col. 155–156page 74 of 120
PG 89:155Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Πῶς οὖν μία αἱ δύο φύσεις εἰσί; ν τοῦτ' ἔστι τὰ δύο πρόσωπα. Οὐκέτι γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. Τοῦ αὐτοῦ Γρηγορίου Νύσσης. Ο τοίνυν Χριστὸς δύο υπάρχων φύσεις, καὶ ἐν αὐταῖς τέλειος γνωριζόμενος.» Ιδού πάλιν δυάδα προσώπων διὰ τῶν δύο φύσεων λέγει. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τό· «Μακάριοι οἱ πεινώντες καὶ διψώντες. Τεσσαράκοντα γὰρ ἡμέρας απόσιτος ὁ Χριστὸς διαμείνας, ὕστερον ἐπείνασεν. Ἐδίδου γὰρ τῇ φύσει καιρόν τινα, ὅτι ἡ βούλετο ενεργῆσαι τὰ ἑαυτής, ο Φύσιν δὲ ὀνομάζων τὸ σῶμα καὶ νῦν, πρόσωπον ση μαίνει. Καθὰ πάλιν καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος δυάδα προσώπων κατὰ τὸν ὑμέτερον ὅρον φαίνεται λέγων ἐν τῷ Χριστῷ, ἐν τῷ λέγειν αὐτὸν οὔτως· «Φύσεις μὲν γὰρ δύο Θεὸς καὶ ἄνθρωπος.» Ομοίως καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα ὁ Χρυσόστομος ἐν τῷ λόγῳ. τῷ εἰς τὴν Ἀνάληψίν φησιν ο Πρὸς ποίαν φύσιν εἶπεν ὁ Θεὸς, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου; Πρὸς ἐκείνην τὴν ἀκούσασαν· Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ τῷ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον ο Θεὸν, ο λέγει, «τὸν Χριστὸν ἐν ἀνθρωπίνῃ κρυπτόμενον φύσει.» Εἰπὼν οὖν ὁ Πατὴρ φύσιν τὸ τοῦ Χριστοῦ σῶμα, ἐν ταῖς δύο χρήσεσι, πάντως, ὅτι καὶ πρόσωπον αὐτὸ εἶπεν, εἴγε οὐκ ἔστι φύπς Ο ἀπρόσωπος. Ομοίως καὶ Πρόκλος ὁ Κωνσταντινουπόλεως ἐν τῷ λόγῳ, τῷ εἰς τὴν Θεοτόκον λέγει περὶ Χριστοῦ, ὅτι ὁ ἐκεῖνος ἀφθάρτως ἐγεννήθη, ὁ καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ακωλύτως εἰσελθὼν, οὗ τὴν συζυγίαν τῶν φύσεων ὁ Θωμᾶς ἑωρακὼς ἐκέκραγε λέγων· Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Ιδού συζυγία φύσ σεων, τοῦτ' ἔστι τῶν προσώπων, ἐπειδὴ οὐκ ἔνι φύσις ἀπρόσωπος. Καὶ ὁ θεοφόρος Ἐφραὶμ εἰς τὸν λόγον τοῦ μαργαρίτου λέγει, ὅτι «Τῶν δύο φύσεων μετέχει ὁ μαργαρίτης ὁ ἀτίμητος, ο τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστός. Καὶ πάλιν λέγει·. Διττήν ἔχει τὴν φύσιν, ἵνα μὴ τὰς δύο ἀπολέσῃ. Οὔτε γὰρ ἡμίθεος κατῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς, οὔτε ἡμιάνθρωπος ἀνῆλθεν, ἐν οὐρανοῖς. Ἰδοὺ φύσεις, ἤτοι πρόσωπα, καὶ ὁ δίκαιος εἴρηκεν ο Εφραίμ, κατὰ τὴν ἡμετέραν ὑπογραφήν. Ομοίως καὶ ὁ μακάριος Αμφιλόχιος φησι περὶ Χριστοῦ ἐν τῷ λόγῳ τῷ πρὸς Σέλευκον ἔγγονον Τραϊανού Ἐπειδὴ εἰς ἐν πρόσωπον συντρέχουσιν αἱ δύο φύσεις. Καὶ ὁ τῶν Πηλουσιωτῶν δὲ κατακοσμήσας Ισίδωρος Ἐκκλησίαν ἐπιστέλλει διδάσκων ὡς πατὴρ υἱὸν τὸν πάνσοφον, Κύριλλον καὶ λέγων· ι Πάσῃ φυλακῇ τήρει σὴν καρδίαν, μή που μίαν φύσιν μετὰ τὴν σάρκωσιν ΝΟΤΑ. έγγονος Τραϊανού.
74 Ejusdem ex eodem opere ‹ Quomodo igitur duæ naturæ una sunt?, hoc est, duæ personæ. Neque enim est natura, quæ per sona careat. Ejusdem Gregorii Nysseni. Christus igitur ex duabus naturis constans, et in iis:lem perfecte subsistens.» Ecce rursus duas personas nomine duarum naturarum intel ligit. Ejusdem ex oratione in illud ‹ Beati qui esuriunt et siliunt S, etc. Cum Christus quadraginta dies jejunasset, postea esuriit ✨.› Tribuit enim naturæ tempus agenli ea, quæ sibi erant consentanea.» Ubi cum corpus naturam nominat, rursum personam iudicat. Siut et Gregorius Theologus duas in Christo personas, ex vestro decreto, constituit; quando hunc in mo dum scribit: ‹ Duabus naturis constat Deus et homo. Sic et Chrysostomus, corpus et animam 1o inat, Oratione in Ascensionem: • Adl quam natu am dixit Deus: Sede a dextris meis ³? Ad illam, quae audiit: Terra es, et in terram reverte ris... Idem libro primo in Matthaeum nominat Christum, Deum in humana natura abscondi tum. › Cum igitur sanctus hic Pater duabus in sen tentiis Christi corpus appellaverit naturam, omnino idem personam quoque nominavit, quandoquidem nulla natura est person:e expers. Pari modo Proclus episcopus Constantinopolita nus Oratione in Deiparam dicit de Christo, illum incorrupte natum esse, qui per clausas fores in gressus sit; in quo naturarum conjunctionem Tho nias apostolus contemplatus clamabat: Lomin:s niens, et Deus meus '.» Ecce conjunctio naturarum, hoc est, personarum, cum nulla natura sit persona expers. Et divinus Ephræm Oratione in margaritam ait: Duarum naturarum participem esse inæsti ma'ilem margaritam, Iroc est, Christum. Rursus ait: • Duplicem naturam habet, ne duas perdut. Neque enim semideus descendit in terram, neque semihomo ascendit in cœlum.» Ecce naturas, hoc est personas, etiam justus ille Ephræm dixit, prout fert vestra subscriptio. Sic et beatus Amphilochius dicit de Christo in Oratione ad Selencum nepo tem Traini: ‹ Cum in unam personam duæ na turæ convenerint.» Et Isidorus, Ecclesiæ Pelusio tarum ornamentum, ad Cyrillum, tanquam pater ad filium, seribens ait: Omni custodia custodi cor tuum, nequando unam naturam post incarna tionem in Christo admittas, nam approbatio unius, * Matth. v, 6. * Matth. I, 2. • Psal. cix, 1. * Gen. 11', 19. * Joan. xx, 98. 142) Supra vocavit Gilium; quamuis et possit reddi filius. C. A. hie expresse habet
col. 157–158page 75 of 120
PG 89:157τοῦ Χριστοῦ δέξῃ· ἡ γὰρ εἰς μίαν συγκατάθεσις, 75 ἑκατέρας ἐστὶν ἄρνησις.» Και μάλιστα ἔχων περὶ τούτου πλείστας ἀποδείξεις, τοῦ ἁγίου Πατρὸς ἡμῶν ᾿Αθανασίου ἀνδρὸς ὑπερφυῶς τὰ θεῖα ἐμβατεύσαντος. Ιδού, καὶ ᾿Αμφιλόχιος, καὶ ᾿Ισίδωρος, δύο εἰρηκότες φύσεις, δύο, ὡς ἡμῖν δοκεῖ, ἐδήλωσαν πρόσωπα ἐν Χριστῷ. Καὶ ὅπως πλατύτερον τὴν ᾿Αμφιλοχίου πρὸς Σέλευκον εἴπωμεν χρήσιν, οὕτως ἔχει περὶ Χριστοῦ. Η ληφθεῖσα πάσχει φύσις· ἡ δὲ λαβοῦσα ἀπαθής μένει. Οἰκειοῦται δὲ ὁ Θεὸς Λόγος, ἀπαθῶς τὰ τοῦ Ιδίου ναού, σταυρόν, φημί, καὶ θάνατον, καὶ τὰ ἄλλα, ὅσα περὶ αὐτὸν οἰκονομεῖται καὶ θεωρεῖται· οἰκειοῦται δὲ τὰ τοῦ ἰδίου ναοῦ· ἐπειδὴ εἰς ἓν πρόσωπον συντελοῦσιν αἱ διτταὶ φύσεις. ο Ἰδοὺ ἐν πρόσωπον ὁ Πατὴρ εἶπεν τὰς δύο φύσεις εὐαγγελικῶς. Ὥστε οὐ ταυτὸν φύσις καὶ πρόσωπον Ἑλληνικῶς. Τοῦ αὐτοῦ 'Αμφιλοχίου ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι «Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν. Σχόλιον. Αρκούσι τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ οἱ τιη Πατέρες, καὶ οἱ σ' οἱ ἐν Ἐφέσῳ μαρτυροῦντες, ὅτι οὐ ταὐτὸν ἡ φύσις καὶ ἡ ὑπόστασις. Διάκρινον λοιπὸν τὰς φύσεις, τήν τε τοῦ Θεοῦ, τήν τε τοῦ ἀνθρώπου· οὔτε γὰρ κατ' οἰκείωσιν ἐκ Θεοῦ γέγονεν ἄνθρωπος, οὔτε κατὰ προκοπὴν ἐξ ἀν θρώπου Θεός.» Ορα πάλιν φύσεις ὁμολογοῦντα τὸν διδάσκαλον ἐν Χριστῷ, καὶ οὐ πρόσωπα. Εἰ δὲ ταυτὸν φύσις καὶ πρόσωπον, πώς παραγαγὼν αὐτοῦ τὴν χρήσιν ὁ μα κάριος Κύριλλος ἐν τῇ Ἐφεσίων συνόδῳ, τὴν δύο φύ σεις λέγουσαν, ἐν δὲ πρόσωπον ἐν Χριστῷ, ἐπήγαγε λέγων πρὸς τὴν ἁγίαν σύνοδον οὕτως· ο Ορᾶτε τοίνυν πῶς οἱ θεσπέσιοι Πατέρες, ὁμοούσιον τὸν Χριστὸν εἰ ρήκασι τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν τὸν αὐτὸν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· διπλοῦν τήν οὐσίαν, ἔτσι τὴν φύσιν· οὐ διπλοῦν τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον.» Ἰδοὺ καὶ ἡ μάχαιρα τοῦ Πνεύ ματος, ἡ τοῦ θεολόγου Κυρίλλου γλῶσσα ἐπὶ συνόδου διακοσίων ἁγίων Πατέρων, ἕτερον εἶπεν τὴν φύσιν παρὰ τὸ πρόσωπον. Σχόλιον. Διὰ τοῦτο ὀκνῶ πιστεῦσαι, ὅτι Κύριλλος ὁ ἐπὶ συνόδου εἰπὼν, ἄλλο τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν, εἶπεν τις φύσεις, ὑποστάσεις ἵνα μὴ ἑαυτῷ εὐρεθῇ ἐναντιούμενος. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ, ο Λύσατε τον ναόν. Καὶ λέλυται ὁ τοῦ σώματος ναός, κατὰ τὸν και ρὸν τοῦ πάθους ἐν τῇ τριημέρῳ ταγῇ, βουλομένου απ τοῦ. Καὶ πάλιν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ ἡνώθη αὐτῷ ἀρνήτῳ καὶ ἀφράστῳ λόγῳ, οὐ κεκραμένος ἐν αὐτ τῷ, ἢ ἀποσεσαρκωμένος, ἀλλ᾿ ἀποσώζων ἐν αὐτῷ τῶν δύο φύσεων τὴν ἑτερουσίαν ἀσύγχυτον τὴν ἰδιέ τητα. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς Εὐλόγιον ἀπολογούμενος ὑπὲρ τῶν ᾿Ανατολικῶν εἰπόντων δύο φύσεις ἐν Χριστῷ. Εἰ δὲ οὐχ ὁμοούσιον τὸ σῶμα τῷ λόγῳ, ἑτέρα
est negatio alterius. Εjusque rei probandæ gra Joan. XIV, 28. • Joan. 11, 19. tia plurima producit testimonia sancti Patris nostri Athanasii, viri rerum divinarum peritissimi. Ecce et Amphilochius et Isidorus duas profitentes natu ras, duas, ut vobis videtur, personas in Christo constituerunt. Et ut Amphilochii ad Seleucum testi monium fusius explicemus, sic de Christo habet Natura assumpta patitur: assumens vero passio nis expers manet. Cæterum divino verbo impatibi liter tribuuntur, quæ proprii templi propria erant. Crucis videlicet supplicium ac mors, et id genus alia, quæ in ipso dispensatione divina peracta ac patrata sunt; quandoquidem in una persona gemi næ personæ subsistunt. › En unamn personam nomi navit Pater iste duas naturas ex Evangelii doctrina, Non igitur unum idemque est natura el persona, ut ethnici volunt. Ejusdem Amphilochii ex oratione in illud: ‹ Pa ter major me est. Scholium. Sufficiunt catholicæ Ecclesiæ trecenti octodecim Patres, et ducenti Ephesina synodi iisdem suffragantes; nimirum naturam etbypostasin nequaquam unum et idem esse. Discerne igitur de cætero, ac distingue nalu ras, divinam et humanam; neque enim secundum inhabitationem, ex Deo factus est homo; nequo secundum profectum ex homine Deus. › Vides iterum, quomodo doctor iste in Christo profiteatur naturas, non personas. Si enim idem est natura et persona, quomodo testimonium hoc beatus Cyrillus in Ephesina synodo adducens, in quo expresse prædicantur duæ naturæ, et una per soua, sic sanctam synodum allocuus est: c Videtis igituṛ quomodo sancti Patres Christum ejusdem cum Patre substantiæ secundum divinitatem præ dicarint; ejusdemque substantiæ nobiscum secun dum humanitatem; duplicem (videlicet substantia ) sive natura, non hypostasi, sive persona.» En gladius Spiritus, divini Cyrilli lingua, in synodo ducentorum sanctorum Patrum, docet aliud esse naturam, el aliud hypostasin. Scholium. Propterea credere abnuo, Cyrillum, qui in synodo dixit, aliud esse naturam, aliud hy postasin, naturas appellasse hypostases, ne ipse sibi adversetur. 76 Ejusdem in illud: Solvite templum hoc'. Templum corporis solutum est tempore pas sionis in triduaua sepultura, ipso volente. Et rurs sus excitavit illud, eique unitus est ratione ineffa bili; non confusionem in ipso, carue abjecta, passus; sed servata absque confusione utriusque naturæ secundum proprietatem differentia. › Ejusdem ad Eulogium, ex Apologia pro Orienta libus, qui duas naturas in Christo bunt. asseveru Si corpus non est ejusdem substantiæ cum Verbo;
col. 159–160page 76 of 120
PG 89:159πάντως, καὶ ἑτέρα φύσις, ο τοῦτ' ἔστιν, Καὶ ἕτερον πρόσωπον, ὡς λέγετε. Αλλ' ἐπιστομίζει ὑμᾶς καὶ ὁ θεῖος Πρόκλος τοιαῦτα γράφων· Καὶ ἔστι εἰς Υἱὸς, οὐ τῶν φύσεων εἰς δύο ὑποστάσεις διῃρημένων, ἀλλὰ τῆς φρικτῆς οἰκονομίας εἰς μίαν ὑπόστασιν τὰς φύσ σεις Ενωσάσης.» Καὶ πάλιν δ αὐτὲς εἰς τὸ, ὅτι ο Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, ν οὕτως φησίν Καὶ τὰς φύσεις τῷ λόγῳ δίελε, καὶ τὴν ἕνωσιν τοῦ μυστηρίου θεολόγησον.» Αντιστρέψατε λοιπὸν ὑμεῖς τὴν τοῦ διδασκαλου φωνήν, καὶ εἴπατε περὶ Χριστοῦ· «Καὶ τὰ πρόσωπα τῷ λόγῳ δίελε, καὶ τὴν Ένωσιν θεολόγησον.» Τοῦ ἁγίου Ειρηναίου ἐκ λόγου τοῦ κατὰ Ούτι λεντίνων. Ωσπερ ή κιβωτός κεχρυσωμένη ἔσωθεν καὶ ἔξω θεν χρυσίῳ καθαρῷ ἦν, οὕτως καὶ τὸ Χριστοῦ σῶμα καθαρὸν ἦν καὶ διαυγές, ἔσωθεν μὲν τῷ λόγῳ κοσμούμενον, ἔξωθεν δὲ τῷ πνεύματι φρουρούμενον, ἵνα ἐξ ἀμφοτέρων τὸ περιφανὲς τῶν φύσεων δειχθῇ.» Αντιόχου επισκόπου Πτολεμαΐδος εἰς τὴν Χριστοῦ γέννησιν. «Μὴ συγχύσῃς τὰς φύσεις, καὶ οὐ ναρκήσῃς περὶ τὴν οἰκονομίαν.» Ιδού, κατὰ τὸν ὑμέτερον ὅρον και νόμον, καὶ ὁ θεῖος Εἰρηναῖος καὶ 'Αντίοχος διάφορα πρόσωπα, ήτοι φύσεις, ἐν Χριστῷ ἐδογμάτισαν, είχε οὐκ ἔστι φύσις ἀπρόσωπος. Σχόλιον. Ἐπειδὴ δὲ φιλόλογον τὸ τῶν αἱρετικῶν γένος, ιστέον ὅτι ἐν ἐρήμῳ καθήμενοι ἡμεῖς, καὶ ἀποροῦντες τῶν διδασκαλικών βίβλων, ἀπὸ στήθους τὰς χρήσεις ἐγράψαμεν· καὶ παρακαλούμεν τους εὐποροῦντας ἀναθεύτους τὰς πατρικὰς βίβλους, εἴ τι περισσὸν παράκειται ἐν ταῖς παρούσαις χρήσεσι, τοῦτο ἐπιδιορθώσασθαι. Οὐ γὰρ ἐκούσιόν τινα προσ θήκην ἢ ὑφαίρεσιν πεποιήμεθα. Μάρτυρ Κύριος Ταύτας δὴ καὶ ἑτέρας πλείους φωνὰς τῶν ἁγίων Πατέρων κατὰ τὸν γραφέντα τύπον προαγαγόντων ἡμῶν, καὶ ἑρμηνευόντων, ὅτι ἡ φύσις, πρόσωπόν ἐστι, καὶ λοιπὸν κατὰ τοῦτον ὑμῶν τὸν νόμον, ἅπαν τες οἱ μακάριοι Πατέρες τὰ Νεστορίου φρονοῦντες ἐλέγχονται, ὡς δύο πρόσωπα ἐν Χριστῷ φάσκοντες. Εμειναν ἅπαντες οἱ δι' ἐναντίας ἐνέον, ἐσίγησαν, ἐφιμώθησαν, ἐξέστησαν, κατεπλάγησαν, ἀπόρησαν. Οὐ γὰρ ἐλάλησαν, Αλλοιώθησαν, ὅτι ἡσύχασαν παν τὸς τοῦ λαοῦ τῆς ἐκκλησίας οιονεί κροτοῦντος, καὶ πρὸς ἅπαντας αὐτοὺς λέγοντος· «Εί ἡ φύσις πρόσ ωπόν ἐστιν, ἄρον, καῦσον τοὺς ἁγίους Πατέρας, δύο φύσεις εἰρηκότας ἐν τῷ Χριστῷ.» Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἡ φύσις πρόσωπον, ο ἀνέγκλητός ἐστιν ἡ σύνοδος ΝΟΤΑ.
alia igitur atque alia est natura,» hoc est, alia et alia persona, ut tu dicis. Sed os vobis obturat di vinus Proclus, dum ita seribit: c Unus est Filius, pou naturis in duas hypostases divisis, sed per tie mendam illam dispensationem duabus naturis ir unas bypostasin unitis. › Idem in illud: Puer natus est nobis to. Naturas ratlone distingue, et unionem mysle rfi theologice concipe.» Invertite vos doctoris h jus sententiam, et de Christo dicite: «Personas ratione distingue: et unionen theologice con cipe. › Sancti Irenæi ex libro Contra Valentinianos. Quemadmodum area inaurata erat intus et foris auro puro; ita Christi corpus puru̸in erat ac splen didum: intus quidem Verbo ornatum; foris autem spiritu custoditum; ut ex utrisque naturarum splendor demonstraretur. › Antiochi episcopi Ptolemaidis, in Natalem Christi. Ne confundas naturas, circaque incarnationem gravi quasi veterno non obruaris. En ex vestro placito, el decreto divinos Irenæus et Antiochus diversas in Christo personas statuerunt, dum diver sas in co naturas agnoscunt, quandoquidem nulla natura expers est personæ. Scholium. Quia vero hæreticorum natio a repre hensionem proclivis est, scire oportet nos, cum in eremo versaremur, neque sanctorum Patrum Jibri in promptu essent, sententias istas ex memo ria citasse ac scripsisse: rogamusque 77 et obse cramus eos, quibus libri sanctorum Patrum sinceri et incorrupti suppetunt, ut einendent, si quid pradictis testimoniis oppositum deprehenderint. Neque enim sponte nostra aliquid aut adjecimus, aut detraxinus. Testis Dominus. Cum hæc et plura sanctorum Patrum dicta ad præscriptum modum protulissemus, et demonstras seinus, naturam esse personam, et per consequens, ex illorum lege et persuasione, omnes sanctos Pa tres Nestorianismo infectos esse; quippe qui duas personas in Christo constituant; obmutuerunt om nes adversarii; conticuerunt, vox faucibus hæsit; obstupuerunt; nec quo se verterent, perspexerunt. Neque enim verbum prolocuti sunt. Immutati sunt, quoniam conquieverunt. Universo Ecclesiæ cœtu applaudente, hostibusque acclamante: Si natura est persona, tolle, exure sanctos Patres, duas in Christo naturas professos. › Si vero natura non est persona, ‹ reprehensione Igitur vacat synodus 10 Isa. 18, Est hoc testimonium Procli Constantinop. Alii, contra Valentinum. Citat hoc testimonium Leontius lib. 1 Contra Euychianos
col. 161–162page 77 of 120
PG 89:161Χαλκηδόνας, δύο εἰποῦσα ἡνωμένας φύσει; ἐν μιᾷ ὑποστάσες Χριστοῦ.» Καὶ πάλιν, τὴν αὐτὴν φωνὴν, ὁ ὄχλος ἀναλαμβάνων τῇ ᾿Αλεξανδρέων ιδιωτική δια λέκτῳ ἐπιχωριάζων ἔκραξεν «Εἰ ἡ φύσις πρόσ απον δηλοῖ, ἆρον, καῦσον πρὸ πάντων τὸν ἅγιον Κύ ριλλον, τὸν λέγοντα· Ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ Χριστοῦ τύσεις. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἡ φύσις πρόσωπον, κάτην φλυαρεῖτε κατὰ τῆς Ἐκκλησίας φάσκοντες τὴν φύσιν πρόσωπον.» Ταῦτα βοῶντες ἐπὶ ὥρας ἱκανὸς, καὶ προλόγιο ἀξιάκαυστον ἐτύπωσαν οἱ αὐτόθι λέγοντες· ο Δὸς τῷ Θεοδοσιανῷ, καὶ Γαϊανίτη εἴ τι ζητεῖ, καὶ εὐθέως ἀπόλλυται, ο τοῦτ' ἔστι, Και τάθου αὐτῷ, ὅτι ἡ φύσις πρόσωπον σημαίνει, καὶ διὰ ταύτης τῆς φωνῆς, καταισχύνεται αναγκαζόμενος ἢ τοὺς ἁγίους Πατέρας Νεστοριανούς ἀποδεῖξαι, ἢ τὴν σύνοδον Χαλκηδόνος ἀνέγκλητον ὁμολογήσαι, κηρύξασαν δύο φύσεις καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένας ἐν Χρισ στῷ. Ετέρα διάλεξις. ἐν τῇ φαυρικῇ τῇ δημοσίᾳ. Μέχρι τούτων ταύτης διαλέξεως, πλὴν πάλιν τὴν ἑαυτῶν γνώμην συνιστῶν βουλόμενοι, καθ' ἑτέραν κάθοδον συνήχθησαν εἰς διάλεξιν ὁμοίως ἐν τῇ φαν ρικῇ τῇ δημοσίᾳ. Ἐν ᾧ συλλόγῳ συνῆλθον καὶ ὁ πολὺς αὐτῶν, καὶ μέγας, ὥσπερ τις λεγόμενος τῶν δινα πρόμαχος Ἰωάννης ὁ μοναχὸς, ὁ λεγόμενος του Ζυγᾶ, ὁ τοῦ ὀκτὼ καὶ δεκάτου Παρῆν δὲ σὺν αὐτῷ καὶ Γρηγόριος ὁ Νυστάζων, ὁ Συραιγύπτιος τὸν νοῦν. Εἶτα καὶ ὁ δῆμος σὺν τῷ κλήρῳ. Ην γὰρ ἀπὸ συνταγῆς καὶ προσηλώματος τὸ τοιοῦτον συν έδριον. Εἶτα τὰ ἀπὸ τύπου αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἀπορα, ἵνα μὴ λέγω ἄκυρα καὶ ψυχρά προβλήματα, ὡς Οὐκ ἔστι φύσις ἀνυπόστατος, οὐδὲ ἀπρόσωπος.» Ιδού γὰρ ὁ μακάριος Κύριλλος φάσκει ἐν διαφόροις τύπος, τὰς φύσεις υποστάσεις εἶναι. Διόπερ ἐλέγω γεται ἡ σύνοδος Χαλκηδόνος δύο ὑποστάσεις καὶ πρόσωπα εἰποῦσα ἐν τῷ ἐνὶ Χριστῷ, ὁρίσασα, ἐν αὐτῷ λέγειν δύο φύσεις. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Πρὸς δὴ ταῦτα πάλιν ἡμεῖς ἐν παν ουργίας τρόπῳ πρὸς αὐτοὺς ἀποκριθέντες εἰρήκαμεν Ἡμῖν φοβερὸν καθέστηκε πιστεύειν, ὅτι περ ὁ τρισμακάριος, καὶ ὄντως Θεοφόρος Κύριλλος ἐκήρυξε τὰς φύσεις, υποστάσεις εἶναι ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ· πρῶτον μὲν τῇ τάξει· ὅτι ἐναντία ἐστὶν ἡ τοιαύτη φωνὴ τῇ ἁγίᾳ συνότῳ τῇ ἐν Νικαίᾳ, ἕτερόν τι λεγούσῃ τὴν φύσιν, καὶ ἕτερον τὴν ὑπόστασιν. Δεύτερον δὲ, ὅτι πῶς ἐπὶ τὸν καιρὸν Νεστορίου, ὁ τούτου τὴν καθαίρεσιν ποιήσας Κύριλλος, διὰ τὸ λέγειν αὐτὸν δύο ἐν Χριστῷ ὑποστάσεις, αὐτὸς κἂν ἐν ὀνείροις ύπο στάσεις ἐν Χριστῷ εἶχεν κηρύξαι; Τρίτον, ὅτι τὰς χρήσεις, δ; παρήγαγεν ὁ αὐτὸς ἅγιος Κύριλλος ἐν τῇ Ἐρεσίων συνόδῳ ἐκ διαφόρων Πατέρων, δι' ούτ δὲν ἔτερον αὐτὸς προήνεγκεν, εἰ μὴ διὰ τὸ λέγειν αὐτὰς μίαν Χριστοῦ τὴν ὑπόστασιν. πρόλογον. Δαναών. ὀκτωκαιδεκάτου
Chalcelonensis, quæ dixit in una Christi hypostasi duas naturas esse unitas. › Rursus iisdem vocibus repctitis, vernacula Alexandrinorum dialecto accla mabat turba: «Si natura significat personam, tolie, ure ante omnes sanctum Cyrillom, qui ait naturas in Christo inconfusas permansisse. Si vero natura now est persona, frustra nugaris et vociferaris con tra Ecclesiam, naturam esse personam, › Hæc sat longo tempore ingeminantes, aliquid auclitu dignum ibidem adjecerunt: «Des Theodosiano et Gaianitæ, si quid petat: et e vestigio disperibit; hoc est, reduc illi in memoriam naturam idem esse quod personam; et hac ipsa voce rubore suffundetur, coactus, vel sanctos Patres in Nestorianoçum clas sem conjicere: vel synodum Chalcedonensem ab omni culpa liberare, cum duas Christi naturas in cadem bypostasi únitas pronuntiavit. Alia disceptatio. Hactenus de disputatione. Cæterum rursus dog mata et placita sua comprobare volentes, alia vice nobiscum in publicum certamen descenderunt In quo congressu aderat ex cellens ille apud hæreticos magnusque, et quasi Danaum quidam propugnator Joannes monachus cni cognomen Zygæ, qui unus erat ex octodecim. Aderat quoque cum illo Gregorius Dormitantius, mente Syrægyptius. Deinde populus cum clero. Erat enim iste conventus ex compacto, et ex p Irico indicto. Deinde prolatæ sunt quaestiones inter nos controversæ ex scripto et præscrip'a 78 for mula: propositaque dubia, ne dicam frigida, om misque caloris expertia problemata, nimirum, e non esse naturam absque hypostasi et persona. › Ecce enim diversis locis dicit beatus Cyrillus, naturas esse Irypostases. Ea de causa reprehenditur synoJus Chalcedonensis asserens duas hypostases, seu pir sonas in uno Christo, hoc ipso, quod definivit in illo duas inessè naturas. ORTHODOXUS. Ad hæc nos vicissim cum vul pibus vulpinantes respondimus: Nobis difficile cre ditu accidit, beatissimum, vereque Deo plenum Cyrillum docuisse naturas in Christo esse hyposta ses; primum quidem, quia hæc vox adversatur synodo Nicænæ, quæ definit aliud esse naturam, aliud hypostasin. Secundo, qua ratione, tempore Nestorii, quem Cyrillus ideo de sede sua deturba vit, quod duas in Christo hypostases prædicaret; ipse, vel somnians, in Christo hypostases predi care potuit? Tertio, quia testimonia, quæ ideur sanctus Cyrillus in Ephesina synodo ex diversis Pa tribus produxit, non aliam ob causam produxit, quam quod unam in Christo hypostasin astrue real. Sic C. A. Sed quid hoc nomiuis? Num scri besides, Lego conjunctim.
col. 163–164page 78 of 120
PG 89:163Τέταρτον, ὅτι μίαν ὑπόστασιν ὁ Θεοδώρητος και ρύττων ἐν τῷ Χριστῷ, πάντως ἐπιλαβέσθαι εἶχε τῆς φωνῆς τῶν ὑποστάσεων ἐν ταῖ; Κατηγορίαις, αἷς ἐποιήσατο κατὰ τῶν δώδεκα ἀναθεμάτων τοῦ ἁγίου Κυρίλλου. Ωσαύτως καὶ ἐν ταῖς Απολογίαις ἐρμη νεῦσαι εἶχεν τὴν τοιαύτην φωνὴν ὁ διδάσκαλος, καὶ εἰπεῖν, ποίῳ σκοπῷ λέγει τὰς ὑποστάσεις. 'Αλλ οὐδενὸς τοιούτου ἐμνημόνευσεν, οὐδὲ εὑρίσκομεν. Πέμπτον, ὅτι εἰ κατεδέξατο ὁ ἅγιος Κύριλλος εἰπεῖνἐπὶ Νεστορίου τὰς φύσεις υποστάσεις, οὐκ ἀπέσχιζε Νεστόριον. Εκτον, ὅτι καθ᾿ ὃ ἀπέχουσιν ἀνατολαί, ἀπὸ δυσμῶν, ἀπέχει ἡ τῶν δύο υποστάσεων φωνή, τῆς μιᾶς τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσεως της σεσαρκωμένης. Εβδομον, ὅτι ἡ φωνὴ τῶν ὑποστάσεων, ἀνατρέπει τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσιν Πῶς γὰρ δυνατόν, ἐκ δύο υποστάσεων γενέσθαι σύνδρομον καθ' ὑπόστασιν οὐσιῶν ἔνωσιν; Ογδοον, ὅτι οὔτε εἰρήκασιν οἱ ἅγιοι Πατέρες, ἐκ δύο ὑποστάσεων, ήγουν προσώπων, εἴδ ναι τὸν Χριστόν. Εννατον, ὅτι ἐὰν ἐκ δύο ὑποστάσεων ἐστιν ὁ Χριστός, οὐκέτι τρισυπόστατός ἐστιν ἡ ἁγία Τριάς, ἀλλὰ τετραπρόσωπος, ἔχουσα δύο μὲν ὑποστάσεις τὰς τοῦ Χριστοῦ, ἑτέρας δὲ δύο, τὴν τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Δέκατον δὲ, τὸ πάντων μείζον, δήλον ἔχει· ὅτι αὐτὸς ὁ θεόφρων Κύριλλος, πρόσωπα εἶναι τὰς ὑπο στάσεις λέγει ἐπὶ Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ τετάρτῳ αναθεματισμῷ τῶν δέκα, ὅτι, Ε: τις προσε ώποις δυσὶν, ήγουν ὑποστάσεσι, διαιρεῖ τὸν Χριστὸν, ἀνάθεμα έστω.» Ομοίως, καὶ ἐν τῇ συνόδῳ τῇ ἐν Ἐφέσῳ φησὶν ὁ αὐτὸς, διατὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τὴν οὐσίαν, οὐ διπλοῦν τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον. Ιδου πρόσωπον νοεῖ τὴν ὑπόστασιν. Καὶ πῶς λοιπὸν, ὦ ἄνδρες, πρόσωπα λέγων τὰς ὑποστάσεις, ηδύνατο λέγειν τὰς φύσει; ὑποστάσεις, καὶ ὅτι ἀσύγχυτα μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις Χριστοῦ; Καὶ οὐκ εἴρηκεν ἐνταῦθα, ὅτι ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν ὑποστάσεις. Οὐκοῦν εἰ ἀσύγχυτοι μεμενήκασι μετὰ τὴν ἕνωσιν αἱ ὑποστάσει, πάντως ὅτι καὶ ὑπάρχουσιν. Εἰ δὲ ὑπάρχουσι, πρόδηλον, ὅτι γνωρίζονται πάντως, ὅτι καὶ ἀριθμοῦνται. Εἰ δὲ οὐκ ἀριθμοῦνται, δῆλον ὅτι οὐχ ὑπάρχουσιν. Εἰ δὲ οὐχ ὑπάρχουσιν, οὐδὲ ἀσύγχυτα μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν υποστάσεις. Εἰ δὲ Ο μεμενήκασιν, εἰς τὸν αἰῶνα μένουσιν. Εἰ δὲ λέγετέ μοι οἱ Σευήρου, ὅτι οὐ προσωπικά; ὑποστάσεις εἶπεν ὁ θεόσοφος Κύριλλος, ἀλλ' ὑπάρ ξεις νοεῖ τὰς ὑποστάσεις, ήγουν υφιστάμενα καὶ ἀληθῆ πράγματα, την θεότητα, καὶ τὴν ἀνθρωπότητα λέγων τοῦ Χριστοῦ, ἡδυνάμην μὲν πρὸς τούτῳ ἀντιθεῖναι, καὶ εἰπεῖν, ὅτι τοῦ διδασκάλου πρόσωπα λέγοντος τὰς ὑποστάσεις εἶναι, ἐν τῷ τετάρτ, κ φλο λαίῳ τῶν δώδεκα, ὡς πρὸ βραχέως εἶπεν· ακόλουθου μᾶλλον καὶ ἀναγκαιότερον ἦν τῷ ὄρῳ καὶ τῇ φων τοῦ διδασκάλου, στοιχεῖν ὑπὲρ τὰς ὑμετέρας άλλης γορίας. Πλήν ἵνα μὴ δόξωμεν τοῦ στύλου της πίστεως καὶ φωστῆρος κατηγορεῖν, δεδόσθω, κατά τὸν ὑμέτερον ὅρον, ὅτι ὑπάρξει; τὰς Χριστοῦ, ὑποστάσεις ὁ πάνσοφο; είρηκε Πατής. Οὐκοῦν, ὑμῶν μὴ
Quarto, quia Theodoretus unam in Christo hy postasin profitens, omnine vocem hypostaseon arpsisset in Refutatione duodecim anathemati smorum sancti Cyrilli. Et similiter ipse sanctus Cyrillus defendere sese debuisset in suis Apologiis et explicare, qua notione hypostases usurpasset. Cujus tamen rei in sancto Cyrillo nullum prorsus exstat iudicium: nullumque argumentum. Quinto. Si sanctus Cyrillus cum Nestorio duas in Christo naturas existimasset esse duas hypostases, Nesto rium a communione fidelium non segregasset. Sex to, quia quantum distat ortus ab occidente; tan tum distat vocabulum duarum hypostaseon ab una Verbi divini natura incarnata. Septima, quia vox hypostaseon evertit unionem secundum hypostasin. Quoniodo enim deri potest, ut ex duabus hypostasibus flat únio substantiarum set naturarum secundum hypostasin? Octavo, quia neque sancti Patres dixerunt ex duabus hy postasibus sive personis constare Christum. Nono, si ex duabus hypostasibus Christus constat; jam non est amphus trium, sed quatuor personarum san ctissima Trinitas; habens duas quidem hypostases Christi, alias vero duas Patris et Spiritus sancti. Decimo, quod præ omnibus aliis dolum ae frau dem continet: quia ipse divinus Cyrillus dicit per sonas esse hypostases in Christo. Ait enim in quarto 79 anathematismo: • Si quis duabus personis sive bypostasibus Christum dividit, anathema sit. › Similiter in synodo Ephesina dicit Christum secun dum naturam esse duplicem, non duplicem hy postasi aut persona. Eu nomine persona intelligit hypos asin. Et quomodo, o boni, personas hypostases appel laus, potuit naturas appellare lypostases, quodque inconfuse permanserint naturæ sive hypostases Christi? Neque hoc loco dixit inconfusas mansisse naturas sive hypostases. Si ergo inconfusa man serunt post unionem, sequitur illas itidem exsistere. Si vero exsistant, certum est animo spectari ac concipi posse. Quare et numerari poterunt. Si nu merari nequeunt, evidens est neque exsistere. Si non exsistunt, tum neque inconfusæ manserunt naturæ, sive hypostases. Si vero permanserunt, in æternum permanent. At si vos Severiani dicatis, divinum Cyrillum non loqui de personalibus hypostasibus, sed no mine hypostaseon eum intelligere subsistentias, gru ea, quæ subsistunt, et res veras; quando Christi divinitatem et humanitatem nominat, po tuissem quidem his opponere ac respondere: quod cum in quarto anathematismo, ut paulo antea dictum, personas dicit esse liypostases; rationi magis consentaneum, et magis necessarium fuerit tanti magistri vestigia, quam vestras allegorias se qui. Verum ne videamur columnam, et orthodoxa fidei lucernain reprehendere; sit ita, ut vultis; subsistentias Christi a sapientissimo Patre nomi matas esse hypostases. Ergo cum vos carnem Christi
col. 165–166page 79 of 120
PG 89:165καταδεχομένων μήτε φύσιν, μήτε ὑπόστασιν ὁμολογεῖν τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ, εὔδηλον, ὅτι ἀνύπαρκτον αὐτὴν φάσκετε, καὶ ἀνυπόστατον, καὶ ἀνούσιον εἶναι. Καὶ αποστραφεὶς καὶ ἀποβλέψας πρὸς Ιωάννην τὸν μονάζοντα λέγω· Τί λέγεις πρὸς ταῦτα, ὦ φιλόσοφε; Ατύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ Χριστοῦ ὑποστάσεις, ὁ θεόρρων Κύριλλος βοᾷ, ὡς μαρτυρεῖς καὶ σὺ οὐδὲ φύσεις καταδέχῃ ἀσυγχύτους μεμενηκέναι ἐν Χριστῷ; Τὰς ὑποστάσεις δέχῃ, καὶ τὰς φύσεις αρνησα [άρνη]; Όντως γέλως τὰ καθ᾽ ὑμᾶς καὶ μῦθος πλατύς. Ερωτῶμεν ὑμᾶς λέγοντες, ὅτι Τίνος ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ ὑποστάσεις; καὶ ἀποκρίνεσθε ἀφόβως λέγοντες, Αἱ ὑποστάσεις τοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἐπὰν ἡμῶν ἀκούσητε λεγόντων, ὅτι ἀσύγχυτοι με μενήκασιν αἱ φύσεις τοῦ Χριστοῦ ἀγανακτεῖτε, βλασφημεῖτε, ἀνακράζετε, ἀποπηδᾶτε, καὶ μυρία κακά ποιεῖτε; Οντως πάλιν λέγω, σκηνῆς ἀπασης, καὶ ἀρχήστρας, καὶ θυμελικῶν ἑταιρίδων καταγελαστότερα τὰ καθ᾽ ὑμᾶς· τὰς Χριστοῦ ὑποστάσεις ὁμολογεῖτε, τάς δὲ τούτου φύσεις ἀρνεῖσθε. Τὰς ἀποστάσεις προφανώς κηρύττετε, τὰς δὲ φύσεις δι' ἡμᾶς ἀποκρύπτετε. Τὴν ἀδιάβλητον φωνὴν ἀπωθεῖσθε, καὶ τὴν εὐδιάβλητον οἰκειοῦσθε. Εἰ γὰρ ἔστιν όλος δυνατὸν ἀδιαβλήτως εἰπεῖν ἐν Χριστῷ δύο ὑπο στάσεις, πολλῷ πλέον κουφότερον καὶ ἀδιαβλητότερόν ἐστιν εἰπεῖν, δύο φύσεις. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν, ὡς λέγετε, φύσις ἀπρόσωπος, πολλῷ πλέον οὐκ ἔστιν ὑπόστασις ἐπρόσωπος, ὡς καὶ Κυρίλλῳ δοκεῖ. Εἰ δὲ ἀνέγκλητοι ἐστε λέγοντες ἐν Χριστῷ ὑποστάσεις, ἐπὶ πλείω ἐσμὲν ἄμεμπτοι οἱ λέγοντες φύσεις. Ὑμεῖς μὲν γὰρ ἕνα συνήγορον τῶν ὑποστάσεων ἔχετε· ἡμεῖς τε τοὺς τις ἁγίους Πατέρα;, καὶ πάντας τους λοιπούς δια δασκάλους λέγοντας, ἐν Χριστῷ δύο φύσεις, ἀλλ' οὐ δύο ὑποστάσεις. Εἰ δὲ τὰ Νεστορίου φρονοῦμεν οἱ λέγοντες ἡνωμένας ἐν Χριστῷ δύο φύσεις, πολλῷ. πλέον ὑμεῖς οἱ φάσκοντες δύο υποστάσεις. Εἰ δὲ δυνατόν ἐστιν εὐσεβῶς νοεῖν καὶ ἑρμηνεύειν τὰς ὑποστάσεις, πολλῷ μᾶλλον δυνατὸν ἑρμηνευθῆναι εὐσεβῶς δύο φύσεις. Ἐκ μὲν γὰρ δύο φύσεων δυο νατὸν συντεθῆναι μίαν ὑπόστασιν· ὥσπερ σύγκειται ἄνθρωπος· ἐκ δὲ δύο χαρακτηριστικῶν ὑποστάσεων οὐ δυνατὸν ἔνωσιν καθ' ὑπόστασιν γενέσθαι. Ὥστε, ὡς ἀληθῶς, ἐν τούτῳ ἀποφράττεται τὰ τῶν λοιδορούντων τὴν σύνοδον Χαλκηδόνος, καὶ ἡμᾶς, στόματα, ὅτιπερ, ὡς ὑμεῖς λέγετε, Αθανασίου καὶ Κυρίλλου λεγόντων, τάς φύσεις ὑποστάσεις, ἀπέφυγεν ἡ σύνοδος καὶ ἡμεῖς τὰς δύο εἰπεῖν ὑποστάσεις. Εἰ γὰρ φύσει; λεγόντων ἡμῶν ἡνωμένας ἐν Χριστῷ καθ' ὑπόστασιν, τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα κακά καταχέετε ἡμῶν, ὡς τὰ Νεοτορίου φρονούντων, ὁποῖα καὶ ἔσα κακὰ ἐμέλλετε ποιεῖν, εἰ ἠκούσατε τῆς Χαλκηδόνος, ἢ τοῦ Λέοντος, ή τινος τῆς καθολικῆς Εκκλησίας ἡμῶν, λέγοντος διαφόρους ὑποστάσεις, τὸν Χριστὸν, καὶ ὅτι ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσ σεις, ήγουν αἱ δύο υποστάσεις αὐτοῦ; Ταῦτά μου καὶ ἔτερα πλείονα εἰπόντος ἐν τῷ συνεδρίῳ, ἀπο αριθεὶς ὁ τοῦ Ζυγά Ἰωάννης ὁ μοναχὸς εἶπεν
neque naturam, neque hypostasin esse confiteri c velitis, planum est eam a vobis haberi pro re on subsistente, omnisque hypostaseos et essentiæ seu natura esperte. Conversusque ad Joannem mona chum aio: Quid ad hæc dicis, o philosophe? Incon fusæ manserunt Christi bypostases, ut, te teste, docet sanetus Cyrillus. At tu neque naturas incon fusas in Christo perseverasse concedis. Hypostases admittis, et naturas indiciaris. Vere vestra dogmata prorsus sunt ridicula, et admodum fabulosa. Inter rogamus vos, cujus hypostases manserint inconfusæ, et intrepide respondetis: Hypostases Christi. Et quando nostro relatu auditis naturas Christi man sisse inconfusas, tunc indignamini, blasphematis, exclamatis et subsililis, et sexcenta mala facilis. uterum dico: Vestra dogmata magis sunt ridicula, quam quæ in omnibus scenis, orchestris, et thy melicis ludis aguntur. Christi hypostases confite mini; et ejus naturas negatis. Hypostases 80 pa lam prædicatis; naturas vero propter nos occulitis. Vocein, quæ omni reprehensione caret, abjicitis, et illam, quæ reprehensioni obnoxia est, acceptatis; si enim fieri potest, ut absque ulla reprehensione dicamus, duas in Christo hypostases, multo faci lius, et ab omni culpa remotius erit dicere duas naturas. Si vero, ut tu dicis, non est ulla naturą expers personæ, multo magis nulla est hypostasis persona expers, ut et Cyrillo videtur. Et si ab omni reprehensione immunes sunt, qui statuunt in Christo hypostases; longius multo ab omni culpa distabimus, qui in Christo naturas profitemur. Vos enim unum patronum pro bypostasibus habetis nos trecentos et octodecim sanctos Patres, omnes que alios doctores, qui duas in Christo naturas, non duas hypostases ponunt. Si vero nos cum Nestorio sentimus, qui duas in Christo naturas profitemur, multo magis vos hujus culpæ affines eritis, qui duas in Christo bypostases ponitis. Quod si fieri potest, ut duæ hypostases ad pium commodumque sensum trahantur; multo magis duas naturas pie interpretari licebit. Nain ex dua bus naturis una hypostasis componi potest; ut patet exemplo hominis: ex duabus vero characteristicis hypostasibus non est possibilis unio se cundum hypostasin. Ex his vere obstruitur os calumniantium syno dum Chalcedonensem et nos; eo quod, ut vos dicitis, sanctis Patribus Athanasio et Cyrillo na turas esse hypostases profitentibus, synodus et nos refugiamus duas hypostases dicere: si eniin quis nostrarum partium dicat, duas in Christo naturas secundum hypostasin unitas, talia ac fanta in illum convicia effunditis, quasi Nestorii doctrinæ adhereal, qualia et quanta efusuri eratis, si audi vissetis synodum Chalcedonensem, aut Leonem papam, aut aliquem alium ex catholicorum nu mero asserentem diversas in Christo hypostases, ct naturas, hoc est, liypostases in Christo mat sisse inconfusas. Hæc et id genus alia me dicente in conventu, respon::it Joannes Zigae monachus.
col. 167–168page 80 of 120
PG 89:167Ο ΑΙΡΕΤΙΚΟΣ. «Οι λέγομεν, Ασύγχυτοι με με νήκασιν αἱ δύο ὑποστάσεις, οὔτε σημαίνομεν τῆς δυάδος τὸν ἀριθμόν· ἀλλὰ ἀδιορίστως φαμέν, ὅτι ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις. Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ Ταῦτα αὐτοῦ εἰρηκότος, μειδιῶν τα πρόσωπα λέγω πρὸς αὐτόν· Εἴθ: δύο ἐλέγετε ὑποστάσεις, καὶ μὴ πολλάς· τὸ γὰρ μὴ εἰπεῖν ἁμι Ομὸν, ἀλλὰ ἀορίστω; λέγειν ὑμᾶς, σύγχυτοι μεμε νήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν αἱ ὑποστάσεις οὐ μόνονἐπὶ δύο, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλειόνων φύσεων καὶ ὑπο στάσεων νοεῖται καὶ λέγεται. Ο ΑΙΡΕΤΙΚΟΣ. Εἶτα ὁ Ἰωάννης πρὸς ταῦτα· Τῶν ἁγίων Πατέρων ἐστὶν ἡ τοιαύτη φωνή ᾿Αθανασίου καὶ Κυρίλλου καὶ οὐδεὶς δύναται ἀποβαλέσθαι αὐτήν. ο Οι Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Πρὸς τοῦτο ἀποκριθεὶς εἶπον. Τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν τῶν τῆς καθολικής Εκκλησίας κρεῖττόν τι προβλεψαμένου καὶ πραγματευσαμένου, ἵνα οἱ τῆς ᾿Αλεξανδρέων ἁγιώτατοι πρόεδροι την τοιαύτην εἴπωσι φωνὴν, διὰ τοὺς νῦν ἐμφωλεύσαντας ἐν αὐτῇ τῆς παντοίας συγχύσεως δράκοντας. Ομως ἐν τοῖς ὅπλοις, ἐν οἷς δοκοῦσιν ἡμᾶς πολες μεῖν, ἐν αὐτοῖς ὥσπερ ὁ Γολιάθ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἀναι ροῦνται. Βουλόμενοι δὲ Νεστοριανούς δεῖξαι, τοὺς λέγοντας ἐν Χριστῷ δύο φύσεις, διὰ τῆς φωνῆς, τῆς λεγούσης τὰς φύσεις υποστάσεις, λελήθασι κατὰ τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ καθ' ἑαυτῶν συνωθοῦντες τὸ ξίφος. Δεγέντων γὰρ ὑμῶν τὰς φύσεις ὑποστάσεις, λέγοντος δὲ τοῦ θεολόγου Κυρίλλου πρόσωπα εἶναι τὰς ὑποστάσεις, οὐδὲν ἕτερον ἐλέγχεσθε λέγοντες, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι ἀσύγχυτα με μενήκασι τὰ τοῦ Χριστοῦ πρόσωπα. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν ἀοίδιμον Κύριλλον χα λεπῶς ἐνυβρίζετε, λέγοντες πρόσωπον εἶναι τὴν φύσ σιν. Εἰ γὰρ πρόσωπον ἡ φύσις σημαίνει, πως νοής σωμεν τὴν φωνὴν αὐτοῦ τὴν πρὸς Σούκκινσον λέγου 6. Δύο τάς φύσεις εἶναί φαμεν;» εἰ μὴν ὅτι δύο τὰ πρόσωπα Χριστοῦ εἶναι φαμεν, είγε ἡ φύσις πρόσωπόν ἐστιν. σαν Εἶτα πάλιν ὁ Ἰωάννης ὁ αἱρετικὸς πρὸς ταῦτα ἀπεκρίνατο· Ἐκ δύο φύσεων, ήγουν ὑποστάσεων ὁ μακάριος Κύριλλος εὐσεβῶς ὁμολογεῖ, τὸν ἕνα καὶ μόνον Χριστὸν ὑπάρχειν. ο Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Πρὸς ἂν πάλιν ἔφην ἐγώ· Εἰ μὲν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου εἰσὶν αἱ τοιαῦται φωνας, καθώς καὶ ἤδη προείπον, μόνῳ ἔγνωσται Θεῷ· ἐν ἐνὶ μὲν γὰρ τόπῳ λέγει, «ἐκ δύο σαρκοῦσθαι ὑποστάσεων των Χριστόν. Ἐν ἑτέροις δὲ τριάκοντα φέρονται ἐπι ὀνόματι αὐτοῦ χρήσεις μὴ λέγουσαι, τή, ο ἐκ δύο. ᾿Αλλὰ ποτὲ μὲν λέγουσαι· ο Τύπος ἂν εἶεν ἡ κοντινό τὰς τῶν τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσεων· › ποτὲ δὲ, ο Ε: τις μετὰ τὴν ἄφραστον ἔνωσιν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις· ο καθ᾽ ἃ καὶ ἐν τοῖς Σχολίοις αὐτοῦ φησιν οὕτω;· ὁ Ὅτι δὲ ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις, ήγουν αἱ υπου στάσεις, ἐντεῦθεν [:π] ιστάμεθα, ο Τὸ γὰρ τοι γεύ σίῳ ἐπελειμμένον τὸ ξύλον, μεμένηκαν ὑπερ ἦν
HÆRETICUS. Non dicimus inconfusas man sisse duas bypostases; neque significamus binarium numerum; sed indefinite dicimus inconfusas man sisse naturas sive hypostases. ▸ ORTHODOXUS. Cum hæc ille dixisset, subridens aio ad illum: Utinam diceretis duas bypostases, cl non plures: nam quod numerum non designatis, sed indefinite dicitis naturas sive hypostases man sisse inconfusas, id non solum de duabus, sed et de pluribus naturis sive hypostasibus vere affir paiur. 81 HÆRETICUS. Ad hæc Joannes: «Vox hæc est sanctorum Patrum Athanasii et Cyrilli; neque ulius potest illam repudiare. ORTHODOXUS. Ad hæc hunc in modum re sponli: Melius certe nobis, qui de catholica Ec clesia censemur, providit cavitque Deus; quam ut hanc vocem sanctissimi Alexandrinorum antistites emiserint propter eos, qui nunc in illa, omnis confusionis quasi latebram quærunt dracones. Quin imo armis illis, quibus sibi videntur nostram fidem oppugnare, tanquam Goliath, ab invicto Davide, interficiuntur. Cum autem conentur Nestorianismi arguere cos, qui duas in Christo naturas profitentur; propter sententiam illam, quæ naturas dicit esse hyposta ses, non- animadvertunt se gladium tam adversus sanctos Patres, guam adversus seipsos stringere. Nam cum vos naturas dicatis esse Typostases; Cyrillus vero doceat personas esse hypostases, manifestum est vos nihil aliud dicere, quam per sonas Christi mansisse inconfusas. Neque hoc solum, sed et ipsum celeberrimum Cyrillum gra vissima injuria afficitis, cum quasi ex sententia illius affirmatis naturam esse personam. Nam si natura significat personam, quomodo aliter acci piemus illud ejusdem Cyrilli in Epistola ad Succes sum: • Duas naturas esse profitemur;, nisi duas in Christo personas esse profitemur, si natura eşt persona? Deinde respondit ad hæc Joannes hæreticus: Ex duabus naturis sive hypostasibus unum eumdem que Christum constare, recte ac pie confitetur p beatus Cyrillas. ORTHODOXUS. Tum ego: Utrum beati Cyrilli sint voces illæ, soli Deo notum est, ut jam antea diximus; in uno enim loco dicit, ‹ Christum ex duabus hypostasibus constare. In aliis vero plu rimis circumferuntur sub nomine ejus testimonia, in quibus non apparet illud: ‹ ex duabus, › sed aliquando quidem dicit: ‹ Arcam fœderis fuisse Iguram hypostaseon Christi.» Interdum: «Si quis post ineffabilem unionem hypostases dividit., Et in Scholiis suis ita loquitur: Inconfusas man sisse naturas sive hypostases hine seimus. › Nam lignum auro tinctum manet id quod erat, et lignumn Gaidem ditatur, aurique splendorem participat: at
col. 169–170page 81 of 120
PG 89:169καὶ καταπλουτεῖ μὲν τὸ ξύλον τοῦ χρυσίου τὴν δόξαν, πλὴν οὐκ ἀπέστη τοῦ εἶναι ξύλον. Ταῦτα ἐγὼ ἀκούων φρίττω, εἶχε ὁ λέγων πρόσωπα εἶναι τὰς ὑποστάσεις, κατεδέξατο ὅλως κἂν ἐν ὀνείροις λέγειν ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ διαφόρους ὑποστάσεις. Αλλ', «Οὐ λέγει, φησί, προσωπικὰς ὑποστάσεις δ Κύριλλος.» Αλλ' οὐδὲ ἐγώ, οὐδὲ ἡ σύνοδος Χαλκη δάνος προσωπικὰς τὰς φύσεις, ἀλλ᾿ ὥσπερ ὁ θεῖος Κύριλλος, ὑπάρξεις νοεῖ τὰς ὑποστάσεις, τοῦτ' ἔστιν υφιστάμενα πράγματα· οὕτω κἀγὼ ὄντα καὶ περι κότα πράγματα τὰς φύσεις λέγω. Ωσπερ γὰρ σὺ τὴν ὑπόστασιν ύφεστὸς νοεῖς, οὕτω κἀγὼ τὴν φύσιν, τὸ πεφυκός. ᾿Αλλὰ τάχα τοῦτο βούλεσθε πρὸς ἡμᾶς εἰπεῖν, ὅτι αἱ μὲν φύσεις, καὶ ὑποστάσεις, ἂς εἶπεν ὁ ἅγιος Κύριλλος, ὑπάρξεις σημαίνουσι, καὶ ἀνέγκλητος ἐστιν. Αἱ δὲ φύσεις, ὡς ἡ Χαλκηδόνος σύνοδος ἐπὶ Χριστοῦ κηρύττει, φύσεις τινὲς ἀνέμων φυσώντων, ή καμήλων, καὶ ἡμιόνων, φυσικά μόρια τυγχάνουσιν. Ταῦτα μυκτηρίζων ἐμβριθῶς πρὸς Ἰωάννην τὸν Νυστάζοντα εἶπον, καὶ ἀποστραφεὶς πρὸς τὸν λαὸν τῆς ἐκκλησίας εἶπον· Μὰ τὴν ἀγάπην ὑμῶν, ἀκούοντες ὑποστάσεις ἐν Χριστῷ οἱ ἀπὸ Σευήρου, νομίζω, ὑποστάσεις τινῶν κτημάτων ἐννοούμενοι· τούτου χάριν αφόβως καὶ ἀπαρατηρήτως αὐτὰς κηρύττουσι καὶ ὁμολογοῦσιν. Ἐὰν δὲ ἀκούσωσι φύσιν, αἰσχρά τινα καὶ ἄτοπα νομίζουσι ταύτας εἶναι τὰ μόρια τὰ συνουσιαστικὰ τῶν σωμάτων τῶν ἀνθρωπίνων καὶ γυναικείων· καὶ τούτου χάριν, τὴν τοιαύ τὴν φωνὴν ἀποφεύγουσιν ὡσανεὶ Σαρακηνοίς μαθη τεύσαντες. Κἀκεῖνοι γὰρ ἀκούοντες Θεοῦ τόκον, καὶ γέννησιν Θεοῦ, εὐθέως γάμους, καὶ σποράν, καὶ σαρκικήν συνάφειαν εννοούμενοι βλασφημοῦσιν. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο καὶ οἱ Σευήρου ἐννοοῦνται, πῶς ὀνο μάζοντες τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου, πλείστας καὶ διαφόρους προσηγορίας, πτωχὰς ὄντως καὶ Θεοῦ ἀναξίας, καὶ ἀλλοτρίας ὁμοίως καὶ ἀγγέλω, μόνην τὴν τῆς φύσεως προσηγορίαν ἐπ' αὐτοῦ παραιτοῦνται εἰπεῖν Ορα γοῦν· Λέγουσι τὸ σῶμα Κυρίου θνητόν, λέ γουσιν [λέγουσι] αὐτὸ φθαρτόν, λέγουσιν αὐτὸ πα θητόν, ρευστόν, ὑλικὸν, νεκρὸν χοϊκὸν, ἔμπεινον, ἔνδιψον, ἔγχοπον· αἱ προσηγορίαι, ὡς προείπον, οὐδ᾽ ἐπ᾽ ἀγγέλων, οὐδ᾽ ἐπὶ τῶν πνευμάτων δύνανται λέγεσθαι· μόνον δὲ φύσιν, ἤτοι ἀλήθειαν παραιτοῦνται ὀνομάζειν αὐτό. Καὶ τί λέγω τὰ προειρημένα ονόματα, καὶ μὴ μᾶλλον τὰ τραχύτερα; Ομο λογοῦσε τὸν Χριστὸν διὰ τῆς σαρκὸς γενόμενον κατ άραν, καὶ γενόμενον ἁμαρτίαν, ὥς φησίν ἡ Γραφή. Ομολογοῦσιν αὐτὸν πειρασθέντα τεσσαράκοντα ημέ υπάρξεις, Ὦ ΝΟΤΑ. καὶ Νυστάζοντα
non desinit esse lignum. Atqui ego toto corpore º¹ Galat. 111, 13; II Cor. v, 21. cohorresco, quando audio illum, qui dicit personas esse hypostases, vel in somno, co audaciæ pro cessisse, ut in Christo diversas hypostases con stituat. Objicit hæreticus: • Cyrillum non dicere per sonales lypustases.» Verum neque ego, neque synodus Chalcedonensis dicimus naturas persona les, sed quemadmodum divinus Cyrillus nomine hypostaseon 82 intelligit hoc est, exsi stentias, seu res exsistentes, sic et ego per naturas nihil aliud intelligo, quam res, quæ vere sunt et exsistunt. Sicut enim tu hypostasin concipis tan quam aliquid subsistens, sic et ego nomine naturæ concipio aliquid, quod exsistato Sed forte hoc apud nos eflicere contenditis, na turas et bypostases, quas sanctus Cyrillus nomina vit, nihil aliud esse quam exsistentias seu res exsistentes et sic sanctum Cyrillum merito re prehendi non posse: naturas autem, quas Chalce donensis synodus tradit, esse naturas quasdam spirantium ventorum, vel camelorum et mulorum, naturales partes. Hæc voce gravi non sinė subsan natione ad Joannem Dormitatorem dixi, et con versus ad populum sic locutus sum: Testor chari tatem vestram, Severianos, quando audiunt in Christo hypostases, bypostases, nisi fallor, facul tatum possessionum seu fortunarum intelligere eaque de causa animo intrepido et imperterrito eas prædicare et confiteri. At vero quando audiunt naturam, turpia quædam et absurda animo effor mare, utpote partes, quæ virorum atque mulierum corpora › constituunt: quamobrem vocem hanc aversari, quasi in Saracenorum disciplina instituti essent; nam et isti, cum Dei conceptionem et na Livitatem audiunt, derepente nuptias, et semen, carualemque conjunctionem somniantes blasphe mant. Etenim, si Severiani aliter affecti sunt, qua ratione cum corpus Domini nominant, plurimasque et diversas appellationes prorsus frigidas, indignas alienasque etiam ab angelica natura recipiant, so lam naturæ appellationem in Deo respuunt? En tibi, corpus Domini vocant mortale; vocant corruptioni obnoxium. Vocant patibile, fuxile, materiale, terrestre, fami, siti et laboribus sub jectum, quæ appellationes neque in angelos, neque in spiritus competunt; solius naturæ sive veritatis appellationem eidem corpori Christi tribuere de trectant. Et cur prædicta nomina, et non potius adhuc asperiora in medium affero? Fatentur enim Christum per carnem factum maledictum et pecca tum, ut dicit Scriptura ". Fatentur illum quadra ginta dies tentatum a diabolo. At ut naturam seu (48°) Initio hujus dialexeos, vocavit Gregorium, quem jam appellat Joannem. Sed videtur legendum, Ad Joannem, • et Dormitatorem. Duo enim fuere hæreticorum propugnatores.
col. 171–172page 82 of 120
PG 89:171ρας ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Φύσιν δὲ, ἤτοι ἀλήθειαν λέγειν, οὐκ ἀνέχονται. Ερωτῶμεν αὐτοὺς λέγοντες ποία φύσις Χριστοῦ ηὔξησε; ποία ενεκρώθη; ποία ἐῤῥαπίσθη; ποία εκοπίασεν; ποία ἐδάκρυσεν, καὶ ἁπλῶς, πάντα τὰ πτωχὰ ῥήματά τε καὶ πράγματα τοῦ Χριστοῦ ἐρωτώμενοι παρ' ἡμῶν, ὅτι Κατὰ ποίαν φύσιν ἐπράχθησαν, καὶ ἐῤῥέθησαν; ἀποκρίνονται λέγοντες, ὅτι κατὰ τὴν σάρκα, ὅτι κατὰ τὸ χοῖκὸν, κατὰ τὸ ὁρώμενον, κατὰ τὸ πρόσλημμα, κατὰ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Ταύτας καὶ ἄλλας μυρίας προσ ηγορίας ὀνομάζοντες τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Χριστοῦ, φύσιν αὐτὴν ὁμολογεῖν οὐκ ἀνέχονται, καίπερ, ὡς προείπον, λέγοντες αὐτὴν ὑπόστασιν. Εἶδες πώρωσιν ἀνθρώπων. Οἱ δι' ἐναντίας εἶπον, ὅτι Ἐὰν εἴπωμεν, φησί, τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, ἐξ ἀνάγκης πάσης εύρε σκόμεθα, ὡς ἡ σύνοδος Χαλκηδόνος, ὁμολογοῦντες δύο φύσεις ἐν αὐτῷ, ήγουν δύο πρόσωπα· οὐκέτι [οὐκ ἔστι] γὰρ φύσις ἀπρόσωπος. Τουναντίον, ὦ ἄν δρες, εἶπον, Οὐκ ἔστιν ὑπόστασις ἀπρόσωπος. Α παντες γὰρ οἱ Πατέρες, καὶ ἐπὶ τοῦ Τριαδικοῦ λό γου, καὶ ἐπὶ τῇ οἰκονομία, τὴν ὑπόστασιν πρόσωπο εἶναι φάσκουσιν. Εἰ δὲ κατὰ ὑμέτερον Σευήρου να μον, ὁ λέγων τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ φύσιν, τὰ Νε στορίου φρονεῖ, ὡς δύο φύσεις καὶ πρόσωπα λέγων ἐπ' αὐτοῦ, εὑρεθήσονται πάντες πάλιν οἱ ἅγιοι Πα τέρες ἀπόβλητοι, ὡς Νεστορίου σύμφρονες. Απας γὰρ αὐτῶν ὁ χορός, φύσιν προφανῶς τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐκήρυξεν ἀνθρωπότητα. Καὶ πρῶτος αὐτὸς ὁ μα κάριος Παῦλος, ὁ ἀπόστολος καὶ φωστήρ τοῦ κ σμου, μορφὴν γὰρ δούλου καλεῖ τὸν κατὰ τὸν Σω τῆρα ἄνθρωπον· ἡ δὲ μορφή, φύσις ἐστίν, ὥς φησιν τῶν ἁγίων διδασκάλων χορός. Ὡσαύτως καὶ διονύσιος ὁ Παύλου φοιτητής, ἐν τῇ πρὸς Γαϊανὴν ἐπι στολῇ, οὐσίαν ὀνομάζει τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀνθρωπότητα. Ομοίως καὶ Εἰρηναῖος ὁ ἀποστολικὸς σχεδόν συνόμιλος, ὡς ἐν ταῖς ἔμπροσθεν ἐδείξαμεν χρήσεσιν. Εἰ δὲ δυσσεβές, καὶ Νεστοριανὸν, καὶ ἀπόβλητον τυγχάνει, τὸ ὀνομάζειν φύσιν τὴν ἀνθρωπότητα του Χριστοῦ, καθῄρηται, πάλιν λέγω, καὶ ἀποβέβληται ὑφ' ὑμῶν πᾶσα ἡ τῶν ἁγίων πληθύς, καὶ ἀργα!, καὶ ἄπρακτοι παρ' ὑμῖν αἱ τούτων διδασκαλίαι. Σχόλιον. Εκ τῆς εἰς τὴν Ἀνάληψιν. Ψεύστης λοιπὸν Ἰωάννης ὁ Κωνσταντινουπόλεως λέγων Θεὸν ἐν ἀνθρωπίνη κρυπτόμενον φύσει· και, ὅτι ἡ φύσις ἡ ἀκούσασα ἐπὶ γῆς, ὅτι Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν . ἀπελεύσῃ· αὕτη ἤκουσεν ἐν οὐρανοῖς· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου.» Καὶ πάλιν ὁ αὐτός φησιν, ὅτι • Η φύσις. δι᾽ ἦν τὸ Χερουβὶμ ἐφύλαττε τὸν παράδεισον, αὕτη ἐπάνω τῷ Χερουβὶμ γέγονε σήμερον.» Εἰ δὲ ἀσε δὲς τὸ ὀνομάζειν, κατὰ τὴν ἕνωσιν, φύσιν τὴν ἀν θρωπότητα τοῦ Χριστοῦ, ἐλέγχεσθε προφανῶς ἀναθεματίζοντες τοὺς ἁγίους Πατέρας. Σχόλιον. (Πρὸς Εὐνόμιον.) Αμβρόσιον μὲν λέ γοντα, ὅτι ὁ Ἐν τῇ ἐμῇ ουσίᾳ λαλεῖ ὁ Χριστός ο Γρη γόριον δὲ φάσκοντα, Ποία φύσις ἐπὶ τοῦ πάθους
veritatem vocent, adduci nequeunt. Interrogemus allos, que Christi natura creverit; quæ incarnata sit; quæ colaphis cæsa; quæ labores sustinuerit, et lacrymas fuderit: uno verbo, omnia vocabula et res, quæ in Christo abjectionis et egestatis argu menta sunt, percurrentes, percontemur secundum quam tandem naturam facta et pronuntiata sint; respondebunt, secundum carnem; secundum id, quod 83 erat terrenum; secundum id, quod sub visum caulebat; secundum id, quod erat assumptum; secundum id, quod erat humanum, secundum corpus Christi. Has et alias infinitas appellationes cum Christi humanitati tribuant, solum naturæ nomenclaturam ab ea removent; et ut antea dixi, hypostasin vocant. Vides hominum cæcitatem. Adversarii responderunt. Quia si corpus Christi 13 nominemus naturam, necessario prorsus cum sy simto Chalcedonensi duas in Christo naturas sive personas confiteri arguemur: neque enim ulla na tura est personæ expers. Tum ego: contrario, non est ulla hypostasis absque persona. Omnes enim Patres tam in sanctissimo Trinitatis mysterio, quam in incarnatione tradunt hypostasin esse per sonam. Si vero ex Severi disciplina is, qui carnem Christi naturam nominat cum Nestorio facit ac sentit, tanquam duas naturas statuens, duas quo que in illo personas constituat, sequitur onines sanctos Patres, tanquam Nestorii sectatores repu diari debere, omnes enim docuerunt, humanitatem Christi esse naturam. Et primus ipse beatus Paulus apostolus lumen mundi. quo Servatoris nostri humanitas vocatur forma servi "; si forma est; utique et natura est, ut sancti doctores docent. Similiter Dionysius Pauli discipulus in epistola ad Caium Christi humanitatem vocat substantiam seu essentiam. Sic et Irenæus, apostolorum fere æqua lis, ut ex supra adductis testimoniis liquet. Si vero impium, et Nestorianum detestandumque est humanitatem Christi appellare naturam, rursus universa sanctorum multitudo a vobis rejicitur, omnisque eorum doctrina apud vos nullius est pretii ac momenti. Scholium. Ex oratione in Ascensionem. Mendax igitur erit Joannes episcopus Constantinopolitanus, cum ait: ‹ Deum in humana natura absconditum esse; et, naturam quæ audierat in terra: Terra es, et in terram redibis 18; hinc proficiscentem au disse in coelis: Sede a dextris meis 14. 9 Rursus idem ait: • Naturam, propter quam Cherubinus paradisum servabat, jam supra Cherubinos esse. › Si post unionem impium est humanitatem Christi nominarc naturam, manifestum profecto est vos sanctis Patribus anathema dicere. Scholium. (Ad Eunomium.) Ambrosio quidem aienti, «Christumn in mea substantia loqui.» Gre gorio, quærenti, ‹ quæ natura in Christo alapis Philipp. 1, 7. 13 Gen. 111, 19. 14 Psal. cix, 1.
col. 173–174page 83 of 120
PG 89:173βαπίζεται; ν καὶ ὅτι ι Εδίδου καιρὸν ὁ Χριστὸς τῇ φύσει τοῦ σώματος ἐνεργῆσαι τὰ ἑαυτῆς.» Λοιπὸν δὲ καθαιρεῖτε καὶ ᾿Αθανάσιον, διὰ τὸ φάσκειν ἐν τοῖς κατά 'Αρειανῶν, «Τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ ἰδίᾳ φύσει τὰ πάθη ὑπομεῖναι.» Ποίῳ δ' ἐπιτιμίῳ ἄρα κατα δικάσετε Βασίλειον λέγοντα ἐν τῷ Περὶ νηστείας λόγῳ, περὶ Χριστοῦ, ὅτι • Ἐπανιὼν εἰς τοὺς οὐρα νοὺς τροφῆς ἥψατο τὴν φύσιν τοῦ σώματος τοῦ ἀνα στάντος πιστούμενος;» ρτινι συμφωνεί πάλιν ᾿Αθανάσιος ἐν τῷ Περὶ ἐνανθρωπήσεως λόγῳ, φάσκων περὶ Χριστοῦ· ι Τὸ μὲν οὖν σῶμα κοινὸν ἔχον τοῖς πᾶσι τὴν φύσιν. Σῶμα γὰρ ἦν ἀνθρώπινον.» Καθὰ καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ λόγῳ τῶν θεοφανειῶν φησι περὶ τοῦ Κυριακοῦ σώματος, ὅτι ο Καὶ ἐπείνασε, καὶ ἐδίψησε, καὶ ἐδάκρυσε νόμῳ φύσεως.» Σύμφωνα δὲ πάλιν καὶ ᾿Αμβρόσιος περὶ τοῦ πάθους Χριστού φάσκει πρὸς Γρατιανὸν τὸν βασιλέα λέγων Καὶ γὰρ ἐκατέρας μετέχει φύσεως, τοῦτ' ἔστιν ἀνθρωπίνης καὶ θείας. Ἐν γὰρ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τὸ πάθος ὑπέμεινε. › Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῷ Περὶ ἐνανθρωπήσεως λόγῳ φησί. Καθ' ἃ συμφωνεῖ καὶ ὁ Νυσσεὺς λέγων·. Ποία φύσις ἐπὶ τοῦ πάθους ῥα τίζεται; Επισφραγίσω δὲ τὰ εἰρημένα ὥσπερ τινὶ βασιλικῷ δακτυλίῳ καὶ χαρακτῆρι τῷ ἀοιδίμῳ Κυρίλλῳ· ὅμως. οἶδα ὅτι καὶ αὐτὸν κατὰ τὴν Σευήρου κέλευσιν ἀπὸ ωθεῖσθε φύσιν όνομάζοντα τὸ σῶμα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ. Γράφει γὰρ πρὸς Σούκκενσον, ο παθεῖν αὐτὸν καὶ σταυρωθῆναι τῇ χοἰκῇ φύσει.» Καὶ πά δεν φησὶν πρὸς τὸν αὐτὸν, ὅτι «Οὐ μεταπεφοίτηκεν ἡ τῆς σαρκὸς φύσις, εἰς τὴν τοῦ Λόγου φύσιν.» Και πάλιν ἐν ἑτέρῳ φησί·ο 'Αμοιρήσειεν μώμου παν τὸς, τὸ εἰδέναι, ὡς ἑτέρα μέν έστι κατ' ἰδίαν φύσιν ἡ σὰρξ παρά γε τὸν Θεὸν Λόγον.» Ομοίως καὶ πρὸς Εὐλόγιον φάσκει, ὅτι ν Ἐὰν μὴ ὁμοούσιον ὑπάρχει τὸ σῶμα τῷ Θεῷ λόγῳ ἑτέρα πάντως, καὶ ἑτέρα φύσις ἐστί· καθὼς ταῦτα πάντα, καὶ ἐν τοῖς ἔμε προσθεν εἴρηται.» Λέγων δὲ ὁ Πατήρ, ἑτέραν καὶ ἑτέραν φύσιν ἐν Χριστῷ, πρόδηλον, ὅτι τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ ἐπίσης φύσιν προσαγορεύει. Ωστ αύτως καὶ ὅτε λέγει, ο Δύο τάς φύσεις εἶναί φα μεν, ο πρόδηλον, ὅτι τὴν σάρκα λέγει τὴν μίαν τού των καθὰ καὶ ὁ θεῖος Ἐφραὶμ καὶ Ἰσίδωρος, καὶ Πρόκλος, καὶ Ἀττικὸς, καὶ πάντες οἱ λοιποὶ Πατέ ρες, οἱ λέγοντες, ἐν Χριστῷ διαφόρους φύσεις, τὸ σώμα αὐτοῦ λέγουσι τὴν μίαν τούτων. Καὶ πῶς οὔ τως ὑμῶς καὶ ἀπειθῶς ἐνίστασθε λέγοντες, ὅτι ἀδύ νατον, τὴν τοῦ Κυρίου ἀνθρωπότητα προσαγορεύεσθαι φύσιν; Πρὸς ταῦτα Ιωάννης καὶ Γρηγόριος ο Νυστάζων εἶπον·. Πρὸ μὲν τῆς ἑνώσεως ὁμολογοῦμεν τὰς δύο φύσεις· μετὰ δὲ τὴν ἕνωσιν, μία φύσις ἐστὶν ὁ Χριστός σεσαρκωμένη.» Καὶ ἀποκριθεὶς εἶπον πρὸς αὐτούς· «Ὑπολαμβάνω ὅτι μετὰ τὴν ἄῤῥητον ένω σιν τοῦ Χριστοῦ τὴν ἐν Ναζαρέτ γενομένην ἐν τῇ μήτρα τῆς ἁγίας Θεοτόκου, καὶ μετὰ τὸν τόκον, καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ τὴν ἐν τῷ θρόνῳ τῷ Χερου δικῷ, συναθροίσας το δεκακέρατον αὐτοῦ, καὶ ὑμᾶς 5 Σευήρος, ἑτέραν δευτέραν ἔνωσιν ἐποίησε τῷ
percutitur, allirmantique, e quod Christus na turæ corporis concesserit tempus agendi, quæ sibi erant consentanea. Sic et Athanasium damnatio nis sententia percellant oportet, qui adversus 34 Arianos affirmat, carnem Christi propria natura cruciatus sustinuisse. Quam vero pœnam irro gabitis Basilio, qui Oratione in jejunium de Christo ait ‹ eum redeuntem in cœlum, alimentum gustasse, ut naturam corporis, quod resurrexeral, compro baret. Cui concinit sanctus Athanasius in libro De incarnatione, ubi hæc de Christo: Corpus cjus communem cum omnibus naturam habebat. Erat enim corpus humanum. Gregorius quoque Theologus Oratione in Theophanian de Christi cor pore dicit, c illud esuriisse, famem, sitim susti nuisse, lacrymasque profudisse, lege ac præscripto naturæ., Consona de passione Christi scribit san clus Ambrosius ad Gratianum imperatorem; sic inquiens: «Etenim utriusque naturæ particeps est, humanæ ac divinæ. Nam in natura humana passio nem sustinuit. Idem dicit in libro De incarna tione. Consentit Gregorius Nyssenus, cumn ait ‹ Qualis natura in passione alapis cæditur? › Prædicta obsignabo, tanquam regali quodam an nulo et sigillo auctoritate celeberrimi Cyrilli, etsi non sum ignarus eumdem jussu Severi a vobis rejici, quando corpus Christi nominat naturam. Scribit enim ad Successum, eum passum esse et crucifixum in natura terrestri.» Rursus ad eum dem: Carnis naturam non transiisse in naturam Verbi.» Et alibi: • Omni reprehensione vacat nosse ac profiteri carnem Christi propria sua natura a divi no Verbo distinctam esse.. Sic ad Eulogium: • Si corpus non est ejusdem cum Verbo substantiæ, omnino sequitur aliam et aliam naturam esse; quemadmodum de his omnibus jam autea dictum est. Cum vero sanctus hic Pater nominat in Christo aliam et aliam naturam, planum est cum ex æquo divinitatem et humanitatem Christi natu ram appellare. Sicut et tunc, cum ait: • Duas naturas esse dicimus; › manifestum est carnem esse unam ex illis, quam naturam vocat: quem admodum et divinus Ephræm, et Isidorus, et Pro clus, et Atticus et omnes alii Patres, qui dicunt in Christo diversas naturas, unam ex his carnem uti que statuunt: ut qua fronte vos his adeo absque omai verisimilitudinis specie refragamini, dicentes, fieri non posse ut humanitas Domini nominetur natura? Ad hæc Joannes et Gregorius Dormitantius respon derunt Ante unionem confitemur duas naturas; at post unionem asserimus Christum esse unam natu ram incarnatam. Ad quæ ego: Arbitror post inexpli cabilem unionem Christi factam, Nazarethi, in utero sanctissimæ Deiparæ, et post partum, el rost ascensionem Christi in throno Cherubico; Severum, collecto suo decicorni cœtu, ascitisque vobis, 85 aliam quamdam secundam unionem in Christo fabricasse; eaque de causa hoc vobis tradidisse
col. 175–176page 84 of 120
PG 89:175ὅτι, μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἣν αὐτὸς ἐποιήσατο ἐν Χρι στῷ, μηκέτι προσαγορεύεσθαι [φύσιν] τὸ σῶμα αὐτ τοῦ, μήτε ὁμολογεῖν ἐν αὐτῷ δύο ηνωμένας φύσεις. Ἐπεὶ εἰ μὴ τοῦτο ἐποίησεν, ἰδοὺ πάντες οἱ μακά ριοι Πατέρες, καθώς προαποδέδεικται, μετὰ τὴν ἐν Ναζαρέτ ἔνωσιν τοῦ Χριστοῦ, εἰρήκασι τὰς δύο φύ σεις ἐπ' αὐτοῦ· οἱ μὲν ἐν τῷ τόκῳ, τῷ ἐν Βηθλεὲμ, οἱ δὲ, ἐν τῇ ἀπαντῇ τοῦ Συμεῶν οἱ δὲ, ἐν τῷ βα πτίσματι, ἄλλοι, καθὰ Κύριλλος, ῥαπισθῆναι, παθεῖν αὐτὸν ἔφησαν τῇ οἰκῇ φύσει. Πρόκλος ἐν τῇ ψηλαφήσει τῆς πλευρᾶς τῇ ὑπὸ τοῦ Θωμᾶ, συζυγίαν κη ρύττει Χριστοῦ φύσεων. Βασίλειος ἐν τῇ τροφῇ, ᾗ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, φύσιν ὀνομάζει το δεσποτικὸν σῶμα. Ἰωάννης, ἐν τῷ θρόνῳ τῷ Χερουβικῷ Χριστῷ· καὶ τούτου χάριν παρέδωκεν ὑμῖν λέγων, μετὰ τὴν ἁγίαν ἐν οὐρανοῖς ἀνάληψιν, ὁμοίως φύ σιν προσηγόρευσεν ἡμετέραν ἐν Χριστῷ, ἀκούσασαν ὑπὸ τοῦ Πατρός• • Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Οπου δὲ τὸ πανάγιον σώμα φύσις ὀνομάζεται, πρόδηλον, ότι δύο φύσεις ἐν Χριστῷ γνωρίζονται. Οὐκοῦν, ὡς εἶ που, δευτέραν τινὰ ἔνωσιν ὁ νομοθέτης ὑμῶν ἐν Χρι στῷ πεποίηκε Σευήρος μετὰ τὴν ἁγίαν ἀνάληψιν. Καὶ τούτου χάριν ἐνομοθέτησεν ὑμῖν, μὴ λέγειν ἐν Χριστῷ μετὰ τὴν ἔνωσιν δύο φύσεις. ΟΙ ΑΙΡΕΤΙΚΟΙ. ᾿Αλλὰ Κυρίλλου ἐστὶ ἡ φωνὴ ἡ λέγουσα, ότι ο Μετὰ τὴν ἕνωσιν μία φύσις σεσαρκωμένη ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ διὰ τοῦτο οὐ λέγομεν ἐπ' αὐτοῦ δύο φύσεις. • Ταῦτα Ἰωάννου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἑτεροδόξων εἰπόντων, εβόησα λαμπρά καὶ περιχαρεῖ τῇ φωνῇ, καὶ εἶπον • Κυρίλλου αιωνία ἡ μνήμη, καθὰ καὶ ἡ σύνοδος Χαλκηδόνος είρηκε. Καὶ γὰρ οὐδεὶς τῶν ἁγίων Πατέρων τὸ πανάγιον, καὶ ἀμείωτον, καὶ αἰώνιον, καὶ ἀνεξάλειπτον τῶν Χριστοῦ φύσεων εἴρηκεν, ὡς θεοφάντωρ Κύριλλος. Οἱ μὲν γὰρ μακάριοι Πατέρες τὸν ἀριθμὸν εἰρήκασιν. Ο δὲ τρισμακάριος Κύριλλος μετὰ τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ τὴν ἀνεξάλειπτον, καὶ τηρουμένην ἀεὶ τῶν φύ σεων τοῦ Κυρίου διαμονὴν μετὰ τὴν ἕνωσιν. Εἰς μὲν γὰρ τὸ, ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, ο εἶπεν, Χριστὸν ὑποσώζοντα ἐν ἑαυτῷ τῶν δύο φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἀσύγχυτον την ιδιότητα. ο Πρὸς Σούκκενσον δὲ πάλιν φησί·. Δύο τὰς φύσεις εἶναι φαμεν.» Καὶ πάλιν πρὸς Ἑβραίους, ἐν τῇ ἑρμη νείᾳ φησὶ περὶ τῶν Χριστοῦ δύο φύσεων οὕτως Καὶ οὐ δήπου φαμὲν ἀνάχυσιν ὥσπερ τινὰ συμ βῆναι περὶ τὰς φύσεις, ὡς μεταστῆναι μὲν τὴν τοῦ Λόγου φύσιν εἰς τὴν ἀνθρώπου τυχόν· ἀλλ' οὐδ᾽ αὐτὴν ἀνθρωπίνην εἰς τὴν αὐτοῦ· νοουμένης δὲ μᾶλ λον καὶ ὑπαρχούσης ἑκατέρας ἐν τῷ τῆς ἰδίας φύσ σεως όρῳ, πεπράχθαι φαμὲν τὴν ἔνωσιν. Ομοίως καὶ ἐν ἔκτῳ τόμῳ τῆς αὐτῆς ἑρμηνείας, ταῖς αὐταῖς ξηραῖς πάλιν κέχρηται φωναῖς λέγων· «Οὐκ ἀνάχυσιν τινα τὴν τῶν εἰς ἀλλήλας τῶν φύσεων πεπρᾶχθαι φαμέν, μενούσης δὲ μᾶλλον ἑκατέρας, τοῦτο ὅπερ ἐστίν.» Καθάπερ καὶ ἐν τοῖς σχολίοις ἐξέθετα
post unionem, quam ipse in Christo commentus est; corpus Christi non esse amplius naturam appellandum, neque prædicandum duas in ipso unitas naturas exsistere. Nam si Severus simile quiddam non fecit, ecce universi Patres, ut antea demonstravimus, post unionėm Nazarethi in Christo factam, duas in illo naturas professi sunt, alii qui dem dum loquuntur de partu et ortu Bethleemi; alii dum agunt de occursu Simeonis; alii dum tra etant de baptismate; alii, ut Cyrillus, dixerunt euni colaphis casum, et passum in natura terrena. Proclus in contrectatione lateris facta a Thoma apostolo conjunctionem naturarum in Christo præ dicat. Basilius eamdem astruit ex cibo post resur rectionem sumpto; corpusque Domini naturanı nominat. Joannes Chrysostomus post sanctam in coblos Ascensionem nostram naturain hu Christo nominavit; quippe quam supra thronum Cheru bicum evectam dicat; cui a Patre dictum sit ‹ Sede a dextris meis'™.» Ubi autem sanctissimum * Christi corpus natura appellatur, ibi clarum est duas in illo naturas agnosi ac constitui. Igitur, ut dicebam, novam quamdam unionem legislator vester Severus in Christo architectatus est, post sanctuin ejus in cœlos reditum: eaque de causa naturas profiteremini. Christum, ›HÆRETICI. Atqui Cyrilli vos est ¿post unionem, esse unam naturam incarnatam: et ¿propterea non profitemur in illo duas naturas. › ∙Hæc Joanne sociisque hæreticæ perversitatis dicen tibus, clara voce ac hilari exclamans dixi: Cyrilli æterna memoria; sicut et Chalcedonensis synodus dixit. Etenim nullus sanctorum Patrum sanctissi num illud et indeficiens, et æternum, et indele bile naturæ Christi beneficium ita prædicavit, sicut divinus Cyrillus. Nam beati Patres numerum assi gnarunt: at beatissimus Cyrillus simul cum numero indelebiliter, semperque naturas conservatas esse, etiam post unionem, perspicue docuit. In illud enim: «Solvite templum hoo; › dixit, ‹ Chri stum in utraque natura, que diversæ substantiæ erant, servasse inconfusam proprietatem.» Ad Suc cessum vero ait: • Duas naturas esse dicimus. Rursus in Expositione Epistolæ ad Hebræos de duabus Christi naturis sic inquit: • Neque dici mnus confusionem, et quasi permutationem quam dam naturarum accidisse, ut natura Verbi transiret in naturam hominis, aut natura hominis in naturam Verbi: sed dicimus unionem factam esse utraque natura in sua propria conditione exsistente ac per severante.» Similiter tomo 86 sexto eorumdem commentariorum his ipsis verbis usus est: ‹ Non dicimus factam esse velut transfusionem quamdam naturarum in se mutuo; sed potius utramque id, qual erat, permansisse asserimus. Quod et in scholiis tradidit, cum ait ‹ naturas mansisse incon fusas.» Bene sit tibi, lumen, fax et columna veri 1* Psai. cix, 1. 16 Joan. 11, 19. præcepit vobis, ne post unionem duas in Christo
col. 177–178page 85 of 120
PG 89:177ὁμολογεῖ ἐν Χριστῷ τὰς δύο φύσεις. Προσέχετε, φησίν, ὅτι ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ φύσεις. Εξ σοι γένοιτο, φωστήρ, καὶ πυρσέ, καὶ στύλο τῆς ἀλη θείας Κύριλλε. Όντως Κυρίλλου, πάλιν λέγω, αἰω νέα ἡ μνήμη, μὴ συγχωροῦντος ἡμᾶς ἐκ τῆς ἀλη θείας πλανηθήναι, ἀλλὰ τὸ ἀμείωτον καὶ αἰώνιον τῶν Χριστοῦ οὐσιῶν ἡμᾶς παιδεύοντος, καὶ πάλιν πρὸς τὰς βασιλίδας ἐπιστέλλοντος, ο τὴν τῶν φύ σεων εἰδέναι διαφορὰν, καὶ ἀσυγχύτους ἀλλήλαις φυ λάττειν αὐτάς.» Ὑμεῖς μὲν οὖν, ὦ ἄνδρες, μίαν τινὰ τοῦ μακαρίου Κυρίλλου παρερμηνεύοντες χρή σιν, φάσκετε, αὐτὸν μίαν λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ μετὰ τὴν ἔνωσιν, φύσιν. Ἰδοὺ δὲ ὡς κήρυξ τῆς εὐσεβείας, ἄνω καὶ κάτω φυλάττεσθαι, καὶ σώζεσθαι, καὶ γνωρίζεσθαι, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ ἀριθμεῖσθαι, παρακαλώ, μετὰ ἀκριβείας ταῖς τοῦ Πατρὸς φωναῖς. Εἶπεν, σώζεσθαι ἐν Χριστῷ τῶν δύο φύσεων, τῶν ἑτεροουσίων τὴν ιδιότητα ἀσύγχυτον. Ομοίως πάλιν εἶπεν· Δύο τὰς φύσεις εἶναι φαμεν. Εἶπεν, νοουμένην καὶ ὑπάρχουσαν ἑκατέραν αὐτῶν ἐν τῷ τῆς ἰδίας φύσεως ὄρῳ. Εἶπεν, μένειν ἑκατέραν φύσιν ἐν Χρι στῷ, τοῦτο, ὅπερ ἐστίν. Εἶπεν, ὅτι ἀσύγχυτοι με μενήκασιν αἱ Χριστοῦ φύσεις, ήγουν ὑποστάσεις. Προς τούτοις πᾶσι παραγγέλλει λέγων, τὴν τῶν φύ στων εἰδέναι διαφοράν, καὶ ἀσυγχύτους ἀλλήλαις της ρεῖν αὐτάς. Ὁ μὲν οὖν θεορήτωρ Κύριλλος, ὡς ἀποδέδεικται, ἐξαχῶς ἡμᾶς ἐνταῦθα, τὴν ἀμείωτον καὶ ἐνάριθμον ὕπαρξιν τῶν δύο Χριστοῦ διδάσκει φύσεων, λέγων, αὐτὰς ἐν Χριστῷ σώζεσθαι, λέγων αὐτὰς εἶναι, λέγων αὐτὰς ὑπάρχειν, λέγων αὐτὰς μένειν ἐν αὐτῷ. Εἶτα εἶπεν αὐτὰς καὶ ἀσυγχύτους διασώζεσθαι, καὶ αὖθις καὶ παραγγέλλει, καὶ τὴν διαφορὰν τῶν φύσεων εἰδέναι, καὶ ἀσυγχύτους αὐτὰς φυλάττειν. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ διδάσκαλος. Λοιπὸν ἐν τῇ ὑμετέρᾳ καὶ τοῦ δικαιοκρίτου δικα στοῦ καὶ νομοθέτου Σευήρου φιλανθρωπίᾳ ἐστὶ τὸ ἀποφήνασθαι περὶ Χριστοῦ τὸν ὅρον τοῦ χρόνου, καὶ τὴν προθεσμίαν, καὶ εἰπεῖν ἡμῖν, ἕως πόσων ἐτῶν ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν ἐν αὐτῷ αἱ δύο φύσεις, καὶ ἕως πόσων μηνῶν δύο τὰς φύσεις ἐν αὐτῷ εἶναι φα μεν, καὶ ἕως ποίου καιροῦ δέον ἐστὶ τὴν τῶν φύσεων εἰδέναι διαφοράν, καὶ ἕως ποίων ἡμερῶν ἀποσώζει ἐν ἑαυτῷ τῶν δύο φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἀσύγχυ τον την ιδιότητα, καὶ ἕως ποίας παρουσίας δεῖ τὴν των φύσεων Χριστοῦ εἰδέναι διαφορὰν, καὶ ἀσυγχύτους αλλήλαις φυλάττειν αὐτάς. Ταῦτα ἡμῶν διερωτώντων ήδη πρὸ πολλοῦ τοῦ χρόνου, ὁ Δικαστής Σευήρος τὴν ἀπόκρισιν καὶ τὴν ἀπόφασιν κατὰ Χριστοῦ ἐξέθετο, λέγων ἐν τοῖς ἑαυτοῦ συγγράμμασιν Ο ΑΙΡΕΤΙΚΟΣ. Εως τῶν χρόνων Νεστορίου ἀσύγχυτοι ὑπῆρχον αἱ φύσεις· ἀπὸ δὲ Νεστορίου φυρμός καὶ μείωσις τῶν φύσεων γέγονεν. Ἀπὸ δὲ τῶν ἡμερῶν τῆς συνόδου Χαλκηδόνος, ψεύστης ἐστὶ Κύριλλος ὁ εἰπών· • Δύο τὰς φύσεις Χριστοῦ εἶναι φαμεν. ο Απὸ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Τόμου Λέοντος, οὐκ ἔτι ἀποσώζει Χριστὸς ἀσύγχυτον τὴν τῶν ἑτε μπουτιων ιδιότητα. Ἐξ ἧς καθηρέθη Διόσκορος οὐκέτι δεῖ εἰδέναι ἐν Χριστῷ τὴν τῶν φύσεων δια φοράν, καὶ ἀσυγχύτους τηρεῖν αὐτάς· πρὸς γὰρ
memoria, qui non sinit nos a vero deerrare; sed indeficientem illum perpetuoque durantem natura rum in Christo statum nobis explicat; quod et in libro ad reginas seu imperatrices, facit, ubi monet ut ‹ naturarum diversitatem agnoscamus et incoli fusas retineamus. › Vos igitur, o viri, unam quam dam Cyrilli vocem male interpretantes, dicitis, ipsum unam in Christo naturam statuere post unio nem. Ecce pietatis præco, disertissime omnique modo duas in Christe naturas post unionem con servari, permanere, considerari - et-numerari. confi tetur. Attendite, obsecro, diligenter ad dieta Patris. talis Cyrille. Iterato dicam: Cyrilli vere æterna Diversarum naturarum proprietatem inconfusam permanere dixit. Iterum dixit: Duas esse naturas affirmamus. Dixit, utramque considerari et exsi stere intra propriæ naturæ limitem. Dixit, utram que naturam manere id quod est. Dixit, in Christo inconfusas perseverasse naturas sive hypostases. Præter hæc omnes hortatur ut naturarum differen tiam agnoscamus, easque inconfusas prædicemus. Divinus igitur Cyrillus sexies hoc loco, ut demon stratum est, tradit duarum in Christo naturarum. exsistentiam omnis imminutionis expertem aptam que etiam numerari; dicit enim illas iu Christo conservari. Dicit, illas esse. Dicit, illas exsistere dicit, illas in Christo manere. Deinde addit illas eţiam inconfusas perseverare; rursus monet ut na turarum differentiam agnoscamus, et inconfusas profiteamur. Et hæc quidem doctor noster. De cætero vestri officii et æquitatis erit, et Severi consoris et legislatoris vestri, prælinire et designare nebis certum temporis terminum, quot nimirum anyis naturæ in Christo permanserint inconfusæ, el quot mensibus duas in illo naturas esse affir mare debeamus; et quandiu necessarium sit nalu rarum in Christo agnoseere differentiam; et quot dies retineat in seipso duarum diversarum natura rum iuconfusam proprietatem; et quousque tan dem oporteat duarum naturarum iu Christo præ dicare 87 differentiam, easque impermistas et in confusas conservare. Cum hæc jam diu antea postulassemus; sic nobis suam adversus Christum sententiam suis in libris exposuit Severus Judex. IlÆRETICUS. Usque ad tempora Nestorii incon fuşə; erant naturæ: tempore autem Nestorii na turæ permistæ sunt ac confusæ. Et a tempore sy nodi Chalcedonensis mendax est Cyrillus cum duas. in Christo naturas prædical. tempore, quo Leo rutilex Tomum suum edidit, non servat amplius Christus duarum diversarum naturarum inconfu…. sam proprietatem. Ex quo Dioscorus de solin de jectus et anathemati subjectus est; non debemus amplius in Christo naturarum differentiam agno
col. 179–180page 86 of 120
PG 89:179ἀνακυπτούσας αἱρέσεις δεῖ παραλλάττειν και την πίστιν, καὶ παραγράφεσθαι τὰ τῶν θείων Γραφῶν καὶ Πατέρων διδάγματα. Αχθομένων οὖν, καὶ λίαν δριμυττομένων ἐπὶ τοῖς λεγομένοις Ἰωάννου, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἑτεροδόξων, εἶπον πάλιν πρὸς αὐτούς· Οὕτως ἐστὶν, ὡς ἐνώπιον Κυρίου, ὅτι τῇ παραινέσει, καὶ νουθεσία πειθόμενοι Σευήρου, τῇ ἐπιτρεπούσῃ ὑμῖν παρα γράφεσθαι μετὰ τὸν καιρὸν Νεστορίου τὰς φωνὰς τῶν ἁγίων Πατέρων, κἂν αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου τυγχάνουσι, δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ λέγουσαι, τούτου χάριν οὐ δέχεσθε τὰς τῶν Πατέρων χρήσεις, ἀλλ' ᾑρετίσασθε, καὶ αὐτὰ τὰ ἅγια Εὐαγγέλια σχεδόν διεκρούσασθε, καὶ πᾶσαν Παλαιάν, καὶ Και νὴν, καὶ Πατρικήν Γραφήν, στοιχήσαντες ὥσπερ νέῳ τινὶ ᾿Ακύλᾳ τῷ Σευήρῳ. Ἐπεὶ τίς ἐξ ὑμῶν οὐ γινώσκει κατὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν, ὅτι εἶπον οἱ Πατέ ρες δύο φύσεις ἀμειώτους ἐν Χριστῷ διαμένειν; τίς ἐξ ὑμῶν οὐ μαρτυρεῖ, ὅτι τοῦ ἁγίου Κυρίλλου εἰσὶν αἱ εἰρημέναι χρήσεις, αἱ φάσκουσαι, εἶναι, καὶ δια μένειν, καὶ γνωρίζεσθαι, καὶ μή συγχεῖσθαι, καὶ ἀριθμεῖσθαι ἐν ἑνὶ προσώπῳ δύο ἀδιαιρέτους ἐν Χρι στῷ φύσεις; τίς ἐξ ὑμῶν οὐκ οἶδεν, ὅτι οὐ ταὐτόνἐστι φύσις καὶ πρόσωπον; Ἰδοὺ γὰρ μυρία μεν πρόσωπα ὑπάρχομεν ἐνταῦθα· μία δὲ φύσις ἐσμέν πάντες. ο Τούτων δὲ καὶ ἑτέρων πλειόνων ἐν τῷ συνεδρίῳ εἰρημένων, ἐκ παλαιᾶς καὶ διαφόρου πείρας ὑπάρ χων, ὅτι ἄνω καὶ κάτω τῷ μακαρίῳ Κυρίλλῳ σχολάζουσιν οἱ τὰ Σευήρου φρονοῦντες, καὶ ἄνω καὶ κάτω τὰς αὐτοῦ χρήσεις φέρουσι, τῶν δὲ λοιπῶν μακαρίων Πατέρων οὐ πλείστην παρέχουσι πρὸ μικρῶν ἡμερῶν τῆς διαλέξεως ἀκούσας, ὅτι τοὺς ἀκρέμονας, καὶ ἐξάρχους αὐτῶν μετεστείλαντο λέγω δὴ Ἰωάννην, καὶ Γρηγόριον, οἱ Θεοδοσιανοὶ πρὸς τὸ ἡμῖν παρατάξασθαι, καθεσθεὶς συντέταχα Τόμον δογματικὸν ὡς ἐξ ὀνόματος Φλαβιανοῦ τοῦ ἐπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, τοῦ φονευθέντος ὑπλ Διοσκόρου, διὰ τὸ ὁμολογεῖν ἐν Χριστῷ δύο ήνω μένας ἀδιαιρέτως φύσεις ἐν μιᾷ συνθέτῳ ὑποστάσει. Ἐν Τόμῳ, τὸν μὲν σκοπὸν, καὶ τὸ φρόνημα των ἁγίων Πατέρων μετὰ πολλῆς τινὸς τῆς ἀκριβείας ἐφύλαξα· μικρὸν δὲ τὰς αὐτῶν ῥήσεις δι᾿ ἑτέρων τινῶν ἰσοδυνάμων λέξεων ὑπαλλάξας τέθεικα. Οἷον, ἀντὶ μορφῆς, οὐσίαν, καὶ ἀντὶ χοϊκού, γηγενές. καὶ ἀντὶ πάθους, σταυρόν· πρὸς τὸ δεῖξαι πᾶσιν. ὅτι ἐχθρωδῶς καὶ ἀντιπαθῶς, ἀλλ' οὐ φιλαλήθως ἐναντιοῦνται τῇ συνόδω Χαλκηδόνος, καὶ τῷ μακαρίῳ Φλαβιανῷ, καὶ τῷ Τόμῳ τοῦ ἁγίου Λέοντος. Έγι νωσκον γάρ, ὅτι ἀλόγως, εἰ μόνον ἀκουσωσι τὸ όνομα Φλαβιανοῦ, ἢ τοῦ Λέοντος ἐν τῷ Τόμῳ, ἀνα θεματίζουσιν αὐτὸν, μὴ ἀνακρίνοντες, εἰ ὀρθὴν ἢ διεστραμμένη ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις ἐν αὐτῷ. Εἶπον οὖν πάλιν πρὸς αὐτούς· Ἐὰν ἀρέσκῃ ὑμῖν, ἵνα μὴ
scere, et inconfusas profiteri nam ad exorientes hæreses oportet etiam mutare fidem, doctrinamque sacrarum Litterarum et Patrum variare, aliterque accipere. Moleste igitur Joanne, et qui cum ipso erant sectariis,dicta hæc ferentibus, et frendentibus, illos denuo allocutus sum in hunc modum: Ita se res habet, teste Deo, in cujus conspectu stamus. Obse cuti Severi monitis et cohortationibus, quibus po testatem vobis fecit repudiandi post tempora Nesto rii testimonia sanctorum Patrum, etiam ipsius divi Cyrilli, quæ duas in Christo naturas perhibent; Patrum dicta non admittitis, et parum abest, quin ipsa sacrosancta Evangelia aspernemini, tam Vetus, quam Novum Testamentum, omniumque Patrum scripta ac pronuntiata respuatis; vestris vestigiis " in Severi, tanquam novi cujusdam Aquila vestigiis positis. Quis enim ex vobis probe perspe ctum non habet Patres duas in Christo indeficientes naturas professos esse? Quis vestrum non fatetur libenter sanctum Cyrillum testari duas indivisas naturas in Christo esse, manere, considerari, ser vari, numerari, unitasque in una persona nunquam confundi? Quis vestrum ignorat non esse unum et idem naturam et personam? Ecce infinitæ adsunt hic personæ præsentes; omnes tamen una natura sumus. His, et id genus aliis multis in conventu dictis, cum veteri diversaque experientia compertum ha herem, Severi sectatores scripta Cyrilli a vertice usque ad extremum unguem excutere, sursumque ac deorsum testimonia illius volvere, aliorum vero exiguam rationem ducere; paucis diebus ante hanc disceptationem, intelligens Theodosianos advocasse sectæ suæ duces ac principes, ut eos nobis oppone rent, Joannem, inquam, et Gregorium, odio sumpto, composui Tomum dogmaticum, sub nomine Fla viani, 88 episcopi Constantinopolitani a Dioscoro interempti, eo quod assereret duas indivisibiliter unitas naturas in una composita hypostasi. In hoc igitur Tomo sententiam mentemque sanctorum Pa trum ea, qua potui, diligentia accuratione inte gram retinui, verba tamen illorum in ea, quæ ejusdem notionis ac significationis erant, commutata posui Exempli gratia, loco forma, scripsi substantiam seu essentiam; loco terreni, terrestre; loco passio nis, crucem; ut omnibus testatum facerem, istos hostili et male affecto animo, non amore veritatis concilio Chalcedonensi, beato Flaviano, et Tomo safeti Leonis adversari. Videbam enim illos temere, et absque ulla ratione, audito solo Flaviani no mine, vel domo Leonis, anathema crepare, nihil pensi habentes, num recta an perversa esset, quæ in 'Tomo illo tradebatur, doctrina. Dixi igitur illis Si placet, verbis compendium fiat, nec opus erit multa Loquitur de Aquila Scripturae interprete, et nimium judaizante.
col. 181–182page 87 of 120
PG 89:181πολλὰ εἴπωμεν καὶ ἀκούσωμεν, ἰδοὺ ἡ πίστις ἡμῶν καὶ τῆς συνόδου Χαλκηδόνος· δέξασθε, καὶ ἀνάγνωτε, καὶ ἡ στοιχήσατε ἢ ἀναθεματίσατε. Εἶχεν δὲ ὁ Τόμος οὕτως Φλαβιανοῦ ἐπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως ἐκ τοῦ Τόμου τοῦ δογματικοῦ, οὗ ἔγραψε πρὸς Λέοντα τὸν πάπαν 'Ρώμης, περὶ τῆς ἐνσάρκου οικονομίας Χριστοῦ, τοῦ ἀληθινοῦ ἡμῶν Θεοῦ. Ο Λόγος, φησί, σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν.» Ετερον δέ τι ἡ σκηνὴ, καὶ ἄλλο τὸ κατασκηνοῦν. Οὐ λέγω, ἄλλος καὶ ἄλλος, ὡς ἐπὶ δύο προσώπων, ἀλλ᾽ ἕτερον καὶ ἕτερον, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων. Πάσα μὲν γὰρ εὐαγγελικὴ καὶ ἀποστολικὴ παραίνεσις καὶ μαρτυρία περὶ τοῦ Ἐμμανουήλ, εἰς δύο διαιρεῖται τρόπους· πῆ μὲν τὸ μοναδικὸν αὐτοῦ δηλοῦσα πρόσ ωπον, πῇ δὲ τὰς δύο αὐτοῦ σαφῶς μαρτυροῦσα φύσεις. Καὶ γὰρ ἦν, καὶ ἔστι διπλοῦς, ὁ εἷς, καὶ μήνος Ἰησοῦς καὶ Χριστός· καὶ διπλοῦς ὁ ἐπ' αὐτῷ λύγος, οὐ πρὸ τῆς ἑνώσεως, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἄφραστον ένωσιν, τέλειος ὁ αὐτὸς, ὥσπερ ἐν θεότητι, οὕτως καὶ ἐν ἀνθρωπότητι. Εἰ γὰρ ἦν ἁπλοῦς, ὡς πω;] πάσχειν καὶ θνήσκειν ἡδύνατο; πῶς τύπτεσθαι καὶ ῥαπίζεσθαι, εἰ μὴ τῇ τοῦ σώματος παθητῇ καὶ γηγενεί φύσει; Ωσπερ γὰρ ὁμοούσιος ὢν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τέλειος ἐστιν ἐκ τελείου Θεό;· οὕτως καὶ ὁμοούσιος ἡμῖν ὑπάρχων, τέλειος τυγχάνει ἄνθρωπος. Σχόλιον. Ταῦτα ἐκτιθέμεθα, ἵνα τῷ αὐτῷ τρόπῳ κέχρηνται οἱ φιλόπονοι κατὰ τῶν ἐναντίων· ἐπεὶ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος οἶδεν τῷ τοιούτῳ τρόπῳ χρήσασθαι. Διὸ καὶ ἔλεγε πρός τινας, ὅτι ο Δόλῳ ἡμᾶς ἔλαβον. Σχόλιον. Γρηγορίου Θεολόγου εἰς τὰ Θεοφάνια, καὶ Κυρίλλου Ἱεροσολύμων, ὡσαύτως καὶ Κυρίλλου ᾿Αλεξανδρείας ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ, τῷ Εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα Γρηγορίου Νύσης (Νύσσης]Κατὰ Εὐνομίου, καὶ Κυρίλλου Αλεξανδρείας Πρὸς Σούκκενσον, ἐκ τοῦ προ[σ]φωνητικοῦ Παύλου ἐπισκόπου Εμέσης ἐν Αλεξανδρείᾳ, ἡ [. οὗ] χρῆσίς ἐστιν, τὴν [ί. ἢν] ἐπὶ τοῦ Αγίου Κυρίλλου εἶπεν· «Ο γὰρ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὤν, μορφὴν δούλου ἔλαβε δι' ἡμᾶς.» Ἡ δὲ μορφή τοῦ Θεοῦ, οὐσίαν σημαίνει Θεοῦ, ὥσπερ καὶ ἡ μορφή τοῦ ἀνθρώπου, φύσιν ἀνθρωπίνην δηλοί. Γρηγορίου Νύσης (Νύσσης Κατὰ Εὐνομιανῶν· «Αἱ μὲν οὖν πληγεί, καὶ ὁ σταυρὸς, καὶ ὁ θάνατός ἐστι τοῦ ἀν θρώπου, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ Δεσπότης ὁ Θεὸς Λόγος, ἡ δὲ δόξα, καὶ τὸ κράτος ἐστὶ τοῦ Δεσπότου, περὶ ὅν ἐστιν ὁ δοῦλος, τοῦτ' ἔστιν ὁ ἄνθρωπος. ο Γρηγόριος, Κατὰ Ευνομίου. «Εἰ οὖν καὶ ἀπαθές ἐστι περὶ τὸ θεῖον, τὰ δὲ πάθη περὶ τὸ ἀνθρώπινον, πῶς ἄν τις τῶν εὐφρονούντων μίαν λέξειεν τὰς δύο αὐτοῦ φύσεις; ο Τοῦ ἁγίου Ἐφραὶμ εἰς τὸν Μαργαρίτην, Εἰ δὲ μία εἰσὶν, ἄρα ἂν ἡμίθεος ἐσαρκώθη Θεὸς καὶ ἡμιφυής ἀνελήφθη ἄνθρωπος.» 'Αλλ' οὐχ οὕτως διδάσκει τῆς εὐσεβείας ὁ θεσμός, ὃν διακρούσατο Εὐτυχὴς ὁ ἀρχιμανδρίτης, μίαν κηρύττων φύσιν τῆς ἀκτίστου θεό τητος καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ ΠΟΙ
vel a vobis audiri. En fidem nostram, et synod {leg. 17 Juan. Chalcedonensis. Accipite et legite, et vel approbate, vel reprobate; sic autem Tomus iste. Ex Tomo Flaviani episcopi Constantinopolitani', quem misit ad Leonem papam Romanum de incarnatione Christi, veri nostri Dei. Verbum, inquit, caro factum est, et habitavit in nobis ".» Aliud vero habitatio, aliud vero labi tans; non dico alius et alius, quasi duæ cssent per sonæ; sed aliud et aliud, tanquam de duabus na turis. Omnes enim evangelicæ et apostolicæ admo nitiones et nitiones et testimonia de Emmanuele bifariam dividi possunt: partim enim singularem ejus per sonam iudicant; partim duas ejus naturas perspicue declarant. Erat enim et est geminus unus et solus Jesus Christus, et duplex ejus ratio, non aute, sed post iuenarrabilem unionem, idem perfectus sicut in divinitate, sic et in humanitate. Nam si natura simplici constitisset, quomodo pati ac mori potuis set? Quomodo verberari, clavis affigi et colaphis cædi; si hæc non est passus passibili et terrena corporis natura? Quemadmodum enim, consub stantialis Deo et Patri exsistens, perfectus est ex perfecto Deus; sic et ejusdem substantiæ nobiscum exsistens perfectus est homo. Scholium. Hæc commemoravimus, ut studiosi eodem pugnandi modo utantur adversus adversa rios, quandoquidem et beatus Paulus hoc modo usus est. Qua de causa dixit ad quosdam: c Dula vos cepi 18. › 89 Scholium. Gregorii Theologi in Epiphanium, et Cyrilli Hierosolymitani, et Cyrilli Alexandrini. lib. 1 De sanctissima Trinitate, Gregorii Nysseni. Contra Eunomium, et Cyrilli Alexandrini Ad Su cessum: et ex concione Pauli episcopi Emeseni, quam Alexandriæ præsente sancto Cyrillo dixit, cujus est hoc dictum: • Qui in forma Dei erat, formam servi propter nos accepit ".» Forma vero Dei substantiam Dei significat; sicut et forma hominis naturam humanam significat. Gregorii Nysseni Contra Eunomianos: Plagæ igitur et crux, et mors sunt hominis, in quo est Dominus, Dei Verbum. Gloria et potentia est Domini, quan circumdat servus, hoc est, homo.» Gregorius, Contra Eunomium: ‹ Si igitur secundum natu ram divinam impassibilis est; passionis vero capax secundum naturam humanam, quis, cui cor sapiat, duas ejus naturas unam ausit dicere? › 14. 1* II Cor. xi, 16. Philipp. 11, 6, 7. Sanctus Ephrem In Margaritam: Si vero divi nitas et humanitas una sunt natura, igitur semi deus incarnatus est Deus; et semi-homo in cœluin assumptus est.» At non ita docuit sanctorum ca tus, quem Eutyches archimandrita respuit; docuit, inquam, unam esse naturam increatæ di
col. 183–184page 88 of 120
PG 89:183ὁ δὲ πᾶς τῶν ἁγίων Πατέρων χορός, διττὸν τὴν οὐσίαν εἶναι, ἤτοι τὴν φύσιν, ὁμολογεῖ τὸν Χριστόν οὐ διττὸν δὲ τὴν ὑπόστασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον Αμφιλοχίου, πρὸς Σούκκενσον Κυρίλλου, Πρόκλου. Αμφιλοχίου «Εἰς ἐν γὰρ πρόσωπον, καθὼς καὶ ἡ ὑμετέρα διδάσκει ἁγιωσύνη, συνέδραμον αἱ δύο φύσεις, ὥσπερ καὶ εἶναι, καὶ σώζεσθαι ἀτρέπτως καὶ ἀδιαιρέτως ἐν Χριστῷ ὁμολογοῦμεν.» Πρόκλου· ι Εστι γὰρ εἰς καὶ μόνος μονογενής Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ, οὐ τῶν φύσεων αὐτοῦ εἰς δυάδα ὑποστάσεων τεμνομένων, ἀλλὰ τοῦ ἀρο ῥήτου λόγου εἰς μίαν ὑπόστασιν ενώσαντος, Ενδοθεν κοσμουμένου τοῦ παναγίου σώματος, διὰ τοῦ θείου Λόγου, ἔξωθεν δὲ τῷ Πνεύματι φρουρουμένου· ἵνα ἐξ ἀμφοτέρων τὸ περιφανὲς τῶν φύσεων δειχθῇς οὕτω γὰρ καὶ ἐσθίειν αὐτόν φαμεν, οὐ πρὸ τοῦ πάθους μόνον ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, τὴν φύσιν τοῦ σώματος αὐτοῦ πιστούμενος.» Εἰ δὲ τὸ σῶμα, εἰς δ οἱ αἱρετικοί διαμφιβάλλουσι, φύσις καὶ οὐσία προστ αγορεύεται, εύδηλον λοιπὸν φυλάττεσθαι ἐν τῷ ἐνὶ Χριστῷ ἑκατέραν φύσιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν θείαν τε καὶ τὴν ἀνθρωπίνην· καὶ ἐν μὲν τῇ θείᾳ λαλεῖν αὐτὴν τὰ θεοπρεπῇ· ἐν δὲ τῇ ἡμετέρᾳ, πάλιν φθέγγεσθαι αὐτὸν τὰ ἀνθρώπινα καὶ πτωχά· οὐ φυρμόν τινα, οὐ σύγχυσιν, οὐ διαίρεσιν περὶ τὰς φύσεις ἔχοντα ἀλλ᾽ ἕνα Υιόν, καὶ Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ Σωτῆρα ὑπάρχοντα τοῖς εὐσεβῶς πιστεύειν εἰς αὐτὸν βουλομένοις. δημοσίως ἔπαθον. Ο Ταῦτα δὴ τοῦ Τόμου περιέχοντος, καὶ ἀναγνωσθέντος, ἐβδελύξαντο, ἀπώσαντο, ἀνεθεμάτισαν τὰ ἐν αὐτῷ γεγραμμένα. "Οτε Ἰωάννης, καὶ Γρηγόριος, καὶ μετὰ τὸ καταράσασθαι καὶ ἀναθεματίσαι, προσε ηγάγομεν εἰς μέσον τὰς βίβλους τῶν ἁγίων Πατέ ρων, ἐξ ὧν ὑπῆρχον πᾶσαι αἱ χρήσεις, αἱ ἐν τῷ Τόμῳ ὑπάρχουσαι· εἴχομεν γὰρ αὐτὰς αὐτόθι μετά χεῖρας ηὐτρεπισμένας, καὶ ἑκάστης χρήσεως τὸν ἔλεγχον δεδηλωμένον. Καὶ ὅτε ἀπεδείξαμεν ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν βίβλων, ὅτι οὐ Φλαβιανὸν, ἀλλὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας κατηράσαντο, καὶ ἀνεθεμάτισαν, ἀνέστη ὁ λεπτὸς δῆμος ἐσχάτως ἀτιμάζων, καὶ σχε δὸν λιθοβολῆσαι αὐτοὺς θέλων. Οὗτος ὁ θρίαμβος, καὶ ἡ αἰσχύνη, ἢν καὶ Ἰωάννης καὶ οἱ σὺν αὐτῷ Πρὸς τὸ εἰδέναι τους φιλοπόνους, καλὸν καὶ τοῦτο παρασημειώσασθαι ἐνταῦθα. Διηγοῦντο τοίνυν ἡμῖν οἱ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας εν ᾿Αλεξανδρείᾳ· ὅτι μετὰ τοὺς χρόνους τοῦ μακαρίου Εὐλογίου τοῦ πάπα, γεγονέν τις Αὐγουστάλιος ἐνταῦθα Σενηρια νός. Καὶ ἐπὶ ἱκανοὺς χρόνους ἔσχε τον καλλιγράφους σύμφρονας αὐτοῦ, κατ' ἐπιτροπὴν αὐτοῦ καθεζομένους, καὶ φαλσεύοντας τὰς βίβλους τῶν δογμάτων τῶν Πατέρων, καὶ μάλιστα τὰς τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐν οἷς ἐλθόντων ἡμῶν εἰς τὴν πρὸς Σούκκενσον. χρῆσιν, τὴν λέγουσαν, ὅτι ο Δύο τὰς φύσεις εἶναί φαμεν, ο οὐχ εὕρομεν αὐτὴν ὀρθῶς κειμένην, ἐν οἷα δήποτε βίβλων ἐν Αλεξανδρείᾳ· ἀλλ᾽ αἱ μὲν
vinitatis, et nostra, quæ in Christo inest, humani tatis; quin potius universus sanctorum Patrum chorus duplicem substantiam seu naturam in Chri sto confitetur; at non duplicem personam sive sub stantiam; ex quorum numero, Amphilochius, Cy rilius ad Successum, Proclus. Testimonium Amphilochii: • In unam enim personam, sicut et vestra sanctitas docet, convene runt duæ natura, quas et in Christo esse, et con servari immutabiliter et indivisibiliter confitemur. › Testimonium Procli: • Est enim unus et unige nitus Filius et Verbum Dei; naturis ejus non in duplicem hypostasin divisis; sed ineffabili ratione in unam hypostasin conjunctis; intus sanetissimo ejus corpore per verbum exornato, foris autem Spiritus sancti protectione custodito, ut ex utris que claritas naturarum emineat ac elucescat. Sic enim ipsum etiam comedisse dicimus, non modo ante passionem; sed et post resurrectionem, ut naturam corporis sui comprobaret. › Si vero cor pus, de quo hæretici disceptant, natura ac sub stantia appellatur, manifestum est utramque in uno Christo naturam integram superesse, hoc est, divinam et humanam, eumque in divina natura proloqui, quae Deum decent; in nostra autem rur sus proferre humana, et statui abjectionis con gentanea; ita ut nullam commistionem, nullam confusionem, nullamque divisionem in naturis sub jerit; sed ut sit unus Jesus et Christus, et Domi nus, et Salvator illis, qui pie in ipsum credunt. 90 llac cum ex Tomo lecla fuissent, eum Jo annes et Gregorius exsecrati sunt, respuerunt, et quæcunque in eo scripta erant anathemati subje cerunt. Et postquam Tomum detestati fuissent, et anathematizassent, protulimus sanctorum Patrum libros, ex quibus omnia testimonia, quæ in Tomo comprehendebantur, desumpta erant; nam in promptu habebamus. Et singula testimonia nihil aliud erant, quam hæreticorum redargutiones ac refutationes. Et quando ex propriis illorum libris demonstravimus, eos non Flavianum, sed sanctos Patres diris devovisse, et anathemati subdidisse; consurrexit populus, plurimisque opprobriis affe etos tantum non lapidibus obruit. Hic nimirum triumphus, et hoc dedecus fuit, quod Joannes cum sociis publice retulit. Non abs re fuerit studiosos istud itidem observare hoc loco. Narrabant nobis catholici qui Alexandriæ degunt, post tempora lati Eulogli papæ (Alexan drini), hic fuisse praefectum Augustalem Severia num, qui satis diu quatuordecim calligraphos seu librarios ejusdem secum sententiæ habuerit ac aluerit, quibus il negotii dabat, ut Patrum libros falsarent ac depravarent, maxime sancti Cyrilli, in cujus epistolam ad Successum cum incidissemus dictum illud: duas in Christo naturas dicimus; › non ullis in Alexandrinis exemplis sincerum ac in corruptum invenimus; sed quædam habebant Duas naturas unitas dicimus.» Alia: e Duas na
col. 185–186page 89 of 120
PG 89:185είχαν ο Δύο φύσεις γνῶσθαί φαμεν.» Αἱ δὲ πάλιν·. Δύο τὰς φύσεις ἐννοεῖσθαί φαμεν.» Καὶ ἐν πολλῇ ἀθυμίᾳ ἡμῶν ὄντων, ἐξήγαγεν ἡμῖν ὁ κύριος Ἰπί δωρος ὁ βιβλοφύλαξ' τοῦ πατριαρχείου βίβλον ἔχουν σαν ἀνόθευτον τὴν τοιαύτην χρήσιν. Ομοίως καὶ τὴν τοῦ μακαρίου Αμβροσίου διέστρεψαν· ἀντὶ γὰρ του, ο Φυλάξωμεν την διαφορὰν τῆς θεότητος καὶ τῆς σαρκὸς, ο Φυλάξωμεν τὴν διαφορὰν τῆς ἀναγνώσεως. Πάλιν τε τὴν τοῦ μακαρίου Πρόκλου τὴν περὶ Χριστοῦ φάσκουσαν, ὅτι ο Ἐκεῖνος ἀφθάρτως ἐγεν νήθη, ὁ καὶ θυρῶν κεκλεισμένων ἀκωλύτως εἰσελθὼν, οὗ τὴν συζυγίαν τῶν φύσεων, ο Θωμᾶς ἑωρα πώς,» ἀντὶ τοῦ ἀφθάρτως διὰ τοῦ ως γραφομένου, οἱ Γαλανῖται ἄφθαρτος λέγουσι. Καὶ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὁμολογούμενον τὸ ἄρθρον, τὸ φάσκον, οὗ τὴν συ ζυγίας των φύσεων, τοῦτ' ἔστι τοῦ Χριστοῦ, ἐκεῖνο πάλιν ἀρνητικὸν αὐτὸ φάσκουσι λέγοντες, οὐ τὴν συζυγίαν ὁ Θωμᾶς ἑωρακώς, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁμοίως, εἰ; τὸ, ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτὸν, ο τὸν χορὸν τῶν ἀποστόλων λέγουσι, ναὸν τοῦ Χριστοῦ, σκορπισθέντα φησὶν, καὶ πάλιν συναχθέντα. Ἐν οἷς ἀναισχύντω στόματι, οὐκ ἠρυθρίασαν λέγειν, ὅτι συνέφερε τοῖς Χαλκηδονίω τοις λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ δύο ὑποστάσεις, καὶ μὴ λέγειν δύο φύσεις. Η γὰρ φύσις, φασί, πολλῶν ὑποστάσεών έστι δηλωτική. Ταῦτα αὐτῶν γλωσσ αλγούντων, λέγω πρὸς αὐτούς· Εἶτα ὑμεῖς οὐκ ὁμολογεῖτε, οὐδὲ μίαν φύσιν ὅλως ἐν τῷ Χριστῷ; Οι αἱρετικοὶ λέγουσι· Ναὶ ὁμολογοῦμεν μίαν φύσιν ἐν αὐτῷ, καθὰ διδάσκουσιν οἱ Πατέρες. Ταῦτα αὐτῶν ὁμολογούντων, ἔφην μεγάλῃ τῇ φωνῇ, ὥστε καὶ ὑμεῖς ἐλέγχεσθε ἐν αὐτῇ τῇ μιᾷ φύσει τοῦ Χριστοῦ, διαφόρους ὑποστάσεις ὁμολογοῦντες ἐν αὐτῷ· εἴγε κατὰ τὸν τρόπον, δν ειρήκατε, διαφόρων ὑποστάσεων ὑπάρχει ἡ φύσις σημαντική. Ετερος πάλιν τρόπος, δι' οὗ συνείραμεν πρὸς τοὺς αὐτοὺς Θεοδοσιανούς, κατὰ παρουσίαν τοῦ Αὐγουσταλίου, ἐπὶ δημοσίας ἀκοῆς καὶ τῆς πόλεως. ἱκανῶς τοίνυν καὶ ἀναμφιβόλως καταισχυνθέν των τῶν αἱρετικῶν τῆς γεγενημένης αὐτοῖς ὑφ᾽ ἡμῶν δραματουργίας, καὶ μηκέτι ὅλως ἐχόντων πρόσ ωπον διέμει το στόμα αὐτῶν πρὸς τοὺς τῆς καθ ολικῆς Ἐκκλησίας ἀποστείλαντες ἐν Αἰγύπτῳ, μετα στέλλονταί τινας ἐπισκόπους, οὓς ἐδόκουν Γραφικούς ὑπάρχειν, ἐν οἷς ἦν καὶ ὁ Κυνοπολίτης. Οίτινες παραγενόμενοι πρὸς τὸν Αύγουστάλιον ἐπηρώτων αὐτὸν ἐπιζητοῦντες ἡμῖν διαλεχθῆναι περὶ Χριστοῦ, καὶ ἀποστείλας, μετεστείλατο ἡμᾶς γνησίως ἐν τῷ πραιτωρίω. Οἱ δὲ παραγενόμενοι, ἀπήγγειλαν ἡμῖν, ὡς ὅτι ἐπίσκοποί τινες παρεγένοντο Θεοδοσιανοί, ἐπιζητοῦντες περὶ πίστεως συνᾶραι λόγον μεθ᾿ ἡμῶν ἐπὶ τοῦ Αὐγουσταλίου. Παραγενομένων οὖν ἡμῶν καὶ καθεσθέντων, λέγει ὁ Αὐγουστάλιος· Ἀκούσαντες οἱ ἐπίσκοποι οὗτοι τὰ κινηθέντα μεταξὺ τῆς Ἐκκλη τίας καὶ τῶν Θεοδοσιανών, παρεγένοντο ἐπιζητοῦν τις διαλεχθῆναι ἐπὶ τῇ οσιότητι ὑμῶν. Εἶτα ταῦτα τοῦ ἄρχοντος ειρηκότος ήρξαντο λαλεῖν οἱ ἐπίσκοποι, καὶ κατεγκαλείν μοι, ὡς δῆθεν ταράξαντι τὴν πόλιν, ἀφθάρτως ω ἄφθαρτος, οὗ τὴν συζυγίαν, Οὐ τὴν συζυγίαν,
turas considerari dicimus. Εt cum magno in mærore versaremur, protulit nobis dominus Lsido rus bibliothecæ patriarchicæ præſectus librum, in quo Cyrilli sententia habebatur incorrupta. Simili nequitia sancti quoque Ambrosii dictum corrupe πunt; nam loco ejus: • Servemus differentiam divinitatis, et carnis, o posuerunt, Servernus dil ferentiam lectionis.» Corruperunt insuper beati Procli de Christo dictum, quando ait: «Eum abs que corruptione natum esse, qui per clausas januas absque impedimento ingressus sit; in quo natura rum conjunctionem Thomas agnoverit;» loco per scripti Gaianit dicunt hoc est, corruptionis expers; et loco affirmativi articuli dicentis: cujus conjunctionem na turarum, hoc est, Christi: ipsi particulam negati vam substituunt in hunc modum elc. «Thomas non agnovit conjunctionem natura rum,» etc. Sic in illo: «Solvite templum hoc, et in triduo reædificabo illud; › nomine templi Christi, intelligunt apostolorum cœtum dispersum, rursus que congregatum. Ubi ore impudentissimo affirmare non erubuerunt, Chalcedonensis 91 synodi profes soribus profuisse duas in Christo hypostases, non autem duas naturas profiteri; nam natura, in quiunt, plures hypostases indicat. Cum hæc effutirent, hunc in modum eos compellavi: Anne vos nullam in Christo naturam conftenini? Responderunt ha retici: Falemur in illo unam naturam, sicut ducent Patres. Haec illis dicentibus, elata voce dixi; ut manifestum fiat vos, dum unam naturam in Chri sto ponitis, diversas hypostases in eodem profiteri, si secundum modum a vobis statutum et approba tum, diversarum hypostaseon natura index est agedum id demonstrare aggrediamur. Alius modus, quo cum Theodosianis congressi sumus, præsente præfecto Augustali in publica civitatis uu dientia. Satis igitur et absque ulla dubitatione hæreticis pudore ac rubore ex actione nostra, quam drama tis instar institueramus, suffusis, et 'cum plane nul lus amplius prætextus suppeteret, ut os adversus catholicam Ecclesiam aperirent, missis in Ægyptum nuntiis, advocarunt nonnullos episcopos, quos Scri pturarum peritos arbitrabantur, quorum unus etiam Cynopolitanus erat, qui Augustalem accedentes, ro gabant ut nobiscum de Christo disputandi copiam facerent; quo haud gravale annuente, nios in præ torium accersiti sumus. Qui vero missi fuerant, nuntiabant nobis adesse Theodosianos, quibus animus esset nobiscum de fide conferendi praesente Augustali. Cum venissemus et consedissemus, sic loqui orsus est Augustalis: Cum audissent episcopi isti, quæ Ecclesiam inter et Theodosianos disce plationes exstiterint, huc se receperunt, cupientes cum sanctitate vestra disputare. Hæc Augustali lo cuto, ora resolverunt illi episcopi, meque accusare caperunt, tanquam turbatorem civitatis, populi et
col. 187–188page 90 of 120
PG 89:187καὶ τὸν λαὸν, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν αὐτῶν. Λέγω προς αὐτοὺς πραείᾳ καὶ μειδιώσῃ φωνῇ· Καλόγηροι Ια τέρες, έωράκατέ μέ ποτε, ἡ συνετύχετε πρός με, ἢ ἀκηκόατε τῆς πίστεώς μου, ἢ τοῦ φρονήματός μου, ἐκ τοῦ στόματός μου; Καὶ ἀποκριθέντες λέγουσιν Οὐχι. Οὐκοῦν, Πατέρες, εἶπον, ἀκούσατε τὴν πίστιν μου, καὶ ἐλπίζω εἰς τὸν Θεὸν, ὅτι πάνυ ὑμῖν ἔχει ἀρέσαι, καὶ οὐχ εὑρίσκετε παντοίαν αἰτίαν ἐν ἐμοί. Ταῦτα δὲ εἶπον, βουλόμενος πᾶσι φανερῶσαι, καὶ στηλιτεῦσαι τὸν Ιὸν τὸν ἐγκεκρυμμένον ἐν τῇ καρδία αὐτῶν, καὶ λαβὼν χάρτην και καλαμάριν παρὰ τῶν παρεστώτων νοταρίων, τῷ Αύγουσταλίῳ ἔγραψα οὕτως· Ἐγὼ Αναστάσιος μοναχός ἁγίου όρους Σινᾶ, ὁμολογῶ, ὅτι αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος, γεννηθείς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πρὸ πάντων τῶν αἰώνων, αὐτὸς " ἐσταυρώθη, καὶ ἐτάφη, καὶ ἔπαθε, καὶ ἀνέστη. Ταῦτα παθόντος κατὰ τὴν Σευήρου βλασφημίαν, καθὼς νῦν ἔγραψα μὴ ὀνομάσας μήτε σάρκα, μήτε ἐπιδημίαν, μήτε ἐνανθρώπησιν, εἰ μὴ μόνον γυμνὴν τὴν θεότητα τοῦ Θεοῦ Λόγου. Εἶτα ἀναστὰς ἐπέδωκα αὐτοῖς ἀνέγνων, ἐπήνεσαν, ἐστοίχησαν. Ὡς γοῦν εἶδον αὐτ τοὺς ἐπαινέσαντας, λέγω· Ἐὰν οἶδα, ὅτι οὕτως φρο νεῖτε, ὑπογράψατε, καὶ εὐθέως συγκοινωνῶ ὑμῖν. *Ην γὰρ Κυριακὴ τῶν ἡμερῶν, ὡσεὶ ὥρα τρίτη. Ἐδέξαντο, καὶ ὑπέγραψαν. Καὶ λαβὼν τὴν χάρτην μετὰ τὴν ὑπογραφήν, πλησιάσας τῷ δοκοῦντι εἶναι σοφωτέρῳ αὐτῶν, καὶ ἡρέμα τῇ χειρὶ ἀψάμενος τοῦ πώγωνος αὐτοῦ εἶπον· «Χριστοῦ παθόντος σαρκί, ο ὦ Θεοπασχίτα, καὶ οὐ θεότητι, σαρκὶ παθόντος κατά τὴν Πέτρου τοῦ ἀποστόλου θεολογίαν, καὶ οὐ θεότητε ὑπεγράψατε. Βουλόμενος γὰρ γυμνῶσαι πᾶσι τὴν ἐν τῇ ψυχῇ ὑμῶν βλασφημίαν, γυμνὴν θεότητα τοῦ Θεοῦ Λόγου ἔγραψα ἐν τῇ τοῦ χάρτου ὑπαγορίᾳ οὔτε σαρκὸς μνημονεύσας, οὔτε ἐνανθρωπήσεως, οὔτε τόκου τοῦ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου. Ως γοῦν ταῦτα ἀκήκοαν, ὥσπερ ἐκ μέθης ανανήψαντες, πολλὰ ἠγωνίσαντο τὸν τοιοῦτον χάρτην ἀναλαβεῖν παρ' ἐμοῦ. Ἐγὼ δὲ ἐπὶ πάντων ἐβόων, ὅτι περ Οὐ δίδωμι τοῦτον ἕως ἂν προσενέγκω αὐτὸν τῷ Χριστῷ καθ᾿ ὑμῶν ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως. Έτερος πάλιν σκοπὸς διαλέξεως δε συνήραμεν πρὸς τοὺς αὐτοὺς ἑτεροδόξους ἐν ᾿Αλεξανδρεία. λέγω δὴ πρὸς Γεώργιον τὸν πρεσβύτερον, καὶ λογογράφον τῆς Ἐκκλησίας αὐτῶν, τὸν λεγέ μενον Κλειδοποιόν. Συγκαθεζομένων ἡμῶν ἐν τῷ σημειογραφείο τοῦ Καισαρίου, ὁμοίως τὰ ἀπὸ τύπου προβλήματα αὐτῶν ἔλεγον πρὸς ἡμᾶς, ὡς • Οὐκ ἔστι φύσε ἀνυπόστατος.» Λοιπόν, δύο φύσεις εἰποῦσα ἡ σύνο οδος Χαλκηδόνος ἐν αὐτῷ ἐξ ἀνάγκης πάσης εὑρίσκετ ται, καὶ δύο ὑποστάσεις, ήγουν πρόσωπα λέγουσα ἐν Χριστῷ, καὶ οὐκέτι τρία πρόσωπα, ήτοι τρεῖς ὑποστάσεις εὑρίσκεσθε λέγοντες, ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, ἀλλὰ τέσσαρας. Πρὸς ταῦτα πάλιν ἡμεῖς Τί γὰρ παραβλάπτεται ἡ ἀλήθεια, κἂν εἴπωμεν δύο
Ecclesia illarumn. Add quos ego miti et reuidente vo ce: Venerandi Patres, vidistisne me aliquando? Aut mecum aliquando versati, et familiariter congres si estis? Audivistisne unquam fidem meam, aut sen sum meum ex ore mieo? Quibus abnuentibus, intuli Audite igitur, Patres, fidem meam, bonaque spe sum fore ut vobis placeat, neque ullam in me inveniatis culpain. Hæc prolocutus, cum omnibus planam face re et in lucem extrahere vellem improbitatem, quæ in pectore totaque eorum ecclesia latitabat, chartam accepi, et calamum a notariis, qui Augustali assiste bant, in qua ista scripsi: 92 Ego Anastasius mona chus sancti montis Sina, profiteor idem Dei Verbum ex Patre ante omnia sacula genitum, crucifixum, 5 'pultum, passumque esse et resurrexisse. Hæc scripsi, neque carnis mentione facta, neque Ver bi ad nos adventus et conversationis inter nos, neque incarnationis; sed solam Verbi divinitatem ex pressi. Deinde exsurgens tradidi illis schedam, quam Igerunt, laudarunt, approbarunt: quod cum anim alverterem, aiebam: Si eadem vobis mens est, subscribite, et e vestigio communionem vobiscum inibimus. Erat enim dies Dominicus, et quasi ho ra tertia. Annuerunt et subscripserunt. Accepta charta post subscriptionem accessi ad illum, qui ex eorum numero cæteris sapientior et eruditior vi debatur, sensimque manu barbam ejus contingens dixi: Memineris illius: ‹ Christo passo in carne 20 f Theopaschita, non in divinitate; «in carne pas so, ut tradit Petrus apostolus, non aulem passo in divinitate, ut blasphemat Severus, cujus impieta tem subscriptione vestra jam approbastis. Volens enim omnibus patefacere blasphemiam in animo vestro delitescentem, solamı nudamque Verbi Dei divinitatem in charta notavi, nulla mentione facta carnis, aut incarnationis, aut ortus ex sanctissima Virgine. Ubi hæc audierunt, tanquam ex crapula ac ebrietate evigilantes et experrecti, nibil non tentarunt, ut hujusmodi chartam a me reciperent ego vero perpetim clamabam me non restituturum, ‹,uousque illam Christo adversus vos in die judicii ttulero. Alia disceptatio et contestatio cum iisdem sectariis in urbe Alexandrina, cum Georgio, inquam, co gnomento Clidopœo, qui in ecclesia eorum presby ieri, et logographi niunere fungebatur. Considentibus nobis in Semiographeio Cæsarii re citarunt nobis solita ex typo suo problemiata; vide licet, nullam esse naturam absque hypostasi. › Quare cum synodus Chalcedonensis duas in Chri sto naturas statuerit, necessario sequi, eam duas quoque hypostases, hoc est', personas, in eodem Christo posuisse et ex hoc confici, jam non esse tres, sed quatuor in sanctissima Trinitate personas. Ad quæ nos: Et quid nocumenti infertur veritati, si dicamus duas in Christo esse hypostases? Nam 20 1 Petr. 1,
col. 189–190page 91 of 120
PG 89:189ὑποστάσεις ἐν τῷ Χριστῷ; οὐκ ἔστι γὰρ πρόσωπον ή ὑπόστασις. Αγνοήσαντες οὖν τὸν ἡμέτερον σκοπὸν πάλιν, ὅτι ὡς κακούργος; πανούργως, καὶ οὐ κατά ἀλήθειαν λέγομεν ταῦτα, ἐνίσταντο ἀγανακτοῦντες, καὶ χρήσεις πλείστας καὶ μαρτυρίας προφέροντες ἔκ τινων τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ μα καρίου Κυρίλλου. Ὅτι αἱ ὑποστάσεις πρόσωπά εἰσι, καὶ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ ἐπὶ τοῦ Λόγου τῆς ενσάρκου οικονομίας. Ὅτε οὖν ἱκανῶς καὶ μετὰ πολυ τῆς τῆς ἐνστάσεως ἐκύρωσαν, καὶ ὥρισαν, πρόςωπα εἶναι ἐκ παντὸς τρόπου τὰς ὑποστάσεις, τότε λέγω πρός αὐτούς· Οντων; ἐὰν πρόσωπα δηλοῦσιν αἱ ὑπο στάσεις, τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ προσκρούετε, Νεστοριανὸν αὐτόν, καὶ ἑαυτούς δεικνύντες, φάσκοντα, Ασύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ Χριστοῦ ὑποστάσεις, ἤτοι ἀσύγχυτα ὑπάρχουσι τοῦ Χριστοῦ τὰ πρόσωπα. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, εμενήκασι, τὴν αἰώνιον αὐτῶν, καὶ ἀσύγχυτον, καὶ ἐνύπαρκτον διαμονὴν παρίστησι· τὸ γὰρ παράδοξον, ὅτι οὐκ εἶπεν, ἀδιαίρετοι με μενήκασιν αἱ ὑποστάσεις, ἀλλ' ἀσύγχυτοι, τοῦτ' ἔστιν, εὔδηλα, καὶ εὐσύνοπτοι, και γνωριζόμενοι, καὶ ἀριθμούμεναι, καὶ διαμένου σπ:. Κατά τούτον δὴ τὸν ὅρον λοιπὸν καὶ τὸν νόμον, ἡνίκα λέγετε, ἐκ δύο ὑποστάσεων τὸν Χριστὸν συντεθέντα, ἐκ δύο προσώπων συνετέθη, δῆλον, ὅτι προ επλάσθη ἡ σάρξ καὶ τότε ενώκησεν εἰς αὐτὴν ὁ Θεός Λόγος. Καὶ εἰ ταῦτα οὕτως, τί μάχετε Νεστο μία τὰ Νεστορίου φρονοῦντες; Οντως, ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ ὅροι οὗτοι οὐ παρελεύσονται· ὅτι ἐὰν ἡ ὑπόστασις πρόσωπον δηλοῖ, ἀδύνα τόν ἐστι λέγειν, ὅτι ἀσύγχυτοι μεμενήκασιν αἱ Χρι στοῦ ὑποστάσεις. Καὶ, ο Εἴ τις μετὰ τὴν ἄχραντον Ένωσιν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις.» Και, «Τύπος ἡμῖν Επαι ἡ κιβωτός τῶν τοῦ Χριστοῦ φύσεων, ήγουν ὑποστάσεων.» Χρήσεις γὰρ εἰσιν αὗται, ὡς λέγετε, τοῦ ἁγίου Κυρίλλου, καὶ ἄλλαι πλεῖσται λέγουσαι ἐν Χριστῷ ὑποστάσεις. Μέχρι τούτου τὰ τῆς διαλέξεως διὰ τούτου τοῦ τρόπου συντομωτέρως οἱ αἱρετικοί ο σχύνονται. Περὶ τῆς φωνῆς τῆς λεγούσης, μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην, ἣν ἄνω καὶ κάτω προφέρουσιν οἱ μὲν αἱρετικοί. Αὐτοῦ μὲν δὴ λέγω τοῦ πανσόφου Κυρίλλου έρμη νεύσαντος τὴν προκειμένην αὐτοῦ φωνὴν, περιττόν τι λογίζομαι ἀμφιβάλλειν περὶ αὐτῆς· πλὴν καθὼς ὁ αύτης μακάριος Κύριλλος, πρὸς Σούκκενσον ἡμᾶς γράφων διδάσκει, οὐδὲν ἕτερον δηλοῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν σεσαρκωμένην, εἰ μὴ τὴν ἀνθρωπίνην ἡμῶν φύσιν. Οπερ μαθόντες ἡνίκα λέγει πρὸς ἡμᾶς οἱ δι' έναν τας, μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην, εἰπὲ πρὸς αὐτόν· Τίς γὰρ τῶν εὐφρονούντων δύναται Όλως εἰπεῖν, δύο φύσεις τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμέ νας; ἐπεὶ εὑρεθήσονται τέσσαρες φύσεις ἐν τῷ Χρι στῷ. 'Αλλ' οὐχ οὕτως, μὴ γένοιτο. Οὐκοῦν τὸ εἰπεῖν μίαν φύσιν σεσαρκωμένην, ερμηνεύει ἐν ἑτέρῳ τόπῳ ὁ αὐτὸς σοφώτατος Πατηρ λέγων, μίαν Χριστοῦ φύσ σιν σεσαρκωμένην, ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν, ὅτι ἓν πρόσωπον τῆς ἁγίας Τριάδος σεσαρκωμένον. Ο λόγος γάρ
f hypostasis non est persona. Cum igitur hic quoque propositum scopumque nostrum non animadverte rent; quod scilicet, tanquam cum malignis vafre et versute, non aperte et absque circumventione agere mus, indignari coeperunt, nullaque testimonia 93 ex sanctis Patribus, et ex ipso etiam Cyrillo protule runt quibus demonstrarent hypostases esse perso nas tani in sanctissima Trinitate, quam in Verbi in carnati mysterio. Postquam ergo diu non sine ma gna contentione confirmassent et definivissent per sonas omnino esse hypostases, tunc dixi: Revera, si hypostases significant personas, insignem sancto Cyrillo irrogatis injuriam, quippe quem, ut et vos ipsos, Nestorianum faciatis; cum dicat inconfusas mansisse Christi hypostases, sive inconfusas exsi stere Christi personas. Nam vocabulum mansisse, perpetuam illarum et inconfusam, et subsistentem durationem indicat; dignumque admiratione duco, quod non ait indivisas mansisse hypostases, sed in confusas, hoc est, manifestas, visu cognitaque faci les, numerari aptas et permanentes. Secundum hane igitur legem et regulam quando docetis Chri stuin ex duabus hypostasibus compositum esse, cx duabus personis compositum asseveratis. Si vero ex duabus personis compositus est, liquet prius formatam fuisse carnem, et tum demum divinum Verbum in cam habitandi gratia venisse. Si hæc it: sese habent, qua de causa oppugnatis Nestorium, quandoquidem cum Nestorio sententia vestra con cinit? Vere cœlum et terra transibunt, at regulæ istæ et decreta non præteribunt: nimirum, si hypo stasis significat personam, impossibile est ut quis dicat hypostases Christi mansisse inconfusas. Item Si quis post immaculatam unionem bypostases dividit.» Denique: • Duarum in Christo naturarum sive hypostascon arca fœderis figuram gerit.» fæc enim sunt, ut dicitis, sancti Cyrilli dicta, ut et ali non pauca, quae in Christo hypostases nominant. lucusque de disputatione nostra; et hoc modo bre vius et expeditius in ruborem dantur hæretici. De dicto, unam in Verbo esse naturam incarna tam, quod hæretici perpetuo nobis objiciunt. Cum ipse sapientissimus Cyrillus dictum hoc no bis explicet, et quam sententiam subjectam habeat, interpretetur, superfluum arbitror de sensu ejus ambigere; significat enim id, quod ipse Cyrillus in Epistola ad Successum indicavit, quando dixit naturam incarnatam. Quo intellecto, quando adver sariorum quispiam unam Verbi divini naturam in carnatam nominat, dic ad illum. Et quis, qui stul tus non fuerit, affirmare ausit duas Christi naturas incarnatas? sic enim quatuor naturæ in Christo forent; quod absit! Igitur quis sensus sit, quando unam naturam incarnatam scripsit, alibi 94 idem sapientissimus Pater nobis exposuit, neque enim nomine naturæ unius incarnatæ aliud intellexit, quam unam personam sanctissimæ Trinitatis in carnatam esse: Verbam enim caro factum est, uf
col. 191–192page 92 of 120
PG 89:191οὕτως ἐχόντων, τοῦ Πατρὸς μίαν φύσιν τεσαρκωμέν νην λέγοντος, τί δήποτε μὴ ἀρκεῖσθε τῇ τοιαύτῃ φω νῇ; ἀλλὰ καινοτομεῖτε τὸν διδάσκαλον λέγοντες. Μία φύσις ὁ Χριστός· φύσις γὰρ Χριστοῦ μόνη θεότης, εἰ καὶ σεσάρκωται. Ποίου τῶν Πατέρων ταῦτα ἠκούσα τε λέγοντος: Τις τῶν διδασκάλων μίαν φύσιν είρηκεν, ήγουν ἐν γένος εἶναι τὴν θεότητα καὶ τὴν σάρκα τοῦ μετὰ τὴν ἕνωσιν; Πῶς δὲ ὅλως δυνατόν γενέσθαι Χρι στοῦ ὁμοφυὲς, τὸ κτιστὸν, καὶ τὸ ἄκτιστον; Οπου γὰρ μία φύσις λέγεται, ἐκεῖ πάντως ἓν γένος καθέστηκεν, ἢ ὅλον κτιστὸν ὑπάρχον, ἢ ὅλον ἄκτιστον; Εἰ οὖν μία φύσις ὁ Χριστός, πάντως ἡμιγενὴς ὁ ἄνθρωπος, 5, καθώς οἱ τῶν Μανιχαίων μῦθοι διδάσκουσιν. Εἰ δὲ οὐχ ὁμοούσιον τὸ σῶμα τῷ Θεῷ λόγῳ ἀλλὰ τετραούσιον πάν τως, ὅτι ἑτέρα καὶ ἑτέρα φύσις ἐστί, καθὰ ὁ θεῖος Κύριλλος πρὸς Εὐλόγιόν φησι. Τέλειος γὰρ ἐν θεό τητι, καὶ τέλειος ἐν ἀνθρωπότητι ὁ Χριστός, κατά τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων εὐσεβεῖς παραδόσεις. ". σὰρξ ἐγένετο, ὥς φησιν ὁ εὐαγγελιστής. Τούτων δὴ Ταῦτα τὰ ὅπλα, ὦ πρόμαχοι τῆς ἁγίας Εκκλησίας, καὶ τῆς ἀληθείας φυλάξατε ἐν καιρῷ πολέμου. Και ὁπηνίκα τῆς ἀγέλης ἐκείνων τῶν λύκων προσπελάσαι τις, τοὺς ψυχροὺς ἐκείνους προσάγων περὶ Χριστού μύθους, καὶ φαντασίαν, καὶ δόκησιν τὸν λόγον τῆς οικονομίας ποιούμενος, καὶ λέγων, ὅτι λεπταίς τισιν ἐννοίαις, ἤτοι νοῦ φαντασίαις, νοοῦμεν τὸν Χριστὸν ἐκ δύο φύσεων μίαν φύσιν σεσαρκωμένην· μετὰ γὰρ τὴν ἕνωσιν οὐκέτι εἰσὶ δύο φύσεις. Ἐθεώθη γὰρ ἡ σὰρξ, καὶ ἀνεκράθη ὥσπερ σταγών ὄξους ἐν τῷ πε λάγει, καὶ τοιαύτη γέγονεν, οἷον καὶ τὸ θεῶσαν αὐτ τήν. Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ ἡ σάρξ γέ νηται Λόγος. Η γὰρ θέλησις θεότητος μόνη, ώσπερ καὶ ὁμοία μόνη τοῦ Λόγου, καὶ οὐ δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ, μία προσκυνητή, καὶ μία ἀπροσκύνητος. Τὰ καλῶς μὲν τοῖς Πατράσι λεγόμενα, κακῶς δὲ τοῖς αἱρετικοῖς ἑρμηνευόμενα, ὅτ' ἂν δὴ τούτους καὶ τοὺς τοιούτους τῆς δοκήσεως καὶ φαντασίας προφέρουσι λόγους, εννοήθητι τοῦ Σολομῶντος λέγοντος, ὅτι • Αποκρίνου τῷ ἄφρονι πρὸς τὴν ἀφροσύνην. ο Καὶ εἰπὲ καὶ σύ• • Ασύγχυτοι μεμενήκασι καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν αἱ Χριστοῦ ὑποστάσεις. Καὶ εἴ τις μετά τὴν ἕνωσιν διαιρεῖ τὰς Χριστοῦ ὑποστάσεις, ἀνάθεμα έστω, ο καθά φησιν ὁ θεόσοφος Κύριλλος, ο Τύ πως γάρ ἐστιν ἡ ἐν τῷ νόμῳ κιβωτὸς τῶν Χριστού ὑποστάσεων.» Τί δέ εἰσιν αἱ ὑποστάσεις; Πρόδηλον, ὅτι πρόσωπα, καθὼς πάλιν ὁ αὐτὸς διδάσκει θείο; Κύριλλος, καὶ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων Πατέρων χορός. Ου τω κατὰ τῶν ἐναντίων, διὰ τῶν ἐναντίων, ὁ πιστός, ἐναντιώθητι. Οὕτως αὐτοὺς πολέμησον. Ἐν τούτοις ὅπλοις σφάξον μοι τὸν μιαρόν Σευήρον. Ἐν τούτοις κατάβαλε Διόσκορον. Ἐν τούτοις πάταξον Θεοδό Σάνι, οὐσία ΝΟΤΑ.
evangelista dicit Hæc cum ita sese habeant, cumque sanctus Pater unam naturam incarnatam affirmarit; ut quid bac voce contenti non estis, sed Dovum sensum doctori aflingitis, quasi dixerit Christum esse unam naturain, solamque divinita tem, tametsi incarnatam, Christi naturam? Ex quo Patre hoc didicistis? Quis doctorum unam naturam, sive nnius ejusalemnque rationis, unione peracta, divinitatem et carnem Christi esse docuit? Et quo pacto fieri potest, ut creatum et increatum in eam dem naturam idemque genus conveniant, ita ut totum vel sit creatum, vel increatum? Si igitur Christus est una natura, sequitur cum esse dimi diati generis hominem seu semi-hominem, sicut Manichæorum fabulæ tradunt. Si vero corpus non est ejusdem, sed diversæ omnino a divino Verbo substantia, alia et alia natura sit oportet; sicut divinus Cyrillus ad Eulogium affirmat. Per fectus enim est Christus in divinitate, et perfe ctus in humanitate, ut sancti Patres pie nobis tradiderunt. Hæc arma, o sanctæ Ecclesiæ et divinæ veritatis propugnatores, tempore belli retinete. Et si quis de grege illo lupus ad vos accedat, afferatque fri gidas illas de Christo fabulas, toto incarnationis mysterio in phantasiam inanemque existimationem converso, dicatque nos, nuda animi cogitatione et mentis apprehensione, Christum ex duabus naturis constantem, tanquam unam naturam incarnatam concipere; nam post unionem non esse amplius c duas naturas; carnem enim esse deificatam, et ve lut aceti guttam vasto pelago commistam, eam na turam induisse, quam habet id, a quo deificata est; nam Verbum esse carnem factum, ut et caro fieret Verbum voluntatem unicam deitatis esse, sicut et substantiam unicam Verbi; neque duas esse Chri sti naturas, alterain capacem adorationis, alteram adorationis incapacem,et id genus alia probe quidem interdum a Patribus asserta, ab istis autem perperam intellecta; si quis, inquam, hæc vel his similia pro tulerit, veniat tibi in mentem illud Salomonis: ‹ Re sponde stulto secundum stultitiam suam ;. dicito que: • Inconfusæ manserunt etiam post unionemi Christi hypostases: et si quis post unionem dividit by postases, anathema esto;» quemadmodum divinus Cyrillus ait. Nam legalis illa arca typus quidam est duarum in Christo hypostaseon.» Quid vero sunt hypostases? 95 Clarum, quod personæ, ut idem sanctus Cyrillus et universus Patrum cho rus docet. Sic, o fidelis, adversariis per adversa seu contraria occurre. Sic eos oppugna. llis absur ditatibus exsecrandum Severum macta. Ilis percu te: Theodosium, et Gaianum, et Julianum, et totam 21 Joan. 1 14. 23 Prov. 5. Lege patet ex sequentibus.
col. 193–194page 93 of 120
PG 89:193στον, καὶ Γάϊον, καὶ Ἰουλιανὸν, καὶ ὅλον τὸ δεκα κέρατον αὐτῶν τῶν μίαν ἐπὶ Χριστοῦ δογματιζόντων φύσιν. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Ἐν ᾧ σημαίνει ὁ ποιητὴς, πόθεν ἐῤῥέθησαν τῷ διδασκάλῳ αἱ δύο φύσεις. Ὅπως δὲ μήτις τῶν καθ' ἡμᾶς, ἡ μεθ᾿ ἡμᾶς δόξῃ μονέντας τὰ Νεστορίου φρονεῖν, καὶ δύο πρόσωπα καὶ ὑποστάσεις ἐν Χριστῷ ὁμολογεῖν ἀσεβῶς, ἀναγ καῖν τὸ εἰπεῖν τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἐῤῥέθη ἡ τοιαύτη φωνή. Η τῶν ᾿Αφρων, καὶ 'Ρωμαίων, καὶ Δυτικῶν γλώττα, κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους τοὺς τοῦ κη ρύγματος, οὕτω δογματικών λέξεων καὶ βάθους πεῖραν ἔχουσα, ὡς ἐθνικὴ καὶ βάρβαρος, οὐκ η πό ρει διαστείλαι τὴν οὐσίαν καὶ τὴν φύσιν ἐκ τῆς ὑπο στάσεως, ἀλλὰ ταυτὸν ἔφασκε τὴν οὐσίαν τῇ ὑποστάσει, ὕπαρξιν τὰς ἀμφοτέρας λέξεις όνομάζουσα· καὶ ὅλως ὑπόστασιν εἰπεῖν μὴ εὐποροῦσα, ἀλλὰ τρεῖς ὑπο άρξεις τὰ τρία πρόσωπα τῆς ἁγίας Τριάδος λέγουσα. Η δ ύπαρξις δύναται τρόπῳ τινὶ, καὶ ἀντὶ οὐσίας, καὶ ἀντὶ ὑποστάσεως λαμβάνεσθαι. Υπαρξις μὲν, ὡς υπάρχουσα, οὐσία δὲ, ὡς οὖσα. Υπόστασις δὲ πάλιν, ὡς ὑφεστῶσα. Αποροῦντες, ώς προείπον, οἱ Δυτικοὶ εἰπεῖν τρεῖς ὑποστάσεις ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριά ίας, ἔλεγον τρεῖς οὐσίας. Ἐκ τούτου τινὸς ἕτεραι χώρας, τὴν Ἑλληνίδα γλῶσσαν καλῶς ἐπιστάμεναι, καὶ τὰς λέξεις τὰς δογματικὰς διαστέλλειν δυνάμε και διεμάχοντο ἐπὶ τοῦ μακαρίου Αθανασίου πρὸς τοὺς Δυτικούς, φάσκοντες αὐτοῖς, ὡς οὐ χρὴ τρεῖς οὐσίας λέγειν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. Οι Δυτικοί, οὐσίας, πάλιν ἀγνοοῦντες εἰπεῖν ὑπόστασιν, διισχυρίζοντο τρεῖς λέγειν οὐσίας, ἵνα μὴ ἀνούσιον, φησίν, εὑρε θῶμεν λέγοντες, ήγουν, ἀνύπαρκτον τὸν Πατέρα, ἡ τὸν Γιέν, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Μεγάλης οὖν ἐνστάσεως καὶ σχίσματος τυγχάνοντος, ὁ μακάριος Αθα νάσιος, ὡς Υἱὸς εἰρήνης Θεοῦ, ᾠκονόμησε τους λό τους αὐτοῦ ἐν κρίσει τῇ θείᾳ ἐμπνεύσει· καὶ συγκαλεσάμενος ἀμφότερα τα μέρη, καὶ ἀνακρίνας, καὶ γνούς, ὅτι τὸ ἐν φρονοῦσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ στενὸν τῆς γλώττης οἱ Δυτικοί διαμάχονται, εἰρήνευσε τὴν Ἐκ κλησίαν, καὶ γράφων πρὸς τοὺς Αφρους, συγκαταβάσει τῆς ἀπορίας αὐτῶν χρώμενος, εἶπεν τὴν ού σίαν ὑπόστασιν. Εἴπερ οὖν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου εἰσὶν αἱ χρήσεις, αἱ λέγουσαι τὰς φύσεις, υποστάσεις, ένα τεῦθεν τοῦτο ἔλαβε. Ταῦτα μαρτυρεῖ καὶ ὁ ἅγιος " Γρηγόριος ὁ Θεολόγος εἰς τὸν ἐπιτάφιον τοῦ ἁγίου Αθανασίου. Ομοίως καὶ ὁ κύριος Ευλόγιος, ὁ πάπας Αλεξανδρείας, εἰς τὸν Τόμον Λέοντος. Ἐγὼ δὲ πρὸς τοὺς αἱρετικοὺς πάλιν λέγω, ὅτι τὰ σπανίως καὶ ἐξ ἀνάγκης λεγόμενα, οὐδὲ εἰς νόμον γίνονται, οὔτε εἰς πρόκριμα τῇ Ἐκκλησία. Πλὴν καὶ ἐν τούτῳ ἡ εὐσέ σεις Χαλκηδόνος δείκνυται, ὅτι δυναμένη εἰπεῖν ὑποστάσεις ἐν Χριστῷ πατρικῶς, οὐδαμοῦ τῇ τοιαύτῃ λέξει ἐχρήσατο, οὔτε ἐκ δύο ὑποστάσεων αὐτὸν εἴ βήκεν.
illam decicornem turbam, quæ unam in Christo naturam statuit. In quo indicat auctor, unde sanctus Cyrillus occa sionem sumpserit dicendi duas naturas. Cæterum ne quis aut eorum qui nunc vivunt, aut posteris temporibus victuri sunt, arbitretur, nos adeo insanire, ut cum Nestorio duas in Christo personas seu hypostases constituamus, et impie profiteamur, necessarium duxi explicare, unde modus ille loquendi manaverit. Afrorum et Roma norum, et omnium Occidentalium lingua tempori bus antiquis, et sub primordia acceptæ prædica tionis, dictionum, quæ ad dogmata pertinent, et profundorum sensuum nullam adhuc experientiam habens, utpote ethnica et barbara, non poterat essentiam, seu substantiam et naturam ab hypo stasi distinguere; sed substantiam idem esse dice bat cum hypostasi, et loco utriasque dictionis vo cabulum subsistentiæ usurpabat; cumque hypo stasin præ linguæ inopia nominare et exprimere non valeret, tres sanctissimæ: Trinitatis personas tres subsistentias appellabat., Potest autem sub sistentia aliquo modo et pro substantia, et pro hy postasi usurpari: est enim subsistentia, qua suh sistit. Et est essentia, qua est. Et hypostasis, qua substat. Cum ergo, ut dicebam, Occidentales tres in Trinitate hypostases dicere non valerent; dixe runt tres seu substantias. Hujus locio nis occasione quidam alii Græci sermonis bene periti, dogmaticasque voces accurate discernere docti, temporibus sancti Athanasii, litem movere Occidentalibus; contendentes non esse tres sub stantias in sanctissima Trinitate dicendas. Occiden tales contra, cum tres hypostases dicere nequirent, perstabant in more tres substantias dicendi; ne Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, omni substantiæ ratione privasse viderentur. Magna igi tur contentione et dissensione exorta, divinus Athanasius, tanquam filius pacis, disposuit ser mones suos in judicio, divino utique instinctu; et convocata utraque parte, cognitoque, quod ver bis dissentirent, sensu consentirent, solumque propter sermonis 96 patrii egestatem, Occidentales cum aliis dimicarent, pacem Ecclesiæ reddidit scribensque ad Africanos, hypostasin nominavit substantiam, penuriæ sermonis illius niodum hunc loquendi largitus. Si igitur testimonia illa, in quibus nature vocantur lypostases, vere a sancta Cyrillo profecta sunt; hinc utique profluxerunt Quod et Gregorius Theologus testatur oratione funebri in sanctum Athanasium. Simiiiter et do minus Eulogius, papa Alexandrinus, scribens pro Tomo seu Epistola decretali sancti Leonis. Ego au lem addo: ea quæ raro, et quasi ex necessitate, prolata sunt, non transire in legem, neque præju dicare Ecclesiæ. Quin et ex hoc pictas et recta mens synodi Chalcedonensis deprehenditur, quol noluit duas in Christo hypostases dicere; cum id Patrum more faciendi facultas non deesset.
col. 195–196page 94 of 120
PG 89:195ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Περὶ τοῦ σωτηρίου πάθους Χριστοῦ, καὶ ὅτι Θεοπασχῖται εἰσιν οἱ λέγοντες τό, ο Αγιος, ἀθι νατος, ὁ σταυρωθεὶς καὶ παθών. Ορος ἄριστος ἀνδρῶν πανσοφωτάτων τυγχάνει λέγων· Αἱ πραγματικαὶ ἀντιῤῥήσεις, καὶ παραστάσεις, ἰσχυρότεραι, καὶ πιστότεραι, καὶ κραταιότεραι καθ' ὑπερβολὴν τυγχάνουσι τῶν ῥηματικών λέξεων τε καὶ βιβλικῶν ῥήσεων. Αἱ μὲν γὰρ πραγματικοί παραστάσεις, οὐδαμῶς παραγραφήναι, ή ραδιουρ γηθῆναι δύνανται· αἱ δὲ ῥηματικαὶ τῶν δέλτων έχε θέσεις, πολλάκις ὑπὸ ἀνδρῶν κακοφρόνων προσθήκας καὶ ὑφαιρέσεις πάσχουσιν. Ὡς ἔξεστι μαθεῖν τὸν φιλόπονον, καθὼς καὶ ἤδη προεἶπον, ἐκ πολλῶν ἀντιγράφων, οὐ μόνον δογματικῶν, ἀλλὰ καὶ Μα σαϊκῶν, καὶ προφητικών παρηλλαγμένων. Καὶ γοῦν κατὰ τὸν ἐφετινὸν [ἐφετικὸν] χρόνον διάφορα τεύχη ψηλαφήσας Ἱερεμίου τοῦ προφήτου, οὐχ εύρον ὅλως ἐν αὐτοῖς τὰ τριάκοντα αργύρια τῆς τιμῆς του Χριστοῦ, οὔτε τὴν πρᾶσιν τοῦ ἀγροῦ τοῦ κεραμέως. Εἰ οὖν αὐτῆς τῆς ἱερᾶς Γραφῆς οὐκ ἐφείσαντο οἱ και κόπιστοι· πόσῳ καὶ μᾶλλον τῶν διδασκαλικών λί γων, καθὼς καὶ ἐν τοῖ; ἔμπροσθεν πλατύτερον είρή και μεν; Οὐκοῦν διὰ πραγμάτων μᾶλλον ἰσχυροτέρως καταισχύνονται οἱ αἱρετικοὶ καὶ ἄπιστοι· διαλεγομένων γὰρ ἡμῶν πάλιν πρὸς αὐτοὺς περὶ τοῦ σω τηρίου πάθους, καὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, ὡς εἴδομεν αὐτοὺς ἐκ τοῦ σκοποῦ τῶν χρήσεων, ὧν προ έφερον, ἀγωνιζομένους παθητὸν δεῖξαι καὶ τὸν Θεὸν Λόγον, καὶ θνητὸν μετὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ σαρκός, οὐκέτι λοιπὸν διὰ ῥημάτων, ἀλλὰ διὰ πραγματικών σχημάτων καὶ ὑποδειγμάτων πρὸς αὐτοὺς ἐχρησάμεθα, ἐν πυξίῳ τινὶ διαχαράξαντες τὴν τοῦ Δεσπότου σταύρωσιν, καί τινα ἐπιγραφὴν ἥντινα μετὰ τὰς χρήσεις διαγράψομεν. Χρήσεις ἐκ πολλῶν ὀλίγαι, ἃς προφέρουσι θεοίς σιανοὶ καὶ Γαϊανῖται, ἀγωνιζόμενοι παθητών σὺν τῇ σαρκὶ δεῖξαι, καὶ τὸν ἐν αὐτῇ Θεὸν Λό γον, ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους. ᾿Αλλὰ λαλοῦμεν Θεοῦ σοφίαν ἐν μυστηρίω, εν οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκεν. Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν.» Τοῦ ἁγίου Ιγνατίου ἐπισκόπου Αντιοχείας. Εάσατε μιμητὴν γενέσθαι τοῦ πάθους τοῦ Θεοῦ μου. Ιουλίου επισκόπου Ρώμης. Ἰουδαῖοι τὸ σῶμα σταυροῦντες, τὸν Λόγον ἐσταύρωσαν.» Πρὸς ταύτην τὴν χρῆσιν ἀπεκρίθην εὐθέως λέγων αὐτοῖς· Εἰ τὸ σῶμα σταυροῦντες Ἰουδαῖο:, τὸν Λόγον ἀπέκτειναν, οὐκ ἦν Τριὰς ἡ Τριάς, ἀλλὰ δυὰς ἐν οὐρανῷ, ἄχρις ἂν ἀνέστη ὁ Θεὸς Λόγος ἐκ νεκρῶν τριήμερος. ο Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Μή που τὸν λογισμὸν ἐκλάσης, αἷμα Θεοῦ καὶ πάθος ἀκούων.
De salutifera Christi passione, et Theopaschitas esse qui usurpant illud: Sanctus immortalis crucifixus et passus. › Præclare a sapientissimis viris dictum est refu tationes et probationes per rena et opera longe esse firmiores, fidcliores et valentiores, quam quæ in solis verbis consistunt, et ex libris hauriuntur illas enim non posse depravari, ac in alienum seu sum Bagitiose detorqueri: has vero sæpe ab im probis aut additione, ant subtractione corrumpi; quod quivis harum rerum studiosus cognoscet, ut antea diximus, ex multis exemplaribus non modo dogmaticis, sed et Mosaicis et propheticis monu mentis. Etenim cum exoptato quodam tempore di versa exemplaria Jeremiæ prophetæ in manus sumpsissem, in illis penitus non reperi triginta argenteos, pretium Christi venditi. Neque figuli agrum venditum. Si igitur ne ipsis quidem sacris Litteris a fide orthodoxa alieni parcunt, quanto minus falsarias manus a doctorum lucubrationibus abstinebunt, de quo jam antea copiosius dictum! Rebus igitur valentius et validius in ruborem dan tur hæretici, fideique veræ expertes. Disceptanti bus enim nobis cum adversariis de salutifera pas sione et cruce Christi, ubi animadvertimus eos allaborare, ut ex testimoniis quæ proferebant, demonstrarent, Dei Verbum propria cum carne pas sibile esse; dimissis probationibus in oratione positis, ad rerum argumenta et exempla me coll verti, depicta in quadam tabella. Domini crucifi xione, additaque inscriptione, quam testimoniis subjungemus. 97 Pauca ex multis testimonia, quæ proferunt Theo dosiani et Gaianitæ ut probent, ipsum etiam Dei Verbum cum carne sua passioni fuisse obnoxium. (Ex Epistola Lad Corinthius.) Loquimur Dei sapientiam in mysterio, quam nemo principum hujus sæculi cognovit: si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriæ cruci fixissent 33. Sancti Ignatii episcopi Antiocheni. Sinite mei.» me fieri imitatorem passionis Dei Julii episcopi Romani. Judai corpus crucifigentes, crucifixerunt Ver bum. Ad hoc testimonium statim respondi: Si Judaei corpus cruciligentes, occiderunt Verbum, Trinitas igitur non erat Trinitas, sed sola, ut sic dicam, binitas in coelo erat, donec Verbum divi nuja tertio die a mortuis resurrexit. › Sancti Gregorii Theologi. Ne animo turberis, cum sanguinem Dei et passio nem audis. › 13 1 Cor. 11, 7, 8.
col. 197–198page 95 of 120
PG 89:197Μελίτωνος ἐπισκόπου Σάρδεων, ἐκ τοῦ λόγου, τοῦ εἰς τὸ πάθος. . Ὁ Θεὸς πέπονθεν ὑπὸ δεξιᾶς Ισραηλίτιδος.» Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου. Ολίγαι ξανίδες αίματος Θεοῦ, κόσμον ὅλον ἡγία σαν. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου κατὰ Νεστορίου. Θεοῦ τὸ πάθος, Θεοῦ ὁ σταυρὸς, Θεοῦ ὁ θάνα της. Θεοῦ ἡ ἀνάστασις.» Συνηγορεῖν δὲ τῇ αὐτῇ θεοπασχία φάσκουσι καὶ τὴν φωνὴν Γρηγορίου την φάσκουσαν, ὅτι ι Ο ἀρνούμενος τὴν Χριστοῦ θεότη τα, ο τετάχθω μετὰ τῶν θεοκτόνων Ἰουδαίων. Διὸ καὶ ὁ πᾶς αὐτῶν σκοπὸς τοῦ Τρισαγίου ὕμνου, ὁ φάσκων, ο Άγιος ἀθάνατος, ὁ σταυρωθεὶς ὑπὲρ ἡμῶν, ο οὐδὲν ἕτερον σημαίνει, εἰ μὴ, ο Αγιος ἀθάνατος ὁ Θεὸς Λόγος, ὁ παθὼν καὶ ἀποθανών δι' ἡμᾶς., Τὸ γὰρ Θεόν Λόγον λέγουσιν ἀθάνατον, καθ᾽ ἃ καὶ ἔστιν ἀθά νατος. Ομοίως καὶ τὴν φωνὴν τὴν λέγουσαν, Θεοῦ τὸ λάθος, μετὰ πάσης εὐλαβείας νοεῖν χρή· ἐπεὶ δύνα ταί τις κακοθελής ῶν, καὶ ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ταύ την διαλέγεσθαι· ὁμοίως ἐπὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Θεὸς γὰρ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καθάπερ καὶ ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱός. Ὡς γοῦν ταύτας καὶ ἑτέρας πλείους παρ Αγαγον ἡμῖν χρήσεις, παθητὴν, ὡς προείπον, ἀγω νιζόμενος δεῖξαι τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ, οἵ τε τὰ Σευήρου, καὶ Γαΐου, καὶ Θεοδοσίου φρονοῦντες, βου λόμενοι τὸν δόλον καὶ τὸν ἱὸν τὸν κεκρυμμένον ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῶν στηλιτεῦσαι, οὐκέτι ῥηματικῶς καὶ γρα" φικῶς πρὸς αὐτοὺς παρεταξάμεθα, ἀλλὰ πραγματι πῶς διὰ παραδείγματος και σχήματος ἐνυποστάτου. Ἐν ᾧ, καὶ ἱκα ἐξετυπώσαμεν, νῶς καταισχυνθέντες ἐνετράπησαν. ὡς γὰρ προείπον, ἐν πυ ξάφτινίδια χαρά ξαντες τὴν τοῦ Δεσπότου σταύ ρωσιν, μετά και ἐπιγραφής τινο; καὶ τὸν δάκτυλον ἐπιτιθέντες δι ερωτῶμεν αὐτ τούς· ἦν ἡ ἐπι γραφή· ο Θεοῦ Λόγος ἐν σταυ ρῷ, καὶ ψυχὴ λογικὴ, καὶ σῶ μα. Σχόλιον. Ἐξορκίζομεν εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν μεταγράφοντα τὸ βλιβίον, ἵνα τὸν αὐτὸν τύπον ποιήσῃ τῆς σταυρώσεως. Τοῦτον τὸν τύπον προθέμενοι, ήρω τήσαμεν αὐτούς· Ἰδοὺ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀνελλιπὴς καὶ ἀδιαίρετος, ἐν τῷ σταυρῷ, τοῦτ' ἔστιν, ὁ Θεὸς Λόγος καὶ ἡ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνω μένη αὐτῷ ψυχή λογική, καὶ τὸ σῶμα. Ποῖον τῶν τριῶν τούτων ἀπέθανε, καὶ ἐνεκρώθη, καὶ ἀργὸν καὶ ἀκίνητον γέγονε; Πρόσχες μετ' ἀκριβείας· Οὐκ εἰπόν σοι, ποῖον ἐσταυρώθη, ἀλλὰ, ποῖον ἐκ τῶν τριῶν τούτων, τῶν ἐν Χριστῷ ἀπέθανε, καὶ ἐνεκρώθη τριή μερον; Ταῦτα ὑφ' ἡμῶν ἐρωτηθέντες, ὁμοῦ, καὶ ἐσχάτως αἰσχυνθέντες οἱ αἱρετικοί, λέγουσι Τὸ σῶμα ἀπέθανε τὴ τοῦ Χριστοῦ. Λέγομεν, πάλιν πρὸς αὐτ τοὺς· Μὴ ἀπέθανεν, ἢ ἔπαθεν, ἢ ἐνεκρώθη ή ψυχή αὐτοῦ; Λέγουσιν ἐκεῖνοι· Μὴ γένοιτο. Τότε διαπαίζοντες, καὶ μυκτηρίζοντες αὐτοὺς εἴπαμεν· Εἶτα, αἰσχύνεσθε, ὅτι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τὴν κτισθεῖσαν ὑπ' αὐτοῦ λέγετε ἀπαθῆ καὶ ἀθάνατον, τὸν δὲ κτίσαντα
Melitonis episcopi Sardium, ex oratione in pus sionem. Deus passus est a dextra Israelitica. Sancti Gregorii. Pauca guttulæ sanguinis Dei totum mundum sanctificarunt. Sancti Cyrilli contra Nestorium. Dei passio, Dei crux, Dei mors, Dei Tesor rectio.» Aiunt insuper suae de divinitatis patibi litate persuasioni patrocinari Gregorium, quando dicit: Qui Christi divinitatem inficiatur, s is in numero Judæorum, qui Deum occiderunt, nume retur. Quare illis etiam verbis, quæe Trisagio lym no adjecerunt: e Sanctus, immortalis, qui cruci fixus est pro nobis; nihil aliud indicant, quam hoc: • Sanctum, immortale Dei Verbum, quod propter nos passum est ac mortuum. Verbum enim divinum vocant immortale, quod et revera immortale est. Sic et dictum illud, Dei passio, caute et circumspecte accipi debet, quandoquidem ali quis maleferiatus id itidem ad Patrem et sanctum Spiritum transferre posset; namn et Spiritus san clus Deus 93 est, sicut Pater et Filius. Cum igi tur Severiani, Theodosiani et Gaianitæ has et it genus alias auctoritates attulissent, quibus probare conabantur divinitatem esse passibilem: nos do los reconditos, lotumque illud virus, quod in pe clore eorum abditum latebat, in apertuin educere, ac palam traducere volentes, omissis argumentis in sermone positis, exque aliorum scriptis ac lu cubrationibus desumptis, ad probationes ex rebus ipsis ex figura oculis subjecta petitas accessimus. Quo prolationis genere insigniter quoque confusi sunt. Etenim cum Dominicam passionem in t bella quadam, ut antea dictum, effigiassemus, ad dita inscriptione, quæ talis erat: Dei Verbum in cruce; et anima rationalis et corpus; › et digitum imposuissemus; cum illis percontando dis;ere bamus. Erat autem figura hujusmodi. Scholium. Adjuramus per Filioum Dei eum, qui hunc librum transcribit, ut eamdem crucifixi specienī hoc loco efformnet. Cum igitur hanc figuram pro posuissemus, sie locuti sumus: Ecce Christus Fi lius Dei vivi indeficiens, perfectus et indivisus in cruce pendet, hoc est, Deus Verbum, et anima quæ ei hypostatice unita est, et corpus. Quodnam ex his tribus mortem ac internecionem subiit, vi… læque ac motus expers effectum est? Attende di ligenter. Non dixi, quodnam ex his tribus in Chri sto mortem ac internecionem subiit in illo triduo? Hæc nobis sciscitantibus, summo dedecore ac pro bro affecti hæretici, responderunt, corpus Christi mortuum esse. Quibus nos: Annon passa et mor tula est anima ejus? llli: Absit! Tunc non sine ir risione et illusione subjunximus: Anuon pudet vos quod, cum animam a Verbo creatam statuatis et confiteamini impatibilem ac immortalem, de Deo Verbo, qui animam condidit, canere audeatis
col. 199–200page 96 of 120
PG 89:199αὐτὴν Θεόν Λόγον, λέγετε. ο "Αγιος ἀθάνατος, ὁ παρ θὼν καὶ ἀποθανών δι' ἡμᾶς, ο ὑπὲρ τὰ κτίσματα καθυβρίζοντες τὸν Κτίστην; Λέγετε τοὺς ἀγγέλους ἀθανάτους καὶ ἀπαθεῖς. Λέγετε τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀθανάτους· [λέγετε καὶ τοὺς δαίμονας ἀπαθεῖς καὶ ἀθανάτους ], καὶ οὐκ αἰσχύνεσθε, πάλιν λέγω, τόν τούτων ποιητήν, τὸν φύσει μόνον ὄντα ἀπαθῆ, πα θητὸν, καὶ θνητὸν προσαγορεύοντες, ὑπὲρ τὰ κτίσ σματα τὸν Κτίστην ατιμάζοντες. Καὶ πρόσχες, ο λέγω Πέντε τινὰ ὑπῆρχον ἐν τῷ σταυρῷ· προσηλουμένου τοῦ Χριστοῦ ἐν αὐτῷ. "Ην ὁ ἥλιος, ὅστις καὶ πρῶτος τοὺς ἤλους καὶ τὴν λόγχην ἐδέξατο, καὶ ἔμεινεν ἀχώ. ριστος τοῦ σταυροῦ, καὶ ἀπαθὴς ἐκ τῶν ἤλων. Ην καὶ τὸ πανάγιον Χριστοῦ σῶμα. "Ην καὶ ἡ ἁγία αυτ τοῦ ψυχή. Ην καὶ ὁ Θεὸς Λόγος. Ην καὶ τὸ ξύλον τοῦ Σταυροῦ. Τὰ τέσσαρα τούτων κτιστά. Ο δὲ Θεὸς Λόγος ἄκτιστος, καὶ κτίστης αὐτῶν. διεφυλάχθη τὰ δύο κτίσματα ἀπαθῆ, λέγω δή, ὁ ἥλιος, καὶ ἡ παναγία αὐτοῦ ψυχή. Καὶ πῶς λοιπὸν ἡ θεότης αυτ τοῦ ἀποθνήσκειν ἠδύνατο; Ωστε κατὰ δύο μὲν τρό πους ἀθάνατος ὁ Χριστός, καθ᾽ ἕνα δὲ τρόπον θνη τὸς, ήγουν τῇ σαρκί. Οὐκοῦν οἱ πιστοὶ παρὰ σοὶ κρίν νονται, ὦ ἀκέφαλε, Πέτρος, καὶ Παῦλος, οἱ στύλοι, καὶ κορυφαῖοι, καὶ φωστῆρες τῆς οἰκουμένης, καὶ τῆς πίστεως πρόκριτοι κήρυκες; Μηκέτι κατὰ Πέ τρον τὸν σὸν Κναφέα ψάλλε το, ο ῞Αγιος ἀθάνατος ὁ παθὼν Θεὸς Λόγος, ο ἀλλὰ κατὰ Πέτρον τὸν ἁλιέα, λέγε· «Χριστοῦ παθόντος σαρκὶ ὑπὲρ ἡμῶν. Ὁ Μη κέτι κατὰ Παῦλον τὸν Σαμωσατές, ἀλλὰ κατὰ Παύ λον τὸν Ταρσέα Χριστὸν κήρυττε θανωθέντα μὲν σαρκί, ζωοποιηθέντα δὲ Πνεύματι. Σαρκὶ θνητῇ, καὶ οὐ πνεύματι τῷ ἀθανάτῳ, Χριστὸς τέθνηκεν. Οἱ δὲ ψάλλοντες τὸ, ο Άγιος ἀθάνατος, ο σταυρωθείς καὶ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν, ο ἢ τὸν Θεὸν Λόγον τὸν ἀθά να τον θανατωθέντα λέγουσιν, ἢ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τὴν ἀθάνατον. Αλλ' ἐλέγχει αὐτοὺς ὁ τοῦ Χριστοῦ τά φος, οὐ Θεὸν Λόγον νεκρωθέντα ἔχων, ούτε ψυ χὴν νοεράν θανατωθεῖσαν, ἀλλὰ σῶμα ἔνθεον νεο κρόν. Τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων, όπηνίκα ἀκούσῃς, ὅτι Ο Κύριος τῆς δόξης ἐσταυρώθη, ο ἢ ὅτι «Ο θεός πέπονθεν ὑπὸ δεξιᾶς Ισραηλίτιδος, ο ή, ο Κάσατε με μιμητὴν γενέσθαι τοῦ πάθους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν,» ;, «ή ι ρανίδες αἵματος Θεοῦ, ν «Θεοῦ θάνατον, καὶ θρω ταφὴν, καὶ σταυρόν, ο μηδαμῶς τῇ τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσει, τὰ πάθη καὶ τὸν θάνατον λογίσῃ, ἀλλὰ τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένῃ αὐτῷ σαρκί. Ωσπερ γὰρ θεολογεῖται ἡ σὰρξ διὰ τὴν πρὸς Θεὸν Λόγον ἄβοτ τον καὶ ἀδιαίρετον ἔνωσιν, οὕτω πολλάκις ἀνθρ πολογεῖται, καὶ παθολογεῖται, καὶ θανατολογεῖται, καὶ ὁ ἐν αὐτῇ Θεός Λόγος οἰκειούμενος τὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ σαρκὸς πάθη οἰκονομικῶς πως καὶ συγκατα. βατικῶς, μένων αὐτὸς ἀπαθὴς καὶ ἀθάνατος φυσι κῶς καὶ ἀληθῶς, ὡς Θεός. Καὶ ὥσπερ ἐὰν λαδών ῥομφαίαν, καὶ εἰσελθὼν ἐν τῇ καμίνῳ τῶν παίδων, ἔσφαξας Αζαρίαν, οὐδαμῶς τὴν τοῦ πυρὸς φύσιν
Sanctus immortalis, qui propter nos passus est a ac mortuus; magisque in Creatorem, quam in creaturas injuriosi estis? Dicitis angelos immorta les et impatibiles. 99 Animas quoque nostras immortales dicitis. Damones insuper impassibiles et immortales asseritis. Et non pudet vos, repetam enim, horum omnium effectorem, qui solus natura est impassibilis, passibilem et mortalem appellare,mi nus honoris et gloriæ Creatori quam creaturis de ferentes. Adverte mentem ad ea quæ dico. Quinque erant in cruce, Christo in illa clavis affixo. Erat sol, qui primus clavos et lanceam excepit, mausitque a cruce inseparabilis, et a clavis nihil doloris passus est. Erat et sacratissimum Christi corpus. Erat et sanctissima ejus anima. Erat et Deus Verbum. Erat et lignum Crucis. Quatuor horum creata sunt, al Deus Verbum increatus, et conditor eo runi. Duæ creaturæ passionis expertes manserunt, sol, inquam, et sanctissinia ejus anima. Et quomo do divinitas ejus mori potuit? Itaque duobus mo dis Christus immortalis est; uno autem mortalis, nimirum secundum carnem. Annon igitur, o Ace phale, a te judicantur et condemnantur fidclissimi illi Petrus et Paulus, columnæ et coryphæi, et lu minaria mundi, fideique electi præcones? Nec canas amplius cum Petro Fullone: Sanctus, immorta lis, Deus Verbum, qui passus es;; sed cum pi scatore Petro dicito: ‹ Christo passo in carne pro nobis s.» Neque amplius cum Paulo Samosatensi, sed cum Paulo Tarsensi prædica: ‹ Mortuum qui dem carne, vivificatum autem spiritu"., Carne mortali, at non spiritu immortali, mortuus est Christus. Atqui canunt: • Sanctus, immortalis, qui crucifixus et passus est pro nobis; illi aut divinum Verbum immortale mortuum ferunt, aut immortalem ejus animum. Sed istos redarguit Christi sepulcrum, quod neque Verbum divinum morte exstinctum, neque animam rationis partici pem mortuam, sed corpus divinum mortuum con tinuit. Hæc cum ita sese habeant, quotiescunque au dieris: «Dominum gloriæ crucifaum esse;, aut, Deum a dextra Israelitidis passum; s aut, e Si nite me fieri imitatorem passionis Dei mei; › aut, Gutta sanguinis Dei aut, Dei mortem, et sepulturam, et crucem;, nolito cogitare, quasi Verbum divinum secundum naturam divinam cru ciatus et mortem sustinuerit; sed secundum car nen, quæ ei hypostatice unita erat. Quemadmo dum enim ea quæ Dei sunt prædicantur de carne propter ineffabilem et indivisam cum Verbo unio nem; sic et quæ hominis sunt, ut paui, mori, sepe tribuuntur Verbo divino; quod hæc et similia car nis propria per dispensationem et condescensio nem assumpsit, manens in se naturaliter, et vere tanquam Deus, omnis passionis et interitus expers. 100 Ft quemadmodum, si arrepto gladio, ingres «1 Petr. 1, 1. 93] Petr. 111, 18.
col. 201–202page 97 of 120
PG 89:201έβλαπτες, ἢ ἐχώριζες ἐκ τοῦ σώματος. Οὕτω καὶ Λ τῆς σαρκὸς Χριστοῦ παθούσης, αχώριστος καὶ ἀπα θῆς ἦν ὁ Θεὸς Λόγος ἐν αὐτῇ. Οὐ μόνον δὲ εἰς τὸν περὶ τοῦ πάθους Χριστοῦ λό τον συμβάλλεται ἡμῖν τὸ προκείμενον τοῦ σταυ μου ἐκτύπωμα, καὶ ὑπόδειγμα, καὶ ἐπίγραμμα τῶν τριῶν προσηγοριῶν, λέγω δή τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς νοερᾶς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ τοῦ παναγίου σώ ματος, ἀλλὰ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς λοιποῖς τῶν ἐναντίων πρὸς ἡμᾶς προβλήμασι καὶ διαστρέμμασι. Πάλιν γὰρ ἡνίκα ἡμῖν τὰ χρησείδια καὶ κλεψύδρια προ εβάλλοντο, καὶ τὰς λεπτὰς ἐννοίας περὶ Χριστοῦ, Στος νοῦ φαντασίας, καὶ τὰς δοκήσεις, καὶ κράσεις, καὶ συγχύσεις, καὶ συμπλοκάς, καὶ τὰς ἀρνήσεις τῶν ἁγίων Πατέρων τὰς Σευηροπαραδότους, καὶ τὰ τῆς σταγόνος τοῦ ὄξους καὶ τοῦ πελάγους παρα δείγματα· καὶ ἁπλῶς ἐν πάσαις αὐτῶν ταῖς προτάσεσι, ταῖς ἀρνουμέναις τὸ εἰπεῖν ἐπὶ Χριστοῦ δύο ἡνωμένας ἀδιαιρέτων φύσεις, ἡμεῖς τὸν προκείμενον τίμιον σταυρὸν, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ τρισώνυμον ἐπι γραφὴν κατ' αὐτῶν εἰς τρόπαιον αήττητον προβαλλόμεθα διαχωμῳδοῦντες αὐτοὺς, καὶ τερετίζοντες, καὶ τὸν δάκτυλον ἡμῶν εἰς ἑκάστην τῶν τριῶν προσ ηγορεῶν ἐπιτιθέντες, καὶ διερωτῶντες αὐτοὺς, καὶ λέγοντες Τί φατε ἡμῖν, ὦ οὗτοι ο προφασιζόμενοι προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, ο σπήλαιον σκοτεινὸν καὶ δύσβατον, λαβύρινθον λεξειδίων προφέρετε λέγοντες, ότι ο Μετὰ τὴν ἄῤῥητον ἔνωσιν ἐθεώθη ἡ σάρξ, και οὐκέτι λέγεται φύσις; Τοιαύτη γὰρ γέγονεν, οἷος καὶ ὁ θεώσας αὐτὴν Θεὸς Λόγος· καὶ λοιπὸν οὐκέτι ἐστὶν ἐν τοῖς ἰδίοις ἰδιώμασιν, ἀλλὰ τῇ τοῦ κρείτα τονος ἐκνικήσει μία φύσις τὸ πᾶν τοῦ Χριστοῦ γέγονε συνενεκράθη γὰρ τὸ σῶμα τῷ πελάγει τῆς θεότητος. Διὸ καὶ τοῦτο τῇ θεώσει Θεὸς γέγονε, Σχόλιον. Κατ' ἐρώτησιν ἀναγνωστέον τὸ κατα βατών. Τι ἡμῖν τούτους καὶ τοὺς τοιούτους ἄνω καὶ κάτω περισύρετε λόγους, καλῶς μὲν τοῖς ἁγίοι; Πα τράσιν είρημένους, κακῶς δὲ ὑφ᾽ ὑμῶν νοουμένους; Ἐμβλέψατε δὴ εἰς τὸν προκείμενον τοῦ σταυροῦ τύ που, καὶ εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐν αὐτῷ τρισώνυμον ἐπιγραφὴν, καὶ εἴπατε ἡμῖν, μὴ γέγονεν ὁ Θεὸς Λό γος ὁμοούσιος τῇ σαρκὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν; Μὴ ἀπὸ έστη ή νοερά ψυχὴ τοῦ εἶναι ψυχή; Μὴ γέγονε τὸ σῶμα ὁμοούσιον τῷ λόγῳ; Μὴ ἐστερήθη ἐν τῶν τριῶν τούτων τῆς οἰκείας ιδιότητος; Μὴ γέγονε τὸ σῶμα Χριστοῦ ἀπερίγραπτον; Μὴ γέγονε θνητὴ ἡ νοερά αὐτοῦ ψυχή; Μὴ γέγονε παθητὸς καὶ ρευστὸς ὁ Θεὸς Λόγος; Οὐδαμῶς. Οὐκοῦν εἰ καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἄτρεπτα καὶ ἀσύγχυτα πάντα τὰ ἐν Χριστῷ με με νήκασι, πῶς τὰ δύο ἀθάνατα, καὶ τὸ θνητὸν αὐτοῦ σῶμα μία φύσις λέγεσθαι δύνανται; Ερώτησις πρὸς τοὺς αὐτοὺς ἐλέγχουσα τὴν θεο
sus in furnacem, in qua erant tres illi pueri, Aza ~ Psal. cxL, 4. riam percussisses, nihil damni ignis naturæ intu lisses, neque ignem a corpore separasses; sic et carne Christi passa separationis et passionis expers permansit Verbum, quod in carne illa habitabat. Neque solum proposita crucis effigies et exem plum, et inscriptio trium vocabulorum, divini, in quan, Verbi, et anime intelligentia praditæ, et sanctissimi corporis, ad Dominicæ passionis ratio nem demonstrandam conducunt, sed et ad omnia alia problemata, perversasque quæstiones, quas nobis adversarii proponunt, multum conferunt. Quando enim objectant testimonia, et dictiunculas illas suas, et exiles nudasque cogitationes de Chr nationes, et mistiones, et confusiones, et connexio sto, sive mentis conceptiones et fictiones, et opi nes, et inficiationes sanctorum Patrum, quas a gi exempla; uno verbo, omnia illa pronuntiata, Severo acceperunt; et illa de gulla aceti, et pela oportere; nos opponamus illis, prædictan vene quæ negant, duas in Christo unitas naturas dici randam Crucem, et tria, quæ ascripta habet, no mina, tanquam invictum tropæum, eosque ludibrio et irrisui exponamus; et digito ad quamlibet ex tribus dictionibus admoto el intento, hunc in mo dum sciscitemur. Quid dicitis vos, qui excusatis excusationes in peccatis 2,» qui caliginem densam et imperviam nobis profertis; et inextricabilem Post iue Cabilem illam unionem carnem in di verborum labyrinthum fabricatis, dum asseritis vinitatem migrasse, neque jam naturam dici posse;. talem enim factam esse, qualiş est Deus Verbunt, prietatibus suis constare, sed præstantiori exsu a quo divinitatem acceperit; neque amplius pro peranti cessisse, totumque unam Christi naturam evasisse, corpus enim divinitatis pelago commistum et deificatione Deum factum esse?▸ Scho:ium. Per interrogationem legenda sunt se quentia. Quid nobis hujusmodi dicta usque et usque re ponitis et occinitis, recte quidem a sanctis Patri bus prolata, perperam vero a vobis intellecta? plicem illam Christi, quæ adjecta est epigrapher, Respicite in propositam crucis effigiem, et in tri et dicite nobis num Deus Verbum factus sit ejusdem substantiæ cum carnc post unionem? Num ani ejusdem substantia effectum sit cum Verbo? Num ma rationalis desierit esse anima? Num corpus quod ex his tribus insitis proprietatibus privatum sit? Num ejus anima rationis particeps mortalis evaserit? Num. Verbum divinum passibile et muta bile effectumn 101 sit? Nequaquam. Si igitur etiamn post unionem omnia in Christo mutationis expertia et inconfusa perstiterunt, qua tandem ratione duo quæ in ipso sunt, immortalia, et mortale ejus cor pus una natura ceuseri possunt? Quæstio iisdem proposita, redarguens eos quod
col. 203–204page 98 of 120
PG 89:203πασχίαν αὐτῶν. Ον λέγετε σταυρωθέντα, τοῦτον λέο γετε καὶ ἀποθανόντα, ἢ οὗ ΟΙ ΑΙΡΕΤΙΚΟΙ. Ναί. Εἷς γὰρ ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ δύο. ὕμνος σὺν ὑμῖν καὶ τοῦ ποιήσαντες αὐτόν. Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Καλῶς. Λέγοντες οὖν, ο Αγιος ἀθάνατος, ὁ σταυρωθεὶς καὶ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ἀποθανών, ο τίνα λέγετε ἀθάνατον ἀποθανόντα; κἂν γὰρ τὸν Θεὸν Λόγον εἶπε τε, κακώς λέγετε· οὐ γὰρ ἦν ἀθάνατος ἡ σὰρξ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Κἂν δὲ πάλιν, τὴν πᾶσαν ὁλότητα τοῦ Χριστοῦ εἴπητε, «Άγιος ἀθάνατος ὁ παθών, ο καὶ οὕτως κακῶς λέγετε τὸ γὰρ, ἀθάνατος, οὐχ ἁρμόζει ἐπὶ τοῦ σώματος, ὡς ἤδη προείπον. Ο δὲ θάνατος ἀλλότριός ἐστι τοῦ ἀ νάτου λόγου καὶ τῆς συναθανάτου αὐτοῦ ψυχῆς, ὥστε κατὰ πάντα τρόπον βλάσφημος ὁ τοιοῦτος ὑμῶν ΚΕΦΑΛ. ΙΓ. Ανάκρισις, ήτοι συζήτησις καὶ γυμνασία Όρο θοδόξου καὶ ᾿Ακεφάλου περί τινων χρήσεων, ὧν προφέρουσιν ἐκ τῶν ἁγίων Πατέρων πᾶσαι αἱρέσεις, αἱ ἀθετεῖν βουλεύμεναι τὴν ἔνσαρκος οικονομίαν τοῦ Χριστοῦ, λέγω δή, αἱ ἀπὸ Ουάλεντος. καὶ Μάνοντος, καὶ Μαρκίωνος, καὶ καθεξῆς, ἕως Εὐτυχοῦς, καὶ Διοσκόρου, καὶ Σευήρου, καὶ Θεοδοσίου, καὶ Γαϊανού, των μίαν λεγόντων φύσιν τῆς σαρκὸς, καὶ τῆς θεό τητος τοῦ Ἐμμανουήλ. Πρὸ μέντοι τῆς τοιαύτης διασκέψεως, ἐκεῖνο ἐροῦ. μεν, ὅτι εἰ μὲν αἱρετικῶν τινων ἀνδρῶν εἰσι προσθήκαι, τοιαῦται λέξεις, μόνῳ ἔγνωσται τῷ Θεῷ. Εὑρίσκομεν γὰρ τοὺς αὐτοὺς ἁγίους Πατέρας ἐν ἑτέροις τόποις ἀσύμφωνα καὶ ἐναντία τῶν τοιούτων χρήσεων είρη κότας βήματα. Εἰ δὲ καὶ, ὡς εἰκὸς, τινὲς ἐκ τῶν τοιούτων λέξεων πατρικαί εἰσιν, ἐκεῖνο ἐμοῦμεν, ὅτι τοῖς μὲν ἁγίοις Πατράσιν, ἢ καταχρηστικώς πως, καὶ ἀπονήρως ἐν ἀκακίᾳ ἐῤῥέθησαν, ἢ κατὰ σκοπὸν τιμητικὸν τῆς ἁγίας ψυχῆς, καὶ σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ ἐνοήθησαν, ἃς οἱ ἀπαρνούμενοι τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως λόγον, οὐ κατὰ τὸν σκοπὸν τῶν ἁγίων Πατέρων ἑρμηνεύουσιν. Αλλ' ἐπ' ἀρνήσει τῆς καθ' ἡμᾶς οὐ σίας αὐτὰς ἐκλαμβάνουσι μίαν φάσκοντες γεγονέναι φύσιν τῆς σαρκὸς καὶ τῆς θεότητος μετὰ τὴν ἄτρα στον ἔνωσιν, ὡς οἷα τῆς ἁγίας σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ διὰ τῆς συγκράσεως μεταβληθείσης εἰς θεότητος φύσιν, προφέροντες ἡμῖν τὴν τοῦ μακαρίου Γρηγορίου φωνήν, τὴν φάσκουσαν περὶ τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος, ὅτι ο Καὶ τοῦτο τῇ θεώσει Θεός· ο ὁμοίως καὶ τὸν μακάριον Κύριλλον λέγοντα· Θεοῦ ὁ σταυ ρὸς, Θεοῦ τὸ πάθος, Θεοῦ ὁ θάνατος, Θεοῦ ἡ ἀνάστασις, 3 καὶ ἄλλα πλεῖστα τοιαῦτα. Αγνοοῦσι δὲ οἱ τάλανες, καὶ ἀπαίδευτοι, ὅτι οὐ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ ενώσει καὶ θεώσει τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, αἱ τοιού ται εἴρηνται φωναί. Οὐ γὰρ εἶπεν ὁ θεῖος Γρηγόριος, τὸ σῶμα τῇ φύσει Θεόν· ἀλλ' ἐπεὶ καὶ τοῦτό φησιν. ΝΟΤΑ. 'Αθα νατος γὰρ ὁ Θεός· εἰ δὲ τὴν σάρκα εἴπετε πάλιν κακῶς λέγετε, οὐ γὰρ ἦν,
Deum pas.lbilem faciunt. Aut eum, quem cruci fixum dicitis, dicitis etiam mortuum aut non?; Chrisus est, BARETICI. Ulique; unus enim non duo. ORTHODOXUS. Recte. Quando igitur dicitis 4 Sanctus, immortal's, qui pro nobis crucifixus et passus est; quemnam immortaliter obiisse morte asseritis? Nam si id asseratis de Verbo divino, male dicitis; caro enim illius non erat in cruce immor talis. Si vero totum illud compositum, quod Chri stus appellatur, intelligitis, quando canitis: e Sun ctus, immortalis qui passus est ac mortuus, rursus male persuasi estis. Nam illul, immortalis, con petere in corpus nequit, ut jam antea dixi. Mors vero in Verbum immortale non cadit, uti neque in animam, quæ cum Verbo immortalitatem partici pat. Quocirca undequaque hujusmodi hymnus ve ster blasphemus est acimpius simul cum auctore suo. Examen sive disquisitio et exercitatio Orthodoxi et Acephali de quibusdam dictis sanctorum Patrum ab omnibus hæreticis, qui divinam incarnatio nem Christi Domini oppugnant, proferri consuetis, ut a Valente Valentino), Manete, Marcione, et aliis usque ad Eutychen et Dioscorum, Severum, Theodosium et Guianum, qui unam dicunt esse naturam caruis et divinitatis in Emmanuel. Antequam rem ipsam aggrediamur, hoc præmit timus: Num hujusmodi dicta sint hæreticorum quædam additamenta, soli Deo constare. Videmus enim alibi sanctos Patres plane dissentanca, et ta libus testimoniis contraria protulisse. Quod si quæ dam ex his dictis, vere sunt sanctorum Patrum, ut quidem contingere potest, illud addimus, talia a sanctis Patribus improprie, seu per abusionem et inculpate, absque ulla impietatis suspicione, prolata esse, et fere animo honorandi sanctissimam Christi animam et carnem, quæ, qui incarnationis mysterium negant, perperam et contra sanctorum Patrum mentem nunc interpretantur, eoque ra piunt, ut nostram in Christo naturam inficientur, dum ex carne et divinitate unam naturam, post ineffabilem unionem, coaluisse tradunt, quasi vide licet sanctissima Christi caro in divinitatis naturam 102 per commistionem conversa fuerit; addu contque quoddam dictum Gregorii Nazianzeni de Dominico corpore dicentis, ipsum deificatione Deum esse, o et beati Cyrilli, «Dei crucem, Dei passionem, Dei mortem, Dei resurrectionem › præ dicantis et id genus alia complura. Sed miseri et indocti non advertunt, hæc et similia non esse dicta de natura divina; sed ob unionem et deificationem. Neque enim asseruit divinus Gregorius, corpus na tura Deum esse; sed perinde est ac si quis diceret Videtur hic hoc vel simile quid deesse etc. Verbum enim iminor tale est: si vero de carne dicitis, rursus perpeta zaa sentitis, caro enim, etc.
col. 205–206page 99 of 120
PG 89:205τῇ θεώσει Θεός· ὡς ἵνα τι; εἴποι, ὅτι καὶ ὁ σίδηρος τῇ πρὸς τὸ πῦρ ἐνώσει απαστράπτων τῇ πυρώσει αῦρ λέγεται, οὐ μέντοι καὶ τῇ φύσει. Οὐ γὰρ ἀπέστη τοῦ σίδηρος εἶναι. Οὕτω καὶ ὁ πάνσοφος Κύ ριλλος πάλιν, οὐκ εἴρηκεν, ὅτι θεότητος ὁ θάνατος, εὐδὲ θεότητος τὸ πάθος· ἐπεὶ ἄρα ἂν παθητὸν καὶ θνητὸν ἐποίει τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος· ἀλλὰ Θεοῦ τὸ πάθος εἶπεν. Δύναται γάρ, ὡς ἤδη προείρηται, εὐσεβεῖ σκοπῷ λέγεσθαι Θεός, διὰ τὴν ἄκραν ἔνωσιν, καὶ ὁ Κυριακὺς ἄνθρωπος, εἴγε καὶ ἄνθρωποι ψέκα λοί, καὶ μὴ ἡνωμένῃ [ἡνωμένοι] θεότητι, ὠνομάσθησαν θεοί. Οὐ δύναται δὲ θεάτης καλείσθαι κτιστὸν ὑπάρχον τὸ πανάγιον σῶμα, ἵνα μὴ φανῶμεν ὁμοού στον λέγοντες κτίσματι την θεότητα τῆς ἁγίας Τριά ως. Ὅθεν Θεὸν μὲν λέγομεν πολλάκις καὶ ὅλον τὸ πλήρωμα τοῦ Χριστοῦ, διὰ τὴν ἄκραν Ένωσιν, οὐ λέγομεν δὲ αὐτὸν ὅλον θεότητα, ἀλλὰ θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, διὰ τὸ διάφορον τῶν φύσεων. Καὶ ὅπως πόλιν τὸν περὶ τοῦ πάθους Χριστοῦ, καὶ τοῦ Τρισαγίου αὐτοῦ ὕμνου ἀναλάβω τὸν λόγον, διερωτητέον καὶ ἀπορητέον αὐτοὺς. ψαλλόντων καὶ λεγόντων ὑμῶν, ο "Αγιος ἀθάνατος, ο σταυρωθείς καὶ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν, ο πόθεν δῆλον, ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ τοῦτο λέγετε; Εἰ μὲν γὰρ ἐλέγετε, ο "Αγιος ἀθάνατος ὁ σταυρωθείς σαρκὶ ὑπὲρ ἡμῶν,» εὔδηλον, ὅτι εἰς τὸν σαρκωθέντα Χριστὸν τὸν ὕμνον ἀναφέρε τε. Μὴ ὀνομαζόντων δὲ ὑμῶν ὅλως σάρκα, ἢ σώμα, ἢ ἐνανθρώπησιν, ἐπὶ τοῦ τοιούτου ὕμνου, ἀλλὰ λε γέντων ξηρᾷ τῇ λέξει, ο "Αγιος ἀθάνατος ὁ σταυρωθεὶς, ο δύναταί τις εὐλόγως ἐπιλαβέσθαι ὑμῶν, καὶ εἰπεῖν, ὡς οὐ τὸν Χριστὸν λέγετε σταυρωθέντα, ἀλλὰ τον θάνατον Πατέρα· καὶ Θεὸν, ἢ τὸ ἀθάνατον Πνεύμα τὸ ἅγιον. Τοῦ γὰρ σώματος θνητοῦ ὄντος, καὶ οὐκ ἀθανάτου ἐν τῷ σταυρῷ, πρόδηλοί ἐστε ἐκ τεντες τρόπου, ὅτι ἡ τὸν ἀθάνατον Πατέρα, ἢ τὸν ἀθάνατον θεόν Λόγον, ἢ τὸ ἀθάνατον Πνεῦμα ἅγιον, λέγετε σταυρωθέντα, καὶ παθόντα, καὶ θανόντα. ΑΚΕΦΑΛΟΣ. Καὶ πῶς πάλιν εὑρίσκομεν τὸν μπο κύριον Αθανάσιον πρὸς Ἰουδενιανὸν τὸν βασιλέα γράφοντα, ότι ο Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ Η σερί γένητα: Λόγος.» Εἰ οὖν Λόγος γέγονε καὶ ή σαρξ, τώς δυνατὸν τοῦ λοιποῦ δύο λέγειν φύσ στις; Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Καθώς προείρηκα, καὶ πάλιν ἐρῶ, ὅσπερ ἐγὼ ἀμφίβολον ἔχω τὴν γνώμην, εἰ ὅλως τῶν Αγίων Πατέρων εἰσὶν αἱ τοιαῦται φωνεί. Καὶ ἵνα αποτολμήσας είπω· κἂν ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εἴρηκε τὴν προκειμένην χρῆσιν, ἀδύνατόν τι καὶ οὐδαμῶς γινόμενον εἴρηκεν. Καὶ τοῦτο αὐτὸς ὁ μακάριο; Αθανάσιος καὶ Κύριλλος φάσκουσι λέγοντες, ότι ἀδύνατον, καὶ παντελῶς ἀμήχανον, τὴν σάρκα εἰς τὴν τοῦ λόγου μεταστήναι φύσιν. Πῶς γὰρ δυνατόν, την μετά μυρία; γενεὰς καὶ χρόνους, ὑπὸ τοῦ προ αιωνίου Θεού Λόγου κτισθεῖσαν, γενέσθαί ὁμοφυ καὶ συγγενῆ τοῦ ἀκτίστου Θεοῦ Λόγου; Εἰ δὲ + 5 Λόγος σαρξ ἐγένετο, ο ἵνα καὶ ἡ σὰρξ γένηται λό γος, πρόδηλον λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐν τοῖς τοῦ Λόγου Ηιώματι χρὴ ὁμολογεῖν τὴν σάρκα, τοῦτ' ἔστιν,
ignescendo ignem esse, non utique natura, cum ferri naturam non exuerit. Sic et sapientissimas Cyrillus non ait: mortem divinitatis esse, neque divinitatis passionem; sic enim plenitudinem divi nitatis fecisset pas-ibilem ac mortalem; sed Dei passionem dixit. Potest enim recto pioque sensi etiam Dominicus homo vocari Deus propter sum mam illam unionem, ut antea dictum, quandoqui dem nudos quoque, nec cum Deitate unitos homi nes deos appellatos novimus. Non potest autem sacratissimum Christi corpus nominari divinitas, ne videamur sacrosanctæ Trinitatis divinitatem consubstantialem statuere creaturæ. Hinc totum illud, quod Christus appellatur, crebro vocamus Deum, idque propter summam unionem; at non ferrum, ob conjunctionem cum igne fulgescens, 3 Joan. 1, 14. vocamus divinitatem, sed divinitatem et humani tatem simul, propter diversitatem naturarum. Cæterum, ut oratio ad Christi passionem, hym numque Trisagium revertatur, quærendum est ex istis: Quando psallitis et dicitis, Sanctus, iin mortalis, qui pro nobis crucifixus et passus es, unde vobis liquet hæc de Christo aceipi? Nam si diceretis: ‹ Sanctus, immortalis, qui carne pro nobis crucifixus es; › planum clarumque foret vos hymnum illum ad Christum incarnatum referre Al cum carnem aut corpus, aut incarnationem in hoc hymno penitus non exprimatis, sed nude ac pracise dicatis: • Sanctus, immortalis, qui cruci fixus es, › merito poterit quis suspicari, quasi non dicatis Christum esse crucifixum, sed immortalem Patrem ac Deum, aut immortalem Spiritum san clum. Nam cum corpus in cruce mortale, et non immortale fuerit, manifestum profecto evadit vestro judicio, vel immortalem Patrem, vel immortalem Deuni Verbum, vel immortalem Spiritum sanctum crucifixum, passum ac mortuum esse. ACEPHALUS. Et quomodo interpretabimur bea tum Athanasium, qui ad Jovinianum imperatorem scribens dixit: Verbum caro factum est, un ef caro fieret Verbum. › Si igitur etiam caro est facta Verbum, qua ratione feri potest ut de cælero duas dicamus naturas? ORTHODOXUS. 103 Quod antea dixi, id repe to: nimirum vehementi dubitatione me teneri, num talia dicta a sanctis Patribus sint profecta. Et ut audacius quiddam proloquar, etiamsi angelus e casio praelicta verba protulisset, impossibile quid protulisset Et ipse beatus Athanasius, et Cyrillus diserte testantur, fieri non posse, ut caro in Verbi naturam transierit. Quomodo euin fieri potest, ut quæ post infinita sæcula ab æterno Verbo condita est, dal ejusdem naturæ cum increato Dei Verio? Si vero ‹ Verbum caro factum est”,, ut cl caro fleret Verbum, planum fit etiam Verbi proprietates concedendas esse carni; hoc est, esse incircum scriptum, increatum, principio et figura carere, « coæternum Patri exsistere. Quod si nihil horum
col. 207–208page 100 of 120
PG 89:207ἀπερίγραπτον, καὶ ἄκτιστων, και αναρχον, καὶ η ἀσχημάτιστον, καὶ συναΐδιον τῷ Πατρί. Εἰ δὲ οὐδὲν τούτων δυνατὸν λέγειν εἶναι τὴν ἁγίαν σάρκα του Χριστοῦ, πρόδηλον, ὅτι οὐ γέγονε Λόγος ή σάρξ. Εἰ δὲ οὐ γέγονε Λόγο;, ὥσπερ οὖν οὐδὲ γέγονεν, εψεύ σατο ὁ λέγων, ὅτι • Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ ἡ σὰρξ γένηται Λόγος.» Καὶ μή μοι εἴπῃ ὁ ᾿Ακέφα λος, ὅτι οὐ τῇ φύσει εἶπεν ὁ διδάσκαλος γενέσθαι την σάρκα Λόγον, ἀλλὰ τῇ δόξῃ· πρὸς γὰρ τοῦτο δύναμαί σοι κἀγὼ εἰπεῖν, ὅτι τῇ δόξῃ πάντες ἄνθρωποι δύνανται θεοὶ γενέσθαι, κατά τό, «Ἐγὼ εἶπον, θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· ο πλὴν ὅτι οὐδὲ κεῖται ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ διδασκάλου, ὅτι τῇ δόξῃ, ἀλλ᾽ οὕτως ἀπολύτως, ὅτι • Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ ἡ σὰρξ γένηται λόγος.» Οὐ ταύτην δὲ μόνην τὴν χρῆσιν προφέρουσιν, ὡς τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου, ἀλλὰ καὶ ἑτέραν τινὰ φάσκουσαν, «Χριστὸν σαρκωθέντα δίχα ἁμαρτίας και σαρ κικῶν θελημάτων. Η γὰρ θέλησις, φησίν, θεότητος, μόνη, ὥσπερ καὶ οὐσία μόνη τοῦ Λόγου.» Ταῦτα τίς εἴρηκεν, οὐκ ἔχω λέγειν. Ἐκεῖνο δὲ ἐπίσταμαι καὶ κηρύττω, ὅτι πᾶς ἄνθρωπος μόνην οὐσίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου κηρύττων ἐν τῷ Χριστῷ, οὐκ ἔχει τινὰ κλή ρον, οὐδὲ μέρος ἐν Χριστῷ, ὡς ἀρνησάμενος τὸ ἡμέ τερον φύραμα, καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς φύσιν, ἣν ἀνέλα δεν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας. Εἰ γὰρ θεότης ἐστὶ μόνη ἐν τῷ Χριστῷ, τί ἐγκαλού μεν τοῖς λέγουσιν Μανιχαίοις, ὅτι ἐν σκιᾷ, καὶ δο κήσει, καὶ φαντασίᾳ ἦν ἡ σάρξ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ ἡλίῳ ἀνερχόμενος, ἀπέθετο καὶ αὐτὸ τὸ σκιῶδες σώμα, ο περιέκειτο ἐν φαντασίᾳ· οἷστισι, λέγω δὴ Μανιχαίοις, γνησίως μαθητεύσας ὁ σεμνὸς Τιμόθεος, τὴν αὐτὴν αὐτοῖς βαδίζει καὶ συνοδεύει τῆς πλάνης τρίβον, φάσκων, ὅτι ο Φύσις τοῦ Χριστοῦ μόνη θεότης ἐστὶν, εἰ καὶ σεσάρκωται.» Πρὸς ὄν τις ευκαίρως ἂν τὴν τοιαύτην αὐτοῦ ἀναλαμβανόμενος φωνὴν, ἀντ αποκριθήσεται λέγων· Εἰ φύσις Χριστοῦ μόνη θεό της ἐστὶν, ἀκόλουθον λοιπὸν, λέγειν, ὅτι γέννησις Χριστοῦ μόνης θεότητος, καὶ αὔξησις Χριστοῦ μόνης θεότητος, νηπιότης Χριστοῦ μόνης θεότητός ἐστι, σπαργάνωσις Χριστοῦ μόνης θεότητος, ψηλάφησις Χριστοῦ μόνης θεότητος, πεῖνα, καὶ δίψα, καὶ κόπος, καὶ ἀγωνία, καὶ πτύσμα, καὶ αἷμα, καὶ δάκρυον Χριστοῦ μόνης θεότητος, σταύρωσις Χριστοῦ μάνης θεότητος. Καὶ ποῖος, εἰπέ μοι, ἄνθρωπος, ἢ δαίμων, τὶ τοιούτων τολμήσει εἰπεῖν; Οὐκοῦν ἀσεβεῖ Τιμόθεος λέγων, ο Φύσις τοῦ Χριστοῦ, μόνη θεότης ἐστὶ, καὶ μετὰ σάρκωσιν.» Εἰ γὰρ μόνη θεότης ἐστὶν ὁ Χρι στὸς, ἡ δὲ θεότης ἀόρατός ἐστι, καὶ ἀψηλάφητος, καὶ ἄθυτος, καὶ ἀμέλιστος, καὶ ἄβρωτος, πρόδηλός ἐστιν ὁ Τιμόθεος ἀρνούμενος, ὥσπερ οἱ Ἰουδαῖοι τὴν θυ σίαν καὶ κοινωνίαν τῶν ἁγίων μυστηρίων, καὶ μὴ πιστεύων, μήτε ὁμολογῶν ἐν ἀληθείᾳ σῶμα, καὶ αἷμα ὁρατόν, καὶ κτιστὸν, καὶ γηγενές Χριστοῦ εἶναι· 8 προσφέρων μεταδίδωσι τῷ λαῷ λέγων Σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτή ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Εἰ γὰρ φύσιν Χριστοῦ
vere de carne Christi amrmare licet, perspicuum relinquitur, carnem non esse factam Verbuin. Si non est facta Verbum, sicut vere non est facta, mentitus est igitur ille, qui dixit: c Verbum esse carnem factum, ut et caro fieret Verbum. Neque vero objicial Acephalus, magistrum non dixisse carnem factam esse Verbum natura, sed gloria; nam ad hoc in promptu est responsio; omnes ho nines gloria deos elici posse; juxta illud:. Ego disi: Dii estis, et filii Excelsi omnes";» ut laceam illud, gloria, in magistri libro non exstare: sed hoc præcise: Verbum caro factum est, ut et caro fieret Verbum. Neque hoc solum dictum, tanquam Athanasii producunt, sed et istud, quod dicitur: Christum incarnatum absque peccato, et carnalibus appeti tionibus. Voluntas enim, inquit, sola est, divinita tis, sicut et substantia sola Verbi. Hujus quis auctor sit dicere, non habeo. Hoc scio, palamque pronuntio omnem hominem, qui unam tantum di vini Verbi naturam in Christo prædicat, nullain neque sortem, neque partem in Christo labere, ut pote qui massam nostram, nostramque naturam abnegat, quam ex sanctissima Virgine et Deipara assumpsit. Si enim sola divinitas est in Christo, cur reprehendimus Manichæos, affirmantes carnem Christi fuisse talem sola specie externa, et existi inatione, hancque ipsam umbratilem speciem nec in re, sed iu phantasia consistentem, abjectam, et a Christo depositam esse, postquam in solemi ascen dit: quorum vestigia, tanquam genuinus discipulus, sedulo sectatur gravis scilicet Timotheus, eamdem erroris semitam calcans et peragrans, cum ait Solam divinitatem esse naturam Christi, etíamsi incarnatus sit.. Quem proprio ipsius dicto non in juria quis hune in modum refutaverit. Si sola divi nitas est natura 104 Christi, sequitur nativita tem Christi, solius divinitatis fuisse; profectum seu incrementum Christi secundum ætatem, solius divi mitatis; infantiam Christi, solius divinitatis; involu tionem in fasciis, solius divinitatis; contactum Christi, solius divinitatis; famem et sitim, et labo rem, et angustias, et spulum, sanguinem, et lacry mas Christi solius divinitatis, crucifixionen Christi, sulius divinitatis. Et quis, cedo, hominum vel dæmonum hæc audeat affirmare? Impius igitur est Timotheus, cum ait: c Natura Christi post incar nationem est sola divinitas. Si enim Christus est sola divinitas, divinitas vero sub visum et tactum non cadit, neque sacrificari potest, membrorum simul et esus expers; liquido conficitur Timo theum, Judæorum instar, inficiari sacrificium ét communionem sacratissimorum mysteriorum cor poris et sanguinis Christi, neque credere vereque confiteri corpus et sanguinem Christi visibile, crea. 17 Psal. xx11, 6; Joan. x, 31.
col. 209–210page 101 of 120
PG 89:209μόνην θεότητα είναι λέγει, ἀλλότριον δὲ θείας φύ σεως τὸ κρατεῖσθαι, καὶ κλᾶσθαι, καὶ μερίζεσθαι, καὶ θρύβεσθαι, καὶ ἐκχεῖσθαι, καὶ κενοῦσθαι, καὶ μεταβάλλεσθαι, καὶ ὑπὸ ὀδόντων κατατέμνεσθαι, εἰς ἐν ἐκ τῶν ὁποτέρων βόθρων ὁ Τιμόθεος πίπτει· ἢ παθητὸν καὶ ρευστὸν λέγων τὸ θεῖον, ἢ ἀρνούμενος τὸ σῶμα, καὶ αἷμα Χριστοῦ, ὅπερ προσάγει, καὶ ἐσθίει ἐπὶ τῆς μυστικῆς θυσίας, καὶ μεταδίδωσι λέ γων τῷ λαῷ· «Σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησ σοῦ Χριστοῦ. ὁ Ἐχρὴν γὰρ αὐτὸν μᾶλλον πρὸς τὸν μεταλαμβάνοντα λέγειν· Θεότης μόνη τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Λοιπόν μῦθος παρὰ τῷ Τι μοθέῳ ὁ τῆς σαρκώσεως λόγος. 'Αλλ' ἄπαγε. Η γὰρ σὰρξ οὐκ ἔστι θεότης, καθὰ β ὁ τρισμακάριος Αθανάσιος φησιν, ὧδέ πως λέγων Οὐ γὰρ ἦν τὸ σῶμα ὁ Λόγος, ἀλλὰ σῶμα ἦν τοῦ Λό γου.» Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς τὸ διάφορον τῶν οὐσιῶν τοῦ Χριστοῦ κηρύττων, κατεγκαλεί τισι βοῶν· Ποῖος ξίδης ἠρεύξατο τὴν φωνὴν, τὴν λέγουσαν, ὁμοούσιον εἶναι τὸ σῶμα καὶ τὸν Θεὸν Λόγον; Εἰ δὲ οὐχ ὁμο ούσιον, ἑτέρα παντὸς [πάντως] καὶ ἑτέρα φύσις ἐστί, καθ᾽ ἃ ὁ πάνσοφος Κύριλλος πρὸς Εὐλόγιον τὸν οἰκεῖον αὐτοῦ τοποποιὸν εἴρηκεν ὄντα ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ε! δὲ ἑτέρα καὶ ἑτέρα φύσις ὁρᾶται ἐν Χριστῷ, οὐκ ἔστιν ἡ ουσία αὐτοῦ μόνη τοῦ Λόγου. Εἰ δὲ οὐκ ἔστι μόνη τοῦ Λόγου ἡ Χριστοῦ φύσις, ψεύστης ἐστὶ Τιμόθεος λέγων, ὅτι φύσις Χριστοῦ μόν νη θεότης, εἰ καὶ σεσάρχεται. Ο ἑτερόδοξος φησιν, οὐκ ἀπαρνούμενος ὁ Τιμή θεος ἢ Σευήρος τὴν σάρκωσιν τοῦ Χριστοῦ, μίαν φύσιν ἐπ' αὐτοῦ κηρύττουσιν. ᾿Αλλὰ τοῖς ἁγίοις Πα τράσιν ἑπόμενοι· ὁ μὲν γὰρ μακάριος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος φησίν, ὅτι ὁμόθεον γέγονε τὸ σῶμα τῷ Θεῷ Λόγῳ, καὶ τοιοῦτον ἀπετελέσθη, οἷον καὶ τὸ θεῶσαν αὐτό. Ο δὲ θεόσοφος Νυσσαεὺς καὶ ὑποδείγματι κέ χρηται ἐπὶ τῇ θεώσει καὶ μεταστοιχειώσει τοῦ παν αγίου σώματος τοῦ Χριστοῦ φάσκων, ὅτι ο Καθά περ σταγών όξους βληθεῖσα ἐν τῷ πελάγει τῆς θα λάπτης, οὐκέτι ἐστὶν ἐν τοῖς ἰδίοις τοῦ ὄξους ἰδιώμασιν· ἀλλὰ μετεποιήθη και συνεκράθη εἰς τοῦ πελάγους τῶν ὑδάτων ἰδίωμα· οὕτω δὴ καὶ τὸ παν ἅγιον ἐκεῖνο σῶμα συνανακραθὲν τῇ θεότητι, οὐκέτι ἐστὶν ἐν τοῖς τῆς σαρκὸς ἰδιώμασιν.» Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Τὴν αὐτὴν πάλιν γνώμην σου ἡμῖν προβαλλομένου, λέγω δὴ τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἐν σάρκου οικονομίας, ἀνάγκη καὶ ἡμᾶς τοῖς ἤδη προειρημένοις χρήσασθαι καὶ νῦν βήμασιν. Εἰ γὰρ τοιού τον γέγονε τὸ ἅγιον σῶμα, οἷος ὁ θεώσας αὐτὸ Θεὸς Λόγος, καὶ οὐκ ἔτι ἐστὶν ἐν τοῖς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἰδιώμασι, πρόδηλον λοιπόν, ὅτι οὐκέτι ἐστὶ περιγραπτών, οὐκέτι ἐστὶ μεταβατικὸν, οὐκέτι ἐστὶν ἐκπορευτόν, οὐκέτι ἐστὶ ψηλαφητὸν, οὐκέτι ἐστὶν ὁρατὴν, οὐκέτι σχῆμα ἀνθρώπου ἔχει Χριστός, οὐκέτι χεῖρας, οὐκέτι πάλας, οὐκέτι σῶμα, οὐκέτι πλευράν και πως λέγει, ύψονται, εἰς ὃν διεκέντησαν; ο Εἰ γὰρ οὐκέτι ἐστὶ τὸ σῶμα Χριστοῦ ἐν οἴῳ δή ποτε ἀνθρωπίνῳ ἰδιώματι, ἀλλὰ μεταστοιχειώθη εἰς τὰ
tum et terrestre esse, quod offerens tradit his verbis populo: • Corpus et sanguis Domini et lei, et Salvatoris Jesu Christi. › Si enim solam divi nitatem naturam Christi esse asserit, teneri autem, et frangi, et dividi, et in partes distribui, et effundi, et exhauriri, et transmutari, et dentibus conteri, a divinitate prorsus abhorret, in alterutram fo veam Timotheus incidat oportet; ut aut divinita tem passibilem et mutabilem statuat, aut neget cor pus et sanguinem Christi, quæ offert et manducat in mystica mensa, traditque his verbis populo Corpus et sanguis Domini nostri Jesu Christi.» De bebat enim potius sumentem ita alloqui: ‹ Sola divinitas Domini nostri Jesu Christi. Verumenimvero incarnatio apud Timotheum fabulæ locum obtinet. Sed valeat. Caro non est divinitas, ut beatissimus Athanasius affirmat sic alicubi scribens: • Corpus non erat Verbum; sed corpus erat Verbi. Iterum jdem diversitatem substantiarum docens, his verbis quosdam objurgat. Quis orcus cructavit vocem il lam, quæ ait corpus et Verbum Dei ejusdem esse substantiæ? Si vero non sunt ejusdem substantiæ, alia igitur et alia est natura, quemadmodum sapien tissimus Cyrillus ad Eulogium suum vicarium Constantinopoli versantem scripsit. Si vero alia et alia est in Christo natura, igitur natura illius non est sola natura Verbi. Si ergo natura Verbi non est sola natura Christi, mentitur igitur Timotheus, Christi naturam esse solam divinitatem, etiamsi incarnatus sit. › Non abnuit hæreticus ex Timothei et Severi sen tentia, incarnationem Christi in una natura sitam esse; sed addit hoc ab illis factum, imitatione san clorum Patrum, 105 cum beatus Gregorius Theo logus asserat corpus ad similem cum Verbo divino deitatem evectum esse; Nyssenus insuper exem plum adducat, vel declaret, quomodo sacratissi mum Christi corpus in divinitatem conversum fue rit, sic inquiens: «Quemadmodum aceti gutta in mare projecta non retinet amplius aceti proprieta tes; sed transmutatur induitque proprietates aquæ sie et sanctissimum illud corpus cum divinitate commistum non habet amplius proprietates car nis. ORTHODOXUS. Cum iterum nobis sententiam tuam explices, illam dico, que divinam incarna tionem e medio tollit; necesse est ut et nos ea dem, qua antea defensione, utamur. Si enim sacrum Christi corpus ejusmodi effectum est, cujusmodi erat Verbum divinum, a quo deificationem accepit, ita ut jam humanae nature proprietatibus careal, manifestum est illud jam non esse amplius circumscriptum, neque de loco ad locum mobile; neque ire aut exire aptum, neque tactile, neque aspectabile; neque humana figura constabit Chri stus, neque amplius habebit membra, neque manus, neque pedes, neque corpus, neque lalus; et qu modo ait propheta: 1 Videbunt in quem transfixe
col. 211–212page 102 of 120
PG 89:211?» του πελάγους τῆς θεότητος ἰδιώματα, πῶς λέγει τοῖς μαθηταῖς μετὰ τὴν τριήμερον αὐτοῦ ἔγερσιν, καὶ πρὸς ἀφθαρσίαν τοῦ σώματος μεταποίησιν Ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα;» Πῶς τους τύπους τῶν ἤλων ἐψηλάφησεν ὁ Θωμᾶς; περὶ ὧν φησιν ὁ αὐτὸς Νυσσαεὺς οὕτως· ε Σκέπησον, ὅσον εἰσέῖν τὸ δόρυ ἐν τῇ πλευρά, ὥστε καὶ χεῖρα ὅλην μαθητοῦ πρὸς ψηλάφησιν δέξασθαι.» ᾧ συμφωνεῖ καὶ ὁ θεόσοφος Επιφάνιος λέγων· «Είπε, Μαρ κίων, πῶς ἡ κλάσις τοῦ ἄρτου γέγονεν; ἐν φαντασί.. ἢ σώματο; ἐνεργοῦντος ἀγκηροῦ; ο Εἰ δὲ πρὸς ταῦτα διαπορεῖ λέγων ὁ δι' ἐναντίας» ὅτι καὶ πῶς τινες τῶν Πατέρων φάσκουσι, ὥσπερ καὶ ὁ Νυτσαεύς, μηκέτι εἶναι τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις αὐτῆς ἰδιώμασιν, μανθανέτω ὁ ἀπαίδευτος, ὅτι οὐ καθ' ὁ αὐτὸς ὑπολαμβάνει, οἱ ἅγιοι Πατέρες τὰς τοιαύτας φωνὰς εἰρήκασιν, ἀλλὰ κατὰ τόνδε τὸν τρόπον· Ἐν ἀρχῇ ποτε τότε ἄφθαρτος καὶ ἀθάνατος ὑπὸ Θεοῦ γεγονὼς ὁ ἄνθρωπος διά τῆς ἁμαρτίας γέγονε φθαρτός, καὶ θνητός, καὶ ὑλικὸς, καὶ ρευστός, καὶ βροτός, καὶ πολυπαθὴς, καὶ ἔλλυπος, καὶ ἔγκοπος, καὶ ἐνδακρυς, καὶ ὑπνηλής. Σαρκωθείς οὖν ὁ Θεὸς Λόγος, καὶ λαβὼν τὸ ἡμέτερον φύραμα, ἀνεκάθαρε καὶ ἠλευθέρωσεν αὐτὸ πάντων τῶν προσγενομένων αὐτῷ διὰ τῆς ἁμαρτίας ιδιωμάτ των καὶ παθημάτων. Οτ' ἂν οὖν ἀκούσῃς διδασκάλου λέγοντος, μηκέτι εἶναι τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ ἐν τοῖς τῆς σαρκὸς ἰδιώμασιν, οὕτω νόησον, ὅτι οὐκ κάτι ἐστὶν ὁ κατ' αὐτὸν νοούμενος ἄνθρωπος ἐν τοῖς διὰ τῆς ἁμαρτίας προσγενομένοις τῷ ἡμετέρῳ σώ ματι φθαρτοῖς πράγμασιν, ἀλλὰ μετεστοιχειώθη διά τῆς ἑνώσεως τῆς θεότητος καὶ τῆς τριημέρου γέρο σεως τὸ πανάγιον αὐτοῦ σῶμα ἐπὶ τὸ κρεῖττον, καὶ οὐκέτι ἐστὶν ἐν τοῖς προτέροις ἰδιώμασιν. Οὐκέτι ἐστὶ θνητὸν, οὐδὲ φθαρτόν, οὐδὲ ρευστόν, οὐδὲ ἔγκοπον, οὔτε ἐνδεές· ἀλλὰ μετεποιήθη ἀπὸ θνητοῦ εἰς ἀθάνατον, ἀπὸ φθαρτοῦ εἰς ἄφθαρτον, καὶ γέγονε τὸ ὑλικὸν ἄϋλον, τὸ σαρκικὸν πνευματικὸν, τὸ παθητὸν ἀπαθές, τὸ ρευστὸν ἄρευστον, τὸ ἔμπεινον ἄπεινον, τὸ ἔνυδρον ἄνυδρον, τὸ ἐνδεὲς ἀνενδεὶς, τὸ παχυμερές ; λεπτομερές, τὸ πρόσκαιρον αἰώνιον· οὐ μέντοι καὶ απερίγραπτον, οὐδὲ ἀσχημάτιστον, οὔτε ἀμετάστατον, οὔτε ἀψηλάφητον, οὔτε ἀόρατον, οὔτε ἄκτιστον, οὔτε ἄναρχον· ταῦτα γὰρ μόνης θεότητός εἰσιν ἰδιώματα. Οὐκοῦν ὁ εὐσεβὴς καὶ ὀρθόδοξος τῶν Πατέρω λόγος οὐκ οἶδε νῦν τὸ πανάγιον Χριστοῦ σῶμα ἐν τοῖς παρεισάκτοις διὰ τῆς παρακοῆς φυσικοῖς ἡμῶν ἰδιώμασιν, ἀλλὰ τοῖς πρὸ τῆς ἁμαρτίας θεοκτίστοις τοῦ 'Αδάμ κατ' εἰκόνα Θεοῦ καὶ ὁμοίωσιν πράγμασιν. Οὕτως εὐσεβῶς νοητέον καὶ ἐκληπτέον τὰς τῶν Πα τέρων φωνές. Ὅσον μὲν γὰρ ἦν δυνατὸν καὶ δεκτι
runt Si enim corpus Christi nulla omnino amplius proprietate humana præditum est; sed prorsus in attributa immensæ divinitatis concessit, qua tandem ratione ait discipulis post resurrectio nem suam, corpore jam in incorruptionem trans mutato: • Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis la Dere 10 > Quomodo fixuras clavorum contrectavit Thomas 80; de quibus idem Nyssenus ita: e Con sidera, quantum in latus lancea intravit, ut et to tam discipuli manum capère potuerit. › Cui con cinit quoque divinus Epiphanius. c. Die, Marcion, quomodo panis fractio facta est? num secundum existimationem tantum; an operante corpore, mole sua praelito?» Qued si adversariorum quispiam ad hæc respon deat: Etiam ex sanctorum Patrum numero quos dam nominatim Nyssenum affirmare, carnem Do mini non amplius subjectam esse proprietatibus humanis, moverit imperitus et rudis seclarius, sanctos Patres non eodem sensu, quo ipsi solent, hujusmodi loquendi formulas usurpasse. Sed longe diverso. Initio enim conditus est homo a Deo cor ruptionis expers et immortalis: at per peccatum efectus est corruptibilis, mortalis, materiæ con cretioni ac mutationi, interitui, variisque crucia tilus, tristitia, laboribus, lacrymis somnoque cbnoxius. Divinum igitur Verbum caro factum, assumptam 106 massam nostram emundavit et liberavit ab omnibus incommodis et calamitatibus, quæ ei per peccatum obtigerant. Quando igitur audis doctorem asserentem Christi carnem non constare amplius proprietatibus carnis, sic accipe humanam illam naturam a Christo assumptam, non amplius subjacere illis molestiis, quæ corpori nostro ex peccato evenerunt sed per unionem cum divinitate, et per resurrectionem post triduum factam, sanctissimum Christi corpus in melius comniutatum ac reformatum esse; neque jam prioribus corporis conditionibus et affectionibus subdi. Non enim amplius est mortis et corruptionis capax, non mutationis, non laboris ac molestiarum, neque egestatis, sed transmutatum est ex mortali tate in immortalitatem, ex corruptione in incor ruptionem et materiale evasit immateriale; car nale, spirituale; patibile, impatibile; duxile, omnis fluxus expers; fami obnoxium, supra omnem famem; aqueum, absque aqua; egenum, nullius indigum; spissum, tenue et subtile; temporarium, alernum; non tamen incircumscriptum; non cxpers Ogure, non immobile, non intactile, non inaspectabile, non increaturn, non abs.jue principio. Hæc enim solius divinitatis proprietates sunt. Igitur sancti Patres pie et orthodoxe Christi corpus illis proprietatibus carere tradunt, quæ ex pecca:o extiterant, non illis, quas initio creationis suæ habuit Adamus a Deo conditus. Sic nimirum sanetorum Patrum dicta accipi debent. Quantum igitur fieri poterat, et corporis natura ferebat, mu tatum est ex hypostatica cum divinitate unione, ut es Zachar. St', 10. 4 Luc, tv, 9. 89 Joan. xx, 21 se 19.
col. 213–214page 103 of 120
PG 89:213πὸν τὸ πανάγιον σῶμα, μετέβαλεν ἐκ τῆς καθ' ὑπό στασιν αὐτῷ ἡνωμένης τοῦ Λόγου θεότητος, ἵνα τὸ μοναδικὸν τοῦ προσώπου Χριστοῦ μάθωμεν· τινῶν δὲ καὶ ἀμέτοχον γέγονεν, ἵνα τὸ διάφορον διδαχθῶμεν τῶν φύσεων. Καὶ διὰ τοῦτο, εἰ καὶ ἡνώθη τῷ ἀπεριγράπτῳ Θεῷ λόγῳ ἡ σάρξ, οὐ γέγονεν ἀπερίγραπτος, οὔτε ἀΐδιος, εἰ καὶ τῷ ἀἰδίῳ γέγονε σύζυ γος, οὔτε μὴν ἀόρατος, εἰ καὶ τὸν ἀόρατον ἔνδον φέρει, οὔτε μὴν ἀσχημάτιστος, εἰ καὶ ἐν ἀσχηματί σαν τὴν ὕπαρξιν ἔλαβεν, οὔτε ἄκτιστος, εἰ καὶ ἐξ ἀκτίστου εἰς κτίσιν ἦλθεν, καὶ τοῦτον ἐν ἑαυτῇ ἁδιά στατον ἔχει. Εἰ δὲ ξηραῖς καὶ ἀβασανίστοις προσέχεις ταῖς γραφικαῖς καὶ διδασκαλικαῖς φωναῖς, πολλαῖς καὶ ἐλεθρίαις ἀτοπίαις περιπίπτεις, καὶ τοῦτο εὐ θέω; ἐκ τῆς προκειμένης τοῦ πανσόφου Γρηγορίου φωνῆς ἀποδείξω. Ἰδοὺ ὡς σταγόνα ὄξους τὴν ἡμετέραν 13 φύσιν ἔφησεν ἀνακραθεῖσαν τῷ πελάγει τῆς θαλάτ της. Εύδηλον, ὅτι ἀόρατος λοιπὸν, καὶ ἀνύπαρκτος, καὶ ἀψηλάφητος γίνεται. Εἰ οὖν τὸ Κυριακὸν σῶμα τῇ πρὸς τὸ πέλαγος τῆς θεότητος ενώσει ἀόρατον γέ γονεν, ἀόρατον δὲ φύσει, καὶ ἀψηλάφητον ὑπάρχει, καὶ τὸ τῆς θεότητος πέλαγος, ἄρα ἂν φαντασία ο τὸν καὶ δόκησις εὑρεθήσεται πᾶσα ἡ ἐπὶ γῆς δια γωγή τοῦ Χριστοῦ, ἀπ' αὐτῆς τῆς ἐκ Παρθένου γεννήσεων;, καὶ καθεξῆς μέχρι τῆς αὐτοῦ εἰς οὐρανοὺς ἀνα λήψεως. Οἰκοῦν οὐ συγχύσει πραγμάτων, ἀλλὰ παρα βολή υποδειγμάτων ὁ θεῖος Γρηγόριος τῇ προσηγορία τοῦ ἄξους καὶ τῆς θαλάττης ἐχρήσατο, τὸ εὐτελὲς τῆς ἡμετέρας φύσεως πρὸς τὸ ἄπειρον μέγεθος τοῦ ἀκαταλήπτου πελάγους τῆς θεότητος ἐνδεικνύμενος. Οὐ γὰρ ἂν σύγκρισιν καὶ ἀφανισμόν κηρύττειν ἔμελλε τῶν Χριστοῦ φύσεων ὁ πρὸς Εὐνόμιον λέγων, ὅτι «Ποία φύσις Χριστοῦ ἐπὶ τοῦ πάθους ραπίζεται; καὶ ποῖα ἐξ ἀἰδίου δοξάζεται; ο Φανερὰ γὰρ ταῦτά φησιν ὁ Πατήρ, καν μή τις ἑρμηνεύσει τῷ λόγῳ, ὅτι αἱ μὲν δέρεις τοῦ δούλου εἰσὶν, ἐν ᾧ ὁ Δεσπότης· ἡ δὲ τιμή του Δεσπότου, περὶ ἂν ὁ δοῦλος. Ταῦτα ὁ διδά σκαλος λέγων, καὶ δοῦλον ὀνομάσας την σάρκα, ήγουν τὴν μορφὴν τοῦ δούλου, πῶς λοιπὸν αὐτὴν ἀφανισθεῖσαν καὶ συγχυθεῖσαν ὡς σταγόνα όξους ἐν πελάγει ἡδύνατο λέγειν; "Ωστε οὐ πρὸς σύγχυσιν, ἀλλὰ πρὸς ἄχραν ἔνωσιν τὸ ὑπόδειγμα αὐτοῦ ὁρᾷ. Ο ΑΙΡΕΤΙΚΟΣ πρὸς ταῦτα. Οὐκ ἀπαρνούμενος οἱ Πατέρες τὴν τοῦ Χριστοῦ σάρκα, τὰς τοιαύτας εἰρή κατι φωνάς, ἀλλὰ τῇ τοῦ κρείττονος εκνικήσει καὶ θεώσει, ὅθεν καὶ ὁ ἀποστολικὸς Πατήρ Διονύσιος ὁ Αρεοπαγίτης, πάντα τὰ ἀνθρώπινα, καὶ φυσικὰ, καὶ ἀδιάβλητα ἡμῶν ὑπὲρ φύσιν, καὶ οὐ κατὰ φύσιν λέ γει εἶναι ἐν τῷ Χριστῷ. Φησὶ γὰρ ἐν ταῖς θεολογια καὶς αὐτοῦ στοιχειώσεσι, ὡς ἐξ Ιεροθέου τοῦ ἁγιω τάτου, οὕτως περὶ Χριστοῦ·. Τὸ δὲ πάντων καινόν, κοινότατον, ὅτι ἐν τοῖς φυσικοῖς ἡμῶν ὑπὲρ φύσιν ἦν· ἐν τοῖς κατ' οὐσίαν, ὑπερούσιος, πάντα τὰ ἡμῶν ἐξ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ὑπερέχων.» Οθεν καὶ πρὸς Γάξιν ἐπιστέλλων ὁ αὐτὸς Πατὴρ φάσκει, ότι ο Ο
unitatem personæ disceremus. In quorumdam vero communionem non est admissum, ut diversitatem naturæ inde cognosceremus. Quapropter licet in circumscriplo Deo Verlo sit unita caro; non tamen incircumscripta evasil; neque æterna, quantumvis inaspectabilem, quasi intus circumferat, neque cum æterno jugata: neque inaspectabilis, etiamsi sistentiam acceperit; neque increata, licet increati figuræ expers, quanquam in figuræ experte sub beneficio inter creaturas numeretur, huncque indi vulse in se contineat. Quod si ad nuda Scripturæ et doctorum verba attendas, absque ulla disquisi tione et examine, in multas et perniciosas absur sapientissimi Gregorii testimonio planum facam. ditates incidas oportet. Et hoc confestim ex allato Eece, naturam nostram ait, ut gutiam aceti, divi nitatis pelago commistam esse. At clarum est omnem guttam in mare injectam evanescere, et desinere esse, neque amplius sub tactum cadere. Si igitur corpus Domini per unionem, cum divini tatis quasi immenso mari, inaspectabile effectum est; natura autem sua 107 divinitatis pelagus, nec sub aspectum, nec sub tactum venit; omuis igitur Christi in terris conversatio et actio nihil aliud fuerit, quam phantasia quædam, et inanis per suasio, ab ortu ex Virginis utero, et deinceps usque ad ascensionem in cœ'os. Divinus ergo Gregorius mentionem fecit pelagi, et aceti, non ut res ipsas confunderet, sed ut exemplo aliquo tenuitatem et parvitatem naturæ nostræ cum infinito et incom prehenso illo divinitatis pelago comparatæ demon straret. Neque enim credibile est eum confusionem et abolitionem naturarum in Christo introducere voluisse, qui hæc adversus Eunomium scribit. Quænam Christi natura in passione colaphis cæ ditur? Et quæ ab æterno gloriticatur? › Planuni porro est, quid sibi voluerit iste Pater, licet nulla accedat interpretatio; nempe injurias illas redun dasse in servum, in quo Dominus habitabat; glo riam vero et honorem in Dominum, quem servus circumdabat. Cum hac doctor asserat, carnemque ratione dicere potuit, carnem evanuisse et com servum, aut formain servi appellarit, qua tandem mistam fuisse instar guttæ in vasto pelago? Itaque non ad confusionem, sed ad summam unionem deriarandam exemplum ejus spectat, HÆRETICUS. Sancti Patres hujusmodi vocibus usi sunt, non at carnem Christi negarent; sed nt ostenderent id, quo excellentius est prævaluisse alterumque, quod minus est præstans, Deitate sua donasse. Unde etiam apostolicus Pater Dionysius Areopagita ait: Omnia humana, quae ex natura produunt, neque digna, quæ repudientur, esse in Christo supra naturam, uun secundum naturam. Nam in Theologicis suis initiamentis, quasi ex sanctissimi Hierothei persona ita de Christo scribit ‹ Omnium mirabilium mirificissimum est, eum in his, quæ nobis sunt naturalia, supra naturaṁ fuisse; et in his, quæ sunt secundum substantiatn
col. 215–216page 104 of 120
PG 89:215κατὰ ἄνθρωπον ὁ Χριστὸς ἐνέργει τὰ ἀνθρώπινα καὶ φυσικὰ ἡμῶν πράγματα, ἀλλ' ὑπὲρ ἄνθρωπον λοιπὸν τὰ ἀνθρώπινα ἔπραττεν.» Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Εν πάσαις μὲν ταῖς θείαις καὶ ἱεραῖς Γραφαῖς, καὶ ἀναγνώσεσι τῆς θείας εὐλαβείας, καὶ φόβου Θεοῦ δέεται ὁ ἄνθρωπος, πολλῷ πλέον δὲ ἐν τοῖς περὶ Θεοῦ ῥήμασί τε καὶ κηρύγμασιν. Αλλ' οἱ αἱρετικῶν παῖδες εοίκασιν μονοφθάλμοις τισὶν ἀν θρώποις, τὰ μὲν τῶν Πατέρων καθορῶντες, τὰ δὲ παρορώντες. Ο γὰρ Πατήρ οὕτως εἰπὼν, ὅτι πάντα τὰ καθ' ἡμᾶς ὑπὲρ ἡμᾶς εἶχεν ὁ Χριστὸς, ὁ αὐτὸς πάλιν εἴρηκεν, ἐν τῷ περὶ ἑνώσεως καὶ διακρίσεως κεφαλαίῳ, ὅτι ἐκ Παρθενικῶν αἱμάτων εσαρκώθη ὅπερ παχύ τι ῥῆμα, καὶ τοῖς ἰδιώταις βαρύ καταφαίνεται, ὡς μὴ ῥηθὲν ὑφ᾽ ἑτέρου τινὸς τῶν διδασκάλων. Οὐκοῦν ἐχρῆν πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς βήματα, εὐσεβῶς ἐκλαμβάνειν. Εἰ γὰρ οὐδὲν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς φυσικῶν εἶχεν καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ πάντα ὑπὲρ ἡμᾶς, ψεύδεται Παῦλος λέγων, αὐτὴν γενόμενον ἄνθρωπον ἐκ σπέρματος Δαυΐδ τὸ κατὰ σάρκα ἀσπόρως, και ο πρὸς τὰ παιδία κεκοινωνηκε και σαρκὸς καὶ αἷματος, καὶ ε πεπειραμένον κατά πάντα τρόπον καθ' ἡμᾶς δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας. Σχόλιον. Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, δοκεῖ μοι, ἔνθεν ἔλαβεν ὁ Διονύσιος την φωνὴν, ὡς Παύλου γενόμενος μαθητής. Εἰ οὖν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γέγονεν ἄνθρωπος, καθ' ἡμᾶς ἦν· εἴγε πεπείραται τῶν ἡμετέρων δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, ὡς Παῦλος νομοθετεῖ. Εἰ δὲ ἐν πᾶσι τοῖς ἀνθρωπίνοις, οὐ κατὰ ἄνθρωπον, ἀλλ' ὑπὲρ ἄνθρωπον ἦν, πῶς δυνατὸν λέγειν, αὐτὸν ὁμοούσιον ἡμῶν εἶναι κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα; Ομοουσιότης γὰρ κυρίως ἐστὶν ἡ τῶν φυσικῶν ιδιωμάτων του ὁμοφυοῦς ἀπαράλλακτος ταυτότης. Οὐκοῦν οὐκ ἀπαρ νούμενος ὁ Διονύσιος τὸ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ πρὸς ἡμᾶς ὁμοούσιον, καθάπερ οἱ αἱρετικοὶ νομίζετε, εἴρηκε το, ο. Ἐν πᾶσι τοῖς φυσικοῖς ἡμῶν, ὑπὲρ φύσιν αὐτῶν εἶναι, καὶ οὐ κατὰ ἄνθρωπον ἐνεργεῖν τὰ ἀνθρώπινα, ο ἀλλὰ δι᾿ ὅτι οὐκ ἀπὸ σπορᾶς, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ σὺν τῷ Θεῷ λόγῳ καθ᾽ ὑπό στασιν ἐν τῇ μήτρα ὑπέστη τὸ ἀνθρώπινον ἡμῶν τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος τέλειον φύραμα· καὶ λοιπὸν σὺν Θεῷ ὑποστὰν, καὶ ἔνθεον καὶ σύνθεον γεγονός, οὐ ψιλάνθρωπα εἶχε τὰ ἀνθρώπινα, ἀλλὰ θεανδρικῶς μέν, καὶ ἀδιαστάτως τυγχάνοντα ἐν τῷ μοναδικώ προσώπων Χριστοῦ. Όμως φυλάττοντα ἀσύγχυτον ἑκατέρων τὴν οἰκείαν ἰδιότητα, καὶ δηλοῦντα σαφῶς, ὅτι τὰ μὲν τῶν φυσικῶν καὶ ἀδιαβλήτων ἡμῶν πρα γμάτων ὁ Χριστὸς ἐν τῇ οἰκείᾳ σαρκώσει πεποίηκαν ὑπὲρ ἄνθρωπον, τὰ δὲ κατὰ ἄνθρωπον καὶ κατὰ τὸν νόμον τὸν κοινὸν τῆς ἡμῶν φύσεως· τινὰ δὲ πάλιν. καὶ ταπεινοτέρως τῶν ἡμετέρων πραγμάτων ἐν τῇ οἰκεία σαρκὶ διεπράξατο, ἵνα τὰ τῶν αἱρετικῶν ἐγε φράξη στόματα. Τὸ γὰρ ἀφθῆναι τὸ εἶδος Χριστού Οπὸ
supra substantiam, ita ut in omnibus nostris, et quæ ex nostris acceperat, supra nos excelleret. › Quare idem Pater in Epist. ad Gaium ait: ‹ Chri stum non secundum hominem actiones humanas et humana egisse. ▸ ORTHODOXUS. In omnibus quidem divinæ Scri pturæ locis indiget homo reverentia et timore Dei, maxime vero, ubi serino est de Deo. Et hæretici quidem similes sunt monoculis; quædam enim Pa trum dicta intelligunt, alia vero prætereunt. Nam Pater iste, qui dixerat, Christum omnia nostra su pra nos habuisse, in capite de unione et discretione etiam asseruerat: Christum ex Virginis sanguine incarnatum esse: quod rudibus ac indoctis admo dum crasse dictum videtur, quasi apud alios Patres prorsus inauditum. Par igitur erat, ut omnia hu jus Patris verba reverenter 108 recitarentur. Si enim Christus prorsus nihil naturalium secundum nos similitudine quadam habuit, sed omnia supra nos, mentitur ergo Paulus “cum ait factum ex semine David secundum carnem absque senine, et, c cum pueris communicasse carni et sangui ni ª‚› et, ‹ tentatum per omnia pro similitudine absque peccato 83. Scholium. Cum igitur pueri communicaverint car ni, et sanguini, videre mihi videor, undenam Dio nysius Pauli discipulus hanc loquendi formulam acceperit. naturales exercuisse; sed supra hominem omnia Si ergo Christus factus est homo in similitudinem hominum secundum nos, sequitur non omnia, quæ in nobis sunt, supra nos in ipso fuisse. Et si omnią nostra expertus est, excepto solo peccato, ut Paulus affirmat; sique, quoad humana, non secundum hominem, seul supra hominemn erat; quo pacto " asserit eum ejusdem esse nobiscum substantiæ quod ad humanitatem attinet? Nam esse ejusdem substantiæ nihil aliud est, quam in iisdem natura lilmus proprietatibus invariabilis convenientia. Ergo minime negare voluit Dionysius, corpus Christi ejusdem nobiscum esse substantiæ, ut arbitrantur hæretici, quando dixit: «Omnia, quæ natura no bis insunt, esse in Christo supra naturam; et Chri stum secundum hominem humana non agere; › sed hoc ideo affirmavit, quia corpus illud non erat ex semine, sed ex divino Verbo, cumque Verbo divino nypostatice, etiam in utero matris, humana nostra anima et corporis massa subsistebat, et quidem perfecta; et de cætero cum Deo subsistens divinum quiddam per divinitatis participationem evasil. fit ut humana non habuerit nude, hominum in star; sed Dei simul et hominum more, theandrice quidem, hoc est, divino simul ac humano modo, et indivulse in una singulari Christi persona sub sistentia; at nihilominus utriusque naturæ proprie tutem inconfusam conservantia; quæ manifesto in dicio sunt, Christum in sua incarnatione, nonnulla * Rom. 3. * Hebr. 11, 14. Hebr. 18,
col. 217–218page 105 of 120
PG 89:217ἐν τῷ σταυρῷ ἄτιμον, καὶ ε ἐκλεῖπον ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, ο ὥς φησιν ὁ Ἡσαΐας· καὶ πάλιν, τὸ ὀρθῆναι ἄγγελον ἐνισχύοντα αὐτόν· καὶ τὸ πρὸ τῶν λῃστῶν τελευτῆσαι αὐτὸν ἐκ τῆς ὀδύνης τῶν ἥλων ἐκουσίως· καὶ τὸ μώλωπας καὶ τύπους τραυ μάτων δεῖξαι ἐν ἀφθάρτω σώματι, καὶ τὸ ἐν εὐτελεστάτῃ μορφή κηπωροῦ ὁρᾶσθαι φύσιν ἀθανάτου καὶ πνευματικοῦ σώματος· καὶ τὸ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας συναυλίζεσθαι, καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ συνδιαιτάσθαι βροτοῖς καὶ φθαρτοῖς ἀνθρώποις, τὴν ἄχραντον ἐκείνην, καὶ ἔνθεον, καὶ ἀνενδεῆ, καὶ ἄϋλον, καὶ ἀθάνατον τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος, μετὰ τὴν ἀνάστασιν, φύσιν, ὄντως πάνυ πτωχείας τινὸς, καὶ συγκαταβάσεως, καὶ εὐτελείας, καὶ ταπεινώσεως μὴ ἁρμοζούσης τῇ ἀθανάτῳ φύσει, τοῦ παναγίου ἐκείνου. σώματος Χριστοῦ τυγχάνει. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα οὐκ εἰσὶν ὑπὲρ ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον πτωχότερα τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως. Οὐδεὶς γὰρ ἀνθρώπων ἐκ νε κρῶν ἐν τῇ ἀναστάσει εγειρόμενος, τοῦ λοιποῦ ἐσθίει, καὶ πίνει βρῶσιν ἰχθύων ὀπτῶν, ἢ ἀπὸ μελισσίου κη ρίον. Οὐδεὶς δίκαιος, οὔτε δὲ ἁμαρτωλὸς ἀνίσταται ἔχων ἐν τῷ σώματι μώλωπας, καὶ οὐλάς, καὶ τραυ μάτων τύπους. Οὐδεὶς δίκαιος ἐν εὐτελεστάτη μορφή κηπωροῦ ἐκ νεκρῶν ἀνίσταται, είγε τότε οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. Ε! δε λέγει μοι ὁ αἱρετικός, ὅτι οἰκονομικῶς ταῦτα Χριστός πεποίηκε πρὸς πίστωσιν τῶν μαθητῶν, καὶ εἰς νόμον οὐκ ἀναφέρονται, καγώ σοι εὐθέως ἐρῶ, ὅτι οἰκονομικῶς κατῆλθε, καὶ ἐσαρκώθη, καὶ λοιπὸν μὴ λεγέσθω ἀληθὴς ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ ἐνανθρώπησις. Εξεύρεμα γάρ ἐστι τοῦτο πρῶτον τοῦ Μάνεντος. Τὸ γὰρ οἰκονομικῶς, ἀντὶ τοῦ φαντασιωδῶς ἐρεῦ ρεν ὁ Μάνης. Δειξάντων τοίνυν ἡμῶν ὅτι τινὰ ὁ Χριστὸς, καὶ εὐτελεστέρως τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἑκουσίως διεπράξατο, καίπερ θεὸς ἀληθῆς ὑπάρχων, ἀναγκαῖον λοιπὸν εἰ πεῖν, καὶ ἅπερ καθ' ομοιότητα ἡμῶν κατὰ τὸν νόμον τῆς φύσεως πεποίηκε· καὶ πάλιν, ἅπερ ὑπὲρ ἀνθρώπου, καὶ ὑπὲρ φύσιν, ἐν τοῖς φυσικοῖς ἡμῶν, ὡς ο Θεός και ποιητής τῆς φύσεως ἐξειργάσατο, καινοτομήσας τοὺς ὅρους, καὶ τοὺς νόμους, καὶ τὴν τάξιν τῆς ἀνθρωπίνης ἡμῶν φύσεως καὶ ὑπάρξεως. Τὸ μὲν οὖν ἄνθρωπον ἐν τῇ μήτρᾳ τῆς παναγίας Παρθένου, τοῦτο ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ θεία ὡς ἀληθῶς Θεοῦ ἐνέργεια. Τὸ δὲ κατὰ πρόσβασιν εννεα μηνιαῖον αὔξειν καὶ ἐξογκοῦσθαι τὸ βρέφος καὶ τὴν κοιλίαν τῆς Θεοτόκου Μαρίας, τοῦτο καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ τῆς ἡμε ν λει
repudiari queunt, egisse supra hominem; quædam vero secundum hominem et ex naturæ nostræ com muni præscripto: quædam vero nostrarum rerum abjectius et contemptius peregit, ut hæreticorum ora obturaret. Nam quod in cruce species ejus in honora est visa, et deficiens super filios homi ex iis, quæ natura nobis insunt, nec detrectari aut num, s ut Isaias ait s: quodque angelus ipsum confortans apparuit 28; et præ dolore crucifixionis sponte ante latrones animam effavit 34 vibicesque et signa vulnerum in immortali quoque corpore monstravit 3: et in vili hortulani figura 109 sese ostendit 38, cum jam immortali et spirituali cor pore præditus esset; quodque quadraginta dies cum mortalibus versari, manducare et bibere vo luit s, post resurrectionem natura illa Dominici corporis divina, nullius indiga, spiritualis et iu mortalis, id revera egestatis cujusdam et demis sionis, et vilitatis et humilitatis sanctissimo illi corpori nequaquam convenientis argumentum est. flec enim omnia non erant supra hominem, sed potius indigentiæ, cui natura nostra subjacet, in dicia. Nullus enim hominum in resurrectione a mortuis excitatus amplius comelit, ac bibit, aut esu piscium assatorum, aut favi mellis opus habet, Nullus neque ex injustorum numero resurgit vibicibus, cicatricibus et signis vulnerum in corpore adhuc insignitus. Nullus justorum in simplicissima hortulani specie resurgit; quia tunc justi fulge bunt sicut sol. Si objiciat hæreticus: Christum hæc omnia fe cisse per dispensationem, ut discipulos in fide corroboraret, neque pro lege haberi debere: ego confestim occurram; Christuin etiam per dispen satiouem de cœlo descendisse, et incarnatum esse; non ergo amplius censeatur vera ejus, quæ per dispensationem contigit, incarnatio. Hoc enim com mentum primus excogitavit Manes. Nam vocabulum economice, sen per dispensationem loco ejus, quod est phantastice, perque meram solamque imagina tionem et fictionem, invenit Manes. Cum itaque demonstratum sit “Christum, licet verus Deus esset, quasdam actiones, ctiam viko res, quam pro naturæ nostræ conditione, obiisse, necesse est ut jam dicamus quænam egerit, etiam secundum similitudinem nostram, et ex præscripto naturæ nostræ: quæque supra hominem, et supra naturam, tanquam Deus et conditor naturæ ope ratus fuerit, fines et leges, et ordinem humana na turæ nostræ, et subsistentiæ transgressus. Igitur quod absque materia et semine in utero sacra tissimæ Virginis homo factus est, id supra nos est, et soli virtuti divinæ ascribendum. At quod novem mensium incremento infans est adauctus, Virginisque uterus intumuit, hoc nobis et nostre 8 Isa. L111, 2. ** Luc. xx11, $5. ** Joan. xix, 52-34. 37 Joan. xx, seq. 39 ibid. 15. Fatrinsecus a principio activo subministata.
col. 219–220page 106 of 120
PG 89:219τέρας φύσεως φυσική τις καὶ κοινὴ κυήσεως γα στρὸς καὶ σώματος αυξητική ενέργεια. Πάλιν τε τὰ φυλάξαι σώας τας σφραγίδας τῆς παρθενίας μετά τόκον, τοῦτο θεότητος ἔργον ὑπὲρ ἡμᾶς. Τὸ δὲ, προ ελθεῖν καὶ χωρισθῆναι τῆς μήτρας, τοῦτο καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν πεποίηκεν ὁ Χριστὸς, βρέφος ἀληθῶς γενόμενος, καὶ τεχθεὶς, καὶ Θεὸς σεσαρκωμένος. Διδ εὐθέως ἔδειξεν ὡς Θεὸς παρθενικούς μαζοὺς ὑπὲρ φύσιν γαλακτοῤῥοούντας, προσέδραμε των μαζών νηπιοπρεπῶς κλαυθμυριζόμενος κατὰ τὸν νόμον της νηπιαζούσης ἡμῶν φύσεως, καθ' ομοιότητα ἡμῶν ἀπαράλλακτον τὴν περιτομὴν καὶ ἐκβολὴν ἐποιήσατο τῆς σαρκός. Εἰ γὰρ λέγετε, ἀληθεύειν Παῦλον, τὸν φάσκοντα περὶ Χριστοῦ, ὅτι πεπείραται πάντων τῶν ἡμετέρων κατὰ πάντα τρόπον, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, πάνε τως ὅτι διὰ πάντων τῶν ἡμετέρων ἦλθεν, ἵνα πάντα θεώσῃ καὶ ἁγιάσῃ ὡς Θεὸς τῇ ἑνώσει. Οὐκοῦν Θεὸς σεσαρκωμένος ὤν, ἐξ αὐτῆς ἄκρας Ενώσεως ὁ Χρι στὸς, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν ἑκουσίως, καὶ διὸ πάντων τῶν ταπεινῶν καὶ πτωχῶν ἰδιωμάτων τῆς μορφῆς ἐμοῦ τοῦ δούλου ἐν κόσμῳ ἐφανερώθη, μὴ ἐκπεσών τοῦ εἶναι Θεός. Εκουσίως καθ᾽ ὁμοιότητα ἡμῶν πε ποίηκε τὸν ἐννεα μηνιαίον χρόνον ἐν μήτρα, καθ' ὁμοιότητα ἀνθρώπων σμικροπρεπές νήπιον ἐτέχθη. Καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν τὴν ὄρεξιν τοῦ μητρικού γά λακτος καὶ τὸν μαζὸν ἐπεζήτησεν ἑκουσίως, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων, ὡς νήπιος, μετὰ χρόνον τοῦ τόκου τὰ νηπιώδη ψελλίσματα προεβάλετο ἐκ τοῦ στόματος. Καθ' ομοιότητα ἡμῶν κατά βραχύ, μετά τὸν νηπιώδη συρτικὸν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους περίπατον χειροκρατούμενος, τὸ περιπατεῖν, καὶ λαλεῖν, ὑπὸ τῆς μητρὸς ἐδιδάσκετο. Καθ' ἡμᾶς τὴν τῶν τριχῶν καὶ ὀψύχων ἔκφυσιν κατὰ μικρὸν προεβάλετο. Καθ' ἡμᾶς τὴν αὔξησιν, καὶ τὴν περιγραφήν, καὶ τὴν ταχύτητα του σώματος εἶχεν. Οὐχ ὑπὲρ ἡμᾶς τὴν αὔξησιν τῆς ἡλικίας ἐποιήσατο, οὐδὲ τἆλλα τά τοῦ σώματος, ἵνα μή φαντασία καὶ δίκησις νομισθῇ αὐτ τοῦ ἡ σάρκωσις. Οὐ ξένην, οὐδὲ ὑπὲρ ἄνθρωπον είχεν τὴν τοῦ σώματος διάπλασιν· οὐχ ὑπὲρ ἄνθρωπον εἶχεν τὸ τῶν μελῶν σχῆμα. Μορφήν γὰρ δούλου δ Δεσπότης περιέκειτο· οὐκοῦν καὶ σῶμα δούλου, καὶ τὸ παχυμερὲς τοῦ δούλου, καὶ τὸ θνητὸν τοῦ δούλου, καὶ τὰς ἐκκρίσεις τοῦ δούλου, τὰς δι' ὀφθαλμῶν, καὶ διὰ στόματος, καὶ ῥινῶν, καὶ ἱδρώτων, καὶ τῶν δύο τῶν καθ' ἡμᾶς μελῶν, τῶν βρώσεων καὶ πόσεων ἐχε κριτικῶν. Οὐ γὰρ τὸ ὑγιὲς καὶ ἄφθαρτον σῶμα ἐν εδύσατο, τὸ πρὸ τῆς ἐκπτώσεως τοῦ ἀνθρώπου. Το γὰρ ὑγιές, καὶ ἄφθαρτον, καὶ ἀθάνατον ἱατρείας οὐκ ἔχρησεν. Οὐκοῦν τὸ νοσήσαν, καὶ παρατραπέν μου σαρκίον ὁ Θεὸς Λόγος ἔλαβε, τὸ φθαρτόν, τὸ ρευστών. τὸ παχυμερές, τὸ ἐνδιές, τὸ θνητόν, τὸ παθητόν, τὸ ἔμπειρον, τὸ ἔνδιψον, τὸ ἔγκοπον, ὅπως τούτων πάν των αὐτὸ ἐλευθερώση. Λοιπὸν μή μοι κακώς παρερμήνευε τάς τῶν Πατ τέρων καὶ τὰς Διονυσίου φωνάς. Εἰ γάρ, ὡς σύ, 6 αἱρετικός νομίζεις, οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτ των τῶν φυσικῶν λέγω καθ' ἡμᾶς εἶχεν, ἢ ἐνήργησεν
natura consentaneum est; quia nimirum operatio naturalis est et communis tam uterum, quanı par tum augere solit. Rursus incorruptum servare, post partum virginitatis signaculum, id divinitatis opus est, longe vires nostras excedens. At vero ex utero egredi, et ab illo sejungi, id ad similitudinem nostram Christus fecit, vere infans factus, et natus, el ut Deus carnem indutus. 110 Quapropter statim Virginea ubera supra naturam lacte complevit. Ac curtit ad ubera, infantium instar, vagiens secundum legem infantilis naturæ nostræ: secundum simili tudinem nostram inviolabilem carnis circumcisio nem et abjectionem passus est. Si enim existimatis Paulum vere de Christo affirmass", cum nostra omnia omnimodo expertum esse, excepto peccato; plane oportet ut per om. nia nostra quasi transierit: ut omnia tanquam Deus per unionem divinitate donaret ac sanctifica ret. Itaque cum ex summa illa unione Christus Dens incarnatus esset, sponte sua seipsum humi liavit, seque mundo patefecit per omnia illa humi litatis et abjectionis argumenta, quæ servi formæ competunt, sic tamen, ut a gloria Dei nequaquam excideret. Sponte ad similitudinem nostram novem mensium moram in utero traxit. Ad similitudinem hominum parvulus infans in lucem editus est. Ad similitudinem nostram lac maternum appetiit, et sponte ubera quæsivit. Ad similitudinem hominum post partum velut infans modo infantili, tenello ore balbutivit. Ad similitudinem nostram paulatim hu mi replare et manuduci desinens, per se incelere, et loqui edocebatur a matre. More nobis usitato capilli, et ungues procreverunt. More nobis consue to corpus ejus incrementum cepit, circumscriptio nemque et crassitiem habuit: neque supra morein no-trum vetate, et mole augescere voluit, ne incar natio cjus sola phantasia, et inanis fictio existima retur. Neque corpus illius peregrino modo, aut inso lito formatum est; neque supra hominem membro ram figuram habebat. Nam formam servi induit Dominus igitur et corpus servi: et densitatem servi; carunculamque corruptibilem servi, et spe ciem servi, spissas que partes servi, et mortalitatem servi, et excretiones servi per oculos, per os, per nares, per sudorem, perque duo illa membra, qui bus cibus et potus egeruntur. Neque enim nulli mo lestiæ obnoxium, aut corruptionis nescium corpus induit, quale erat hominis ante lapsum. Nam id quod molestiæ nulli subjacebat, interitus et mortis expers, nulla medicina egebat. Igitur ægrain et male habitam acceptamque carnem meam assumpsit Verbum, corruptibilem videlicet, fluxilem, den sam, indigam, mortalem, passibilem, fami, siti et laboribus expositam, ut ab his omnibus illam libe raret. Quocirca desine pravis interpretationibus Pa Crum, et Dionysii dicta pervertere. Nam si, ut tu hæretice credis, nibil corum, quæ nobis a natura insunt, 111 habuit aut egit Christus, manifestu
col. 221–222page 107 of 120
PG 89:221ὁ Χριστός, πρόδηλον λοιπόν, ὅτι οὐδὲ ὁμοούσιος ἡμῶν ἦν κατὰ τὴν σάρκα, οὐδὲ ὁμόσχημον ἀνθρώπων ἦν αὐτοῦ τὸ σῶμα· οὐδὲ κατὰ ἄνθρωπον τὰ μέλη· οὔτε καθ᾿ ἡμᾶς ἡ νηπιότης, οὔτε ή αύξησις, οὐδὲ ὁ τῆς γαστρὸς τῆς μητρὸς ὄγκος, οὔτε ὁ χρόνος, οὔτε ἐν ἀληθεὶς ἔφυγεν, οὔτε νηπιοπρεπώς ηὔξησεν, οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν θεοκτίστων καὶ ἀδιαβλήτων ἡμῶν κατά φύσιν ἐνήργησεν, οὔτε ἔσχεν, οὔτε ἔπραξε. Λοιπόν, ετε ὁ ὕπνος αὐτοῦ ἀληθῆς ἐστιν ὕπνος· οὔτε ὁ θάνατος ἀληθῆς θάνατος· οὔτε ἡ κέντησις, ἀληθὴς κέντησις· οὔτε ὁ χωρισμὸς τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἐκ τοῦ ἀχράντου σώματος ἀληθῆς χωρισμός· οὔτε ἡ τρῆσις τῶν μελῶν, καὶ τῆς πλευρᾶς τομή, αληθής έστι σώ ματος πληγὴ καὶ τομή. Εἰ γὰρ πάντα τὰ καθ' ἡμᾶς έπασχε καὶ ἔπραττε, μηδὲν λοιπὸν ἐπ' αὐτοῦ κατὰ νόμον τῆς φύσεως ὅλως εἴπῃς μήτε σῶμα, μήτε σχήμα, μήτε μέλος, μήτε ὕπνον, μήτε μορφήν, μήτε περιγραφὴν σώματος, μήτε θάνατον. Αλλ' οὐχ οὕτως αἱ θεῖαι Γραφαι, καὶ ὁ Παῦλος νομοθετεί. "Ακουσον γὰρ αὐτοῦ ἐν πάσαις ταῖς θεοφθόγγοις αὐτοῦ ἐπι σταλαῖς, καὶ εὑρήσεις, ὅτι τὸν μὲν ἡμέτερον θάνατον κείμησιν ονομάζει, τὸν δὲ τοῦ Χριστοῦ θάνατον, οὐ κοίμησιν, ἀλλὰ θάνατον κυρίως προ[σ]αγορεύει. Περί μὲν γὰρ ἡμῶν, φησίν· Οὐ θέλομεν ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί, περὶ τῶν κεκοιμημένων.» Καὶ ὅτι ο Πάντες μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα· ο και, ο Οὐ μὴ φθάσωμεν τους κοιμηθέντας.» Καὶ ἄλλα μυρία τοιαῦτα. Περὶ δὲ Χριστοῦ, ὅτι ο Απέθανε κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ὅτι τὸν θάνατον αὐτοῦ καταγγέλλομεν· ο καὶ ὅτι ο Θανα τωθεὶς μὲν σαρκί, ο καὶ ἁπλῶς ἐν διαφόροις τόποις τὸν ἡμέτερον κοίμησιν λέγει· ἵνα σημάνῃ τὴν ἐξ ὕπνῳ ἡμῶν πάντων ἀνάστασιν· τὸν δὲ τοῦ Χριστοῦ, θάνατον ονομάζει· ἵνα τοὺς αἱρετικοὺς καταισχύνῃ, τοὺς ἐν φαντασίς λέγοντας γενέσθαι τὴν σάρκωσιν καὶ τὰ λοιπὰ ἀνθρώπινα τοῦ Χριστοῦ. Τοῦτο δὲ οὐ Παῦλος ἐλάλησεν, ἀλλ' ὁ Χριστὸς ὁ ἐν αὐτῷ οἰκῶν, αὐτὸς τὴν θάνατον τὸν ἴδιον ὠνόμασεν· ὁ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν πιστωσάμενος ἡμῖν τὸν λόγον τῆς σαρκώσεως διὰ τῆς βρώσεως καὶ τῶν τύπων τῶν ήνων, ὡς προείρηται. Εἰ οὖν οὐ μόνον καθ᾿ ἡμᾶς τὰ καθ' ἡμᾶς, ἀλλ' ἔστιν ὅτε πτωχοτέρως τῶν καθ' ἡμᾶς δείκνισιν ὁ Χριστὸς ἐν ἑαυτῷ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ἀκουσίως καὶ οἰκονομικῶς, πῶς δυνατὸν εἰπεῖν, ὅτι αμήν, ὅμως τῶν ἀνθρωπίνων ενήργησεν κατὰ τὴν φύσιν ἐπὶ γῆς, καὶ εἰ δεῖ περὶ τούτου ἀκριβέστερον εἰπεῖν, ἐροῦμεν καὶ ἡμεῖς τῷ θεοσόφῳ Κυρίλλῳ ἐπό μενος. Εκείνος γάρ φησιν, ὅτι ι Τῶν τοῦ Σωτῆρος φωνῶν αἱ μὲν εἰσι θεοπρεπεῖς, αἱ δὲ ἀνθρωποπρεπείς, άλλα: ω πάλιν μέσην τινά ἔχουσαι τάξιν.» Οὐκοῦν εἰ λαλεῖ ὁ Χριστὸς θεϊκῶς, λαλεῖ δὲ καὶ ἀνθρωπικώς, φθέγγεται δὲ πάλιν καὶ ὁμαδικῶς, τοῦτ' ἔστι θεαν ενικώς, πάντως λοιπὸν ὅτι καὶ πάντα τὰ κατ' αὐτὸν πράγματά τε καὶ ἐνεργήματα, τὰ μὲν ἐποίει κατά την θεότητα· τὰ δὲ, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· τὰ δὲ πάν κοινώς, κατὰ τὴν προσωπικὴν αὐτοῦ ὁλότητα. Θεότητα δὲ λεγω αχώριστον σαρκὸς, καὶ ἀνθρωπό της 28 αίρετον θεότητος. Καὶ τούτων οὕτως ἐχόν
substande fuisse: neque corpus ejus fuisse ejus dem figurse com corpor bus aliis; neque in antiam, neque incrementum r profectum; neque virginei uteri tumorem, neque teñpus; quin neque vere fugit; neque infantium instar grèvit, neque aliorum quispiam quae in natura nostra a Deo eflecta sunt, et repudiari non possunt, aut egit, aut habuit. Quo fit ut neque somnus ejus fuerit verus suimus; neque mors vera mors; neque vulneratio ejus yera vulneratio; neque separatio animae ex illibato co pore, vera separatio; neque cum membra ejus di screta et dilacerata sunt, latusque apertum, vere dissecta ac dilacerata sunt, vereque latus apertum. Si enim omnia nostra sustinuit ac egit supra nos, nibil igitur penitus in illo secundum naturæ præ scriptumn iuerat: non corpus, non figura, non membrum, non somnus, non forma, non annorum numerus, nou vita, non motio, non circumscriptio corporis, non mors. At non ita sacra Littere. Nou ita Paulus docet. Nam in omnibus epistolis ejus invenies eum nostram quidem mortem nominare dormitionem; mortem vero Christi non dormitio nem, sed proprie mortem. Nam de nobis sic lu quitur: «Nolumus vos ignorare fratres de dor mientibus 4.» Et: q Non omnes dormiemus ". Et: «Non præveniemus eos, qui dormierunt **. Et hujus generis complura. At de Christo ait Mortuus est secumlum Scripturas 's. Et: • More tem ejus annuntiamus “, Et: ‹ Mortificatus quillem carne “; › diversisque locis mortem nostram sim relinquitur, diverse a nobis secundum carnem 19. " 1 Cor. xv, 31. 42 Thess »• | Thess. I\', ♥ | l'etr. i, 18. pliciter dormitionem nominat, ut significet, cum. munem omninm quasi ex somno, resurrectionem Christi vero excessum, mortem appellat, ut hære ticos pudefaciət, qui incarnationem Christi, et quæ humanitatis sunt, phantasize duntaxat, el ex ternæ speciei aser bebant. Hoe autem non protulit Paulus, sed Christus, qui in Paulo habitabat. Ipse etiam obitum suum propriam suam mortem nomi navit, qui incarnationis mysterio post resurrectio nem quoque fidem per esum et clavorum signa conciliare conatus est, ut antea dictum. Si igitur nostra in Christo non solum more nostro, sed et interdum vihius et abjectius, quam pro more 0 stro, elucescunt, volente Christo, perquie dispen sationem; qua ratione asseveras, cum nihil omnino ex humanis secundum naturæ legem in terris egisse? Et si quid de hoc accuratius dicendlum erit, dice mus et nos, initati divinum Cyrillum, cujus sunt hre: c Vocum, que de Salvatore enuntiantur, alias quidem competere Deo; alias homini: alias vero esse quasi medias. Igitur si Christus loqui tur 112 ut Deus, loquiturque ut homo; et si lo quitur, ut utraque natura constans, hoc est, theandrice, plane sequitur omnia ista esse res quas dam, et operationes ipsi consentaneas. Εt alia quidem faciebat secundum divinitatem; alia secuti I, 14, 181 Cor. xv, 3. 6: 1 Cor. st, 20 Si
col. 223–224page 108 of 120
PG 89:223ὑμέτερος πρόμαχος, οὕτω φησὶν ἐν τῷ συγγράμματι αὐτοῦ· «Φύσις γὰρ τοῦ Χριστοῦ μόνη θεότης, εἰ καὶ σεσάρκωται·, ὡς ὑμεῖς μίαν φύσιν ἐν τῷ Χριστῷ δογματίζετε, καὶ ταύτην θείαν; Είπατε λοιπὸν ἡμῖν, ὦ σοφοί, αὕτη ἡ μία, καὶ τιμία, καὶ ἁγία, καὶ προσ κυνητὴ φύσις, ἣν ὁμολογεῖτε θείαν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τελεία ἐστί, καὶ πύα, καὶ ἀνελ λιπής μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ τόπω, καὶ ἐν πᾶσιν, οἷς ἔπραξεν ὁ Χριστός, ἢ οὐ; Πρὸς ταῦτα ἀποκρίνονται ὁμοθυμαδόν οἵ τε Σευηριανοί, οἴτε Γαϊανίται, καὶ λέγουσιν· «Ναι, τελεία ἐστὶ, καὶ ἀνελλιπής, καὶ ἀμέριστος μετὰ τὴν ἕνωσιν ἡ φύσις τοῦ Χριστοῦ· ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ τόπῳ, καὶ πρά γματι, μηδαμώς μερισμόν, ἢ τομήν, ἢ μείωσιν ὑφο ισταμένη, ἢ διαίρεσιν. Εἷς γάρ ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ μία ἡ φύσις αὐτοῦ, καὶ οὐ δύο. των, πῶς κατηγορῶν τοῦ τόμου Λέοντος Τιμόθεος ὁ Σχόλιον. Οὕτως ἐρωτήσατε αὐτοὺς καὶ ὑμεῖς Καὶ οὕτως ἁρμόσασθαι πρὸς αὐτοὺς κατὰ τὸν προ κείμενον σκοπὸν τοὺς μὲν Ἰακωβίτας περὶ φύσεως τοὺς δὲ ᾿Αρμασίτας, περὶ θεανδρικῆς ἐνεργείας. Απόκρισις ἡμῶν πρὸς αὐτούς. Καὶ γὰρ ὁμολογουμένων ἐστὶν, ἐὰν μία φύσις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ αὐτὴ πᾶσα θεότης γνωρίζεται, ὡς οὐ δύναται όλως μείωσίν τινα, ἢ ἔλλειψιν, ἢ ὑφαίρεσιν, ή διάζευξιν, ἢ ἐλάττωσιν, ἢ ἀναπλήρωσιν παθεῖν. Η γὰρ θεία φύσις ἀεὶ, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα ὁμοίως, καὶ ἀνελλιπῶς, καὶ ἀμειώτως ἡ αὐτὴ ὑπάρχει, μήτε ἔλλειψιν, μήτε προσθήκην παθεῖν δυναμένη, ἀλλ' ἐν παντὶ καιρών καὶ τόπῳ, καὶ πράγματι, ὁμοία, καὶ σώα, καὶ ἀνελ λιπής τυγχάνουσα. Εἰ οὖν φύσις Χριστοῦ, καὶ ἐν έργεια μία, καὶ αὕτη θεία, ὀφείλει πάντως ὁ Χριστὸς, ἐν παντὶ τόπῳ, ὅμοιος, καὶ ἀνελλιπής εὑρίσκεσθαι ὡς Θεός. Δεῦρό μοι λοιπὸν, ὦ αἱρετικὲ, καὶ ἀμφὶ τῆς ποδὶ ἀκολούθει μοι ἐν τέταρτί εισι τόποις ἐν τῷ πάθει τοῦ Χριστοῦ. Λέγω δή, νεκροῦ αὐτοῦ τυγχάνοντος ἐν τῷ μνήματι τοῦ Ἰωσήφ. Εἶτα, ἀπὸ τοῦ μνήματος ἐλθέ μοι ἐπὶ τὸν ᾅδην. Καὶ ἀπὸ τοῦ ᾅδου ἄγωμεν ἐπὶ τὸν παράδεισον. Καὶ ἀπὸ τοῦ παρα δείσου, πάλιν ἐλθὲ ἐκτὸς τοῦ τάφου ἐν τῷ κήπω, ἔνθα· αὐτὸν ἐθεάσατο ἐν σχήματι κηπωροῦ ἡ Μαγδαληνὴ Μαρία. Εἰ γὰρ μόνη θεότης ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ὡς λέγετε, ὁμοίως, καὶ ἀνελλιπής ἐν παντὶ τόπῳ ὡς Θεός εὑρίσκεται· ἀνελλιπές γὰρ τὸ θεῖον. Καὶ πῶς λοιπὸν ἐν τῷ τάφῳ ἐλλιπής ἐστι ὁ Χριστός, ψυχῆς νοερᾶς χωρισθείσης ἐξ αὐτοῦ, ἡνίκα εἶπεν· ο Πάτερ εἰς χεῖρά σου παρατέθηκε τὸ πνεῦμά μου;» κατέλθωμεν καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ, καὶ ἴδωμεν ἐκεῖ τὸν Χριστών. πῶς σκυλεύει τὸ δεσμωτήριον. Ερωτήσωμεν των Αδάμ, ἐρωτήσωμεν τὰ σώματα, καὶ τὰ στόματα τῶν ἀναστάντων ἁγίων, ὅπως εἴπωσιν ἡμῖν, πώς ἑώρακαν ἐν τῷ ᾅδη Χριστόν ποίῳ σώματι, της φύσει, ποία μορφῇ ἦλθε, καὶ κατῆλθεν ἐν τοῖς κατα χθονίοις; Πῶς ἐν ἔχνεσιν ἀβύσσου περιεπάτησε; Ποίᾳ φύσει ἠνοίγησαν φόβῳ πύλαι θανάτου; Πον
dum humanitatem alia communiter. secundum totam persona rationem. Dico autem divinitatem esse a carne inseparabilem et humanitatem a divinitate indivisam. Quæcum ita sese habeant, quomodo Timotheus, propugnator vester Leonis epistolam vellicarus: Suo in libro ait: «Sola divi nitas est fatura Christi, etiamsi incarnata sit.» Dicite nobis, o sapientissimi, quomodo unam in Christo naturam constituatis, et hanc divinam? Esine hæc una, veneranda, sancta et adoranda natura, quam confitemini divinam in Christo filio Dei, perfecta, integra, indeficiens post unionem omni tempore et loco in omnibus, quæ Christus fecit, an non? Ad hæc Severiani et Gaianite con corditer respondent: • Utique: perfecta est, et indeficiens et indivisibilis post unionem natura Christi in omni tempore, loco, rebusque universis omuis partitionis, aut sectionis, aut imminutionis, aut divisionis prorsus expers. Unus enim Christus est, et una ejus natura, non duæ. › Scholium. Sic et vos interrogate ipsos ad præ scriptum nodum, Jacobitas quidem de natura, Harmasitas vero de operatione theandrica. Responsio nostra ad illos. In confesso est apud omnes; si Christus una duntaxat natura constat, eaque non est alia, quam divinitas, fieri non posse ut aut imminutionem, aut defectionem, aut sub tractionem, aut disjunctionem, aut decrementum, ant complementum subeat. Diviua enim natura semper, et in omnem perpetuitatem eodem modo sese habet, neque decessionis, neque accessionis ullius capax; quia omni tempore et loco, et in omni re sibi similis, integra et indeficiens perse verat. Si ergo una est natura Christi et operatio, et illa divina, omnino oportet ut Christus in omui toco eodem modo affectus appareat, absque ullo dfectu et indigentia. Adesto ergo, hæretice, et ad quatuor loca passibus æquis me subsequere, sab passionis Christi tempus. Et primum quidem al sepulcrum, in quo exanimis jacuit. Deinde a sepul cro descende ad inferos. Ab inferis tendamus ad paradisum. Redux ex paradiso præsentem te siste extra sepulcrum in horto, ubi illum specie hortu lani Maria Magdalena vidit. Si enim Christus sola divinitate constat, ut ais, hæc autem omni loco sibi similis, et absque omni defectu perstat, est enim indeficiens 113 divinitas; quomodo igitur Christus in sepulcro indeficiens permansit, separata ab ipso anima rationis participe? quan do dixit: e Pater, in manus tuas commendo spiri tum meum, fiscendamus etiam in infernum, ibique Christum contemplemur, quomodo carcerem illum spoliat. Interrogemus Adamum, imterrog mus corpora, et ora sanctorum, qui resurrexerunt, ut nobis dicant, qua specie Christum apud inferos aspexcrint? quo corpore, qua natura, qua forma venerit, et descenderit ad subterraneos illos specus? * Joan. xx, 15. 17 Luc. xxit1, 46.
col. 225–226page 109 of 120
PG 89:225ἰδέαν ἰδόντες οἱ πυλωρού του οδου ἔφριξαν; "Αρα τὴν ἢ? θείαν φύσιν ἑώρακαν γυμνήν; Απαγε. Θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε. ᾿Αλλὰ τίς ἄρα τὴν σάρκα τοῦ Δεσπότου ἐθεάσατο; Οὐδαμῶς. Αὕτη γὰρ ἔνθεος ἐν τῷ τάφῳ νεκρά, καὶ ἀκίνητος ἔκειτο. Οὐκοῦν ἐν μὲν τῷ σταυρῷ, καθώς φησιν ὁ προφήτης, είδομεν τὸν Χριστόν. Καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος σωματικὸν, οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος τοῦ σώματος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλείπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἐν δὲ τῷ άφῳ εἶδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχε ψυχὴν, οὔτε ἀν θρώπου πνεῦμα. Ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχε σώμα, οὔτε αἷμα, οὔτε ὀστέα, οὔτε πάχος, οὔτε ὑλικὸν εἶδος, ἀλλὰ μόνην ψυχήν νοεράν ἔνθεον, σώματος κεχωρισμένην. Ἐν δὲ τῷ παραδείσῳ σὺν τῷ ληστῶν καὶ οὐκ εἶχεν οὔτε ψυχήν, οὔτε σῶμα, ἀλλὰ μόνῃ τῇ θεότητι, τῇ πανταχοῦ παρούσῃ. Συμ παρὴν τῷ ληστῇ, ὥσπερ καὶ πρότερον τῷ Ἀδὰμ γυ μνὸς καὶ ἀσώματος· συμπαρῆν ὡς Θεός, ὡς μόνος οἶδεν αὐτὸς, ὁρώμενος αὐτῷ, καὶ μένων άόρατος. Ανθίς τε μετὰ τὴν τριήμερον ταφὴν εἴδομεν Χριστὸν ἀναστάντα, καὶ εἰς ἑαυτὸν, ὡς Γρηγόριος φησιν, ἐπανελθόντα, καὶ πάλιν σῶμα, καὶ ψυχήν, καὶ νοῦν, καὶ Θεὸν ἅμα τυγχάνοντα, καὶ τῇ Μαρίᾳ ἐν τῷ κήπῳ πρώτῃ ὁραθέντα. Τούτων δὴ οὕτως ὑπὸ Χριστοῦ πεπραγμένων τε καὶ τετελεσμένων, παρέστωσαν νῦν οἱ αἱρετικοί, φάσκοντες, ὅτι μία φύσις ὁ Χριστὸς, καὶ αὕτη πάσα θεότης ἐστί. Καὶ ἀκουέτωσαν Ἰακώβου τοῦ ἀποστό του περὶ θείας φύσεως θεολογοῦντος καὶ λέγοντος, ἔτι ι Οὐκ ἔστι παρὰ τῇ θείᾳ φύσει παραλλαγή. Εἰ οὖν οὐκ ἔστι παρὰ τῇ θείᾳ φύσει οἷα δήποτε παρα αλλαγή, ἀλλὰ πᾶσα ταυτότης, καὶ ἰσότης, καὶ ἀνελ λιπῆς, καὶ πάγιος τελειότης, ποία, είπέ μοι, φύσει Χριστοῦ τάς τοιαύτας καὶ τοσαύτας ἀτρέπτως έναλ λαγές λογισώμεθα, τὰς ἐλλείψεις, τὰς ἀναπληρώσεις, τές διαστάσεις, τὰς ἀποκαταστάσεις, τὴν τῆς ψυχῆς διαίρεσιν ἀπὸ σώματος, τὴν ἐν τῷ ᾅδῃ μακρὰν ἀνα χώρησιν, τὴν πρὸς τὸ ἴδιον ἔνθεον σῶμα αὐτῆς σύνθεον. Ελευσιν. ο ξὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου, καὶ ὁ Θεός μου, περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὁ προφήτης βοᾷ. Καθὰ καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς. Λόγος φησίν, ὅτι ι Ιδετε, ἴδετε, ὅτι ἐγώ είμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι.» Εἰ οὖν ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ Λόγου Ιδιώμασι μετεποιήθη, καὶ ὁ καθ᾽ ὑπό στασιν ηνωμένος αὐτῷ, ἄνθρωπος, πῶς ἐν μὲν τῷ σταυρῷ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος; ἐν δὲ τῷ τάριν ἀτελῆς ἦν, καὶ ἐλλιπής ψυχῆς νοερᾶς; ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ ἐλλιπής ἦν σώματος τοῦ ἰδίου ἡ ψυχή; ἐν δὲ τῷ παραδείσῳ κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν τοῦ πάθους, συμπαρῆν ἐκεῖ τῷ λῃστῇ· οὐδὲ τὸ σῶμα εἶχεν ἐκεῖ, οὐδὲ τὴν ψυχὴν ἐν ᾅδου οὖσαν; Καὶ ἵνα συντόμως εἴπω, ἐὰν δείξωσιν ἡμῖν οἱ αἱρετικοί, πάντη ἀνελ λιπῆ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ τάφῳ, καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ, καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ μετὰ ψυχῆς καὶ σώματος ὄντα τῇ ἡμέρᾳ τοῦ πάθους, εύδηλον ὅτι μία ουσία καὶ ἑνέρ γεια, καὶ οὐ δύο ἐστὶ, καθὰ καὶ προκατέθεντο εἰσ
Quomodo iu abyssi vestigiis ambulaverit Cujus fatam formam, sed solum animam rationalem di naturæ formidine portæ mortis sint reclusæ? Quam speciem orci janitores intuiti exhorruerint? Num divinam naturam solam viderunt? Apage, Deum eņim nemo vidit unquam“. Quid ergo? Num car nem Christi viderunt? Nequaquam. Divina enim caro jacebat in sepulcro exanimis et immobilis. Ita que Christum in cruce vidimus. Et ut propheta ait, neque speciem, neque decorem habet; sed species corporis ejus inhonora est, et deficiens præter Glios hominum. Vidimus illum etiam in se pulcro, et non habebat animam, aut spiritum ho minis. Vidimus illum in inferno, et non habebat corpus, neque sanguinem, neque ossa, neque den-. sitatem, neque ullam ex materiei coneretione con vinam, ab omni corpore sejunctan. In paradiso vidimus illum cum latrone, et nec animam, nec corpus habebat, sed sola divinitate ubique presente aderat. Aderat. latroni, quemadinodum antea infer no absque ulla corporis mole; aderat ut Deus, eo, quem ipse solus intelligit modo, visus a se ipso, et tamen invisibilis permanens. Rursus post tridua nam sepulturam vidimus Christum resurrexisse, iterumque corpus, et animam, et mentem, et Deum et ad seipsum, ut Gregorius dicit, revertisse simul esse; et Mariæ in horto primum apparuisse. ts Joan. 1, 18. * Isa. L1, se Jac. 1, His hunc in modum a Christo actis, ac peractis, adsint haeretici, qui blaterant Christum esse unam naturam, et hanc non aliam, quam divinam, au diantque Jacobum apostolum de natura divina dicen tem: Non esse apud Deum transmutationem 50, Si ergo nulla penitus mutatio. in natura divina lo cum habet, utpote quæ semper sit eademn, sibique par, et indeficiens, fixaque, ac stabilis perfectio, cedo, cuinam natura has tantas vicissitudines ac mutationes immutabiliter ascribemus? Defectus, inquam, illos, et instaurationes, sejunctiones, et re parationes, separationem anime a corpore; lon ginquam 114 secessionem ad inferos, reditumque ad proprium divinumque suum corpus. Tu es ipse Rex meus, et Deus meus *, clamat de Deo Verbo Propheta. Sicut et ipsum Verbum divinum testatur: 4. Videte, videte, quoniam ego sum, et non mutor ".» Itaque si natura humana Verbo ly postatice unita, in Verbi divini proprietates trans mutata concessit: quomodo in cruce non habui speciem, neque decorem! Quomodo in sepulcro corpus imperfectum erat, et anima rationis capace destitutum? Quomodo apud inferos anima proprio corpore caruit? In paradiso autem, ipso passionis die aderat latroni; ibi et corpore carebat, et ani ma, ut quae apud inferos versaretur. Et. ut breviter omnia complectar, si nobis leretici demonstrarint, Christum omni modo esse indeficientem, ipsoque die Passionis fuisse una cum corpore et anima in sepulcro, iu inferno et in paradiso, tum evidenter eluccscet unam esse in Christo naturam et opera ss Malach. 111, 6. * Psal. XLIII, 5.
col. 227–228page 110 of 120
PG 89:227γματι, ἀνελλιπῶς παριστῶμεν εἶναι τὴν φύσιν τοῦ Χριστοῦ. πόντες, ὅτι περ ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ τόπῳ, καὶ πολ Πρὸς οὓς πάλιν τὰ αὐτὰ λέξω· Εἰ μία φύσις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, καὶ αὕτη θεία, πόστον μέρος αὐτῆς ἔλειψεν, ὅτε ἔκειτο ἐν τῷ τάφῳ νεκρά; Καὶ εἰ ἔλως δυνατὸν ἔλλειψιν ὑπομεῖναι θείαν φύσιν, πόστον μέσ ρος αὐτῆς τάττετε τὴν ψυχήν; καὶ πόστον τὸ σῶμα; Εἰ γὰρ μία ουσία ὁ Χριστὸς, πάντως ὅτι τρίτη μοίρα ταύτης ἐστὶν ὁ Λόγος, καὶ τρίτη τὸ σῶμα, καὶ πά λιν τὸ ἄλλο τρίτον μέρος ή ψυχή. Διὸ ἵνα μὴ ταῖς τοιαύταις ὑμῶν ἀπάταις, καὶ φρενοβλαβείαις περι πέσωμεν, ὁρῶντες ἡμεῖς εἰς τὸν Κυριακὴν ἔνθεον ἄνθρωπον, τὰς τοιαύτας, καὶ τοσαύτας ἀτρέπτου ἐναλλαγάς τε, καὶ προλήψεις, καὶ ὑφαιρέσεις, καὶ μεταστάσεις, καὶ προκοπάς, καὶ μορφώσεις, καὶ αὐξήσεις, καὶ μεταποιήσεις· καὶ βουλόμενοι την θείαν, καὶ ἄτρεπτον, καὶ ἀναλλοίωτον τοῦ Θεοῦ γου φύσιν ἐλευθέραν δεῖξαι πάσης παραλλαγῆς, καὶ μεταβολῆς, καὶ ἀλλοιώσεως, καὶ νεκρώσεως, τούτο χάριν, καὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀνθρωπότητα φύτιν, ἤγουν ἀλήθειαν προσαγορεύομεν, καὶ οὐδέποτε την Σευήρου και Τιμοθέου δύσφημον δεξόμεθα φωνή, τὴν λέγουσαν, ὅτι φύσις Χριστοῦ μόνη θεότης ἐστίν. ᾿Αλλὰ τί πάλιν ἡμῖν προβάλλονται οι σεμνοὶ οὗτοι τῶν αἱρετικῶν ῥήτορες; Φάσκουσι γὰρ, ότι ο Εἰ μὴ θεότης ἐστὶν ὁ Χριστὸς, πῶς τὸ πτύσμα αὐτοῦ τυ φλὸν ἰάσατο; Πῶς τὸ δάκρυον αὐτοῦ τὸν Λάζαρον ἔγειρε; Πῶς ἐπὶ γῆς Σαμαρείτιδος διψήσας εὐχ ἡμερῶν πεινάσας, οὐκ ἔφαγεν; Αλλ' οὐδὲ ὑπά σαντα αὐτὸν, εἰ μὴ ἅπαξ ἐν τῷ πλοίῳ ἀκηκόαμεν, οὐδὲ πιόντα, ὡς ἔτυχε, δείκνυσι τὸ Εὐαγγέλιον. Απερ ἅπαντα ἀπόδειξίς εἰσιν, ὅτι θεία γέγονε καὶ ἡ σὰρξ, καὶ οὐκ ἦν ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις ἰδιώμασι. Καὶ διὰ τοῦτο μία φύσις ὁ Χριστός. ἔπιεν; Πῶς μετὰ τὴν νηστείαν τῶν τεσσαράκοντα ιν, 56. 59. Απόκρισις ὀρθοδόξου. Ευκαιρον ἡμῖν νῦν πρὸς ὑμᾶς εἰπεῖν τὸ, «" ἀνόητοι, καὶ βραδείς τῇ καρδίᾳ, τοῦ πιστεύειν οἷς ἐλάλησαν περὶ Χριστοῦ ἀπόστολοι καὶ προφῆται.» Βουλόμενοι γάρ, ως νομίζετε, θεό τητα δεῖξαι ὅλον τὸν Χριστόν· αὐτῇ τῇ θεότητι αυτ τοῦ καθάπερ Μανιχαίοι καὶ ᾿Αρειανοί προσκρούετε, παθητὴν αὐτὴν καὶ τρεπτὴν ὡς τὰ κτίσματα δει κνύντες. Αμέλει γοῦν ὁ θεῖος καὶ πάντοφος ἐν δι δασκάλοις Μελίτων, ἐν τῷ περὶ σαρκώσεως Χριστοῦ λόγῳ τρίτῳ, λίαν ἐπιμέμφεται ἐξηγητὴν τὸν βουλόμενον ἐκ τῶν μετὰ τὸ βάπτισμα ὑπὸ Χριστοῦ πρα χθέντων παραστῆσαι, ἢ πιστώσασθαι τὸ ἀληθὲς τῆς ψυχῆς, ἢ τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἡ τῶν φυσικῶν καὶ αναμαρτήτων αὐτοῦ πραγμάτων, λέγω δὴ πείνης, δίψης, ὕπνου, δακρύου, πτύσματος, ἱδρῶτος, ἐκκρίσεως τῆς διὰ ῥινὸς, καὶ ἐκκρίσεως, καὶ ἀποβολής τῆς φθειρομένης καὶ πεττομένης βρώσεως καὶ πό σεως φυσικῶς. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ ψυ χὴν ὁμοίως ἀδιαβλήτων και φυσικῶν ἡμῖν ἔντων,
tionem, non duas, quandoquidem necesse est, ut jam antea aflirmarunt, naturam Christi omni loco, tempore, et in omni re defectus expertem perstare. Quibus eadem iisdem verbis oggeram, si Chri stus est una natura, et hæc divina, quotam partem sui reliqnit quanto in sepulcro mortua jacuit? Et si omnino fieri potest, ut aliquid de divina natura decedat, quota pars erit ejus anima? quota corpus? Si enim Christus est una natura, oportet ut tertia ejus pars sit Verbumi; et tertia, corpus; et alia ter tia, anima. Quapropter ut hujusmodi imposturas fraudesque ac perniciosas decipulas vestras evite mus; neque vobiscum tot, et tantas immutabiles mutationes, et invariabiles variationes, aditiones, decessions, transitiones, profectus, figuras, incre menta et vicissitudines in Christo homine consti tuanius; ipsamque divinam Verbi naturam ab omni prorsus mutatione, variatione, alteratione et interita liberam demonstremus; ipsam itidem Chri sti humanitatem appellamus naturam, seu verita tem: neque ullo pacto blasphemam Severi et Ti mothei vocem admittimus, dicentium solam divi nitatem esse naturam Christi. Quid amplius objiciunt nobis gravissimi isti hæ reticorum rhetores ac patroni? Aiunt: «Si Christus non erat divinitas, quomodo sputum ejus cæco medicinamı fecit**? Quomodo_lacrymæ ejus Laza rum excitarunt*? Quomodo cum Samaritana mu liere colloquens, sitiensque non bibit s? Quo modo post quadraginta dierum jejunium esuriens non manducavit **? sed nequeˆdormiisse, nisi semel in navi, legimus", sed neque ex Evangelio constat eum, ut sors ferebat, hibisse. Quæ omnia argu mento 115 sunt, carnem Christi divinam evasisse, neque amplius humanis proprietatibus subjectam fuisse. Quamobrem una tantum Christus est natura. › Responsio orthodoxi. Non abs re erit vobis occi nere illud: O stulti et tardi corde ad credendum iis, quæ locuti sunt apostoli et prophetæ. › Cum enim os tendere velitis Christum totum nihil aliud esse quam divinitatem; in ipsam divinitatem, instar Manichæo rum et Arianorum, injuriosi et contumeliosi estis; quia illam passionibus et mutationibus, more creata rum rerum, subjicitis. Certe divinus et sapientissi mus inter doctores Melito in tertio de Incarnatione sermone graviter invehitur in illos interpretes, qui comprobare nituntur ex factis Christi post bapti smum veritatem corporis et anima', itemque natu ralium, et omnis peccati expertum operationum ejus, fanis, inquam, sitis, somni, laboris, lacryma rum, sputi, sudoris, excretionis per nares, egustic nisque corrupti, et naturaliter concocti cibí ac po tas: neque horum duntaxat, sed et eorum quæ ani mæ nostræ a natura inesse solent: hoc est, tristi tir, moeroris et dejecuonis. Nam contra Marcio ss Joan. tx, 6. Μarc. s' Matth. eur, 95-97; * Joan. XI, seqq. us Juan, 1, 7 seq. * Matth. v, & seqq.
col. 229–230page 111 of 120
PG 89:229τοῦτ' ἔστι τῆς αὐτῆς, καὶ ἀγωνίας, καὶ ἀθυμίας. Φησὶ γὰρ κατὰ Μαρκίωνος συντάττων ὁ θεόσοφος Μελίτων. Απηρνεῖτο γὰρ καὶ ὁ Μαρκίων, καθάπερ Σενηρός τε καὶ Γαϊανός, τὴν ἔνσαρκον Χριστοῦ οι κονομίαν, τὰς αὐτὰς προτάσεις και χρήσεις εὐαγ γελικάς, ὥσπερ καὶ νῦν οὗτοι πρὸς ἡμᾶς οἱ Μαρ κίωνος τοῦ Ποντικοῦ μαθηταί. Πρὸς ἐν λίαν έχει φρόνως ὁ Μελίτων ἀπεκρίνατο φάσκων·. Ως οὐδὲ μία ἀνάγκη τοῖς νοῦν ἔχουσιν, ἐξ ὧν μετὰ τὸ βά πτισμα ὁ Χριστὸς ἔπραξε, παριστῶν τὸ ἀληθὲς καὶ ἀφάνταστον τῆς ψυχῆς αὐτοῦ καὶ τοῦ σώματος τῆς καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρωπίνης φύσεως, Τὰ γὰρ μετὰ τὸ βάπτισμα, φησὶν, ὑπὸ Χριστοῦ πραχθέντα, καὶ μά λιστα τὰ σημεῖα, τὴν αὐτοῦ κεκρυμμένην ἐν σαρκί θεότητα ἐδήλουν καὶ ἐπιστοῦντο τῷ κόσμῳ. Θεὸς γὰρ ἂν ὁμοῦ τε καὶ ἄνθρωπος τέλειος ὁ αὐτὸς, τὰς δύο αὐτοῦ οὐσίας ἐπιστώσατο ἡμῖν· τὴν μὲν θεότητα αὐτοῦ, διὰ τῶν σημείων ἐν τῇ τριετίᾳ τῇ μετὰ τὸ βάπτισμα· τὴν δὲ ἀνθρωπότητα αὐτοῦ, ἐν τοῖς τριά κοντα χρόνοις τοῖς πρὸ τοῦ βαπτίσματος. Ἐν οἷς διὰ τὸ ἀτελὲς, τὸ κατὰ σάρκα ἀπέκρυβε τὰ σημεῖα τῆς αὐτοῦ θεότητος, καίπερ Θεὸς ἀληθὴς προαιώνιος ὑπάρχων. Σχόλιον. Σημειωτέον, ὅτι ψευδῆ εἰσι καὶ ἀπό βλητα τα λεγόμενα παιδικά θαύματα τοῦ Χριστοῦ. Καὶ οὐ πεποίηκε σημείον προφανῶς ἐν ἀνθρώποις ἐπὶ γῆς, ὡς φησι τὸ Εὐαγγέλιον πρὸ τοῦ σημείου τοῦ οἶνου τοῦ ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας ἐν τῷ γάμῳ μετὰ τὸ αὐτοῦ βάπτισμα. ᾿Αλλὰ πᾶταν ὅλην τὴν τριακονταετηρίδα, καθ᾽ ὁμοιότητα ἡμῶν κατὰ πάντα τρόπον ἐβίωσε, καὶ διῆξε δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, καθ' ὁ Παῦλος μαρτυρεῖ, καίπερ Θεὸς ὢν ἀληθὴς, καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σάρκωσιν. Εἰ οὖν πεπείραται ὁ Χριστὸς, πάντων τῶν ἡμετέρων κατά πάντα τρόπον ἐπὶ τριάκοντα χρόνους, ὥς φησιν ὁ Παῦλος, μανθανέτωσαν οἱ αἱρετικοί, ὅτι τε χθεὶς ὁ Θεὸς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου εκουσίως, φωνή μετὰ κλαυθμοῦ νηπιοπρεπῶς ἐδάκρυσεν ὡς ἄνθρωπος. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ παντὸς αὐτοῦ τοῦ ἐνιαυσιαίου, καὶ διετούς, καὶ τριετούς νηπιάζοντας χρόνου, Ἰησοῦς ὁ πεπειραμένο; κατά πάντα τρόπον, καθ' ομοιότητα ἡμῶν, μυριάκις ἔκλαυσε τὸν φυσικὸν καὶ νηπιώδη κλαυθμόν. Μυ γιάκις ἐπείνασε, καὶ ἐδίψησε, καὶ ἔφαγε, καὶ ἔπιεν. Εκουσίως κατὰ τὴν τῆς φύσεως τῶν παίδων πείναν, καὶ δίψαν, ἐσθίων, καὶ πίνων. Μυριάκις ὕπνωσε κατὰ τὸν ὕπνον φυσικὸν καὶ ἀναμάρτητον. μυριάκις ἔπτυσε, καὶ τὸ ρευστὸν τοῦ σώματος ἔδειξε, καὶ διὰ ῥινῶν, καὶ διὰ στόματος. Μυριάκις εκοπίασεν ὑποτασσόμενος ἑκουσίως, καὶ δουλεύων ἐν τῇ τοῦ δού που μορφῇ τοῖς ἑαυτοῦ γονεῦσιν, ὥς φησιν ὁ Λουκᾶς. Μυριάκις ηγωνίασε καὶ ἐλυπήθη ὡς νήπιος χωρίς πάθους καὶ ἁμαρτίας. Σῶμα γὰρ εἶχεν ὁ Χριστὸς ἁμαρτίας ἐλεύθερον, οὐ μὴν τῶν σωματικῶν ἀν αγχῶν ἀπηλλαγμένον, καθ' & διδάσκει ὁ Χρυσόστομος Ἰωάννης ἐν τῇ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Ερμηνεία. Εἰ γὰρ ἀπηρνήσατο τὰς φυσικός καὶ ἀδιαβλήτους
uem disputans sic ait calesti cognitione excellens Melito: negabat enim etiam Marcion, sicut Seve rus et Gajanus, divinam Christi incarnationem, iisdem testimoniis Evangelii adversus Melitonem usus, quibus nunc isti Marcionis Pontici discipuli adversus nos utuntur. Cui valde scite et opportune respondit Melito in hunc modum.. Non ess. nees sarium his, quos ratio non fugit, ex actionibus Chri sti post baptismum astruere, et demonstrare ani mæ et corporis ejus, et humanæ naturæ nobiscum convenientis veritatem, et ab omni fictione remo tionem. Nam quæ post baptismum a Christo gesta sunt, inquit Melito, maxime miracula, latentem ejus divinitatem potissimum mundo comprobabant et confirmabant: cum enim idem Deus simul et homo perfectus esset, duas naturas suas nobis patefecit; divinitatem quidem per miracula triennio illo post baptismum patrata: humanitatem vero suam tri giula illis amuis baptismum aitegressis, quibus carnis vilitas tegebat et abscondebat divinitatis signa, tametsi revera Deus esset sempiternus.» Scholium. Observa, falsa et supposititia esse, que vocantur puerilia Christi miraculə; neque eman aperte, luce palam miraculum edidit in terra, ut dicit Evangelium, ante miraculum illud in Cana Ga lilae, ubi aquam in vinum mutavit se: sed tolos illos triginta annos, exemplo et more nostro trans misit, excepto solo peccato, ut testatur Paulus "; quanquam 116 verus Deus esset, et ante, et post assumptam carnem. Si igitur Christus probavit omnia, et tentatus est per omnia, quæ nobis accidunt, triginta illis annis; noverint hæretici, eum ex sanctissima Virgine, quasi Deum sponte sua naturn, simul tamen ut homi nem, infantium instar, felili voce illacrymisse; neque hoc tantum tempore; sed toto illo infantiæ anno, biennio et triennio, Jesum tentatum per om nia ad similitudinem nostram, infinities flevisse, naturalemque et infantilem ploratum edidisse; in finities esurivisse et sitivisse, comedisse et bibisse, sponte sua more infantium esurientium, sitientium, manducantium et bibentium: infinities somnum na turalem, et ab omni reprehensione alienum cepisse, infinities exspuisse, perque nares, et os excrevisse, ut corporis naturam Quxilem demonstraret. Infini ties fatigatum esse, quippe qui voluntarie subje“ ctus fuerit, et in servi forma propriis parentibus servierit, ut Lucas dicit "; infinities molestias per tulisse, et tristatuin esse, ut infantem, absque ta men turbidis motibus et peccato: nam Christi cor pus a peccato immune erat; non tamen a corporeis necessitatibus, quemadmodum doret Joannes Chry sostomus in expositione super Matthæum. Si enim naturales et indetractabiles naturæ nostræ imbecil » Joan. II, 1 segg. ** flebr. ¡v, 13. co Luc. 1, 51.
col. 231–232page 112 of 120
PG 89:231ἀσθενείας καὶ ἐνδείας τῆς ἡμετέρας φύσεως, α ἂν αὐτὴν τὴν φύσιν προαπηρνήσατο, καθ' & πάλιν καὶ τοῦτο ὁ αὐτὸς Χρυσόστομος ἡμῖν ὑπηγόρευσεν, Οὐκ οἴκοθεν δὲ ταῦτα ὁ θεόσοφος Πατήρ ὑπηγόρευσεν, ἀλλὰ Παύλῳ μαθητεύσας καὶ ἑπόμενος. Ακή κος γὰρ αὐτοῦ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους περὶ Χριστοῦ λέγοντος" Ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ απ ματος, καὶ αὐτὸς, ήγουν ὁ Χριστός, μετέσχε παρα πλησίως τῶν αὐτῶν παθημάτων.» Λεγέτω μοι λοι πὸν ὁ αἱρετικός, ποιά εἰσι τὰ παθήματα της σαρ κὸς τῶν νηπίων, τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιάβλητα, ὧν ὁ Χριστὸς μετέσχεν, εἰ μὴ πεῖνα, καὶ δίψα, καὶ ὕπνος, καὶ κόπος, καὶ ὅσα ἄλλα προ βραχέως ὁ λόγος ήρις θμησεν; Ἐπήγαγε γὰρ εὐθέως ὁ ᾿Απόστολος λέγων περὶ Χριστοῦ· ι Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται. *Οθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, ἵνα ἐλεήμων γένηται.» Καὶ πάλιν μετὰ βραχέα φη σίν· Οὐ γὰρ ἔχομεν ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμ παθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν· πεπειραμένον δὲ κατὰ πάντα καθ' ομοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας.» Πε πειραμένον δὲ τίνος; πρόδηλον, ὅτι τῶν φυσικῶν ἡμῶν ἀδιαβλήτων ἀσθενειῶν, δι' ἂς ἐκουσίως ένην θρώπησεν. Οτ' ἂν οὖν ἀκούσῃς Παύλου μαρτυροῦνα τος, ὅτι πεπείραται ὁ Χριστὸς τῶν τῆς φύσεως ἡμῶν ἀσθενειῶν κατὰ πάντα, χωρὶς μόνης τῆς ἁμαρτίας, μηκέτι λοιπὸν καθ᾿ ἡμῶν ἀγανακτήσῃς λεγόντων, ὅτι πεῖραν ἔσχεν ὁ Χριστὸς γεννηθεὶς πάντων τῶν νηπιακῶν καὶ φυσικῶν ἡμῶν τοῦ σώματος ἰδιωμάτ των καὶ ἀμέμπτων παθημάτων. Διὰ γὰρ τοῦτο τάς προκειμένας ηγαγον μαρτυρίας, ἵνα μή μοι εἴπῃς, ὅτι καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι πεῖραν ἔσχεν ὁ Χριστὸς πάντων τῶν φυσικῶν ἡμῶν, καὶ καθαρῶν, καὶ ἀδιαβλήτων πραγμάτων, ἄνευ σπορᾶς καὶ ἁμαρτίας γενόμενος ἄνθρωπος; "Ορα γοῦν ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Θεομήτωρ, καὶ ΘΕΟΤΟΚΟΣ Μαρία, ἡ ἐκ Πνεύματος ἁγίου συλλαβοῦσα καὶ τεκοῦσα ἀσπόρως αὐτὸν Χριστὸν τὸν Θεόν, Υἱὸν αὐτ τῆς, καὶ τέκνον αὐτῆς ὠνόμαζε πάντοτε αὐτὸν, ἕως τῆς αὐτοῦ ἀπὸ γῆς ἀναλήψεως, καίπερ ὁρῶσα αὐτὸν θεοσημείας ποιοῦντα, καὶ νεκροὺς ἀνιστάντα, ἀλλ᾽ έπειδὴ ἐν τῇ νηπιότητι αὐτοῦ καὶ πάσῃ τῇ τριακονταετηρίδι πρὸ τοῦ βαπτίσματος πεπειραμένον άδρομος. πάντων καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν εἶδεν αὐτὸν, τούτου χάριν υἱὸν αὐτῆς ὠνόμαζεν αὐτὸν, καίπερ Θεὸν ὄντα ἀληθινόν. Εἰ δὲ σκληρά σοι, καὶ βαρέα, καὶ ἄπιστα τὰ λεγόμενα φαίνεται, είπέ μοι, τί δήποτε μύρα ήγα γον ἐν τῷ τάφῳ Χριστοῦ αἱ γυναῖκες; Θεότης γὰρ ἡ εὐώδης καὶ ἀβρωτος οὐ χρήζει μύρων· ἀλλὰ τὸ ὑλικὸν καὶ φθορᾶς καὶ ἀποφοράς δεκτικόν, δι' ἦν καὶ Νικόδημος ἀνθρώπινόν τι λόγισάμενος, μετὰ ἀλόης ἐσμύρνισε τὸ ἔνθεον Χριστοῦ σῶμα. Τοιγαρ
Klitates et indigentias repudiasset, et assumere re nuisset; ut idem Chrysostomus docet: neque vero doctrinæ hujus quasi domi suæ natæ primus au ctor Pater iste fuit; sed tanquam discipulus a Paulo accepit; quem in Epistola ad Hebræos hæc dicentem audiverat. ‹ Quia ergo pueri communicaverunt carni et san guini, et ipse similiter Christus participavit cisdem passionibus et affectionibus ". Dicat hæreticus quænam sint istæ infantium in carne passiones, et affectiones naturales et indetrectabiles, quarum Christus particeps esse voluit, nisi fanes, sitis, somnus, labor, et alia, quæ paulo ante commemo ravimus? Statim namque subdidit Apostolus de Christo: Non enim angelos apprehendit; sed se men Abrahæ apprehendit. Unde debuit per omnia fratribus similari, ut misericors fieret *.» Et pau ló post addit: Non enim habemus Pontificem, qui non possit compati infirmitatibus nostris, tentatum vero per omnia pro similitudine absque pecca to *.» Et quorumnam Pontifex iste experimenta ce pit? Manifestum arbitror, quod imbecillitatum et infirmitatum, quæ nobis a natura insitæ sunt, quæ que calumnia vacant; quas, ut in se susciperet, volens libensque humanam naturam induit. Quan do igitur audieris Paulum 117 testificantem Christum experientiam cepisse omnis imbecillitatis, quæ in natura nostra inest, excepto solo peccato, non est, quod posthac succenseas nobis alirmanti- c bus, Christum omnibus infantium proprietatibus et inculpatis affectionibus subjacuisse. Eo enim fine prædicta testiinonia adduxi, ne quaereres, unde con stet Christum omnia quæ natura nobis insevit, quæ que omni culpa et reprehensione carent, exper tum esse, absque semine et peccato, humana na tura indutum. Considera igitur ipsam etiam Deiparentem Mariam, quæ ex Spiritu sancto absque semine concepit et peperit; ipsum Christum Deumn, B lium suum semper ac ubique nominasse usque ad ascensionem in coelum *, quanquam videret mira cula divinitus ab illo patrari, mortuosque excitari. Sed cum non ignoraret eum tricennali illo tempo ris spatio ante baptismum, expertum esse omnia, more ac exemplo nostro, ea de causa filium appel lavit, tametsi verus Deus esset. Quod si hæc tibi dura, gravia, et supra fidem videntur, cedo, precor, quamobrem mulieres unguenta ad sepulcrum attu lerint er. Nam divinitas, fuus omnis fragrantia et immortalis, hullis eget unguentis, sed id quod ex materia compingitur, et corruptioni, ac interitul subjacet; cujus gratia ipse etiam Nicodemus huma num quiddam cogitans, aloe et myrrha divinum *¹ Hebr. 11, 14. ** ibid. 16, 17. C. A. mendose Hebr. IV, Luc. 1, 55. & Luc. 11, ** Act. 1, 9. *Lue.
col. 233–234page 113 of 120
PG 89:233οὖν ἔχοντες συνηγόρους ἡμῶν, καὶ μάρτυρας αψευ δεῖς, τοὺς αὐτόπτας, καὶ ὑπηρέτας, καὶ συγχρόνους τοῦ Χριστοῦ κατά σάρκα γενομένους, τούτοις μᾶλ λον, καὶ οὐκ ἄλλοις πειθαρχήσομεν. Οὗτοι γὰρ ἡμῖν καταγγέλλουσι τὴν ὑπομάζιον τοῦ Ἰησοῦ γέννησιν, τὴν γαλούχησιν, τὴν ἐπὶ τῆς φάτνης ἀνάκλισιν, τοῦ μικροφυοῦς τοῦ μεγάλου Θεοῦ παλαιστημαίου μεγέ θος του σώματος, τὸ δάκρυον, τὸ νηπιῶδες, τὸν ὕπνον, τὴν ἀφθεγξίαν τοῦ στόματος, ο πρὸ τοῦ γινώ σκειν τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα, η μητέρα, ο ως Ησαΐας φησί· τὴν κατὰ πρόσβασιν τῶν τριχῶν, καὶ ἐνύχων, καὶ τῶν μελῶν αὔξησιν· τὴν καθ' ἡμέτ ραν τῆς τοῦ σώματος μορφῆς τρανοτέραν μόρφωσιν τὴν κατά πρόσβασιν ἐξ ἀδυναμίας παιδικῆς τῶν νεύ μων, καὶ ὀστῶν, καὶ χειρῶν, καὶ ποδῶν στερέωσιν τὴν μετὰ χρόνον τῶν ὀδόντων κατὰ φύσιν βλάστησιν τὴν μετὰ τὸ γάλα στερεωτέρας βρώσεως μετάληψιν την χειρακρατουμένην διδαχὴν τοῦ περιπά του. Εἰ δὲ ἐπὶ τοῖς λεγομένοις, ὁ αἱρετικός, ἀγανακτεῖς, καὶ φρίττεις, τί λοιπὸν δράσεις, εἰ ἀκούσῃς σαρκὸς, καὶ αἷματος οκτωημέρου περιτομῆς ἐκκοπήν, καὶ ἀποβολὴν ἀπὸ Χριστοῦ γενομένην; Η πάλιν, τριχῶν καὶ ὀνύχων αὐτῶν οὐσιωμένων διάφορον κου μάν, καὶ ἀπόρριψιν; Νόμος γὰρ Θεοῦ διατάττεται Ἰουδαίοις, κείρεσθαι, καὶ μὴ τρέφεσθαι πλοκάμους. Ἐκών δέ σοι πάρειμι σιγήσων, τὴν τῶν θρόμβων τοῦ αἵματος, καὶ τῆς πλευρᾶς εἰς γῆν ἐξ Ἰησοῦ και τἀῤῥυσίν τε, καὶ ἐξ ἐνυποστάτου σαρκὸς Θεοῦ ἀφαί ρεσιν. Ίσως δέ σε μηδὲ τοῖς Ευαγγελίοις πιστεύειν μαρτυρούσιν, ὅτι • προέκοπτεν ὁ Ἰησοῦς σοφίᾳ, ο καὶ ἡλίκια τὴν νηπιώδη καταλιπών, καὶ πρὸς τὴν παιδιώδη, καὶ μερακιώδη, καὶ πρὸς ἔφηβον, καὶ ἔν νομον, και τελείαν, μεθιστάμενος ἡλικίαν. Εἰ γὰρ μὴ κατὰ νόμον τὸν φυσικὴν κατεδέξατο εκουσίως τὰ της φύσεως τοῦ σώματος, ἀδιάβλητα μάλιστα πρὸ του βαπτίσματος, διά τί, Θεὸς ὢν παντοδύναμος, μὴ εὐθέως, ἡνίκα ἐτέχθη, ἐπὶ τῆς φάτνης ἐλάλησε; Δια τί εὐθέως τεχθεὶς οὐκ ἐπεριπάτησε; Τίνος χά ριν μὴ εὐθέως πατέρα και μητέρα ἐκάλεσε; διὰ τί εὐθέως μὴ ὀδόντας, καὶ τρίχας, καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τὰ τοῦ σώματος, πεπληρωμένα ἐτέχθη ἔχων; διὰ τί δὲ μὴν καὶ μορφήν τινα κρείττω, καὶ λαμπροτέραν τῆς ἀνθρωπίνης μορφῆς ἠμφιέσατο; Εἰ γὰρ ταῦτα πεποίηκεν εὐθέως ἂν ἐγίνωσκον, καὶ οἱ γονεῖς, καὶ ὁ κόσμος, ὅτι θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ εἰ τοῦτο ἔγνων, οὐκ ἂν αὐτὸν υἱὸν ἴδιον ἐκάλουν· οὐκ ἂν αὐτὸν ὑποτάσσεσθαι αὐτοῖς, καὶ δουλεύειν κατα εδέξαντο· μᾶλλον δὲ, ὥς φησιν ὁ Βατανεώτης ὁ Νεα δ μᾶς, εἰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἄνθρωπος πιστευθῆναι ἡσού λετο ὁ Ἰησοῦς, διὰ τί μὴ μᾶλλον συνήγαγεν ἐκ πάν των τῶν ἐθνῶν ἐν τῇ Σιών Ιουδαίους, καὶ Ελλη ναι, ὥσπερ ἐπὶ τῇ Πεντηκοστῇ πεποίηκε; Καὶ οὐ των ὁρώντων πάντων κατῆλθεν ἐξ οὐρανοῦ ἄνθρω τος, ώσπερ μέλλει κατέρχεσθαι τῇ δευτέρα παρουσίᾳ αὐτοῦ· καὶ ὥσπερ ὤφθησαν πᾶσιν αἱ γλῶσσαι ΣΙΣ, τις, hoπιο το λείο
Christ corpus inunxit c. Quocirca cum patroui et testes veracissimi nobis illi ipsi suppetant qui vide runt, et sermonis ministri fuerunt ", et simul cum Christo incarnato vitam egerunt; his potius, quam aliis obtemperemus oportet. Isui enim au nuntiant nobis Jesu ubera sugentis nativitatem, lactisque pastum, et in præsepio palmum vix exce dentis corporis, magni Dei reclinationem, qui pu sillus nasci dignatus est, lacrymas insuper infan tiles, somnium, loquendique impotentiam, e prius quam puer vocare nosset patrem vel matrem, ut Isaias ait 70; s item pilorum, unguium et membrorum incrementum; quotidianam corporeæ figuræ ex pressiorem formationem; nervorum, ossium, ma nuum et pedum ex imbecillitate infantili ad vali diores firmioresque vires progressum et profectum; dentium, qui temporis successione fieri assolet, exortum; post lactis usum solidioris cibi esum; denique institutionem illam, qua mauuductus in cedere, pedibusque nili didicit. 6 Joan. 38. "Luc.1, 2; 1 Joan. 1, 1. 11, 1 seqq. * Εxod. 18. Si autem, o hæretice, hæc audiens indignaris, quid ages, si audias circumcisionem octavo die natali peractam ", qua carnis suæ ´parte privatus est? aut capillorum 118 vel unguium ex ipso ena torum diversam abscissionem ac resectionem? Ju dais enim capillos Londere præceptum erat, non nutrire. Cæterum silentio libens involvam guttas sanguinis, ex latere Jesu in terram delabentes, et ex carne in Deo subsistente ablationem. Forsan neque fidem habes Evangeliis testantibus Jesun profecisse sapientia et ælate *,» relicto stult infantili, et ad puerilem et juvenilem, ephebisque competentem secundum præfinitas naturæ leges gradu facto. Si enim non ex præscripto naturalis legis omnia quæ in corpore nostro a natura insita sunt, voluntarie ante baptisma assumpsit, maxime iHa quæ respui nequeunt, qua de causa, cum Deus esset, non derepente simnui atque in lucem exstitit, in præsepi locutus est? cur non statim ab ortu suo ambulavit? Qua de causa confestim patrem ac inatrem non compellavit? Cur non absque mora dentes, et pilos, et reliqua corporis membra pere fecta habuit? Cur non speciem quamdam humana augustiorem et splendidiorem induit? Nam si haec fecisset, statim cognovissent parentes et mundus ipsum Deum esse et non hominem. Et si hoc cogno vissent, filium non nominassent. Neque passi fuissent, ut ipsis subderetur ac serviret. Imo si, ut Bataneo tes Junior dieit, Christus videri voluit homo supra hominem, cur non in Sion ex omnibus nationibus Judæos et Græcos congregavit, ut in Pentecoste ai, illo factum est '', ipsisque inspectantibus, ex cœlo descendit, eo modo quo in secundo ad ventu venturus est; et quo linguæ ignitæ cunctis apparuerunt, et quo ipse in specie ignis supra montem Sinai visus est”, universo Israel præseme et credente. 7ª Isa. viii, 4. 7 Luc. 11, 21. * Luc. 11, 52.
col. 235–236page 114 of 120
PG 89:235αἱ τοῦ πυρὸς, καὶ ὥσπερ ὅλου τοῦ Ἰσραὴλ θεωροῦντος κατῆλθεν ἐν εἴδει πυρὸς, ἐπὶ τοῦ Σινᾶ ὅρους, καὶ θεωρήσας ἐπίστευσεν ὁ λαός. Ταῦτα δὴ καὶ Αμμώνιος ὁ ᾿Αλεξανδροὺς πρὸς τὸν ᾿Αλικαρνασσέα γράφων φησίν, ὅτι εἰ ὑπὲρ ἄν θρωπον κατὰ πάντα τρόπον ήβούλετο ὁ Χριστός γνωρισθῆναι τὸ σῶμα αὐτοῦ, τί ὅλως ἦν χρεία γυα ναικὸς, καὶ μήτρας Μαρίας; Τίς ἦν χρεία ἐννεαμηνιαίου ἐν γαστρὶ οἰκήσεως; Ο γὰρ τὸν Ἀδὰμ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι ποιήσας, ἄνευ γυναικός, καὶ μήτρας, καὶ τάχου, ἡδύνατο καὶ ἑαυτῷ κατα σκευάσαι ἄνθρωπον, καὶ οἰκῆσαι εἰς αὐτὸν καὶ ἐπισ δημῆσαι ἐν τῷ κόσμῳ. Πάλιν τε εἰ μὴ ὁμοιωθῆναι ἡμῖν ἡβούλετο κατὰ τὴν σάρκα, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτ τίας, κατὰ πάντα τρόπον, διὰ τί μὴ ἀστρῷον σώμα ἡμφίεστο; ἢ ἡλιόμορφον; ἢ κρυσταλλοειδές, καὶ λάμπον, οἷον ἦν τὸ πρόσωπον τοῦ ᾿Αδάμ, ὅτε γέγονε; καὶ τὸ πρόσωπον Μωσέως, ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ; ὡς γὰρ Θεὸς αὐτῶν ὑπάρχων λαμπροτέραν ἐκείνων μορ τὴν ἐνδείξασθαι καὶ ἔχειν ὀφείλει, πρὸς τὸ πιστωθῆναι τῷ κόσμῳ ὅτι Θεὸς ὑπάρχει. Διὰ τί δὲ οὐχ ὡράθη καὶ συνανεστράφη, ὡς ὡράθη και συν ανεστράφη τῷ ᾿Αδάμ; μὴ ἐσθίων, μὴ πίνων, μὴ κοι μώμενος, μὴ κοπιῶν, μὴ πτύων, μὴ δακρύων, μὴ πάσχων; Ὁ γὰρ τὸν Ἀδὰμ μὴ πτοήσας, μηδὲ και ταπλήξας ἐν τῷ συνδιάγειν αὐτῷ, ἠδύνατο καὶ ἡμῖν ὁμοίως ἐπιφανῆναι, καθὰ πάλιν, καὶ τῷ ᾿Αβραάμ, καὶ τῷ Ἰακώβ, πρόσωπον προς πρόσωπον ὡράθη, καὶ οὐκ ἐπάταξεν αὐτόν. Ομοίως καὶ οἱ προφῆται, καὶ δ' Ναβουχοδονόσωρ, καὶ Μωσῆς, καὶ ἄλλοι μυ ρίοι οπτασίαν δίχα σώματος έωράκασι Θεοῦ. Οὐ μό νον δὲ ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις όψεται Χριστὸν ἐρχόμενον ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ καὶ τοῖς ἀποστόλοις δὲ ἐν ἀφθαρσία καὶ ἀθανασία ὢν μετὰ τὴν ἀνάστασιν συνηυλίσθη ἐπὶ ἡμέρας τεσ σαράκοντα· διὰ τί οὖν μὴ ἀγγελικῇ φύσει ἐπεφάνη τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ φθαρτῇ, καὶ θνητῇ, καὶ ρευστῇ σαρκί; Ο ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. "Οτι γὰρ εἰ ὤφθη Χριστός κρείττονα τινα, καὶ παράδοξον μορφὴν ἔχων, εὐθέως ἐπισ στεύετο, ὅτι θεὸς ὑπάρχει· ἐκ Γραφικῆς ἱστορίας τὸ λεγόμενον παραστῆσαι πειράσομαι. Ποιήσας ὁ Θεὸς τὸν ᾿Αδάμ, κατ᾿ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ, ἐνέθηκεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ διὰ τοῦ ἐμφυσήματος τὴν χάριν, καὶ ἔλλαμψιν, καὶ ἀκτῖνα τοῦ παναγίου Πνεύ ματος, εἶτα διὰ τῆς παρακοής, καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀποσβεσθείσης τῆς τοιαύτης χάριτος ἐκ τοῦ προσο Εἰ ώπου αὐτοῦ, ἐγέννησε τὸν Κάϊν, ἐγέννησε τὸν ᾿Αβελ. Μετὰ δὲ τούτους, ἄκουσον τί φησιν ή Γραφή, ο Εζησε δὲ 'Αδάμ ἔτη διακόσια, καὶ τριάκοντα, καὶ ἐγέννησεν υἱὸν, κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, ὁ τοῦτ' ἔστιν, οἵαν εἶχεν ἀπ' ἀρχῆς, ὅτε γέ γονεν ὑπὸ Θεοῦ εἰκόνα, καὶ ἔλλαμψιν ἐπὶ τοῦ προσο ώπου αὐτοῦ, ο Καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ, ο τοῦτ' ἔστιν ἐξανάστασις· ἐπειδὴ εἶδεν ἐν αὐτῷ ἀνακαινισθεῖσαν τὴν ἀρχαίαν καὶ παράδοξον ἐκείνην ἐπὶ τοῦ προσώπου μορφὴν, καὶ χάριν, καὶ ἔλλαμψιν
Alexandr ¡us ▲ Hæc eadem scribit Ammonius contra Halicarnasseum: videlicet, si Christus vo lebat corpus suum per omnia et omni modo com munem hominum legem transcendere, quid opus erat femina et utero Mariæ? Ad quid novem men sium in utero mora? Nam qui Adamum, cum no» esset, formaverat ut esset absque muliere, utero ct partu, poterat utique etiam sibi humanam na turam condere, inque illa habitare, et in mundo peregrinari. Praeterea, si nobis similis esse nolebat in cinnibus, absque solo peccato, cur non induit cœleste corpus, lucens ac rutilans solis instar aut crystalli, qualis erat facies Adami, quando condi tus est, aut Moysis in moute Sinai?? quippe, ut illorum Deus, longe fulgentiorem et nitidiorem for mam assumere et poterat et debebat, ut suam di vinitatem 119 mundo testatam redderet. Cur non nobis etiam conspiciendum sese prabuit, nobis cumque versatus est, eo modo quo visus est ab Adamo, cumque eodem versatus, neque mandu cans, neque bibens, neque dormiens, neque de lassatus, neque exspuens, neque lacrymans, ne que quidquam patiens? Nam qui tali congressu suo Adamum nec perterrefecerat, neque formidine ulla perculerat, poterat utique et nobis, simili modo ap parere, sicut et olim Abrahamo et Jacob facie ad faciem apparuit, et non percussit eum. Pari modo et prophetæ, et Nabuchodonosor, et Moyses, et alii innumeri visionem Dei expertem corporis vi derunt. Neque isti duntaxat, sed et universa ho minum natura videbit Christum venientem in glo ria Patris sui; et cum apostolis post resurrectionem jam in incorruptione et immortalitate per quadra ginta dies egit; cur igitur non in angelica natura mundo sese conspiciendum exhibuit, sed in corru ptibili, mortali, fuxili carne? suam ORTHODOXUS. Si Christus excellentiore spe cie in lucem prodiisset, statim Deus creditus ac habitus fuisset; id quod ex sacrarum Litterarum historia planum facere tentabo. Cum Deus creas set Adamum secundum imaginem et similitudinem 76, indidit in faciem ejus per spiraculum, gratiam et illustrationem, et sancti Spiritus ra dium 7. Deinde hac gratia per peccatum et trans gressionem exstincta, et ex vultu abstersa, genuit Cain et Abel T. Post hoc audi quid Scriptura dicat ‹ Vixit Adam annos ducentos et triginta, et genuit filium ad imaginem et similitudinem suam 78, hoc est, qualem imaginem et splendorem ab initio in facie habuerat, quando a Deo creatus est vocavit nomen ejus Seth, so, (quod est, resurrectio), quandoquidem animadvertebat veterem in illo fa cisi decurem, et admirabilem gratiam, formam, et nitorem Spiritus sancti instauratum ac repara tum. Quem omnes, qui eo tempore vitam agebant, 29. 76 Gen. 1, 26. 7 Gen. 11, 7. 75 Exod. XXXIV, 8 Gen. iv, 1. "Gen. v, 3. eo ibid.
col. 237–238page 115 of 120
PG 89:237τοῦ παναγίου Πνεύματος, ἣν θεασάμενο: ἐπὶ τοῦ προσώπου τοῦ Σήθ, ἅπαντες οἱ κατ' ἐκεῖνον τὸν και τὸν ἄνθρωποι, εὐθέως προσηγόρευσαν αὐτὸν θεόν καὶ διὰ τοῦτο περὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ εἶπεν ἡ Γραφὴ, ὅτι ι Ιδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Σήθ, τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ο τὰς ἐκ τοῦ γένους τοῦ Κάϊν, ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναῖκας· μετεῖχον γὰρ καὶ αὐτοὶ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἕως εἶπεν ὁ Θεός, ὅτι Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώ πως τούτοις.» Μέντοιγε ὁ Σήθ ἐπὶ ἐννεακοσίους πέντε χρόνους διέμεινεν ἐν μέσῳ· τῶν ἀνθρώπων, ἔχων τὴν τοιαύτην παράδοξον τοῦ προσώπου μορφήν, όνο μαζόμενος ὑπὸ πάντων θεός. Καὶ ὁ Ναβουχοδονόσωρ δὲ τὴν παράδοξον ὄψιν τοῦ τετάρτου, υἱὸν Θεοῦ ἐκά λεσεν. Καὶ ὁ Μανωὲ τὴν ἐξαίρετον τοῦ ἀγγέλου μορ φήν, Θεόν προσηγόρευσεν. Ομοίως καὶ ὁ Ἰακώβ, τὴν ξένην τοῦ παλαίσαντος αὐτῷ ὄψιν Θεὸν ὠνόμασε. Καὶ ἡ ἐγγαστρίμυθος παραδόξους μορφάς θεασαμένη θεοὺς αὐτοὺς προσηγόρευσε. Καὶ Μωσῆς δὲ ἐπὶ τεσ σαράκοντα χρόνους διέμεινεν ἐν ἐκείνῃ τῇ παραδόξω τοῦ προσώπου μορφή. Για 90 Καὶ τίνος χάριν ὁ πάντων τούτων τὰ πρόσωπα οὕτω δοξάσας Χριστός, οὐκ ἔδειξε τοῖς ἀνθρώποις ἐν ἑαυτῷ τοιαύτην μορφήν, όπως πιστωθῇ, ὅτι Θεὸς ὑπάρχει ἀληθῶς, καὶ τούτου χάριν κρείττονα παρά τὴν ὑλικὴν, καὶ γηγενῆ, καὶ φθαρτὴν ἔχει μορφήν; Αλλ' ο εταπείνωσε, καὶ ἐκένωσεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου Εκουσίως λαβών, ο υθεν καὶ ἐν αὐτῇ τῇ τα πεινώσει ταπεινοτέρως ἐταπείνωσεν ἑαυτόν· οὐ γὰρ στός βασιλέως ἐπὶ γῆς γέγονεν, οὐχ υἱὸς ἀρχιερέως, οὐχ υἱὸς δυνάστου, οὐ μητρὸς βασιλίδος· ἀλλὰ γου νέων πτωχῶν, κώμης οἰκτρᾶς Ναζαρέτ, οὐ μητροπόλεως τινος, οὗ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἀλλὰ τόπου πτω χοῦ. Ἰωσὴφ πτωχὸς, ἡ τούτου τέχνη οἰκτρὰ, ὁ βίος αὐτῶν πτωχός. "Οθεν, καὶ ἐν Βηθλεὲμ οὐκ ἦν αὐτοῖς τόπος ἐν τῷ καταλύματι, οὔτε μὴν πλῆθος δούλων, καὶ ζώων, καὶ ἡμιόνων. Διὸ καὶ πᾶσα ἡ ἐπὶ γῆς τοῦ Χμπού διατριβή, ἐν πτωχείᾳ καὶ πεζοπορία γέγο νεν· ὁ Κύριος τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῆς γῆς ἀδούλευτος ὢν, εἶχαν ἐξ οἴκου μετερχόμενος, καὶ ξενοδοχούμενος, καὶ ἐκ τῶν συνακολουθούντων αὐτῷ γυναικῶν τρεφόμενος, ὁ πᾶσι τὴν ζωὴν καὶ τὴν τροφὴν χαριζόμενος. Ταῦτα δὲ πάντα τὰ πτωχοπρεπῆ οὐκ ἀσκόπως ὁ Χριστὸς πεποίηκεν· ἀλλ' ἐπειδὴ δι' ὑψηλοφροσύνης έπεσεν ὁ ἄνθρωπος, νομίσας γενέσθαι θεός, τούτου χάριν, διὰ πολλῆς καὶ ἀφάτου ταπεινοφροσύνης πεποίηκεν ὁ Χριστὸς πάντα τὰ τῆς ἐν σάρχου οικονομίας αὐτοῦ, ἐπὶ τοσοῦτον ταπεινώσα; ἑαυτὸν, ὥστε καὶ αὐτὰ αὐτοῦ τὰ ἐντάφια ἱμάτια, οὐκ ἐξ οἰκείων γονέων, ἀλλὰ ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ ἐκομί. αυτό ἑκουσίως. Διὸ ἐπιγνόντες τὸν σκοπὸν τῆς ἑκουσίου Χριστοῦ ταπεινώσεως, ὅτι ἑαυτὸν ἐκένωσε, καὶ ἐπτώχευσεν, ἵνα τὴν ὑπερηφανίαν τοῦ ἐχθροῦ καταργήσῃ, μὴ δει
in facie Seth intuiti, e vestigio illum nominarunt Deum; eaque de causa de filiis ejus dicit Scriptu ra: Videntes filii Dei, hoc est, filii Seth, ‹ fi lias hominum,» illas nimirum, quæ erant ex ge nere Cain, acceperunt eas sibi uxores 81; > nam et ipsi participes erant gratiæ Spiritus sancti, donec dixit Deus: «Non permanebit Spiritu's meus in his hominibus 82.83., Tametsi ipse Seth quinque supra nongentos annos inter homines mansit, hac admiranda faciei specie insignitus, et ab omnibus Dei appellationem sortitus. Et Nabucho Jonosor quarti illius plenam admirationis visionem, quasi filii Dei nominavit 8. Et Manue eximiam angeli speciem conspicatus, Deum vocavit 88. Sic et 120 Jacob peregrinam, et eximiam formam ejus; qui secum lu ctatus fuerat, Deum appellavit s. Et pythonissa in suetas formas intuita, deorum nomen illis tri buit. Moyses quoque quadraginta annis admirabi lem illam vultus formam retinuit 88. Qua de causa vero Christus, quí horum omnium vultus tanta gloria insignierat, similem speciem sibi quoque non indidit, inditamque publice ho minibus extitbuit; ut deitati suæ fidem concilia ret; assumpta in hunc finem forma, quæ terrestri hac et caduca longe excellentior esset? Sed e hu miliavit, et exinanivit semetipsum formam servi, voluntarie accipiens ". Unde etiam in ipsa sua humiliatione humilius seipsum humiliavit: non enim patre rege in terris progenerari voluit; non summo pontifice, non principe, aut quopiain pro cerum, nou matre regina; sed parentibus egenis; in abjecto vico Nazareth; non in metropoli, non Ilierosolying, sed in loco vili. Inops erat Josephi. Opificium ejus miserandum, vita egestati subjecta. Unde et Bethleemi non erat illis locus in diverso neque multitudo servorum, animalium, et mulorum. Hinc et tota Christi in terris commo ratio paupertatis plena erat, ita ut et'itinera pedes conficeret. Dominus cœli ac terræ servo carebat, deque domo in domumn transibat, hospitiis alienis exceptus, et pia mulierum ipsum sequentium libe ralitate sustentatus, qui vitam et alimentum uni versis suppeditare consueverat. Hæc omnia ege statis indicia, ac specimina sine causa non edidit, aut subiit Christus: sed cum homo per arrogan tiam ac elationem corruisset, ratus, se fore deum, ideo Christus inmensa et ineffabili submissione ac humilitate omnia quæ ad incarnationem spectant, peregit; et tantopere sese abjecit, ut etiam vestes sepulcrales, non a propriis parentibus, sed a Jose pho volens acceperit. Quapropter cognito fine et consilio voluntariæ bu militatis Christi, quod scilicet semetipsum exina niverit, et egestati subjecerit, ut superbiam hostis ** Gen. vi, 2. 81.8 ibid. 3.” Dan. 11, 92. 85 Judic. XIII, 22. ** Exod. XXXIV, 29. 50 Luc. 11, 7. Philipp. 11, 6, 7. 80 Gen. xxxi, 50. 67 1 Reg. xxvi, 15.
col. 239–240page 116 of 120
PG 89:239σους πάντων τῶν ἡμετέρων παθημάτων δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας.» Καὶ μάλιστα ἔχοντες τὰς προειρημένας αὐτοῦ πρὸ τοῦ βαπτίσματος παραστάσεις, καὶ τὰς νηπιώδεις, ἕως εἰς ἄνδρα τέλειον, αὐξήσεις, τὰς πείνας, τὰς δίψας, τους κόπους, τὰ δάκρυα, καὶ τὰ λοιπά, τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ἅτινα τοῖς αἱρετικοῖς ἀντιτιθέντες, λέγω δή, ἅπερ ἐν τοῖς τριάκοντα χρόνεις καθ᾿ ἡμᾶς ἑκουσίως διεπράξατο· μηκέτι περὶ ὧν μετὰ τὸ βάπτισμα ὁ Χριστὸς ἐπεδείξατο ἀνθρωπίνων ζυγομαχήσωμεν. Μὴ περὶ ὕπνου, μὴ περὶ Βρύσεως, ἢ πόσεως, ἢ κόπου, ἢ δακρύων, ἢ λύπης, ἢ ἀγω νίας, ἢ ἑτέρου τινὸς ὑλικοῦ. "Ινα γὰρ καὶ μηδὲν ὅλως άνθρώπινον διεπράξατο μετὰ τὸ βάπτισμα ἐν τοῖς τρισί χρόνοις, μήτε ἔφαγε, μήτε ἔπις, μήτε ύπνωσε, μήτε εκοπίασε, μήτε ἔπτυσε, μήτε ἔκλαυσεν, ἀρκοῦσιν ἡμῖν εἰς τὸ βεβαιῶσαι τὸ ἀληθὲς τῆς αὐτοῦ ἀνθρωπότητος, πάντα, ὅσα ἔπραξε καθ' ἡμᾶς ἐν τοῖς τριά κοντα χρόνοις τοῖς πρὸ τοῦ βαπτίσματος, νόμος γάρ ἐστιν ἐξ ἀποστολικῶν κανόνων, ὁ ἐπιτρέπων, τῆς τῶν πλειόνων μαρτυριών, ἢ χρήσεων εἶναι τὴν ψῆφον ἐπὶ παντὶ ζητήματι, καὶ δόγματι συντείνοντι εἰς Χριστόν. ; λιάσωμεν μετά Παύλου εἰπεῖν, ὅτι «Πεπείραται Ἰησ βα Πλὴν τῷ ἐπεσκεμμένως ἐγκύψαντι τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις, πτωχότερα, καὶ εὐτελέστερα, καὶ ἀτι μότερά εἰσιν, ἅπερ Χριστὸς πέπονθε, καὶ ἔπραξεν ἑκουσίως μετὰ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, ὑπὲρ πάντα, ὅσα πεποίηκεν ἀνθρώπινα καθ' ἡμᾶς πρὸ τοῦ βαπτίσματ τος αὐτοῦ· καίπερ Θεὸς ὢν ἀληθινὸς, καὶ πρὸ σαρκός. καὶ μετὰ σάρκωσιν. Τί γάρ, είπέ μοι, τούτου πτωχότερον ἐπὶ Θεοῦ, ἢ εὐτελέστερον, ἢ ἀτιμότερον, ὅτι ὁ Ποιητὴς οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁ τὸ ἀπαύγασμα τῆς δό ξης τοῦ Πατρὸς, ὁ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ,» ὁ ὢν Θεὸς ἐπὶ πάντων, ὁ ὁμοούσιος καὶ ὁμόδοξος Λόγος τοῦ Πατρὸς, ὁ συναΐδιος τοῦ παναγίου Πνεύματος, ὁ ἄκτιστος, ὁ ἄτρεπτος, ὁ αὐτόφωτος, Γιὸς ὁ μονογενῆς, ἐθελοντὶ ὑπὸ ἀνόμων, σὺν ἀνόμοις, ὡς ἄνομος σαρκὶ εἰς θάνατον ἀπάγεταὶ ἄτιμον, ὡς καὶ κοῦργος, νυκτὶ συλλαμβανόμενος, δεσμούμενος, ρα πιζόμενος, ἐκδυόμενος, ἐμπτυόμενος, κολαφιζόμενος, φραγελλούμενος, ἐπὶ ξύλου γυμνός προσηλούμενος, ὡς κατάκριτος, τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, καὶ τὴν πλευρὰν κεντούμενος, καὶ τὴν ἐκδίκησιν ἑαυτοῦ μὴ ποιούμενος, καίπερ ὡς Θεός πάντα δυνά μενος, ἀλλ' ὡς πρόβατον ἡσύχω; τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον καταδεχόμενος. Τότε ὡς ἀληθῶς ἐπειρά[σ]θη, καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν, ἐν ἀληθείᾳ νεκρός γενόμενος. Τότε καθ' ὁμοιότητα ἡμῶν εἴδομεν τὸ πρόσωπον αυ τοῦ, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλείπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνα θρώπων, τοῦτ' ἔστιν, ὑπὲρ τοὺς λοιπούς καταδίκους ἀνθρώπους. Τότε ἀληθῶς ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων νεκρῶν νεκρὸς σαρκὶ ὁ Θεὸς γέγονεν· ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπου ἐν τάφῳ κατ[ετ]έθη· καὶ εἴδομεν αὐτὸν νεκρὸν κείμενον, ἔνθεον, κεχωρισμένον ψυχῆς, σῶμα οι
edomaret ac evacuaret ne trepidemus cum Paulo dicere Eum tentatum esse per omnia nobis ac cidere solita, excepto solo peccato "., Præsertim cum habeamus argumenta baptismum antegressa, de quibus antea diximus: incrementum videlicet ab infantili ætate usque ad perfectionem virilem, famem, sitim, labores, lacrymas, et il genus alia nobis propria, quæ triginta integris annis perpetrata cum hæreticis opponimus, non amplius multum la borabimus 121 aut contendemus de humanarum actionum speciminibus, quæ post baptismum Christus edidit. Tacebimus de somno, de esu ac petu, de labore, de fletu, de tristitia, de anxietate aliisque materiæ innatis affectionibus. Licet enim triennio illo post baptisma nullum prorsus huma dam actionem exercuisset, licet neque comedis set, neque bibisset, neque somnum cepisset, neque fatigatus fuisset, neque exspuisset, neque fevisset, sullicerent tamen nobis ad veritatem bumanæ illius demonstrandam ea quæ per triginta annos ante laptismum, more nostro, operatus est. Lex nan que est a canonibus apostolicis derivata, quæ in emni quaestione, et dogmate ad Christum perti mente, pluribus testimoniis et auctoritatibus de cisionem supremumque calculum permittit. Quanquam si quis evangelicam bistoriam peni tius introspicere velit, dilucide intelliget, longe vi liora, abjectiora, et contemptiora esse quæ Christus post baptismum pertulit, quam ea quæ ad exem plum nostrum ante baptisma subiit. Tametsi et ante, et post incarnationem verissimus esset Deus. Quid enim, oro, vilius, aut abjectius, aut despica Lilius, quam quod Conditor coli et terræ, «splen dor gloriæ Patris, et figura substantiæ ejus", Deus universorum, ejusdem substantia, et naje statis cum Patre, coæternus Spiritui sancto, increa tus ille, immutabilis, lux immensa, Filius unigeni tus, sponte sua ab iniquis, cum iniquis ad ignomi niosam mortem tanquam maleficus, secundum car nem ducitur, noctu captus, vinctus, alapis causus, exutus, conspulus, colaphis percussus, flagellatus, cruci nudus suffixus, tanquam damnationis reus, manibus, pedibus, et latere transfossus, seipsum non vindicans, licet id ei, utpote Deo omnipotenti, proclive foret; sed tanquam ovis mansuele mortem pro nobis subiit. Tunc vere, ad similitudinem no stram per omnia tentatus, ac probatus est, vitæ exsors effectus. Vidimus vultum ejus secundum nostram similitudinem formatum: et nec speciem habebat, nec decorem, sed supra filios hominum, hoc est, supra alios homines damnationi subjectos despectus et dehonestatus apparebat. Tunc vere instar hominum vita defunctorum Deus secundum carnem mortem oppetiit, et aliorum more in se pulcro positus est; vidimusque illum jacere nior tuum, divinumque ejus corpus, anima separata, vile expers, vere exanime; sine voce, sine spi 15. es Hebr. 1, 5. febr. 18,
col. 241–242page 117 of 120
PG 89:241νεκρὸν ἀληθῶς ἄψυχον, ἄλαλον, ἄπνουν, μὴ λαλοῦν, μὴ κινούμενον, μὴ ὁρῶν, μή μεθιστάμενον, μὴ δι δάσκον, μὴ αἰσθανόμενον, ἀλλὰ νεκρὸν ἀληθῶς σῶμα Θεοῦ, ὡς πάντες νεκροί, καὶ εἰδότες τὸ ἔραμα, καὶ θέαμα τὸ μέγα τοῦτο τῆς θεοσώμου νεκρώσεως ἐξεθαμ βήθημεν· καὶ ἀναλαβόντες τὰς προειρημένας φωνάς, ἄς καθ᾿ ἡμῶν προφέρειν νομίζουσιν οἱ αἱρετικοὶ ἀτε νίζοντες τῷ παναγίῳ Χριστοῦ σώματι, πρὸς αὐτοὺς δια ποροῦντες εἴπομεν· Εἰ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ γένηται λόγος, πῶς τὸ πρὸ βραχέως λαλοῦν ἐν τῷ σταυρῷ Χριστοῦ σῶμα, νῦν ἐν τῷ τάφῳ οὐ λαλεῖ λόγον, καίπερ ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὸν ἀσίγητον Θεὸν λόγον; Εἰ γὰρ οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων ὑπέμεινε τὴν νέκρωσιν, καὶ εἰ ἐν πᾶσι τοῖς φυσικοῖς ἡμῶν ὑπὲρ φύσιν ἦν, πῶς κατὰ τὴν φύσιν ἡμῶν χωρισμὸν ψυχῆς κατεδέξατο; καὶ εἰ τοιοῦτο γέγονε τὸ σῶμα, οἷος ὁ θεώσας αὐτὴ Θεός Λόγος, πρόδηλον, ὅτι οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ ἀθάνατον ἦν ἐν τῷ μνήματι, ὥσπερ ὁ Θεὸς λόγος, καὶ δοκήσει, καὶ φαντασίᾳ ὁρᾶτο νε πρόν. Καὶ εἰ ὡς σταγὼν ὅξους συνανεκράθη ή σαρξ τῷ πελάγει τῆς θεότητος, καὶ οὐκέτι ἦν μετὰ τὴν Ενωσιν ἐν οἷῳ δήποτε ἰδιώματι ἀνθρώπων, ἢ φάσμα, καὶ σκιάν είλησεν ὁ Νικόδημος καὶ Ἰωσὴν τὰς ὀθόνα;, καὶ τέθεικεν ἐν τῷ τάφῳ, ἢ πάλιν πέλαγος μόνης θεότητος είλησε σινδόνι, καὶ κατέκλεισε δε σμήσας. Εἰ δὲ θεότητος φύσις περιεγράφετο ἐν τῷ μνήματι, μεταστοιχειώσασα τὸ σῶμα, καὶ ἀλλοιώσασα πρὸς τὴν οἰκείαν φύσιν· πῶς ὁ διδοὺς τῷ ἀψύχω οὐρανῷ φωνήν βροντῆς, οὐ δέδωκε καὶ τῷ νεκρῷ καὶ ἀψύχῳ αὐτοῦ σώματι φωνὴν ἐν τῷ μνήματι Πῶς ὁ κινῶν ἄψυχον γῆν ἐκ θεμελίων, οὐκ ἐσάλευσε τὴν ἄψυχον αὐτοῦ σάρκα ἐν τῷ μνήματι; Πῶς ὁ ἀνοίξας τὰ στόματα τῶν ἀψύχων τάφων, οὐκ ἤνοιγε τὸ στόμα αὐτοῦ ἐν τῷ τάφῳ; Εἰ γέγονε τῇ θεώσει, καὶ τὸ σῶμα Χριστοῦ θεότης, πῶς οὐ θεωρεῖ καὶ βλέπει, ὡς ἡ θεότης ἡ τὰ πάντα θεωροῦσα, ἀλλὰ κεκλεισμένον ἔχει τὸ ὄμμα, τὸ σῶμα, τὸ ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον; Πῶς αὐτῇ τὸ ἔχον ἔνδον τὴν τοῦ κόσμου ζωήν; Πῶς οὐκ ἀναπνεῖ ἀχώριστον ὂν τῆς πάντων πνοῆς, καὶ ζωής Θεοῦ; Καὶ γὰρ δυνατωτέρα καθ' ὑπερβολήν ἐστιν ἡ δύναμις, καὶ ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ Λόγου τοῦ ἐν αὐτῷ, ὑπὲρ τὴν δύναμιν καὶ ἐνέργειαν τῆς ψυ τῆς, τῆς χωρισθείσης ἐξ αὐτοῦ, ἡνίκα εἶπεν ἐν τῷ σταυρῷ· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι το πνεῦμά μου.» Εἰ οὖν καινοτομήσας τὴν φύσιν, ἐκαινοτόμησε καὶ πάντα τὰ φυσικὰ τῆς φύσεως, καὶ οὐ κατὰ ἀνθρώπου έδρασέ τι τῶν ἀνθρωπίνων, ἐχρῆν αὐτὸν, καὶ τὴν τοῦ σώματος νέκρωσιν μή καθ' ἡμᾶς διαπρά ξ σήαι. Εἰ δὲ κατὰ ἀλήθειαν ἀληθῆ θάνατον Χριστοῦ καταγγέλλετε, καὶ ἀληθῆ ψυχῆς ἀπὸ σώματος διά
ritu, immotum, videndi facultate destitutum, non de loco ad locum transiens, non doctrinæ insi stens, nullo 122 officio sensuum fangens, sed vere mortuum corpus Dei, ut omnibus aliis mortalibus evenire solet; cumque videremus grande hoc et inusitatum spectaculum, nempe Dei corpus neci traditum, obstupuimus; et repetitis supra dictis testimoniis, quæ hæretici adversus nos proferunt, oculisque ad sacratissimum Christi corpus con versis, sic cos affati sumus: Si Verbum caro fa ctum est, ut et caro fieret Verbum, quomodo Christi corpus, quod paulo ante loquebatur in cruce, nune in sepulcro conditum jacet, nec verbum am plius profert, licet in seipso divinum Verbum, cu jus vox nunquam conticescit, complectatur? Si enim Christus nihil humanum, more hominum, egit; quomodo secundum similitudinem hominum occisus est? Et si in omnibus, quæ natura nobis insunt, supra naturam fuit, quomodo ad nestræ naturæ exemplum capax fuit separationis animae a corpore? Et si corpus tale evasit, quale est Verbum, a quo in deitatis participationem rece ptum est, planum relinquitur, corpus non esse mor tuum, sed etiam in sepulcro immortale mansisse, sicut ipsum Verbum; solaque externa specie, et nuda existimatione visum fuisse mortuum. Et si caro, ut acti gutta, immenso divinitatis pelago commista est; neque ulla amplius post unionem humana proprietate constabat; phantasma igitur ; seu spectrum, et umbram quamdam fasciis sepul cralibus involvit, inque sepulcro reposuit Nicode mus et Joseph, vel oerte solius divinitatis immen sitatem, et quasi pelagus sindone texit, et quasi vinculis conclusit. Si vero divinitas circumscri bebatur sepulcro, corpus in propriam suam natu ram transferens ac transmutaus, quomodo is qui inanimato cœlo tonitrui vocem largitur, nou dedit mortuo, et exanimi suo corpori vocem in sepulcro? Quomodo is, qui terram animæ expertem a fun damentis concutit, non movit inanimatam suam carnem in sepulcro? Quomodo is, qui inanima torum tumulorum ora reseravit, non aperuit os suum in sepulcro? Si corpus Christi commu nione deitatis etiam deitas effectum est, quomodo videndi facultate non est præditum, sicut divinitas, que cmnia intuetur, sed conclusos oculos habet, cum in se contineat lucem, quæ omnem hominem illuminat? Quomodo non vivit illud, quod in se vitam “mundi continet? Quomodo non spirat, cum inseparabile sit a Deo, qui omnium est spiritus, ac vita? Etenim potentior, et absque omni comparatione efficacior est vis, et operatio Verbi, quod est in corpore, quam vis, et operatio animæ a corpore separate, quando in cruce dixit: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum”. Luc. XXII, 40. Si igitur mutata natura omnes simul naturales naturæ proprietates mutavit, neque quidquam hu manum hominum 123 more egit; oportebat ut ne que corpus ejus humano modo mortem oppeteret. Si vero secundum veritatem veram Christi mortem, si veram animæ a corpore sejunctionem, si non com
col. 243–244page 118 of 120
PG 89:243καὶ σώματος θνητοῦ ἀγωνίαν, καὶ ἀβλεψίαν, καὶ ἀκινησίαν ἀφαντασίαστον, γνῶτε σαφῶς, ὦ τῶν α ρέσεων παῖδες, ὅτιπερ καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἔχου σίως, οὐ πάντα τὰ καθ᾿ ἡμᾶς ὑπὲρ ἡμᾶς ἔπραξεν δ Χριστός. Οὐδὲ τοιοῦτον αὐτοῦ γέγονε τὸ σῶμα, οἷος καὶ ὁ θεώσας αὐτὸ λόγος, ἀπερίγραπτον, καὶ ἀδρα τον, καὶ ἄκτιστον, καὶ ἄναρχον· οὐδὲ ὡς σταγών όξους, καὶ ἀνεκράθη, καὶ ἠλλοιώθη, καὶ μετεβλήθη, εἰς ἀπερίγραπτον, ὁμοούσιον πέλαγος θεότητος· ἀλλο ἐν ἰδιότητι κατὰ φύσιν, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσίν εἰσιν. Η μὲν θεότης ἀόρατος, τὸ δὲ σῶμα ὁρατόν, καὶ περ ρίγραπτον, καὶ κτιστόν. ζευξιν, καὶ ἀψευδῆ ἐν τάφῳ τριήμερον νέκρωσιν, διχρῶτα Ταῦτά μοι φύλαττε, ὁ πιστὸς, ἐν καιρῷ τοῦ πρὸς ἀλλοφύλους πολέμου, ὥσπερ ῥομφαίαν ἀντίστομον κρατῶν, τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸν τάφον. Καὶ ὁπότε τὰς πολυπλόκους αὐτῶν προβάλλονται τῆς θεοπασχία, φλυαρίας, ἄγαγε αὐτοὺς ἐπὶ τὸν προκείμενον σταυρόν· κἀκεῖ κεντήσας τούτους ἀπόσφαξαν. Οτε δὲ τὴν φαντασίαν, καὶ τὴν ἄρνησιν τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως ἐν Χριστῷ δογματίζουσι, φέρε αὐτοὺς ἐπὶ τὸν Δεσποτικὸν τάφον, κἀκεῖ αὐτοὺς θανατώσας, τῷ ᾅδῃ παράπεμψον. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Αμμωνίου Αλεξανδρέως κατὰ Μονοφυσι των. Καὶ γὰρ καὶ ὁ περὶ πάντα πολυπειρότατος τῶν ἐξηγητῶν ᾿Αμμώνιος ο Αλεξανδρεὺς τούτῳ τῷ τρόπῳ τὸν ᾿Αλικαρνασσέα χειρωσάμενος ἐθανάτωσεν. ᾿Ανα λαβὼν γάρ, καὶ προσποιησάμενος τὸ τοῦ Σαμωσατέως πρόσωπον, ὡς εἶδεν τὸν Ἰουλιανὸν εἰς δόκησιν, καὶ φαντασίαν τρεπόμενον, καὶ ἄνω καὶ κάτω θεω θεῖσαν, καὶ ἀποθεωθεῖσαν, καὶ τραπεῖσαν, καὶ ὡς σταγόνα όξους πρὸς τὸ πέλαγος τῆς θεότητος λέγοντα ἀλλοιωθεῖσαν τὴν ἁγίαν σάρκα τοῦ Χριστοῦ, ὡσανεί διαπριόμενος, καὶ διαπληκτιζόμενος ἐπὶ τῇ ἀθετήσει τῆς ἀληθείας, ὁ ἱερὸς Αμμώνιος φησιν πρὸς τὸν Ἰουλιανιόν, ὅτι μὲν Θεὸς ἀληθῆς ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ θεῖον ὄντως αὐτοῦ τὸ ἅγιον σῶμα τη θεώσει, καὶ ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος, παντί που δῆλον. Ὁ γὰρ μὴ οὕτω φρονῶν, ξένος, καὶ ἀλλότριός ἐστι τῆς ἁγίας θεότητος αὐτοῦ. Ομως διὰ τὴν πολλὴν καὶ φιλόνεικον ὑμῶν ζυγομαχίαν, τῶν ἀρνουμένων τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τοῦ Χριστοῦ, ἰδοὺ οἰκειοῦμαι, καὶ ἀναλαμβάνω πρόσ ωπον τοῦ Σαμωτατέως, ἢ μᾶλλον ἀπίστου Ἰουδαίου Φίλωνος τοῦ φιλοσόφου· καὶ οὗτος γὰρ πρὸς Μνά σωνα τὸν ἀποστολικὸν μαθητήν, ἀντίῤῥησιν τότε περὶ τῆς Χριστοῦ ποιούμενος θεότητος, διχρῶτα τὸν Μνάσωνα λέγων. Τίς, καὶ ποία, καὶ πόθεν ἡ ἀπόδειξις, ὅτι Θεὸς ὁ Χριστός; Κἂν γὰρ τὸ ἄπορον, ΝΟΤΕ. δίχρον, δίχρουν, δεν διχρόον διχρον,
nsentitiam tridui in sepulcro exanimis corporis mo rall, si corporis mortui veram loquendi, videndi que non fictitiam sese movendi impotentiam pro fitemini; notum vobis sit, o hæretici, Christum etiam post unionem, non omnia nostra supra mo rem et conditionem nostram voluntarie egisse neque corpus ejus ejusmodi evasisse, quale est Verbum, a quo in divinitatis communionem as sumptum est; videlicet, incircumscriptum, inaspe ctabile, increatum, principii expers, neque ut aceti guttam commistum, et transmutatum esse in im mensum divinitatis pelagus, ita ut ejusdem sub stantiæ evaderet; sed proprietates suas a natura insias, etiam post unionem retiquisse; quia divinitas sub aspectum non cadit. At corpus est aspe ctabile, circumscriptum et creatumn. Haec ima mente, fidelis, reconde; ut tibi tem pore belli adversus alienigenas usui esse queant, crucemque ac sepulcrum, tanquam gladium anci pitem arripe. Et quando multiplices suas et intri catas nugacitates de divinitatis passibilitate protu lerint, duc illos ad crucem propositam, et ibi trucida. Quando autem nostram in Christo nalu ram negare, et in inanem quamdam umbram ac phantasiam convertere occœperint, duc illos ad Do minicum sepulcrum, ibique neci deditos ad orcum demitte. Quid Ammonius Alexandrinus contra Monophysitas egerit. Etenim doctissimus, et experientissimus docto rum Ammonius Alexandrinus hac ratione Halicar masseum in potestatem suam redactum vita exuit; assumpta namque per simulationem, Samosaten sis persona, ut vidit Julianum ad phantasiam, et inanem existimationem, umbratilemque speciem confugere; identidemque carnem Christi deifica tam, et in divinam naturam conversam, et ut aceti guttam in divinitatis pelagus transmutatam asse rere; Ammonius quasi ad tantum veritatis con temptum attonitus, et stupore perculsus, hunc in modum Julianum affatus est: Christum, Filium Dei, verum Deum esse, et sacrum corpus ejus dei ficatione divinum evasisse, et in ipso omnem divi nitatis plenitudinem inhabitare, neminem latet. Nam qui aliter sentit, 124 is a sacratissima Christi divinitate plane alienus est. Nihilominus propter contumacissimam vestram litigandi pruriginem, qua impulsi humanam Christi naturam negatum itis; erce tibi personam Samosatensis induo, mihi que vindico vel potius personam infidelis Judæi, Philonis philosophi; nam et iste ad Mnasonem, apostolorum discipulum, divinitati Christi contra dixit, Muasonem appellitans. Quæ et Aqualis, unde afferri potest demonstratio, Christum Videtur poni pro quod bifidum, biformem, bicipitem significat.
col. 245–246page 119 of 120
PG 89:245φησί, τοῦ τόκου αὐτοῦ τοῦ ἐκ Παρθένου εἴπῃς, τιμιω-? τέρα, καὶ παραδοξοτέρα ἐστίν, ἡ τοῦ ᾿Αδὰμ γένεσις, αὐτοχείρως ὑπὸ Θεοῦ διαπλασθεῖσα, καὶ θείῳ ἐμφυ σήματι ψυχωθεῖσα, καὶ καθαρωτέρως τῆς ἐν μήτρα γυναικείᾳ, καὶ κόπρῳ, καὶ βρόμῳ, καὶ ῥύπῳ ἐννεα μηνιαίας κατοικήσεως τοῦ Ἰησοῦ γεγενημένη. Καν τὰ σημεῖα, ἅπερ ἐποίησε μετὰ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ εἴπῃς, καγώ σοι λέγω, ὅτι οὐδεὶς ἐπὶ γῆς ἐποίησε σημεῖα καὶ τέρατα ἐπὶ χρόνοις τεσσαράκοντα, οἷα ἐποίησε Μωσης. Κάν μοι πάλιν δείξῃς τὸν Ἰησοῦν ἐγείροντα νεκρόν· ἀλλ' ὁ προφήτης Ἰεζεκιήλ ἀνέστησεν ἐκ τῶν ξηρῶν ὀστέων πλῆθος ἀμέτρητον παρεμβολῆς νεκρῶν ἀνθρώπων. Καὶ αὐτὸς δὲ Ἰη σοῦς εἶπεν, ὅτι μείζονα αὐτοῦ ποιήσουσί τινες ανα θρωποι σημεία. Εἰ δὲ φάσκετε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ὡς Θεὸς ἀνελήφθη εἰς οὐρανοὺς ὁ Ἰησοῦς, μάλιστα μὲν ὁ προφήτης Ἠλιοὺ ἐνδοξοτέρως ἀνελήφθη ἐν ἅρματι πυρὸς, καὶ ἵπποις πυρός. Ὥστε μείζω πάσης ὑμῶν βλασφημίας ἐστὶ, τὸ ὀνομάζειν Θεὸν οὐράνιον τὸν Ἰησοῦν· καὶ γὰρ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸς πρὸς Μωσέα εἴρηκεν, ὅτι «Οὐκ Έχεται άνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται. ο Καὶ ἡ ἡμετέρα δὲ Γραφὴ μαρτυρεῖ, ὅτι ο Θεὸν οὐ δεὶς ἑώρακε πώποτε. Θεὸν εἶδεν ἀνθρώπων οὐδεὶς, οὔτε ἰδεῖν δύναται.» Καὶ πῶς οὐκ αἰδοῦνται Χρι στιανῶν κήρυκες λέγοντες Θεὸν τὸν Ἰησοῦν; Εἰρη καὶ γὰρ ὅτι ὁ Θεὸς 'πῦρ καταναλίσκον ἐστίν. Εἰπέ μοι, Θεός πύρινος πεινᾶ; Θεὸς πύρινος διψα; Θεὸς πύρινος πτύει; Θεός πύρινος περιτέμνεται, καὶ αἱμορροεί; καὶ ἀποῤῥίπτει εἰς γῆν περιτόμιον σάρκα, καὶ αἷμα, καὶ κόπρον γαστρός, ἅπερ ἅπαντα έκρι φέντα ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς γῆν, ὑπὸ κυνῶν, ἔσθ᾽ ὅτε, ἢ θηρῶν, καὶ ὀρνίθων κατεβρώθη καὶ κατεπόθη, καὶ ὑπὸ κτηνῶν κατεπατήθη πάντα τὰ ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ἐκκοπέντα, καὶ ἐκριφέντα, καὶ ἀποβληθέντα, είτε πούελοι, εἴτε ὄνυχες, εἴτε τρίχες, εἴτε αἷμα, εἴτε ἱδρώς, εἴτε δάκρυον, ἅπερ πάντα μοιραί τινες, καὶ μέρη εἰσὶ συνουσιωμένα τῇ οὐσίᾳ τοῦ σώματος, καὶ κατὰ πρόσβασιν, καὶ αὔξησιν ἐκκοπτόμενα ἀποῤ ρίπτονται. Λέγετε γὰρ, ὅτι ώμοιώθη οἷς κατὰ πάντα τρόπον τοῖς ἀνθρώποις ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ χωρίς ἁμαρτίας. Διὸ καὶ θανόντα αὐτὸν τριήμερον κηρύτα τετε Θεὸν ὄντα. Καὶ ποῖος Θεὸς πῦρ καταναλίσκον δύναται ἀποθνήσκειν· ὅπου γε οἱ δοῦλοι αὐτοῦ ἄγ γελοι ἀποθνήσκειν οὐ δύνανται· οὔτε μὴν τὰ πονηρά τῶν δαιμόνων πνεύματα, οὔτε πάλιν αἱ τῶν ἀνθρώ των ψυχαί; Ποῖος δὲ πάλιν, λέγω, Θεὸς, ὁ ἐξουσίαν ζωής και θανάτου ἔχων, φεύγει, ὡς ἔφυγεν Ἰησοῦς ἀπὸ Ἡρώδου, ἵνα μὴ νήπιος φονευθῇ; Ποῖος Θεός, πειράζεται ὑπὸ τοῦ διαβόλου, ἐπὶ ἡμέρας τεσσαράκοντα; Ποιος Θεός γίνεται κατάρα, καθὰ Παῦλος περὶ Ἰησοῦ φησι; Ποῖος δὲ Θεὸς ἀναμάρτητος ποιεῖ ἁμαρτίαν; Δι' ἡμᾶς γὰρ, ὡς λέγεται, ἁμαρτία ὁ Ἰη σούς γέγονεν. Εἰ δὲ Θεός ἐστι, πῶς προσηύξατο να παρέλθη το ποτήριον τοῦ θανάτου; Καὶ οὐκ είδε
csse Deum Nam si producas Christi ex Virgine c ortum, nullo seninis interventu, honorabiliur, et admirabilior est Adami formatio, ipsis Dei mani bus peracta, divino spiraculo animata, longeque mundior et purior, quam illa in utero muliebri, inque sordibus naturaliter exsistere solitis, non absque novem mensium intra matris viscera inco latu. Si proferas signa quæ post baptismum pa travit, respondeo neminem mortalium in terris tanta signa ac prodigia edidisse per quadraginta annos, quanta Moyses. Si rursus objicias mihi, Jesum mortuos excitantem, noveris Ezechielem prophetam ossa arida infinitorum bominum exci tasse et ipse Jesus prædixit fore ut quidam homines majora, quam ipse operarentur mira cula 56, Si autem occurratis nobis Christum in cœlos as sumptum esse 37, quis gloriosius in cœlum est as sumptus, quam propheta Elias, igneo ad astra curra igneisque equis subvectus ss? Qnare inter blasphe mias vestras hæc maxime eminet, quod Jesu cœ lestem Deum nuncupatis; quia ipse Deus ad Moy sen dixit: «Νon videbit me homo, et vivel 59., Et Scriptura vestra testatur Deum a nemine unquam visum esse; «Deum, quem nemo vidit unquam, sed nec videre potest *.» Et qua tandem ratione pudore non suffunduntur Christianorum prædicatores, quan do Jesum nominant Deum? Scriptum est enim, Deum esse ignem cousunrentem ". Dic, oro, num Deus ig profitemini? Et quis Deus, qui sit ignis consumnens, 86 Joan. XIV, 19. «Hebr. I, 15. Ezech. xxxvit, 1 seqq. 61 Deut. iv, 21. Jean, 1, 18. neus famet? Num sitit? Num Deus igneus spuit? Num Deus igneus circumciditur, et sanguinem fundit? et in terram projicit resectam carnem, et sangui nem, et retrimenta ventris? Quæ omnia a Jesu in terram abjecta, a canibus, est quando et a feris, et a volucribus absumpta et devorata sunt, et con cultata a jumentis omnia illa, quæ ex carne illius exsecta, abjecta et effusa fuere, sive sputa, sive un gues, sive capilli, sive sanguis, sive sudor, sive la crymæ, quæ omnia partes quædam sunt substantiæ corporis conjunctæ, vario adauctu, et accessu ac quiri, et deperdi consuetæ. Sacris ením Litteris proditum est, Christum per omnia 125 in carne sua hominibus assimilatum esse, absque peccato “ª. Quare eum, qui toto triduo exanimis jacuit, Deum mori potest, cum ne angeli quidem ministri ejus, mori queant; imo neque improbi dæmones, neque hominum animæ? Qualis, iterum dico, Deus, vitam, ac mortein sua in potestate habens, qui fugit, ut fugit Jesus, Herodem, ne tenera adhuc alate trucide tur es? Qualis Deus, qui a diabolo quadraginta dies tentatur? Qualis Deus, qui maledictum efficitur, ut de Jesu Apostolus testatur? Quis Deus, omnis pcccati expers, peccatum committit? nam propter nos Jesus peccatum factus est *, ut fertur. Si vero Deus est, quomodo oravit ut a se transiret calix sa IV Reg. 11. es Match 18, 37 Act. 1, 9. Matth. 1, 12. 89 Exod. XXXII, 20. 6s Galat. ut, 15.
col. 247–248page 120 of 120
PG 89:247"? ηκούσθη. Εἰ Θεός ἐστι, πῶς ὑπὸ Θεοῦ ἐγκαταλειφθείς ἔλεγεν: Ο Θεός, ὁ Θεός μου, ἵνα τί με εγκατέλιπες;» Θεὸς ὑπὸ Θεοῦ ἐγκαταλιμπάνεται; Θεὸς Θεοῦ δέεται, λέγων, «Μὴ ἐγκαταλίπῃς τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδου;» Θεός δεσμεῖται, καὶ κολαφίζεται, καὶ ἐμπτύεται, καὶ σφάζεται; Εἰ δὲ ἄρα Θεὸς ἦν, ἐχρῆν αὐτὸν πατάξαι τοὺς συλλαβεῖν αὐτὸν θέλοντας. Ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Λὼτ Ο Άγγελος Σοδομίτας επάταξεν. ᾿Αλλὰ τὸ ἀδύνατον τῷ Ἰησοῦ ὀνομάζετε ὑμεῖς μακρόθυμον. Ανάθεμα, καὶ κατάθεμά σοι, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ δαί μονες Υἱὸν Θεοῦ ὡμολόγησαν τὸν Χριστόν. Ακουέτωσαν ταῦτα αἱ τῶν αἱρέσεων θυμελεῖς ὀρ χήστραι, αἱ δοκοῦσαι τιμᾶν τὸν Χριστὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἀρνούμενοι τὸ ὁμολογεῖν φύσιν τὸ πανάγιον σῶμα αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ ὁ μιαρός Φίλων οὐδὲν περὶ φύσεως εμέμψατο, ἀλλὰ τοῖς πάθεσι Χριστοῦ, καὶ ταῖς ὕβρεσι σκανδαλιζόμενος προσέκοψε, καθὼς καὶ πάντες οἱ ἐθνικοί τε καὶ ἄπιστοι. Λοιπόν, εἰ τιμήν τὴν ἄτιμον τιμὴν αὐτὸν βούλεσθε λέγοντες τῇ τοῦ κρείττονος ἐκνικήσει ἀποθεωθείσαν τὴν σάρκα, καὶ τῷ πελάγει τῆς θεότητος ὁμοιωθεῖσαν, καὶ τοιαύτην γενομένην, οἷος ὁ θεώσας αὐτὴν Λόγος, μηδὲν τῶν προειρημένων παθῶν, καὶ τῶν εὐσκανδαλίστων φωνῶν, ὧν ὁ μιαρὸς Φίλων ἐν Χριστῷ ἀπηρίθμησεν, ὁμολογήσετε. Καθ' ὑπερβολὴν γὰρ εἰσιν ἀτιμότερα τὰ προκείμενα πάθη ὑπὲρ τὸ εἰπεῖν φύσιν, ἢ βού λησιν, ἢ ἐνέργειαν ἀνθρωπίνην ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ. Τὴν αὐτὴν δὲ τῆς ἀπωλείας ὁδὸν τῷ Φίλωνι βαδίζων, καὶ ὁ Ἐδεσηνὸς Μάρων ὁ μιαρός, Νέστορος ἀπόγονος ὑπάρχων, συντάττων κατὰ τῶν ὁμολογούντων Θεὸν τὸν Χριστόν. Οὕτω πώς φησιν ἐν τῇ δυσσεβεῖ αὐτοῦ συγγραφῇ· • Σοφίζονται δὲ οἱ τῷ Αἰγυπτίῳ Κυρίλλῳ πειθόμενοι φάσκοντες, ὅτι ἀχώριστος ἦν ἐν τῷ τάφῳ τοῦ σώματος τοῦ Ἰησοῦ ἡ θεότης, μεταποιούσα αὐτὸ ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν.» Πρὸς οὓς ὡσανεί πρὸς παϊδάς τινας ἐν θεάτρῳ παίζοντας ἐρεῖ τις Ποῦ γάρ ἐστι τόπος, ὦ ἀνόητοι, ἔνθα οὐκ ἔστιν ἡ ἀπερίγραπτος θεότης; Ο γὰρ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληρῶν, καὶ πανταχοῦ παρών, πάντως ὅτι καὶ ἐν τῷ τάφῳ τοῦ Ἰησοῦ ἦν, ὥσπερ ἐν πάσῃ τῇ κτίσει. Εἰ δὲ ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν τὸ σῶμα Χριστοῦ Ηγέρθη, οὐδὲν θαυμαστόν· ἄπιστοι γὰρ ἐθνικοὶ διὰ θανάτου ἄφθαρτα σώματα ἀνιστάμενα ἔχοντες. Ανάθεμά σοι εἰς αἰῶνα. Ἔστι γοῦν τὸ παρ' αὐτοῖς τοῖς τῆς συνόδου Χαλ κηδόνος επιμεμφομένοις, τὴν δὲ φύσιν τῆς σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ ἀπαρνουμένοις ὄντως ἐκπλήξεως ἀνα πλέων, ὅτιπερ τὸ ὁρώμενον σῶμα, καὶ κρατούμενον, καὶ αὐξούμενον, καὶ σπαργανούμενον, καὶ περιτεμνόμενον, καὶ ψηλαφώμενον, καὶ δεσμούμενον, καὶ ῥαπε ζόμενον, καὶ σφαζόμενον, καὶ κεντούμενον, καὶ βασταζομένων, καὶ θαπτόμενον, καὶ θυόμενον, καὶ κλώ μενον, καὶ μελιζόμενον, καὶ ἐσθιόμενον, και θρυπτόμενον, καὶ μεταδιδόμενον, φάσκουσι μὴ εἶναι φύσιν,
mortis, nec exaulitus est Si Deus est, quomodo a Deo desertus clamavit: «Deus, Deus meus, ut quid me dereliquisti "?. Num Deus a Deo deseritur? Num Deus Deo eget quando ait: «Ne derelinquas animam meam in inferno 68?, An Deus ligatur, colaphis cæditur, conspuitur, et perimitur? Si Deus erat, debebat illos, qui eum capere nitebantur, per cutere, sicut tempore Lot angelus percussit So domitas “. Sed impotentiam Jesu nominare soletis longanimitatem. Anathema tibi et catathema, 'quia ipsi etiam dæmo nes Jesum Christum confessi sunt esse Deum. Audiant hæc insanæ ac furiosæ hæreticorum turbæ, quæ specie quasi et prætextu honorandi Christum confiteri abnuuut sanctissimum ejus cor pus naturam esse. Ecce scelestus ille Philo nuHam de natura litem movit; sed passione, ignominia et contumeliis Christo illatis offensus, impegit; sicut et omnes ethnici, et a fide recta alieni. Quare si de cætero Christo hunc honorem omni honore cultu que vacuum deferre velitis, dicentes, carnem præ stantioris victoria deificatam, et divinitatis pelago assimilatam, talemque factam esse, quale est Ver bum quod carnem deificavit; nihil eorum oppro briorum, quæ exsecrandus Philo enumeravit, quæ que ad generandum scandalum tamen accommo data sunt, in Christo constituatis oportet. Absque ulla enim comparatione contemptiora, et despica jora sunt omnia prædicta, quam si quis naturam et voluntatem, et operationem humanam Christo attri buat. Eamdem porro cum Philone inscitiæ viam te nens detestandus Maro, unus ex Nestoris [Nestorii] posteris disserens adversus divinitatis 126 Christi assertores, sic in impio suo libro scribit: «Fallun tur, qui Ægyptium Cyrillum auscultantes, dicunt, Jesu divinitatem in sepulcro fuisse a corpore inse parabilem, transferens illud a corruptione in cor ruptionem. Quos tanquam pueros in theatro lu dentes non injuria quis hunc in modum alloquatur Quisnam locus est, o amentes, qui incircumscri pta divinitate vacet? Nam, qui cœlum et terram implet, et ubique præsens est, omnino etiam in sepulcro Jesu erat; sicut in omnibus aliis rebus creatis. Si vero corpus Christi ex corruptione ad incorruptionem evasit, id mirum non est, cum pora nulli corruptioni exposita. Anathema libi in perpetuum. Est igitur vel ipsis quoque Chalcedonensis synodi vituperatoribus, naturam vero carnis Christi infi ciantibus, res admiratione dignissima corpus quod sub aspectuni cadit, quod certo spatio comprehen ditur, quod augmentum capit, quod fasciis invol vitur, circumciditur, tangitur, ligatur, colaplis cæditur, occiditur, transfigitur, portatur et sepeli tur, quod immolatur, frangitur, dividitur, mandu catur, conteritur, distribuitur, et participatur, non ease naturam, seu veritatem: Verbum vero ina et ethnici, quando a mortuis resurgunt, habeant cor * Gett. XIX 1 scijy. ** Luc. xx11, 42. 67 Matth. xxvn, 46. ** I'sal. xv, 10; Act. 11, 27.
Continue reading PG 89: Anastasius I, Antiochenus Episcopus →≣ entire volume