PG 90Maximus the Abbot
Dedication Letter
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
diplomatic · TLG-E
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · TLG_UC clean (Univ. Aegean digital patrology) — ingested 2026-06-30 — PG column chips mark the printed columns.

Nuncupatory LetterEpistola nuncupatoria

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

Ex PROBATISSIMIS QUEQUE MSS. CODICIBUS, REGIIS, CARD. MAZARINI, SEGUIERIANIS, VATICANIS, BARBERINIS, MAGNI DUCIS FLORENTINIS, VENETIS, ETC. ERUTA, NOVA VERSIONE SUBACTA, (Parisiis, apud Andream Cramoisy, via Fibularia, sub Abrahami Sacrificio, MDCLXXV. Cum Privilegio Regis Chri stianissimi. EMMANUELI THEODOSIO DE LA TOUR D'AUVERGNE, Exspectato diu typorum partu novus Romanaque lingua excultus Maximus, cum Gallia cleri amplissimo ordine, omnium sibi apertos nihil diffidat sinus, nullosque non ambiat; majori tamen impetu propensiorique alacritate in tuum illum gratiarum plenum, Serenissime Princeps, merito convolat. Suum agnoscit ac domesticum, quidquid Galliæ clero meret; quod que Græcus Latinis theologus surgit atque oritur (haud forte ipse despicabilis aut immaturus, per tot retro annorum sub mea manu parturitionem, tenui licet ingenio, nec tanto satis mo litioni pari) nulli non debet, qui in eo, vel primas, vel secundas, ex quo mihi deposito cre ditus est, ornaverit ornetve infulas. Nec enim tot retro lustris, cunctis vita superstes; sed non pauci, Dei providentia, per eas, quas illa ipsa rei injecit, moras, ad animarum summum pastorem, ac cujus vicarias in terris vices gesserant, quavis tandem illi obsequentes mposôpią, emigravere. Sic nimirum certatim omnibus in sententiam itum, enixeque curatum, ne quid necessaria deessent subsidia, et quo temporum sic inofficiosam Græcorum monumentis malitiam liceret vincere. Vitreianum domesticum prelum destinatum, semel iterumque data imperia, sed frustrato eventu; uni id Henrici Valesii V. Cl. Historia ecclesiastica Eusebii ac reliquorum (quod certe æternæ memoria opus, sua ipsius celebritate, vulgantisque singulari eruditione) valuit sufficere: meæ ipsius relictum cura, ut quo liberet typographo, destinatam Maximi editionem studerem expedire. In his hærenti curarumque anzio per rei perplexitatem, occurrit ipsa a se provocata tua illa, Eminentissime Princeps, singularis humanitas. Quod in me, ea Maximi parturitione a te derivatum beneficium, non mea unius gratia est, sed qua rem sacram ac litterariam, qua ko mam, Gallias, Christianum ipsum orbem, immortali memoria digno munere demeruisti. Nempe venit in mentem ingravescentis meæ ætatis, præterlabentis temporis, incerti vita; positæ jam

Præfatio CombefisiiVita ac Certamen S. Maximi
PG 90:99νῦν ὁ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενος τύπος, οἰκονομικῶς γεγένητο, ἀλλ’ οὐ δογματικῶς."Τοῦ δέ ὁσίου, "Οὔτ’ εὔλογον, οὔτε δίκαιον ταῖς τοιαύταις καινοτομίαις συμφέρεσθαι, ὑπειπόντος, καί ὡς ψευδοδιδασκάλων τό τοιοῦτον καί ἀπατεώνων, οἷς οὐδέ πείθεσθαι χρή, ἀλλ’ ἐκκλίνειν, ὡς ἐγχωροῦν, καί ἀποδιίστασθαι, ἵνα μή καί δόξωμεν κακόν τι τῆς τούτων συνουσίας παραπολαύειν·" ἐνεοί ὥσπερ ἐπί τοῖς λαληθεῖσιν οὗτοι γενόμενοι, σιγῶντες ἦσαν ἐφ’ ἱκανοῦ, καί τάς κεφαλάς κάτω κύπτοντες. Λ´. Ἀλλά πάλιν ὁ Θεοδόσιος ἐφ’ ἑαυτοῦ γεγονώς, καί πεύσεις ἑτέρας κατά σχολήν συναγηοχώς, ἅς καί ὡσεί τινας ἀκροπόλεις ἀκαθαιρέτους ἑαυτῷ ᾤετο διαμένειν· ταύτας οὖν τάς ῥήσεις προτεθεικώς, καί παραδοχήν φωνῶν τινων ἁπλῶν· καί παραδέχεσθαι τόν Μάξιμον ταύτας ἰσχυρισάμενος· πρός δέ, καί ζητήσεις ἄλλας περί τε ὑποστατικῆς ἐνεργείας, καί φυσικῆς τινος καί σχετικῆς θελήσεως κεκινηκώς, ὧν καί ὁ λόγος μακροτέρας δεῖται, καί οὐ κατά τόν παρόντα λόγον, τῆς διηγήσεως· ἐπεί οὖν ἐκεῖνος μέν ταῦτα, ὁ δ’ ὅσιος, πᾶσαν τήν ἐν λόγοις αὐτοῦ καί λογισμοῖς προβολήν μάλα ῥᾳδίως ἔτυχεν ἀνατετραφώς· τέλος ἀποκαμών οὗτος, καί μή ἔχων τέως ἀντιφθέγξασθαί τι πρός τά παρόντα τρόπον ἕτερον πειρᾶται τόν ἅγιον ἐφελκύσαι· φιλικώτερον τούτῳ δήπου προσομιλῶν, καί ὡς βούλοιτο ἄν καί αὐτός, τά ἐν μέσῳ ἐξαιρεθῆναι σκῶλά τε καί προσκόμματα, καί τήν προτέραν εἰρήνην τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀποδοθῆναι. Ὅπερ οὐκ ἄν, φησί, γένοιτο ἄλλως, εἰ μή καί πρός τούς ἐν ῾Ρώμῃ ἀφικοίμεθα ἤδη, καί ἐπί συμβάσεις καί διαλλαγάς τούτους ἐκκαλεσοίμεθα· τό ἕν δηλαδή σύν ἐκείνοις καί πνεύσαντες, καί φρονήσαντες. Ἐφ’ ᾧ καί μᾶλλον ὁ ἅγιος εὔθυμος γεγονώς, πῶς ἄν εἴποις αὐτόν πρός τά εἰρημένα διατεθήσεσθαι· ποίαις δ’ εὐθημίαις τόν εἰρηκότα οὐ διαμείψασθαι. Ὅς γε καί οὕτω πονήρως ἔχων τοῦ σώματος, τῷ ἀσκήσει ἅμα καί γήρᾳ ἐκτετρυχῶσθαι, πρόθυμος ἦν ὅμως καί τῇ ῾Ρώμῃ αὖθις ἐπιφοιτῆσαι, καί συνάμα αὐτοῖς τά λυσιτελῆ καταπρᾶξαι· "Μόνον ἔργον γένοιτο, φησί, τοῦτο, ἄλλά μή λόγος εἴη λελεγμένος τηνάλλως." ΛΑ´. Τοῦ δέ Θεοδοσίου καί ὅρκῳ τά εἰρημένα ἐπιβεβαιώσαντος, καί χερσί τῶν ἀχράντων Εὐαγγελίων προσψαύσαντος, εἰ καί οὐδέν ὁ ἀσύνετος τούτων διεφυλάξατο, οἷα τοῖς τῶν κρατούντων θελήμασι συνελκόμενος· ἔτι μᾶλλον ὁ ὅσιος εὔθυμος ἦν, ὅλον ἑαυτόν πρός τήν ἀποδημίαν συντείνων, καί τά συνοίσοντα αὐτοῖς τε καί τοῖς κατά ῾Ρώμην σκοπῶν. Εἶθ’ ὡς ἐκεῖθεν ἔμελλεν ἀπαίρειν ὁ Θεοδόσιος, ἵνα καί τοῖς κατά τήν βασιλίδα περί τούτων κοινωνήσοιτο, ἀσπασμῷ αὖθις τόν ὅσιον δεξιωσάμενος· καί τι καί στιχάριον αὐτῷ καί φαιόν ἀναδεδωκώς τριβώνιον, οὕτως τήν
PG 90:101Βυζαντίδα εἰσέρχεται, μεθ’ ἅμα καί τῶν δύο ὑπάτων, οἵ τούτῳ συνείποντο. ΛΒ´. Ὀκτώ δέ τό ἀπ’ ἐκείνου διῆλθον ἡμέραι, καί Παῦλος τῇ τοῦ ὑπάτου καί αὐτός ἀξίᾳ τετιμημένος, πρός τόν ἅγιον ἔξεισι· προσταχθέν τούτῳ παρά βασιλέως, σύν αἰδοῖ τόν ὅσιον καί σεβάσματι, οἷα φίλον καί συνήθη καί τῶν ἑαυτοῦ προγόνων τυγχάνοντα, τῆς Βιζύης ἀναλαβεῖν, καί πρός τι τῶν ἐν τῷ ῾Ρηγίῳ μοναστηρίων, ὅ τοῦ ἁγίου προσωνόμασται Θεοδώρου, τοῦτον μετακομίσαι. Καί τῇ ἑξῆς φοιτῶσι πρός αὐτόν Ἐπιφάνιος καί Τρωΐλος, πατρικίων ἀμφότεροι ἀξίωμα περικείμενοι, σύν ἅμα καί τῷ Καισαρείας Θεοδοσίῳ· ὅν καί τά εἰρημένα ἐμπεδώσειν ὁ ἅγιος ἔμενε, μή ἐκείνου τό ὕπουλον φωρασάμενος, ὁ τήν διάνοιαν ἀδολώτατος· οἵ δή καί αὐτοί πλεῖστα τῷ ὁσίῳ διομιλησάμενοι, τά παρά τοῦ βασιλέως ἐπαγγειλάμενοι, ὡς καί πατέρα θήσειν ἑαυτοῦ καί ἀνώτερον δείξειν πάντων ὑπισχνουμένου, μόνον εἰ γένοιτο τούτῳ ἑνωθῆναι καί συνελθεῖν, καί κοινῇ σύν αὐτοῖς ἑλέσθαι τά δεδογμένα· καί ὅτι τούτου ἀποδιισταμένου καί στασιάζοντος, καί Ἀνατολή μικροῦ πᾶσα καί Δύσις συστασιάζει καί συναφίσταται· καί ἄλλα πρός τούτοις, ἅ πρός ἐκείνων εἶναι ἐδόκει, εἰπόντες καί προβαλ(λ)όμενοι, τόν ἀτύπωτον ἐκεῖνον τύπον, ἄνω καί κάτω ἐν οἷς ἔλεγον πᾶσι προσεπιφέροντες· ἐπεί ἔγνωσαν ἤδη οὐδέ βραχύ τόν ὅσιον τῶν παρ’ ἐκείνοις λόγων ἐπιστρεφόμενον, τοῦτο πρό τῶν ἄλλων μέγα ἀνακεκραγότα, ὅτι "Πᾶσα ἡ τῶν οὐρανῶν δύναμις, τό παρ’ ὑμῖν πρᾶξαι οὐ πείσει με· τί γάρ, φησι, ἀπολογήσομαι, οὐ τῷ Θεῷ λέγω, ἀλλά τῷ ἐμῷ συνειδότι, εἴ γε διά δόξαν ἀνθρώπων τήν οὐδέν πρός ὕπαρξιν ἔχουσαν, τήν σώζουσάν με πίστιν ἐξομόσομαι ἤδη;" ΛΓ´. Ἐπεί οὖν ἐκεῖνον οὕτως ἔχοντα ἔγνωσαν, καί μάλιστα καί τῷ Θεοδοσίῳ ἐπιμεμφόμενον, μάτην οὕτω καί ἐπί κακῷ τῷ σφετέρῳ τούς λόγους καί τούς ὅρκους προϊσχομένῳ, τότε ἀναστάντες οὗτοι σπουδῇ, τά ἑαυτῶν ἔπραττον, καί οἷα ἄν τοιοῦτοι πράξειαν ἄνθρωποι. Οἱ μέν γάρ αὐτόν πυγμαῖς, ὦ χειρῶν ἀνοσίων! ᾔκιζον, παραθήγοντες καί τούς συνεπομένους πρός τήν τόλμαν ὑπηρέτας· οἱ δ’ ἐκολάφιζον· ἄλλοι ῥαπίσμασι καί ὠθισμοῖς ἔβαλλον· οἱ δέ, καί εἰς τό τούτου ἐνέπτυον πρόσωπον, καθά καί τόν ἐμόν Ἰησοῦν οἱ στρατιῶται καί δῆμος ὁ ἄνομος· ὅν οὐ πρίν ἀνῆκαν τοῖς πτύσμασιν οἱ ἀληθῶς κατάπτυστοι ἐπιπάττοντες, πρίν τό πρόσωπον ἅπαν τῶν πτυέλων ἐμπλῆσαι, καί ῥάκια αὐτά κατακλῦσαι· ὡς καί τῷ πλήθει τῶν καταφερομένων σιέλων, δυσωδίαν οὐχ ὅπως καί φορητήν ἐγγίνεσθαι· ἧς ἄλλος μέν οὐδείς, μόνοι δ’ οἱ δυσώδεις ἐκεῖνοι καί ἐξάγιστοι, ὀσφραίνεσθαι ἄξιοι· καί οὐκ ἄν ἐπαύσαντο οὕτω

EPISTOLA NUNCUPATORIA. Maximo opera, periculi ne omnis illa per preli absentiam pessum iret; nec suum Græcia, post tantam molitionem Latinis auribus theologum daret, nec ab ea Latina aures atque animi (nisi in paucis, indigesta mole, plurimumque laborantibus vulgantium plerumque inscitia, aut etiam extra Ecclesia castra militantium sublesta fide, mente profana, sicque augustis atque mysticis prorsus peregrina) acciperent. Roma vindicem suum desideraret, et quo illi tantis asserta judiciorum fidei regula summa potestas Christi vicaria plenum ipsum atque augustum Gallica pietas (matri, filia) non ministraret: vana spe moraretur atque lactaret, uti factum in Damasceno, tanta monumentorum jactura, occasu, furto, plagio, nulla via reparabili, per ejus obitum, qui ipse ex cleri ordine, in lucem daturus erat: et vero nondum malis adeo temporibus, succurrente opera, per quosvis in urbe typographos poterat. Excussi jam mihi omnes Vaticani plutei, summa Pontificis Max. indulgentia, si quid in eis aliisque per Italiam bibliothecis, Marimi usquam exstarel, castissimeque exscriptum, si quid inveniri poluisset, ut nostris hic bene multis, Regiis, cardinalis Mazarini, Seguierianis, aliisque accederet. Tanto hoc apparatu digestisque omnibus, dolebat tibi, Serenissime Princeps, quod mihi torpebat prelum. Tuæ hæ cogitationes, tuus animi ludus et àbodsoxlas, cum adhuc in minoribus, omnium admiratione scholasticum pulverem, tam caste quam strenue tereres, nec pro ingesila tua morum suavitate, a dignitate personaque tua alienum duceres, si sic infimi subsellii hominem ad familiaritatem tuam necessitudinemque admitteres. Cogitasti itaque, et (quod divinum; absit verbo invidia: nam et in vobis et sacerdotibus divini imago, agnovilque et professus non semel Maximus est) cogitatio opus fuit. Ausimque dicere, exemplo hoc auctor videare, ut summa arce administri, in Luparensi mea Historia Byzantina, haud aliter cogilantes, ad opus serio urgendum, invita licet temporum omni malitia, omnino excitarentur. In rem itaque destinasti, qui majores nunc infulas perquam merito ornat, et cujus plurimum opus, heroicæ illæ excoctique animi virtutes ac dotes, quibus ex persona ac dignitatis ratione, claro mundo sidere fulges. Typographum domesticis muniis ac obsequiis notum probatumque a te is obtulit, rei ipse admovit, ex tuis prærogatis humanissimeque oblatis, ut par esset laniæ molis operi aggrediendo fecit; moras illi omnes rupit. Nempe cogitasti jam tum, quanti sit (ac nisi martyris, at certe non verberibus solum, sed et membrorum putatione reliquisque cruciamentis purpurati confessoris) non paucos versus publico dare, sed integra volumina, sed sententiarum myriades, sed quibus Christiana omnis disciplina ac fides, mira perspicuilate ac dopadela statuitur, insinuatur, roboratur. Meylon certe in Maximo vidisti tip didaszalin Xpeare poahxv, justiori titulo ac vidit Synesius in Theophili Alexandrini Commentariis, sic paucis. Et quod suo ipse de aliis Maximus, in sanctorum Patrum commendationem, qua ejusmodi prosequitur in De divinis nom. aliorum nomine, suus ipse, qui plerisque præstet, haud ignavus panegyristes. Vidisti, Eminentissime Princeps, ac vides clariore jam lumine, cum purpura prope martyri affinem facit. Nempe, in ea consideras, non honoris humani fumum, sed quam Ecclesia debes in ejus universali cura, juvandoque consiliis ac omni ope summum ejus antistitem, ac Petri successorem, ad sanguinis usque purpuram, fidem, diligentiam, ardorem. Nec aliud spectaverit Christianissinus idemque piissimus invictissimusque Ludovicus XIV, Francorum rex semper Augustus, cum le omnium primum, tum ad Romanas ac cardinalis, juvenem licet, delegit infulas, tum sibi episcopum Palatinum (Magnum scilicet Eleemosynarium) adhibuit, ut et Romanæ streRuus arci, senili supra atatem prudentia, ac prope miraculo orbi habita, studeres, et rei ac Ecclesiæ Gallicana (que ipsa ocellus Christi gregis, ejusque portio sincerissima) singularem quamdam operam, assiduus muneri, in aula versans, Ecclesiarum vindicem patronumque regem maximum continue conveniens, cunctis utilis, nemini nocens, consiliis æquus gravisque, præstares. Illi denique Moses esses, puras in monte ad Deum manus levans, victoriarum illi auctor cum reliquo sacerdotum choro, dum clara progenies inclytumque genus (alque in illis princeps ille heros Turennius) arma tractant adversus Germanos (quam immerito sane bello lacessentes, et quasi in fratrum, Gallicæ gentis, perniciem, Batavorum, perduellium fædere conjuratos) tutumque ab eis, patriæ, regno, regi asylum præbent. Nocendi impetus omnes elidunt, artes dissuunt; fuventissima reyi regnoque providentia, numerosiores longe exercitus;

PG 90:103δρῶντες οἱ ἀναιδέστατοι, εἰ μή ὁ Καισαρείας Θεοδόσιος, τάς τούτων ἐπισχών ὁρμάς, πρός ἄλλα τετράφθαι ἀποίησεν. Οἵ καί ὡς μηδέν δεδρακότες, οἱ πῶς εἴποιμι καί κυνῶν ἰταμώτεροι, πάλιν μεταβραχύ, ἐρωτήσεις καί πεύσεις, καί ἄλλα ἄττα ληρήματα τῷ ἁγίῳ προσῆγον· ὡς δ’ ἀνήνυτα τά παρ’ αὐτῶν ἑώρων καί ἄπρακτα, εἰκῆ μόνον πονοῦντες καί ματαιάζοντες, ὕβρεις αὐτοῦ τάς οὐδέ λόγῳ ῥητάς καταχέαντες, καί εἴ τι τῶν χρειωδῶν τούτῳ καί ἀναγκαίων ἐτύγχανεν ἀφελόμενοι, ἐκεῖθεν ἀναχωροῦσιν οἱ δύστροποι. ΛΔ´. Μετά δέ τινα χρόνου παραδρομήν, εἰσάγουσιν αὐτόν ἐν Κωνσταντινουπόλει, σύν αὐτῷ καί τόν μαθητήν Ἀναστάσιον εἰσάγοντες· πρός δέ, καί τόν ἕτερον Ἀναστάσιον, ὅν καί ἀποκρισιάριον ἔφαμεν. Καί ἀραῖς κατ’ αὐτῶν χρησάμενοι, οἱ ἐπίῤῥητοι οὗτοι καί ἐπάρατοι, καί ἀναθέματι ὑποβαλόντες (οὐκ αὐτούς μόνον, ἀλλά ἅπαντας ὀρθοδόξους, τούς τε περιόντας, καί τούς ἀπελθόντας) παραδιδόασι τότε τοῖς ἐπί τό κολάζειν τεταγμένοις, ὡς ἄν τά ἐξενηνεγμένα κατ’ αὐτῶν διαπράξοιντο· τό μέν ζῇν δῆθεν τούτοις οὐ παντάπασιν ἀφαιρούμενοι, ἵν’ ᾗ τι καί τοῖς ἀφιλανθρώποις φιλάνθρωπον, πικρότερον δ’ αὐτοῦ θανάτου τάς τιμωρίας προσεξεργάζοντες. Ὁ γάρ τῆς πόλεως αὐτούς παραλαβών ἔπαρχος, καί ἐν τῷ πραιτωρίῳ εἰσαγαγών, πρῶτα μέν τόν θεῖον Μάξιμον ἐκ τεσσάρων τείνας, νεύροις ἀπεσκληκόσιν ἐκέλευε τύπτεσθαι· μή γῆρας αὐτοῦ κατοικτίσας ὁ μιαρός, μή τά κατεῤῥικνωμένα τῶν σαρκῶν μέλη, μή σῶμα ἐκεῖνο τό νηστείᾳ καί πόνοις δαπανηθέν· ἀλλ’ οὕτως ὠμῶς ἔξαινεν, ὡς καί τῷ πλήθει τοῦ καταῤῥέοντος αἵματος, τό ὑποκείμενον ἔδαφος ἅπαν φοινίξαι, καί σάρκας πάσας δαπανῆσαι, καί μηδέ βραχύ τῶν μελῶν ὑγιές ἐναπολιπεῖν. ΛΕ´. Εἶτα ὁ θηριώδης, καί πρός τόν αὐτοῦ μέτεισι μαθητήν· ἑξῆς δέ καί πρός τόν ἐκείνου συνώνυμον, πολλάς καί αὐτοῖς ἐπιθείς τάς πληγάς, καί μωλώπων ὑποπλέους ἀπεργασάμενος· ἐπιστήσας τούτοις καί κήρυκας, ταῦτα μαστιζομένοις ἐπιβοῶντας· "Οἱ τοῖς βασιλικοῖς ἀπειθοῦντες θεσπίσμασι, καί ἀνένδοτοι μένοντες, οὕτω παθεῖν ἄξιοι." Οὕς δή καί μικρά πνέοντας, φέροντες τῇ εἱρκτῇ ἐναπέῤῥιψαν. Λστ´. Καί τό ἑξῆς παριστῶσι τόν ὅσιον συνάμα καί τῷ μαθητῇ, ὅλον τοῖς μώλωψιν ἐστιγμένον, ὅλον ἐξῳδηκότα, ὅλον ταῖς πληγαῖς ἐμφλεγμαίνοντα· ὅν καί οὕτως ὀδυνῶν ἔχοντα, δρᾶσαι ὅμως ἐπ’ αὐτόν καί ἄλλα χείρω οὐκ ἀπέσχοντο, τήν φύσιν παντάπασι διωσάμενοι. Γλῶσσαν γάρ ἐκείνην τήν θεολόγον, καί τούς λόγους ὑπέρ ποταμούς βλύσασαν, ἔνδον ἀπό τοῦ φάρυγγος καί τῆς παραψαυούσης ἐπιγλωττίδος,
PG 90:105παρανόμως ἐκτέμνουσιν· ὡς ἄν τοῦ φωνητικοῦ ἀφαιρεθέντος ὀργάνου, συναφαιρεθείη καί λόγος τούτῳ καί διδασκαλία· καί σιγῶν εἴη ἄφθογγος. Ἀλλ’ οὐκ ἔμελλες, ὦ καλέ Μάξιμε, καί τήν γλῶσσαν τεμνόμενος, σιωπᾷν· οὐδέ λόγους ἐκείνους τούς ἡδίστους μή κελαδεῖν· ἀλλ’ ὁ γλῶσσαν καταρτίζων νηπίων, καί ἄλαλον θείς φθέγξασθαι καί κωφόν, αὐτός καί σέ παρά δόξαν καί φθέγγεσθαι πεποίηκε, καί λαλεῖν, καί μεῖζον ἤ πρόσθεν διηρθρωμένους τούς λόγους προΐεσθαι. ΛΖ´. Ἐπεί δέ τό αὐτό κἀν τῷ μαθητῇ Ἀναστασίῳ ἔδρασαν, καί γλῶσσαν κἀκείνῳ ἔνδον ἀπέτεμον, ἡ αὐτή ἦν καί τοῦτον ἐνισχύουσα χάρις· καί λόγον διδοῦσα δίχα τοῦ φωνοῦντος ὀργάνου, πολύν τινα τοῦτον παραδόξως καί ἄφθονον. Ἐφ’ ᾧ καί μείζονι φθόνῳ πληγέντες οἱ μιαροί, καί ἄλλην τοῖς γενναῖοις καινοτέραν βάσανον προσεπῆγον· ὥσπερ ἀδικεῖν νομίζοντες, εἰ μή πᾶσαν πεῖραν δεινῶν ἐπί τούτοις κινήσαιεν· οὕς καί πολλῷ βέλτιον ἦν θανάτῳ ὑπεξαγαγεῖν, καθό καί ἦν ἐκείνοις δοκοῦν, ἤ οὕτω παραδοῦναι κολάσεσι. Σχοίνοις γάρ λεπταῖς τόν μακάριον ἐνειλίσαντες, καί στρέβλαις πανταχόθεν πιέσαντες, σμίλῃ καί σφύρᾳ τήν δεξιάν τῶν χειρῶν ἀποκόπτουσι, καί ἐπ’ ἐδάφους ῥίπτουσιν· εἶθ’ ὡς εἶχον, καί πρός τόν σύναθλον μετίασιν Ἀναστάσιον· τήν ἴσην κἀκεῖνον τιμωρίας εἰσπράττοντες, ἵν’ ἔχοι πάντως καί τῆς ἴσης δόξης τήν παραπόλαυσιν. Οὕς καί ἀγλώττους καί ἄχειρας ἐκβαλόντες τοῦ πραιτωρίου, εἷλκον καί περιῆγον κατά τήν ἀγοράν, τά κεκομμένα θεατρίζοντες μέλη, καί κραυγαῖς ἀσήμοις χρώμενοι· καί τωθασμοῖς αὐτούς καί σκώμμασι βάλλοντες. Ἐφ’ ᾧ καί μετά τήν ἄτιμον ἐκείνην περιαγωγήν, ἐξορίᾳ μακροτάτῃ παραδιδόασι· μεθ’ ἅμα καί τοῦ ἀποκρισιαρίου Ἀναστασίου· τοῦτο γε μόνον καλῶς ποιησάμενοι τούς ἁγίους, οἱ ἐναγεῖς, ἑαυτῶν ἀποδιαστείλαντες. ΛΗ´. Ἀλλά γάρ ἡ θεία οὐκ ἡμέλει δίκη, καίτοι μακροθυμοῦσα ὡς τά πολλά· ἀλλά τιμωρίαν μετά μικρόν τόν παρανομίσαντα βασιλέα εἰσέπραξε· πόῤῥω ἐκτοπίσασα, καί εἰς τήν ἐν Σικελίᾳ Συράκουσαν τόν οἴκτιστον δοῦσα θάνατον ἀπενέγκασθαι. Τοῖς γάρ Βυζαντίοις δι’ ἅ ἔδρασεν ὁ μίσους ἄξιος μισηθείς, καί ἔχθιστος μάλα γεγενημένος· δείσας μήτι καί πάθοι πρός τούτων κακόν, μετά συζύγου καί παίδων ἐκεῖσε ἀφίκετο· ᾧ δή καί ἐν βαλανείῳ λούσασθαι εἰσελθόντι, τῶν τις ὑπηρετούντων καιρίαν δούς κατά κεφαλῆς, τό τε κρανίον ἅπαν συνέτριψε, καί τῷ δυστήνῳ τήν ζωήν προσαφείλετο. Ἐπεί δ’ ὁ τούτου υἱός Κωνσταντῖνος ὅς ἐκαλεῖτο, μετά Ἡρακλείου καί Τιβερίου τῶν ἀδελφῶν ἐπί τῶν σκήπτρων κατέστη, ἔγνω δεῖν αὐτός μή τήν ἴσην πατρί πεπορεῦσθαι, ἵνα μή τῶν ἴσων καί ἀντιτύχοι· ὅθεν καί τούς ἀπανταχῆ συναθροίσας Πατέρας, καί σύνοδον μεγάλην κροτήσας, ἤ καί ἕκτη τῶν οἰκουμενικῶν λέγεται· πολλά μέν καί ἄλλα ἐν αὐτῇ μνήμης ἄξια
PG 90:107κατεπράξατο, καί διττάς δή τοῦ Χριστοῦ θελήσεις καί ἐνεργείας, ἐπί τῶν δύο φύσεων τρανώτερον διεξήρυξεν· ἀρᾷ καί ἀναθέματι καθυποβαλών τούς τό μονοθέλητον ἐκεῖνο δόγμα παρεισάγοντας καί πρεσβεύοντας. Τοῦτο δέ πρότερον ἐν ῾Ρώμῃ καί ὁ ταύτης πρόεδρος Ἀγάθων, ὅς καί μετά Μαρτῖνον τῷ θρόνῳ ἐπικαθιδρύθη, θείῳ κινούμενος Πνεύματι ἔπραξεν· ἐπαράτους καί τῆς Ἐκκλησίας ἐκπτύστους τούς τά παράνομα δεδρακότας καί οὗτος καταστησάμενος. Ἀλλά ταῦτα μέν ὕστερον. ΛΘ΄ . Ἐπεί δ’ ὡς ὁ λόγος ἔφη, πρός τήν ὑπερορίαν τόν θεῖον ἀπήνεγκαν Μάξιμον, πολλά μέν συνέβη τοῦτον παθεῖν κατά τήν ὁδόν, καί πολλάς ὑπομεῖναι τάς ἀλγηδόνας, οἷα μήτ’ εἰς ὑποζύγιον, μήτ’ εἰς λεκτίκιον καθεσθῆναι δυνάμενον· τῷ πάντη κατειργάσθαι τοῖς πόνοις, καί ταῖς μυρίαις τετρυχῶσθαι ὀδύναις. Ἀμέλει καί εἴς τι χαλάδριον βέργεσι πεπλεγμένον τοῦτον ἐνθέμενοι, μόλις καί κόπῳ διαβαστάζοντες, τήν μακράν ὁδόν ἐκείνην ἀπήγαγον· ὅν καί εἰς ἕν τῶν κατά τήν Ἀλανίαν κάστρων, Σχίμαριν οὕτω λεγόμενον, ἔμφρουρον ποιησάμενοι, εἴασαν αὐτόν παντάπασιν ἀτημέλητον. Ἐπεί δέ καί τόν καλόν μαθητήν μετά τοῦ συνωνύμου αὐτοῦ τήν αὐτήν ὁδόν ἤλαυνον, διαιροῦσι μέν ἀμφοτέρους τοῦ διδασκάλου· διαιροῦσι δέ καί αὐτούς ἀπ’ ἀλλήλων· ἕνα πρός ἕνα πολλούς διαμείβοντας τόπους, καί πόῤῤω που τῆς τῶν Ἀβασγῶν χώρας ἀπαγομένους · ἐξ οὗ καί τόν ἕνα αὐτῶν τῇ πολλῇ ἀπειρηκότα κακοπαθείᾳ, καί αὐτήν τήν πνοήν διαφεῖναι, ἤ μόνη τούτῳ περιελείπετο· καί μηδ’ αὐτήν ἐγνῶσθαι ἀκριβῶς τήν ἡμέραν καθ’ ἥν τῶν ὦδε μετέστη, ὡς ὁ τούτου εἰρήκει ὁμώνυμος· ἀποκρισιάριός φημι Ἀναστάσιος. Μ´. Ἀλλά γάρ τῷ θείῳ Μαξίμῳ τῷ κατά τήν Ἀλανίαν ἤδη κάστρῳ ἐγκαθειρμένῳ, θεία τις ἐπιφοιτᾷ ἄνωθεν ὄψις· τήν τε ἡμέραν αὐτῷ δηλοῦσα τῆς τελευτῆς, καί πρός τάς ἐκεῖθεν μετακαλουμένη σκηνάς· Ἐπεί δέ καί ἡ ἡμέρα καταλάβοι ἐκείνη· ἡ δέ ἦν ἡ τρισκαιδεκάτη τοῦ Αὐγούστου μηνός, ἀφίησι μέν τά ἐνταῦθα, πρός δέ τούς οὐρανούς ἀνατρέχει, ὁ τῶν οὐρανῶν ἀληθῶς καί τῆς ἐκεῖ κατοικίας ἄξιος. Ἐν ᾧ δέ τό ἱερόν αὐτοῦ σῶμα ἐναπετέθη, τρεῖς διαφανεῖς πυρσοί κατά μίαν τῶν νυκτῶν ἔκτοτε τῷ μνήματι ἐναυγάζουσι· θαυμαστήν μέν τήν αἴγλην ἐναφιέντες, θαυμαστοτέραν δ᾿, ὡς εἰκός, τοῖς ὁρῶσι τήν ἔκπληξιν ἐμποιοῦντες, καί τοῦ μεγαλοδώρου Θεοῦ περί τόν ἑαυτοῦ θεράποντα πλουσιωτάτην χάριν ἐμφαίνοντες. ΜΑ΄. Ἀλλά σοί μέν, ὦ ἱερώτατε πάτερ, μεγάλη μέν καί ἡ τῶν παρόντων δόξα τε καί λαμπρότης, πλέον σε κἀνταῦθα τοῦ Δεσπότου τετιμηκότος · μείζων δέ πολλῷ καί ὑπεροχικωτάτη ἡ αὐτόθι λῆξις καί οὐρανία · φωτί τῷ μεγάλῳ παρισταμένῳ, καί ὅλην τήν αἴγλην τῆς μακαρίας καί ἀρχιφώτου Τριάδος ἐν ἑαυτῷ δεχομένῳ· καί Θεόν ὁρῶντι, τό παραδοξότατον, θεῷ δηλαδή καί αὐτῷ τῇ ἑνώσει γεγενημένῳ, καί κατά μέθεξιν ὅλῳ θεουμένῳ, καί ἄῤῥητον τήν θέωσιν ὑφισταμένῳ. Οὐκοῦν οὕτω δόξης τυχών, δίδου πολλήν καί τήν παρά σου βοήθειαν τοῖς ἔτι
PG 90:109νηχομένοις ἡμῖν τά παρόντα, καί τόν δολιχόν τοῦτον βίον καί πολυκινδυνότατον διαπλέουσιν· ὡς ἄν ὑπό σοί κυβερνήτῃ καί ὁδηγῷ, κοῦφοι τήν ἄστατον θάλασσαν ὑπερπλεύσαντες, τοῖς ἀκλύστοις καί ἀϊδίοις λιμέσι καθορμισθείημεν· ἔνθα ἡ μακαρία διαγωγή καί κατάπαυσις ἡ γαληνοτάτη. ΜΒ´. Οὗτος ὁ παρ’ ἡμῶν σοι λόγος, ὦ πατέρων ἄριστε καί φιλοτεκνότατε, τῶν μέν πραγμάτων, ὥσγε καί αὐτόν οἶδα, πάντη ἀπολειπόμενος, τοῦ δέ πόθου οἶμαι οὐδενός ἐλαττούμενος. Αἴτιος δέ πάντως τοῦ λόγου καί καθηγεμών, ὁ σοῦ ἐξεχόμενος ἱεράρχης· ὅς καί τήν ὁμωνυμίαν καί ὁμοτροπίαν τοῦ ἐν Μύροις ἐπλούτησε ποιμενάρχου· λόγων οὗτος ἀεί τῶν σῶν θαυμασίως ἐρῶν, καί σέ διαφερόντως ποθῶν· καί τρυφήν γλώσσης, τό ἥδιστόν σου ποιούμενος ὄνομα. Ὧ καί ἀντιδοίης τήν μετά σοῦ συναυλίαν καί συσκηνίαν· πολλήν ὡς ὁρᾷς καί αὐτῷ ὑπέρ τοῦ καλοῦ τεθεμένῳ τήν ἀγωνίαν, καί τήν ψυχήν προϊεμένῳ αὐτήν, μόνον εἴ τι βέλτιον εἴη τούτῳ ἐν τοῖς πράγμασι καταπράξασθαι· ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Κυρίῶ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καί τό κράτος, νῦν καί ἀεί, καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΕΩΣ Σελ.
Acta ejusdem
PG 90:111Γενομένης, μεταξύ τοῦ κυρίου ἀββᾶ Μαξίμου, καί τῶν σύν αὐτῷ, καί τῶν ἀρχόντων ἐπί σεκρέτου. Α΄ . Τῇ ἡμέρᾳ ᾗ προσωρμίσθησαν ταύτιῃ τῇ βασιλευούσῃ πόλει, ὅ τε κύριος Μάξιμος, καί οἱ σύν αὐτῷ, περί δυσμάς ἡλίου, ἐλθόντες δύο μανδάτωρες μετά δέκα ἐκσκουβιτώρων, ἐπῆραν αὐτούς ἐκ τοῦ πλοίου γυμνούς, καί ἀνυποδέτους· καί μερίσαντες αὐτούς ἀπ’ ἀλλήλων, ἐφύλαξαν εἰς διάφορα ἐκσκούβιτα. Καί μεθ’ ἡμέρας τινάς ἀναφέρουσιν αὐτούς ἐν τῷ παλατίῳ, καί εἰσάγουσι τόν γέροντα, ἐν ᾧ τόπῳ συνήχθη ἡ σύγκλητος, καί πολύς ἄλλος ὄχλος· καί παριστῶσιν αὐτόν μέσον τῶν ἀρχόντων καθημένων, καί λέγει αὐτῷ ὁ σακελλάριος μετ’ ὁργῆς πολλῆς καί μανίας· Χριστανός εἶ; Καί εἶπε · Χάριτι Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων, Χριστανός εἰμι. Καί λέγει ἐκεῖνος· Οὔκ ἔστιν ἀληθές. Ἀπεκρίθη ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ· Σύ λέγεις. Οὔκ εἰμί· ἀλλ’ ὁ Θεός λέγει εἶναί με, καί διαμένειν Χριστιανόν. Καί πῶς, φησίν, εἴπερ
PG 90:113καί γνωρίσαι τιῷ βασιλεῖ τήν εἰς αὐτόν εὔνοιαν. Δίκαιον δέ ἐστι, εἰ καί ὑμῖν παρίσταται, τόν πρό τούτου συκοφάντην, ἐκβιασθῆναι ἀπελθεῖν ἐνέγκαι τόν πατρίκιον Πέτρον, καί τοῦτον τόν ἀββᾶν Θωμᾶν, κἀκεῖνον τόν μακάριον πάππαν Θεόδωρον· καί τότε παρουσίᾳ πάντων, ἔλεγον τῷ πατρικίῳ Πέτρῳ· Εἰπέ, κῦρι ὁ πατρίκιος · ἔγραψάς μοι ποτε περί ὧν εἶπεν ὁ σακελλάριός σου, ἤ ἐγώ σοί; Καί ὅταν κατέθετο, ὑπό κόλασιν ἐγενόμην. Ὁμοίως δέ καί τῷ μακαρίῳ πάππᾳ· Εἰπέ, δέσποτα, ἐγώ σοί ποτε ὄναρ ἀφηγησάμην; Καί ὅταν ἤλεγξέ με, ἐκείνου ἦν τό ἔγκλημα, οὐκ ἐμοῦ τοῦ ἑωρακότος. Ἀπροαίρετον γάρ πρᾶγμα τό ὄναρ· μόνα δέ τά προαιρετικά κολάζει ὁ νόμος, εἴπερ αὐτῷ ἐναντιοῦται. Τότε λέγει πρός αὐτόν ὁ Τρωΐλος· Παίζεις, ἀββᾶ, οὐκ οἶδας ποῦ εἶ. Ὁ δέ· Οὐ παίζω, ἀλλά πενθῶ τήν ζωήν μου συντηρηθεῖσαν μέχρι τοῦ νῦν, ἵνα τοιούτων λάβω πεῖραν φαντασμάτων. Λέγει Ἐπιφάνιος ὁ πατρίκιος· Ὁ Θεός γινώσκει, καλῶς ποιεῖ παίζων αὐτά, ἐάν οὐκ εἰσίν ἀληθῆ. Μεθ’ ὅν ὁ σακελλάριος πάλιν πρός αὐτόν μετ’ ὁργῆς εἶπεν· Ἁπλῶς πάντες ψεύδονται, καί σύ μόνος ἀληθεύεις ; Καί ἀποκριθείς εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος, συνδακρύσας τῷ λόγῳ· Ἐξουσίαν ἔχετε συγχωροῦντος τοῦ Θεοῦ, καί ζωῶσαι καί θανατῶσαι· πλήν ἐάν οὗτοι ἀληθεύωσι, καί ὁ Σατανᾶς φύσει Θεός ἐστιν. Εἰ δέ οὐκ ἔστιν, ὥσπερ οὖν οὐδέ ἐστιν, οὐδέ οὗτοι ἀλήθευσαν. Μήτε γάρ ἀξιωθῶ μετά Χριστιανῶν θεωρῆσαι τήν ἐπιφάνειαν τοῦ ὑπερουσίου Θεοῦ, ποιητοῦ τε καί δημιουργοῦ, καί κτίστου, κα προνοητοῦ, καί κριτοῦ, καί Σωτῆρος τῶν ὅλων, εἴ ποτε ὄναρ τοιοῦτον ἀφηγησάμην, ἤ ἄλλου ἀφηγουμένου ἤκουσα, εἰ μή τῇ ὥρᾳ ταύτῃ παρά τοῦ κυροῦ Σεργίου τοῦ εὐνοϊκοῦ τῆς βασιλείας. Γ΄ . Εἶτα τρίτον συκοφάντην προβάλλονται, Θεόδωρον τόν υἱόν Ἰωάννου τοῦ Κανδιδάτου λεγομένου, τόν ἐπίκλην Χιλά, τόν νῦν γαμβρόν τοῦ κυροῦ Πλάτωνος τοῦ πατρικίου, λέγοντα· Ὅτι συντυχίας μεταξύ ἡμῶν ἐν Ῥώμῃ γενομένης περί τοῦ βασιλέως, διέσυρε τό λαλούμενον, βυτία ποιῶν καί λαιβία. Πρός ὅν εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος· Οὐδέποτε διελέχθην σοι, εἰ μή ἅπαξ μετά τοῦ ὁσιωτάτου πρεστυτέρου κυροῦ Θεοχαρίστου, τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ ἐξάρχου, διά τόν πριμικήριον, προτραπείς διά γραμμάτων περί τούτου. Καί ἐάν εὑρεθῶ ψευδόμενος, ἀπολαύω. Δ΄. Καί μετά τοῦτον, τέταρτον ἄγουσι Γρηγόριον τόν υἱόν Φωτεινοῦ, λέγοντα, ὅτι Ἀπῆλθον εἰς τό κελλίον τοῦ ἀββᾶ Μαξίμου ἐν ῾Ρώμῃ, κἀμοῦ εἰπόντος, ὅτι καί ἱερεύς ἐστιν ὁ βασιλεύς, εἶπεν ὁ ἀββᾶς Ἀναστάσιος ὁ μαθητής αὐτοῦ· Μή ἀξιωθῇ εἶναι ἱερεύς. Εὔθέως λέγει πρός αὐτόν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος· Φοβήθητι τόν Θεόν, κῦρι Γρηγόριε, οὐδέν παντελῶς ἐν τῇ περί τούτων διαλέξει λελάκηκεν ὁ σύνδουλός μου. Καί
PG 90:115ῥίπτει ἑαυτόν εἰς τήν γῆν, λέγων τῇ συγκλήτῳ· Ἀνάσχεσθε τοῦ δούλου ὑμῶν, καί πάντα λέγω ὡς ἐλαλήθη, καί ἐλέγξει με ἐάν ψεύσομαι. Ὁ κύριός μου εἶναι Γρηγόριος ἐλθών εἰς ῾Ρώμην, ἠξίωσεν ἐλθεῖν εἰς τό κελλίον τοῦ δούλου ὑμῶν· ὅν θεωρήσας, ὡς ἔθος μοί ἐστιν, ἔῤῥιψα ἑμαυτόν εἰς τήν γῆν, καί προσεκύνησα αὐτῷ· καί ἠσπασάμην αὐτόν, καί εἶπον αὐτῷ μετά τό καθίσαι· Τίς ἡ αἰτία τῆς ποθητῆς παρουσίας τοῦ δεσπότου μου; Καί εἶπεν· Ὁ ἀγαθός καί θεοστήρικτος ἡμῶν δεσπότης, φροντίζων τῆς εἰρήνης τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν, ἐποίησε κέλευσιν πρός τόν θεοτίμητον πάππαν, πέμψας καί προσφοράν εἰς τόν ἅγιον Πέτρον, προτρεπόμενος αὐτόν ἑνωθῆναι τῷ προέδρῳ Κωνσταντινουπόλεως· ἅπερ πεμφθῆναι διά τῆς ἐμῆς μετριότητος κατηξίωσε τό εὐσεβές αὐτοῦ κράτος. Καί εἶπον· Δόξα Θεῷ τῷ ποιήσαντί σε ἄξιον τῆς τοιαύτης διακονίας. Πλήν, ἐπί ποίῳ τρόπῳ γενέσθαι τήν ἕνωσιν ἡ αὐτοῦ θεοστεφής ἐκέλευσε γαληνότης; Πάλιν εἶπε· Εἴπερ οἶδας. Καί εἶπας· Ἐπί τῷ Τύπῳ. Καί ἔφην· Ἀδύνατον, ὡς οἶμαι, τοῦτο καθέστηκεν· οὐ γάρ ἀνέχονται οἱ ῾Ρωμαῖοι συναναιρεθῆναι ταῖς τῶν ἀκαθάρτων αἱρετικῶν φωναῖς, τάς τῶν ἁγίων Πατέρων φωτοφόρους φωνάς· ἤ τῷ ψεύδει συναποσβεσθῆναι τήν ἀλήθειαν· ἤ τῷ σκότει συναφανισθῆναι τό φῶς. Οὐδέν γάρ ἡμῖν ἔσται τό προσκυνούμενον, εἰ γένηται τῶν θεοδιδάκτων λόγων ἀναίρεσις. Καί εἶπας· Οὐκ ἀναίρεσιν τῶν ἱερῶν τύπος ποιεῖται φωνῶν, ἀλλά σιωπήν, ἵνα τήν εἰρήνην οἰκονομήσωμεν. Καί εἶπον· Ἔστι παρά τῇ θείᾳ Γραφῇ σιωπή καί ἀναίρεσις. Ὁ Θεός γάρ εἶπε διά τοῦ Δαβίδ· Οὔκ εἰσί λαλίαι, οὐδέ λόγοι, ὧν οὐκ ἀκούονται αἱ φωναί αὐτῶν. Οὐκοῦν εἰ μή λαλοῦνται καί ἀκούονται οἱ περί Θεοῦ λόγοι, οὐδέ ὅλως εἰσί κατά τήν γραφήν. Καί εἶπας· Μή βάλῃς με εἰς ὕλας· ἐγώ ἀρκοῦμαι τῷ ἁγίῳ συμβόλῳ. Καί πῶς δύνασαι τῷ ἁγίῳ ἀρκεῖσθαι συμβόλῳ, ἔφην, δεχόμενος τόν τύπον; - Καί τί βλάπτει τό δέχεσθαι τόν τόν τύπον, καί λέγειν τό σύμβολον; ἔφης. Λέγω· Ὅτι προφανῶς ἀναιρεῖ τό σύμβολον ὁ τύπος. Καί εἶπας· Διά τόν Κύριον, πῶς; -Εἰπέ μοι, ἔφην, τό σύμβολον, καί γνῶθι πῶς ἀναιρεῖται ὑπό τοῦ τύπου. Καί ἤρξω τοῦ λέγειν· Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν Πατέρα παντοκράτορα, ποιητήν οὐρανοῦ καί γῆς· ὁρατῶν τε πάντων καί ἀοράτων. Ἐπίσχε, εἶπον, μικρόν, καί μάθε πῶς ἡ τῶν ἐν Νικαίᾳ πίστις ἤρνηται. Ποιητής γάρ οὐκ ἄν εἴη Θεός, θελήσεως καί ἐνεργείας φυσικῆς ἐστερημένος, εἴπερ θελήσας, ἀλλ’ οὐκ ἀναγκασθείς ἐποίησε τόν οὐρανόν καί τήν γῆν, εἴπερ ἀληθεύει ἐν Πνεύματι Δαβίδ· Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ὁ Κύριος, ἐποίησεν ἐν τῷ οὐρανῷ καί ἐν τῇ γῇ· ἐν ταῖς θαλάσσαις, καί ἐν πάσαις ταῖς ἀβύσσοις. Εἰ δέ οἰκονομίας χάριν συναναιρεῖται τῇ κακοπιστίᾳ ἡ σωτήριος πίστις, χωρισμός Θεοῦ παντελής, ἀλλ’ οὐχ ἕνωσις Θεοῦ ἐστι τό τοιοῦτον εἶδος τῆς λεγομένης οἰκονομίας. Καί γάρ αὔριον οἱ δυσώνυμοι Ἰουδαῖοι λέγουσιν· Οἰκονομήσωμεν τήν πρός ἀλλήλους εἰρήνην,
PG 90:117καί ἑνωθῶμεν, καί περιέλωμεν ἡμεῖς μέν τήν περιτομήν, καί ὑμεῖς τό βάπτισμα, καί μηκέτι ἀλλήλους πολεμήσωμεν. Τοῦτο Ἀρειανοί ποτε προέτειναν ἐγγράφως ἐπί τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, λέγοντες· Περιέλωμεν τό Ὁμοούσιον καί τό ἑτεροούσιον, καί ἑνωθῶσιν αἱ Ἐκκλησίαι. Καί οὐ κατεδέξαντο οἱ θεοφόροι Πατέρες ἡμῶν· ἀλλ’ εἵλκοντο μᾶλλον διώκεσθαι καί ἀποθανεῖν, ἤ σιωπῆσαι φωνήν παραστατικήν τῆς μιᾶς τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑπερουσίου θεότητος. Καί ταῦτα συνεπιτιθεμένου τοῖς τά τοιαῦτα προτείνουσι τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, καθώς πολλοῖς ἱστόρηται τοῖς φιλοπόνως τά τότε γενόμενα γράψασι. Καί οὐδείς τῶν βασιλέων ἠδυνήθη μέσαις φωναῖς πεῖσαι τούς θεηγόρους πατέρας συμβιβασθῆναι τοῖς ἐπί αὐτῶν αἱρετίζουσιν· ἀλλά ταῖς τραναῖς καί κυρίαις, καί καταλλήλοις τῷ ζητουμένῳ δόγματι ἐκέχρηντο, λέγοντες προφανῶς, ὅτι Ἱερέων ἐστί τό ζητεῖν, καί ὁρίζεσθαι περί τῶν σωτηρίων δογμάτων τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας. Καί εἶπας· Τί οὖν; οὐκ ἔστι πᾶς βασιλεύς Χριστιανός καί ἱερεύς; Καί εἶπον· Οὔκ ἔστιν· οὐδέ γάρ παρίσταται θυσιαστηρίῳ, καί μετά τόν ἁγιασμόν τοῦ ἄρτου ὑψοῖ αὐτόν, λέγων· Τά ἅγια τοῖς ἁγίοις. Οὔτε βαπτίζει, οὔτε μύρου τελετήν ἐπιτελεῖ, οὔτε χειροθετεῖ, καί ποιεῖ ἐπισκόπους καί πρεσβυτέρους καί διακόνους· οὔτε χρίει ναούς, οὔτε τά σύμβολα τῆς ἱερωσύνης ἐπιφέρεται, ὠμοφόριον καί τό Εὔαγγέλιον, ὥσπερ τῆς βασιλείας, τόν τε στέφανον καί τήν ἁλουργίδα. Καί πῶς ἡ Γραφή βασιλέα καί ἱερέα λέγει εἶναι τόν Μελχισεδέκ; ἔφης. Καί εἶπον· Ἑνός τοῦ φύσει βασιλέως Θεοῦ τῶν ὅλων γενόμενου φύσει διά τήν ἡμῶν σωτηρίαν ἀρχιερέως, εἷς ὑπῆρχε τύπος ὁ Μελχισεδέκ. Ὡς δέ γε κατά τήν τάξιν Μελχισεδέκ ἕτερον εἶναι λέγεις βασιλέα καί ἱερέα, καί τά λοιπά τόλμησον εἰπεῖν, τό, ἀπάτωρ, ἀμήτωρ, ἀγενεαλόγητον, μήτε ἀρχήν ἡμερῶν, μήτε τέλος ζωῆς ἔχοντα. Καί σκόπει τό ἐκ τούτου ἀναφυόμενον κακόν· ἄλλος γάρ εὑρεθήσεται Θεός ὁ τοιοῦτος ἐνανθρωπήσας, κατά τήν τάξιν Μελχισεδέκ, ἀλλ’ οὐ κατά τήν τάξιν Ἀαρών τήν ἡμῶν ἱερουργῶν σωτηρίαν. Ε´. Πλήν, τί θέλομεν διά πολλῶν ἐλθεῖν; Εἰς τήν ἁγίαν ἀναφοράν ἐπί τῆς ἁγίας τραπέζης, μετά τούς ἀρχιερέας καί διακόνους, καί παντός ἱερατικοῦ τάγματος, μετά τῶν λαϊκῶν οἱ βασιλεῖς μνημονεύονται, λέγοντος τοῦ διακόνου· Καί τῶν ἐν πίστει κεκοιμημένων λαϊκῶν, Κωνσταντίνου, Κώνσταντος, καί τούς λοιπούς. Οὕτω δέ καί τῶν ζώντων μνημονεύει βασιλέων, μετά τούς ἱερωμένους πάντας. Ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος, κράζει ὁ Μηνᾶς· Ταῦτα λέγων ἔσχισας τήν Ἐκκλησίαν. Καί λέγει πρός αὐτόν· Εἰ ὁ λέγων τά τῶν ἁγίων Γραφῶν, καί τά τῶν ἁγίων Πατέρων σχίζει τήν Ἐκκλησίαν, ὁ ἀναιρῶν τά τῶν ἁγίων δόγματα, τί δειχθήσεται τῇ Ἐκκλησίᾳ ποιῶν, ὧν χωρίς, οὐδέ αὐτό τοῦτο, Ἐκκλησίαν εἶναι δυνατόν; Καί στραφείς ὁ σακελλάριος, εἶπε τοῖς
PG 90:119ἀνθρώποις τοῦ ἐξάρχου μετά κραυγῆς· Εἴπατε τῷ ἐξάρχῳ· Τοιοῦτον ἄνθρωπον ὤφειλες ἐᾶσαι ζῇν ὅπου ἄρχεις; Καί λαβόντες αὐτόν ἔξω, εἰσάγουσι τόν μαθητήν, καί ἀπαιτοῦντες αὐτόν κατειπεῖν τοῦ ἐπιστάτου, ὡς θλίψαντος Πύῤῥον, ἀπεκρίνατο ἠρεμαίᾳ τῇ φωνῇ τά τῆς ἀληθείας, ὅτι οὐδείς ἐτίμησε Πύῤῥον ὡς ἐτίμησε· καί κελεύεται κράξαι. Καί ἐπείπερ οὐ κατεδέξατο τῆς πρεπούσης μοναχοῖς εὐλαβοῦς φωνῆς ξενωθῆναι, κελεύει τυπῆναι αὐτόν ὑπό τῶν παρεστώτων· καί πυγμαῖς αὐτόν βαλόντες, ἡμιθανῆ αὐτόν πεποιήκασι. Καί ἀπολύσαντες αὐτούς εἰς τά δεσμωτήρια καταλαμβάνει τόν γέροντα ὁ Μηνᾶς, λέγων παρουσίᾳ τῶν ἀρχόντων· Ἔβαλέ σε ὁ Θεός, καί ἤγαγέ σε ὧδε, ἵνα ἀπολάβῃς, ὅσα εἰς ἄλλους ἐποίησας, πλανῶν πάντας εἰς τά Ὠριγένους δόγματα. Πρός ὅν εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος παρουσίᾳ πάντων· Ἀνάθεμα Ὠριγενεῖ καί τοῖς δόγμασιν αὐτοῦ, καί παντί σύμφρονι αὐτοῦ. Καί λέγει ὁ πατρικίος Ἐπιφάνιος· ἐλύθη, κῦρι ἀββᾶ Μηνᾶ, ὁ κατ’ αὐτοῦ παρά σοῦ ἐπαγόμενος ψόφος, ἵνα καί εἰ ἦν Ὠριγενιστής, ἐπάν ἀνεθεμάτισε, τῆς τοιαύτης ἑαυτόν ἠλευθέρωσε μέμψεως. Ἐγώ δέ ὡς οὐκέτι τοιοῦτο περί αὐτοῦ λεγόμενον παραδέχομαι· Ἀπηνέχθη ἕκαστος αὐτῶν, ἐν ᾧ παρεφυλάττετο τόπῳ. Στ΄ . Καί τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ περί τήν αὐτήν ἀφήν τοῦ λύχνου, Τρώϊλος ὁ πατρίκιος, καί Σέργιος ὁ Εὐκρατᾶς, ὁ ἐπί τῆς τραπέζης τῆς βασιλικῆς, παρεγένοντο πρός τόν δοῦλον Θεοῦ τόν γέροντα, καί καθίσαντες, ἐκέλευσαν καί αὐτόν καθίσαι, καί εἶπον πρός αὐτόν· Εἰπέ ἡμῖν, κῦρι ἀββᾶ, τήν μεταξύ σοῦ καί Πύῤῥου γενομένην ἐν Ἀφρικῇ καί ῾Ρώμῃ περί τῶν δογμάτων κίνησιν· καί ποίοις αὐτόν ἔπεισας ἀναθεματίσαι τό δόγμα τό ἴδιον, καί τῶ σῷ συνθέσθαι. Καί ἀφηγήσατο αὐτοῖς πάντα καθεξῆς, ὅσα ἡ μνήμη ἀνέσωσε. Καί τοῦτο εἶπεν, ὅτι Ἐγώ δόγμα ἴδιον οὐκ ἔχω, ἀλλά τό κοινόν τῆς Ἐκκλησίας τῆς καθολικῆς. Οὐ γάρ ἐκίνησα φωνήν τήν οἱανοῦν, ἵνα ἴδιόν μου λέγηται δόγμα· καί μετά τήν ἀφήγησιν λέγουσιν αὐτῷ· Οὐ κοινωνεῖς τῷ θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως; Καί εἶπεν· Οὐ κοινωνῶ. Διά ποίαν οὐ κοινωνεῖς αἰτίαν, εἶπον; Ἀπεκρίθη· Ὅτι τάς ἁγίας τέσσαρας συνόδους ἐξέβαλον διά τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ γενομένων ἐννέα κεφαλαίων· καί διά τῆς ἐν ταύτῃ τῇ πόλει γενομένης παρά Σεργίου ἐκθέσεως, καί διά τοῦτο προσεχῶς ἐπί τῆς ἕκτης ἰνδικτιῶνος ἐκτεθέντος τύπου· καί ὅτι ἅπερ ἐδογμάτισαν διά τῶν κεφαλαίων, διά τῆς ἐκθέσεως κατέκριναν· καί ἅπερ ἐδογμάτισαν διά τῆς ἐκθέσεως, διά τοῦ τύπου ἠκύρωσαν· καί καθεῖλαν ἑαυτούς τοσαυτάκις. Οἱ τοίνυν ὑφ’ ἑαυτῶν κατακριθέντες καί ὑπό τῶν ῾Ρωμαίων, καί τῆς μετά ταῦτα ἐπί τῆς ὀγδόης ἰνδικτιῶνος γενομένης συνόδου καθαιρεθέντες, ποίαν ἐπιτελέσουσι μυσταγωγίαν· ἤ ποῖον πνεῦμα τοῖς παρά τῶν τοιούτων ἐπιτελουμένοις ἐπιφοιτᾷ; Καί λέγουσιν αὐτῷ· Σύ μόνος σώζῃ, καί πάντες ἀπόλλυνται; Καί εἶπεν·
PG 90:121Οὔδένα κατέκριναν οἱ τρεῖς παῖδες μή προσκυνήσαντες τῇ εἰκόνι, πάντων ἀνθρώπων προσκυνούντων. Οὐ γάρ ἐσκόπουν τά τῶν ἄλλων, ἀλλ’ ἐσκόπουν ὅπως ἄν αὐτοί μή ἐκπέσωσι τῆς ἀληθοῦς εὐσεβείας. Οὕτω καί Δανιήλ βληθείς εἰς τόν λάκκον τῶν λεόντων, οὐ κατέκρινέ τινα τῶν μή προσευξαμένων τῷ Θεῷ κατά τό θέσπισμα Δαρείου, ἀλλά τό ἴδιον ἐσκόπησε· καί εἵλετο ἀποθανεῖν, καί μή παραπεσεῖν τῷ Θεῷ, καί ὑπό τῆς ἰδίας μαστιγωθῆναι συνειδήσεως, ἐπί τῇ παραβάσει τῶν φύσει νομίμων. Κἀμοί οὖν μή δῷ ὁ Θεός κατακρῖναί τινα, ἤ εἰπεῖν, ὅτι ἐγώ μόνος σώζομαι. Αἱροῦμαι δέ ἀποθανεῖν, ἤ θρόησιν ἔχειν κατά τό συνειδός, ὅτι περί τήν εἰς Θεός πίστιν παρεσφάλην καθ’ οἱονδήποτε τρόπον. Ζ´. Λέγουσιν αὐτῷ· Καί τί ἔχεις ποιῆσαι, τῶν ῾Ρωμαίων ἑνουμένων τοῖς Βυζαντίοις; Ἰδού γάρ χθές ἦλθον οἱ ἀποκρισιάριοι ῾Ρώμης, καί αὔριον τῇ Κυριακῇ κοινωνοῦσι τῷ πατριάρχη· καί πᾶσι δῆλον γίνεται, ὅτι σύ διέστρεφες τούς ῾Ρωμαίους· ἀμέλει σοῦ ἀπαρθέντος ἐκεῖθεν, συνέθεντο τοῖς ἐνταῦθα. Καί εἶπε πρός αὐτούς· Οἱ ἐλθόντες, οἱονδήποτε πρόκριμα τῷ θρόνῳ ῾Ρώμης, κἄν κοινωνήσωσιν, ἐπάν οὐκ ἤγαγον πρός τόν πατριάρχην ἐπιστολήν, οὐ ποιοῦσι· καί οὐ πείθομαι πάντως ὅτι οἱ ῾Ρωμαῖοι ἑνοῦνται τοῖς ἐνταῦθα, εἰ μή ὁμολογήσωσι τόν Κύριον ἡμῶν καί Θεόν, καθ’ ἑκατέραν τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστίν, εἶναι φύσει θελητικόν τε καί ἐνεργητικόν τῆς ἡμῶν σωτηρίας. Καί λέγουσιν· Εἰ δέ συμβιβασθῶσι τοῖς ἐνταῦθα οἱ ῾Ρωμαῖοι, τί ποιεῖς; Καί εἶπε· Τό Πνεῦμα τό ἅγιον διά τοῦ Ἀποστόλου, καί ἀγγέλους ἀναθεματίζει παρά τό κήρυγμά τι νομοθετοῦντας. Η´. Καί λέγουσι· Πάντως ἀνάγκη ἐστί, θελήσεις λέγεσθαι ἐπί Χριστοῦ καί ἐνεργείας; Ἀπεκρίθη· Πᾶσα ἀνάγκη, εἴπερ εὐσεβεῖν κατά ἀλήθειαν θέλωμεν. Οὔδέν γάρ τῶν ὄντων χωρίς ἐνεργείας φυσικῆς ὑφέστηκεν. Οἱ γάρ ἅγιοι Πατέρες φανερῶς λέγουσι· Μήτε εἶναι, ἤ γινώσκεσθαι χωρίς τῆς οὐσιώδους αὐτῆς ἐνεργείας τήν οἱανδήποτε φύσιν. Εἰ δέ οὔτε ἔστιν, οὔτε γινώσκεται φύσις, ἄνευ τῆς αὐτήν οὐσιωδῶς χαρακτηριζούσης ἐνεργείας, πῶς εἶναι τόν Χριστόν, ἤ γνωρίζεσθαι Θεόν ἀληθῶς φύσει καί ἄνθρωπον, ἄνευ τῆς θεϊκῆς καί ἀνθρωπίνης ἐνεργείας, ἐστί δυνατόν; Ἀπολέσας γάρ, κατά τούς Πατέρας, τό βρυχικόν ὁ λέων, οὐκ ἔστι λέων· καί κύων τό ὑλακτικόν οὐκ ἔστι κύων. Καί ἄλλο τό οἱονοῦν τό φυσικῶς αὐτοῦ συστατικόν ἀπολέσας, οὐκ ἔστιν ἔτι ὅπερ ἦν. Καί λέγουσιν αὐτῷ· Οἴδαμεν ὄντως ὅτι οὕτως ἦν· πλήν μή λυπήσῃς τόν βασιλέα, διά τήν εἰρήνην καί μόνον ποιήσαντα τόν τύπον, οὐκ ἐπ’ ἀναιρέσει τινός τῶν ἐπί Χριστοῦ νοουμένων· ἀλλ’ ἐπί εἰρήνῃ τήν
PG 90:123σιωπήν τῶν ποιουσῶν τήν διάστασιν φωνῶν οἰκονομοῦντα. Θ´. Καί ῥίψας ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος ἑαυτόν εἰς τήν γῆν μετά δακρύων· Οὔκ ὤφειλε λυπηθῆναι ὁ ἀγαθός καί εὐσεβής δεσπότης κατά τῆς ἐμῆς ταπεινώσεως. Οὐ γάρ δύναμαι λυπῆσαι τόν Θεόν σιωπῶν, ἅπερ αὐτός λαλεῖσθαι καί ὁμολογεῖσθαι προσέταξεν. Εἰ γάρ κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, αὐτός ἔστιν ὁ θέμενος ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον ἀποστόλους· δεύτερον, προφήτας· τρίτον, διδασκάλους, δῆλον ἐστίν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ διά τούτων λαλήσας. Διά πάσης οὖν τῆς ἁγίας Γραφῆς, τῆς τε Παλαιᾶς καί Νέας Διαθήκης, καί τῶν ἁγίων διδασκάλων καί συνόδων διδασκόμεθα, θελητικόν τε καί ἐνεργητικόν θεότητί τε καί ἀνθρωπότητι, τόν σαρκωθέντα Θεόν. Οὔδενός γάρ τῶν οἷς ὡς Θεός γινώσκεται, καί τῶν οἷς ὡς ἄνθρωπος φύσει γνωρίζεται, χωρίς ἁμαρτίας, ἐστίν ἄν ἐλλιπής. Εἰ δέ τέλειός ἐστι καθ’ ἑκάτερον, ὡς οὐδενός καθ’ ἑκατέτου ἐλλιπής, προφανῶς τό κατ᾿ αὐτόν ὅλον νοθεύει μυστήριον, ὁ μή ὁμολογῶν αὐτόν εἶναι ὅπερ ἐστί, μετά τῶν προσόντων αὐτῷ καθ’ ἑκάτερον, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστί, πάντων φυσικῶν ἰδιωμάτων. Ι ´. Καί μικρόν σιωπήσαντες, ἀλλήλοις προσνεύσαντες λέγουσι· Πόθεν δύνασαι δεῖξαι, ὅτι τάς συνόδους ἐκβάλλουσιν, οἱ θρόνου Κωνσταντινουπόλεως; Καί λέγει αὐτοῖς· Ἤδη δέκεικται μερικῶς διά τῶν ἐν ῾Ρώμῃ λαληθέντων παρ’ ἐμοῦ πρός τόν κῦριν Γρηγόριον, τόν ἀσηκρῆτιν· καί νῦν, εἰ παρίσταται τῷ δεσπότῃ τοῦτο δειχθήσεσθαι, κελεύσει δοθῆναι ἄδειαν τῷ ἀναξίῳ ὑμῶν δούλῳ, καί ποιῶ γνῶσιν βιβλίων, ὅτι τά ἐμά ἀφῃρέθησαν· καί πᾶσι φανερόν ποιῶ τοῦτο, χωρίς οἱασδήποτε σκολιότητος λόγων. Καί λοιπόν ἄλλων πολλῶν λαληθέντων, εἰς γραφικάς καί φυσικάς καί τεχνικάς ἐτράπησαν γυμνασίας τε καί θεωρίας· ἐφ’ αἷς ἡδυνθέντες, ἱλαρωτέρως διετέθησαν· καί ἤρξαντο λέγειν· Οἶδεν ὁ Κύριος, ὠφελήθημεν, καί ἀπό τοῦ νῦν ἐνοχλεῖν ὑμῖν οὐκ ἔχομεν. ΙΑ´. Ὁ δέ κῦρις Σέργιος εἶπεν αὐτῷ, ὅτι Πολλάκις ἦλθον εἰς τό κελλίον σου εἰς Βέββας, καί ἠκροασάμην τῆς διδασκαλίας σου· καί ὁ Χριστός ἔχει βοηθῆσαί σοι· καί μή ἀγωνιάσῃς. Εἰς ἕν δέ μόνον λυπεῖς πάντας, ὅτι πολλούς ποιεῖς χωρισθῆναι τῆς κοινωνίας τῆς ἐνταῦθα Ἐκκλησίας. Ἔστι τις ὁ λέγων, εἶπεν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, ὅτι εἶπον· Μή κοινωνήσῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν Βυζαντίων; Ἀπεκρίθη ὁ κῦρις Σέργιος· αὐτό τοῦτο, τό σε μή κοινωνεῖν, μεγάλη πρός πάντας ἐστί φωνή, μή κοινωνῆσαι. Καί εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος· οὐδέν βιαιότερον συνειδότος κατηγοροῦντος, καί οὐδέν τούτου συνηγοροῦντος παῤῥησιαστικώτερον. Ἀκούσας δέ ὁ κῦρις Τρώϊλος, ὅτι ὁ τύπος ἀναθεματίζεται εἰς πᾶσαν τήν δύσιν, λέγει πρός τόν δοῦλον τοῦ Θεοῦ, Καλόν ἐστιν, ὅτι τοῦ εὐσεβοῦς ἡμῶν δεσπότου ἡ ὑπόληψις ὑβρίζεται;
PG 90:125Ἀπεκρίθη ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος· Ὁ Θεός συγχωρήσει τοῖς ἐκβιβάσασι τόν δεσπότην ποιῆσαι τόν τύπον, καί τοῖς συγχωρήσασι. Καί λέγει· Τίνες εἰσίν οἱ ἐκβιβάσαντες, καί τίνες οἱ συγχωρήσαντες; Ἀπεκρίθη· Οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἐξεβίβασαν, καί οἱ ἄρχοντες συνεχώρησαν· καί ἰδού ὁ ῥύπος ἐκ τῶν ὑπευθύνων εἰς τόν ἀθῶον καί καθαρόν πάσης αἱρέσεως, ἐξετινάχθη. Ἀλλά συμβουλεύσατε ποιῆσαι, ὅ ἐποίησεν ὁ εὐσεβής τῇ μνήμῃ γενόμενος αὐτοῦ πάππος. Ἐκεῖνος γάρ αἰσθόμενος ὅτι ψόγον αὐτοῦ τινες κατά τήν δύσιν καταχέουσι, διά κελεύσεως ἐλεύθερον ἑαυτόν ἐποίησε τῆς ἐπί τῇ Ἐκκλησίᾳ μέμψεως, γράψας, ὅτι Ἔκθεσις οὐκ ἔστιν ἐμή· οὔτε γάρ ἐγώ ὑπηγόρευσα, ἤ ἐκέλευσα γενέσθαι· ἀλλά Σέργιος αὐτήν ὁ πατριάρχης συντάξας πρό πέντε ἐτῶν, τοῦ ἀνελθεῖν με ἀπό τῆς Ἀνατολῆς, ἐδεήθη μου κατ’ αὐτήν γενομένου τήν πανευδαίμονα πόλιν, ὀνοματί μου προτεθῆναι αὐτήν μεθ’ ὑπογραφῆς· καί κατεδεξάμην τήν ἐκείνου παράκλησιν. Νῦν δέ γνούς ὅτι τινές ἐπ’ αὐτήν διαμάχονται, πᾶσι δῆλον ποιῶ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐμή. Ταύτην ἐποιήσατο τήν κέλευσιν πρός τόν μακάριον Ἰωάννην πάππαν, κατακρίνοντα τήν ἔκθεσιν, ἐν τοῖς πρός Πύῤῥον τότε γραφεῖσι. Καί ἔκτοτε Σεργίου χρηματίζει πανταχοῦ εἶναι ἔκθεσις. Τοῦτο ποιήσει καί ὁ νῦν εὐσεβῶς βασιλεύων ἡμῶν, καί μενεῖ παντελῶς ἄχραντος πάσης μέμψεως ἡ πρόληψις αὐτοῦ. Τότε σείσαντες τάς κεφαλάς, ἐσιώπησαν, τοῦτο μονον εἰρηκότες· Ὅλα δυσχερῆ καί ἀνέκβατα. Τούτων καί ἑτέρων διαφόρων λαληθέντων, προσκυνηθέντες καί προσκυνήσαντες, μετά πάσης ἱλαρότητος ἀνεχώρησαν. Καί πάλιν τῷ ἄλλῳ Σαββάτῳ, ἀνήγαγον αὐτούς ἐν τῷ παλατίῳ· καί εἰσφέρουσι πρῶτον τόν μαθητήν τοῦ γέροντος, συνελθόντων καί τῶν δύο πατριαρχῶν· καί ἄγουσι Κωνσταντῖνον καί Μηνᾶν κατηγόρους τοῦ γέροντος, καί ἀπαιτοῦντες τήν μαθητήν συγκαταθέσθαι τοῖς κατ’ αὐτῶν λαλουμένοις. Μετά δέ πάσης παῤῥησίας εἶπεν ὁ μαθητής ἀφόβως πρός τήν σύγκλητον· Κωνσταντῖνον εἰσάγετε ἐν σεκρέτῳ παλατίου; Οὗτος οὐκ ἔστιν οὔτε πρεσβύτερος, οὔτε μοναχός, ἀλλά τριβοῦνος θυμέλης. Ἐγνωρίσθη Ἀφροῖς καί ῾Ρωμαίοις, ποῖα γύναια βόσκων ἦλθεν ἐκεῖσε. Πάντες ἔμαθον τάς πανουργίας αὐτοῦ, ἅς ἐποίησε πρός τό λαθεῖν· ποτέ μέν λέγων, ὅτι ἀδελφαί αὐτοῦ εἰσί· ποτέ δέ, ὅτι διά τό μή κοινωνῆσαι τῇ Ἐκκλησίᾳ Κωνσταντινουπόλεως ἐπῆρα αὐτάς, ἵνα μή χρανθῶσι τῇ αἱρετικῇ κοινωνίᾳ. Ἀλλά καί πάλιν ἐάν λείψῃ αὐτῷ σπατάλῃ, καί εὕρῃ χώραν μή γνωρίζουσαν αὐτόν, τά αὐτά ποιεῖ, αἰσχροῦ κέρδους χάριν, καί ῥυπαρᾶς ἡδονῆς. Καί μεγάλη αἰσχύνη ἐστί, τό κἄν συντυγχάνειν αὐτῷ, τοῖς σεμνῶς βιῶναι θέλουσιν. Εἶτα μετά ταῦτα, ἐρωτηθείς εἰ τόν τύπον ἐνεθεμάτισεν, ἀφόβως εἶπεν· Οὐ μόνον ἀνεθεμάτισα, ἀλλά καί λίβελλον ἐποίησα. Τί οὖν; οὐχ ὁμολογεῖς πεποιηκέναι κακῶς; λέγουσιν αὐτῷ οἱ ἄρχοντες. Καί λέγει· Μή δῷ ὁ Θεός, ἵνα ὅπερ ἐποίησα καλῶς κατά θεσμόν ἐκκλησιαστικόν, εἴπω
PG 90:127γενέσθαι κακῶς. Καί πολλά ἄλλα ἐρωτηθείς, καί ἀποκριθείς καθώς ὁ Θεός ἐχορήγησεν αὐτῷ, ἐξάγεται τοῦ σεκρέτου. ΙΓ´. Καί εἰσάγουσι τόν γέροντα, καί λέγει πρός αὐτόν κῦρις Τρώϊλος· Εἰπέ, ἀββᾶ, βλέπε, εἰπέ τήν ἀλήθειαν, καί ἐλεεῖ σε ὁ δεσπότης· ἐπεί ἐάν διά τῆς νομίμου διηγήσεως ἔλθωμεν, καί εὕρῃ κἄν ἕν τῶν κατηγορηθέντων σου ἀληθές, ὁ νόμος φονεύει σε. Καί εἶπε· καί ἤδη εἶπον, καί πάλιν λέγω, ὅτι ἐάν μόνον ἕν λέγηται εἶναι ἀληθές, καί ὁ Σατανᾶς Θεός ἐστιν. Εἰ δέ οὐκ ἔστι Θεός, ἀλλ’ ἀποστάτης, καί τά κατηγορηθέντα μου ψευδῆ καί ἀνυπόστατα. Πλήν εἴ τι κελεύετε ποιῆσαι, ποιήσατε. Θεόν σέβων, οὐκ ἀδικοῦμαι. Καί λέγει αὐτῷ· Οὔκ ἀνεθεμάτισας τόν τύπον; Ἀπεκρίθη· Πολλάκις εἶπον ὅτι ἀνεθεμάτισα. Λέγει αὐτῷ τόν τύπον ἀνεθεμάτισας; τόν βασιλέα ἀνεθεμάτισας. Ἀπεκρίθη ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ· Ἐγώ βασιλέα οὐκ ἀνεθεμάτισα, ἀλλά χάρτην ἀλλότριον τῆς ὀρθοδόξου καί ἐκκλησιαστικῆς πίστεως. Καί λέγει αὐτῷ· Ποῦ ἀνεθεματίσθη; - Ὑπό τῆς συνόδου ῾Ρώμης, ἀπεκρίθη, εἰς τήν ἐκκλησίαν τοῦ Σωτῆρος, καί εἰς τήν Θεοτόκον. Τότε λέγει πρός αὐτόν ὁ ἔπαρχος· Κοινωνεῖς τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν ὧδε, ἤ οὐ κοινωνεῖς; Ἀπεκρίθη, καί εἶπεν· Οὐ κοινωνῶ. Λέγει αὐτῷ· Διά τί; Ἀπεκρίθη· Ὅτι ἔξω ἔβαλε τάς συνόδους. Καί εἶπεν· Ἐάν ἔξω ἔβαλε τάς συνόδους, πῶς εἰς τά δίπτυχα ἀναφέρονται; Καί λέγει· Καί τίς ὄνησις ὀνομάτων, τῶν δογμάτων ἐκβεβλημένων; Καί δύνασαι, ἔφη, τοῦτο δεῖξαι; Καί εἶπεν· Ἐάν λάβω ἄδειαν, καί κελεύετε, δειχθῆναι ἔχω τοῦτο πάνυ εὐχερῶς. Καί σιωπησάντων αὐτῶν, λέγει αὐτῷ ὁ σακελλάριος· Διατί ἀγαπᾷς τούς ῾Ρωμαίους, καί τούς Γραικούς μισεῖς. Ἀποκριθείς ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος, εἶπε· Παραγγελίαν ἔχομεν, τοῦ μή μισῆσαί τινα. Ἀγαπῶ τούς ῾Ρωμαίους, ὡς ὁμόπιστους· τούς δέ Γραικούς, ὡς ὁμογλώσσους. Καί πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ σακελλάριος· Πόσων ἐτῶν λέγεις ἑαυτόν· Ἀπεκρίθη; Ἑβδομήκοντα πέντε. Καί λέγει αὐτῷ· Πόσους χρόνους ἔχει μετά σοῦ ὁ μαθητής σου; Ἀπεκρίθη· Τριάκοντα ἑπτά. Τότε ἀνέκραξε εἷς κληρικός· Ἀπέδωκέ σοι ὁ Κύριος, ὅσα ἐποίησας τῷ μακαρίῳ Πύῤῥῳ. Πρός ὅν οὐδέν ἀπεκρίθη ὅλως. ΙΔ ´. Τοσοῦτων δέ λαληθέντων ἐν τῷ σεκρέτῳ, οὐδείς οὐδέν τῶν πατριαρχῶν ἐφθέγξατο. Ἐν δέ τῷ κινεῖσθαι περί τῆς συνόδου ῾Ρώμης λόγον, κράζει ὁ Δημοσθένης· Οὐ κεκύρωται ἡ σύνοδος, τοῦ συγκροτήσαντος αὐτήν καθαιρεθέντος. Καί λέγει ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος· Οὐ καθηρέθη, ἀλλ’ ἐδιώχθη. Ποία γέγονεν ἐπί τοῖς πεπραγμένοις συνοδική καί κανονική πρᾶξις ἀσφαλῶς ἔχουσα αὐτοῦ τήν καθαίρεσιν; Πλήν ἵνα καί κανονικῶς καθῃρέθη, οὐ ποιεῖ τοῦτο πρόκριμα τοῖς ὀρθοδόξως κατά τούς θείους κανόνας κυρωθεῖσιν· οἷς καί τά γραφέντα παρά τοῦ ἐν ἁγίοις πάπα Θεοδώρου συμβαίνουσι. Καί λέγει τούτων ἀκούσας Τρώϊλος ὁ πατρίκιος· Οὔκ οἶδας τί λέγεις, ἀββᾶ· τό γενόμενον γέγονε. ΙΕ ´.
PG 90:129Ταῦτα ὅσα ἡ μνήμη κατέχει τά κεκινημένα τε καί εἰρημένα· καί εἰς τοιοῦτον τά κατ’ αὐτούς κατέληξε τέλος, ἀπολύσαντες καί τόν ἅγιον γέροντα τοῦ σεκρέτου, ἐν τῇ φρουρᾷ. Καί τῇ ἐπαύριον, ἥτις ἦν Κυριακή, συμβούλιον ποιήσαντες οἱ τῆς Ἐκκλησίας, ἔπεισαν τόν βασιλέα, ταύτην αὐτούς κατακρῖναι τήν πικράν καί ἀπάνθρωπον ἐξορίαν, διῃρημένους ἀλλήλων· τόν μέν ἅγιον γέροντα εἰς Βιζύην κάστρον τῆς Θράκης· τόν δέ μαθητήν αὐτοῦ εἰς Πέρβεριν· ὅ οὐκ ἔχει ἐξώτερον βῆμα ποδός ἡ ῾Ρωμαίων βασιλεία, ἀπρονοήτους, γυμνούς, ἀτρόφους, πάσης τῆς πρός τό ζῇν ἀφορμῆς ἐστερημένους· μή ἐγγίζοντας θαλάσσῃ, ἵνα μή ἔχωσιν ἐκ τῶν ἐλεημόνων ἐπίσκεψιν. Καί οὕτως εἰσί γυμνοί καί ἄτροφοι, μόνην ἔχοντες τήν ἐλπίδα τοῦ Θεοῦ· παρακαλοῦντες πάντας τούς Χριστιανούς, τοῦτο βοῶντες· Εὔξασθε διά τόν Κύριον, ἵνα τελειώσῃ ὁ Θεός τό ἔλεος αὐτοῦ μετά τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, καί διδάξῃ ἡμᾶς ὅτι οἱ συμπλέοντες αὐτῷ, ἠγριωμένης πεῖραν λαμβάνουσι θαλάσσης, ἀνέμοις καί κύμασι δονουμένου μέν τοῦ σκάφους, ἀκατασείστου δέ διαμένοντος. Συγχωρεῖ γάρ κλύδωνος μεγάλου αὐτούς πειραθῆναι, δοκιμάζων αὐτῶν τήν περί αὐτόν διάθεσιν, ἵνα μεγάλῃ τῇ φωνῇ κράξωσι· Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα· καί μάθωσι πάντα μόνῳ αὐτῷ ἐπιγράφειν, τά τῆς αὐτῶν σωτηρίας· καί μή πεποιθότες ὦσιν ἐφ’ ἑαυτοῖς, καί τύχωσι γαλήνης μεγάλης, τοῦ ἀνέμου καί τῶν κυμάτων κατευνασθέντων· καί εἰς μέσον λύκων αὐτούς ἐκδίδωσι, καί διά τῆς στενῆς πύλης εἰσελθεῖν, καί διά τεθλιμμένης ὁδεύειν τρίβου παρακελεύεται· καί λιμόν, καί δίψαν, καί γύμνωσιν, καί δεσμά, καί φυλακάς, καί ἀπαγωγάς, καί μάστιγας, καί σταυρόν, καί ἥλους καί ὄξος, καί χολήν, καί ἐμπτύσματα, καί ῥαπίσματα, καί κολαφίσματα, καί ἐμπαιγμούς προτείνεται· καί πάθος καί θανάτους πολυτρόπους· ὧν τέλος, ἡ παμφαής ἀνάστασις, φέρουσα μεθ’ ἑαυτῆς εἰρήνην τοῖς δι’ αὐτόν διωχθεῖσι· καί χαράν, τοῖς δι’ αὐτόν θλιβεῖσι· καί ἀνάληψιν εἰς οὐρανούς, καί προσαγωγήν τῷ Πατρικῷ καί ὑπερουσίῳ θρόνῳ, καί λῆξιν ὑπέρ ἄνω πάσης ἀρχῆς οὖσαν καί ἐξουσίας καί δυνάμεως καί κυριότητος· καί παντός ὀνόματος ὀνομαζομένου, εἴτε ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, εἴτε ἐν τῷ μέλλοντι· ἧς τύχοιμεν ἅπαντες, εὐχαῖς καί πρεσβείαις τῆς πανυμνήτου πανσέπτου καί ὑπερενδόξου κυρίως φύσει Θεοτόκου καί ἀειπαρθένου Μαρίας, καί τῶν ἁγίων ἀποστόλων, προφητῶν καί μαρτύρων. Ἀμήν. ΠΡΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΝ ΜΟΝΑΖΟΝΤΑ
PG 90:131Χθές ὀκτωκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός, ἥτις ἦν ἡ ἁγία Πεντηκοστή, ὁ πατριάρχης ἐδήλωσέ μοι λέγων· Ποίας Ἐκκλησίας εἶ; Βυζαντίου; ῾Ρώμης; Ἀντιοχείας Ἀλεξανδρείας; Ἱεροσολύμων; Ἰδού πᾶσαι μετά τῶν ὑπ’ αὐτάς ἐπαρχιῶν ἡνώθησαν. Εἰ τοίνυν εἶ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἑνώθητι, μήπως ξένην ὁδόν τῷ βίῳ καινοτομῶν, πάθῃς ὅπερ οὐ προσδοκᾷς. Πρός οὕς εἶπον· Καθολικήν Ἐκκλησίαν, τήν ὀρθήν καί σωτήριον τῆς εἰς αὐτόν πίστεως ὁμολογίαν, Πέτρον μακαρίσας ἐφ’ οἷς αὐτόν καλῶς ὡμολόγησεν, ὁ τῶν ὅλων εἶναι Θεός ἀπεφήνατο. Πλήν μάθω τήν ὁμολογίαν, ἐφ’ ἥν πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν γέγονεν ἡ ἕνωσις· καί τοῦ γενομένου καλῶς, οὐκ ἀλλοτριοῦμαι. Καί φασι· Κἄν οὐκ ἔχωμεν περί τούτου κέλευσιν, λέγομεν διά τό γενέσθαι σε πάντως ἀπροφάσιστον. Δύο λέγομεν ἐνεργείας διά τήν διαφοράν, καί μίαν διά τήν ἕνωσιν. -Τάς δύο διά τήν ἕνωσιν μίαν φατέ γεγονέναι, ἤ παρά ταύτας, εἶπον, ἑτέραν -Οὐ, φασίν, ἀλλά τάς δύο μίαν διά τήν ἕνωσιν, -Ἀπηλλάγημεν πραγμάτων, ἔφην, ἑαυτοῖς ἀνυπόστατον πίστιν, καί Θεόν ἀνύπαρκτον πλάσαντες. Εἰ γάρ εἰς μίαν συγχέομεν τάς δύο διά τήν ἕνωσιν, καί πάλιν εἰς δύο διαιροῦμεν διά τήν διαφοράν, οὐκ ἔσται μονάς οὔτε δυάς ἐνεργειῶν, ἀλλήλαις ἀναιρουμένων ἀεί, καί ποιουσῶν ἀνενέργητον ᾧ προσπέφηκαν, καί παντελῶς ἀνύπαρκτον. Τό γάρ μηδεμίαν ἔχον ἐκ φύσεως ἀναφαίρετον, καί μηδενί λόγῳ τροπῆς ἀλλοιουμένην καί μεταπίπτουσαν κίνησιν, πάσης οὐσίας ἐστέρηται κατά τούς Πατέρας, οὐκ ἔχον ἐνέργειαν οὐσιωδῶς αὐτό χαρακτηρίζουσαν. Τοῦτο οὖν λέγειν οὐ δύναμαι, οὔτε ἐδιδάχθην παρά τῶν ἁγίων Πατέρων ὁμολογεῖν. Τό δοκοῦν ὑμῖν, οὖσιν ἐξουσιασταῖς, ποιήσατε. - Οὐκοῦν ἄκουσον, ἔφησαν· ἔδοξε τῷ δεσπότῃ καί τῷ πατριάρχῃ, διά πραικέπτου τοῦ πάππα ῾Ρώμης, ἀναθεματισθῆναί σε μή πειθόμενον, καί τόν ὁριζόμενον αὐτοῖς ἀπενέγκασθαι θάνατον. - Τό τῷ Θεῷ πρό παντός αἰῶνος ὁρισθέν ἐν ἐμοί δέξοιτο πέρας, φέρον αὐτῷ δόξαν πρό παντός ἐγνωσμένην αἰῶνος, αὐτοῖς τοῦτο ἀκούσας ἀπεκρινάμην. -Καί πρός τό γνῶναί σε, καί προσθήκην εὐχῆς τῷ Θεῷ ποιήσασθαι καί δεήσεως, ἐμφανῆ σοι τά δηλωθέντα πεποίηκα, παρακαλῶν τῷ κυρίῳ Θείῳ, καί τοῖς ἐκεῖ σύν αὐτῷ πατράσιν ἡμῶν ἁγίοις γνώριμα καταστῆσαι ταῦτα, τῆς αὐτῆς χάριν αἰτίας. ΤΟΜΟΣ Β´. Σελ.
PG 90:133Χθές ὀκτωκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός, ἥτις ἦν ἡ ἁγία Πεντηκοστή, ὁ πατριάρχης ἐδήλωσέ μοι λέγων· Ποίας Ἐκκλησίας εἶ; Βυζαντίου; ῾Ρώμης; Ἀντιοχείας Ἀλεξανδρείας; Ἱεροσολύμων; Ἰδού πᾶσαι μετά τῶν ὑπ’ αὐτάς ἐπαρχιῶν ἡνώθησαν. Εἰ τοίνυν εἶ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἑνώθητι, μήπως ξένην ὁδόν τῷ βίῳ καινοτομῶν, πάθῃς ὅπερ οὐ προσδοκᾷς. Πρός οὕς εἶπον· Καθολικήν Ἐκκλησίαν, τήν ὀρθήν καί σωτήριον τῆς εἰς αὐτόν πίστεως ὁμολογίαν, Πέτρον μακαρίσας ἐφ’ οἷς αὐτόν καλῶς ὡμολόγησεν, ὁ τῶν ὅλων εἶναι Θεός ἀπεφήνατο. Πλήν μάθω τήν ὁμολογίαν, ἐφ’ ἥν πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν γέγονεν ἡ ἕνωσις· καί τοῦ γενομένου καλῶς, οὐκ ἀλλοτριοῦμαι. Καί φασι· Κἄν οὐκ ἔχωμεν περί τούτου κέλευσιν, λέγομεν διά τό γενέσθαι σε πάντως ἀπροφάσιστον. Δύο λέγομεν ἐνεργείας διά τήν διαφοράν, καί μίαν διά τήν ἕνωσιν. -Τάς δύο διά τήν ἕνωσιν μίαν φατέ γεγονέναι, ἤ παρά ταύτας, εἶπον, ἑτέραν -Οὐ, φασίν, ἀλλά τάς δύο μίαν διά τήν ἕνωσιν, -Ἀπηλλάγημεν πραγμάτων, ἔφην, ἑαυτοῖς ἀνυπόστατον πίστιν, καί Θεόν ἀνύπαρκτον πλάσαντες. Εἰ γάρ εἰς μίαν συγχέομεν τάς δύο διά τήν ἕνωσιν, καί πάλιν εἰς δύο διαιροῦμεν διά τήν διαφοράν, οὐκ ἔσται μονάς οὔτε δυάς ἐνεργειῶν, ἀλλήλαις ἀναιρουμένων ἀεί, καί ποιουσῶν ἀνενέργητον ᾧ προσπέφηκαν, καί παντελῶς ἀνύπαρκτον. Τό γάρ μηδεμίαν ἔχον ἐκ φύσεως ἀναφαίρετον, καί μηδενί λόγῳ τροπῆς ἀλλοιουμένην καί μεταπίπτουσαν κίνησιν, πάσης οὐσίας ἐστέρηται κατά τούς Πατέρας, οὐκ ἔχον ἐνέργειαν οὐσιωδῶς αὐτό χαρακτηρίζουσαν. Τοῦτο οὖν λέγειν οὐ δύναμαι, οὔτε ἐδιδάχθην παρά τῶν ἁγίων Πατέρων ὁμολογεῖν. Τό δοκοῦν ὑμῖν, οὖσιν ἐξουσιασταῖς, ποιήσατε. - Οὐκοῦν ἄκουσον, ἔφησαν· ἔδοξε τῷ δεσπότῃ καί τῷ πατριάρχῃ, διά πραικέπτου τοῦ πάππα ῾Ρώμης, ἀναθεματισθῆναί σε μή πειθόμενον, καί τόν ὁριζόμενον αὐτοῖς ἀπενέγκασθαι θάνατον. - Τό τῷ Θεῷ πρό παντός αἰῶνος ὁρισθέν ἐν ἐμοί δέξοιτο πέρας, φέρον αὐτῷ δόξαν πρό παντός ἐγνωσμένην αἰῶνος, αὐτοῖς τοῦτο ἀκούσας ἀπεκρινάμην. -Καί πρός τό γνῶναί σε, καί προσθήκην εὐχῆς τῷ Θεῷ ποιήσασθαι καί δεήσεως, ἐμφανῆ σοι τά δηλωθέντα πεποίηκα, παρακαλῶν τῷ κυρίῳ Θείῳ, καί τοῖς ἐκεῖ σύν αὐτῷ πατράσιν ἡμῶν ἁγίοις γνώριμα καταστῆσαι ταῦτα, τῆς αὐτῆς χάριν αἰτίας. ΤΟΜΟΣ Β´. Σελ.
PG 90:135Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἡμῶν καί ὁμολογητοῦ Μαξίμου, Περί τῶν πραχθέντων ἐν τῇ πρώτῃ ἐξορίᾳ, ἤτοι ἐν Βιζύῃ· τά παρά τοῦ Θεοδοσίου ἐπισκόπου Καισαρείας Βιθυνίας, καί αὐτοῦ διαλεχθέντα. Α΄. Τά κεκινημένα περί τῆς ἀμωμήτου ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν πίστεως, καί τῆς τῶν δι’ ἐναντίας παρεισάκτου καινοτομίας, μεταξύ τοῦ ἀββᾶ Μαξίμου, καί Θεοδοσίου ἐπισκόπου Καισαρείας Βιθυνίας ἀναγκαῖον ἡγησάμην κατάδηλον ποιῆσαι πᾶσιν ὑμῖν τοῖς ἐν ὀρθοδοξίᾳ διατελοῦσιν, ἵνα ἀκριβέστερον τά περί τούτων εἰδέναι ἔχοντες, δοξάζητε μᾶλλον τόν φιλάνθρωπον Θεόν, τόν διδόντα λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος
PG 90:137τῶν φοβουμένων αὐτόν· μήπως συνήθως οἱ ἐχθροί τῆς ἀληθείας, τἀναντία ταύτης διαφημίζοντες, ἐκταράξωσιν ὑμῶν τάς καρδίας. Β΄. Τοιγαροῦν τῇ εἰκοστῇ τετάρτῃ τοῦ Αὐγούστου μηνός τῆς νυνί παρελθούσης τεσσαρεσκαιδεκάτης ἐπινεμήσεως, ἐξῆλθεν πρός αὐτόν ἐν ᾗ παρεφυλάττετο ἐξορίᾳ, τουτέστιν ἐν κάστρῳ Βιζύης, ὁ προρηθείς ἐπίσκοπος Θεοδόσιος, ὡς εἶπεν, ἐκ προσώπου Πέτρου τοῦ προέδρου Κωνσταντινουπόλεως πεμφθείς· καί Παῦλος καί Θεοδόσιος οἱ ὕπατοι, ὡς εἶπον καί αὐτοί, ἐκ προσώπου βασιλέως πεμφθέντες· καί ἀνελθόντες πρός τόν εἰρημένον μοναχόν Μάξιμον, ἐν ᾧ τόπῳ ἀπεκέκλειστο, ἐκάθισαν, καί ἐπέτρεψαν καί αὐτόν καθίσαι, συνόντος αὐτοῖς δηλονότι καί τοῦ ἐπισκόπου Βιζύης. Καί λέγει πρός αὐτόν Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος· Πῶς ἔχεις, κῦρι ἀββᾶ; ΜΑΞ. Ὡς πρώρισεν ὁ Θεός πρό πάντων τῶν αἰώνων τήν περί ἐμέ προνοητικήν διεξαγωγήν, οὕτως ἔχω. ΘΕΟΔ. Τί οὖν; πρό παντός περί ἑκάστου ἡμῶν ὥρισεν(προώρισεν) Ο Θεός; ΜΑΞ. Εἴπερ προέγνω, πάντως καί προώρισε· ΘΕΟΔ. Τί ἔστιν αὐτό τό, Προέγνω, καί Προώρισεν; ΜΑΞ. Ἡ πρόγνωσις τῶν ἐφ’ ἡμῖν ἐννοιῶν καί λόγων καί ἔργων ἐστίν· ὁ προορισμός δέ τῶν οὐκ ἐφ’ ἡμῖν συμβαινόντων ἐστί. ΘΕΟΔ. Ποῖά ἐστι τά ἐφ’ ἡμῖν, καί ποῖα τά οὐκ ἐφ’ ἡμῖν; ΜΑΞ. Ὡς ἔοικε, πάντα γινώσκων ὁ δεσπότης μου, δοκιμαστικῶς διαλέγεται πρός τόν δοῦλον αὐτοῦ. ΘΕΟΔ. Μά τήν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ, ἀγνοῶν ἠρώτησα, καί μαθεῖν θέλων τήν διαφοράν τῶν ἐφ’ ἡμῖν, καί οὐκ ἐφ’ ἡμῖν· καί πῶς τά μέν ὑπό τήν πρόγνωσιν τοῦ Θεοῦ ὑπάρχουσι· τά δέ, ὑπό τόν προορισμόν εἰσιν. ΜΑΞ. Ἐφ’ ἡμῖν ἐστι τά ἑκούσια πάντα, τουτέστιν ἀρεταί καί κακίαι· οὐκ ἐφ’ ἡμῖν δέ, αἱ ἐπιφοραί τῶν συμβαινόντων ἡμῖν κολαστικῶν τρόπων, ἤ τῶν ἐναντίων. Οὔτε γάρ ἐφ’ ἡμῖν ἐστιν ἡ κολάζουσα νόσος, οὔτε ἡ εὐφραίνουσα ὑγεία· καί αἱ ποιότητες καί αἱ τούτων αἰτίαι. Οἷον αἰτία νόσου ἀταξία, ὥσπερ καί ὑγείας εὐταξία· καί βασιλείας οὐρανῶν αἰτία, ἡ τῶν ἐντολῶν φυλακή, ὥσπερ καί πυρός αἰωνίου, ἡ τῶν τούτων παράβασις. ΘΕΟΔ. Τί οὖν; διά τοῦτο θλίβῃ ἐν τῇ ἐξορίᾳ ταύτῃ, ἐπειδή ἄξιά τινα ἐποίησας ταύτης τῆς θλίψεως; ΜΑΞ. Παρακαλῶ ἵνα ὁ Θεός ταῦτῃ τῇ θλίψει περιορίσῃ τάς ἐκτίσεις ὧν ἥμαρτον αὐτῷ ἐν τῇ παραβάσει τῶν αὐτοῦ δικαιωτικῶν ἐντολῶν. ΘΕΟΔ. Οὐκ ἔστι δοκιμῆς ἕνεκεν ἀπαγομένοη θλίψις πολλοῖς; ΜΑΞ. Ἡ δοκιμή τῶν ἁγίων ἐστίν, ἵνα φανερωθῶσι διά τῆς θλίψεως τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων, αἱ περί τό φύσει καλόν διαθέσεις αὐτῶν, ἑαυταῖς συνεκφαίνουσαι τάς ἠγνοημένας πᾶσιν ἀρετάς, ὡς ἐπί Ἰώβ καί Ἰωσήφ. Ὁ μέν γάρ ἐπί φανερώσει τῆς κεκρυμμένης ἀνδρείας ἐπειράζετο· ὁ δέ, ἐπ’ ἐκφωνήσει τῆς ἁγιαστικῆς σωφροσύνης ἐδοκιμάζετο· καί πᾶς τῶν ἁγίων ἀκουσίως ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ θλιβείς, ἐπι τισί τοιαύταις οἰκονομίαις ἐθλίβετο, ἵνα διά τῆς ἀσθενείας τῆς συγχωρουμένης αὐτοῖς ἐπαχθῆναι, τόν ὑπερήφανον καί ἀποστάτην περιπατήσωσι δράκοντα, τουτέστι τόν διάβολον.
PG 90:139Ἡ γάρ ὑπομονή, δοκιμῆς ἔργον ἐστίν ἐφ’ ἑκάστου τῶν ἁγίων. ΘΕΟΔ. Μά τήν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ, καλῶς εἶπας· καί ὁμολογῶ τήν ὠφέλειαν· καί ἐζήτουν ἀεί εν τοῖς τοιούτοις συνδιαλέγεσθαι ὑμῖν· ἀλλ’ ἐπειδή ἐπ’ ἄλλῳ κεφαλαίῳ κἀγώ καί οἱ δεσπόται μου οἱ μελλοπατρίκιοι πρός σέ γεγόναμεν, καί τοσαῦτα διαστήματα ἤλθομεν, παρακαλοῦμέν σε τά παρ’ ἠμῶν προτεινόμενα δέξασθαι, καί χαροποιῆσαι πᾶσαν τήν οἰκουμένην. ΜΑΞ. Ποῖα ταῦτά εἰσι, δέσποτα, καί τίς ἐγώ, καί πόθεν εἰμί, ἵνα ἡ ἐπί τοῖς προτεινομένοις μοι συγκατάθεσις χαροποιήσῃ πᾶσαν τήν οἰκουμένην; ΘΕΟΔ. Μά τήν ἀλήθειαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἅπερ λέγω σοι, ἐγώ τε καί οἱ δεσπόται μου μελλοπατρίκιοι ἐκ τοῦ στόματος τοῦ δεσπότου ἡμῶν τοῦ πατριάρχου καί τοῦ εὐσεβοῦς Δεσπότου τῆς οἰκουμένης ἠκούσαμεν. ΜΑΞ. Κελεύσατε, οἱ δεσπόται μου, εἰπεῖν ἅπερ βούλεσθε, καί ἅπερ ἠκούσατε. Γ΄. ΘΕΟΔ. Παρακαλεῖ ὁ βασιλεύς καί ὁ πατριάρχης δι’ ἡμῶν, μαθεῖν παρά σοῦ, διά ποίαν αἰτίαν οὐ κοινωνεῖς τῷ θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως. ΜΑΞ. Ἔχετε περί τούτου ἐπιτροπήν ἔγγραφον παρά τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως, ἤ παρά τοῦ πατριάρχου; ΘΕΟΔ. Οὔκ ὤφελες, δέσποτα, ἀπιστῆσαι ἡμῖν. Κἄν γάρ ταπεινός εἰμι, ἐπίσκοπος ἀκούω· καί οἱ δεσπόται μου συγκλήτου μέρος τυγχάνουσι· καί οὐκ ἤλθομεν πειράσαι σε· μή δῴη Θεός. ΜΑΞ. Οἱῳδήποτε τρόπῳ ἤλθατε πρός τόν δοῦλον ὑμῶν, ἐγώ χωρίς πάσης ὑποστολῆς λέγω τήν αἰτίαν δι’ ἥν οὐ κοινωνῶ τῷ θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως· Πλήν κἄν ἄλλων ἦν τό ἐρωτᾷν με διά ποίαν αἰτίαν, ὑμῶν ἔστι, τῶν γινωσκόντων ἀσφαλῶς πλεῖον ἐμοῦ τήν αἰτίαν. Δ΄ . Γινώσκετε τάς γενομένας καινοτομίας ἀπό τῆς ἕκτης ἐπινεμήσεως τοῦ διελθόντος κύκλου ἀρξαμένας ἀπό Ἀλεξανδρείας διά τῶν ἐκτεθέντων ἐννέα κεφαλαίων παρά Κύρου, τοῦ οὐκ οἶδα πῶς γεγονότος ἐκεῖσε προέδρου, τῶν βεβαιωθένων ὑπό τοῦ θρόνου Κωνσταντινουπόλεως· καί τάς ἄλλας ἀλλοιώσεις, προσθήκας τε καί μειώσεις, τάς γενομένας συνοδικῶς ὑπό τῶν προεδρευσάντων τῆς τῶν Βυζαντίων Ἐκκλησίας, Σεργίου λέγω, καί Πύῤῥου, καί Παύλου· ἅστινας καινοτομίας πᾶσα γινώσκει ἡ οἰκουμένη. Διά ταύτην τήν αἰτίαν οὐ κοινωνῶ, ὁ δοῦλος ὑμῶν, τῇ Ἐκκλησίᾳ Κωνσταντινουπόλεως. Ἀρθῶσι τά προσκόμματα τά τεθέντα ὑπό τῶν εἰρημένων ἀνδρῶν, μετ’ αὐτῶν ἐκείνων τῶν θεμένων αὐτά, καθώς εἶπεν ὁ Θεός· Καί τούς λίθους ἐκ τῆς ὁδοῦ διαῤῥίψατε, καί τήν λείαν καί τετριμμένην, καί πάσης ἀκανθώδους αἱρετικῆς κακίας ἐλευθέραν ὁδόν τοῦ Εὔαγγελίου, καθάπερ καί ἦν εὑρίσκων, ὁδεύω πάσης δίχα προτροπῆς ἀνθρωπίνης. Ἕως δέ ἄν τοῖς
PG 90:141τεθεῖσι προσκόμμασι, καί τοῖς τεθεικόσιν αὐτά σεμνύνωνται οἱ πρόεδροι Κωνσταντινουπόλεως, οὐδείς ἐστιν ὁ πείθων με λόγος ἤ τρόπος κοινωνεῖν αὐτοῖς. Ε΄ . ΘΕΟΔ. Τί γάρ κακόν ὁμολογοῦμεν, ἵνα χωρισθῇς τῆς κοινωνίας ἡμῶν; ΜΑΞ. Ὅτι μίαν ἐνέργειαν λέγοντες θεότητος καί ἀνθρωπότητος τοῦ Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, συγχέετε τόν τε τῆς θεολογίας, καί τῆς οἰκονομίας λόγον. Εἰ γάρ πεισθῆναι δεῖ τοῖς ἁγίοις Πατράσι, λέγουσιν, Ὧν ἡ ἐνέργεια μία, τούτων καί ἡ οὐσία μία· τετράδα ποιεῖτε τήν ἁγίαν Τριάδα, ὡς ὁμοφυοῦς τῷ Λόγῳ γενομένης τῆς αὐτοῦ σαρκός, καί ἐκστάσης τῆς πρός ἡμᾶς καί τῆς αὐτόν τεκούσης συγγενοῦς κατά φύσιν ταυτότητος. Στ΄. Καί πάλιν, ἀναιροῦντες τάς ἐνεργείας, καί μίαν κυροῦντες θέλησιν θεότητος τοῦ αὐτοῦ καί ἀνθρωπότητος, ἀφαιρεῖσθε αὐτοῦ τήν τῶν ἀγαθῶν διανομήν. Ἐάν γάρ ἐνέργειαν οὐδεμίαν ἔχῃ, κατά τούς τοῦτο θεσπίσαντας, δῆλον ὅτι, κἄν θέλῃ, ἐλεῆσαι οὐ δύναται, ἀφαιρεθείσης αὐτῷ τῆς τῶν ἀγαθῶν ἐνεργείας, εἴπερ ἐνεργείας ἀγαθῆς χωρίς, οὐδέν τῶν ὄντων ἐνεργεῖν ἤ πράττειν πέφυκεν. Ζ΄. Ἄλλως τε δέ, καί τήν σάρκα ποιεῖτε τῷ θελήματι συνδημιουργόν πάντων τῶν αἰώνων, καί τῶν ἐν αὐτοῖς, Πατρί τε, καί Υἱῷ, καί Πνεύματι· τῇ δέ φύσει κτιστήν, ἤ τό ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἄναρχον τῇ θελήσει, ἐπείπερ ἡ θεία θέλησις ἄναρχός ἐστιν, ὡς ἀνάρχου Θεότητος· τῇ δέ φύσει πρόσφατον, ὅπερ πᾶσαν οὐκ ἄνοιαν ὑπερβαίνει μόνον, ἀλλά καί ἀσέβειαν. Οὐ γάρ λέγετε ἁπλῶς μόνον ἕν θέλημα, ἀλλά καί τοῦτο θεϊκόν. Θείας δέ θελήσεως, οὐδείς δύναται ἀρχήν ἐπινοῆσαι χρονικήν, ἤ τέλος, ἐπειδή μηδέ τῆς θείας φύσεως, ἧς ἐστιν οὐσιώδης ἡ θέλησις. Η΄. Πάλιν δέ ἑτέραν εἰσάγοντες καινοτομίαν, ἀφαιρεῖσθε παντάπασι πάντα τά γνωριστικά καί συστατικά τῆς θεότητος καί τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ, νόμοις καί τύποις θεσπίζοντες μήτε μίαν, μήτε δύο ἐπ’ αὐτοῦ θελήσεις ἤ ἐνεργείας λέγεσθαι· ὅπερ ἐστί πράγματος ἀνυπάρκτου. Οὐδέν γάρ τῶν ὄντων, εἴτε νοερόν ἐστιν ἀφήρηται θελητικῆς δυνάμεως καί ἐνεργείας, εἴτε αἰσθητικόν αἰσθητικῆς ἐνεργείας, εἴτε φυτικόν, αὐξητικῆς καί θρεπτικῆς ἐνεργείας· εἴτε παντελῶς ἄψυχον, καί πάσης ἄμοιρον ζωῆς, τῆς καθ’ ἕξιν λεγομένης ἐνεργείας καί ἐπιτηδειότητος. Καί δηλοῦσι πάντα τά οὕτως ὄντα, ἀντιληπτά τυγχάνοντα ταῖς τῶν αἰσθητικῶν αἰσθήσεσιν. Ἐνέργεια γάρ τῶν τοιούτων, τό ὑποπίπτειν πάντως ὁράσεσι, διά τῆς ἰδίας ἐπιφανείας· ἀκοῇ, διά κτύπου· ὀσφρήσει, δι’ ἀτμοῦ τινος προσφυοῦς· γεύσει, τισί χυμοῖς· καί ἀφῇ, διά τῆς ἀντιτυπίας. Ὥσπερ γάρ ἐνέργειαν λέγομεν τῆς ὁράσεως τό ὁρᾷν, οὕτως καί τῶν ὁρωμένων τό ὁρᾶσθαι. Καί τά λοιπά πάντα κατά τόν αὐτόν θεωροῦμεν γινόμενα τρόπον. Εἰ τοίνυν οὐδέν τῶν ὄντων ἐστί πάσης ἔρημον παντελῶς φυσικῆς
PG 90:143ἐνεργείας· ὁ δέ Κύριος ἡμῶν καί Θεός ( ἱλάσθητι, Κύριε ) οὐδεμίαν ἔχει φυσικήν θέλησιν ἤ ἐνέργειαν καθ’ ἑκάτερον τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστί· πῶς δύνασθε ἤ εἶναι ἤ καλεῖσθαι θεοσεβεῖς, κατ’ οὐδένα τρόπον ὑπάρχοντα θελητικόν ἤ ἐνεργητικόν, παρ’ ὑμῶν προσκυνούμενον λέγοντες; Τρανῶς γάρ ὑπό τῶν ἁγίων Πατέρων διδασκόμεθα, λεγόντων· Τό γάρ μηδεμίαν δύναμιν ἔχον, οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν, οὔτε ἔστι τις αὐτοῦ παντελῶς θέσις. Θ΄. ΘΕΟΔ. Τό δι’ οἰκονομίαν γενόμενον, μή λάβῃς ὡς κύριον δόγμα. ΜΑΞ. Εἰ μή ἐστι κύριον δόγμα τῶν δεχομένων, ὁ θεσπίζων τύπος καί νόμος μηδεμίαν λέγεσθαι τοῦ Κυρίου θέλησιν ἤ ἐνέργειαν, ὧν ἡ ἀφαίρεσις τήν ἀνυπαρξίαν δηλοῖ τοῦ ταύτας ἀφῃρημένου, διά ποίαν αἰτίαν βαρβάροις ἔθνεσι καί ἀθέοις ἀπέδοσθέ με ἄνευ τιμῆς; Διά ποίαν αἰτίαν κατεκρίθην οἰκῆσαι Βιζύην, καί οἱ σύνδουλοί μου, ὁ μέν Πέρβεριν, ὁ δέ Μεσημβρίαν; ΘΕΟΔ. Μά τόν Θεόν τόν μέλλοντά με ἐτάσαι, καί ὅτε γέγονεν, εἶπον, καί νῦν τά αὐτό λέγω, ὅτι κακῶς γέγονεν ὁ Τύπος, καί ἐπί βλάβῃ πολλῶν. Πρόφασις δέ γέγονε τό ἐκτεθεῖναι αὐτόν, ἡ πρός ἀλλήλους τῶν ὀρθοδόξων περί θελημάτων καί ἐνεργειῶν ζυγομαχία· καί διά τό πρός ἀλλήλους εἰρηνεῦσαι πάντας, συνεῖδόν τινες τάς τοιαύτας κατασιγασθῆναι φωνάς. ΜΑΞ. Καί ποῖος πιστός δέχεται οἰκονομίαν κατασιγάζουσαν φωνάς, ἅσπερ λαλεῖσθαι δι’ ἀποστόλων, καί προφητῶν, καί διδασκάλων ὁ τῶν ὅλων Θεός ᾠκονόμησε; Καί σκοπήσωμεν, κῦρι ὁ μέγας, εἰς ποῖον κακόν καταντᾷ ψηλαφούμενον τό κεφάλαιον τοῦτο. Εἰ γάρ ὁ μέν Θεός ἔθετο ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, πρῶτον μέν ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους πρός τόν καταρτισμόν τῶν ἁγίων· εἰρηκώς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῖς ἀποστόλοις, καί δι’ αὐτῶν καί τοῖς μετ’ αὐτούς· Ὅ ὑμῖν λέγω, πᾶσι λέγω. Καί πάλιν· Ὁ δεχόμενος ὑμᾶς, ἐμέ δέχεται· καί ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς, ἐμέ ἐθετεῖ· δῆλον ὅτι καί προφανές, ὡς ὁ μή δεχόμενος τούς ἀποστόλους καί προφήτας, καί διδασκάλους, ἀλλ’ ἀθετῶν αὐτῶν τάς φωνάς, αὐτόν ἀθετεῖ τόν Χριστόν. Ι΄. Καί ἄλλο δέ σκοπήσωμεν· Ὁ Θεός ἐκλεξάμενος, ἐξήγειρεν ἀποστόλους, καί προφήτας, καί διδασκάλους, πρός τόν καταρτισμόν τῶν ἁγίων· ὁ δέ διάβολος, ψευδαποστόλους καί ψευδοπροφήτας, καί ψευδοδιδασκάλους κατά τῆς εὐσεβείας ἐκλεξάμενος ἐξήγειρεν, ὥστε καί τόν παλαιόν πολεμηθῆναι νόμον, καί τόν εὐαγγελικόν. Ψευδαποστόλους δέ, καί
PG 90:145ψευδοπροφήτας, καί ψευδοδισκάλους μόνους νοῶ τούς αἱρετικούς· ὧν οἱ λόγοι καί οἱ λογισμοί διεστραμμένοι εἰσίν. Ὥσπερ οὖν ὁ τούς ἀληθεῖς ἀποστόλους, καί προφήτας, καί διδασκάλους δεχόμενος, Θεόν δέχεται· οὕτως καί ὁ τούς ψευδαποστόλους, καί ψευδοπροφήτας, καί ψευδοδιδασκάλους δεχόμενος, τόν διάβολον δέχεται. Ὁ τοίνυν συνεκβαλών τούς ἁγίους τοῖς ἐναγέσι καί ἀκαθάρτοις αἱρετικοῖς (δέξασθε λέγοντα τήν ἀλήθειαν), τῷ διαβόλῳ προφανῶς τόν Θεόν συγκατέκρινεν. ΙΑ΄. Εἰ τοίνυν γυμνάζοντες τάς γενομένας καινοτομίας ἐν τοῖς ἡμετέροις χρόνοις, εἰς τοῦτο καταντούσας αὐτάς εὑρίσκομεν τό ἀκρότατον κακόν, ὁρᾶτε μήπως εἰρήνην προφασιζόμενοι, τήν ἀποστασίαν εὑρεθῶμεν νοσήσαντες, καί κηρύττοντες ἥν πρόδρομον εἶπεν ἔσεσθαι τῆς τοῦ Ἀντιχρίστου παρουσίας ὁ θεῖος Ἀπόστολος. Ταῦτα χωρίς ὑποστολῆς εἶπον ὑμῖν, δεσπόται μου, ἵνα φείσησθε ἑαυτῶν τε καί ἡμῶν. Κελεύετε ἵνα ταῦτα γεγραμμένα ἔχων ἐν τῇ βίβλῳ τῆς καρδίας, ἔλθω κοινωνήσων ἐν ᾗ ταῦτα κηρύττεται Ἐκκλησίᾳ· καί γένωμαι κοινωνός τῶν ἀληθῶς μέν τόν Θεόν, δῆθεν δέ τόν διάβολον τῷ Θεῷ συνεκβαλλόντων; Μή γένοιτό μοι παρά τοῦ Θεοῦ, τοῦ δι’ ἐμέ γενομένου χωρίς ἁμαρτίας. Καί βαλών μετάνοιαν εἶπεν· Ἐγώ, εἴ τι κελεύετε εἰς τόν δοῦλον ἡμῶν ποιῆσαι, ποιήσατε· ἐγώ τοῖς ταῦτα δεχομένοις, οὐδέποτε γένωμαι συγκοινωνός. ΙΒ΄. Καί ἀποπαγέντες ἐπί τοῖς λαληθεῖσι, κάτω βαλόντες τάς κεφαλάς ἐσίγησαν ἐπί ὥραν ἱκανήν· καί ἀνακύψας, καί τῷ ἀββᾷ Μαξίμῳ ἀτενίσας Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, εἶπεν· Ἡμεῖς ἀντιφωνοῦμέν σοι, τόν δεσπότην ἡμῶν τόν βασιλέα, ὅτι σοῦ κοινωνοῦντος κουφίζει τόν Τύπον. ΜΑΞ. Πολύ ἀπεχόμεθα ἀπ’ ἀλλήλων ἀκμήν· τί ποιοῦμεν περί τῆς συνοδικῶς βεβαιωθείσης φωνῆς, τοῦ ἑνός θελήματος, ἐπ’ ἐκβολῇ πάσης ἐνεργείας ὑπό Σεργίου καί Πύῤῥου ; ΘΕΟΔ. Ἐκεῖνος ὁ χάρτης κατηνέχθη καί ἀπεβλήθη. ΜΑΞ. Κατηνέχθη ἐκ τῶν λιθίνων τοίχων, οὐ μήν ἐκ τῶν νοερῶν ψυχῶν. Δέξωνται τήν κατάκρισιν τούτων τήν ἐν ῾Ρώμῃ συνοδικῶς ἐκτεθεῖσαν δι’ εὐσεβῶν δογμάτων τε καί κανόνων, καί λέλυται τό μεσότοιχον, καί προτροπῆς οὐ δεόμεθα. ΘΕΟΔ. Οὔκ ἔῤῥωται ἡ σύνοδος ἡ ἐν ῾Ρώμῃ, ἐπειδή χωρίς κελεύσεως γέγονε βασιλέως. ΜΑΞ. Εἰ τάς γνομένας συνόδους αἱ κελεύσεις τῶν βασιλέων κυροῦσιν, ἀλλ’ οὐχί εὐσεβής πίστις, δέξωνται καί τάς κατά τοῦ ὁμοουσίου γενομένας συνόδους, ἐπειδή κελεύσει βασιλέων γεγόνασιν· φημί δέ, τήν ἐν Τύρῳ, τήν ἐν Ἀντιοχείᾳ, τήν ἐν Σελευκείᾳ, τήν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπί Εὐδοξίου τοῦ Ἀρειανοῦ· τήν ἐν Νίκῃ τῆς Θράκης, τήν ἐν τῷ Σιρμίῳ· καί μετά ταύτας πολλοῖς ὕστερον χρόνοις, τήν ἐν Ἐφέσῳ δεύτερον, ᾗς ἐξῆρχε Διόσκορος· ὅλας γάρ ταύτας, κέλευσις βασιλέων ἤθροισε, καί ὅμως πᾶσαι κατεκρίθησαν διά τήν ἀθεΐαν τῶν κυρωθέντων ἀσεβῶς δογμάτων. Διά τί δέ οὐκ ἐκβάλλετε τήν καθελοῦσαν Παῦλον τόν Σαμοσατέα ἐπί τῶν ἁγίων καί μακαρίων
PG 90:147Πατέρων, Διονυσίου τοῦ πάπα ῾Ρώμης καί Διονυσίου τοῦ Ἀλεξανδρείας καί Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργοῦ, τοῦ τῆς αὐτῆς ἄρξαντος συνόδου, ἐπειδή μή γέγονε κελεύσει βασιλέως; Ποῖος δέ κανών διαγορεύει, μόνας ἐκείνας ἐγκρίνεσθαι συνόδους, τάς κελεύσει βασιλέως ἀθροισθείσας, ἤ ὅλως κελεύσει βασιλέως πάντας τάς συνόδους ἀθροίζεσθαι. Ἐκείνας οἶδεν ἁγίας καί ἐγκρίτους συνόδους ὁ εὐσεβής τῆς Ἐκκλησίας κανών, ἅς ὀρθότης δογμάτων ἔκρινεν. Ἀλλά, καθώς οἶδεν ὁ δεσπότης μου, καί ἄλλους διδάσκει, δεύτερον γίνεσθαι σύνοδον κατά πᾶσαν ἐπαρχίαν τοῦ ἔτους ὁ κανών, διηγόρευσε, κελεύσεως βασιλικῆς μηδεμίαν μνήμην πεποιημένος, ἐπ’ ασφαλείᾳ τῆς σωτηριώδους ἡμῶν πίστεως, καί διορθώσει πάντων τῷ θείῳ τῆς Ἐκκλησίας νόμῳ μή συναινούντων κεφαλαίων. ΙΓ΄. ΘΕΟΔ. Ὡς λέγεις ἐστίν· ἡ τῶν δογμάτων ὀρθότης ἐγκρίνει τάς συνόδους· πλήν οὐ δέχῃ τόν λίβελλον Μηνᾶ, ἐν ᾧ μίαν θέλησιν καί μίαν ἐνέργειαν τοῦ Χριστοῦ ἐδογμάτισεν; ΜΑΞ. Μή δῷ Κύριος ὁ Θεός· Ὑμεῖς οὐ δέχεσθε, ἀλλ’ ἐκβάλλεσθε πάντας τούς διδασκάλους, τούς μετά τήν ἁγίαν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, τούς ἀγωνισαμένους κατά τῆς τοῦ Σεβήρου μιαρίας· κἀγώ ἔχω δέξασθαι τόν λίβελλον Μηνᾶ, τοῦ γενομένου μετά τήν σύνοδον; δι’ οὓ συνηγορεῖ προφανῶς Σεβήρῳ, καί Ἀπολιναρίῳ καί Μακεδονίῳ καί Ἀρείῳ καί πάσῃ αἱρέσει, καί κατηγορεῖ τῆς συνόδου· μᾶλλον δέ τελείως ἐκβάλλει, δι’ ὧν ἐδογμάτισε. ΘΕΟΔ. Τί οὖν; ὅλως οὐ δέχῃ μίαν ἐνέργειαν; ΜΑΞ. Καί τίς λέγει μίαν ἐνέργειαν τῶν ἐγκρίτων διδασκάλων; καί ἤγαγε Θεοδόσιος τάς ψευδωνύμως παρ’ αὐτῶν περιφερομένας Ἰουλίου τοῦ ῾Ρώμης, καί τοῦ θαυματουργοῦ Γρηγορίου, καί Ἀθανασίου τῶν ἁγίων χρήσεις, καί ἀνέγνω αὐτάς. ΜΑΞ. Φοβηθῶμεν δή τόν Θεόν, καί μή θελήσωμεν παροργίσαι αὐτόν, ἐπί τῇ παραγωγῇ τῶν αἱρετικῶν χρήσεων. Οὐδείς ἀγνοεῖ ταύτας εἶναι τοῦ δυσσεβοῦς Ἀπολιναρίου. Εἰ μέν ἄλλας ἔχεις, δεῖξον· Ἐπεί ταύτας προφέροντες, πλεῖον πείθετε πάντας, ὅτι κατ’ ἀλήθειαν Ἀπολιναρίου τοῦ δυσσεβοῦς, καί τῶν ὁμοφρόνων αὐτῷ κακοδοξίαν ἐνοσήσατε. Καί προφέρει ὁ αὐτός ἐπίσκοπος Θεοδόσιος, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Χρυσοστόμου δύο χρήσεις, ἅς ἀναγνούς ὁ ἀββᾶς Μάξιμος ἔφη· Αὗται Νεστορίου εἰσί τοῦ νοσήσαντος ἐπί Χριστοῦ τήν προσωπικήν δυάδα. Καί εὐθέως θυμῷ ζέσας ὁ ἐπίσκοπος εἶπε· Κῦρι μοναχέ, ὁ Σατανᾶς ἐλάλησε διά τοῦ χαλινοῦ σου. ΜΑΞ. Μή λυπηθῇ ὁ δεσπότης μου πρός τόν δοῦλον αὐτοῦ. Καί λαβών, εὐθέως ἔδειξεν αὐτῷ τάς αὐτάς φωνάς οὔσας Νεστορίου, καί ἐν ποίοις λόγοις αὐτοῦ κειμένας. ΘΕΟΔ. Ὁ Θεός οἶδεν, ἀδελφέ, τάς χρήσεις ταύτας ὁ πατριάρχης μοι ἔδωκε· πλήν ἰδού, τάς μέν Ἀπολιναρίου εἶπας· τάς δέ, Νεστορίου. Καί παραγαγών τήν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου χρῆσιν τήν λέγουσαν· Μίαν τε καί συγγενῆ, καί δι’ ἀμφοῖν ἐπιδεικνύς ἐνέργειαν,
PG 90:149εἶπε· Τί πρός ταῦτα λέγεις; ΜΑΞ. Εἰσί τινες δείξαντες αὐτήν κατ’ ἀλήθειαν κατά προσθήκην τεθεῖσαν ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ Εὐαγγελίου, τῇ γενομένῃ ἐκ τοῦ ἁγίου τούτου Πατρός, ὑπό Τιμοθέου τοῦ Ἐλούρου. Ἔστω δέ καθ’ ὑμᾶς αὐτοῦ. Ἐξετάσωμεν τοίνυν τήν διάνοιαν τῶν πατρικῶν φωνῶν, καί γνωσόμεθα τήν ἀλήθειαν. ΘΕΟΔ. Τοῦτο οὐ συγχωρῶ γενέσθαι· ἁπλᾶς γάρ τάς φωνάς ἀνάγκην ἔχεις δέξασθαι. [ΜΑΞ. Εἰπέ μοι τήν διαφοράν, ἱκέσιος γενόμενος, τῶν ἁπλῶν φωνῶν πρός τάς ποικίλας. ΘΕΟΔ. Ἵνα ὡς ἔστι τήν φωνήν δέξῃ, καί μή ἐρευνήσῃς τήν διάνοιαν αὐτῆς.] ΜΑΞ. Προφανῶς καινούς καί ξένους τῆς Ἐκκλησίας καί περί τῶν φωνῶν εἰσάγετε θεσμούς. Εἰ καθ’ ὑμᾶς οὐ δεῖ ἐρευνᾷν τάς φωνάς τῶν Γραφῶν καί τῶν Πατέρων, ἐκβάλλομεν πᾶσαν τήν Γραφήν τήν Παλαιάν καί τήν Καινήν. Ἠκούσαμεν γάρ λέγοντος τοῦ Δαβίδ· Μακάριοι οἱ ἐξερευνῶντες τά μαρτύρια αὐτοῦ, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ἐκζητήσουσιν αὐτόν· ὡς μηδενός χωρίς ἐρεύνης δυναμένου ἐκζητῆσαι τόν Θεόν. Καί πάλιν· Συνέτισόν με, καί ἐξερευνήσω τόν νόμον σου, καί φυλάξω αὐτόν ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου· ὡς τῆς ἐρεύνης ἀγούσης ἐπί τήν γνῶσιν τοῦ νόμου, καί τῆς γνώσεως πόθῳ πειθούσης τούς ἀξίους ἐν καρδίᾳ αὐτῶν φυλάξαι, διά τῆς πληρώσεως τῶν ἐν αὐτῷ κειμένων ἁγίων ἐντολῶν. Καί πάλιν· Θαυμαστά τά μαρτύριά σου, διά τοῦτο ἐξηρευνήσεν αὐτά ἡ ψυχή μου. Τί δέ παραβολάς καί αἰνίγματα καί σκοτεινούς λόγους ἐρευνᾷν ἡμᾶς βούλεται ὁ παροιμιακός λόγος; Τί δέ ὁ Κύριος ἐν παραβολαῖς λαλῶν βούλεται νοεῖν τούς μαθητάς, διδάσκων τῶν παραβολῶν τήν διάνοιαν; Τί δέ προστάσεων, Ἐρευνᾶτε τάς Γραφάς, ὡς μαρτυρούσας περί αὐτοῦ; Τί δέ ὁ τῶν ἀποστόλων κορυφαῖος Πέτρος διδάσκειν βούλεται, Περί ἧς σωτηρίας ἐξεζήτησαν, καί ἐξηρεύνησαν προφῆται, λέγων; Τί δέ Παῦλος ὁ θεῖος ἀπόστολος, λέγων· Εἰ κεκαλυμμένον ἐστί τό Εὐαγγέλιον, ἀλλ’ ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις, ὧν ὁ Θεός τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσε τούς ὀφθαλμούς τῆς διανοίας αὐτῶν, εἰς τό μή διαυγάσαι αὐτοῖς τόν φωτισμόν τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ; Ὡς ἔοικεν, ἐξομοιωθῆναι ἡμᾶς βούλεσθε τοῖς Ἰουδαίοις, οἵτινες ἁπλαῖς ταῖς φωναῖς, ὡς λέγετε, τουτέστι μόνῳ τῷ γράμματι ὥσπερ τινι φορυτῷ ἐγχώσαντες τόν νοῦν, ἐξέπεσαν τῆς ἀληθείας, τό κάλυμμα ἔχοντες ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, τοῦ μή νοῆσαι τό κύριον πνεῦμα, τό ἐγκεκρυμμένον τῷ γράμματι, περί οὗ φησι· Τό μέν γράμμα ἀποκτένει· τό δέ πνεῦμα ζωοποιεῖ. Πληροφορηθῇ ὁ δεσπότης μου, ὅτι ἐγώ οὐκ ἀνέχομαι δέξασθαι φωνήν χωρίς τῆς ἐγκειμένης αὐτῇ διανοίας, ἵνα μή γένωμαι προφανής Ἰουδαῖος. ΙΔ . Τοῦτο δέ ἀκούσας Θεοδόσιος, εἶπεν· Μίαν ἐνέργειαν τοῦ Χριστοῦ ὑποστατικήν ὀφείλομεν λέγειν. ΜΑΞ. Σκοπήσωμεν τό τικτόμενον ἐκ τούτου κακόν, καί φύγωμεν τήν ξένην ταύτην φωνήν· μόνων γάρ αἱρετικῶν πολυθεούντων ἐστίν. Εἰ γάρ ὑποστατικήν λέγομεν τοῦ Χριστοῦ τήν μίαν ἐνέργειαν, οὐ (152 συμβαίνει δέ κατά τήν ὑπόστασιν τῷ Πατρί καί Πνεύματι ὁ Υἱός, δῆλον ὅτι οὔτε κατά τήν ὑποστατικήν ἐνέργειαν· ἀναγκαζόμεθα δέ ὥσπερ τῷ Υἱῷ, οὕτω καί τῷ Πατρί καί τῷ Πνεύματι ὑποστατικάς ἐνεργείας ἀπονεῖμαι· καί καθ’ ὑμᾶς, τέσσαρας ἐνεργείας ἕξει μακαρία Θεότης· τρεῖς ἀφοριστικάς τῶν ἐν οἷς ἔστι προσώπων, καί μίαν κοινήν σημαντικήν τῆς κατά φύσιν τῶν τριῶν ὑποστάσεων κοινότητος· καί κατά τούς Πατέρας, εἴπερ αὐτῶν δεχόμεθα τήν διδασκαλίαν, τετραθεΐαν νοσήσομεν. Φυσικήν γάρ, ἀλλ’ οὐχ ὑποστατικήν πᾶσαν εἶναι διαγορεύουσιν ἐνέργειαν. Καί εἰ τοῦτό ἐστιν ἀληθῶς, ὡς οὖν καί ἔστι, τέσσαρας φύσεις, τέσσαρας θεούς, διαφέροντας ἀλλήλων ὑποστάσει τε καί φύσει δειχθησόμεθα λέγοντες. Πλήν, τίς εἶδεν ἤ ἐθεώρησεν ἰδιάζουσαν ἐνέργειαν οἱανδήποτε τῶν ὑπό τό εἶδος φύσει ἀγομένων, καί ὑπό τόν κοινόν ὁρισμόν τοῦ εἴδους φύσει ταττομένων; Οὐδέποτε γάρ γίνεται τό φύσει κοινόν, ἑνός καί μόνου τινός ἴδιον. Τά γάρ ὑποστατικά σήμαντρα, οἷον, γρυπότης, ἤ σιμότης ἤ γλαυκότης, ἤ ψεδνότης, καί ὅσα τοιαῦτα, ἀφοριστικά εἰσι συμβεβηκότα τῶν ἀριθμῷ ἀλλήλων διαφερόντων. Πᾶς γάρ ἄνθρωπος, ὥς τι τήν φύσιν ὤν, ἀλλ’ οὐχ ὥς τις τήν ὑπόστασιν, ἐνεργεῖν πέφυκε, κατά τε τόν ἰδιαίτατα καί κοινῶς νοούμενόν τε καί λεγόμενον κατηγορικόν λόγον, οἷον τό ζῶον, τό λογικόν, τό θνητόν, ὅπερ ἐστί τοῦ καθ’ ἡμᾶς γενικοῦ λόγου. Πάντες γάρ τῆς αὐτῆς μετέχομεν ζωῆς, τῆς αὐτῆς λογικότητος, καί τῆς αὐτῆς ῥοῆς καί ἀποῤῥοῆς, καί τοῦ καθέζεσθαι καί ἵστασθαι, καί λαλεῖν καί σιγᾷν, καί ὁρᾷν καί ἀκούειν καί ἅπτεσθαι· ἅπερ εἰσί τοῦ κοινοῦ ἐφ’ ἡμῶν νοουμένου λόγου. Οὐ δεῖ οὖν καινοτομεῖν φωνάς μή ἐχούσας ἰσχύν ἤ Γραφικήν, ἤ Πατρικήν, ἤ φυσικήν· ἀλλά ξένην, καί διαστροφαῖς ἀνθρώπων ἐξηυρημένην. Πλήν δεῖξόν μοι ταύτην κειμένην ἐν οἱῳδήποτε Πατρί, καί πάλιν τόν νοῦν τοῦ ταύτην εἰρηκότος ἐπιζητοῦμεν. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ( Τόμ. Β'. Σελ. 180 ) Ἐπισκόπου Πόρτου, ἤγουν τοῦ λιμένος, Ῥώμης, καί μάρτυρος τῆς ἀληθείας. Ἐκ τοῦ κατά Βήρωνος καί Ἥλικος τῶν αἱρετικῶν περί θεολογίας καί σαρκώσεως κατά στοιχεῖον, οὗ ἡ ἀρχή· "Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ ἀσιγήτῳ φωνῇ βοῶντα τά Σεραφίμ τόν Θεόν δοξάζουσιν." ΙΖ΄. Ἀπειραδυνάμῳ θελήσει τοῦ Θεοῦ καί γέγονε πάντα, καί σώζεται τά γενόμενα, κατά τούς ἑαυτῶν εὐκρινῶς ἕκαστα συντηρούμενα λόγους, αὐτῷ τῷ κατά φύσιν ἀπειροδυνάμῳ Θεῷ καί ποιητῇ τῶν ὅλων· τῆς θείας αὐτοῦ θελήσεως, ᾗ τά παντα πεποίηκέ τε καί κινεῖ, τοῖς ἑαυτῶν ἕκαστα φυσικοῖς διεξαγόμενα νόμοις, ἀκινήτου συνδιαμενούσης. Τό γάρ ἄπειρον κατ᾿ οὐδένα τρόπον ἤ λόγον ἐπιδέχεται κίνησιν, οὐκ ἔχον ὅποι καί περί ὅ κινηθήσεται. Τροπή γάρ τοῦ κατά φύσιν ἀπείρου, κινεῖσθαι μή πεφυκότος, ἡ κίνησις. Διό καί καθ᾿ ἡμᾶς ἀληθῶς γενόμενος ἄνθρωπος χωρίς ἁμαρτίας ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐνεργήσας τε καί παθών ἀνθρωπίνως ὅσα τῆς φύσεώς ἐστιν ἀναμάρτητα, καί φυσικῆς σαρκός περιγραφῆς ἀνασχόμενος δι᾿ ἡμᾶς, τροπήν οὐχ ὑπέμεινεν, μηδ᾿ ἑνί παντελῶς ᾧ ταὐτόν ἐστι τῷ Πατρί, γενόμενος ταὐτόν τῇ σαρκί διά τήν κένωσιν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἦν δίχα σαρκός, πάσης ἔξω περιγραφῆς μεμένηκε· καί διά σαρκός θεϊκῶς ἐνεργήσας ἅπερ θεότητός ἐστιν. Ἀμφότερα δεικνύς ἑαυτόν, δι᾿ ὧν ἀμφοτέρως, θεϊκῶς δή φημι καί ἀνθρωπίνως, ἐνήργησε κατ᾿ αὐτήν τήν ὄντως ἀληθῆ καί φυσικήν ὕπαρξιν· Θεόν ἄπειρον ὁμοῦ καί περιγραπτόν ἄνθρωπον ὄντα τε καί νοούμενον· τήν οὐσίαν ἑκατέρου τελείως πελείαν ἔχοντα, μετά τῆς αὐτῆς ἐνεργείας, ἤγουν φυσικῆς ἰδιότητος· ἐξ ὧν μένουσαν ἀεί κατά φύσιν δίχα τροπῆς τήν αὐτῶν ἴσμεν διαφοράν· ἀλλ᾿ οὐχ ὥς τινές φασι, κατά σύγκρισιν· ἵνα μή τόν αὐτόν κατά τό ἑαυτό, αὐτῷ παρ᾿ ὅ δεῖ, μείζονα καί μείονα λέγωμεν. Ὁμοφυῶν γάρ, οὐχ ἑτεροφυῶν, αἱ συγκρίσεις· Θεῷ δέ ποιητῇ τῶν ὅλων, ποιητόν· ἀπείρῳ, περατόν· καί ἀπειρίᾳ τέρας κατ᾿ οὐδένα συγκρίνεται λόγον, ἀεί κατά πάντα φυσικῶς, ἀλλ᾿ οὐ συγκριτικῶς, ἀλλήλων διαφέροντα· κἄν ἄῤῥητός τις καί ἄῤῥηκτος εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀμφοτέρων γέγονεν ἕνωσις, πᾶσαν παντός γεννητοῦ παντελῶς διαφεύγουσα γνῶσιν. Τό γάρ Θεῖον, ὡς ἦν πρό σαρκώσεως, ἔστι καί μετά σάρκωσιν κατά φύσιν ἄπειρον, ἄσχετον, ἀπαθές, ἀσύγκριτον, ἀναλλοἰωτον, ἄτρεπτον, αὐτοσθενές, καί τό πᾶν εἰπεῖν, ὑφεστώς οὐδιῶσες, μόνον ἀπειροσθενές ἀγαθόν.
PG 90:153ἐνεργειῶν οὐκ εἶπον, φεύγοντες τήν διαίρεσιν, ἀλλ' ἄλλην καί ἄλλην, καί θείαν, καί ἀνθρωπίνην, καί διπλῆν, καί διττήν· καί ὡς εἶπαν λέγω, καί ὡς εἰρήκασι λέγω. Ιστ΄ . ΜΑΞ. Διά τόν Κύριον, ἐάν τίς σοι εἴπῃ· ἄλλην καί ἄλλην, πόσας νοεῖς; ἤ, θείαν καί ἀνθρωπίνην, πόσας νοεῖς; ἤ, διπλῆν καί διττήν, πόσας νοεῖς ; ΘΕΟΔ. Οἶδα πῶς νοῶ, δύο δέ οὐ λέγω. Τότε στραφείς ὁ ἀββᾶς Μάξιμος πρός τούς ἄρχοντας, εἶπε · Διά τόν Κύριον, ἐάν ἀκούσητε μίαν καί μίαν, ἤ ἄλλην καί ἄλλην· ἤ δίς δύο, ἤ δίς πέντε, τί νοοῦντες τοῖς λέγουσιν ἀποκρίνεσθε; καί εἶπαν· Ἐπειδή ὥρκισας ἡμᾶς, τό μίαν καί μίαν δύο νοοῦμεν· καί ἄλλην καί ἄλλην, δύο νοοῦμεν· καί δίς δύο τέσσαρα νοοῦμεν. Ὁμοίως καί δίς πέντε, δέκα νοοῦμεν. Καί ὥσπερ αἰδεσθείς Θεοδόσιος τήν ἀπόκρισιν ἐκείνων, εἶπε· Τό μή εἰρημένον τοῖς Πατράσιν, οὐ λέγω. Καί λαβών εὐθέως ὁ ἀββᾶς Μάξιμος τήν βίβλον τῶν πεπραγμένων τῆς ἁγίας ἀποστολικῆς συνόδου, ἔδειξε τούς ἁγίους Πατέρας τάς δύο θελήσεις καί ἐνεργείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καί Θεοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ διαῤῥήδην λέγοντας· ἥν λαβών βίβλον τῶν πεπραγμένων ἐξ αὐτοῦ Θεοδόσιος ὁ ὕπατος, ἀνέγνω καί αὐτός πάσας τάς χρήσεις τῶν Πατέρων. Καί τότε ἀποκριθείς Θεοδόσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Ὁ Θεός οἶδεν, εἰ μή προσωπικῶς τά ἀναθέματα ἔθηκεν ἡ σύνοδος αὕτη, πλεῖον παντός ἀνθρώπου ἐδεχόμην αὐτήν· ἀλλ᾿ ἵνα μή χρονοτριβῶμεν ἐνταῦθα, εἴ τι εἶπαν οἱ Πατέρες, λέγω, καί ἐγγράφως εὐθέως ποιῶ, δύο φύσεις, καί δύο θελήματα, καί δύο ἐνεργείας· καί εἴσελθε μεθ' ἡμῶν κοινωνήσων, καί γενέσθω ἕνωσις. ΙΖ '. ΜΑΞ. Δέσποτα, ἐγώ οὐ τολμῶ δέξασθαι συγκατάθεσιν παρ' ὑμῶν ἔγγραφον περί τοιούτου πράγματος, ψιλός ὑπάρχων μοναχός· ἀλλ' ἐάν κατένυξεν ὑμᾶς ὁ Θεός, τάς τῶν ἁγίων Πατέρων δέξασθαι φωνάς, καθώς ἀπαιτεῖ ὁ κανών, πρός τόν Ῥώμης περί τούτου ἐγγράφως ἀποστείλατε· ἤγουν ὁ βασιλεύς, καί ὁ πατριάρχης, καί ἡ κατ' αὐτόν σύνοδος. Ἐγώ γάρ οὐδέ τούτων γινομένων κοινωνῶ, ἀναφερομένων τῶν ἀναθεματισθέντων ἐπί τῆς ἁγίας ἀναφορᾶς. Φοβοῦμαι γάρ τό κατάκριμα τοῦ ἀναθέματος. ΘΕΟΔ. Ὁ Θεός οἶδεν, οὐ καταγινώσκω σου φοβουμένου· ἀλλ' οὔτε ἄλλος τις. Ἀλλά δός ἡμῖν βουλήν διά τόν Κύριον, ἐάν ἐστι τοῦτο δυνατόν γενέσθαι. ΜΑΞ. Ποίαν βουλήν ἔχω ὑμῖν περί τούτου δοῦναι; Ὑπάγετε, ψηλαφήσατε ἐάν τι τοιοῦτον γέγονέ ποτε, καί μετά θάνατον ἀπελύθη τις τοῦ περί τήν πίστιν ἐγκλήματος, καί τοῦ ἐξενεχθέντος κατ' αὐτοῦ κατακρίματος· καί καταδέξηται ὁ βασιλεύς καί ὁ πατριάρχης μιμήσασθαι τοῦ Θεοῦ τήν συγκατάβασιν· καί ποιήσωσιν, ὁ μέν κέλευσιν παρακλητικήν, ὁ δέ, συνοδικήν δέησιν πρός τόν πάπαν Ῥώμης· καί πάντως εἴπερ εὑρεθείη τρόπος ἐκκλησιαστικός, τοῦτο ἐπιτρέπων διά τήν ὀρθήν ὁμολογίαν τῆς πίστεως, συμβιβάζεται ὑμῖν περί τούτου.
PG 90:155ΘΕΟΔ. Τοῦτο πάντως γίνεται ἀλλά δός μοι λόγον, ὅτι, ἐάν ἐμέ πέμπωσιν, ἔρχῃ μετ' ἐμοῦ. ΜΑΞ. Δέσποτα, συμφέρει σοι τόν σύνδουλόν μου τόν ἐν Μεσημβρίᾳ λαβεῖν μεθ᾿ ἑαυτοῦ, εἴπερ ἐμέ· ἐκεῖνος γάρ καί τήν γλῶσσαν οἶδε, καί αἰδοῦνται αὐτόν ἀξίως, τοσούτους χρόνους κολαζόμενον, διά τε τόν Θεόν, καί τήν κρατοῦσαν ὀρθήν πίστιν ἐν τῷ κατ᾿ αὐτούς θρόνῳ. ΘΕΟΔ. Ἀψιμαχίας διαφόρους πρός ἀλλήλους ἔχομεν, καί οὐχ ἠδέως ἔχω μετ᾿ ἐκείνου ἀπελθεῖν. ΜΑΞ. Δέσποτα, ἐπάν ἔδοξε τοῦτο γενέσθαι, ἔκβασις γένηται τῶν δοξάντων· καί ὅπου βούλεσθε, ἀκολουθῶ ὑμῖν. Καί ἐπί τούτῳ ἀνέστησαν πάντες μετά χαρᾶς καί δακρύων· καί ἔβαλον μετάνοιαν, καί εὐχή ἐγένετο· καί ἕκαστος αὐτῶν τά ἅγια Εὐαγγέλια, καί τόν τίμιον σταυρόν, καί τήν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καί τῆς Δεσποίνης ἡμῶν, τῆς αὐτόν τεκούσης παναγίας Θεοτόκου ἠσπάσαντο, τεθεικότες καί τάς ἰδιάς χεῖρας ἐπί βεβαιώσει τῶν λαληθέντων. ΙΘ΄. Εἶτα μικρόν ὁμιλήσαντες πρός ἀλλήλους περί τοῦ κατά Θεόν βίου, καί τῆς θείων ἐντολῶν τηρήσεως, στραφείς Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος πρός τόν ἀββᾶν Μάξιμον εἶπεν· Ἰδού πάντα διαλέλυται τά σκάνδαλα, καί γέγονεν εἰρήνη διά τοῦ Θεοῦ, καί γενήσεται· ἀλλά διά τόν Κύριον, μή κρύψῃς με· οὐ λέγεις καθ' οἱονδήποτε τρόπον μίαν θέλησιν καί μίαν ἐνέργειαν ἐπί Χριστοῦ; ΜΑΞ. Οὐκ ἐνδέχεταί με τοῦτο εἰπεῖν ποτέ. Καί λέγω τήν αἰτίαν· ἐπειδή ξένη ἐστίν ἡ φωνή τοῖς ἁγίοις Πατράσι, δύο φύσεων μίαν λέγειν θέλησιν καί ἐνέργειαν. Εἶτα δέ, διά παντός τρόπου ὁ τοῦτο λέγων, εὑρίσκει εὐθυβόλως ὑπαντῶσαν αὐτῷ τήν ἀτοπίαν. Ἐάν γάρ εἴπω φυσικήν φοβοῦμαι τήν σύγχυσιν· ἐάν εἴπω ὑποστατικήν, διαιρῶ τοῦ Πατρός καί τοῦ Πνεύματος τόν Υἱόν, καί τρεῖς θελήσεις εἰσάγων φανήσομαι, μή συμβαινούσας ἀλλήλαις, ὥσπερ καί τάς ὑποστάσεις· ἐάν εἴπω τήν ὡς ἑνός μίαν θέλησιν καί ἐνέργειαν, ἀναγκάζομαι καί τήν ὡς ἑνός Πατρός, καί τήν ὡς ἑνός τοῦ Πνεύματος εἰπεῖν, κἄν μή θέλω, θέλησιν καί ἐνέργειαν, καί εὑρεθήσεται εἰς πολυθεΐαν ἐκπίπτων ὁ λόγος· ἐάν εἴπω σχετικήν, τήν Νεστορίου εἰσάγω προσωπικήν διαίρεσιν· ἐάν εἴπω παρά φύσιν, φθείρω τήν ὕπαρξιν τοῦ θέλοντος· φθορά γάρ τῇ φύσει, τό παρά φύσιν ἐστί, καθώς οἱ Πατέρες εἰρήκασι. Κ ΄ . ΘΕΟΔ. Μίαν διά τήν ἕνωσιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θέλησιν, πάντη τε καί πάντως ὀφείλομεν λέγειν, καθάπερ Σέργιος καί Πύῤῥος, ὡς οἶμαι, καλῶς νενοηκότες γεγράφασι. ΜΑΞ. Εἰ κελεύεις, δέσποτα, δέξαι μου περί τούτου δύο ῥήματα. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τοῦ Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν, καθάπερ Σέργιος, καί Πύῤῥος, καί Παῦλος γεγράφασι, γέγονε θέλησις, ἑτεροθελής κατ' αὐτούς ἔσται ὁ Υἱός τῷ Πατρί· διά τήν φύσιν, ἀλλ' οὐ διά τήν ἕνωσιν, μίαν κατά τόν
PG 90:157Υἱόν ἔχοντι θέλησιν, εἴπερ οὐ ταυτόν ἐστιν ἕνωσις καί φύσις. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία κατ᾿ αὐτούς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γέγονε θέλησις, αἰτίαν αὐτῆς ἕξει πάντως τήν ἕ νωσιν, ἀλλ᾿ οὐδετέραν τῶν ἐξ ὧν ἔστι φύσιν· καί σχέσεως κατ᾿ αὐτούς ἔσται προδήλως ἡ θέλησις, ἀλλ᾿ οὐ φύσεως· σχέσιν γάρ , ἀλλ᾿ οὐ φύσιν ὁ τῆς ἀληθείας τήν ἕνωσιν ἐπίσταται λόγος. Εἰ διά τήν ἕνωσιν ὡς ἔφασαν, μία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γεγένηται θέλησις, ποίᾳ θελήσει φασίν αὐτήν γεγενῆσθαι τήν ἕνωσιν. Οὐ γάρ δήπου τῇ δι᾿ αὐτήν γενομένῃ φαῖεν ἄν ἀληθείας φροντίζοντες, καί τό παράλογον φεύγοντες. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τοῦ Σωτῆρος γεγένηται θέλησις, δῆλον ὅτι πρό τῆς ἑνώσεως, ἤ πολυθελής ἦν ἤ παντελῶς ἀθελής. Καί εἰ μέν πολυθελής ἦν, μείωσιν τῶν πολλῶν, πρός μίαν σταλείς, ὑπέμεινε, θέλησιν, καί τροπῆς προφανῶς ἐδέξατο πάθος, τήν τῶν προσουσῶν αὐτῷ φυσικῶς πολλῶν θελήσεων μείωσιν. Εἰ δέ πάνταπασιν ἦν ἀθελής, κρείττονα τῆς φύσεως ἀπέφηνεν οὖσαν τήν ἕνωσιν, ἐξ ἧς ἐπορίσατο θέλησιν, ἥν ἡ φύσις ἠπόρησε· καί πάλιν τρεπτός ἀπέφηνε (ἐπέφηνε), τό μή τῇ φύσει προσόν αὐτῷ, σχέσει κτησάμενος. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καθ᾿ ἕτερον τῶν ἐξ ὧν ἐστι γέγονε θέλησις, πρόσφατος γέγονε θελήσει Θεός, ὁ αὐτός διά τήν ἕνωσιν τῇ φύσει μένων ἀΐδιος, καί ἄναρχος ἄνθρωπος τῇ θελήσει, μένων τῇ φύσει πρόσφατος, ὅπερ ἀδύνατον, ἵνα μή λέγω δυσσεβές. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τῶν φύσεων γέγονε θέλησις, τί δήποτε διά τήν αὐτήν αἰτίαν μία τῶν φύσεων οὐ γέγονε φύσις. ΚΑ'. Καί διακόψας ἐπί τούτοις τήν τοῦ λόγου φοράν Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, εἶπε· Τί τοίνυν διά τήν ἕνωσιν γέγονε, εἰ μηδέν τούτων γεγένηται δι᾿ αὐτήν; ΜΑΞ. Ἔνσαρκον ἔδειξεν ἀψευδῶς γεγονότα τόν ἄσαρκον αὐτόν φύσει Θεόν· καί τόν τῶν ὅλων δημιουργόν, φύσει γενόμενον ἄνθρωπον ἀριδήλως παρέστησεν, οὐ τροπῇ φύσεως, ἤ μειώσει τινός τῶν τῆς φύσεως, ἀλλ᾿ ἀληθεῖ προσλήψει νοερῶς ἐψυχωμένης σαρκός, ἤγουν ἀνελλιποῦς ἀνθρωπότητος, παντός προπατορικοῦ καθαρᾶς κατά φύσιν ἐγκλήματος. Καί τῷ κατ᾿ ἐπαλλαγήν λόγῳ, τό θαυμάσιον ὄντως καί πᾶσι κατάπληκτον, ὅλον ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις Θεόν τόν αὐτόν ὁλοκλήρως μένοντα τῶν ἰδίων ἐντός· ὅλον ἐν τοῖς θείοις ἄνθρωπον, ὁλοκλήρως μένοντα τῶν ἰδίων ἀνέκπτωτον. Περιχώρησις γάρ εἰς ἀλλήλας τῶν φύσεων καί τῶν αὐταῖς προσόντων φυσικῶν, κατά τήν τῶν θεηγόρων Πατέρων ἡμῶν διδασκαλίαν· ἀλλ᾿ οὐ μεταχώρησις, ἤ μείωσις διά τήν ἕνωσιν γέγονεν, ὅπερ ἴδιόν ἐστι τῶν σύγχυσιν κακούργως ποιουμένων τήν ἕνωσιν, καί διά τοῦτο τοῖς καινισμοῖς πολυτρόπως ἐμφυρομένων, καί δι᾿ ἀπορίαν τοῦ κατ᾿ αὐτούς λόγου σταθηρότητος διωκόντων τούς εὐσεβεῖς. ΚΒ΄.
PG 90:159Ὧν ἀκούσας Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, ἔδοξε μετά τῶν λοιπῶν τῶν σύν αὐτῷ παραγενομένων, τό λεχθέν ἀποδέχεσθαι. Καί πάλιν ὁ αὐτός ἐπίσκοπος πρός τόν ἀββᾶν Μάξιμόν φησιν· Ποίησον ἀγάπην· τί ἐστιν ὅπερ εἶπας ἡμῖν, ὅτι οὐδείς ὥς τις τήν ὑπόστασιν, ἀλλ᾿ ὥς τι τήν φύσιν ἐνεργεῖ; προΐεται γάρ μοι νοήσαντι τό λεχθέν. ΜΑΞ. Οὐδείς ὥς τις τήν ὑπόστασιν ἐνεργεῖ, ἀλλ᾿ ὥς τι τήν φύσιν · οἷον, Πέτρος καί Παῦλος ἐνεργοῦσιν · ἀλλ᾿ οὐ Πετρικῶς καί Παυλικῶς, ἀλλ᾿ ἀνθρωπικῶς· ἄμφω γάρ ἄνθρωποι φυσικῶς κατά τόν κοινόν καί ὁριστικόν τῆς φύσεως λόγον (ἀλλά οὐχ ὑποστατικῶς κατά τόν ἰδίως ποῖον. Ὡσαύτως Μιχαήλ καί Γαβριήλ ἐνεργοῦσιν), ἀλλ᾿ οὐχί Μιχαηλικῶς καί Γαβριηλικῶς, ἀλλά ἀγγελικῶς· ἄμφω γάρ ἄγγελοι. Καί οὕτως ἐπί πάσης φύσεως, πολλῶν τῷ ἀριθμῷ κατηγορουμένης, κοινήν, ἀλλ᾿ οὐχί μόνην τήν ἐνέργειαν θεωροῦμεν. Οὐκοῦν ὁ λέγων ὑποστατικήν ἐνέργειαν, αὐτήν τήν φύσιν μίαν οὖσαν, ἄπειρον ταῖς ἐνεργείαις εἰσάγει γεγενημένην· καί κατά τό πλῆθος τῶν ὑπ᾿ αὐτήν ἀγομένων ἀτόμων, ἑαυτῆς διαφέρουσαν· ὅπερ εἰ δεξόμεθα καλῶς ἔχειν, πάση φύσει τόν ἐπ᾿ αὐτῇ τοῦ πῶς εἶναι λόγον συνδιαφθείρομεν. ΚΓ΄. Καί τούτων εἰρημένων, ἐν τῷ ἀσπάζεσθαι ἀλλήλους, εἶπε Θεοσόσιος ὁ ὕπατος· ἰδού γέγονε τά πάντα καλῶς· ἆρα καταδέχεται ὁ βασιλεύς παρακλητικήν ποιῆσαι κέλευσιν; ΜΑΞ. Πάντως ποιεῖ, ἐάν θέλῃ μιμητής εἶναι τοῦ Θεοῦ, καί συνταπεινωθῆναι αὐτῷ, διά τήν κοινήν πάντων ἡμῶν σωτηρίαν· λογιζόμενος, ὡς εἴπερ ὁ φύσιν σώζων Θεός, οὐκ ἔσωσεν ἕως ἐταπεινώθη θέλων· πῶς ὁ φύσει σωζόμενος ἄνθρωπος ἤ σωθήσεται, ἤ σώσει μή ταπεινούμενος; Καί εἶπε Θεοδόσιος ὁ ὕπατος, ὅτι Ἐλπίζω τοῦ Θεοῦ σώζοντός μοι τήν μνήμην, τοῦτο αὐτῷ τόν λόγον λέγω, καί πείθεται. Καί ἀσπασάμενοι ἀλλήλους ἐπί τούτοις, ἀπῆλθον μετ᾿ εἰρήνης, δεδωκότος τοῦ ἐπισκόπου τῷ ἀββᾷ Μαξίμῳ πεμφθέν αὐτῷ ποσόν μικρόν, καί στιχάριν καί καμάσιν· καί τό μέν στιχάριν εὐθέως κατ᾿ αὐτήν τήν ὥραν Βιζύης ὁ ἐπίσκοπος· ἐν τῷ Ῥηγίῳ δέ οὐ τό δοθέν αὐτῷ ποσόν μόνον, ἀλλά καί ἄλλο εἴ τι δήποτε ἐξ εὐποιίας εἶχε, μετά τῶν λοιπῶν οἰκτρῶν αὐτοῦ πραγμάτων καί ἐσθημάτων, ἀφείλαντο. ΚΔ΄. Μετά δέ τό ἀπελθεῖν τούς εἰρημένους ἄνδρας, τῇ ὀγδόῃ τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός τῆς παρούσης πεντεκαιδεκάτης ἰνδικτιῶνος, ἐξῆλθεν αὖθις Παῦλος ὁ ὕπατος ἐν Βιζύῃ πρός τόν ἀββᾶν Μάξιμον, κέλευσιν ἐπιφερόμεος περιέχουσαν οὕτως· Κελεύομεν τῇ σῇ ἐνδοξότητι ἀπελθεῖν ἐν Βιζύῃ, καί ἀγαγεῖν Μάξιμον τόν μοναχόν μετά πολλῆς τιμῆς καί κολακείας, διά τε τό γῆρας καί τήν ἀσθένειαν
PG 90:161καί τό εἶναι αὐτόν προγονικόν ἡμῶν, καί γενόμενον αὐτοῖς τίμιον· καί θέσθαι τοῦτον ἐν τῷ εὐαγεῖ μοναστηρίῳ τοῦ ἁγίου Θεοδώρου, τῷ διακειμένῳ πλησίον τοῦ Ῥηγίου· καί ἐλθεῖν, καί μηνύσαι ἡμῖν, καί πέμπομεν ἐκ προσώπου ἡμῶν δύο πατρικίους, ὀφείλοντας διαλεχθῆναι τά παραστάντα ἡμῖν, φιλοῦντας ἡμᾶς ψυχικῶς, καί φιλουμένους παρ᾿ ἡμῶν· καί ἐλθεῖν, καί ἀναγγεῖλαι ἡμῖν τήν παρουσίαν αὐτοῦ. Ἀγαγών οὖν ὁ αὐτός ὕπατος, καί θείς ἐν τῷ προειρημένῳ μοναστηρίῳ, ἀπῆλθε ἀναγγεῖλαι. ΚΕ΄. Καί τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ ἐξέρχονται πρός αὐτόν Ἐπιφάνιος καί Τρώϊλος οἱ πατρίκιοι μετά πολλῆς περιβολῆς καί φαντασίας, καί Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, καί ἀνέρχονται πρός αὐτόν ἐν τῷ κατηχουμενίῳ τῆς ἐκκλησίας τῆς αὐτῆς μονῆς· καί τοῦ συνήθους ἀσπασμοῦ γενομένου, ἐκάθισαν, βιασάμενοι καί αὐτόν καθίσαι· καί ἀπαρξάμενος τοῦ πρός αὐτόν λόγου Τρώϊλος, εἶπεν· Ὁ δεσπότης ἡμῶν ἐκέλευσεν ἡμᾶς πρός σέ γενέσθαι, καί λαλῆσαι ὑμῖν τά δόξαντα τῷ αὐτοῦ θεοστηρίκτῳ κράτει. Ἀλλ᾿ εἰπέ ἡμῖν πρῶτον, ποιεῖς τήν κέλευσιν τοῦ βασιλέως, ἤ οὐ ποιεῖς; Μάξιμος εἶπε· Δέσποτα, ἀκούσω τί ἐκέλευσε τό εὐσεβές αὐτοῦ κράτος, καί δεόντως ἀποκρίνομαι· ἐπεί πρός τό ἀγνοούμενον, ποίαν ἔχων ἀπόκρισιν δοῦναι; Τρώϊλος ἐπέμενε λέγων· Οὐκ ἐνδέχεται ὅτι λέγομεν τί ποτε, ἐάν μή πρῶτον εἴπῃς εἰ ποιεῖς, ἤ οὐ ποιεῖς τήν κέλευσιν τοῦ βασιλέως. Καί ὡς οἶδεν αὐτούς ἐνισταμένους, καί ἐπί τῇ ἀναβολῇ αὐτοῦ πικρότερον βλέποντας, καί τραχύτερον ἀποκριναμένους μετά πάντων τῶν συνόντων αὐτοῖς, καί τῶν ἀξιωμάτων κόσμοις ἐπηρμένων, ἀποκριθείς ὁ ἀββᾶς Μάξιμος, εἶπεν· Ἐπάν οὐκ ἀνέχεσθε εἰπεῖν τῷ δούλῳ ὑμῶν τά παραστάντα τῷ δεσπότῃ ἡμῶν καί βασιλεῖ, ἰδού λέγω ἀκούοντος τοῦ Θεοῦ καί τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καί πάντων ὑμῶν, ὅτιπερ εἴ τι δήποτε κελεύει μοι περί οἱουδήποτε πράγματος τῷ αἰῶνι τούτῳ συγκαταλυομένου καί συμφθειρομένου, προθύμως ποιῶ. Καί εὐθέως ἀναστάς Τρώϊλος, εἶπεν· Εὔξασθέ μοι, ἐγώ ὑπάγω· οὗτος γάρ οὐδέν ποιεῖ. Καί πολλοῦ πάνυ γενομένου θορύβου, καί πολλῆς ταραχῆς καί συγχύσεως, εἶπεν αὐτοῖς Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος· Εἴπατε αὐτῷ τήν ἀπόκρισιν, καί γνῶτε τί λέγει· ἐπεί τό οὕτως ἐξελθεῖν μηδέν εἰρηκότας καί μηδέν ἀκούσαντας, οὐκ ἔστιν εὔλογον. Τότε Ἐπιφάνιος ὁ πατριάρχης εἶπε· Τοῦτό σοι δηλοῖ δι᾿ ἡμῶν ὁ βασιλεύς, λέγων· Ἐπειδή πᾶσα ἡ Δύσις, καί οἱ ἐν τῇ Ἀνατολῇ διαστρέφοντες εἰς σέ θεωροῦσι· καί ἅπαντες διά σέ στασιάζουσι, μή θέλοντες συμβιβασθῆναι ἡμῖν διά τήν πίστιν· κατανύξοι σε ὁ Θεός κοινωνῆσαι ἡμῖν ἐπί τῷ παρ᾿ ἡμῖν ἐκτεθέντι Τύπῳ, καί ἐξερχόμεθα ἡμεῖς δι᾿ ἑαυτῶν εἰς τήν Χαλκῆν, καί ἀσπαζόμεθά σε, καί ὑποτιθέμεθα ὑμῖν τήν χεῖρα ἡμῶν, καί μετά πάσης τιμῆς καί δόξης εἰσάγομεν ὑμᾶς εἰς τήν μεγάλην Ἐκκλησίαν, καί μεθ᾿ ἑαυτῶν ἱστῶμεν ἐν ᾧ κατά συνήθειαν οἱ βασιλεῖς ἵστανται, καί ποιοῦμεν ἅμα τήν σύναξιν, καί κοινωνοῦμεν ἅμα τῶν ἀχράντων καί
PG 90:163ζωοποιῶν μυστηρίων τοῦ ζωοποιοῦ σώματος καί αἵματος τοῦ Χριστοῦ· καί ἀνακηρύττομέν σε Πατέρα ἡμῶν· καί γίνεται χαρά οὐ μόνον τῇ φιλοχρίστῳ καί βασιλίδι ἡμῶν πόλει, ἀλλά καί πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ. Οἴδαμεν γάρ ἀσφαλῶς, ὅτι σοῦ κοινωνοῦντος τῷ ἁγίῳ τῶν ἐνταῦθα θρόνῳ, πάντες ἑνοῦνται ἡμῖν, οἱ διά σέ καί τήν σήν διδακαλίαν ἀποσχίσαντες τῆς κοινωνίας ἡμῶν. Κστ΄. Καί στραφείς πρός τόν ἐπίσκοπον ὁ ἀββᾶς Μάξιμος, μετά δακρύων εἶπεν αὐτῷ· Κύριε ὁ μέγας, ἡμέραν κρίσεως ἐκδεχόμεθα πάντες. Οἶδας τά τυπωθέντα, καί δόξαντα ἐπί τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων καί τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ, καί τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν, καί τῆς αὐτόν τεκούσης παναγίας ἀειπαρθένου Μητρός. Καί βαλών κάτω τό πρόσωπον ὁ ἐπίσκοπος, στυγνοτέρᾳ τῇ φωνῇ λέγει πρός αὐτόν· Καί τί ἔχω ποιῆσαι ἐγώ, ἐπάν ἕτερόν τι παρέστη τῷ εὐσεβεστάτῳ βασιλεῖ; Καί φησι πρός αὐτόν Μάξιμος· Καί διά τί ἥψω τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων, καί οἱ μετά σοῦ, οὐκ οὔσης ἐφ᾿ ὑμῖν τῆς τῶν λαληθέτων ἐκβάσεως; Ὄντως πᾶσα ἡ δύναμις τῶν οὐρανῶν τοῦτο οὐ πείθει με ποιῆσαι. Τί γάρ ἀπολογήσομαι, οὐ λέγω τῷ Θεῷ, ἀλλά τῷ ἐμῷ συνειδότι, ὅτι διά δόξαν ἀνθρώπων, τῷ κατ᾿ αὐτήν λόγῳ μηδεμίαν ἔχουσαν ὕπαρξιν, τήν σώζουσαν τούς στέργοντας αὐτήν πίστιν ἐξωμοσάμην; ΚΖ΄. Καί ἐπί τῷ λόγῳ τούτῳ ἀναστάντες, θυμοῦ στρατηγήσαντος πᾶσιν αὐτοῖς, τιλμοῖς, καί ὠθισμοῖς, καί σφαιρισμοῖς παρέλυσαν αὐτόν, ἀπό κεφαλῆς ἕως ὀνύχων κατακλύσαντες αὐτόν πτύσμασιν· ὧνπερ, μέχρις ἄν ἐπλύνθησαν ἅπερ ἐβέβλητο ἱμάτια, διεπνέετο ὁ βρόμος. Καί ἀναστάς ὁ ἐπίσκοπος εἶπεν· Οὕτως οὐκ ἔδει γενέσθαι, ἀλλ᾿ ἀκοῦσαι μόνον παρ᾿ αὐτοῦ τήν ἀπόκρισιν, καί εἰσελθεῖν ἀναγγεῖλαι τῷ δεσπότῃ ἡμῶν τῷ ἀγαθῷ. Τά γάρ κανονικά πράγματα, ἑτέρῳ διοικοῦνται τρόπῳ. Καί μόλις πείσας αὐτούς ὁ ἐπίσκοπος ἡσυχάσαι, πάλιν ἐκάθισαν, καί μυρίαις ὕβρεσι καί ἀραῖς ἀνεπινοήτοις μωμώσαντες αὐτόν, μετά θυμοῦ καί τραχύτητος εἶπεν Ἐπιφάνιος· Εἰπέ, κακέσχατε φαγοπόλιε, ὡς αἱρετικούς ἔχων ἡμᾶς, καί τήν πόλιν ἡμῶν, καί τόν βασιλέα, τούτους εἶπας τούς λόγους; Ὄντως πλεῖόν σου Χριστιανοί ἐσμεν καί ὀρθόδοξοι· καί τόν Κύριον ἡμῶν καί Θεόν ὁμολογοῦμεν ἔχειν καί θεϊκήν θέλησιν καί ἀνθρωπίνην θέλησιν, καί νοεράν ψυχήν· καί ὅτι πᾶσα νοερά φύσις, πάντως ἔχει τό θέλειν ἐκ φύσεως καί τό ἐνεργεῖν, ἐπειδή ζωῆς ἴδιον ἡ κίνησις, καί νοός ἴδιον ἡ θέλησις. Καί θελητικόν αὐτόν οἴδαμεν, οὐ θεότητι μόνον, ἀλλά καί ἀνθρωπότητι. Ἀλλά καί τά δύο θελήσεις αὐτοῦ καί ἐνεργείας οὐκ ἀρνούμεθα. ΚΗ΄.
PG 90:165Καί ἀποκριθείς ὁ ἀββᾶς Μάξιμος, εἶπεν· Ἐάν οὕτω πιστεύετε, καθώς αἱ νοεραί φύσεις, καί ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, πῶς με ἀναγκάζετε κοινωνῆσαι ἐπί τῷ Τύπῳ, τῷ μόνην τούτων ἔχοντι ἀναίρεσιν; ΕΠΙΦ. Δι᾿ οἰκονομίαν τοῦτο γέγονεν, ἵνα μή βλαβῶσιν οἱ λαοί ταῖς τοιαῦταις λεπτομερέσι φωναῖς. Καί ἀποκριθείς ὁ ἀββᾶς Μάξιμος, εἶπε· Τοὐναντίον πᾶς ἄνθρωπος ἁγιάζεται διά τῆς ἀκριβοῦς ὁμολογίας τῆς πίστεως, οὐ μήν διά τῆς ἀναιρέσεως, τῆς ἐν τῷ Τύπῳ κειμένης. Καί εἶπε Τρώϊλος· Καί ἐν τῷ παλατίῳ εἶπόν σοι, ὅτι οὐκ ἀνεῖλεν, ἀλλά κατασιγασθῆναι ἐκέλευσεν, ἵνα εἰρηνεύωμεν πάντες. Καί ἀποκριθείς ὁ ἀββᾶς Μάξιμος εἶπεν· Ἡ σιγή τῶν λόγων, ἀναίρεσις τῶν λόγων ἐστί. Διά γάρ τοῦ Προφήτου λέγει τό Πνεῦμα τό ἅγιον· Οὐκ εἰσί λαλιαί, οὐδέ λόγοι, ὧν οὐχί ἀκούονται αἱ φωναί αὐτῶν. Οὐκοῦν ὁ μή λαλούμενος λόγος, οὐδέ λόγος ἐστί. Καί εἶπε Τρώϊλος· Ἔχε ἐν καρδίᾳ σου, ὡς θέλεις· οὐδείς σε κωλύει. Ὁ ἀββᾶς Μάξιμος εἶπεν. Ἀλλ᾿ οὐ περιώρισεν ὁ Θεός τῇ καρδίᾳ τήν ὅλην σωτηρίαν, εἰπών· Ὁ ὁμολογῶν με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω αὐτόν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Καί ὁ θεῖος Ἀπόστολος διδάσκει, λέγων· Καρδίᾳ μέν πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην· στόματι δέ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. Εἰ οὖν ὁ Θεός, καί οἱ τοῦ Θεοῦ προφῆται καί ἀπόστολοι κελεύουσιν ὀμολογεῖσθαι τό μυστήριον φωναῖς ἁγίων, τό μέγα καί φρικτόν, καί παντός τοῦ κόσμου σωτήριον, οὐκ ἔστι χρεία οἱῳδήποτε τρόπῳ κατασιγασθῆναι τήν τοῦτο κηρύττουσαν φωνήν, ἵνα μή μειωθῇ τῶν σιγώντων ἡ σωτηρία. ΚΘ΄. Καί ἀποκριθείς τραχυτάτῳ λόγῳ Ἐπιφάνιος, εἶπεν· Ὑπέγραψας ἐν τῷ λιβέλλῳ; Καί εἶπεν ὁ ἀββᾶς Μάξιμος· Ναί, ὑπέγραψα. - Καί πῶς ἐτόλμησας, εἶπεν, ὑπογράψαι, καί ἀναθεματίσαι τούς ὁμολογοῦντας καί πιστεύοντας ὡς αἱ νοεραί φύσεις, καί ἡ καθολική Ἐκκλησίᾳ; Ὄντως τῇ ἐμῇ κρίσει εἰσάγομέν σε εἰς τήν πόλιν, καί ἱστῶμεν εἰς τόν φόρον δεδεμένον, καί τούς μίμους καί μιμάδας, καί τάς προϊσταμένας πόρνας, καί πάντα τόν λαόν φέρομεν, ἵνα ἕκαστος καί ἑκάστη, καί ῥαπίσῃ καί ἐμπτύσῃ τό πρόσωπόν σου. Πρός ταῦτα ἀποκριθείς ὁ ἀββᾶς Μάξιμος, εἶπεν· Ὡς εἴπατε, γένηται, ἐάν τούς ὁμολογοῦντας δύο φύσεις ἐξ ὧν ὁ Κύριος ἐστι, καί τάς καταλλήλας αὐτῷ δύο φυσικάς θελήσεις καί ἐνεργείας, Θεῷ φύσει δι᾿ ἀλλήλων ὄντι καί ἀνθρώπῳ, ἀνεθεματίσαμεν. Ἀνάγνωθι, δέσποτα, τά πεπραγμένα, καί τόν λίβελλον, καί ἐάν, ὡς εἴπατε, εὕρητε, ποιήσατε ὅπερ βούλεσθε. Ἐγώ γάρ, καί οἱ σύνδουλοί μου ὅσοι ὑπέγραψαν, τούς κατά τόν Ἄρειον καί Ἀπολινάριον μίαν θέλησιν καί ἐνέργειαν λέγοντας, ἀνεθεματίσαμεν, καί μή ὁμολογοῦντας τόν Κύριον ἡμῶν καί Θεόν καθ᾿ ἕτερον τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστί, φύσει νοερόν· καί διά τοῦτο κατ᾿ ἄμφω θελητικόν καί ἐνεργητικόν τῆς ἡμῶν σωτηρίας. Καί λέγουσιν· Ἐάν τούτῳ συνεπαχθῶμεν, οὐ τρώγομεν, οὐ πί(ν)ομεν· ἀλλ᾿ ἀναστῶμεν, καί ἀριστήσωμεν, καί εἰσέλθωμεν. Εἴπωμεν ἅ
PG 90:167ἠκούσαμεν. Οὗτος γάρ πέπρακεν ἑαυτόν τῷ Σατανᾷ. Καί ἀναστάντες ἠρίστησαν· καί εἰσῆλθον μετ᾿ ὁργῆς τῇ παραμονῇ τῆς Ὑψώσεως τοῦ τιμίου καί ζωοποιοῦ σταυροῦ. Λ΄. Καί τῇ ἑξῆς ἕωθεν ἐξῆλθε Θεοδόσιος ὁ ὕπατος πρός τόν προειρημένον ἀββᾶν Μάξιμον, καί ἀφεῖλε πάντα ὅσα εἶχεν, εἰπών αὐτῷ ἐκ προσώπου τοῦ βασιλέως· " Ὅτι οὐκ θέλησας τιμήν, καί μακρυνθήσεται ἀπό σοῦ. Καί ὕπαγε ὅπου ἑαυτόν ἄξιον ἔκρινας εἶναι, ἔχων τό κρῖμα τῶν μαθητῶν σου, τοῦ τε ἐν Μεσημβρίᾳ, καί τοῦ ἐν Περβέροις, τοῦ γενομένου νοταρίου τῆς μακαρίας ἡμῶν μάμμης." Ἦσαν δέ καί οἱ πατρίκιοι, τουτέστι Τρώϊλος καί Ἐπιφάνιος εἰρηκότες, ὅτι Πάντως φέρομεν καί τούς δύο μαθητάς, τόν τε ἐν Μεσημβρίᾳ καί τόν ἐν Περβέροις, καί δοκιμάζομεν καί αὐτούς, καί βλέπομεν καί τήν ἐπ᾿ αὐτοῖς ἔκβασιν. Πλήν ἵνα εἶδες, κῦρι ἀββᾶ, ὅτι μικράν ἄνεσιν ἐάν λάβωμεν ἐκ τῆς συγχύσεως τῶν ἐθνῶν, ἁρμόσασθαι ὑμῖν ἔχομεν, μά τήν ἁγίαν Τριάδα, καί τόν πάπαν τόν νῦν ἐπαιρόμενον, καί πάντας τούς ἐκεῖσε λαλοῦντας, καί τούς λοιπούς σου μαθητάς· καί πάντας ὑμᾶς χωνεύομεν ἕκαστον ἐν τῷ ἐπιτηδείῳ αὐτοῦ τόπῳ, ὡς ἐχωνεύθη Μαρτῖνος. Καί λαβών αὐτόν ὁ ῥηθείς ὕπατος Θεοδόσιος, παρέδωκεν αὐτόν στρατιώταις, καί ἤγαγον αὐτός ἕως Σαλεμβρίας. ΛΑ΄. Καί ἔμειναν ἐκεῖ δύο ἡμέρας, ἕως οὗ ἀπῆλθεν εἰς τό φοσσάτον ὁ εἷς τῶν στρατιωτῶν, καί εἶπεν ὅλῳ τῷ στρατῷ, ὅτι Ὁ μοναχός ὁ βλασφημῶν τήν Θεοτόκον ὧδε ἔρχεται, ἵνα κινήσωσι τόν στρατόν κατά τοῦ ῥηθέντος ἀββᾶ Μαξίμου, ὡς βλασφημοῦντος τήν Θεοτόκον. Καί μετά δύο ἡμέρας ἐπανελθών ὀ στρατιώτης, ἔλαβεν αὐτόν ἐν τῷ φοσσάτῳ καί κατανυγείς ὑπό τοῦ Θεοῦ ὁ στρατηγός, ἤγουν ὁ τοποτηρητής τοῦ στρατηγοῦ, ἔπεμψεν ἐγγύς αὐτοῦ τούς προβεβηκότας τῶν βάνδων· πρεσβυτέρους τε καί διακόνους, καί τούς εὐλαβεῖς σιγνοφύλακας. Οὕς ἰδών παραγενομένους ὁ ῥηθείς ἀββᾶς Μάξιμος, ἐγερθείς ἔβαλε μετάνοιαν· καί ἀντέβαλον κἀκεῖνοι , καί ἐκάθισαν, κελεύσαντες καί αὐτῷ καθίσαι. Καί τις πάνυ γέρων τίμιος εἶπε πρός αὐτόν μετά πολλῆς τῆς εὐλαβείας· Πάτερ, ἐπειδή ἐσκανδάλισαν ἡμᾶς τινες εἰς τήν σήν ἁγιωσύνην, ὡς οὐ λέγεις, Θεοτόκον τήν Δέσποιναν ἡμῶν τήν παναγίαν Παρθένον, ὁρκίζω σε κατά τῆς ἁγίας καί ὁμοουσίου καί ζωοποιοῦ Τριάδος, εἰπεῖν ἡμῖν τήν ἀλήθειαν, καί ἀποτρίψασθαι τῶν καρδιῶν ἡμῶν τοῦτο τό σκάνδαλον, ἵνα μή βλαπτώμεθα ἀδίκως σκανδαλιζόμενοι. Καί βαλών μετάνοιαν, ἀνέστη, καί ἐκτείνας τάς χείρας εἰς τόν οὐρανόν μετά δακρύων εἶπεν· Ὁ μή λέγων τήν Δέσποιναν ἡμῶν τήν πανύμνητον καί παναγίαν ἄχραντον, καί πάσῃ φύσει τῇ νοερᾷ καί σεπτήν, φυσικήν ἀληθῶς μητέρα τοῦ Θεοῦ γενομένην, τοῦ ποιήσαντος τόν οὐρανόν καί τήν γῆν καί τήν θάλασσαν, καί πάντα τά ἐν αὐτοῖς, ἔστω ἀνάθεμα καί κατάθεμα ἀπό τοῦ Πατρός, καί τοῦ Υἱοῦ, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς ὁμοουσίου καί προσκυνητῆς Τριάδος, καί πάσης ἐπουρανίου Δυνάμεως· καί τοῦ χοροῦ τῶν ἁγίων
PG 90:169ἀποστόλων καί προφητῶν, καί τοῦ ἀπείρου δήμου τῶν μαρτύρων· καί παντός πνεύματος ἐν δικαιοσύνῃ τετελειωμένου, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς ἀπείρους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Καί κλαύσαντες ηὔξαντο αὐτῷ, λέγοντες· Ὁ Θεός ἐνδυναμώσει σε, Πάτερ, καί ἀξιώσει σε ἀπρόσκοπον τελειῶσαι τόν δρόμον τοῦτον. Καί τούτων εἰρημένων, ἠθροίσθησαν πολλοί στρατιῶται, πολλῶν καλῶν κινηθέντων λόγων ἀκροώμενοι· καί θεωρήσας τίς τῶν δομεστίκων τοῦ στρατηγοῦ, ὅτι πολύς ἐπισωρεύεται στρατός, καί οἰκοδομεῖται, καί καταγινώσκει τῶν εἰς αὐτόν γινομένων, τί ὑπονοήσας ὁ Θεός οἶδεν, ἐπέτρεψεν ἀνάρπαστον αὐτόν γενέσθαι, καί βληθῆναι ἀπό δύο μιλίων τοῦ φοσσάτου, ἕως ἄν τήν σύναξιν ποιήσωσι, καί ἔλθωσιν οἱ ὀφείλοντες ἀπαγαγεῖν αὐτόν ἐν Περβέροις. Πλήν ὅτι θείᾳ ἀγάπῃ νικώμενοι οἱ κληρικοί, ἐπέζευσαν τά δύο μίλια, καί ἦλθον, καί ἠσπάσσαντο αὐτόν, καί ηὔξαντο αὐτῷ· καί χερσίν ἰδίαις βαστάσαντες αὐτόν, ἔθηκαν ἐπί τό κτῆνος, καί ὑπέστρεψαν μετ᾿ εἰρήνης εἰς τούς τόπους αὐτῶν, καί αὐτός ἀπηνέχθη ἐν Περβέροις, ἐν τῇ συνεχούσῃ αὐτόν φρουρᾷ. ΛΒ΄. Καί τοῦτο δέ ἰστέον, ὅτι ἐν τῷ Ῥηγίῳ ἀποτεινόμενος Τρώϊλος πρός τόν ἀββᾶν Μάξιμον, εἶπεν, ὡς ὁ κονσιλάριος Ἰωάννης ἔγραψεν αὐτῷ περί συμβάσεως προταθείσης αὐτοῖς· καί τοῦτο γενέσθαι τέως, ἡ τῶν σῶν μαθητῶν ἀταξία διεκώλυσε. Οἶμαι δέ, ὅτι οὐκ ἔγραψεν ὁ εἰρημένος κονσιλάριος Ἰωάννης πρός τόν Τρώϊλον, ἀλλά πρός Μεννᾶν τόν μοναχόν, κἀκεῖνος εἶπε τοῖς τοῦ παλατίου. ΛΓ΄. Καί μετά ταῦτα ἤγαγον αὐτούς ἐν Κωνσταντινουπόλει, καί ἐποίησαν κατ᾿ αὐτῶν πρᾶξιν, καί μετά τό ἀναθεματίσαι καί ἀνασκάψαι αὐτούς τόν ἐν ἁγίοις Μάξιμον, καί τόν μακάριον Ἀναστάσιον τόν μαθητήν αὐτοῦ· τόν τε ἁγιώτατον πάπαν Μαρτῖνον, καί τόν ἅγιον Σωφρόνιον τόν πατριάρχην Ἱεροσολύμων, καί πάντας τούς ὀρθοδόξους καί σύμφρονας αὐτῶν, ἤνεγκαν καί τόν ἄλλον μακάριον Ἀναστάσιον, καί τοῖς αὐτοῖς ἀναθέμασι καί ὕβρεσι χρησάμενοι καί ἐπ᾿ αὐτόν παρέδωκαν τοῖς ἄρχουσιν, εἰπόντες οὕτως· Σύ μέν οὖν, Ἀναστάσιε, τό φαῖον τῆς πανδήμου τῶν ἀναθημάτων τῆς ἀρᾶς ἐνδυσάμενος περιβόλαιον, ἀπαλλάσου τῆς κανονικῆς ἀκροάσεως, πρός ἥν ἡρετίσω στάσιν τῆς γεέννης, ἀποφερόμενος, συνούσης ἡμῖν τῆς εὐκλεοῦς καί πάντα συνδιαιτησάσης τιμίας τε καί ἱερᾶς συγκλήτου, παραχρῆμα τήν μεθ᾿ ἡμᾶς παραληψομένης κρίσιν, καί τά τοῖς πολιτικοῖς δοκοῦντα νόμοις ἐπί σοί διαπραξομένης, ὡς αὐτοί δοκιμάσειεν, τῶν τηλικούτων σου βλασφημιῶν ἕνεκα καί τυραννίδων. Ψῆφος γάρ κατ᾿ αὐτῶν τῆς παρούσης συνόδου, καί συνεργείᾳ τοῦ παντοδυνάμου Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ ἡμῶν Θεοῦ κανονικῶς ψηφισαμένης τά δέοντα καθ᾿ ὑμῶν Μάξιμε, Ἀναστάσιε καί Ἀναστάσιε, ἐπεί τό λεῖπον ὑπῆρχε πρός τά παρ᾿ ὑμῶν λεχθέντα τε δυσσεβῶς καί πραχθέντα,
PG 90:171ταῖς αὐστηραῖς τῶν νόμων καθυποβληθῆναι ποιναῖς· εἰ καί ἀξία ποινή τῶν τοιούτων ὑμῶν πλημμελημάτων καί βλασφημιῶν οὐχ ὕπεστι, τῷ δικαίῳ ὑμᾶς περί τῆς μείζονος καταλιπόντες κριτῇ, ἐν τῷ παρόντι βίῳ, καί ἐν τούτῳ τήν τῶν νόμων κενοῦντες ἀκρίβειαν, κερδαινόντων ὑμῶν τό ζῇν, ψηφηζόμεθα ὑμῖν, τόν παρόντα ἡμῖν πανεύφημον ἔπαρχον, αὐτίκα παραναλαμβάνοντα ὑμᾶς ἐν τῷ κατ᾿ αὐτόν πολυαρχικῷ πραιτωρίῳ· καί νεύροις τά μετάφρενα τύπτοντα, (Μάξιμον, καί Ἀναστάσιον καί Ἀναστάσιον, τό ὄργανον τῆς ὑμῶν Μαξίμου καί Ἀναστασίου καί Ἀναστασίου) ἀκολασίας, τουτέστι τήν βλάσφημον ὑμῶν γλῶσσαν, ἔνδοθεν ἐκτεμεῖν. Εἶτα δέ, καί τήν διακονήσασαν τῷ βλασφήμῳ ὑμῶν λογισμῷ σκαιοτάτην δεξιάν, σιδήρῳ διατεμεῖν, περιαχθησομένων ἅμᾳ στερήσει τῶν αὐτῶν βδελύκτων μερῶν, τά δύο καί δέκα τμήματα ταύτης τῆς κυρίας τῶν πόλεων περινοστεύσας, ἀειφυγίᾳ τε καί φυλακῇ πρός ἐπί τούτοις διηνεκεῖ παραδοῦναι ὑμᾶς, πρός τό μετέπειτα ὑμᾶς, καί εἰς τόν ἅπαντα τῆς ζωῆς ὑμῶν χρόνον, τά οἰκεῖα οἰμώζειν βλάσφημα σφάλματα, τῆς ἐπινοηθείσης καθ᾿ ἡμῶν ἀρᾷς, περιτραπείσης τῇ ὑμῶν κεφαλῇ. Παραλαβών οὖν αὐτούς ὁ ἔπαρχος, καί κολάσας, ἔτεμε τά μέλη αὐτῶν· καί περιαγαγών ὅλην τήν πόλιν ἐξώρισεν αὐτούς ἐν Λαζικῇ. ΚΑΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΛΙΤΩΝ Σελ. 201 Τόμ. β'. Ὑπέρ τοῦ ἁγίου Πατρός ἡμῶν Μαξίμου, στηλιτευκτικόν ὑπό τινος μοναχοῦ, ἐκ δριμύξεως καρδίας συγγραφέν. Οἱ μή τήν ἀλήθειαν συνιέντες, ὡς θέμις, τό ψεῦδος δήποθεν ἀντί τῆς εἰρημένης ἀσπάζονται. Ὅταν γάρ ψυχή ἀναξία ᾗ τῆς τοῦ Θεοῦ διά τήν οἰκείαν ῥᾳθυμίαν ἐλλάμψεως, ἀγνωσίας πληροῦται καί σκότους·
PG 90:181Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου β΄. ΙΗ΄ . Γέγονεν οὖν ἀληθῶς, κατά τάς Γραφάς, μή τραπείς ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἄνθρωπος ἀναμάρτητος· ὡς οἶδεν αὐτός μόνος, ὑπάρχων τεχνίτης φυσικός τῶν ὑπέρ ἔννοιαν· κατ᾿ αὐτήν ἅμα τήν σωτήριον σάρκωσιν, τῆς ἰδίας θεότητος ἐμποιοῦσα τῇ σαρκί τήν ἐνέργειαν, οὐ περιγραφομένην αὐτῇ διά τήν κένωσιν· οὐδ᾿ ὥσπερ τῆς αὐτοῦ θεότητος, οὕτω καί αὐτῆς φυσικώς ἐκφυομένην· ἀλλ᾿ ἐν οἷς ἄν σαρκωθείς θεϊκῶς ἐνήργησε δι᾿ αὐτῆς ἐκφαινομένην οὐ γάρ γέγονε φύσει θεότητος, μεταβληθεῖσα τήν φύσιν, ἡ σάρξ, γενομένη τῇ φύσει θεότητος σάρξ· ἀλλ᾿ ὅπερ ἦν, καί θεότητι συμφυεῖσα, μεμένηκε· ἤγουν σάρξ, ἀσθενής καί παθητήν τήν φύσιν καί τήν ἐνέργειαν· καθώς εἶπεν ὁ Σωτήρ· Τό μέν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δέ σάρξ ἀσθενής· καθ᾿ ἥν ἐνεργήσας τε καί παθών ἅπερ ἦν ἀναμαρτήτου σαρκός, τήν ὑπέρ ἡμῶν ἐπιστώσατο κένωσιν Θεότητος, θαύμασι καί σαρκός παθήμασι φυσικῶς βεβαιουμένην. Διά γάρ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἵνα σαρκί μέν παθητῇ πάσχων, ἅπαν ἡμῶν τό τῷ θανάτῳ πραθέν λυτρώσηται γένος· ἀπαθεῖ δέ θεότητι διά σαρκός θαυματουργῶν, πρός τήν ἀκήρατον αὐτοῦ μακαρίαν ἀπαναγάγῃ ζωήν· ἧς ἀπέπεσεν τῷ διαβόλῳ πειθόμενος· καί τά κατ᾿ οὐρανούς ἅγια τάγματα τῶν νοερῶν οὐσιῶν στομώσῃ πρός ἀτρεψίαν τῷ μυστηρίῳ τῆς αὐτοῦ σωματώσεως· ἧς ἔργον ἡ τῶν ὅλων ἀνακεφαλαίωσις. Μεμένηκεν οὖν καί σαρκωθείς κατά τήν φύσιν Θεός ὑπεράπειρος, τήν ἑαυτῷ συγγενῆ καί κατάλληλον ἔχων ἐνέργειαν· τῆς Θεότητος οὐσιωδῶς ἐκφυομένην· διά δέ τῆς αὐτοῦ παναγίας σαρκός ἐν τοῖς θαύμασιν οἰκονομικῶς ἐκφαινομένην· ἵνα πιστευθῇ Θεός εἶναι, δι᾿ ἀσθενοῦς φύσει σαρκός αὐτουργῶν τήν τοῦ παντός σωτηρίαν. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου γ΄. ΙΘ΄. Κἀμοί γάρ, ἵνα τρανώσω παραδείγματι τό περί Σωτῆρος λεχθέν, ὁ φυσικός μου λόγος συγγενής ἐστι καί κατάλληλος ὄντι λογικῷ τε καί νοερῷ τήν ψυχήν· ᾗς κατά φύσιν ἐστίν αὐτοκίνητος ἐνέργεια τε καί πρώτη δύναμις ἀεικίνητος, ὁ λόγος, φυσικῶς αὐτῆς πηγαζόμενος· ὅν ῥηματίσας τε καί γραμμαῖς εὖ χαράξας, γλώσσῃ μέν ὀργανικῶς, ὅτε χρή προφέρω, καί γράμμασι τεχνικῶς, διά τῶν ἀνομοίων ὑπάρχοντα, καί διά τῶν ἀνομοίων μή τραπέντα δεικνύς αὐτόν ἐξακουόμενον. Οὐ γάρ γλώσσης καί γραμμάτων ὁ φυσικός μου λόγος ἐστί, κἄν δι᾿ αὐτῶν αὐτοῦ ποιουμένου τήν προφοράν· ἀλλ᾿ ἐμοῦ τοῦ κατά φύσιν λαλοῦντος, καί δι᾿ ἀμφοῖν αὐτόν ὡς ἐμόν ἐκφωνοῦντος· τῆς μέν νοερᾶς μου ψυχῆς φυσικῶς ἀεί παγαζόμενον· διά δέ τῆς σωματικῆς μου γλώσσης ὀργανικῶς, ὡς ἔφην, ὅτε χρή προφερόμενον. Ὥσπερ οὖν ἡμῶν ὅσον εἰκάσαι
PG 90:183τόν παντελῶς ἀνείκαστον, διά τῆς σωματικῆς ἡμῶν γλώσσης, ἀτρέπτως ἡ κατά φύσιν τῆς ψυχῆς λογική προφέρεται δύναμις, οὕτω καί ἐπί τῆς ὑπερφυοῦς τοῦ Θεοῦ σωματώσεως, διά τῆς αὐτοῦ παναγίας σαρκός, ἐν οἷς ἄν θεϊκῶς ἐνήργησε, δίχα τροπῆς ἡ παντοκρατορική καί τῶν ὅλων ποιητική τῆς ὄλης θεότητος ἐνέργεια διαδείκνυται, πάσης ἐκτός κατά φύσιν περιγραφῆς διαμένουσα, κἄν διά σαρκός διέλαμψε φύσει πεπερασμένης. Οὐ γάρ πέφυκε περιγράφεσθαι γενητῇ φύσει τό κατά φύσιν ἀγένητον· κἄν συνέφυ αὐτῷ κατά σύλληψιν πάντα περιγράφουσαν νοῦν· οὔτε μέν εἰς τἀυτόν αὐτῷ φέρεσθαι φύσεώς ποτε καί φυσικῆς ἐνεργείας, ἕως ἄν ἑκάτερον τῆς ἰδίας ἐντός μένει φυσικῆς ἀτρεψίας. Ὁμοφυῶν γάρ μόνον ἡ ταὐτουργός ἐστι κίνησις, σημαίνουσα τήν οὐσίαν, ᾗ φυσική καθέστηκε δύναμις, ἑτεροφυοῦς ἰδιότητος οὐσίας εἶναι κατ᾿ οὐδένα λόγον ἤ γενέσθαι δίχα τροπῆς δυναμένης. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου δ΄. Κ΄. Τό γάρ μυστήριον τῆςθείας σαρκώσεως, ἀποστόλοις τε καί προφήταις καί διδασκάλοις, διττήν καί διάφορον ἔχον διέγνωσται τήν ἐν πᾶσι φυσικήν θεωρίαν· ἀνελλιποῦς ὑπάρχον θεότητος, καί πλήρους ἐνδεικτικόν ἀνθρωπότητος ὄν. Ἕως ἄν οὐχ εἷς κατά τήν οὐσίαν γνωρίζεται Λόγος μιᾶς ἐνεργείας, οὐδέποτε καθοτιοῦν ἀμφοτέρων γνωσθήσεται κίνησις. Ὁ γάρ ἀεί κατά φύσιν ὑπάρχων Θεός, ὑπεραπείρῳ δυνάμει γενόμενος, ὡς ἠθέλησεν, ἄνθρωπος ἀναμάρτητος, ὅπερ ἦν, ἐστί, μεθ᾿ ὅσων νοεῖται Θεός· καί ὅπερ γέγονεν, ἐστί, μεθ᾿ ὅσων νοεῖται καί γνωρίζεσθαι πέφυκεν ἄνθρωπος. Ἑαυτοῦ καθ᾿ ἑκάτερον ἀεί μένων ἀνέκπτωτος, οἷς θεϊκῶς ὁμοῦ καί ἀνθρωπίνως ἐνήργησε, τέλειον κατά τόν ἑκάτερον λόγον σώζων ἑαυτοῦ φυσικῶς ἀναλλοίωτον. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου ε΄. ΚΑ΄. Βήρων γάρ τις ἔναγχος, μεθ᾿ ἑτέρων τινῶν, τήν Βαλεντίνου φαντασίαν ἀφέντες, χείρονι κακῷ κατεπάρησαν, λέγοντες· Τήν μέν προσληφθεῖσαν τῷ λόγῳ σάρκα γενέσθαι ταυτουργόν τῇ θεότητι, διά τήν πρόσληψιν· τήν θεότητα δέ γενέσθαι ταυτοπαθῆ τῇ σαρκί, διά κένωσιν· τροπήν ὁμοῦ καί φύρσιν καί σύγχυσιν, καί τήν εἰς ἀλλήλους ἀμφοτέρων μεταβολήν δογματίζοντες. Εἰ γάρ ἡ προσληφθεῖσα σάρξ γέγονε κενωθεῖσα τῇ σαρκί ταυτουργός τῇ θεότητι, δηλονότι καί φύσει Θεός, μεθ᾿ ὅσων φυσικῶς νοεῖται Θεός. Καί εἰ γέγονε κενωθεῖσα τῇ σαρκί ταυτοπαθής ἡ θεότης, δηλονότι καί φύσει σάρξ, μεθ᾿ ὅσων φυσικῶς γνωρίζεσθαι πέφυκε σάρξ. Τά γάρ ἀλλήλοις ὁμοεργῆ καί ταὐτουργά, καί ὁμόφυλα πάντως καί ταυτοπαθῆ διαφοράν οὐκ ἐπιδέχεται φύσεως· καί φύσεως αὐτῶν συγκεχυμένων, ἔσται δυάς ὁ Χριστός, καί προσώπων μεμερισμένων τετράς, τό φευκτότατον. Καί πῶς αὐτοῖς εἷς καί ὁ αὐτός Θεός ὁμοῦ φύσει καί
PG 90:185ἄνθρωπος, ὁ Χριστός; Ποίαν δέ κατ᾿ αὐτούς ἕξει τήν ὕπαρξιν, μεταβολῇ θεότητος γενόμενος ἄνθρωπος, καί σαρκός μεταποιήσει Θεός; Ἡ γάρ εἰς ἀλλήλας τούτων μετάπτωσις, παντελής ἐστιν ἀμφοτέρων ἀναίρεσις· σκοπείσθω δέ πάλιν ἡμῖν ἑτέρως ὁ λόγος. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου στ΄. ΚΒ΄. Εὐσεβές κεκύρωται δόγμα Χριστιανοῖς· κατ᾿ αὐτήν τε φύσιν καί τήν ἐνέργειαν, καί πᾶν ἕτερον αὐτῷ προσφυές, ἴσον ἑαυτῷ καί ταυτόν εἶναι τόν Θεόν, μηδέν ἑαυτῷ τῶν ἑαυτοῦ παντελῶς ἄνισον ἔχοντα καί ἀκατάλληλον. Εἰ τοίνυν κατά Βήρωνα τῆς αὐτῆς αὐτῷ προσληφθεῖσα φυσικῆς ἐνεργείας γέγονεν ἡ σάρξ, δηλονότι καί τῆς αὐτῆς αὐτῷ γέγονε φύσεως, μεθ᾿ ὅσων ἡ φύσις, ἀναρχίας, ἀγεννησίας, ἀπειρίας, ἀϊδιότητος, ἀκαταληψίας, καί τῶν ὅσα τούτων καθ᾿ ὑπεροχήν ὁ θεολογικός ὑπερφυῶς ἐνορᾷ τῇ θεότητι λόγος· καί τροπήν ἀμφότερα πέπονθεν, μηδετέρου τόν τῆς φύσεως οὐσιώδη λόγον ἔτι σωζόμενον ἔχοντος. Ὁ γάρ ἑτεροφυῶν εἰδώς ταυτουργίαν, σύγχυσιν ὁμοῦ φυσικήν, καί διαίρεσιν αὐτῶν εἰσηγεῖται προσωπικήν· ἀδιαγνώστου παντελῶς τῇ τῶν ἰδιωμάτων μεταβολῇ τῆς φυσικῆς αὐτῶν γενομένης ὑπάρξεως. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου ζ΄. ΚΓ΄. Εἰ δέ τῆς αὐτῆς αὐτῷ μή γέγονε φύσεως, οὐδέ τῆς αὐτῆς αὐτῷ γενήσεται φυσικῆς ἐνεργείας, ἵνα μή δειχθῇ τῇ φύσει τήν ἐνέργειαν ἄνισον, ἔχων καί ἀκατάλληλον· καί τῆς αὐτοῦ δι᾿ ὅλων τῶν ἑαυτοῦ φυσικῆς ἔξω γεγονώς ἰσότητος καί ταυτότητος· ὅπερ ἀσεβές. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου η΄. ΚΔ΄. Εἰς ταύτην δέ τήν πλάνην κατήχθησαν, κακῶς πεισθέντες ἰδίαν γενέσθαι τῆς σαρκός τήν δι᾿ αὐτῆς ἐκφανθεῖσαν ἐν τοῖς θαύμασοι θείαν ἐνέργειαν· ᾗ τό πᾶν ὁ Χριστός οὐσιώσας, καθό νοεῖται Θεός, συνέχει κρατούμενον. Οὐ γάρ ἔγνωσαν, ἀδύνατον εἶναι θείας ἐνέργειαν φύσεως ἑτεροφανοῦς οὐσίας ἰδίωμα γενέσθαι δίχα τροπῆς· οὐδέ συνῆκαν, ὡς οὐ πάντως ἴδιόν ἐστι σαρκός, τό δι᾿ αὐτῆς μέν ἐκφαινόμενον, οὐκ αὐτῆς δέ φυσικῶς ἐκφυόμενον· καίτοι σαφοῦς αὐτοῖς οὔσης καί προφανοῦς τῆς ἀποδείξεως. Ἐγώ γάρ γλώσσῃ λαλῶν καί χειρί γράφων, μίαν καί τήν αὐτήν δι᾿ ἀμφοῖν τῆς νοερᾶς μου ψυχῆς ἐκφαίνω διάνοιαν, ἐνέργειαν αὐτῆς ὑπάρχουσαν φυσικήν· μηδενί λόγῳ δείξας αὐτήν γλώσσης ἤ χειρός φυσικῶς ἐκφυομένην· μήτε μήν γενομένην αὐτῶν ἤ λεγομένην διάνοιαν, διά τήν δι᾿ ἀμφοῖν αὐτῆς ἔκφανσιν. Γλῶσσαν γάρ ἤ χεῖρα διανοητικήν συνετός οἶδεν οὐδείς· ὥσπερ οὐδέ τήν παναγίαν τοῦ Θεοῦ σάρκα, διά τό προσληφθῆναι, καί τό δι᾿ αὐτῆς ἐκφανθῆναι τήν θείαν ἐνέργειαν, γενομένην κατ᾿ αὐτόν φύσει δημιουργόν· ἀλλ᾿ εὐσεβῶς ὁμολογεῖ πιστεύων, ὅτι διά τήν ἡμῶν σωτηρίαν, καί τό δῆσαι πρός
PG 90:187ἀτρεψίαν τό πᾶν, ὁ τῶν ὅλων δημιουργός ἐκ τῆς παναγίας ἀειπαρθένου Μαρίας, κατά σύλληψιν ἄχραντον, δίχα τροπῆς, ἐνουσιώσας ἑαυτῷ ψυχήν νοεράν μετ᾿ αἰσθητικοῦ σώματος, γέγονεν ἄνθρωπος φύσει κακίας ἀλλότριος· ὅλος Θεός ὁ αὐτός, καί ὅλος ἄνθρωπος ὁ αὐτός· ὅλος Θεός ὁμοῦ φύσει καί ἄνθρωπος ὁ αὐτός· θεότητι μέν τά θεῖα διά τῆς αὐτοῦ παναγίας σαρκός, οὐκ ὄντα φύσει τῆς σαρκός ἐνεργῶν· ἀνθρωπότητι δέ τά ἀνθρώπινα, οὐκ ὄντα φύσει θεότητος, ἀνοχῇ πάσχων θεότητος. Μηδέν θεῖον γυμνόν σώματος ἐνεργήσας· μηδέ ἀνθρώπινον ὁ αὐτός ἄμοιρον δράσας θεότητος. Τηρῶν ἑαυτῷ καί καθ᾿ ὅν ἐνήργησεν ἀμφότερα καινοπρεπῆ τρόπον, τό κατ᾿ ἄμφω φυσικῶς ἀναλλοίωτον· εἰς πίστωσιν τῆς αὐτοῦ τελείας ἐνανθρωπήσεως, τῆς ὄντως ἀληθοῦς, καί μηδέν ἐχούσης φαυλότητος. Ὁ μέν οὖν Βήρων, οὕτως ἔχων, ὡς ἔφην, ἐνεργείας μονάδι τήν θεότητα τοῦ Χριστοῦ καί τήν ἀνθρωπότητα συγχέας, ὁμοῦ φυσικῶς καί προσωπικῶς μερίζων, καταλύει τόν βίον· ἀγνοήσας μόνης τῆς τῶν ὁμοφυῶν προσώπων ὁμοφυοῦς ταυτότητος τήν ταυτουργίαν εἶναι δηλωτικήν. Συνέχεια τοῦ Τόμ. Β΄ σελ. 152 Ι Ε. ΘΕΟΔ. Τί οὖν; Οὐ δεῖ παντελῶς ἐπί Χριστοῦ λέγειν μίαν ἐνέργειαν; ΜΑΞ. Κατά τήν ἁγίαν Γραφήν, καί τούς ἁγίους Πατέρας οὐδέν τοιοῦτον λέγειν παρελάβομεν· ἀλλ' ὥσπερ δύο φύσεις τόν Χριστόν τάς ἐξ ὧν ἐστιν, οὕτως καί τάς φυσικάς αὐτοῦ θελήσεις καί ἐνεργείας καταλλήλως αὐτῷ, ὁμοῦ τε φύσει Θεῷ καί ἀνθρώπῳ ὄντι τῶ αὐτῷ πιστεύειν καί ὁμολογεῖν ἐπετράπημεν. ΘΕΟΔ. Ὄντως, δέσποτα, καί ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν καί τάς φύσεις καί διαφόρους ἐνεργείας, τουτέστι, θείαν τε καί ἀνθρωπίνην· καί θελητικήν αὐτοῦ τήν θεότητα, καί θελητικήν αὐτοῦ τήν ἀνθρωπότητα· ἐπειδή οὐκ ἄνευ θελήσεως ἦν ἡ ψυχή αὐτοῦ. Δύο δέ οὐ λέγομεν ἵνα μή μαχόμενον αὐτόν αὐτῷ εἰσαγάγωμεν. ΜΑΞ. Τί οὖν; δύο θελήσεις λέγοντες, μαχομένας αὐτάς εἰσάγετε διά τόν ἀριθμόν; ΘΕΟΔ. Οὔ. ΜΑΞ. Τί οὖν; φύσεσιν ἐπιφημηζόμενος ὁ ἀριθμός οὐ διαιρεῖ· ἀλλ' ἐπί θελήσεων καί ἐνεργειῶν λεγόμενος, διαιρέσεως ἔχει δύναμιν; ΘΕΟΔ. Πάντως καί οἱ Πατέρες ἐπί θελήσεων καί
PG 90:203καί βλέπει τό φῶς σκότος, καί τό σκότος φῶς. Καί ὅν τρόπον τοξότης ἄσκοπος, καί πρός τούτῳ καί νευράν τείνων εὔεικτον, τήν βολήν ἀστόχως βάλλει καί ἀτέχνως· οὕτως καί αὐτή λόγους καί ἔργα προβαλλομένη, καμπύλα καί λοξώδη καί ἀσυνάρτητα ταῦτα προτείνεται· καί μάλιστα τοῖς σταγόνα οὐράνιον καταξιωθεῖσιν ὑποδέξασθαι. Ὅπερ δή πέπονθεν ὁ ἀλογώτατος καί ἐννεώτατος βασιλεύς, καί οἱ περί Ἐπιφάνιον, μᾶλλον δέ Ἀποφάνιον τόν πυρίκαον, ἀλλ᾿ οὐ πατρίκιον· καί Θεοδόσιον τόν ὑπόσκοπον, ἀλλ᾿ οὐκ ἐπίσκοπον, τῶν τόν ἅγιον Μάξιμον καί τρίτον θεολόγον γλωσσοδεξιότμητον δρασάντων· καί τοῖς δυοῖν Ἀναστασίοιν τῶν αὐτοῦ ἄνωθεν φοιτητῶν, τῷ αὐτῷ κρίματι ψηφισάντων. Τί γάρ, ὦ οὗτοι, ἵνα μικρά πρός ὑμᾶς διαλέξωμαι ἐξ ἀνίας (λύπης), καί ἀλύκης οὐ τῆς τυχούσης, ἀσεβές ἐν τοῖς ἐγκρίτοις καί θεολογικοῖς καί ψυχωφελέσιν αὐτοῖς (αὐτῶν) δόγμασι, καί ἐν τοῖς ἠθικοῖς, καί γνωστικοῖς, καί θεοπρεπέσι νοήμασιν ἐξηύρατε, ὡς γραφῆς ἄτοπον, ἵνα τοιαύτῃ ἀπανθρώπῳ τιμωρίᾳ τόν δίκαιον ὡς δύσχριστον ἀποκόψητε; Σπέρματα πονηρά, ἀμβλωθρίδια ἀτέλεστα, πτηνά νυκτοπορινά, γῆς ἔντερα, κοιλίαι ἀργαί, τραπεζογίγαντες καί γυναικοϊέρακες. Ἰδού μετά χεῖρας τῶν ἀπόρων ἡ βίβλος αὐτοῦ, ἥν πᾶσα φύσις ἐθαύμασε καί θαυμάζει, καί ἔτι θαυματωθήσεται. Ἴδε αἱ δύο πρός ταῖς τέσαρσιν ἑκαντοντάδες, ἅς οὐ λέγω τούς ἀναξίους ὑμᾶς, ἀλλά καί τοῖς ἄγαν ἐγκρίτοις ἐφάνησαν τίμιαι. Ὁ δέ τῶν ψήφων κώδηξ σιγῇ τιμάσθω. Τά γάρ ὑπέρ τήν ἐνοῦσαν τῇ φύσει δύναμιν καθιστάμενα, ὕβριν ὑπομένει καί ἐπαινούμενα. Ἡ ὑμῶν ὤφειλε τμηθῆναι δεξιά, ὡς ἀφῇ λυσσῶσα, ὡς ἄγει, ἵνα μή λέγω διά τό δύσφημον, πάντη μεμολυσμένη, ὡς ὑπόδοχος τῆς δευτέρας εἰδωλολατρείας. Ἐχρῆν τούς ὑμῶν ἐξορύξαι ὀφθαλμούς, ὡς προχειρότατον τοῦ διαβόλου ὄργανον, ὡς ἀσελγείας πρόδρομον, ὡς λυσσώδους λαγνείας διανεύματα. Τήν ὑμῶν καθῆκεν ἔνδοθεν γλῶτταν τεμεῖν, ὡς εἰς οὐρανόν ἀναχθεῖσαν, κἀκεῖθεν ἀποῤῥιφεῖσαν, ὡς τρέφουσαν πόνον καί κόπον καί ἡδονήν ἐν λάρυγγι διωθοῦσαν, καί γλασφημίαν ἐγκισσῶσαν· καί ἀργά καί πτωχοκτόνα διαλοχοῦσαν. Τόν νῶτον ὑμῶν ἐχρῆν διασπαραχθῆναι, καί τό θυμοῦ γέμον στηθήνιον, ὡς ὄχημα δαιμόνων, ὡς ὄφεως ἑρπιστήριον, ὡς δαιμόνων σκιρήντριον (σκιριτήριον), ὡς ἀσεβείας χαρτοφυλακεῖον. Τοιαῦτά σου, ἑπτάλοφε Βαβυλών, τά αὐχήματα· τηλικαῦτα ἀνόσια καί κοσμοβόρα θηλάζεις ἔγγονα. Αἵμασιν ἁγίοις κομᾷς· τῷ λύθρῳ τῶν ὁσίων ἀνασκιρτᾷς. Πᾶν αἷμα δίκαιον ἀδίκως ἐκένωσας, καί οὐ καταπτήσεις; πᾶς ὅστις δίκαιος παρά σοῦ ἐδιώχθη, καί οὐκ ἐρυθριᾷς; ἀλαζονεύῃ, καί οὐκ ἐπιγινώσκεις; Σκάζεις, καί οὐ τρομεῖς; Λοχᾷς, καί ῥητορεύεις; Σφάζεις, καί φιλοσοφεῖς; Γλωττοτομεῖς, καί κοινωνεῖς;
PG 90:205Δεξιάν, Θεοῦ ἀλήθειαν λέγω, ἐκτέμνεις, καί Τά ἅγια τοῖς ἁγίοις ἀνεπαισθήτως κράζεις; Ἀλλά σέ μέν, καί τούς σούς ἡ τοῦ Θεοῦ ἀδιάδραστος διδάσκει δίκη· τούς δέ ὁμολογητάς καί οὐκ ἔλαττον μάρτυρας, ἡ αἰώνιος Χριστοῦ ὑποδέξεται βασιλεία· ἧς καί ἡμεῖς, εἰ καί τολμηρόν εἰπεῖν, ἐπιτύχοιμεν διά τῶν εὐπροσδέκτων αὐτῶν παρακλήσεων. Ἀμήν. Ἀκολουθία α΄. Ἁγίου Μαξίμου. ΤΟΜΟΣ Β΄. Σελ. 206. ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ α ΄. Τοῦ ὁσίου Μαξίμου, Ἀναστασίου καί Μακαρίου (Ἀναστασίου). Στιχ. Ἦχος πλάγ. δ. Προσόμια. Μάρτυρες Κυρίου, ἱκετεύσατε. Ὅσιοι Πατέρες, πᾶσαν πόλιν ἡγιάσατε, καί πάντα τόπον ἐφωτίσατε· καί νῦν πρεσβεύσατε οἰκῆσαι τόν φωτισμόν τοῦ Χριστοῦ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, δεόμεθα. Ὅσιοι πατέρες, ἐβδελύξασθε πᾶσαν αἵρεσιν· ἐκηρύξατε τήν εὐσέβειαν· διό πρεσβεύσατε οἰκῆσαι τόν φωτισμόν τοῦ Χριστοῦ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν δεόμεθα. Ὅσιοι Πατέρες, μετά τήν ἐκτομήν τῶν μελῶν ὑμῶν ὡς οὐδέν πεπονθότες ἐνειργήσατε, λαλοῦντες στόμασιν ἀγλώσσοις, καί γράφοντες χερσί τά θεῖα δόγματα. Ἦχος πλ. δ΄. ᾠδ. α΄. Τόν Ἰσραήλ ἐκ δουλείας. Τῆς ἀνωτάτου σοφίας τούς θησαυρούς κτησάμενος ἐν τῇ καρδίᾳ, ὅσιε, δι᾿ αὐτῆς ἐπλούτισας τόν κόσμον τοῖς σοῖς δόγμασιν. Ἀγγελικήν ἀπεδείξω διαγωγήν ἐν γῇ κατοικῶν, καί γέγονας ταμεῖον Θεοῦ, Χριστοκήρυξ ὅσιε, διό καί ἀνεκράθης αὐτῷ. Αἱρετικῶν γλωσσαλγείας τῇ φλογιφόρῳ γλώσσῃ σου κατέφλεξας, μακάριε, τόν Σωτῆρα ἕνα Υἱόν κηρύξας ἐν δυάδι μορφῶν. Θεοτ. Χαῖρε, ἁγνή Θεοτόκε, ἡ τόν προόντα Λόγον Θεοῦ τεκοῦσα ἐπεσχάτων σαρκί· χαῖρε, τεῖχος πάντων ἡμῶν καί σκέπη τῶν τιμώντων σε. ᾨδή γ ΄ . Οὐκ ἔστιν ἅγιος ὁ Κύριος; Τά αἵματα στάζουσι τῆς τιμίας σου χειρός, καί τά δόγματα ῥύουσι τῆς σώφρονος γλώσσης σου, τῆς ἐνάρθρως βιώσης μετά τήν ἐκτομήν αὐτῆς, Χριστόν ἐν δύο φύσεσιν. Ἡ χείρ σου τοῖς γράμμασιν οὐκ ἐπαύσατο βοᾷν, καί ἡ γλῶσσα τοῖς δόγμασι σαλπίζει τήν πίστιν σου,
PG 90:207θεορῆμον τρισμάκαρ. Θεός γάρ ἦν ἑκάτερα κινῶ καί συμβιβάζων λαλά. Ἐκ γῆς τό πολέτευμα νοητῶς εἰς οὐρανούς καταλάξαντες, ὅσιοι, ἐκεῖ αὐλιζόμενοι ἐν φωτί αἰωνίῳ, διό καί οὐράνιον τό στέφος ἐκομίσατε. Θεοτ. Γυναῖκες μέν τίκτουσι, Μητροπάρθενε ἁγνή, ἀλλ᾿ οὐκ ἔτι παρθένοι, ὡς σύ, διαμένουσιν· οὐδεμία γάρ τούτων Θεόν ἀπεκύησεν, εἰ μή σύ, Θεοτόκε σεμνή. ᾨδή δ ΄. Ἐξ ὄρους κατασκίου. Σύ τόν Μωϋσῆν μιμούμενος, θεόφρον, πλάκας νοεράς ἐδέξω τῶν δογμάτων. Ἐν γάρ τῷ γνόφῳ εἰσέδυς (εἰσδύς ) τῶν νοημάτων, κατεπλούτησας τό τῆς γνώσεως φῶς. Σύ τόν Ἀβραάμ ζηλώσας, θεοφόρε, ἄλλον Ἰσαάκ προσῆξας τῷ Κυρίῳ, τήν σεαυτοῦ θυσιάσας, Πάτερ, καρδίαν, ἐν τῷ πυρί τῆς συνειδήσεως. Τούτους ἡ Τριάς ἐδόξασεν ἀξίως· τούτους ὁ Θεός συνήρμοσε τῇ πίστει, ὁμολογοῦντας ἀλλήλοις τῇ εὐσεβείᾳ τῆς ἀπλανοῦς ὁμολογίας ἡμῶν. Θεοτ. Ἄχρονον Υἱόν ἐγέννησας ἐν χρόνῳ· ἄφθαρτος, ἁγνή, διέμεινας τεκοῦσα τόν δι᾿ ἡμᾶς σαρκωθέντα ἐν τῇ γαστρί σου, Θεογεννῆτορ ἀειπάρθενε. ᾨδή ε΄ . Ὀρθρίζοντες βοῶμεν. Οὐκ ἔτεμέν σου, Πάτερ, τό ξίφος τήν παῤῥησίαν· οὐκ ἔσβεσεν, ὅσιε, ἡ ἐξορία τήν πίστιν σου. Κηρύττει μέν ἡ Ῥώμη τόν ζῆλον σου, θεοφόρε· σαλπίζει δέ, ὅσιε, ἡ Ἐκκλησία τούς λόγους σου. Τήν πίστιν σου ἀσάλευτον ἔστερξας ἐν καρδίᾳ, καί νοῦν ἀνεπτέρωσας πρός οὐρανόν, μεγαλώνυμε. Θεοτ. Πηγήν ἀθανασίας ὑμνοῦμεν σε Θεοτόκε· σύ γάρ τήν ἀένναον ζωήν τῷ κόσμῳ ἐπήγασας. ᾨδή ς ΄. Ἐκ κοιλίας ᾄδου κραυγῆς μου ἤκουσας φωνῆς μου, καί ἐῤἑύσω ἐκ φθορᾶς τήν ζωήν μου, ὡς φιλάνθρωπος. Ἐθαυμάστωσέν σου, τρισμάκαρ, τήν ὁμολογίαν, ὁ ἐν σοί φθεγξάμενος Ἰησοῦς, ὁ συνάθλήσας σοι. Οὐκ ἀρχόντων τῦφον, οὐ ξίφος, οὐ πῦρ ἀπειλοῦν σοι κατεπλάγης, ὅσιε· τῇ γάρ πίστει ἦσθα πάγιος. Μετά βίου τέλος, Πατέρες, θαύματα τελεῖτε, ἐνεργεῖς παρέχοντες ἀποδείξεις τῶν θαυμάτων ὑμῶν. Θεοτ. Ὑπέρ νοῦν καί λόγον, Παρθένε, τόν τροφέα
PG 90:209πάντων ἐκ μαζῶν θηλάζουσα, τά μητέρων οὐχ ὑφίστασαι. Κάθισμα. Ἦχος γ΄. πλ. Θείας πίστεως. Δόγμα ἔνθεον ἐπικρατύνων, στύλος γέγονας ὀσθοδοξίας, καί κραταίωμα, θεόφρον, τῆς πίστεως, δυσίν οὐσίαις καί δυσί θελήσεσιν ἀνακηρύξας Χριστόν τόν Θεόν ἡμῶν, Πάτερ Μάξιμε, ὅν νῦν ἐκτενῶς ἱκέτευε δωρήσασθαι ἡμῖν τό μέγα ἔλεος. Συναξάριον. Ἄθλησις τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Μαξίμου τοῦ ὁμολογητοῦ, ὅς ἐπί τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ ἐπιλεγομένου Πωγωνάτου, ἐγγόνου Ἡρακλείου, ταῖς μεγίσταις τιμαῖς ὑπό τῶν πρώην βασιλέων δεξιωθείς, καί ἱκανός ἐν ταῖς πολιτικαῖς διοικήσεσι τά πρακτέα ὑφηγεῖσθαι, διά λόγον καί τρόπον καί τήν ἀπό χρόνου σύνεσιν, εἰς τόν τοῦ πρωτοασηκρήτις προεβιβάσθη ἀξίωμα, καί βουλῆς τοῖς βασιλεῦσιν γέγονεν κοινωνός. Ἐπεί δέ ἡ πονηρά καί ἔκφυλος δόξα, τῶν μίαν θέλησιν ἐπί τῆς οἰκονομίαις τοῦ Χριστοῦ τήν διά σαρκός εἰσαγόντων ἐπεκράτει ληρωδοῦσα, καί διατάγματά τινα τήν τοιαύτην περιέχοντα βλασφημίαν κατά τήν ἀγοράν ἐπόμπευεν, καί ἐπί τῆς μεγάλης προὔκειτο Ἐκκλησίας, οὗτος οὐκ ἀνεχόμενος τῇ τῶν ἀσεβῶν κοινωνίᾳ συνασεβεῖν, ἀφείς τάς κοσμικάς ἀρχάς καί τιμάς, εἵλετο μᾶλλον ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ παρεῤῥίφθαι, ἤ ἐν σκηνώμασιν ἁμαρτωλῶν κατοικεῖν. Καί καταλαβών τό ἐν Χρυσοπόλει μοναστήριον, τήν κόμην ἀπέθετο· οὗ καί καθηγητής ὕστερον γέγονεν. Εἶτα θείῳ ζήλῳ ὥσπερ ὑπό πυρός ἐξαφθείς, τήν πρεσβυτέραν Ῥώμην κατέλαβεν, καί Μαρτῖνον τόν μακάριον πάπαν παρεσκεύασεν, τοπικήν ἀθροίσαντα σύνοδον, ἀναθεματίσαι τούς εἰσηγητάς τοῦ ἀνοσίου δόγματος, τῶν μίαν ἐπί Χριστοῦ βλασφημούντων θέλησιν· καί εἰς ἔλεγχον τῶν οὕτως φρονούντων λόγους συγγράψας, καί ἐπιστολάς λογικαῖς ἀποδείξεσι καί γραφικαῖς τῆς καθ᾿ ἡμᾶς πίστεως συστατικάς, πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐξέπεμψεν. Ἀναζεύξας δέ ἀπό Ῥώμης μετά τῶν δύο Ἀναστασίων τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, εἰς εὐθύνας παρά τῆς συγκλήτου καθίσταται, ὁμοδοξούσης τῇ τοῦ βασιλέως αἱρέσει· ὅτι πάντων ὑπεικόντων τῷ βασιλεῖ, αὐτός τε μόνος ἀνθίσταται, καί τούς ἄλλους εἰς ἀποστασίαν κινεῖ, ἐναντία διά τῶν ἐπιστολῶν φρονεῖν μεταπείθων αὐτούς. Ἐπί τούτῳ πέμπεται ἐν φρουρᾷ κατά τήν Θράκην· καί ἐπιμένων τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει, τήν χεῖρα καί τήν γλῶτταν ἀκροτηριάζεται, κἀκεῖθεν εἰς τήν ὑπερορίαν κατά τήν Λαζικήν πέμπεται· ἔνθα ἐπί τρισί χρόνοις διαγαγών, καί ταῖς οἰκείαις τοῦ σώματος χρείαις αὐτός ὑπηρετησάμενος, καί πλήρης ἡμερῶν ὤν, μικρόν νοσήσας, ἀνεπαύσατο ἐν Κυρίῳ· καί κατετέθη ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου Ἀρσενίου ἐν αὐτῇ χώρᾳ τῶν Λαζῶν, πολλάς θαυμάτων ἐνεργείας καθ᾿ ἑκάστην τελῶν. Λέγεται δέ μετά τήν ἐκτομήν, αὖθις ὑπό Θεοῦ
PG 90:211παραδόξως ἀποκαταστῆναι τήν γλῶτταν, καί τρανῶς φθέγγεσθαι, μέχρις ἄν ἐν τῷ βίῳ ὑπῆρχεν. Τῶν δέ δύο αὐτοῦ μαθητῶν, ὁ μέν πρεσβύτερος Ἀναστάσιος, ἴσα τῷ διδασκάλῳ τήν γλῶτταν καί τήν χεῖρα τμηθείς, μακράν ἐξωρίσθη· ὁ δέ νεώτερος, ἕν τινι τῶν κατά Θράκην φρουρίων πεμφθείς, τόν βίον κατέλυσεν. ᾨδ. ζ΄. Ὁ ἐν ἀρχῇ τήν σήν. Σύ τήν στολήν τῆς φυσικῆς ἀξίας, αἵματι σῷ κατέστιξας, θεόφρον· σιγῶσαν, Πάτερ, καί φθεγγομένην ἀπόδειξιν παρασχώντα ταύτης τοῖς λόγοις σου. Ὥσπερ χρυσός οἱ τρεῖς δοκιμασθέντες ἐν τῷ πυρί τῶν πειρασμῶν ἐκείνων, καθαρωτέραν τήν πίστιν ὑμῶν προσήξατε τῷ Χριστῷ, Πατέρες τίμιοι. Δεῦτε λοιπόν, Πατέρες θεοφόροι, κράζει Χριστός, τούς πόνους τῶν καμάτων ἀπολαβόντες καί τά βραβεῖα, αὐλίζεσθαι ἐν χαρᾷ εἰς αἰωνίους σκηνάς. Θεοτ. Ὁ μυστικήν εἰκόνα τῆς Παρθένου τήν ἐν Σινᾶ σύ προτυπώσας βάτον, τήν καιομένην, οὐ φλεγομένην, εὐλογητός εἶ, Χριστέ, ὁ τῶν Πατέρων. ᾨδή η ΄ . Τόν ἐν ὄρει ἁγίῳ. Τήν ἀκτῖνα τῆς θείας δᾳδουχίας ἐν καρδίᾳ δεξάμενος, θεόφρον, τόν φωτισμόν τῆς γνώσεως ἐπλούτησας· καί τόν τῆς σοφίας θησαυρόν ἀπέθου ἐν τῇ ψυχῇ σου, Πάτερ. Τόν χιτῶνα τόν τῆς ἀσκήσεώς σου, μαρτυρίου κατέστησας, εἰκόνα, καί ἱεροῖς σου τοῦτον κατεποίκιλας ἄθλοις, θεοφόρε, αἵμασι φοινίξας τοῖς ὑπέρ ἀληθείας. Ἐν ἁγνείᾳ τηρήσαντες τόν βίον, καί τῇ πίστει κοσμήσαντες τά ἔργα, τῆς οὐρανίου δόξης ἠξιώθητε, τίμιοι Πατέρες, ὅθεν ἀνυμνεῖτε Χριστόν εἰς τούς αἰῶνας. Θεοτ. Χαῖρε, πύλη καί ἔμψυχε νεφέλη· χαῖρε, ὄρος, καί βάτος, καί λυχνία· χαῖρε, ναέ, καί θρόνε, καί παράδεισε· χαῖρε, ἡ τεκοῦσα τόν Δημιουργόν τοῦ παντός, εὐλογημένη. ᾨδ΄ θ΄ . Τόν προδηλωθέντα. Εὖ δι᾿ ἀπαθείας καί θεωρίας, τρισμάκαρ, ἐδίδαξας λόγους ἡμᾶς ζωῆς τῆς αἰωνίου, στήλην ἔμπνουν ὀρθοδοξίας τῷ κόσμῳ τήν ὁμολογίαν σου καταλείψας. Ὄντως ἐδοξάσθητε, θεοφόροι Πατέρες, αἰκισμοῖς καί μάστιξι, διωγμοῖς καί κινδύνοις, ἐν δεσμοῖς τε καί φυλακαῖς, καί σιδήροις, καί ὑπερορίαις ἐναθλήσαντες. Ὅσιοι Πατέρες ἡμῶν, οἱ ζήλῳ καί πόθῳ τόν τοῦ μαρτυρίου συνδιανύσαντες δρόμον, ἱκετεύσατε τόν Θεόν καί Δεσπότην, πάσης πλάνης ῥύσασθαι τούς δούλους ὑμῶν. Θεοτ. Βάτον καιομένην πυρί καί μή φλεγομένην προεώρα
PG 90:213πάλαι Μωσῆς, θεομῆτερ Παρθένε, τήν θεόδεκτον προτυποῦσαν γαστέρα ὑποδεχομένην τό ἀκήρατον πῦρ. Ἐξαποστειλάριον. Φῶς ἀναλλοίωτον. Σάλπιγξ ἐδείχθης σοφίας, εὐήχῳ γλώττῃ σου πλήττων τῶν ἐναντίων τά στίφη, Μάξιμε, φῶς μοναζόντων· διό τοῖς σοῖς ἐντρυφῶντες λόγοις τήν γνῶσιν κατανοοῦμεν τῶν ὄντων. ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ Β΄. Εἰς τό " Κύριε ἐκ έκραξα. " Στίχ. Ἦχος δ ΄ . Προσόμια. Ὡς γενναῖον ἐν μάρτυσιν. Τόν δι᾿ οἶκτον γενόμενον, ὡς εὐδόκησεν, ἄνθρωπον, ἐν δυσί θελήσεσιν ἐνεργείας τε κατανούμενον, ὅσιε , ἐκήρυξας, Μάξιμε, ἀποφράττων μιαρῶν τά ἀπύλωτα στόματα, μονοθέλητον, μονοενέργητον πλάνην δοξαζόντων, ἐπηρείᾳ διαβόλου, τοῦ τήν κακίαν τεκτήναντος Ταῖς νευραῖς τῶν δογμάτων σου, Πύῤῥον, Πάτερ, ἀπέπνιξας, ληρωδοῦντα, Μάξιμε, τόν κακόφρονα· καί διωγμούς ἐκαρτέρησας καί θλίψεις, ἀοίδιμε, μαστιζόμενονς σφοδρῶς, καί τήν γλῶτταν τεμνόμενος, καί τήν πάντοτε πρός Θεόν αἱρομένην θείαν χεῖρα, δι᾿ ἧς γράφων διετέλεις τά ὑψηλότατα δόγματα. Ὀξυγράφου ὡς κάλαμος τεθηγμένῃ τῷ Πνεύματι ἡ ἁγία γέγονε, Μάκαρ, γλῶσσά σου καλλιγραφοῦσα ἐν Πνεύματι πλαξί καρδιῶν ἡμῶν νόμον θείων ἀρετῶν καί δογμάτων ἀκρίβειαν, καί τήν σάρκωσιν, τοῦ ἐν δύο οὐσίαις τοῖς ἀνθρώποις, καί μιᾷ τῇ ὑποστάσει ἐμφανισθῆναι θελήσαντος. Δόξα. Ἦχος πλ. δ΄ . Τῶν μοναστῶν τά πλήθη τόν καθηγητήν σε τιμῶμεν, Πάτερ ἡμῶν Μάξιμε· διά γάρ σου τήν τρίβον τήν ὄντως εὐθεῖαν πορεύεσθαι ἔγνωμεν. Μακάριος εἶ, τῷ Χριστῷ δουλεύσας, καί ἐχθροῦ θραμβεύσας τήν δύναμιν, ἀγγέλων συνόμιλε, ὁσίων συμμέτοχε καί δικαίων, μεθ᾿ ὧν πρέσβευε τῷ Κυρίῳ ἐλεηθῆναι τάς ψυχάς ἡμῶν. Ὅσιε Πάτερ, εἰς πᾶσαν τήν γῆς ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν κατορθωμάτων σου· διά ἐν τοῖς οὐρανοῖς εὗρες μισθόν τῶν καμάτων σου· τῶν δαιμόνων ἔτρεψας τάς φάλαγγας· τῶν ἀγγέλων ἔφθασας τά τάγματα, ὧν τόν βίον ἀμέμπτως ἐζήλωσας. Παῤῥησίαν ἔχων ἐν τῇ μνήμῃ σου, εἰρήνην αἴτησαι ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν. Ἀπολυτίκιον τῆς ἑορτῆς καί τοῦ ἁγίου. Ἦχος πλ. δ΄. Ὀρθοδοξίας ὁδηγέ, εὐσεβείας διδάσκαλε καί σεμνότητος, τῆς οἰκουμένης ὁ φωστήρ· τῶν μοναζόντων θεόπνευστον ἐγκαλλώπισμα, Μάξιμε σοφέ, λύρα του
PG 90:215Πνεύματος, Πάτερ ὅσιε, πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τάς ψυχάς ἡμῶν. Κανών οὗ ἡ ἀκροστιχίς. " Ὁ παμμέγιστος Μάξιμος δοξάζεται." ᾨδή α΄. Ἦχος πλάγ. δ΄. Ἄσωμεν τῷ Κυρίῳ, Ἰωάννου μοναχοῦ. Ὅλην μοι τήν θεόπνουν ἐκ τῆς μελιῤῥύτου καί ἡδείας σου ἐναποστάζον γλώττης, θεῖε Μάξιμε, χάριν τοῦ Πνεύματος. Πῦρ καιόμενον ὤφθης κατά τῶν αἱρέσεων, μακάριε· ὡς καλάμην γάρ ταύτας κατηνάλωσας ζήλῳ τοῦ Πνεύματος. Ἄλογον προετέθη ἐκ δυσσεβεστάτης προαιρέσεως μονοθέλητον δόγμα· τοῖς δέ λόγοις σου, Πάτερ, διήλεγκται. Θεοτ. Ἄχραντε Θεοτόκε, ἡ σεσαρκωμένον τόν ἀΐδιον καί ὑπέρθεον Λόγον ὑπέρ φύσιν τεκοῦσα, ὑμνοῦμεν σε. ᾨδή γ΄. Ὁ εἱρμός. Σύ εἶ τό στερέωμα τῶν προσεχόντων σοι, Κύριε· σύ εἶ τό φῶς τῶν ἐσκοτισμένων, καί ὑμνεῖν σε τό πνεῦμα μου· Μέγιστος ὁ Μάξιμος τῆς εὐσεβοῦς Χριστοῦ πίστεως παναληθής κήρυξ τε καί μάρτυς ἀνεδείχθης δι᾿ αἵματος. Μάξιμε μακάριε, σύ δι᾿ ἀσκήσεως γέγονας θεοπρεπές τῆς φιλοσοφίας καί σώφρων ἐνδιαίτημα. Ἔμβλυσεν ἡ γλῶσσα σου ποταμηδόν Χριστοῦ δόγματα πανευσεβῆ, Μάξιμε παμμάκαρ, τῆς σοφίας ὁ τρόφιμος. Θεοτ. Σέ πάντες κεκτήμεθα καταφυγήν καί τεῖχος ἡμῶν, Χριστιανοί. Σέ δοξολογοῦμεν ἀσιγήτως πανύμνητε. Κοντάκιον τῆς ἑορτῆς καί τοῦ ὁσίου. Ἦχος πλ. β΄. Τήν ὑπέρ ἡμῶν. Φῶς τό τριλαμπές οἰκῆσαν ἐν τῇ ψυχῇ σου, σκεῦος ἐκλεκτόν ἀνέδειξέ σε, παμμάκαρ. Σαφηνίζεις γάρ τά θεῖα τοῖς πέρασι, δυσεφίκτων τε νοημάτων τήν δήλωσιν, μακάριε, Τριάδα πᾶσι, Μάξιμε, ἀναξηρύττων τρανῶς ὑπερούσιον, ἄναρχον. Ὁ οἶκος. Τῶν ἱερέων ἡ κρηπίς, ἡ βάσις τῶν δογμάτων, ἡ σάλπιγξ τῆς σοφίας, μαρτύρων ἡ ἀκρότης καί τῶν πιστῶν ὁ στηριγμός κόσμῳ προανίσχει, Μάξιμος ὁ θαυμαστός διά τῆς θείας αὐτοῦ μνήμης σήμερα. Τούτου οὖν πρός τήν λάμψιν ἀνάστητε πάντες, τήν παῤῥησίαν καί τόν ζῆλον εὐφημοῦντες, ὅν ἔδειξεν ὑπέρ εὐσεβείας, δι᾿ ἥν ἀληθῶς ποιμήν ὑπέρ ποίμνης παρετάξατο στεῤῥῶς κατά τόν λύκων, οὕς καταβαλών, βραβείοις νίκης ἐστέφθη· Τριάδα πᾶσιν ἀνακηρύττων τρανῶς ὑπερούσιον, ἄναρχον.
PG 90:217Δόξα. Ἦχος γ΄. Τήν ὡραιότητα. Τά κατορθώματα τῆς πολειτείας σου, πάντων φωτίζουσι τά διαβήματα, Μάξιμε, πάτερ ἀληθῶς τῶν πίστει μιμουμένων σε· ὅθεν τούς ἐκ πόθου σε μακαρίζοντας πάντοτε σῶζε ταῖς πρεσβείαις σου ἀπό πάσης στενώσεως, Χριστόν τόν ἀγαθόν ἱκετεύων, μάκαρ ἀξιοθαύμαστε. ᾨδή δ΄. Εἰσακήκοα, Κύριε. Γηγενεῖς σε γεραίρουσι, καί τῶν οὐρανίων τάξεις θαυμάζουσι· τῇ φιλίᾳ τῆς σοφίας γάρ ἀνεδείχθης, Πάτερ, ὥσπερ ἄσαρκος. Ἰταμός μέν ὁ τύραννος· ἀλλ᾿ ἡ καρτερία σου ἀκατάπληκτος· ὅθεν σύ μέν μεμακάρισαι· ἐκεῖνος δέ, Πάτερ, ἐξωστράκισται. Συναθλοῦσί σοι, Μάξιμε, ἡ τῶν μαθητῶν δυάς ἡ πανόλβιος, σοί τῶν ἄθλων κοινωνήσαντες· διό καί ἐπάθλων ἴσων ἔτυχον. Τῇ ῥοῇ σου τοῦ αἵματος καταρδευομένη ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ, ἐξανθεῖ πατροπαράδοτον τοῦ θείου σου σπόρου δόγμα, ὅσιε. Θεοτ. Ἡ τόν στάχυν βλαστήσασα τόν ζωοποιόν ἀνήρωτος ἄρουρα, τόν παρέχοντα τῷ κόσμῳ ζωήν, Θεοτόκε, σῶζε τούς ὑμνοῦντάς σε. ᾨδή ε΄. Ὀρθρίζοντες βοῶμέν σοι. Ὁ γνῶσιν τῶν γηΐνων ἀθροίσας καί οὐρανίων, ἐνδίκως φιλόσοφος κατονομάζεται Μάξιμος. Σοφίας τῆς ἀμείνονος τῷ ἔρωτι, τοῦ Χριστοῦ σου μιμητής πανάριστος ὤφθης, ἀοίδιμε Μάξιμε. Μανίᾳ ὑπερόριος γέγονας τοῦ τυράννου· εὗρες δέ, Μακάριε, τόν Ἰησοῦν παραμύθιον. Θεοτ. Κατεύνασον τόν ἄστατον κλύδωνα τῶν παθῶν μου, ἡ Θεόν κυήσασα τόν κυβερνήτην καί Κύριον. ᾨδή στ΄. Ὁ εἱρμός. Χιτῶνά μοι παράσχου φωτεινόν, ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον, πολυέλεε Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν. Ἀνένδοτον προσφέρων τῷ Θεῷ, θεοφόρε, δέησιν, ψυχῆς τε καί σώματος τῶν παθῶν καί τῆς φθορᾶς ἡμᾶς λύτρωσαι. Ξηραίνεται αἱρέσεως πηγή βορβορώδους ἅπασα, ἀοίδιμε Μάξιμε, φραττομένη τ·ῇ ἡδύτητι τῆς γλώττης σου. Ἱλάσθητί μοι, μόνε ἀγαθέ, καί πηγήν τῆς χάριτος, Χριστέ, τῇ καρδίᾳ μου ταῖς λιταῖς τοῦ σοῦ ὁσίου ἀνάβλυσον. Θεοτ. Ἡ μόνη διά λόγου ἐν σαρκί τόν Λόγον κυήσασα, ῥῦσαι, δεόμεθα, τῶν παγίδων τοῦ ἐχθροῦ τάς ψυχάς ἡμῶν. ᾨδή ζ΄. Οἱ ἐκ τῆς Ἰουδαίας. Μίαν φύσιν Τριάδος, μίαν θέλησιν ἔφη, μίαν
PG 90:219ἐνέργειαν· Θεοῦ δέ σαρκωθέντος, δύο φύσεις, θελήσεις ἐνεργείας ἐκήρυξας· ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν Θεός εὐλογητός εἶ. Οὐ θελήματα δύο διαιρούμενα γνώμης ἐναντιότητι, ποιότητι δέ μᾶλλον, ἀνεκήρυξας, Πάτερ, φυσικῇ διαφέροντα· Ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν Θεός εὐλογητός εἶ. Στήλην ὀρθοδοξίας τούς ἐνδόξους σου λόγους, Πάτερ, κατέχοντες, τόν ἕνα τῆς Τριάδος ἐν δυσί ταῖς οὐσίαις καί θελήσεσι σέβομεν· Ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν Θεός, εὐλογητός εἶ. Δύο, Πάτερ, εἰδότες ἐνεργείας τοῦ οἴκτῳ σεσαρκωμένου Θεοῦ, δισσάς αὐτεξουσίους θελήσεις διδαχθέντες ὑπό σοῦ, ἀναμέλπομεν· Ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν Θεός, εὐλογητός εἶ. Θεοτ. Παρθενικῆς ἐκ νηδύος σαρκωθείς ἐπεφάνης εἰς σωτηρίαν ἡμῶν· διό σου τήν μητέρα εἰδότες Θεοτόκον, εὐχαρίστως κραυγάζομεν· Ὁ τῶν πατέρων ἠμῶν Θεός, εὐλογητός εἶ. ᾨδή η΄. Ὁ εἱρμός. Νικηταί τυράννου καί φλογός τῇ χάριτί σου σφόδρα ἀνεχόμενοι παῖδες, ἐβόων· "Εὐλογεῖτε, πάντα τά ἔργα, τόν Κύριον, καί ὑπερυψοῦτε εἰς πάντας τούς αἰῶνας." Ὁλικῶς ποθήσας τόν ὑπερποθήσαντα γένος ἀνθρώπων, τόν σταυρόν σου ἧρας, καί αὐτῷ, μακάριε συνεσταυρώθης. Εὐλογεῖτε, πάντα τά ἔργα, τόν Κύριον. Ξενωθείς ἀπάσης ἡδονῆς, μακάριε, θανατηφόρου, σεαυτόν εἰργάσω ὅλον ἀκηλίδωτα ἔσοπτρον θεῖον· Εὐλογεῖτε, μέλπων, τά ἔργα, τόν Κύριον. Ἀπηνοῦς τυράννου δεσσεβοῦς ὠμότητα οὐ κατεπλάγης· ἀλλ᾿ ὡς πύργος ἔστης ἀκλινής ἀλόνητος ὀρθοδοξίας· Εὐλογεῖτε, μέλπων, τά ἔργα, τόν Κύριον. Ζωηφόρον αἴγλην ἐκ μιᾶς Θεότητος τρισυποστάτου δεδογμένος ὤφθης τοῖς ἐν σκότει ἥλιος καί πλανωμένοις· Εὐλογεῖτε, μέλπων, τά ἔργα, τόν Κύριον. Θεοτ. Τοῦ Ἀδάμ, Παρθένε, τοῦ παραπεσόντος μέν ὤφθης θυγάτηρ, τοῦ Θεοῦ δέ μήτηρ, τοῦ ἀνακαινίσαντός μου τήν οὐσίαν, ὅν ὑμνοῦμεν πάντα τά ἔργα τόν Κύριον. ᾨδή θ΄. Ὁ εἱρμός. Τόν προδηλωθέντα ἐν ὄρει τῷ νομοθέτῃ ἐν πυρί καί βάτῳ τόκον τῆς Ἀειπαρθένου, εἰς ἡμῶν τῶν πιστῶν σωτηρίαν, ὕμνοις ἀσιγήτοις μεγαλύνομεν. Ἔτι σου ὡς Ἄβελ τό αἷμα, καί εἰς αἰῶνας τά θεόπνευστα δόγματα φωνῇ διαπρυσίῳ ἡ Χριστοῦ Ἐκκλησία κηρύττει, Μάξιμε παμμάκαρ καί παμμέγιστε. Τέτμηται ἡ χείρ σου· γράφει δέ θείῳ δακτύλῳ, ὡς καλάμῳ καί μέλανι, τετμημένῃ τῇ γλώσσῃ τῷ σῷ αἵματι τῷ ὁσίῳ, παμμάκαρ, πίστιν ἐν καρδίαις τήν ὀρθόδοξον.
PG 90:221Αἴδεται ἐν κόσμῳ ἡ ἔνθεος παῤῥησία καί τό πῦρ τό ἐγκάρδιον τῆς ἐνθέου ἀγάπης, δι᾿ ἥν, ὅσιε, τήν τοῦ αἵματος χύσιν, Μάξιμε, ὑπέστης προθυμότατα. Ἵστασο πρό βήματος θείου μετά μαρτύρων, οἷς τοῦ ζήλου τῆς πίστεως ἐκοινώνησας, Πάτερ, καί ἡμᾶς οἰκειῶν τῷ Δεσπότῃ, καί σοῦ μιμητάς ἐργαζόμενος. Θεοτ. Σύ εἶ, Θεοτόκε, τά ὅπλα ἡμῶν καί τεῖχος· σύ εἶ ἡ ἀντίληψις τῶν εἰς σέ προστρεχόντων. Σέ καί νῦν εἰς πρεσβείαν κινοῦμεν, ἵνα λυτρωθῶμεν τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν. ΕΞΑΠΟΣΤΕΙΛΑΡΙΟΝ. Γυναῖκες, ἀκουτίσθητε. Τά βάθη τῶν κριμάτων σου ἠρεύνηται τῷ Πνεύματι· τά δέ τοῦ Πνεύματος, Σῶτερ, ἐν πνεύματι καί δυνάμει Μάξιμος ἐξηρεύνησεν, ὡς ἔνδικος Φιλόσοφος, θελήσεις ἐνεργείας τε ἀνακηρύττων σου δύο. Διό λαμπρῶς νῦν τιμᾶται. Τῷ αὐτῷ μηνί ιγ΄. Ἡ μετάθεσις τοῦ λειψάνου τοῦ ὁσίου Πατρός ἡμῶν Μαξίμου τοῦ ὁμολογητοῦ. Κινοῦσί σου Μάξιμε, πιστοί τήν κόνιν, Δηλοῦντες ὡς γῆς ἐξαμείβοντος τόπους. Μαξίμου, ἀμφί τήν τρισκαιδεκάτην μετετέθης· Σελ. 244 Τόμ. Β΄. Πρός Θαλάσσιον τόν ὁσιώτατον πρεσβύτερον καί ἡγούμενον Περί Διαφόρων ἀπόρων τῆς θείας Γραφῆς. Τῷ ὁσιωτάτῳ δούλῳ τοῦ Θεοῦ, κυρίῳ Θαλασσίῳ πρεσβυτέρῳ καί ἡγουμένῳ, Μάξιμος ταπεινός μονάζων, χαίρειν. Τῆς σαρκός κατά τήν σχέσιν λογικῶς τήν ψυχήν ἀποχωρήσας, καί τῆς αἰσθήσεως ὁλικῶς διά τοῦ πνεύματος ἐκσπάσας τόν νοῦν, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ· τήν μέν, ἀρετῶν κατέστησας μητέρα πολύτιμον, τήν δέ, θείας πηγήν ἀένναον ἀνέδειξας γνώσεως, εἰς χρῆσιν μόνον τῆς τῶν κρειττόνων

Preface by CombefisPraefatio Combefisii

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

FR. COMBEFISII PREFATIO sic fertis, sic interrita nationis, fundunt. Itaque miraris, Serenissime Princeps, si tuus ad te tantis momentis gestit Maximus? si in tuo sinu tantæ ætatis frigidus senex (ne quid mea ipsi opera detriverit, nec ad illius altos animos assurrexerit) fomentum quærit? Tuæ experiri sapientiæ radios petit? acri tuo probari judicio? per te nec aulam respuere, ipsa pervaders sacra cubicula, a quibus nec eruditio abest, nec pietas exsulat. Nimirum regno instituitur regis maximi generosa sobo 'es, qui et rex et philosophus, regum maximus et Christiani columen nominis, post Nestoreos parentis optimi invictissimique annos, beatamque retributionem, felici vere per eum regno ac Rep. totius Gallicæ gentis orbisque Christiani voti exspectatur, jareque expetitur. Hæc nec Maximo aula ablubet, in qua ipse tu micantissimum sidus, etsi Heracliana pridem displicuit, eique prælata chara solitudo et fouzla, quam in cælis nunc beato nulla interturbarint negotia, nulla piis clientibus quovis tandem loco Christo militantibus, impensa solatia ac subsidia. Tuis nunc, Serenissime Princeps, auspiciis tutus, in omnium sapientum versaturus cætu est. Doctorum implebit scenas atque exedras, scholasque ac pulpita: ascete nostri, et qui ad pietatem sedulo exerceantur, desudentque virtutis pulæstra (quorum tibi maximum nomen, magnaque in te eorum reverentia et cultus) diurna nocturnaque manu Maximum versabunt. Quidquid you est, quidquid ẞlov, pari fædere in eo omnes offendent sacræ doctrine summam, virtutis normam; ac queis & Beadóyo; vere audiat, post unum alterumque Græciæ ac Ecclesia theologum, Joannem ac Gregorium. muscolo nostro cellaque ascetica in sanctissima Annuntiationis FF. Prædicatorum provinciæ S. Ludovici strictioris observantiæ, IV Idus Octobr. anni MDCLXXIV. Serenitatis Tua Eminentissima, Devotus servus ac cliens Fa. FRANCISCUS COMBEFIS. LECTORI. Annuit Deus optimus maximus, ut desiderato diu operi finem imponerem, unumque et alterum Maximi confessoris operum volumen, spissum utrumque, variaque omnis generis eruditione (utriusque maxime theologia) confertum, ad umbilicum perducerem, et tibi, Lector, unum ipsum munus ac conjunctum offerrem; cum dividere, primumque emittere, bi semel absolutum esset, quidam suaderent, et levandum hine typographum ducerent. Sod mihi magis visum in rem tuam conducere, si absque Polemicis et Epistolis, aliisque Maximi præcipuis, mibi ipsum elabi non sinerem: nec mihi aliter de tertio volumine conveniret, nisi diutius trahere molestius scirem, majoremque dilationem eruditi omnes, Romæ, Parisiis, toto Christiano orbe, ægrius ferrent; quod præcipue ipsa diutius moratura ejus editio operis arduitate; et qua Maximi Gregorium et Dionysium (sic enim ille ordinat, etsi Dionysium virum apostolicum habet, et magni Pauli discipulum) repræsentaturus sum; ambos scilicet viri tanti observationibus notis, scholiis, illustratos: Dionysium maxime, in quem continua illa eruditissima scholia, et quibus Pachimeris Paraphrasis aliud nihil addidisse videatur, præter majorem verborum circuitum et apparatum; quo tibi carere haud grave futurum arbitror, ubi scholia textui composita, cunctaque versione nova ex me acceperis, post tanta variorum in eis apdλuata et supinitates, quæ mihi primum movere calamum, ut prima mea velitione almo Galliæ clero oblata, cum Chrysostomi egregio tractatu Пept moliretaç (De disciplina modoque pænitentiæ tenendo) vadimonium jam aliquod, juvenis ipse, Maximi susciperem, quod a seniculo maturius, Deo auspice, vita comite, a me, Lector, exspectare potes. Paschalion etiam luculentius ac edidit Dionysius Pelavius vir doctus, S. J. ac religiosus: etsi in eo non multum operæ videri possit, certiori jam methodo ac faciliori digesta, nostris mathematicis arte, ac astrologis, qua Paschachalis festivitatis dies, aliorumque subinde festorum mobilium, ex decreto sanctæ Nicænæ synodi, vel vel quisque habere potest.

Sic tracte editionis, Lector, non tam meam culpam velis, aut malitiam temporum, quam Dei cuncta rite disponentis providentiam. Ex ejus nutu erat, ut opus plenum, ae quoad liceat, suis numeris absolutum prodiret; eoque, et cleri Gallicani amplissimique ordinis volis facerem satis, nec eruditorum exspectationem fallerem. Editionem tentarat Aubertus collegii Laudunensis præpositus, oblata Vitreianis typis meæ tum versionis parte aliqua ex Quæstionibus ad Tha'assium. At, bone Deus qualis tum Maximus proditurus erat! Vir ille, sic clero merens, ab eoque donatus, unum hoc præstabat, ut quæ liceret, sedulo satis colligeret: si qua jam reddita offenderet, ea sic ut exstarent, repræsentaret; alia a viris Græce doctis reddenda procuraret; notas, nec ipse ullas adhiberet, nec aliorum, si qui parturirent, ferret. Erant in promptu lacera illa, et capite, fine, medio mutila Regio cod. nullis etiam scholiis illustrata, cujus unius illi facta copia. Excell. vir Petrus Seguierius, Francia cancellarius, unum et alterum in rem codices suos prorsus negaverat, sive viri genio diffidebat, sive a se exque suis prodire Maximum ambiebat. Et vero cogitavit per me producere Sebastiani Cramoisy typis, prærogata justa pecuniæ summa; sed intercessit vir doctus 6 paxaping, nec maturum me satis rei tantæ insinuavit, cujus ille voces anticipata opinione, oracula habebat. Bono, vel malo animo fecerit, nihil anquiro: bono, malim, viri pietate ac candore motus; etsi socios plures meam ægre ferre dicendi libertatem, cum vere in eis doctos plurimum observem ac colam, argumentis plurimis proditum sit. Ut ut sit, et boc Providentia deputo. Nihil mibi ex Seguierianis codd. desideratum, intercedente . præcipue cleri nomine illustr.,ac rev. Dominico Seguierio cancellarii fratre, Meldensi epi scopo meritissimo; vereque cum ætate maturuisse videatur mea in Maximc et opera et ingenium, ut seniculus darem, illustrarem, decoquerem, quæ junior non ignavus tra classem. Debebat ea laus chori totius sacerdotum esse, non unius hominis, sæculari, quan tumvis augusta sacraque Themide, militia. Præterea manebant tanta illa Vaticana, aliaque Veneta, Romana, Florentina; ac quod maximum, codex ille magnificus Raphaelis Tricheti Dufresne, gentilis mei Burdigalensis, cura, me pene illi ejus auctore, ultima viri pereru diti in Italiam profectione; Galliæ invectus, humanissime mihi concessus, ac modo in Regiam gazam illatus, cujus nec molem, nec bonitatem aut copiam ullum usquam æquare existimem Maximi operum codicem. Tantis his fretus prodit, exemplarium copia digestus, sanatus, versione ex integro meus, superiorum interpretum, si qui ejus paucula delibarunt, maculis abstersus, notulis illustratus; in quibus ipsis mihi faveas, Lector, si nec mea menda dissimulaveris, sed solum charitate et veritatis zelo puriorisque theologiæ monue ris, castiga veris si qua obscurius reddita occurrerint, humaniter excusaveris, in eo præsertim auctore, qui et suis ipse Græcis, atque in eis emunctæ naris hominibus et eru ditis, multaque lectionis viris, Photio, etc., negotium facessit, implexo genere dicendi, hyperbatis, mysticis sensibus remotius quæsitis, aliisque hujusmodi: quamvis non desint pleraque in sententiis, in epistolis, in tractatibus polemicis et theologicis ipsa limpidis sima, vereque theologo ipsa pervia et exposita, in quibus nihil cespitaturum putem, qui non prorsus duúntos, Maximum meum, sicque meis curis, longo labore, multorum anno rum familiaritate mihi subactum, adierit. Quam in Maximo tentavi operam, sollicitabat et in Damasceno illustr. ac rev. Carolus Je Monchal, archiepiscopus Tolosanus, vir eruditus et litterarum fautor, quarum illi cura clero delegata: sed non licuit impetrare a laudato viro Auberto, quæ a Leone Allatio anta Roma acceperat, aliaque in rem ejus editionis paraverat, ne jam clero inutilis prope videretur, ubi in Cyrillo, non infeliciter prorsus, sed sua methodo, et qua Maximum adoriebatur, laborasset. Utinam vero quovis tandem modo pervita inducias, alterum nobis a Maximo theologum, etsi omnibus, ætate, sensis, majestate imparem, quibus fultus erat monumentis dedisset, iisque litterarum sacram remp. ditasset, nec suo occasu, omnium lamnum publico fecisset; iis saltem legasset, qui non tineis blattisque malo furto damna suri essent, sed qui ex amplissimi ordinis voto, ejus collecta pecuniis ac impensis produ cere mallent: ac non deerant gnavi bibliopolæ, qui temporibus nondum adeo malis ipsi aponte ad Damascenum, sic auctum; sic plenum producendum (nescio an satis castigatum) prelum mihi paratum offerrent, gratiamque haberent.

De Maximo præfari pene inutile, post tanta de eo dicta in Prolegomenis, ac satis su perque castigato ẞtorpaq, quibus non satis illi cum Maximi Actis convenit, aliisque æqua libus scriptoribus, vel etiam ejusdem epistolis. Acta sincerissima sunt, ab iis qui præ sentes fuissent, omni fide conscripta; Vita seu Laudatio, diu ab ejus obitu, nec acri satis judicio, aut ex probatis monumentis. Acta illa jam reddiderat Anastasius Bibliothecarios cum aliis ad Honorium papam et Martinum pontificem spectantibus mihi ego Græca ex Seguieriano habui codice, ipso integro et sano, quæ mea vena reddita repræsento. Veterum de Maximo testimonia legere, res tædio sit et superfluum. Unum hoc sufficiat, nullum Græcorum qui post eum theologica, polemica, seu etiam ethica scripserit, a Ma ximi sibi testimonio summa cum laude abstinuisse; ac videre liceat in nostro Manuele Caleca, tantaque illa auctorum silva, quam dedit Leo Allatius in Græcia sua orthodoxa, ac libris aliis, eratque daturus in Metochita, si tertium ejusdem tomum dedisset, atque in eo a me acceptum quinque libris probatissimum auctorem magnumque confessorem vul gasset. Omnium maximum videatur, quod utraque Ecclesia in concilio Florentino unum Maximum cause arbitrum voluit, causa illa vexatissima de productione Spiritus sancti et ex Filio; quidquid boni homines dormitaverint, totumque Maximum Græcorum schi smaticorum opinionis sensusque fecerint: quos ipsos in Christo felicius obdormisse exopto, ut et ipse quandoque brevique obdormiam, nullaque nobis ejusmodi ne bula obrepat, veri Solis claro jubare, et quæ in Dei sanctorumque injuriam vergat. Vale. Non possum, amice Lector, nisi magna ingrati animi labe parumque beneficii memori, non hic exhibere reverendissimi abbatis Gerasimi Blachi Cretensis ad me datam episto lam, ab anno 1657, cum Venetiis suos litteras doceret, ipseque iis, quæ erant adornanda Maximi operum editioni, ex illustrissimi reverendissimique cleri Gallicani ordine, haud ignavus incumberem. Ad quam nemo mortalium majoribus animis suppetias ivit, reverendissimo ipso Blacho: ut non solum quibus mihi opus erat, opuscula Maximi polemica suis ex codicibus transcribenda curaverit, serioque sua ipse manu, si quid exscribenti obrepsisset, correxerit; verum etiam spissum volumen variorum ejusdem Maximi, a se ultro, ne qua mora operi fieret, Venetiis ad me miserit; nulla alia exspectata mercede, aut pretio, quam ut editorum a me exemplar acciperet. Utinam vero, et mihi liceat dare, et illi accipere; fruaturque etiamnum vitæ hujus usura, nec lateat quonam gentium diverterit, luceatque extrema Græciæ præclarum lumen, pietate, eruditione, fide. Corcyram tenere, ac incolumem esse, haud ita pridem accepi, salutavitque officiosissime sed an humano abhinc fato, naturæ debitum vir coelo di gnus persolverit, haud mihi scire facile fuerit. Utinam vero in libris suis, quos il latos volebat in gazam regiam (remque per me sollicitabat) quovis regiæ munificentiæ arbitrario donativo, in sempiternum nobis viveret! Epistolam, ne viri animus ens la teat, qui Græce nesciunt, omni ego fide, quoad licebit, reddam; etsi alium libens mihi vellem interpretem, ne mihi ipse blandiri videar. In epigrammatis tamen tum reverendissimi ejusdem abbatis Blachi, tum religiosissimi pereruditissimique Arsenil Caludi, sacerdotis monachi, ac sacri Evangelii præconis, non ludam; sed, si cujus animo sederit, vel astricta vel soluta reddere oratione, permittam. Velim autem, amice Lector, sic meas, cum regis nostri Christianissimi, illustrissimique ac reverendissimi cleri Gallicani, laudes accipias, ut in eis aliud nihil, præter amorem pene insanien tem, nec sui satis compotem, intelligas; ipsum certe in tantis viris veniabilem, quo ardore Græci vere homines suum nobis, suæque ipsorum Græciæ ac orbi Christiano suscitatum iri theologum flumenque vere plytorov Maximum, mea quavis in rem de lecta opera, sapientissimi cleri concertantibus animis votisque, etiam atque etiam sibi gratulati sunt, suamque ipsi gratitudinem, quasi gentis ipsius nomine, qua amplissimo ordini, qua mihi ipsi ministro, pluraque forte imperitia mea deterenti, nec ad tantos Maximi assurgenti animos, testatam facere conati. Alioqui meum ipse modum novi, cui a te indulgeri quæso, si quando per eum non plene tibi, et quantum optas, optemque ipse, fecerim satis.

FR. COMBEFISII PRÆFATIO. Reverendissimo sapientissimoque ordinis FF. Prædicatorum D. P. Francisco Combefis, disertissimo Patmum Græcorum interpreti, Gerasimus Blachus Cretensis, magni Georgii Scaloti abbas, sancti Evangelii præco, of scientiarum utraque lingua Venetiis, Gracis præceptor, P. S. Nihil in terra bominem regem sic beatum reddit ac spectabilem, quemadmodum fortitudo, cui comes sapientia sit. Quamobrem etiam majores nostri, viri sapientia spectabiles, Minervam armis instruetam Græcis, sapientiæ simul animique præsidentis nomine; Martem vero fortem robore, quibus barbaris audaciam ministrat, descripsere. Poetarumque adeo excellentia nominis princeps, Agamemno nem, tum regem optimum carmine celebravit, tum fortem pugnatorem, cui et sapientis et fortitudinis laudem ascripserit. Apollo quoque ipse Laconem Lycurgum Deum virumque eam ob causam oraculo professus est: hincque adeo divini Platonis profecta sententia est: Tunc civitatem beatam fore, cum vel philosophi ejus principentur, vel reges philosophia studeant quasi nimirum fortitudine cum prudentia civitati præstetur, ut regum curis beate fausteque disponatur. Quod si ita se res habet, uti revera habet, notumque experientia est, merito sane ego invictissi mum Celtogalliæ maguum semper dominatorem ac regem, qua præclare sapientia et fortitudine ornatus est, veneror ac suspicio. Testes nimirum omni exceptione majores, verissimique, fortitudinis quidem, erecta adversus hostes multiplicia tropaea, quotidianique assurgentes triumphi; sapientize vero, tam multa, regia procuratione arcbigymnasia, magistrorum quovis idiomate academia, oceano certans librorum omnis disciplinæ ac scientia, exundensque typorum partus, continua veterum scriptorum quovis ex orbis angulo cogendorum diligentia ac cura, sanctorumque Gracorum Patrum utraque lingua productio. Quodque adeo talis rex est, tales et subditi. Velut olim Austri regina sub Salomone, Gallicam plebem et subditos, sapientiæ laude ac fortitudinis orbe toto fama clarissimos, etiam atque etiam laudo singulariter vero per omnia et cum omnibus stupore animum implet illustrissimus sapientissimusque clerus Gallicanus, cujus et major virtus, hono que ac vita: divinus illius erga res divinas zelus; alacritas animi Græcorum philosopia colenda eruendis et in lucem producendis antiquis libris summa diligentia; cumprimis vero ingens illud studium atque opera, typorum munere excitandi,

FR. COMBEFISII PRÆFATIO. ac vix non exstinctos hominum usibus vita reduce donandi Grecos Patres, ac in eis divino nutu delectum, quo sapientissimus mihi, ac per omnia desideratissimus Franciscus Combefis, perspicuus clarusque interpres Græcorum Patrum, ejus digne calculo assumptus est. Admirationi itaque habeo tuam in omnibus perfectam eruditionem, summamque, quam reddendis auctoribus exhibes peritiam. Ipse namque, vir sapientissime, improbo quantum labore, ex aliena in propriam ad verbum convertendo linguam Graecorum monumenta, nihil ea pervertis, sed velut Prometheus quidam, tua sagacitate ac solertia Gracos lepores, Latinam fecisti Musam, ut et ipse Jupiter (qui scilicet sapientiæ nomine admirationem habent) imponi sibi ipsi sentiant, animisque hæreant, qua ratione ab ossibus carnes distinguant, scriptoris linguam ac interpretis; quærantque Græcene prius an Latine ea prodierint, nec advertere satis valeant. Velut etiam nuper Maximum confessorem, eruditissimo stylo tuo ac.calamo redditum intuentes, veterem. renovamus paroemiam, qui dicamus: Aut Maximys Combefis, aut Combefis Maximus; velut etiam olim ob dictionis sensuumque ac sententiarum similitudinem dictum est: Aut Philo platonisat, aut Plate philonisat. Quamobrem quantum et magnus confessor Maximus exstitit, ac Jovis cujusdam in modum Monothelitas Gigantes in Tartarum detrusit, sed qui ex Titanum gravi acie, ejus, cujus nec mens nec sensus est, oblivionis in vetustatis Tartaro vinctus esset, sancta tua diligentia atque opera, in sanctae Ecclesiae lucem claro sidere exortus est; et quod Magnus ipse, maximum te sacrum interpretem consecutus est. Beatum prædico Deo placitum tuum propositum, opus veneror, labores concelebro, sudores colo, alacritatem æmulor, animam exosca lor, virtutem dilaudo, opus indefciens ut conspiciatur, ac per omnia perfectum, omni animorum ardore percupio. Exactam tuamn inquisitionem in ore habeo, animo cogitans dignitatem tuam, edito divini Maximi operum indiculo, a cunctis exquirere, quæ in libris suis desiderentur, pluraque in aliorum pluteis occurrant. In divinuia tuum zelam pari animo conspiro; quod sic hortaris ac provocas, sequor; ac quod expetis, quoad per facultatem licet, expedio. Ecce enim et in Christianissimi Ludovici XIV, Galliarum regis, illustrissimique Gallicani cleri gratiam, quorum studiis Græcia sibi quasi nova ac juvenescens confovetur, necnon reverentis tum desiderio, communis utilitatis causa, prompto placidoque ac libenti animo, mca ex bibliotheca (in qua cum aliis multis exstant et Maximi opera quæ in tuo indiculo desiderantur, in meis autem occurrunt, tuæ eruditioni mitto. Exscripta vero sunt ut in exemplari jacent, nullo quovis dempto, seu etiam addito, qua ratione ipse scriptor composuit, ut ex libri longæ ætatis vetustate deprehendere licet. Est Pachos Masan

FR. COMBEFISII PRÆFATIO. charta bebraina, seu bombicina, minutissimo chaτῆς & enim inter antiquissimos numerandus codex, in ractere delineatus, cujus mihi fauste copia ex sanctissimo Constantinopolitano throno facta est Quapropter ex ipso charactere ejus veritas dignoscitur, veritasque scriptoris ex vetustate frmatur. qua utique ratione etiam ego, ut quæ tuæ dignitati transcripta mitto, integra essent, et per omnia libro meo similia, summam adhibuisse curam, coram Deo sancte affirmo ac pronuntio. Scito igitur, reverendissime mihi ac amantissime pater, quæ mihi tum divini Maximi, tum divinorum aliorum Patrum in censu sunt atque suppetunt, monumenta, servari in laudem ac honorem invictissimi regis, illustrissimi Galliae cleri jussis, tuæque eruditionis votis ac petitioni dedita. Sane vero ipse consequenti ratione Parisiorum inclytam urbem inter reliquas beatissimam prædico, regem ter quaterque felicem, clerum beatum, tuam digni tatem sempiterna dignam memoria, quippe quod a vobis per omnia quæ immortalia beataque sunt, nullo fine accurentur ac præstentur opera. Vale, etiamque atque etiam salve, præstetque Deus felicem. Datum in inclyta Venetiis urbe, anno salu'is MDCLVIII, 13 Juni Maximum Maximum maximum

Life and Contest of Saint MaximusVita ac Certamen S. Maximi

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

IN VITAM AC CERTAMEN AC CONFESSORIS MAXIMI. [1] 1. Maximi eximia dotes. - Cum omnium qui religiosa unquam pietate fulserunt Vita utilis sit ac conducibilie (quæ nimirum ad virtutem adhortatio sit, bonique ac honesti aemulatione animos acuat), tum maxime divini viri ac confessoris Maximi, quanto major, cunctisque illustrior est, tanto etiam ad conciliandum animis fortitudinem plus valet, et ad juvandum universis excellentior est. Fuit enim Maximus, nedum eximio vitæ cultu ornatus, sed et gratus facilisque eloquio, certaminis quoque gloria strenuus, ac omnem vincens comparationem; cujus et solum meminisse, mullam afferre novit voluptatem, nec minimum religiosis animis virtutis amorem atque illecebram injicit. Quamobrem, suscepta nobis inpræsentiarum oratio, quæ ejus res ac virtutes sit enarratura, velit illa quidem, plurisque faciat, ut singula ejus gestorum in medium adducat ac representet, ut et ipsa, horum memoria dulcior eliciatur, et magnam auditoribus gratiam reponal; at non potest, vel cuncta simul complecti, vel etiam iis quæ complectatur, debita laude defungi; quod vel minima admirandi viri opera ac facinora, majora sunt, quam ut ulla sermonis vi ea liceat assequi. Quod igitur haud facile sit ac expeditum cuncta [u] sermone exornare ac enarrare, ipse quoque mihi opera pretium facturus videar, si plura omisero, nec ejus omissionis nomine ullam mihi labem asciscam; quod neque ullus hactenus superiorum, quantum nobis intelligere licuit, ut viri omnia edissereret, operam studiumque posuerit, ea scilicet ratione, quod arduam nec facile superabilem rei aggressionem intellexerint. Ne tamen tanti muneris argumentum penitus defugere videamur, ac, quia totum assequi non liceat, totum etiam omittamus; quod necquidquam frugi esse existimo, nec crimine prorsus vacare; plane necessariae mihi operæ sit, ut hunc inferam sermonem, quanquam noveriin summe exilem esse, quanquam a rerum majestate longe defcere. Sic euim, tum quod oficii est implererimus, tum debito vobis defungemur, qui etiam atque etiam omnibus semota excusatione, hanc a nobis

S. MAXIMI VITA AC CERTAMEN. hocque argumento orationem exigatis. Sin autern etiam alia quædam per id tempus interim gesta sermo perstrinxerit, atque eorum meminerit, haud tamen id prorsus extra rationem, vel a decoro procul exire existimandus sit; quod nimirum ea tempora, ut scitis, contra veritatem gravem excitarunt procellam, ac noxam intulerunt Cæterum, quæ ad virum sanctum spectant, ea hactenus a principio enarranda, cujus etiam gratia hanc modo orationem instituimus. Suscepto autem in lucem beato parvulo, coque adhuc tenella atale divino lavacro admoto, ut jam a puero lustrationem consequeretur, rerum quæ puerilia sunt, puerilique indole ac levitate delectant, nihil eum facere permittebant, autve nugis istis ac tricis animum addicere sinebant, ne simplex ac tenerior indoles, ad laxioris vitæ licentiam morumque mollitiem per ea initia traheretur: sed ut robustio ribus exque virili firmitate, strenui pectoris puerum jam tum informantes, grande illi ad ea quae officii sunt atque honesta momentum afferrent, et ut toto nisu in virtutem ferretur, auctores el exsisterent. Quamobrem etiam ille, tum solers ipse nactus ingenium, tum et ea usus disciplina, elsi adhuc annis junior ac puer, ceu umbras quasdam atque lineas, easque ejusmodi ut non obscure futu rum designarent, virtutis in se primos ductus ac informationes habebat; jamque ætate illi grandeejus certiores notas figurasque animo reddebat, cum virtutis essent ac perfectiora illi spectarent. II. Maximi patria, parentes, primaque educatio. Viro itaque divino ac confessori Maximo, patria quidem, primo exstitis urbium magnaque Constantinopolis, quam et Novam Romam moris est indigitare. Parentes, antiqua prosapia nobiles, ac qui sæculi claritate paucis secundi essent. Horum pietas singulare ornamentum fuit, inque virtutcm proτοῦ pensa affectio ejusque necessitudo, ut inde quam a generis nobilitate majorem claritatem referrent. scente, firmumque mente statum eo nanciscente, et ratio et prudentia, cunclaque simul, ad ea quæ III. Maximi studiorum sedulitas. Philosophiae cultus, et in ea delectus. - Quod vero et ad magistros itare ludumque terere licebat, quo nimirum omne sibi eruditionis genus pararet, quid etiam loqui necesse sit, quantam intra brevis temporis moras sibi colle gerit scientiam? Nempe grammatica quidem, ac reliquis, quæ circulo traduntur, liberalibusque disciplinis diligentissime excultus; rhetorices, ejusque artis, quæ in dicendo versatur, summam arcem adeptus; acrique adeo opera philosophiæ auditione perfunctus, ut quam ipse metam modumque, vel procul assequendi, facultatem cunctis ademerit. Pari enim diligentia cum ingenii dexteritate usus, omni satis disciplinarum genere abundeque instructus fuit; quibus et singulis pariter utebatur, exque illis quandoque ad virtutis munera compendii plurimum corrogabat. Porro philosophiam,ac quarum illa doctrinarum sermonumque parens exsistit, etiam at que etiam colebat, majoremque in modum illi affectus, cunctis reliquis anteponebat. Quod enim hanc rerum scientiam certamque notitiam noverat, ac ejusmodi ut in contemplatione versetur ac actione, deque natura ac mundo disputet; quidquid denique pror

T. saline est, tradat; huic quoque majorem operam & pebile; xì kmdelfin; kyzpóva; and swakeimpendebat, ac semper eam mente versabat. Handi tamen temere nulloque consilio aut judicio: sed sophistice quidem procul amandata, quidquid de fpirant, aix fave suppe, props, zał exple the que fallaciarum est vergitque ad errorem, repe- Exchap yàp mō te za p dians: doctrinamque et decreta. necnon alias ratione mitentes rerum docendarum vias ac demonstrate aes, probans alque vindicans. Quid enim illis atv Èzzzilva. "Apéär va dai brīvs; abebe nebat falsa propositio, nihilque sincere utens ratio; izzīvo šīm på, spesya sine te zidov prep Y sidev sin braw ixigov, silk v, & vivog såRALI, ÀÖY impoyi, six aperis Raç, six the syllogistica arte complicatio, atque!] his aliais parque conclusio. ac quibus aliis vera com maculater sapientia; nedum ut etiam verbis edide rit. aut ejusmodi quidpiam unquam curaverit, vel ferendum putaverit, ut tantisper animem inclinaret, si quid non rite elaboratum minusque sau aliis exciderit. Denique cunctis etiam admirationi erat. xai x, zién pooch, tel nỗqua scientia, qua virtutis face fulgebat: quaque stan; sy pa siyaph majori hare modestia ae humilitate cumulabat sin sivan süler £à đaç † ⇒ penç, úę póva siin” byen mai spod quem nulla rerum efferret, et ad alte sapiendum induceret, non generis claritas, non doctrine, qua cunctis præstabat, excellentia. non virtutis sublimitas, aut omnino quidpiam aliud: sed sie modestin addictas eral, ut hanc unam vise ornamentum gloriamque haberet: sibique magis ea placeret, quam si quis simul, quidquid in humanis glorie est et claritatis, tribueret. S. “Añàà yàp söz ‡velta þesöviz kabelv die Baupå, silk pt, xal i; fùm; izpaè; så my Eęcia z mäkk komple excvIE, Gresty zvyknēķāva: šķa, xxi så µţ ilāvas sapi év zait préstas iv zo. piya papety kamer. "All" el zała spkę z žūIE TOUTOV TO IV. Maximus secretariorum Beracki primus. Cæterum fieri non poterat, ut eo vitæ splendore vir admirandus lateret, nec in alios quoque communis utalitatis causa claresceret: quanquam omnem quotidie navabat operam, ut inanem gloriam caveret, nec seculi unquam negotiis curisque deditus esset, quas vel in cute attingere, plurimum virtuti officere putabat. Etsi vero sic ille cogitabat, suasque rationes in hoc conferebat, vel invitus tamen obnoxius ft sique capitur; Heraclio nimirum, qui tum rerum Cist, prales, paple sports poliebatur, ac Romani clavum imperii moderabatur. omni benevolentia in aulam evocante, atque corum qui a secretis imperatori essen:. principem esse jubente. Eo ille, ut qui tantas vir esset, sicque su zaidi izbe. "Hy yàp sẵn our nobili prosapia, in omnibus quæ in manu erant, libens utebatur, ministrumque et adjutorem, in sta: ropa dețing, Aéyov ik sykim tauquibus momenti plurimum erat rebusque pracipuis, ipsum adhibebat. Ad prospicienda enim que official of pl = pasice spóla ez tevoo, erant, cordatissimus erat, struendoque consilio solertissimus, necnon dicendo ex tempore atque scribendo expeditissimus; cujus consuetudine ae colloquio, tum imperator, tum aula reliqua ac proceres sumine delectabantur, ejusque virtutis minacalo jugiter stupore defixi tenebantur. pumpávou - ♥ zi, six àzijde ivliyi, zal modem dīzu, by zisi V. Monachum init perfectioris vitæ studio, tædio-DE. '';ppi sax mp; piscoplax, que in aula grassentis hæresis. Electus præpositus egre acquiescit. Verum is minora hæc ad philosophiam (claritatem scilicet, opesque et bomorem, ac si quid superflui ambitus est) existi mans; ad hæc etiam macalari fidem novitatibus videns, cum Monotbeliuarum dogma consurgens, multam Ecclesiæ inferret labem, cuncta relinquit iquamdam animi inquinationem arbitratus, ea in colluvie versari, atque monachi institutum, cum et pridem vite solitarise desiderio accensus esse, acriter arripit; se nimirum ipse monasterio dedens, quod in adverso situm littore est, ac Chrysopolis dicitur, quod tam vite religiose studiis florebat; stque illic tum conum ponens, tum pannos ac cξ xal xal&av, xal xppaa, xal sixty, zal sa pilerplaca simps, trad sy shoppévre ép, sỹ mollä Salu oppb; & stv poviša piov, xa splyvov sive; va ays xal Excive sports & raval, où el d'

cium induens. Quo ex tempore vir beatus, fugiter sideriis præberet. Ubi tamen majori ardore insistentes vix tandem acquiescit, ac præfecturam suscipit stri functione obsequium. corpus alterebat, nedum jejuniis ac reliqua jan utens corporis amictatione, sed et noctes pervigili statione, intentisque precibus ducens; ipsaque in pedes standi lege animum in Deum recto tramite dirigens erigensque, atque a terrenis avellens; necnon vinculo, cum necdum dissolutio esset, absolvens. Qui enim, necdum etiam severioris disciplina arrepto instituto, certaminibus assueverat, laboribusque ac ex philosophiae rationibus vitam instituerat; is, eo arrepto, vix aliud quidquam in animum inducat, aut agat. Denique cum et multos ejus palestra socios exercentes haberet, cunctos superavit, ac supra omnes primas mirabiliter tulit: tanta nimirum illius præ reliquis sodalibus virtutis praestantia, ut et communi ad eum legatione, præesse illum ac prefecturam inire ardentibus votis poposcerint, cum paulo ante præfecto suo duceque orbati essent, Hanc vero ille praefecturam, velut oneris sarcinam ac appendicem depellens, inflexo ac obfirmato animo ad vota fagitantium erat, ut nec eorum quidquam sermonibus cederet, nec se facilem supplicum devidit, vimque etiam aliquam cumulo adhibentes, non magis imperium ratus, quam obnoxium miniΓ. VI. Ejus praepositi sollicitudo. Hine majori presτὸ sus cura, undique sollicitus peneque animi anxius, elicitur; qui scilicet non id tantum spectaret, quod 100snarum rationum esset, neque ut vitam ipse optime institueret; sed ut etiam subditorum utilius vitam dirigeret, et ad id demum, quod potioris disciplinæ csset, capessendum proveheret. Secum enim merito reputabat, iis quidem qui ipsi per se suarumque rationum solliciti privatim virtutem colant, omnino liberum esse, ut pro eo ac vj] buerit, majora vel minora obeunde virtutis nera deligant: quibus et proclive venia sit, tametsi majora non faciant. Ei autem cui regimen animiaμέλλοι rum creditum est, vel si modicum ab eo quod ctum ac perfectum est, mitiore disciplina desciveτον rit, tum se ipse, tum subditos grandi periculo in nectit: quem scilicet, nedum quovis modo solum optimum esse necesse sit, sed ut etiam ad anteχήν· riora semper magis provehat, si modo id illi stitutum est, ut exemplo suo subditos suos ad liorem componat frugen, atque ad majorem virtuνῦν tem promoveat; qui videlicet illius vitam tanquam exemplar ob oculos habeant, ejusque inspectione aut instituantur ad virtutem, aut ad vitium prope inducantur. llac beatus Maximus etiam atque etiam reputans, animo contabescebat; quidquid corpusculi virium reliquum erat, id omne impendebat; discipulorum coris distinebatur. Quamobrem ad virtutem eis documenta præbebat, ac modo quidem mitiorem, modo autem asperiorem sermonem inferebat: modo placide nihilque mordacius perstringendo doctrinam adhibebat, modo austerius nulloque verborum lenocinio admonebat, ut cuique es genio atque indole esse advertebat. Atque hic quidem Maximi erga subditos affectus erat, sicque ex animo illorum præfecturam gerebat. PATROL. GR. XC. VII. Alia ex Maximi litteris secessus causa in Afre cam. Persarum timor. -- Quod autem, uti superius

dietum est, Monothelitarum tunc hæresim magis magisque excurrere, ac immane quantum impietatis patronorum solertia ac sedulitate quotidie augmentum facere videret; gemebat ille quidem ac gravis simo luctu tenebatur, ipsos quoque maximopere miserans, qui nequissimorum auctores essent. Haud vero etiam in promptu erat, quid potissimum præstaret, malo sic in immensum effuso, et cum universum fere Orientem partesque occiduas occupasset. Quamobrem etiam in tanta hae malorum funestaque procella ac colluvie, unum hoc sibi pariter rebusque commodum invenit. Quod enim seniorem Romam ac universam Africam, locaque alia, necnon iis circumjacentes insulas, ea labe vacare cognoverat, his relictis sedibus, ad eas se partes confert, doctrina laboranti patrocinio futurus, reelæque fidei cultoribus per ea loca cohæsurus. Nec vero extra laborem nullisque non [vij] superatis serumnis atque molestiis, tantum illud iter confecit: cuncta tamen honesta alacritati posthabuit cum forte ii ipsi, qui sub illo merebant, monachi, auctores ei perfectionis exstiterint. Quanquam enim etiam molesta vixque ferenda illorum disjunctio, haud tamen habebat quid aliud praestaret, quam quæ constituta essent, cum sic in arctum occasio cogeret, atque recessum omnino suaderet. Enimvero occupato excurrens oratio, quæ media intercesserunt dicere omnisit, ac unde pessima hæc jureque aversanda opinio originem traxerit. Necesse igitur est, ut de illa pauca dicamus; ac tum, quæ deinceps ex argumenti ratione dicenda sint, adjungamus. Athanasius Jacobitarum patriarcha, Heraclio G έπειauctor novitatis: Cyrus Sergiusque patroni. - Heraclio imperii sceptra adepto, ac Sergio Constantinopolitanam sedem administrante; primum quidem ipse Heraclius cunctique palatini ac senatus cmes et proceres, recte fdci cultu concordes erant, qui duas naturas totidemque operationes et voluntates, in Christo meo, qui Deus pariter et hon. sit, tum profiterentur, tum prædicarent Verum Hlo, proh dolor! post multa adversus hostes tropaea, illustriaque illa adversus Persas gesta bellica, a recto demutato dogmate, res Ecclesia pariter demutari pessum ac ire coeperunt, non parva populi manu in contrarium abrepta. Porro Heraclio mutationis auctor exstitit Athanasios ille, Jacobitarum (quam ita sectam dictitant) patriarchai homo scilicet praestigiator, ac qui veritatis confusione longe omnium solertissimus esset. Is enim Heraelium, cum Hierapoli Phrygiæ stativa haberet, conveniens, atque eum dolo maligneque aggrediens; ad hæc vero spe mulcens fore ut synodum Chal cedonensem reciperet, geminas proftentem naturas, unione quæ secundum hypostasin est, copalatas (incesserat enim istud voti Heraclium, ut tam Ipsum Athanasium, cui et Antiochenam sedem fuerat pollicitus, tum reliquos omnes, quos dissidere videbat, in ejus synodi sensum cogeret illique conjungeret; quanquam fatuitate mentisque levitate, praeter quam Eadem Theophanes. Uter ab altero acceperit.

quod traxit neminem, sibi ipse pravam opinionem ascivit). Hunc igitur, uti dicebamus, Athanasius Hle varia arte astuque capiens ac iliciens, dubiæ prope mentis de duplici operatione ac voluntate nature, quæ ipsa duplex exsistat, fecit. Quamobrem etiam auctor est, ut ad Sergium Constantinopolitane urbis antistitem [vii] referat, quæ visa illis essent. Quin et Cyrum Phasidis episcopum, sibi presto esse jubeat, a quo sciscitetur, quid ea in re sentire videatur: quidquid illis visum, hoc quoque se surfragio probaturum. Noverat enim scelestissimus homo ac malignissimus, in hac ambos sententia 28se, ut unam operationem unamque voluntatem colerent. Heraclius vero, ubi altero quidem (nempe Cyro) ad se accersito; alteroque (id est patriarcha) per litteras consulto, ambos perinde invenit unius dogma voluntatis foventes, eademque ac ille indubie omnino sentientes; tunc sane totus et ipse in contrariam partem concedit, et ut nullius potius, quam unius assertor voluntatis, audiret. IX. Sane vero statim etiam ad Romanum antistitem refert, quæ visa decreta essent; nempe injuria prope se violari ratus, nisi etiam ubique ter rarum sparsos, suo illo fermento confarciret, ac hæreseos lue impartiret Enimvero vir ille divinus, manifestum errorem, quod ille suggerebat, existimans, pravæque opinionis nequitia odio percitus, nedum datis litteris validisque confutationibus, quæ proposita essent, coarguit atque evertit; verum etiam, qui ejus sententia exsisterent atque hæc colerent, diris subjicit. Nihil tamen inde Heraclium juvit, quippe qui non levius summaque quasi cute tinctus esset, sed alto ipso pe clore pravitatem hausisset. Brevi itaque satagit Alexandriam quoque ea labe implere, misso illue Cyro episcopo, qui idem ac ipse sentiret: quo nim mirum ipsa quoque Alexandria pari sensu imbuta, pariter labefactaretur, fideique naufragio periret, Postremo etiam Cyrus cum Theodoro PharaniLano episcopo sermone congressus, qui ipse quoque Monothelitarum erroris acris defensor esset; una cum illo, quare ita vocant, (c) anionem facit. Existimo autem ea voce significari, evanidam ac dimtem tincuram, velutque confusam, nec satis distinctam, et in qua neuter colorum pure incolumis exstet, vereque maneat: quo videlicet omnino liceat, pro libito, quam operationem docent, commiscere ac confundere, quæ nec simplex nec gemina, nec (quod verius dictu) alterutrum aut inkeligi aut dicit queal. Gr. Bibl. ubique at Hesych. et Suid. perinde Aliter haec festa Joannes pontifex exstincto Honorio, sic hæresin damnat, in quam ille indulX. Verum hi quidem, quem ipsi sibi sensum usurparunt, ejus et seductis hominibus auctores exstiterunt; unam [ix] sancientes operationem, ac naturalem unam voluntatem; Jacobitisque et Theodosianis adversus fidem nostram gloriandi occasionem dederunt, sanctamque synodum Chalcedonensem risui ac contemptui habcndi; mentisque vagentius habuisset. (c) Sic vocat Theophil. ex quo auctor, et reliqua (minuta valde) acceperit.

fritie, ipsam quoque synodum Chalcedonensem visam esse illorum secutam opinionem, jactabant, uniusque nature opinioni haesisse: atque hoc inde manifestum esse, quod et unam operationem senLiat doceatque, quod nunquam aliter, ut aiunt, factura erat, nisi veritatis ipso pudore adacta esset, Fremque perfectius dispexisset. XI. Sophronii opera, compescenda Monothelitarum nova haresi. - Cum vero per hoc tempus Sophronius Hierosolymorum sedem suscepisset, vir nimirum pietatis laude ac virtute conspicuus, ad eum condaant quotquot episcopi erant et orthodoxi; conjunctisque pariter studiis ac votis, eos diris fe riunt damnantque, qui unam in Christo naturalem operationem unamque voluntatem sentirent; eos vero, qui præter duas naturas, duas itidem operationes ac totidem voluntates profilerentur atque docerent, amplissimo præconio celebrant ac laudant. Cumque vir ille sacratissimus, quæ illi decreta edita essent, majori luce proferri vellet, sigillatim de illis signifcat, tum Joanni (a) (sic enim ille vocabatur) Romanae urbis antistiti, tum et Sergio Constantinopolitano episcopo, quin et Cyro Alexandrino: hos quidem sugillans graviusque vituperans ejus pravitatis nomine; illum autem (nempe Joannem), ut par erat, egregie laudans ac sexcentis encomiis coronans. XII. Heraclii nova molliorque hæresis, ut nec unam, nec duas operationes sentiret. Severianorum ironia. Heraclius imperator in aurem ubi accepit, in metum incidit, animique anxius factus est, secum ipse cogiLationum aestu jactatus, eversisque mentis rationibus, nec habens quo norum invectum dogma commuta- " ret; quod forte eum puderet nuperae adeo mutationis, ac repente in contraria versi consilii. Postremo etiam ab utrisque scinditur; tum iis scilicet qui geminas operationes, tum qui unam censerent; cum hoc quoque exsecrabilis Sergius illi suasisset: quip pe quem ad omnia sciret facilem ac sequacis animi, quocunque aucupando molliori aura vertisset; ac præterea timens ne is prorsus a suorum sodalitio, unius voluntatis sertorum, avelleretur. Nequiore itaque consilio indulget imperatori, ut, quod libuerit atque animo [x] sederit, hoc faciat. Hincque velut insperato lucro rei eventu delectatus Heraclius, scriptis sanctionibus, et edicto, quod vocant, ejus absurdum monstrumque opinationis confirmat. Id vero Severiani ubi sic litteris exaratum viderunt, nedum domi privatisque conventibus, verum etiam in tabernis balneisque scommata jactabant largeque subsannabant, talia quædam ore patulo efrenique licentia ructantes. Nestorii olim assecla Chalcedonite (sic enim nos appellant, ac qui ejus synodi fidem profteamur, tametsi illorum a nobis confutata erat sententia) resipuerant pariter atque ab errore serant, qui nobis per unam operationem uniti essent in unam Christi naturam nunc autem, dum eos pamnitet ejus, quod recte illis ac frugis erat, utrumque amiserunt, qui nec duas, nec unam in Christo Imo, Honorio cui perinde ac Sergio inscripta Sophronii synodica.

profteantur naturam. Multam itaque tum in Ecclesiis confusionem videre erat, cum et pastores et populi insipientes facti essent, praesidesque et subditi; nec esset qui intelligeret, nec qui Dominum exquireret". Quis enim vulgo eligendi quæ potiora ac virtutis essent auctor exsisteret, cum ii qui magistratu præcrant, eum in modum affecti essent, summique seculi principes atque præsules, aliarum constitutionuma legumque loco, impietatem sancirent, cunctosque caput inclinare cogerent, ac Ecclesix inconcissam tonicam in multas partes secarent, atque illis, qui nostra subsannant iisque detrahunt, amplam gaudii segetem ministrarent? XII. Pyrrhus Sergii successor. Constantinus, Heraclii filius: a Pyrrho et Martina noverca veneno subla Non multum interim interjectum tempus excurrerat, cum prava sator opinionis Sergius (bydra illa multorum capitum) humanis rebus inigrat, plena sibi ultionis fece ævo illo reposita. In hujus demortui locum successor Pyrrhus ab Heraclio Πos datus est: qui et ipse contraria tum partis tum opinionis exsisteret; eademque ac decessor sentiret ac doceret. Quia vero ipse quoque Heraclius brevi vivis sublatus est, ejus flius Constantinus rerum potitur. Quo ipso Pyrrhus, per insignem morum sevitiam ac pravitaten, una cum Martina scelestissima fenina, et ad omne nefas paratissima, veneni haustu exstinct, extra omnem opinionem ejus f lium Heracleonem nomine illius loco imperii sceptris admovit: dignum plane episcopo facinus, ac quod ejus [xi] congruat lenitati. Ceterum Heracleonem exsecratus senatus, non multo post in ordinem cogit, unaque impium Pyrrhum cum Martina iisdem mo ribus atque indole femina, urbe regia ejicit. Hancque interim audax ille ac thraso plenam luit, sede pariter urbeque ejectus; eo scilicet nomine, quod nerandam eam cadem perpetraverit. Interim vero Constans, sublati Constantini filius, imperii summam capessit. Is Paulum Byzantinum episcopum præficit, qui et ipse ab omni abhorrens ratione, ac quod unam doceat voluntatem, dogma animi foveret. Enimvero iterum revertamur oportet ad enarranmentionem jam initio in se receperat. das D. Maximi res, quem etiam oratio sibi argumentum constituit, etsi ad alia, vertit narrationem, quorum ipsorum (quippe necessariorum) ingerendam 'Psal. x, 2. ' II Cor. x, 5. Maximi in Africam profectio atque opera. Concilia Africana in Monotielitas incentore Ma simo. - Cum itaque vir iste sanctissimus ob exstantem lateque fusum Constantinopoli errorem, Romam proficisci animo constituisset, uti etiam in superioribus a nobis ostensum est: primum quidem quasi per transennam ac iter agens, in culloquium cum episcopis Africanis venit: suosque eis sermones adjiciens, atque linguam divinis afluentem doctrinis immittens, firmiores in fidei negotio reddidit: quave ratione adversariorum strues evadere possent, ac sophisticos illorum sermones eludere, docuit ac iustituit. Noverat enim vir solertissimus, multa nobis peritia opus dicendique vi ac dispu tandi, si modo adversarios dejecturi simus, corumque omnem sublimitatem extollentem se ad

versus veram scientiam destructuri. Quapropter omni opera et modo eorum animos incitabat, confovebat, ad fortitudinem sermonibus animabat, rom bustiore spiritu sensuque adimplebat. Quanquam enim sedis prærogativa præcellerent, sapientia lamen et intelligentia minores longeque inferiores erant; ut ne reliquam viri virtutem dicam, et in omnibus clarissimi nominis praestantiam. Quocirca etiam ejus libenter sermonibus cedebant, monitisque aliis ac consiliis, quorum tanta esset utilitas, nulla contradictione dicto audientes erant. Etenim vitain in eo spectabant a seculi usu longe semotam ac eximiam; dicendi copiam ac ubertatem: ex cujus ore non stillæ quædam,sed flumina ipsa prope manarent, prudentiam denique [xif] ae reliquam animi speciem Indolemque, cui nihil prorsus æquale exsisteret. Quamobrem etiam, nedum qui cleri ordinem implebant, cunctique episcopi, sed et populus universique primores ac magistratus, toti prorsus ex eo pendebant, ac velut ex magnete suspensi erant; haud aliter in beatum virum affecti, ae aiunt affici ferri segnina ad eum, quem dicebam, magnetis lapidem; sive etiam ad Sirenas, quarum in fabulis mentio est, qui earum modulis capti erant. Quia vero tum fama pervaserat, Romanum antistitem episcoporum conventum coegisse, ut communi cum illis concillo absurdum dogma diris subjiceret, ipsi quoque ut idem praestarent, hortatore duceque ac doctore divino Maximo inducti sunt: nec ii modo, ac si qui ad Africam spectant, verum etiam quotquot insulas illis in oris positas incolebant; cuneti ad opus incitan, omanique diligentia præclarum exsequentes' munus, quippe cum hi omnes eum magistrum et præceptorem, atque agendis strenue socium ac adjutorem haberent. IV. Theodorus Joannis successor Rom. Pontifer. G Pyrrhi secessus in Africam. Disputatio cum Maximo. Haud longi inde temporis emenso spatio, Joanne Romanae urbis antistite ad Dominum migrante, ejus thronam Theodorus conscendit, non minus sedis successor, quan recta fidei hæres. Interim vero etiam Pyrrhus (quippe qui urbe regia ejectus esset) in Africam venit; congressusque cum beato Maxi mo, suos ei sermones proponit, vicissimque ex ejus excipit ore: quorum etiam amborum vicaria objecta responsaque, quanam modo ratione ex rei dignitale referre, aurtve viri sancti in singulis quibusque quesitis, probabilem veroque nitentem solutio nem, sive etiam Pyrrhi ad dicta singula victoria cadentis nutum assensumque, repraesentare queam? Pyrrhus quidem, ut quid validissimum et insolubile, uni Christo unam quoque inesse voluntatem opponebat, nec alio modo vere intelligi posse aiebat. Maximus contra, tum unum esse ratione persona (seu hypostasi) reponebat, tum nihilominus duplicem in eo naturam, pariterque duplicem voluntatem dieLinguebat; idque validissime, et ut nihil opponi posset, probabat. Atque ille quidem rursus cum voluntatibus pari etiam numero volentes inferebat, absurdum absurdo nectens; sanctus vero ut quid immane [xiij] quantum alienum a ratione atque absonum consequenti ratione amoliebatur ac confutabat. Si Genion semel, aiebat, dederimus, cum voluntatibus

etiam inferri qui velint (iisdem euim ipsis beatme tres voluntates; atque adeo tres natura, quæ Arii tiones atque regulas, voluntatam distinctio, etiam seri prope comes est. illius linguæ verbis utar) plane etiam æqua ac f probabili conversione, cum iis qui velint inferentur et voluntates: invenieturque vestro illo sensu ac argutatione, superessentialis et supra quum bone principalissimæque Deitatis, ratione quidem unius ipsius voluntatis, etiam una persona, ex Sabelli mente; ratione vero trium personarum eliam sententia est siquidem juxta Patrum defini naturarum inducit distinctionem, atque altera al14. XVI. Pyrrhus a Maximo victus ejurata hæresi receptus. Idem ad vomitum reversus, dirisque sedem recipit. Quid vero necesse dicta tunc gula persequi, quæ vel sola in argumenti partem assumpta, omnia in finem explicare oratio nulla suficiat; sic nimirum prolixa variaque, ac solerti ingenio composita, habitae tunc disputationis tractaμετὰ tio. Possint itaque, qui illud ipsum opus, viro sancto elucubratum pellegerint, ex eo accuratius, tum ejus ipsius in omnibus cum prudentia solidissimisἀσυλλόγιστον que rationibus conjunctas interrogationes sionesque perdiscere, tum Pyrrhi inconsonas sibiτοῦ que ipsas pugnantes propositiones (seu potius ejus ipsius imprudentiam ac dementiam) advertere qui et cunctis desperatis, quod paroemiae est bovem lingua imponit, infrmumque sermonem suum ac rationem agnoscit. Quamvis enim multis efformans variansque ac undequaque versans, ad ea quæ animo constituta essent, nihil inde fragis ac quod conduceret, effecit. Denique etiam eo actus, ut eorum quæ dicta illi essent, peteret veἐν niam, confestim suum ipse dogma, uniusque vo luntatis errorem, scripto ejurat, datis etiam libellis Romano pontifici, a quo ipso, supra quam dici possit, humanissime recepius fuit. Caeterum vir insipiens valdeque mentis inops, ac si nihil novi contigisset, Ravennæ constitutus, canis ad vomitum suum reversus est. Idque adeo, ubi in divini mi, ejusque, quem dicebam, fntistitis, aures inci disset, communi conventu in eum sententiam fe runt, ac velut putre membrum prorsusque insanabile, miserum penitus exscindunt ac abjiciunt. Ille autem ne sic quidem eaque indicta muleta, impudentior esse destitit, [xiv] magisque supercilium tollere quinimo audaciore conatu in Constantinopolitanae urbis sedem denuo irrumpit, ac impietatis præmio iterum episcopatum accipit (c). Greg. or. 29: Damasc. de duabus vol., fere initio, etc. Erasm. chil. 1, cent. 7, 18. XVII. Maximus cum Anastasiis et Martinus papa Byzantium adducti. Martini pana et exsilium. Quod vero etiam auctorem quisnam esset, eum non latebat (quomodo enim nescire posset, qui sic cla rum omnibus jabar, ac velut faculam in aperto, veritatis sermonem pretenderet?), cito virum sanctum in regiam induci jubet; hoc nempe reputans, fore ut, hoc superato, etiam reliquorum facile compos feret. Cum eo autem ejus quoque discipulum Anastasium, ac cui idem nomen erat, parique mo rum honestate fulgebat, Anastasium alterum, qui (c) Gesta haec Paulo jam patriarcha, ut ex Aclis liquet. Pachos Masan

et Romana Ecclesia apocrisiarius audiebat; quin et divinissimum Martinum cum non paucis occi duarum partium episcopis, sine mora in urbe By zantio sibi sistit; in illos nimirum, ut par est, ob adversam sententiam gravius exasperatus. Verum spectant ad Martinum pontificem, quantaque in eum homo impius debacchatus sit, sexcentis virum compluens verborum probris, verberumque dehonestans injuriis (o manus impias!) innocen tem tormentis subigens, ac demum longissimo pro cul exsilio addicens (porro exsilii constitutus locus Chersona erat), paria quoque in ejus episcopos pa trans; haec, inquam, non satis interim per otium licet, ut quemadmodum gesta sunt, hic edisseram qui videlicet ad res Maximi ac argumenti caput properem; multi vero forsitan illa, partim quidem jam dicturi sunt, partim etiam puto, dixerunt, bonorem viro habentes, atque ejus vitam et gesta celebrantes. Nobis autem oratio, qualis tandem est, quæ instituti sunt exsequatur. XVIII. Marimi dura Byzantii susceptio, et car cer, etc. - Jam itaque quomodo vir sacratissimus in scelestissimorum hominum manibus versaretur, ab eis comprehensus, et in cum intentis omnes oculis essent, videamus. Quibus primum occursibus ipsum accipiunt, qualive judicii forma preclari hi censores legumque administri, ejus negotium transigunt. Vix enim jam nave eductus Byzantium salutaverat, cum ad eum veniunt, quos eam in.rem imperator destinaverat; homines scilicet ipso aspectu ingentem animo acerbitatem prodentes. Hi nempe sanctum procaciore ausu rapientes, cum nudis pedibus esset ac sine [xv] amiculo, vi, publice trabunt ducuntque, sequente pariter discipulo, ac rei facinus deplorante: porro autem cum in modum turpi pompa deductum, tenebricosa quadam domuncula carcere includunt, ne facta quidem contubernalis monachi ac discipuli facultate. Post aliquot vero dies virum justum in palatiam ducunt, presidente universo senatu, cunctis in eum truculentis, plenisque furore oculis, conversis: hactenusque Sacellario, qui dignitate omnibus anteiret, ejus causam ac judicium committunt; viro scilicet expedite linguae facilisque cloquii, ac qui sermones levi opera posset confingere cui denique ad veritati fucum faciendum, dexteri tate ac ingenio nullus secundus esset. Hinc quidnam mali omissum? quidve nequitia non pertentatum atque sceleris patratum? Nihil venerandam viri reveritus senectutem (cum prope jam octogenarium eo tempore ageret), non gratiam in ejus cflorentem vultu, non gestum habitumque gravitate compositum, non reliquum honestate ac modentia conditum animum; idque cum scelestissimus homo, nibil justi criminis aut rationis obtendere posset, pro ea severitate judicii: nec aliud, ut sic loquar, quam suam ipse ferocitatem morumque improbitatem ac morositatem ostenderet: ut quanquam tanta grassari impudentia visus est, frustra tamen omnia miscuerit, degeneri duntaxat maligniLate palam deprehensus ac improbitate insignis. Verum singula tunc dieta gestaque, ac per calum

niam innocentis animi viro objecta, eique aflicta, cum in eis mendacium sibi præsidium tutum quæreret, praeclarus ipse viri sancti discipulus per singula disserit, proprio hæc exseculus commentario (a) apud quem etiam licebit volenti omnia ad verbum perlegere ac accuratius discere. Haud tamen alienum ab instituto videatur, ut et nos ex illis pauca delibemas, atque huic orationi nostræ inseramus, ne nulla horum penitus facta mentione illi finem imponamus cum præsertim non continua quasi narratione, sed velut desultorie cursimque, ut sic dicam, acta hac perstrictari simus. XIX. Proditionis crimen per calumniam impactum Maximo. - Ubi itaque nefandi ille nominis Sacellarius suo coram tribunali adhibuisset, ccepit statim asperiori sermone lacessere minasque incutere, injustum cum et proditorem, imperatorumque [xvj] inimicum et perduellem dictitans, atque omnia alia turpissima in eum jactane. Quo sciscitante, qua is gratia de illo hæc diceret; quamve proditionem patrasset, mox ad calumniam vertit animum, eaque confingit, quæ par erat uni illi posse in mentem venire, reque exploratissime falsa testes producit. Sane vero deblaterabat in religiosissimum virum, magnas eum urbes prodidisse: Alexandriam scilicet et Ægyptum ac Pentapolim; quas a nostris, inquit, abstraxisti finibus, ac Saracenorum ditionis fecisti: quibus eum maxime bene velle aiebat, ac necessitudine conjunctissimum esse De somniis quaestio habita, eorumque exsuflata calumnia. - Ubi autem hanc illius pravitatem irrefragabili rationis vi vir sanctus propulsavit, manifestam calumniam, nec aliud quidquam certa probatione evincens (quid enim etiam Maximo piendis urbibus, qui magis vellet quæ eis condu cibilia essent?), aliam homo impudentissimus viam somnia quædam et umbras et spectra fingens; Sunt haec Collationes, que exstant et infra repræsento, cum Sirmondus ex Anastasii versione Latinas dedisset. in iisque et vocum resullantes sonos majorum et minorum, regumque appellationes; atque Occidentis, quam Orientis, imperatori clariorem resonare vocem hic quoque accusatores et sycophantæ in medium producti. Quare magis etiam ingemiscens religiosissimus vir: «Gratias ago Deo meo, inquit, quod in manus vestras traditus, ejusce generis cri minibus reus agar; quo mimirum hisce involuntariis, ea quæ voluntate mihi commissa sunt, deleam, el ut vite meæ maculas abstergam. Verum ut his quoque paucis respondeam: Nec ad somnia respicio, nec conjector sum somniorum, nec per otium vacal ut his vanis animum occupem. Quoniam vero sic placuit accusare, ut et testes adduceretis eosque qui ipsi non noverunt, sed ab iis qui noverant dicta acceperunt; quod priores (ut dicitis) huna nis jam sublati sunt; quid causæ est cur non a principio, et cum illi ctiamuum vite superstites essent, somniorum rationem ponasque expetere tis? Sic enim tum vos ipsi magno negotio ac molestia liberassetis; tum ego explorata noxa atque crimine penas exsolvissem. Sed, ut vero simile la forte, quod per religionis dissidia auct Saracenorum vires capta Ægypto, Cyro Alexandrino episcopo.

est, nec se veritas sic habet, nec mei accusatores ob oculos suos statuerunt eum qui corda serutatur. Ne enim videam Domini Herique mei conspectum, nec Christianus habear (quod enim mihi imprecer gravius aliud non [xvij], occurrit) si confictum somniam aut vidi ego, aut mente informari, vel cuiquam hominum narravi; eo scilicet tanquam insperato lucro delectatus.» XXI. Tertium deinde ei crimen inferunt, ubi secundi dicam confutatam viderunt: quod nec orationi inserendum putavi, tum quod omnem ipsua sponte sibi adinat fdem, tum quod puerile sit ac ridiculum. Quod itaque ne a quarta criminatione ac impostura præclari judices abstinendum sibi putaverunt, Gregorium quemdam inducunt, qui affirmaret dixisse Romæ sancti discipulum Nefas esse nec e ratione aut conveniens, ut imperator sacerdos appelletur, tanquam mimirum hæc a magistro doctus esset. Verum ne in hoc quoque saucto viro defuit defensio: qui in fa ciem Gregorio obstiterit, certoque probaverit, alia esse que tunc dicta sunt, alia quæ nunc objiciantur. Illo enim, inquit, Romam veniente, de Unione sermo erat, hocque agebatur negotium, ut et nos typum reciperemus, quo dogma illud per multorum ora vulgatum sanciebatur ac promulgabatur. Ad hæc nimirum tum nobis et mista colloquia et habiti conventus, ea disceplantibus quæ conducibilia essent et quæ utilia arbitraremur. Quamobrem nec mea esse novi quae nunc proferuntur, nec ejus qui in crimen vou catur, meus discipulus; quocum nihil unquam ejusmodi (Deo teste) contuli. Caeterum unum hoc dixisse, mihi ipse conscius sum meminique, non discipulo, sed utique ipsi Gregorio; quod ne ipse quidem impræsentiarum sit inficiaturus, nisi et ipse seipsum neget; sacerdotum magis esse quam regum et imperatorum dogmata definire, ac de illis quaestionem movere; quoniam his quoque concessum est et ungere, et manuum impositionem facere, seu ordinare, et panem oferre, et altari assistere, et quæcunque alia diviniora sunt ac sacratiora, divinique Christo auctore ritus atque muneris, peragere. Hae tunc temporis locutus sum, et nunc etiam loquor. Horum me nomine, quisquis velit vel absolvat vel damnet. Neque enim homo, quantumvis omnium gravissima patiatur, injuste lædi ab hominibus potest. De Anastasio Marimi discipulo. — Exinde aqua illis haerente, ac cum, non haberent quid facerent, qui in mendacio spem ponerent; justum quidem ex auditorio educunt; ejus vero discipulum Anastasium inducunt. [xviij] Hunc verbis minisque ac terroribus aggrediuntur, et ut magistro aliquid obloquatur, cogunt. Nempe hoc adigunt ut dicat molestia quidpiam Pyrrho fecisse, ac injuria virum violasse, tum, cum in colloquium cum eo venisset nec scio quid hac sciscitatione falsiloqui homines struerent ac molirentur. Cum vero is, secus omnino ac exspectabant, respondisset, ac nedum nihil quidquam gravius illo usum esse, sed omni Psal. vi, 10. Isa. xxvm, 15. Unione Ecclesiarum sub forma typi, non voluntatum, ut male Morinus, et ex illo Baronius.

honore cultuque hominem demeruisse, ac quasi qui bene in eum affectus videretur, bumanissime accepisse, pugnis et colaphis in caput genasque casum, oppressa per eam vim veritate, in carcerem rursus compingi præcipiunt. XXIII. Maximi iterata auditio. Depulsa Origeniani τεnaus calumnia. Quaestio de typo. - Iterata igitur auditione sanctum sibi adhibent, quasi superioribus minus ex voto cessisset negotium; aliaque machina nullis machinis expugnabilem illius adoriuntur animum. Objectant ergo Origenis eum dogmata sequi, ejusdemque cum illo in omnibus sententiae esse. Cumque is confestim imbecillum et ad diluendum facile crimen depulisset, palam asseverans, a Deu sejunctum esse, et a Christo ejusque ac Chri alianorum parte extraneum, qui Origenis sensum teneret, anilesque ac deliros illius reciperet sermones; de Pyrrho rursus, deque illis quæ tunc dicta essent, interrogant: lenitatis potius larvam induti, quam earn scientes, aut in corde positam habentes. Tum quærunt, ecquonam modo a patriarchæ se communione abruperit? Aliique interea hinc inde interrogatis responsisque propositis, quodque typum, quem proferrent, ac quem veneratione habendum sanctumque astruerent, eum ipse tantopere exsecraretur, spretimque haberet ac infamaret: omninoque quæcunque eis inextricabilia argumenta viderentur ac crimina, et quibus vix quidquam occurri posset, hæc intermiscentes, nec minis in eum contumeliisque abstinentes; tandem, ut viderunt se in omnibus illi impares, propriisque (ut aiunt) capi Cudonibus (pennis, alis) soluto conventu, imperatorem propere adeunt, viri renitentiam nuntiantes, invictamque ejus verborum ac rationum pugnacitatem. Maximum, aiunt, nemo unquam adducat, satisque ei suadeat ut assensum nostris præbeat, vel si omnia in eum tormenta experiatur. * Matth. 18. XXIV. Haud longum tempus efluxerat, [xix] cum eum jam in carcere constitutum alii conveniunt hoc forsitan reputantes fore, ut crebro congredientes ad verbis territantes, molliore eo uteren tur. Venientes autem, missos se esse a patriarcha dicebant, atque haec actutum sancto objectabant Cujusnam, heus tu, Ecclesiae es (a)? Ipsis enim utar eorum verbis. • Ejus quæ Byzantii, Roma, Antiochia, Alexandria, Hierosolymis est? En om nes cum provinciis eis subjectis unite sunt. Ergo, si et ipse Ecclesiæ catholica es, unionem cole, ne forte peregrinam novamque saeculo viam initians, quæ non exspectas, mala patiaris. Ad quos vir beatus, quantum quid dicat opportune, quanta so lertia ac judicio, respondet: e Dominus, dum Eccles siam, rectam ac salutarem fidei confessionem vocavit; eo nomine etiam Petrum preclara edita confessione beatum prædicavit; super quem etiam universorum Deus pronuntiavit adificaturum se ejusmodi Ecclesiam. Caeterum velim eam fdem nosse ac confessionem, super qua omnis Ecclesia rum facta est unio. Ac siquidem rite transactum negotium est, nec ego abhorrebo. llac ipse Maximus ad Anastasium suum discipulum. Exstant in Collect. Anast. post Collat.

XXV. Una et duæ operationes Maximo confutate. L. Ad quem qui missi erant: Quamvis eam in rem mandatum non habeamus, dicemus tamen ne quid tibi quo excuses sit reliquum. Duas dicuuus operationes, ob distinctionem; unamque ob unio nem.» Ad quos vir sanctus: «Duasne propter unio nem unam effectam dicitis, an praeter duas aliam? Non, aiunt illi, sed duas unam ob unionem.» Respondit ille: e Omni sumus liberati negotio, qui nobis ipsis fidem nulla substantia confixerimus, ac Deum non vere exsistentem. Si enim in unam confundimus, quæ duæ sint, propter unionem, et rursus in duas dividimus, quæ una sit, propter distinctionem, nec unitas futura est, nec binitas (ut sic dicam) operationum; cum se ille mutuo jugiter interimant, omnisque expertem operationis, cujus native facultates sunt, ipsumque prorsus ne vere quidem ens aut exsistentem, reddant. Quod enim nullo ex natura motu inauferibili nullaque mutatio nis ratione alterabili, et qui in aliud transferatur, præditum est, omni substantia veraque entitate, ut est Patrum sententia, destitutum est; quippe cal desit operatio, quæ substantialiter ejus propria nota, vereque insigniens est. Hoc itaque ut dicam in animum inducere non valeo, nec a sanctis Patribus didici, ut ita confitear. Quod igitur vobis vide tur, facite, penes quos rei summa ac potestas est. > XXVI. In Maximum dicta sententia. Maximi et sociorum exsilium. - Cum vero non haberent quid [xx] contra haec obmatirent, quod visum rerum dominis, illi inferunt; aiunt itaque: «Debere, qui, ut morem geral induci nolit, anathemati subjici, abundeque morte luere, qure illi decreta sit.» Ad quæ sic leni voce modesteque Maximus: «Quod de me a Deo definitum est ac prædestinatum, id impræsentiarum finem accipiat, quod in ejus gloriam, ante omne seculum cognitam, cedat. Verum hactenus, quæ lata eis sententia erat, exsequi differunt: inito vero consilio imperator et patriarcha (haud secus ac Pilatus et Judai, dum mei Jesu causa ageretur), virum justum damnant exsilio: in oppidulum quoddam (a) Bizyæ nomine quam cito abducentes: simul etiam ejus discipulum Anastasium in locum immane quantum horridum,arentem, tenuem, ad imperii Romani extremam oram, solum deportant. Loco Perberis nomen, quod ita Barbaris nuncupatur. Nec mitiore sorte habitus, alter ipso Anastasius, Ecclesiæ Romanæ apocrisiarius, Mesembriam relegatus. XXVII. Non paucis interim interjectis diebus, ad virum sanctum in exsilio positum, missi Theodosius ille Cæsariensis episcopus, itemque Paulus alterque Theodosius consulari ambo dignitate fulgentes. Hi quoque multos diversosque beato viro sermones obtendunt: partim blanditiis agentes, partim vero minas adhibentes; partim etiam audiendi studio interrogantes; quæ ipsa per singula narrata declarat, uti a me superius dictum est, quem praeclarus Anastasius in cam rem commenta rium edidit. Haud vero forsitan importunam videatur, nos quoque pauca quædam ex illis commemo At nune metropolim ep. sub arch. Heracl. In Collect. Anastasii, missus Theodosius ex persona Petri patriarchæ; reliqui duo ex persona imperatoris.

rare, ea methodo ut hic quoque quasi desultorie c dicendis defungamur. Sic enim magis invictum in omnibus viri animum cognoscemus, quod nimirum multis eum pulsantibus, ejusque constantiam variis modis labefactare conantibus, ipse nihilominus inflexa firmitate manserit, robusto prorsus proposito stabilis, sensuque mentis indemutabilis. XXVIII. Enimvero videamus quos viri jam dicti sancto viro sermones inferant. Ante omnia interro gant ut se res illius habeant, quasi amice, seu magis adulatorie, ex illo sciscitentur. Illo autem dicente, prout nimirum Dei providentia vitæ illi præscitus finis ac predestinatus, seu preordinatus, sic nempe se habere: congeminata rursus interro gatione [xxj] quærunt, Quid enim vero sibi velit prescire, quidve prædestinare sive prefinire?» Ad quos ille Illud quidem eorum esse, quæ sita sunt in nostra potestate cogitationum scilicet, verborumque et operum, nempe prascientiam, unde nobis virtutes vitiaque obveniunt: hoc autem, illorum esse quæ non sunt in nostra potestate (a), sed praeter voluntatem extrinsecus accidunt, prædesti nationem scilicet et praefinitionem: adversorum scilicet omnis generis casuum, et aliorum quibus poenae infiguntur. Cumque omnino vir divino Spiritu plenissimus, horum singula sermone prosecuius esset, ac quanta nobis ærumna obveniant ob peccatorum luendam plenam, quanta vero mala probationis causa, seu etiam altiori quodam consilio juste nobis, et (ut nemo aliter dixerit) utiliter inferantur, dixisset; illi, his hactenus omissis, de iis quorum causa venerant, seriones subjecerunt; nempe provocantes ut communione iis jungeretur, atque his quae gesta essent, assentiretur. Porro Maximo novationem, quæ Ecclesie facta erat, objectante, fideique confusionem; tunc et Theodosius Cæsariensis ad disputandum cum eo accingitur. peregrinum, atque a recta alienum de doceri, nihilque iis antique adversum doctrinæ, nihilve pugnaci admodum animo contendebat, cum unam illam operationem ac voluntatem astrueret, eamque propugnaret. Sic quoque Nem., Damasc. ac Graeci alii quasi polis. Ceterum ubi vir sanctus, quæ in eis contineretur, absurditatem arguisset, atque probasset, si una operatio, dum in Deitate atque humanitate dici ponantur, fore omnino ut et theologia et dis pensationis doctrina (Trinitatis scilicet fides et in carnationis) confundatur: ac quod longe absurdissimum est, Trinitas, quaternitas sit; ea scilicet ratione, quod caro ejusdem ac Verbum naturæ facta esset; siquidem, ut Patrum sententia est quorum una substantia est, horum una erit et operatio. Quin etiam, ut intereant quæ divinam humanamque insigniunt et constituunt naturam, sive ut utraque in nihilum prorsus cedat, quod nimirum, ut ita belle comminiscimini, novoque confingitis dogmate, neque una, neque duplex operatio aut voluntas, vel intelligi possit, vel dici: multisque de illis, quae Deus nobiscum faciat, et quæ sine

Acts of the sameActa ejusdem

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

S. MAXIML CONFESSORIS sonalem operationem dixerimus, cum Filius in persona cum Patre et Spiritu sancto non conveniat; plane etiam non conveniet ejus operationis ratione, quæ personalis est; eritque necesse, ut sicut Filio, sic et Patri et Spiritui personales operationes triLuamus; vestroque adeo sensu beata Deitas quatuor habebit operationes; tres scilicet distinguentes personas, in quibus est; unamque communem, quæ naturalem trium personarum communitatem significet atque adeo juxta Patres, si modo eorum doctrinam recipimus, in eo erimus errore, ut quaternam Deitatem (quatuor scilicet deos) sentiam nus. Naturalem enim, non vero personalem statunt omnem operationem. Quod si ita est, ut sane etiam est, quatuor naturas totidemque deos, inter se natura pariter personaque distinctos, dicere nos liquebit. Enimvero quis vidit autve animo intellexit, operationem propriam cujusvis eorum, quæ sub speciem aliquam rediguntur, ac sub communi speciei delinitione natura collocantur? Nunquam enim quod natura commune est, unius cujusdam ac singularis proprium est. Personalia enim insignientia, puta nasi aduncitas ejusve simitas, aut quod oculis cæsis sis aut calvaster, ac si qua ejus generis sunt, accidentia sunt ea segregantia, quæ inter se numero distinguuntur. Omnis enim homo, ut quid natura, non ut quis persona, operari habet, secundum peculiarissimam, et quæ communiter intelligatur [liv] pariter alque dicatur, categori cam rationem; ut est animal, rationale, mortale, quæ nostra hominum universalis ac generica ratio est. Omnes enim ejusdem vitae commercio gaudemus, eadem rationis facultate, eodem fluxu ac defluxn, quod sedemus et stamus, et loquimur et tacemus, et videmus et audimus et tangimus quæ sunt communis ejus rationis, quæ in nobis intelligitur. Non igitur nova invehendae voces, quæ nec ex Scriptura, nec ex Patribus, nec ex natura robur habeant, sed peregrinum quid, ac perversis hominum studiis adinventum. Cæterum ostende mihi vocem hanc exstare apud ullum Patrum, ac rursus ejus qui dixit, sensum inquiremus. XY. THEOD. Quid igitur? Non est omnino dicenda in Christo una operatio? Ex Scriptura sanctisque Patribus, et ut illis consentaneum est, nihil tale dicendum accepimus; sed sicut duas naturas Christum, ex quibus est, sic et naturales ejus voluntates et operationes, pro ejus ratione, qui simul natura Deus et homo in eodem sit, credere jussi sumus, ac confteri. THEOD. Certe, domine, nos quoque cum naturas confitemur, tum distinctas operationes, divinam scilicet et humanam; ejusque deitatem voluntatis facultate præditam, itemque voluntate preditam ejus humanitatem. Quippe non absque voluntate ejus anima erat. Duas tamen non dicimus, ne ipsum secum pugnantem inducamus. MAX. Quid igitur? dicendo duas naturas, eas inter se pugnantes inducitis, ea ratione quod numero censentur? THEOD. Haud sane. Quid igitur? numerus de naturis predicatus non dividit; de voluntatibus autem et

Theodosium presbyterum Gangrensem et mona- cimo namque Kalendarum Augustarum deducti su chum, in sancta Christi nostri civitate constitu tum (a). Domino meo per omnia sanctissimo, Deo honorabili patri spirituali ac magistro Theodosio presbytero, Anastasius exiguus misericordia Dei presbyter et monachus, servus servorum Dei. I. Memoriam justorum cum laudibus, divinitus inspiratum nobis facere jubet Proverbium ". Ego igitar exiguus memoriam justorum illorum, et precipue Maximni revera megisti (hoc enim Maximi momen insinuat), sermone meo impræsentiarum, fa cere volens, et digne illis virtutem atque scientiam, sicut et pro Christo Deo gestum martyrium ejus landare minime valens, hoc solum significare per hanc epistolam Deo honorabilibus vobis conside ravi, quod et ipsi maxime nosse, prout didici, de siderastis, id est, quando beati illi in Domino dor mierint. mus utrique per jussionem tunc principis, in id quod dicebatur Mucurisin, præsentandi in medio amici Christi exercitus; cam ille jam, ut prætuli mus, semivivus exsisteret et extunc eum ultra non vidi. Continuo quippe destinaverant ipsum quidem, ut dictum est, [Ixviii] in castrom Suania; me autem in castrum quod dicitur Thacyria juxta Hiberiam. Hinc igitur conjicio, quod circa unde cimo Kalendas, vel nono Kalendas Augustas, v In dict., in Domino, sicut dictum est, obdormierit. IV. Porro Christi Dei martyr, domnus videlicet abbas Maximus, cum esset custodia mancipatus in castro superius memorato, divina sibi facta visione, advocavit quosdam ex bis qui erant in castro, et dixit ad eos: Tertio decimo die Augusti mensis hujus instantis, quinte dicta (b) indictionis, feria se ptima assumet nie Dominus, quod et factum est. Igitur tertio decimo die prædicti Augusti mensis præterite v indictionis secundum divinum ejus va iftinium, feria septima, præsentibus derelictis, per rexit ad Dominum.' H. Notum igitur facio vobis, pluribus ex his, quæ hic nobis illata sunt, malis, silentio, ob multitudi nem eorum el sermonis fastidium, necnon et lem pas incongruum, traditis; quod cum venissemus ad amicorum Christi regionem Lazorum vi Idus Ju aias, ▼ Indict., statim separaverunt nos ab invicem, præceptione illius, qui tunc præesse his, qui illic enal, soric meruerat; diripientes omnia, usque al mam acum et filum, quæcunque ad necessarias stilitates, tam ex vobis, quam ex aliis Christi amicis acquisieramus. Et sacratissimum quidem illum vi rum (dominum aio Maximum abbatem) neque in subjugali neque in vehiculo sedere valentem, pro eo quod in infirmitate positus esset, cum, plecten les virgulas ex eis quasi lectulum texuissent, baju lanles detulerunt, et incluserunt in castro Sche mari vocitato, juxta gentem illorum qui dicuntur Alani; dominum vero Anastasium abbatem, et me peccatorem super equos imponentes duxerunt: et incluserunt, illum quidem in castre Scotoni dicto Apsilia, quae est prope Abasgoiam; me autein in altero castro, cujus nomen Buculus erat, regionis que Mesimiana vocabatur, in jam dictorum confi nibus Alanorum: quod videlicet castrum, iidem Alami captum nunc retinere noscuntur. I. Dein post paucos dies, sumptis tam me,,quam beato Anastasio, a prædictis castris, illum quidem miserunt ad castrum nuncupatum Sunias, cum jam semivivus esset, tam ex multitudine tormentorum ac verberum, quæ in Byzantio sustinuimus, quam ex necessitatibus atque angustiis, quæ hic sunt no bis illata. Unde et in medio viæ,ut quidam aiunt, ut autem alii asserunt, mox ac retrusus est in ca stre Suanixe, ad quod destinatus fuerat, obiit. Ar gamentor igitur, quod circa undecimo vel nono Kalendas Augustas dormierit in Domino. Quintode Prov. x, 7. Psal. LXVII, 36, Num Antiochiæ, quæ sic dicta? V. Porro et aliud miraculum, quod divinitus in sancto ejus monumento efficitur, quodque usque ad præsens, qui castrum illud, et ejus circa regionem inhabitant, intuentur et prædicant; et ad quosdam etiam principum atque magnatum pervenit, dignum est et vobis quoque sanctissimis, et per vos omni bus qui ibidem sunt, sancti, per liueras fieri mani festum, in gloriam et laudem Dei, qui facit mirabi lia in sanctis suis, et glorifical. Id est, tres lampa des luciferæ per singulas noctes sanctum sancti illius martyris monumentum illustrant. Hæc de me morabili hoc viro, beatoque Anastasio Deo honora bilibus vobis, et per vos omni sanctae Dei, que illic in recta fide degit, Ecclesie, breviter adnotavi quatenus et vos his cognitis, glorificetis Deum, qui est mirabilis in sanctis suis ". VI. Interea et quæ mihi peccatori et exiguo post hæc contigerunt, et in quibus sim, pari modo per paucis manifestabo. Cum enim fecissem duos men ses in castro prædicto Thacyrize in infirmitate jacens, et paucillum quid requiem fuissem adeptus, rursus misit me tune princeps ad partes Apsiliæ et Misimia mæ, custodie mancipandum in castro Phustas. Et ut absolute dicam, septem mensibus duxit et cir cumduxit me per omnes prædictas regiones nuduri et discalceatum et peditem, et frigore et fame ct siti depressum, volens profecto et me quoque ab hac detergere vita. Sed nescio quid super me hu mili prævidens Deus, qui omnia salubri providentia sua producit, usque nunc conservavit me in hac multarum tribulationum et miseriæ vita. VII. Post aliquot itaque dies pellitur illi prædi ctus princeps. Deindeque succedens alius visus est compati. Inter que duxit me juxta domum suam (b) Male Sirm. quintodecima

receptum a jam memorato castro Phustuensium. Et liareba sanctissimæ illius Ecclesiæ fult, venientem post annum ex diabolica operatione motus, destinat in hanc regionem, ut asseruit, ad requisitionem me ad prædictum castrum. Sed Deus, qui remeti humilitatis meæ, ipsi cum omni studio et gaudio sus tur his, qui aliis remetiuntur, eadem die qua me ceperunt et honoraverunt, et omnem subventionem pepulit, pulsus est bine, et efficitur profagus in ad requisitionem mei tribuerunt, tanquam bo Christi amatorum regione Abasgorum. Et consilio mini profecto sanctæ Christi Dei nostri Anasta accepto a Christi amicis, qui illic erant, principi- seos. Unde et subsidium eorum habens, invenit bus, inagis compatiendi, quam me minimum perse- me sanctus ille Stephanus, cui faciat Dominus quendi, et orationem a me potius quam gemitum Deus misericordiam in illa die justus Judex"; sed percipiendi (ipsi quippe amici Christi principes et his qui miserunt eum, quoniam revera opus Abasgize compatiuntur humili mihi, quanquan ne evangelista fecit ". Sicut enim equus spiritualls scierint me), repromisit quidem illis, quod si exiret ascensorem habens (ipsum scilicet Deum juxta inde, el restitueretur in principatu, onania quæ fo- Scripturam, quæ ait, Ascendens super equos fuos, et rent ad solatium et refrigerium meum perficeret. equitatus tuus sanitas"), totam Lazicam et Apsiliam Dein post paucos dies, nescio unde adjutus, egre- et Abasgiam discurrens, sine timore tam quæ verita ditur quidem iterum et recipit principatum: nil tis, quam quæ subintroducta novitatis erant, annon tamen eorum quæ pollicitus est Deo, et erebro di- tiavit; ac multorum utilitatis atque salutis, et mer clis Dei amicis principibus, in opus perduxit. ipsius quietis et consolationis, causa viri est facia contrario autem, manibus nequam deductus viro- præsentia. Et nequam nomen, quod veri apostate rum, repromissionum quidem oblitus est: tolli veritatis nobis imposuerunt, et tunc dissipatum est, autem me a castro Phustuensium, et maturius in et evidens multis veritas facta est. His itaque bonis Schemareos castrum mitti præcepit. bic proprio adventu correctis [præstitis], nobi lis ille vir Kalendis Januarii v indictionis, quæ modo præteriit, apud Christi amicum Abasgiz principem dormivit in Domino. Cui omnes, qui hunc noverunt, ut sancto, requiem exoptarunt. X. Quapropter oportebat quosdam ex vestrati bus Dei amatoribus, et secundum scientiam zelum Dei habentibus, huc venire, et quæ veritatis et pro veritate sunt, testificari, ut et orthodoxia magis convalesceret et introducta novitas peramplius argueretur. Sed et ego humilis consolatione at refectione potirer, et venientes bonam a Christe Deo, pro quo etiam causa est, mercedem perci perent, et maxime cum usque ad Hiberiam illinc, ut didici, veniant, cujus rei gratia et hue minime veniunt? VIII. Factum interea est, cum ducerent me in jam nominatum castrum, ut ille iterum pelleretur, et esset profugus ubi et primum fuerat. Excitavit au tem Deus Spiritum suum in viro boni æmulatore, qui Dei habeat in se timorem pariter et amorem, et vere pheronyme vigilantem secundum Deum pos 'sideat mentem, qui cum Deo nunc præest regioni, et Deum imitante condescensione seu compassione motus, reduxit me a via crebro dicti Schemareos castri, et constituit me quasi quinque signis lon gius a divinitus custodienda domo sua in loco mo nachos veraciter condecente, præbens necessarias largissime corporis utilitates. Pro quibus omnibus Christus verus Deus, per intercessionem, quæ iilum secundum carnem genuit, Dei Genitricis semperque Virginis Marie ac omnium sanctorum, protegat XI. Obsecro igitur sanctissimos vos, si possibile eum una cum amandis filiis suis, atque honorabili fuerit, transmitti mihi per quempiam fidelem virum, horum ac prorsus laudabili matre, ab omni caterva ex his qui ad liberiam veniunt, codicem eorum malignantium et a multitudine operantium iniqui- quæ canonice gesta sunt a sancta et apostolica tatem, donans illis bonorum refectionem, ut semper synodo, quæ per sacram praeceptionem sancti mar omnem sufficientiam habentes, abundent in omne tyris et apostolici ac summi papa Martini, in se opus bonum; et statione faciat ees, quæ a dextris niore Roma est celebrata, quatenus multo magis futura est, dignos, atque divinam illam et mitem sacra sanctorum Patrum dogmata, et quae olim et quæ nunc exorte sunt hæreticorum abominationes evidentiores hie positis efficiantur. Hoc enim tan tummodo etiam inviti et nolentes faciunt bonum, qui Deum et nos injuste persequuntur; quia in diversa loca et regiones nos exsulantes, agunt, ut et sanctorum Patrum orthodoxia, quam et nos prædicamus, peramplius manifestetur, et propria cacodoxia in omni loco et regione publicetur et arguatur, secundum illud sancti Dionysii Athena rum episcopi et martyris veritatis effatum (a), quod ait: Norit Deus malum velut bonum, id est, "Habac. 1, 8. vocem expertos, quæ dicet: Venite, benedicti Patris mei; hæreditate percipite preparatum vobis regnum ab origine mundi: quia hospes fui, et collegistis me,etc. Amen. [Ixix] Obsecro autem sanctissi mos vos eadem pro ipsis postulare in sanctis ora tionibus vestris, et maxime cum in sanctis et co lendis oraveritis. Digai quippe sunt, quibus hæc præstetis. Filii enin germani exsistunt sancti Chri sti Dei nostri Anastaseos. IX. Denique Stephanum, qui in sanctis est, fi lium videlicet beati Joannis præbyteri, qui cimi **Matth. xxv, 34-36. II Tim. v. 5, 8. (De dizin. an.

ut bonum; et apud eum cause malorum virtutes sunt benefacientes. Bonum enim veraciter est, pater nam quidem orthodoxiam, ut dixi, manifestare et confirmare; hæreticam vero cacodoxiam publicare ac redarguere, quanquam per exsilia id, et alias tribulationes gignatur. Sic enim ab initio verbum quidem dilatatum est veritatis; porro impietatis mi Boratum disparuit, persecutionem et exsilia, seu alia dira patientibus tam sanctis prophetis, quam apostolis caeterisque magistris. simæ misericordiæ suæ gloriam et salutem nostram. Vosque Deo honorabiles, et omnes qui vobiscum sunt sanctos, ac per vos sanctam, quæ illic est, Dei catholicam et apostolicam saluto Ecclesiam postulans mei, peccatoris scilicet et vincti, memo riam fieri in sanctis ad Deum directis orationibus vestris, in sanctis atque colendis locis: ac pretio sis mihique desiderandis syllabis vestris fulciendo, ac me minimum consolando, atque orando ut di gnus efficiar visione vultus vestri, quamvis sit te merarium dictu, priusquam et ipse hane miseram et multarum tribulationum vitam excedam. XII. Ergo si, at flagitavi, a Deo compuncti sa crum codicem miseritis', siquidem voluerint qui hanc portaturi sunt, buc venire, ad famosissimuin et Deo custodiendum patricium et cum Deo ma gistram Gregorium sponte occurrant, suscipientes ad eum palam epistolam a laudabili Patricio et prætore lliberia, qui debeat illum mittere præfato Domino nostro et amplissimo patricio et cum Deo magistro Gregorio: quatenus hoc facientes, perei piatis, qui ex ipso profecerint, bonam a Christo Deo nostro mercedem. XIII. Præterea misi ad præsens cum hac epi stola mea Deo honorabilissimis vobis, et per vos sanctissima ac orthodoxæ, quæ illic est, Ecclesiæ, ratulam habentem testimonia ex dictis sancti lyp polyti episcopi Portus Romani ac martyris Christi Dei nostri, quo et per ea nosse babeatis, quam concorditer cum aliis omnibus sanctis Patribus, et ardae duas Salvatoris nostri Jesu Christi prædicet salaras et operationes; refellat autem eos, qui unam operationem et naturam unam divinitatis et humanitatis ejus dogmatizant: utpote converti bilitatem simul et commistionem, confusionemque at divisionem utriusque ipsius naturæ annuntian tes. Querite sane diligenter hujuscemodi sacrum Patris illius librum, secundum superscriptionem, que testimoniis præeminet. [xx] Si enim invene ritis cam, multa et necessaria poteritis ex ipso legere testimonia super eisdem Salvatoris nostri naturis et operationibus. Hunc quippe librum Brantii nobis, antequam passi fuissemus, delatum, hunc totum vellemus transcribere, subito justa consuetudinem suam insistentes adversarii Intrem more rapuerunt; et non valuimus ex ipse plusquam hæc octo testimonia tollere. XIV. Quod vero me in medio eorum quæ dicta sat, latuit, dicere non pigritabor. Hoc plane est. Quia cum evangelizatus fuissem a sanctæ memorie domino Stephano de unitate atque concordia, quæ ibidem omniam per orthodoxam confessionem ad invicem et ad Deum effecta est spirituali, ac si coram Deo dieo, ketitia sum repletus, et gratificos pro tali ac tanto bono misericordi Dei, licet pec eator, retuli, et referens non cessabo, petens hane usque in finein immobilem conservari ad benignis "Rom. x, 10. SCHOLIUM (a). Obiit autem et ipse sanctus Pater noster et mar fyr Anastasius, qui hanc scripsit epistolam, die Do minico, hora tertia, v Idus Octobris, cum in sancta Collecta diceret, SANCTA SANCTIS, indict. x. Prologus subjacentium sacrorum testimoniorum. XV. Testimonia sacra et divinitus inspirata, per quæ liquidius discimus, duas per unitionem et in confusam et indivisam, sicut naturas, ita etiam et duas voluntates, ac duas operationes, aptas et con gruentes naturis, id est, divinam et humanam, non inceptam et inceptam, ut Dei simul et hominis unius et ejusdem Domini nostri Jesu Christi, corde cre dere ad justitiam, ore confiteri ad salutem. Non autem sicut nothi, qui notha nunc Ecclesias do centes ac perturbantes, unam et nec unam, nec duas, et iterum unam et duas voluntates et opera tiones in eodem dogmatizant. Hoc enim super in stabilitatem et absurditatem sensus eorum, qui hujusmodi dogmata exponunt, impium omnino et alienum immaculate fidei nostræ Christiano rum consistit. Eos enim qui unam voluntatem et operationem, vel etiam naturam unam deita tis et humanitatis ejus dogmatizant, incliti insti tutores nostri et præceptores repellunt et dete stantur. Hæreticorum quippe est hujuscemodi do gmata, qui in confusione et phantasia et divisione eberrant, nonne cum illis, et secundum illos, su persubstantialia theologiæ ac in carne factæ dispen sationis subvertunt et diffitentur mysterium, qua ternitatem quidem personarum Trinitatem astruen Dtes, ipsum vero unum ejusdem, id est, Dominum nostrum Jesum Christum verum Deum, juxta quod secundum nos factus est homo, inanimalem simul et irrationalem, atque sine intellectu subscriben tes, et conjecturam et phantasiam, confusionemque ac divisionem utriusque naturæ ipsius introducen tes. Hi vero, qui nec voluntatem nec operationem in eo confiteri volunt, inessentialem et inexsisten tialem secundum utramque naturam ejus denun tiant: et jam dictis hæreticis magis impios ipsi seipsos esse per propria dogmata monstrant. (e) Theodosii presbyteri Gangr. qui est auctor bypomnestici: tamque et Anastasii apocrisiarii kmece epistolam vulgavit.

XVI. Porro, hi qui unam et duas voluntates et mul prædicare volunt; sed et tres voluntates et tres operationes in incarnata ejus dispensatione, supra novain fabulam et figmentum hujusmodi dogmatis dogmatizant, non solum orthodoxæ ac paternæ confessioni hæreticam opinionem, veluti aquam ivino, secundum illud quod dicitur, miscentes, sim [lxxi] SANCTI HIPPOLYTI Episcopi Portus romani et martyris veritatis. Ex sermone qui est per elementum de theologia et incarnatione contra Beronem et Heliconem hæreticus, cujus initium est Dominus Sabaoth incessanti voce clamantes Seraphim Deum glorificant.» XVII. Immensæ quippe virtutis voluntate Dei et facta sunt omnia, et servantur quæ facta sunt, secumdum suas ipsius [ipsorum opportune singula conservata rationes; ei, qui est secundum naturam immensæ virtutis Deus et factor universorum; divina voluntate, quæ omnia fecit et movet, suis unaquisque naturalibus producta legibus, immobili permanente. Quod enim immensum est, nella ratione vel modo recipit motum, non habens quo et circa quod moveatur. Vertibilitas enim ejus, qui natura immensus est, qui inexpers sit motionis, motus est. Propter quod etiam secundumn nos veraciter factum homo absque peccato Dei Verbum, operatumque ac patiens humanitus quæcunque naturae sunt sine peccato, et naturalis carnis circumscriptionem propter nos sustinens, nullam vicissitudinem pertulit (a); nullo omnino quod idipsum. est Putri, idipsum factum carni propter exinanitionem. Sed sicut erat sine carne, omnis expers circumscriptionis permansit; et per carnem deilica operans quæ deitatis-sunt; utraque ostendens se, co quod dupliciter (divine scilicet et humane) operatum est, secundum ipsam, quæ veraciter vera, et naturalis substantia est; Deum immensum simul et circumscriptum exsistere ac intelligi hominem, utriusque perfecte perfectam essentiam habentem, cum illius operatione, id est, naturali proprietate, ex quibus manentem secundum naturam sine convertibilitate eorum scimus differentiam: sed non sicut quidam aiunt, secundum comparationem, ne eumdem sibi secundum idem, præter quod oportet, majorem ac minorem dicamus. Connaturalium quippe, et non eorum quae diverse alteriusque sunt naturæ, comparationes exsistunt. Deo enim factori omnium, factura; infinitoque, finitum; et infinitati finis secundum nullam rationem comparatur, cumi semper et per omnia naturaliter [lxxii] ab invicem, sed non comparative differant, quanquam ineffabilis quædam et indivulsa in unam subsistentiam utriusque facta sit unio, omnem penitus omnis facti scientiam fugiens. Divinitas cnim, ut erat ante in43 142. 1, 22. operationes, et totidem etiam ex necessitate naturas, id est essentias, habentem eum inducunt, cum nec naturam esse sine operatione, nec rursus operationem sine natura possibile sit. Habent enim se prædicta testimonia quemadmodum subinfertur. Mutila Sirm. edita, nec sensu sana. Reliqua tantisper Grecis composita, et puriori passim styία, ut Lector capiat, reddita.

sanctissimum Spiritum, qui in illis locutus est, quinimo loquitur, anathematizant, et ab eo per illos traditam nobis sacram et orthodoxam confes sionem abnegant et abjiciunt, atque impiam et alienam a Christianico dogmate esse asseverant, et æque ut prædictus hæreticus, quin potius ut omnes. simul profani hæretici, qui in confusione ac phan tasia et divisione decepti sunt, solum supersubstan tialis theologiæ ac incarnate dispensationis non abnegant et subvertunt mysterium. Quaternitatem. quidem personarum sanctam confitentes Trinita tem; at vero unum hujus, id est, Dominum no strum Jesum Christum, inanimatum et sine intelle etu [lxxviij] ac sine ratione, secundum quod pro pter nos factus est homo, introducentes; et con vertibilitatem simul et conspersionem ac mutabili tatem, confusionemquè ac phantasiam et divisionem utriusque nature ipsius pronuntiantes; et purk per hoc hominis, vel prodigii cujusdam matrem sanctam semper Virginem ac Dei Genitricem Ma riam scribentes. tionem vertantur, donec utrumque intra propriam los alque doctores; vel etiam (ut verius dicatur) naturalem inconvertibilitatem manet. Et item: Eorum enim duntaxat, quæ ejusdem naturæ sunt, metus cjusdem virtutis ac efficacia est, substantiam desi grans, cujus est naturalis virtus, cum substantia di vers natura proprietatis nulla ratione esse possit aut fieri, absque convertibilitate. Item: Ea enim, que ejusdem inter se virtutis sunt et operationis, jusdemque prorsus originis ac earumdem passionum, ea nature distinctionem non admittunt; confusisque secum naturis, erit Christus dualitas, personisque divinis fiet quaternitas: quod omnium maxime ca vendum. Et iterum: Si quidem igitur, ut auctor Bero est, assumpta illi caro ejusdem ac ipse virtutis Se operationis facta est, plane etiam ejusdem facta est naturæ cum quibus omnibus natura est, quod principii expers, quod ingenita, quod infinita, quod sempiterna, quod incomprehensa, et si qua ejusmodi secundum excellentiam theologicus sermo eximie in deitate contemplatur et vicissitudinem utraque passa sunt, neutro substantialem naturæ suæ ratio nem ultra incolumem servante. El rursus: Qui enim corum, quæ sunt diversæ naturæ, eamdem sentit ope rationem, confusionem pariter naturalem, divisio nemque ipsorum inducit naturalem; ignota prorsus sc obscurata per idiomatum commutationem naturali corum substantia exsistentiaque. Item: Si vero non ejusdem ac ille facta est natura, nec ejusdem unquam Set operationis. Et iterum: In hunc autem errorem impegerunt, credentes male propriam carnis effectam divinam operationem, quæ per ipsam in miraculis manifestata est; qua Christus, rerum hac universitate condita, secundum quod intelligitur Deus, quod ita conditum est, tenet ac conservat. Et iterum: Non enim cognoverunt, fieri non posse, ut divinæ naturæ operatio, alterius diversæque substantiæ proprietas fieret, absque convertibilitate. Et iterum: Quandiu son unum secundum essentiam unius noscitur Verbum operationis, nulla unquam ratione fiat, ut amborum metus cognoscatur. Et iterum: Itaque Bero, qui sic best, ut dicebam, una operatione Christi pariter deutem et humanitatem natura confundens ac per is dividens, vitam dissolvit; qui nempe nesciat, candem operationem, personarum, quæ ejusdem na tare sint, identitatem duntaxat designare. XXVII. His igitur ita et ab hoc quoque sacratis simo et magno doctore ac martyre veritatis (idipsum salem est, si dicamus a sanctissimo, qui in eo lo quitur, Spiritu) manifestius dictis, diligenter inten dant qui volunt, et maxime qui communicant his qui novitates nunc operati sunt et sciant certis sime, quia qui duas Salvatoris nostri Christt vo luntates naturales et operationes denegant et abji ciunt, et impiam ac alienam a Christianico nomine tam sacram et orthodoxam confessionem appellant unamque deitatis et humanitatis ejus voluntatem et operationem dogmatizant, eos qui sibi consone non confitentur anathematizantes, liquido, et absque ullo tegente velamine sanctos prophetas et aposto XXVIII. Deinde vero hanc, quæ videlicet in eo ab illis dogmatizata est, unam voluntatem et unam operationem respuentes, et neque unam nequo duas, id est, divinam et humanam voluntatem vel operationem, vel quamdam ex omnibus confiteri volentes, non solum instabiles et tergiversatores, sed et hæreticis, qui in confusione et phantasia ét divisione erraverunt, magis impios ipsi seipsos pro priis verbis et dogmatibus monstrant. Nam illi qui dem, vel unam; isti vero, nec unam voluntatem. vel operationem habere eum volant; ac per hoc. insubstantialem illum et inessentialem (minus enim est dicere sine voluntate ac impotentem) secundum utrasque naturas pronuntiant; cum juxta sacras, definitiones et rationes, corruptio, id est, inter emptio et inexsistentia naturæ, naturalium habitu dinum et operationum atque virtutum infirmitas et defectus exsistat et quod universaliter voluntate naturali ac substantiali operatione privatur, ne que est, neque aliquid est, neque est quævis ejus. essentia. XXIX. Et non ipsum tantum, sed et Patrem et Spiritum sanctum, insubstantivam astruan: et inexsistentem. Ejusdem enim utrisque illis sub stantiæ, id est, deitatis et voluntatis et operationis, Salvator exsistit, secundum quod est et dicitur natura Deus ita ut subsequenter et Dominam no stram vere sanctissimam super omnes sanctos ve nerandam scilleet et laudandam, ut proprie ac non fallaciter, sed veraciter Dei Genitricem semperque Virginem, non proprie ac veraciter Matrem Dei describant, sed ejus qui nullo modo secundum Ipsos exsistit. Et isti quidem talibus ac tantis im pietatibus capti, per sua ipsorum dogmata propa Jantur. Hi vero, qui simul cum duabus voluntati bus et operationibus, quae a sanctis Ecclesia Catho licæ institutoribus pie in Salvatore nostro Christo

19k XXXI. Equale quippe ex diametro et simile malum est cnm hæretica opinione, paternam pro jicere ae reprobare orthodoxiam, et e diverso cum hac, pariter et illam confi.eri et approbare: Que enim participatio justitiæ et iniquitati? aut que so cietas luci ad tenebras? ant que conventio Christi ad Belial? aut quæ pars fideli cam infideli? quis autem consensus templi Dei cum idolis? divinus ait Apo stolus". Inquam vero et ipse. Quæ participatio vel. communicatio aut conventio aut pars aut consensus paternæ orthodoxiæ, ad nequam hæreticorum opi nionem, ut cum altera altera prædicetur, vel etiam respuatur. dicuntur, aliam unam nescio unde fingentes con fiteri volunt; et anathematizant eos, qui non con sone sibi unam et duas, id est, tres voluntates et operationes in eo confitentur. Nihilominus et isti sanctos propbetas et apostolos ac doctores, quin et super hos, qui in ipsis locutus est, imo et nunc per eos affatur, sanctissimum Spiritum anathematizant; et traditam per eos nobis ab illo sanctam et imma culatam fidem novis adulterantes adinventionibus abnegant, et aliam in Salvatore Christo naturam præter divinain et humanam, extraneam quamdan, el ab omnibus quæ sunt in rebus alienam, fingunt cujus esse volunt a se fictam in. illo unam volunta Lem et operationem. Quoniam omnis voluntas natu ralis et substantialis operatio, naturæ profecto que velit et operetur sunt proprietates. Et omnis ope ratio naturalis substantiam indicat, ex qua proce dit et cui inest. Operatio enim naturalis uniuscu jusque naturæ index est et cognoscitur: omnisque natura, propriæ operationis substantiali noscitur ratione; et omnis natura convenientem sibi seque designantem operationem habet, hanc ab aliis dis cernentem; definitionesque substantiarum, natu rales earum operationes vera ratio novit. Et ut compendiose dicatur, nec naturam sine operatione, que illam substantialiter characterizet, nec rursus voluntatem vel operationem constare sine quadam substantia, est possibile, quemadmodum divina prædicant eloquia, et ipsa rerum clamat natura. XXXII. Et hoc quoque diligenter intendant, quia si quemadmodum Magnus ab immortalitate cogno minatus (imo vero cunctus sanctorum chorus) af firmat, quod pene fides Salvatoris nostri non ad mittat, cum hoc instabile quiddam secundum suami ipsius rationem sit (a). Quod si boe fuerit passa, et quod huic est contrarium procul dubio sustine bit, additamentum scilicet. Et quomodo manebit ulterius fides defectibus ac profectibus immulala? Dicant, inquit, nobis, qui per singulos dies fides creant, imo deos sibi diversos fingunt; quoniam cum fidei verbo, matatur atque multiplicatur a talibus id quod creditur. Ergo et adversarii fides sibi conden tes diversas, absque omni contradictione secundum qualitatem et quantitatem atque immutationem dogmatum suorum, immutant simul et multipli cant id quod creditur; et quinque Christos eatenus plasmasse monstrantur. Hunc quidem unam opera tionem, illum vero nec unam operationem; et alium unam voluntatem, et alterum nec unam vo luntatem; porro quintum unam et duas, atque unam et duas, id est, tres operationes el tres volun tates, ut aiunt, habentem. Et dicant, si volunt, illi ipsi qui talia exponunt dogmata, et qui communi cant eis, in quem talium ac tot Christorum a se futurum credentes baptizati sunt vel baptizantur aut cujus eorum corpus et sanguinem sumunt atque distribuunt: utrum ejus qui unam, an qui nec unam operationem; ejus qui unam voluntatem, an ejus qui unam et duas, et unam et duas, id est, tres operationes et voluntates; et propterea jam ex XXX. Igitur voluntatem et operationem unain præter duas circa Salvatorem Christum fingentes, ex necessitate etiam aliam naturam præter divinam, ut dictum est, et humanam, extraneam quamdam ab iis omnibus quæ sunt in rebus alienam plas mantes, applicant ei, cujus velint esse jam dictam a se unam voluntatem; que inane figmentum fictæ cogitationis est, et germen quod ab idololatria nil penitus differt. Deus enim simul et homo Salvator exsistens, duas tantum congruentes sibi naturas et voluntates et operationes, id est, divinam et huma Dam habet, quemadmodum inclyti præceptores nostri ac doctores affirmant, non unam et duas, id est, tres, ut adversarii dogmatizant. Quo illud evi denter gerant, quod olim a Deo per Isaiam prophe kam in calumniam dicitur, id est: Caupones tui necessitate, tres etiam naturas habet? Sed non vinum aqua miscent. Ut enim apparet, et isti verbum veritatis cauponum more adulterando, naturalem dualitatem voluntatum et operationum Salvatoris nostri Christi, una voluntate et operatione quæ in ipso ab hæreticis, qui in confusione et divi sione seu phantasia decepti sunt, impie dogmatizata est, veluti vinum aqua miscentes, utrasque sectas confiteri compellunt. Quod impium veraciter est et alienum ab immaculata fide postra Christianorum, qui ex diametro similiter ut præcessores [lxxix] sui eliam per hunc a veritate decidunt modum. erat vox, et non erat auditio, quemadmodum ait propheta magnus Elias", scelestos sacerdotes et pseudoprophetas confusionis redarguens. XXXIII. Nam quidquid horum dixerint, illinc cum impietate etiam redargutionem sermo eorum circumferet, quoniam, non in verum et veraciter exsistentem Christum credunt atque baptizant nec illius corpus et sanguinem accipiunt et distri buunt. Illum enim, verum scilicet, et qui vere con sistit, Christum Deum simul et hominem inclyti magistri nostri, et præceptores scientes, duas et *** Isa. 1, 22. "II Cor. v, 14. "III Reg. xvm, 26. (a) Athan. De synod.Seleucie et Arim. Sed mendum in voce pene. Nuia consules, vel tempus, aut defectumi.

lantum quemadmodum naturas, sic etiam et duas tiformem errorem, verum eliam et propter insta voluntates et totidem operationes congruentes sibi, divinam scilicet, ut jam dictum est et comprobatum, el humanam, increatam et creatam, sine inceptione et cum inceptione, in ipso confitentur et confiteri nobis præcipiunt. Non autem, ut hi nunc novitates lecerunt, unam et nee unam, nec duas, et rursus unam et duas, id est, tres voluntates et operationes babere illum fatentur. XXXIV. Super bæc autem omnia quæ dicta sunt, et illud quoque certissime noverint, quoniam unam nec unani, neque duas, et iterum unan et duas voluntates et operationes, et omnia cum anathema tibus et depositionibus ac excommunicatione dog matizantes, aperte sibi et alterutris repugnare pro bantur. Et ipsi per seipsos et invicem subvertunt a destruunt, alterna verba el dogmata, seque ip sos el alterutros, et eos qui sibi communicant, anathematizant, et ab omni sacra dignitate ac mi nisterio pellunt atque deponunt. Necnon et a per reptione illibate communionis vivifici corporis et sanguinis magni Dei et Salvatoris nostri Jesu Chri sti sequestrant. XXXV. Et hæc liquido nos, et nullo intuentes et scientes obstante velamine, non solum propter mul "Galat. 1, 8. bilitatem et absurditatem ac reciprocationem ta lium virorum et dogmatum, omni custodia nosmet ipsos ab illorum impietate et communione serve mus, quotquot in veritate esse ac dici Christiani volumus. Alienum quippe a Christianis est, cum arthodoxia etiam impietatem suscipere; aut con fiteri quidem orthodoxam fidem, communicare vero his, qui hane per novas inventiones abnegant et adulterant. Propter quod divina nobis lex simul et apostolica jubet, eos qui aliud præter quoda Christiferis viris accepimus, docere ac introducere conati fuerint, aversari et anathematizare, non tantum si homines fuerint, sed et licet angeli for Lassis e cœlo descendentes exstiterint "*. Et si hoe fecerimus, et divinam sine prævaricatione adimple verimus præceptionem, sacramque ac orthodoxam fidem absque adulteratione simul [xx] et innova tione possederimus et confessi fuerimus, ad vitam salvi efficiemur æternam in Christo Jesu Domino nostro, cuni quo Deo et Patri, una cnm sanctissimo et bono ac vivifico Spiritu, gloria, honor, imperium et adoratio, nunc et semper, et in omnia nunquam finienda sæcula seculorum. Amen SCHOLIUM, sive HYPOMNESTICUM, his qui desiderio ac zelo divino legere voluerint, breviter decla Fans, quæ paucis sunt agnita. Id est, una cum athleticis certaminibus, quol exsilia, et in quibus locis ac tem pare pertulerint martyrium, diemque fide ad Deum profectionis et exhibitionis. sanctorum et deiferorum Patrum nostrorum ac magistrorum novorum revera confessorum et magnorum martyrum; præcipue illius, qui positam hic epistolam digito Dei scripsit. Eo quod ipse quidem eorum, qui ante se defuncti sunt (Marimi scilicet et Anastasi discipuli ejus significaverit diem, ut prælatum est: de se autem et germanis fratribus rjus, Theodoreto scilicet el Euprepio, nemo. Insuper et Martini summi et apostolici papa ac martyris, qui omni, que sub sole est, præcellit kieraticae dignitati; atque quorumdam aliorum, quorum præsens epistola mentionem facil, nec quæcunque, ut reor, alia charia, vel homo. torio aliquo abscissionibus manuum atque lingua rum ad cessationem sanguinis juxta morem impo sito, hos conservasset ad verecundiam adversario rum, tradidissent ex tunc desiderato a se Deo suas ipsorum sanctas revera et beatas procul dubio ani mas. Hæc autem omnia ob mihil aliud in eos ges serunt vere profanissimi et miserrimi apostata veritatis, nisi propter pessimam veraciter et solam invidiam, quam antiquus hostis dæmon in eis se minavit, quemadmodum et in similibus suis Ju dæis, cum non potuissent saltem ad modicum quid resistere sapientiæ, quæ illis merito fuerat a leo donata, pro vera scilicet veritate, et solum pro eo quod noluissent illi communicare cum his, in tam publica et sine Deo impietate ipsorum) cum ipsa 1. Oportet eos, qui hæc legerint exemplaria cauterio nullo modo illis indulto, vel constipa præsentis illius sacræ illius sacri epistola, Deo pa renti, qui scrutatur renes et corda", firmis sime credere, quia in ea, Deo teste veritatis ex ipsa epistola, quæ propria manu ejus, imo ut ve ris propter miraculi dicamus insigne, digito Dei scripta est, sancti videlicet patris et magistri no stri domni abbatis Anastasii, presbyteri et apocri sarii senioris et opinatissime urbis Romæ, mul tamque certantis magni et novi revera martyris ve ritatis, transcripta sunt, scripta ab eo (postquam passus est, quemadmodum dictum est, in Byzantio, una cum concertatore suo et vere philosopho, imo Deo sopho magnoque commartyre Christi veri Dei et Salvatoris nostri Maximo; id est, cum ab in tus abscisse fuerint pretios ac sacra, divinitusque veraciter mobiles linguæ ac manus, cum verbe ribus et tormentis amarissimis, ex quibus sangui mis fluorem et pompam per totam urbem perpessi sunt, quod nec male unquam vitæ revera quisquam sustinuit. Et nisi solus Deus, qui ex nihilo ut essent cuncta produxit et mortuos suscitat, ex hujusce modi crudelitate ipsorum et tanto sanguinis fluxu, * Psal. VII, 10. sancta dextera manu sua, quæ abscissa fuerat, cu jusque truncus tantum remanserat (id est, sine planta et digitis) inopinato argumento; cum vide licet duo sibimet parvissima ligna et tenuia colii gasset; imo, ut verius dicam, virtute ac gratia divina, quemadmodum et lingua revera divina, et invisibili expedite penitus et sine prohibitione to

III. Qui cum conversati fuissent et perdurassent in hoc sancto et beatissimo et multorum sudorum certamine, id est, coronam ferente confessione ac testimonio, prædictus quidem sanctus Anastasius presbyter et apocrisiarius Romanus, a sexta iu dictione præteriti cycli usque ad decimam indictio nem, in omnibus prædictis tribus exsiliis suis, tra ductionibus diversis affectus tribulationibusque et necessitatibus et angustiis non mediocribus nec mo dicis, peruansit annis viginti. Discipulis vero ejus Theodoro et Euprepio germanis et sanctis fratribus, Aliis Plutimi beatissimi imperatoris Pistoris, id est, quebatur, quanquam ab intus ex ipso fuerit funda- videlicet et Mezembri patratis, plurimisque conver mento rescisa, sicut Lebarnicius, patricius Lazicæ sis ad fidem et illuminatis. cum juramentis terribilibus enarravit nobis, dis pensatione Dei in hoc ipso per semet inspector effectus, diffidens super boc glorioso et ingenti mi raculo. Quin et theodorus protosecretarius prætorii præfecti Constantinopolitani ante hunc enarravit mihi, et ipse cum horribilibus juramentis, cum conscius fuisset sanctarum passionum ipsorum, tanquam dominus et magister hujuscemodi rerum, glorificans et laudans et gratias agens Deo super tali miraculo el tam fiduciali virtute ipsorum. Quo niam sicut canis vel cervus excursu multo vel siti vel caumate, ita laxaverunt et tradiderant linguas suas, ut ctiam manus, quanquam brevi valde sta-qui super omnes pistores publicos est, eorum vide tura sanctus, et infirmus corpore esset Maximus sicut cunctis est manifestum. Quocirca et abur dantius adversarii sauciantes sensus suos super tanta et tali alacritate sanctorum, intrinsecus ne quissimi et veraciter inhumani, ut revera feræ agrestes, has abscindebant. licet qui annonas scholarum omnium solvunt, quod appellatur tetransiton, divitiis pretiosis et dignita tibus diversis, divinisque virtutibus et virginitate, quæ his omnibus major est, adornatis per quam scilicet, ut opinor, etiam sanctis prǝ Christo ago nibus et coronis honorari meruerunt, ut casti et mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt "*. Post primum magistri sui et nostri apud Trapezuntem exsilium, multis eleemosymis et oblationibus factis, volentibus Romam confugere, protinus in eadem persecutione prope Abydum comprehensis, propter eamdem et solam causam, et pro eo quod noluis sent cum eis contaminari tam evidenti impietate in profano et penitus sine Deo imperatorio typo, II. Non solum ista sic ab eo scripta epistola, sed et aliis multis libris ac tomis studiorum ipsius. Quorum ipsi non solum inspectores divina provi dentia facti sumus, sed et partim in sortem gratia Dei ex eis accipere illius præceptione meruimus; et ipsis quoque simili argumento et manu; imo, ut [lxxxj] verius dictum est, digito scriptis Dei, sicut tungni Moysi tempore legitur factum providentia videlicet et cooperatione solius omnipotentis Dei, qui ex submissione factus est eorum, qui erant qui, cum sit amator bonitatis et hominum, facit mirabilia magna in sanctis suis, et glorificat vere glorificantes se, tam indeclinabili opere, quam verbo et veritate; cum adhuc degeret in ultimo, id est, tertio exsilio suo Lazicæ, in castro Thusumes nun cupato, sito supra villam Mochoes, climatis Apsi lia termini, ad orientem Pontici maris, apud ipsum pedem Caucasiorum montium, juxta Christi amico rum regionem Abasgorum et gentem Alanorum, quasi signis quinque a prædio Zichachorio, id est, prima domo Gregorii veri amici Christi patricii et magistratus ejusdem regionis Alanorum. Cujus et optimam memoriani merito facit in hujusmodi epi stola: translati videlicet vi et præceptione misero ram principum, qui illic ante ipsum usque ad ipsum præfuerunt, in eodem tertio exsilio septies, in diffi cilioribus locis et tribulatione multa, in prædicto castro Thusumes dormivit in Domino; cum et ipse certamine bono certasset, orthodoxam revera fidem servasset, et cursum martyrii consummasset, Octim brii die undecima, feria prima, hora tertia, cum di ceretur inter sancta Officia, Sancta sanctis, indictione decima; cum prædixisset et ipse diem sanctæ depo sitionis suæ quibusdam qui sibi aderant, ante men ses tres; et aliis quoque pluribus miraculis sanctis simi et omnia efficientis Spiritus cooperatione, tam ibidem, quam in duobus exsiliis suis, Trapezunti Matth. v, 8. "Amos vill, 11. Ecclesiae Constantinopoleos, et publicatis, id est, denudatis omni substantia que inerat sibi, et di gnitatibus quas habebant; flagellaque mortalia a præfecto suscipientibus, et Chersonem in exsilium missis, et illic vi sæpius ab invicem separatis, et in castris gentium ibidem 'adjacentium deputatis junior quidem frater, qui, ut vere in cunctis phero nymus, Euprepes nominatus est, completo in ha juscemodi Dei amico agone anno none, ad Dominum abiit, mense Octobrio, die vicesima, indictione quarta decima. Alter vero, qui et prior frater, qui que Dei donum merito a Domino est vocatus, per durans ab eadem sexta indictione usque ad jam di etam decimam indictionem instantis cycli, id est, usque ad sanctissimi patris et magistri eorum sc nostri Anastasii presbyteri (qui revera miserrimi et orphani propter tantam raritatem et inopiam verbi veritatis et omnis spiritualis escæ, ita ut nunc etiam adimpletum sit, quod a Domino de malis novissimorum temporum dicitur, Non famem panis mittendam neque sitim aquæ, sed famem audiendi verbum Domini, sicut dictum est "); sanctam in Domino requietionem, annum vicesimum agit adhuc perseverans in athleticis sudoribus et ago nibus, in eodem Chersonis exsilio, jam memoratus videlicet frater Theodorus, qui et propria manu multa sanctorum opuscula dignatus est nobis exbi

bare, qui pergebamus illuc ad visitationem et ado- semper et solam sanctam catholicam et apostolicam rationem ejus, et pretiose memoriae Martini summi et vere universalis papa et magni martyris verita tis. Cujus et miracula nobis copiosa, quæ ibidem facta sunt, cum illatis quoque illi importabilibus tribulationibus retulit. Donata etiam particula san cti orarii, id est, facialis, quæ sibi fuerat ab eo di missa, et uno ex compagis ejus, id est, caligis (a) ques muilus alius inter homines portat, nisi sanctus papa Romanus, eo quod et ipse illic fuerit exsilio relegatus, postquam omnia dira [lxxxij] passus est, eam abduceretur ab urbe Roma, qui seipsum tradi derat, gestiens atque desiderans admodum pro Christo subire martyrium, ut imitator et successor sancti et apostolorum principis Petri, tam in navi gio quam in ipso Byzantio, ita ut palam alapis cæ deretur ab inimicis Dei. IV. Dignum autem patre sue diabolo perpetran Les opus in eum, tam veste illum sua exuerunt, quam ferreorum gravamina vinculorum el catena rum sancto ejus collo et pretiosis reliquis membris .imposuerunt. Deinde, cum eisdem ferreis compe dibus pompantes, per totam plateam traxerunt, a palatio usque ad prætorium præfecti, cum vigilia magistro, id est primo carnificum, colligatum; et cau gladio præcedebat eum quidam, ut membratim concideret, deliberante ac præcipiente Bucoleonte detestabili sacellario, et digne sanguinem devoran tis bestiae cognominato (tanquam qui et opera be stali furore referta possideret, scientia et consilio Constantini imperatoris, qui et prædictum obsce nom el pessimum typum condidit (b) Gregorio eu nacho et præfecto miseræ illius urbis. Quod utique jam et factum fuisset, quantum ad temerariam ejus alacritatem et propositum pertineret, nisi miseri cordissimi et benignissimi Dei præsidium hos in hibuisset, et non bujus robustissimam fortitudinem hostes erubuissent. Noverunt enim hoc pati frequen ler etiam tyranni truces et inhumani, licet nimis immisericordes sint et crudeles, secundum eum gloriosam Dei nostri Ecclesiam sacratissimis et ve racibus dogmatibus synodice illustrasset, et tam sanctarum ac universalium quinque synodorum, Nicænæ videlicet, Constantinopolitane, Ephesina prioris, Chalcedonensis, et rursus Constantinopoli tanæ sub Juliano imperatore, quam omnium sanct< rum divinitus sapientium et probabilium Patrum HO strorum ac veracium magistrorum sacra et piissima dogmata roborasset. Quemadmodum hi, qui amore pio legere voluerint, in sacris gestis sanctæ ac aposto lica piissimæque synodi, quæ ab eo Roma celebra ta est, invenient, eum in omnem locum et omnem regionem transmissa sint, et ardue veritatem mani festasset et prædicasset: bono multumque sibi ama bili agone agonizans, et ad desideraturn Dominum, pro quo et proprium sanguinem, quantum in ipso fuit, effudit; in letitia copiosa profectus ipense Septembrio, die sextadecima, indictione quartade cima, qua et custodientis pietatein copioseque certatricis et caste virginis et martyris Euphemise honoranda memoria per singulos annos celebratur, reconditus inter tumulos sanctorum in dome per colenda sanctissimæ intemeratæ ac semper laudan da gratios vereque semper gloriose Domina no stræ, utpote que proprie natura et absque niendacio veraciter est Dei genitrix et semper Virgo Maria, quæ appellatur Blachernes, extra muros a stadio uno ipsius de cætero benedictæ urbis Chersonis. In qua sancta domo etiam jam memoratus sanctus Euprepius requiescit, juxta eumdem perornatum ac vere magistrum, qui evangelicam vocem opere adimplevit, qua dicitur: Pastor bonus animam suam ponit pro ovibus suis". c VI. Porro sanctus et memorabilis ac optimus et per omnia sapiens, imo divinitus sapiens, magnus que veritatis propugnator et commartyreorum Maxi oto;, qui et Maximus (hoc enim, ut antea indica vimus, dictione Latina Maximi nomen insinuat', cujus et sanctum monumentum per singulas noctes lampades exhibet,, a die qua dormilsse dignoscitur, usque in præsens, et in perpetuum omnibus il lucescens et patefaciens confidentiam suam, quam obtinet apud Deum, sicuti præposita commendat operatur in illis Satan martyrio ejus forsitan indentes, secundum similem sibi apostatam et drum vesaniæ deditum Julianum illum famosum rere sapientem in malis. Aut certe Deo meliori quadam et sibi soli nota, qui nimirum ad utilita- epistola et nos ipsi per nosmet auditores a multis lem dispensat, immensa hunc et ineffabili pro videntia conservante; cum fecisset in duobus carce ribus (in excubitu scilicet et custodia præfecti) in tribulatione et infirmitate gravissima dies centum ecloginta. Omnem vero tribulationis suæ agonem in annis et ultra, sicuti ex his quæ de ipso conscri pta sunt, et a Romanis militibus et propriis ejus hominibus, qui cum eo multis tormentis affecti per diversa loca exsilium pertulere, scire potuimus. V. Porro dormivit et ipse in Domino, cum unam "Joan. xi, 14. (a) Compagi et calige singulares Romani ponti Seis. Hos ambigens Mich. Cerularius, sopitum schiama suscitaril. illius loci principibus et habitoribus, qui cum ju ramentis bujusmodi vere miraculum fiducialiter prædicabant, effecti sumus. Eorum vero, qui obtula proprio viderunt has, unus etiam ipse comes ejus dem Chemareus castri nomine Mistrianus exsistit, qui et vigilans cum militibus, has non semel nec bis, sed et multoties contemplatus est, et primus paten ter de his omnibus prædicavit, nobis illuc pergere non valentibus propter montis iliius ascensum, id est, verticis Caucasiorum, [lxxxiij] quo excelsior Hine Synaxarii auctor Pogonato tribuit, cum sit Constans ejus pater.

mans super terram non est, difficultatem, et tempus rat nobis ex parentum benedictione sicut in Do hiemis, insuper et confusionem gentium quæ fit in partibus illis. Pariter et Anastasius discipulus ejus ab undecima indictione præteriti cycli per tria exsi lia, Bizyes scilicet et Perberi Thracensium regionis, atque prædictum Lazicum, in multis contritionibus et intolerabilibus necessitatibus, atque hujuscemodi athleticis certaminibus, annis decem peractis, ad re gaum migravere supernum. Sanctus quidem Ma ximus, sicut dictum est, mense Augusto, die tertia decima, indictione quinta, cum prædixisset ex divina revelatione suam in Domino ante dies quintodecim dormitionem futuram, sicuti jam præmissum est; sanctum vero suum pro veritate in Christo Deo no stro martyrium ante non paucos annos. Discipulus vero ejus Anastasius mense Julio, die vicesima quar ta, indictionis ejusdem. mino; ut autem verius dicamus, Dei munere, et non ex alienis. Sed et reliquis nil minus concer tatoribus et commartyribus, et ut fieremus inspe ctores stigmatum ipsorum et passionum, que propter Christum veram Deum nostrum pertule runt. Quinimo et auditores per nos effecti, divini tus quoque sapientis atque salvantis expertes 60 rum constitueremur doctrine, et Deo persuadibi libus et bene acceptis ipsorum orationibus frue remur, et quædam vestimentorum, quæ in passione sibi scissa sunt, propriis manibus ab eis accepta deferremus, una cum sanctificatis pannis pretiose que sanguine rubricatis; qui circumpositi fuerant sanctis eorum, quæ abcise fuerant, manibus, cau sa sanguinem medicinaliter restringendi. Utrosque autem amplecti ac memorari, non sine considere tione, ut reor, perpendimus, pro eo quod unum et, idem ipsum in certamine sanctæ revera et orthe doxæ fidei, et in vinculo pacis et charitatis digno scantur effecti. VII. Igitur missa nobis est hajusmodi sacratis sima et præposita proprie manus, imo divinitus, exarata epistola, una cum suppositis tibi deiloquis testimoniis et syllogismis, ab eodem ipsorum exsi lio, id est, Lazico, quam et habemus et conserva mus, cum eodem quo scribat, tradito, sibi divini tus argumento, id est, prædictis duobus exsilibus fusticulis, et aliis benedictionibus ac muneribus ejus, sanctisque ac venerabilibus, necnon et om nibus post Deum bonis, librorum videlicet ejus studiis, et propriæ manus compositionibus, tan quam revera sacro sanctis laudibus et reliquis. Data vero est nobis vere minimis, Theodosio scilicetrantibus, soli Deo, qui occultorum est cognitor, et Theodoro, germanis et sine dolo fratribus hu milibus et peccatoribus monachis, per Gregorium monachum et abbatem monasterii sancti Joannis Raptista regionis Albanorum, quod appellatur Ba tararu, mensis Augusti die vicesima, indictionis undecimæ, quo præteriit nos, qui revertebamur VIII. De cætero infinita multitudo eorum, qui. in prædicta non ferenda et intolerabili perseca tione diversis verberibus et tribulationibus palam et occulte martyrium inferebant, astuto ac versate molimine, has illius aliter atque aliter, quasi non pro fide, sed sub prætextu aliarum ingerebant occasionum atque damnorum: adeo ut hæc sim plicioribus quibusque, qui facile decipiuntur, igno et his qui studiosiores erant, hos, et quamobrem passi sunt procul dubio deferentes. Pro quibus omnibus, universos qui in veritate quæ revera sunt veritatis relegitis, ac si præsentes et procidentes, tam cordis genu cum corporalibus genibus, quam cordis sensu cum lacrymis inclinati, et ante ve stigia omnium vestrum provoluti, deprecamur et exoramus, quo primum quidem veniam in omni bus tribuatis exiguitati et indisciplinationi nostræ, qui ad certitudinem et satisfactionem tanquam vere fideles fideliter talia prorsus recipimus, et ne oblivio [lxxxiv] velet tantos et tales sacros ago nes, eo quod valde a paucis et raris hæc cum di ligentia cognoscantur. Nos autem, ut dictum est, cum voluptate Dei, horum ipsis visibus conscil ex parte maxima facti fuissemus, et discrimen quod ex desidia generatur metuissemus, et non ob aliud, ut coram Deo dico, nisi propter hoc, quoquomodo hæc scribere præsumpsissemus, et vitam vel laudes depromere minime valuissemus, talium et tot pro pietate certaminum ac sudorum vere mirabilium et magnorum illorum in Domino sacratissimorum virorum, propter collactaneam scilicet et rudem rusticitatem nostram et omnimodam indisciplina tionem, per quas nobis et sermonis inest inopia super omnes. regione sepe dictorum Lazorum. Illuc enim profecti fueramus, licet valde infirmi et pauperes et indigni essemus, secundum consuetudinem ad visitationem eorum, non solum propter jam di ctum creditum nobis pondus conscriptum, id est, præceptionem sæpe memorati sancti ac summi apostolici papæ Romani Martini, personaliter ad eum in eadem magni nominis urbe advenientibus, et certitudinem propriæ manus de his quæ ab eo synodice confirmata sunt, ex ipso sumentibus et audientibus papa, et alio ex his qui simul aderant. Sed et quoniam ore proprio mandaverat nobis de hoc, postquam passi sunt, cum adhuc essent By zantii in custodia prætorii præfecti, quæ appellatur Diomedis, ex qua et præmisimus eos in jam sepe dictum tertium eorum exsilium Lazice moerentes illis, et in reliquis eorum exsiliis et cu stodiis, laboribus et sollicitudinibus, angustiisque non mediocribus, secundum quod nobis possibile fuit per Deo acceptas eorum preces, nobis coope rante ipso, qui eripuit nos sæpius de iniquis ma- IX. Quibus sufficere arbitramur pro magnæ vitæ nibus impiorum, marisque periculis ac diversis actibus et præconiis, si,qui veritatis et studii tempestatibus, ministrare de paupercula, quæ ine-amore legere voluerint divina illorum, et veraci Google"

ter sine fastidio contra impietatem et pro pietate nequitiam, et finis seditionis flat et terminus hulabores plurimos et conscripta, quae et cum omni solertia et diligentia una cum his etiam quæ sunt ex adversariorum exsecrabilibus scriptis, licet humiles et veraciter viles super omnes in omnibus simus, juxta virtutem tamen que inest nobis, in diversis libris ac tomis conscripsimus, et amatoribus veritatis tradidimus, in gloriam et indesiBentem laudem et gratiarum actionem omnipotentis Dei et vere mirabilis in sanctis suis, ac zelum et alacritatem eorum, qui pro pietate certare voluerint, confusionemque ac inevitabile opprobrium inimicorum veritatis et ipsius Dei universerum, instantiasque ac oppositiones illatarum sibi falsarum calumniarum, et decretorum inanium ac instabilium, et absolute omnes eorum sacratissimos ae pios agones atque sudores, qui ab eis qui ex adverso erant diverso modo sunt acti, id est, a subintroducta nova, et hæretica omnia recipiente adinventione, Heracliano, Cyro, Sergio, Pyrrho, Paulo, Petritarum et involuntativo inoperatistarem, vel, ut verius dicam, novorum Epicureorum, id est, penitus carentium Deo, ut ipsa rerum et ipsa contrariorum conscripta demonstrant, his, qui hujuscemodi discernere norunt; quatenus hi, qui post nos studiosi et in verbo potentes fuerint, et his inventis, ex his occasionem acceperint, Deo ac sanctis ejus gratiarum actiones debitas reddant Da enim sapienti occasionem, et sapientior, inquit, cris X.Secundo vero indesinentibus orationibus et supplicationibus cum operibus bonis ac lacrymis, benignissimum natura et misericordissimum placetis Deum,ut compatiatur infirmitatibus nostris; sedetque de cetero instantem adhuc dolosam et versutam et penitos argumentosam atque gravissimam super omnes paganas et hæreticas persecutiones, cam sciat pulveris nostri fragilitatem, et facilem lapsum, propter nimiam fraudem corum atque "Prov. 1x, 9. juscemodi atrocissimi mali, pretiosum scilicet illorum sanguinem effundentium: velut sub impiis et Dei exsortibus Arianis, pro roseo sanguine sancti Petri Alexandrini patriarchæ ac martyris gestum est. Propter quod et prædicti sancti Patres nestri et veraciter pietatis doctores, præcipueque apostolicus et verticalis papa noster Martinus simili, ter semetipsum in sacrificium pro fideli populo tra didit, in omnibus agonothetam Christum Deum nostrum et verticem apostolorum Petrum imitatus, et in cunctis secutus, cujus et successor, ut revera dignus, effectus est, pacemque firmam et indissolubilem unitatem ubique sanctie suis donet Ecclesiis: nec permittat de reliquo usque in finem hæresim quamlibet suscitari, tam propter multitudinem miserationum suarum, quam ob infirmitatem et mobilitatem naturæ nostræ, quæ super omnes præteritas generationes excrevit. XI. Tertio autem, ut immobiles usque in finem conservemur, non solum nos, sed et omnes pii, in sancta revera et orthodoxa atque immaculata nostra Christianorum sola catholica et vera fide, remissionemque peccatorum et salutem percipiamus, qui veraciter peccatores sumus servi omnium, qui vere orthodoxi et proprii adoratores sunt Christi veri Dei et Salvatoris nostri, qui revera glorillcantes se magnifice et in veritate glorificat, cuique decora est omnis gloria, honor, imperium, magniCficentia in celo et in terra, adoratio et gratiarum actio in sensu cordis et ipsa veritate, timoreque ac tremore pariter et exsultatione, secundum propheticum eloquium, una cum immortali et miserationum amatore, compatientissimo ac misericordissimo super naturam Patre, atque sanctissimo et consubstantiali, vivificoque ac omnipotente divino Spiritu, nunc et semper, et in universa et infinita sæcula sæculorum. Amen. [LXXXV] ADVERSUS CONSTANTINOPOLITANOS, Pro sancto Patre nostro Maximo, invectiva a quodam monacho, diri facinoris exsecration amare corde conscripta. nimirum pro veritate, quam dicebam, mendacium amplectuntur. Postquam enim animus, sua ipse segnitie divina illustratione indignus exstiterit, igno Qui veritatem, ut par est, non intelligunt, ii (e) Ex Seguieriano codice. PATROL. GR. XC.

Combefis's Notes on the Life of St. MaximusNotae Combefisii ad S. Maximi vitam

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

FR. COMBEFISII NOTÆ nec vel ipsa eadem, vel etiam alia Romæ desint: mussitante hactenus inter clericos novæ hæresis pluris scilicet majoribus habita, quod sic ambitiose describenda curarunt; nobis, quibus typorum non deest facultas, ex quibus tanta in dies nulla fruge prodeunt, sic spreia. hydra, ac imperatoris præstolante adventum e Syria (unde ejus origo ac initia), sub quo publice in urbe erumperet; haud satis vero simile, eam jam in aula provectam, ejusque tædium ea Maximum excussisse, ae monasterio, ex quo illi majores ejus procella extimendae erant, ex cleri Constantinopolitani Sergiique patriarchæ novatoris vicinia, addixisse. Sergii versatile ingenium ac inconstantiam, semper sibi exosam fuisse, profitetur Maximus in Dialogo cum Pyrrho; tametsi is ita latuit, eaque egit solertia, ut spectatus inter præsules catbolicos, quoad vixit, audierit: ab ipso Joanne IV, jam vivis sublatus, Reverende memorie patriarcha vocatus; ubi ille pro Honorio decessore excusat, Pyrrho jam illius successore. Tanto in principis aula favore fultum, ejusque dignitatis auctum munere, illius pertesum novitaLis, cui Heraclius studeret, et quæ aulam jam invaderet, cunctis abdicatis nuntium sæculo remisisse, cause aliquid fuerit: sic quippe etiam Vitae auctor in appendicis partem ponit Videns fdem tunc temporis novis decretis maculari. Potueritque in monasterio, etsi urbi vicino (quod nempe xaτà thy situm esset; in adverso littore ad Chrysopolim in Bithynia prope Chalcedonem situm esset: Scutarim vocant, teste Gillio), ab eo tutam salo æstuque stationem quærere, ac animæ xolMosty, ut vocat auctor (ejus scilicet commaculationem ac contagiem), ex aulicorum convictu actou a secretis abdicaret; nempe, ut chara soconsuetudine, loci secessu defugere: id cum primis illo consecutus, ut Heraclii secretioribus consiliis, pro officii munere, haud cogeretur favere. Hanc iamen meram, sic Vitam scribentis, conjecturam existimo. Necenim sic palam Heraclius novitati studebat, jamque Monothelitarum dogma in aula percrebuerat, cum Maximus monachum induit; aut Heraclii aulæque ea potissimum factio erat, et non magis cleri et episcoporum, Athanasii Jacobite, Theodori Pharan, Cyri, Sergii, etc., a qua proinde ut se tutum præstaret Maximus, non aula solum ac urbe, quam novator episcopus regeret, exire debebat, sed ejus tota diœcesi, aut certe paulo remotius latebras quærere. Incertum quo is tempore aulæ togam, monachi [xeviij] lacerna ac cilicio commutarit: diu tamen ante Sergii obitum et Heracli extrema, quibus ea sie flamma in aula urbeque erupit, commutasse, argumento est epistola ejusdem ad Pyrrhum Hegumenum, cum ille eum jam monachum ad suæ assensun novitatis, ac quam Sergio auctore haustam scriptis firmandam susceperat, invitasset; tuente se Maximo, non arrepti instituti tyrocinio nuperque salutata theologia, postquam sæculo aulaque emerserat, sed tum suæ ruditatis conscientia (verius, summa modestia, pro ipsa status ratione), tum facinoris temeritate, ne sententiam præcipitaret: Neάtev az áty, ait is quidem, vigentibus adhuc se jactari affectibus atque vitiis: quod nusquam non dixit; ita nimirum de se sentiens, vel cum summam tm arcem, vere Beodoyo, vir maximus invasisset. Quamobrem eliam, velut aliis, quæ excusat, Pyrrhi judicio levio ribus, qui viri præclara ornamenta divinamque scientiam noverat, unum illud postremum, ausi scilicet temeritatem, pro monachi conditione, gravissime obtendit. Quis sic audax ac temerarius, ut in eum modum divina episcoporum sententia judicio sancita, superordinanda usurpet? Profusior Maximus ea epistola in Pyrrhi laudibus, cui etiam monachos Byzantium profectos amici licentia commendat: unde et offensi in Maximum monachi Siculi, ipsi rectæ fidei tenaces cum toto ferme Occidente atque Africa: quo ipse nomine ad eos excusat,luculentissima,quam repræsento cum aliis,sua epistola. Siquidem igitur diu ante vulgatam Byzantii Ecthesim, cujus ipsius crimen Maximus in Sergium et senatum confert, depellitque ab Heraclii capite, qui Sergii clerique Constantinopolitani victus precibus, necnon senatus indulgentia inclinatus, suo cam nomine publicari permiserit; quo nec tune forte edita erat, cum sic amicas Pyrrho adbuc monachorum præfecto, pridem ipse monachus, dedit litteras; cum hæc Pyrrhi Maximo oblata, illius videantur fuisse præludia ac velut prodromus, Unam igitur putem Maximo rationem fnisse, ut ita aula excederet sicque clarum in ea munus litudine frueretur, ac sæculi turbis corisque expeditus liberius Deo divinæque contemplationi (ad quam maxime monastica &axnat; provehit, sanctioreque instituto palæstra ac disciplinæ cultus) totus impenderetur. Amor bic sapientiæ et fauxlaç Nilum, perinde Constantinopoli nobilissimum ejusque urbis præfectura functum, cum Theodulo filio, Egypti montisque Sina solitudini addixit, ubi el sanctorum monachorum cædis spectator fuit, nihil ea deterritus a proposito quorum et certamen graphice litteris consignavit. Maximi Romam inque Africam profectionem, sic auctor describit, quasi toto jam Oriente et Occidente nova hæresi infectis, nec nisi Romæ inque Africa, seu etiam insulis vicinis, vigente saniore doctrina ac fide antiqua, quin vel in illis nutante, et cum periculum esset, ne flamma hæc cuncta brevi absumeret, is illi suppetias venerit. Sic quidem Deus singulari providentia ac consilio venire eum destinaverit: solam tamen ipsum Africam cogitasse, quod Asiæ loca et Bithyniam ipsaique Constantinopolim reliquit, nec eo fidei zelo, quem auctor comminiscitur, sed barbarorum metu (Persarum scilicet, sic tota illa grassantium, et ut ne ipsa quidem urbs Augusta ab eis tuta esse videretur) ipse sibi Maximus non uno loco testis gravissimus est. Epistola altera ad Jordanem presbyterum, ubi multis spiritalem ejus doctrinam laudavit, ac quanto illius desiderio teneretur, luculentissime declaravit, cupere se plurimum in patriam reverti, solitoque ejus magisterio, dum, tantisper discussa illa barbarorum nebula, tranquillitas aliqua ac securitas partibus illis affulserit, liquido ostendit. Kai xakeσον inquit, Voca me ad te ipse, et sub alas tuas, si modo, vere abscessit metus omnis barbarorum sensilium, quorum causa, tanquam vita amantior, tanta maris spatia superavi. Rogat omnem illic rerum statum diligenter exponi Agbevts yap, inquit, v tov Qui enim mente infirmus sim ac valde debilis, quique vel alta pace vix tantisper sapere valeam, atque animum circa multa dissipatum colligere, cupio iuto navigationem instituere, ut qui nimirum animi sensibus atque genio imperfectior sim, quam ut Providentia rationes, rerum hanc universitatem sapientissime administrantis, satis assequi queam. Hæc Maximus aliaque pro sua modestia. Que hanc antecedit ad eumdem Jordanem epistola, data scribitur exeunte prima indictione, nempe Augusti mensis die secunda, aano

AD VITAM S. MAXIMI Christi 642, qua vir sanctus, non Monothelitas, sed etiam Pyrrhus Africam cogitare cogitur, sive en alium, de anima errorem deque resurrectione Constantinopoli percrebrescentem, serio exagitat atque deplorat. Utra antecesserit, non satis liquet. Perinde tamen illa etiam, sua in illum atque patriam vola exprimit. Atò xal µällov σzéves sòv óµшv Quapropter etiam me magis a vobis sejuncium lugeo; cui paternæ vestræ sanctitatis potentissima desil inspectio, e propinguo tutans exque noxiis liberans, quæ nimirum crebriore doctrina ac admonitione labantem sæpius gressum erigat. Epistola [xcix] ad Cyrisicium episcopum (ni malgis Cyzicenum) suos ille ut revocet hortatur, Alteraque ad eumdem suam deplorat solitudinem, quod, ipso in Africa relicto, alii, in quibus Georgius presbyter et Hegumenus, jam rediissent. Mera itaque Boy pácou somaia, quod jam tum conclamato Constantinopoli totoque Oriente (quin et Occidente) fidei negotio, ea Maximus ratione, Romam cogitans, Byzantio in Africam venerit. Outw toū xaxou elç auétpov Sic malo in immensum efuso, totumque propemodum Orientem et Occidentem complexo. UItimam vocem vel desiderarunt Vaticani codices, vel Morino excidit, aut etiam Baronius sustulit, ne forte inde fidem sibi adimere auctor clarius videretur, dum sic immeritos ea labe Occidentales aspergit, quos liquet ab ea plurimum hæresi abborruisse, paucissimosque ex illis, in eam manus dedisse. Unam Africam cogitasse, et in ea præsidium quæsiisse, ut sibi tutum a grassante milite foret ac Persarum illuvie, satis ostendunt quæ dicta sunt, nec necesse plura in eam rem congerere. In Africa fidei causam egisse Maximum, ac, quam Pyrrhus jam patriarcha Monothelitarum hæresim ubique datis libellis submissisque devotis sibi capitibus spargebat (exceptis iis, qui pari Maximo sorte profugi, ipsi sponte illa imbuti, per eam occasionem, vias Domini rectas depravantes incendium augebant, inque Africam delecto in ea incolatu, Bammam producebant), strenue aggressum esse, Afrosque, Joannis Romani antistitis æmulatione ad eam proscribendam vel maxime animasse, compertissimum est. Joannes ipse Apologia ad Constantinum imperatorem Heraclii successorem, cum is sibi Honorium patronum blandiretur, Pyrrhi ea molimina clare declarat, dum sic ait: Quantum enim ex diversis suggestionibus, quæ ad nos catervatim venerunt (quinimo et ex ipso quoque auditu) didicimus, omnes Occidentales partes scandalizata turbantur, fratre nostro Pyrrho patriarcha, per litteras suas huc atque illuc transmissas, nova quædam, et præter regulam fidei prædicante, et ad proprium sensum quasi sanctæ memoria Honorium papam decessorem nostrum attrahere festinante, quod a mente catholici Patris erat penitus alienum. Videtur tantisper compressa hæresis conticuisse, Heraclio excusante Joanni Romano pontifici, non esse suam Ecthesim; nec Sergio procacius defendente, quo vel sic versutus homo catholici nomen ac communionem retineret. Eo autem sublato, ac paulo post Heraclio, videtur Pyrrhus calentius egisse, ac qualem eum Joannes significat relatis verbis Apologiæ; nactus scilicet ex sedis summa dignitate licentiam promovendi dogma, cujus condendi lateque prode cendi, adhuc in minoribus agens, maximus Sergio adjutor exstitisset. Verum cum brevi sublato Constantino, ipse Pyrrhus cum Martina exstincti noverca, in suspicionem venisset propinati ei veneni, reique indignitate motus senatus, alterum sede, alteram aula ejecisset, amandatus erat, quasi exsilii loco, sive ipse spente eam sibi provinciam delegerat, in qua tutius sibi fore arbitrabatur, necdum Gregorii præfecti tyrannide detecta, quæ postmodum erupit. Agnovit Pyrrhus, ubi in Africam venisset, quanta in ipsum Sergiumque decessorem, fuissent Maximi in Africa partes, quantumque is unius voluntatis errori deiraxisset ac detraheret: quo nomine queritur quasi pro antiquo amicitiæ jure, ipso statim dialogi, seu disputationis cum illo habitæ, exordio: Tico: Ea disputatione vir sanctus Pyrrhum ad palinodiam coegit, induxitque ad iter Romam capessendum, ubi dato libello, summae sedis antistiti conciliaretur: in quam rem, sibi ille Maximum voluerit comitem; haud secus ac postea Theodosius Cæsarea Bithynize episcopus, cum pari ratione erroris convicto Maximus suasisset, unum id remedii esse, ut supplex ac libellaticus Romam proficisceretur, eo mittentibus patriarcha et imperatore, suo quisque suorumque nomine. Noverat Pyrrhus quanta jam Romæ esset Maximi nominis, ex fidei patrocinio, claritas; qua fretus, fore sperabat, ut fauste omnia cederent, nec Romani duntaxat antistitis communionem mereretur, sed et illo auctore sedem reciperet: necdum satis Romæ probata Pauli invasione, et quod viventis hominis, nec canonice depositi thronum conscendisset. Vero enim fidei zelo Pyrrhum Romam adiisse, et ut vere catholicum profiteretur, vix sinit existimare, quæ secuta brevi Ravenna iterum fidei ejuratio est. Ubi scilicet ex exarcho Olympio hæretico fore didicit, ut non tam Romani antistitis jussio valeret ad sedem recuperandam, quam libellus datus officeret jam scilicet vigente Constantinopoli nova hæresi, inque ea hæreticorum more sedis Petri cassa auctoritate, nec obscura defectione, ipso præsertim imperatore (Constans is erat) qui ipse hæresi, laborabat, indigne ferente quod ita gestum erat, et Theodorus papa adnixus erat. Quidquid sit, hoc sane spolio Maximus victor Romam ingressus; nec itineris ulla ei causa potior aut præsentior fuerit. Nisi etiam forte sanctissimus papa Theodorus, qui et ipse Græcus erat, tanta ejus doctrinæ ac intemeratae fidei, cum pari vitæ sanctimonia, fama permotus, Romam invitaverat, ejus maxime rationum vi et argumentis jugulum petiturus succrescentis hydræ: quibus etiam plurimum adjutus Martinus, celeberrima illa synodo Lateranensi, qua plene proscripti atque excisi Monothelitæ, cum decessores Romani pontifices tantisper o!xovoμelv visi essent ac leniora tentare: aut certe solummodo singulares personas privatasque, velut Theodorus Pyrrhum, non universim hæresis capita omnia, petere atque damnare quidem Ecthesim, ac sub anathemate etiam deponendam sancire, sugillato Pyrrho qui ei studeret, nec Joanni monitis de ea abolenda morem gessisset, at non solemni adeo cognitione, eaque judicii pompa, qua tolus Occidens cum antistite suo consederit, uti factum a Martino est. Epistola Maximi ad Joannem cubicularium, consignata quintadecima indictione, mense Novembri, qua communis domina patricia (ut ipse loquitur) juberet Severi secta moniales, libere agere, Aquæam fuissent in ordinem redacte ac [c] coercitae, ex quo magna Afrorum orta offensio, ad breve illud paucorum mensium Martine cum Heracleone Alio imperium videtur spectare: ut si qua tunc graviora passa Ecclesia, non tam ad Constantis Heraclii nepotis initia, ut statuit illustrissimus Annalium Pater, videantur spectare, quam ad Martinam. Proclivius sane ut Pyrrho hæretico addictissima mulier, hæresim, cui maritum studuisse noverat, potestatem nacta fovere voluerit, ejusque, dictis monialibus et in Africa facultatem facere, quam ut Constans tum primum imperium iniens, Paulo jam in

FR. COMBEFISII NOTÆ ejus zabalpeais, depositio, continebatur (id enim velit illa Anastasii vox paulo durior, abjectio), presbyteris et diaconibus porrectis, sede exirusos, non ad pompam itineris socios, sed strenuos commilitones, quibus cum pari opera communibusque consiliis, sancitam nuper Laterani orthodoxam fidem defenderet. Quamobrem etiam cum pro tri bunali causam ageret, coepissetque de typo sermonem movere: Quando factus est typus et directus Romam ab imperatore (in ipsum scilicet referens, quod ita vexaretur ac sede pulsus esset) aliud quid non est concessum loqui. Ad quem Troilus continuo Non inferas nobis hic de fide: et nos Christiani sumus et orthodoxi. Itaque intelligebat vir sanctus ea sibi mala inferri, quod cum typo, Sergium, Pyrrhum, Paulum hæreticos condemnaverat: aliud tamen Constans prætexebat, qui ea Martini persecutione sic fidei causa illata (episcopo scilicet prima Pyrrhi locum suffecto, qui licet hæreticus, catholi- ctissimus sacerdos, sic imperialibus litteris, quibus cum tamen initio præferret; ut et ejus ordinatores ad Theodorum Romanum antistitem retulerint, ipseque collectæ per eum episcoporum synodo Pyrrhi causam committendam putaverit, cujus vulgata esset hæresis, ac in ea pertinacia, obtinendo Joannis Romani pontificis monitis de Ecthesi deponenda quo scilicet illo, eo nomine canonica cognitione deposito, ipse verus antistes sederet: sede jam viduala, non Pyrrhi morte, sed abdicatione. Nec aliud Panlum, ut primus ipse sæviret in orthodoxos, impulerit, quain Romani antistitis obnitentia, ne verus ille episcopus sederet, Pyrrhi causa necdum canonice cognita, illoque vere adhuc Constantinopolitanæ urbis episcopo, eoque Romæ honore habito, ubi præsertim libellum dedisset; de quo Anastasius: Fecit eum pontifex munera erogare in populo, et cathedram ei poni juxta altare, honorans eum ut sacerdotem regie civitatis. Ac clarius Martinus, cum de illo iterum Paulo sufliciendo ageretur, uti epi-sedis omniumque magistra) non abstergendam sciescopum fuisse eum susceptum ait a Theodoro: neque id mirum esse, cum suis jam litteris ad Paulum, intrusum illum et incubatorem palam professus esset. His Theodori initiis, colophonem imposuit Martini e synodo Lateranensi sententia: cui ipsi typi reprobatio, ipsiusque Pauli condemnatio per Theodorum præiverat. bat, quam sibi ascivisset, hæresis notam, sed augendam. Majestatis igitur crimen intendit, ac conspirationis cum Olympio, ut illius specie ipso amoto, datoque successore, rescindenda quse Martinus severiori disciplina sanxisse videretur, facilius impetraret. Unde et nova edita fides, seu concordia inita ratio, de qua Maximus ad Anastasium, ipseque Anastasius ad monachos Calaritanos, in quam ipsi consenserant Romanae sedis apocrisiarii, Eugenio Romæ Martini vicario; quin Constantis sensu ac voluntate, illius pro Martino adhuc in itinere constituto, jam vero episcopo Romano. Sie namque ipse Martinus ait tyrannum jussisse, ut ipso in regiam urbem transmisso, ejus loco alius episcopus constitueretur; quod merito pontifex: Necdum alquando factum asserit, nec aliquando fieri habere. De Liberio et Felice alia ratio est; et quod Felix ut vere Romanus pontifex receptus est, quasi Liberius Arianorum communione pollutus jam desiisset esse Romanus pontifex, non ut Martinus, ejus constantia ad extremum (ci] usque aerumnas fortiter pertulisset. Quam bene illustrissimus Annalium scriptor, Maximi in urbem adventum ac auditionem in secreto seu aula palatii, sov Buoy pdpov_secutus, ipso anno ponit, quo Martinus captus ac Byzantium adductus est, anno scilicet 650, cum tamen Martinus longiori fatigatus itinere, ac annum in Naxo insula detentus (quod ipse epistola ad Theodorum profitetur) non nisi sequenti anno penè exeunte co appulerit; tam inconsone eadem ad annum 657 refert, exque Actis mala antiquarii concinnatione ac ouv Beaup illi confusis, ibi repetit, atque ejusdem certaminum initia, illorum extrema facit. Theophanes Maximi res consignat anno superiori. De Martino sic ibi sobrie Ad hæc, si tanta episcoporum Occidentalium fidei Εodem causa persecutio, cur nullius proditi agones, nulsanctissimus papa Martinus in exsilium pulsus eat. lius eo titulo consignata in ecclesiasticis tabulis Hie strenue decertans ac confessor effectus, in parti- Romae aliisve locis memoria? Certe qui de Martini bus Orientis vita functus est. Sobrius eo videtur, exsilio scripsit, præsensque omnibus illius laboriquod Martini res chronographi brevitate, consen- bus fuit, hoc solum refert, quod, cum in Naxo intanee omnino iis quae scripta ab ipso Martine sunt, sula moraretur, qui erant per loca sacerdotes ac ae relationi de ejus exsilio, ita perstringat, nec, reliqui fideles, ad eum munuscula mitterent; quoquod superlus fecerat, de episcoporum Occidenta- rum latores, custodes submoverent, direptisque lium persecutione, ejus vix impari, admisceat. Jam muneribus, injuriis ao verberibus affectos dimitteenim anno Christi 621, quo totam fere Monothelita- rent, inimicos reipublicæ ac perduelles vocantes rum hæresis tragoediam compendio recenset (ex quicunque ipsum diligerent: quod ipsum auctor quo pleraque sua, iis exceptis quae in Actis haben- longe molestissimum Martino significat, non tatur, Boy pápoç abrodeset mutuatus; bomo scilicet citurus quæ longe molestiora forent, episcoporum Baronio auciore, qui ab iis, qui Maximi adharcbant ac cleri Romanae dioeceseos parla exsilia ac perselateri, audierat) ita scripserat: Ilolouç xal tuv cutiones fidei causa, si quidem nota hæc habuisset. komplain:xów kwphoto Quin plures quo- Denique extrema Maximi Collatione, seu ejus poque Occidentales episcopos tormentis subegit. Vite stremis Actis, comminantur quidem duo patricil auctor, descriptis atrocissimis Martini dehonestaTroilus et Epiphanius, se papam quoque tanc mentis, verborum procacitate, verberamque ac pla- Rome sedentem ac reliquos Occidentis fideles, garum sævitia, nec non exsilio Chersonen, id est, perinde ac Martinum, quemque sibi convenienti durissimo: Tá fez &ŋdadh xáv cele auto poco conflaturos, dummodo remissio aliqua a barOxóm Pari scilicet immanitate in ejus usus episcopes. Pauloque superius, Mapstvov Toy BEITTON, BuCavili naporno Sanctissimum Martinum cum plerisque episcopis Occiduarum partium quamprimum sibi Byzantium sistit. At Martinus solum se adduetum dicit, etsi comites episcopos, presbyteros ac diaconos poposcerat, nec Calliopas abnuerat: S nite mecum venire ex clero, qui necessarii mihi sunt episcopos videlicet, presbyteros et diaconos; et abao lute qui mihi videntur. Respondit Calliopas: Quotquot voluerint venire, cum bono veniani: nos cuiquam necessitatem non facimus. Nempe petebat sanbarorum confusione foret. Erat hic Vitalianus, tertium sacerdotii annum agens, nisi jam quartum inierat; is autem tantum abest ut gravius aliquid a Constante passus sit, ut ejus etiam fuerit muneribus donatus; ac ubi humanis excessisset, Constantini ipsius filii studio in Ecclesia Bysantina tabulis ecclesiasticis ascriptus; nimirum sedentibus in ea Ecclesia a Petro ipso hæretico, quos VI synodus orthodoxos probavit. Etsi rem Theodorus patriarcha ferendam non putavit, donec compositum esset Ecclesiarum negotium; eui forte se ipse imparem agnoscens, tantisper secessit, sedemque Georgio reliquit. Postremo Audoenus diligens ejus

zlatis scriptor, qui tanta de Martino, de ejus epi- perinde ac Maximo ejusque discipulo alteri Ana scopis seu clericís eadem ac ille passis, ne verbum quidem quod argumentum etsi negans, re sic proclivi, non potest non magnæ esse auctoritatis. Solum auctor llypomnestici, Martini homines, haud pene aliter habitos ait, ac ipse Martinus; quos velim ejus domesticos, in quos ipsos conceptas iu Martinum iras expleverint. Diram quoque idem auctor eam deplorat persecutionem, omni paga nica ac hæretica deteriorem, qua variis prætextis rationibus ac criminibus, fideles ad poenas voca rentur, ita ut fere vulgo lateret ipsam in eis peti fidem, velut fere Juliano imperatore, et ut confes sionis gloria carerent, qui ea firmi, nollent hæreti corum communione foedari; ipsique hæretici et clerici Constantinopolitani, omnium incentores, per secutorum a se nomen depellerent. Sed hoc maxime per Orientem, locisque throno Constantinopolitano subjectis; ac quibus Romam cogitare crimen erat quasi majestatis, ut in Theodoro et Euprepio ibi relatis accidit, per eam captis occasionem, duroque exsilio multatis. Forte vero fuerint etiam Vitaliani initia ipsa nubila, infeuso Romanæ sedi Constante, quo studio a novitate nuper inducta Constantinopoli, abhor rebat, ac cui is studeret; sicque loqui potuerint patricii ex mente principis, destinata ea universali persecutione, si per tempus licuisset: sed amolitus est Deus barbarorum multa grassatione, et Vita liano imperatoris sibi gratiam demerente, qua propensione in ipsum remque imperii fuit, ut testis est Constantinus Constantis filius in Actis vi synodi, quo loco, moveri ejus nomen e diptychis renuit, Theodoro hoc satagente usque dum Ecclesiarum unio facta esset. Utque Romae Vitalianum sanctis sim:im pontificem tulit Constans, et amicum voluit, sic Thomam ferre potuit Constantinopoli catboli cum: etsi ejus forte non ita illi nota fides, nec satis prodita, qua brevi sede patriarcha fuit, nec destinatas Romano pontifici synodicas mittere, vel ab illo recipere, ei lícuit: quíbus freto lcuisset. Non jam olxovously, per principis potentiam, sed palam fidem tueri, proscripta novitate quam de cessores patriarchæ invexerant: nec Maximus, vel si ad ejus tempora vixisset, summeque is catholicus fuisset, aliter ei ac Ecclesiæ Constantinopolitana post tanta certamina, communicare poterat, quain prius unio Ecclesiarum publice facta esset. Ex qui bus, non satis e re argutari illustrissinium Annalium patrem, atque hinc elevare Acta vi synodi, liquet, Meminit ipse Anastasius apocrisiarius divina illa sua epistola ad Theodosium presbyterum Gangren sem unionis Ecclesiarum, quæ illis facta esset (in certum an Constantinopoli) quam et ratam fore optat atque durare, cum ipse exsul ageret, ac vel mitius vel acerbius haberetur, pro Ethnarcharum, quibus creditus esset, genio atque indole: id forte cum Constans, vel jam catholicus, vel catholicum agens in Occidentem profectus est, venitque Ro mam, ubi a Vitaliano omni honore susceptus est. Auctor Hypomnestici; ipse nimirum cum fratre Theodoro Theodosius Gangrensis presbyter, cum ad se directam egregiam illam Anastasii apocrisiarii epistolam, cum Hippolyti auctoritatibus et syllogi smis. ipse in eo auctor sit; quod alias per Bioy pá pov obscurum erat (nisi et ipse nescíerat) palam facit: fuisse scilicet ipsi Anastasio apocrisiario stasio, amputatam manum dextram, qua ipsa am putata, aptatis trunco tenuibus lignis, miro artificio eam ipsam epistolam exaraverit. Nec aliter invectiva auctor ex Seguer. cod. ipsaque extrema nobis pro ducta in Maximum ambosque Anastasios una eadem qu. lata sententia, ab ipsoque Anastasio apocrisia ru, quo fulgebat presbyteri honore, quasi degrada tionis forma, inchoata. Dignus venia Baronius, quem illa monumenta el Anastasiana collectio latuerint; divinatio autem pepercisse scilicet ejus dexteræ truces bestias, reverentia sedis apostolicæ, et quod ejus apocrisiarium egisset, ipsa frivola est. Qua enim in eis ejus sedis reverentia, qui sic in Martinum summum ejus antistitem bacchati essent, huncque Anastasium exosissimum haberent, virum scilicet strenuum, utriusque linguæ peritum, Romanæque fidei vindicem acerrimum, ut et Theodosius Ca saree Bithynæ episcopus, homo alias bumanior, eo duce ac comite Romanı proficisci recusaverit, ob "multas cum eo olim contentiones ac rixas, sibique Maximum itineris socium ac negotii adjutorem maluerit. Fuerat is clarus in aula, Augustæ notarius Heraclio imperatore, [cii] quando forte Maximo, pari munere merenti ipsi fleraclio, amicitia junctus est; ulque sæculari, sic religiosa ac Christiana militia ambo quasi sodales exstiterint, non alter alterius discipulus. Major scientiæ luce Maximus, eaque orbis magister, etsi purus monachus, quod se ipse dicit Collatione cum Theodosio, cum Ana stasius præsbyter esset, ac, si monachus fuit, hie romonachus: nec enim hoc satis ex monumentis notum, extra quæ quidvis fingere, non satis mibl liberale aut ex fide historica cautum est. Auctor tamen invectivæ ävwbev Maximi discipulum scribit, ut et alterum Anastasium, quasi et ipse ita pridem illi adhæserit; nunquam tamen ipse Maximus discipu lum vocat, quemadmodum alterum Anastasium, sed honorificentiori nomine, dominum meum, aut quid simile. Nempe homo Romanus erat, quod sic lin guam Latinam callebat, cujus se rudem agnoscit Maximus; diuque in Oriente ipsaque aula versatus, Græcam perinde sibi familiarem reddiderat: qua utraque Maximo socius, proque Romanæ Ecclesia apocrisiarii munere, ejus ipsius forte presbyter, fidem strenue propugnabat; cujus tuendæ con stantia tantam sibi Monothelitarum invidiam con flavit. c Buoy pápoc, quod tacuit excisam Anastasii apocri siarii dextram, possit esse, quod ejus oratio voli co spectaret, ut Anastasios, præsertim apocrisiarium, sed ut Maximum, laudaret. Sic quoque auctor Hy pomnestici, qui præcipue de Anastasio apocrisiarlo agat ejusque epistola, industria miraculo proxima scripta, trunco scilicet brachio, lignisque tenuissi mis et assulis illi aptatis, ad litteras utcunque ex arandas, non refert alterum Anastasium id supplicii pertulisse, sed solius Maximi meminit ac Anastasii apocrisiarii. Theophanes chronolog, brevitate, dun taxat Maximi, quasi re in co magis spectabili et Annalibus digniore. Inciderit forsitan idem Boypá coc, in Acta, in quibus desideraretur repetitum Anastasii nomen, ut in ipsis quæ repræsento ex Seguier. cod. in quibus supplendum suadet omnis series, ut et Maximi, quod semel deerat: nec mihi religio, sed mera ineptia, sic sponte ac nullo judicio cæcutire, antiquarii oscitantia. AD SANCTI MAXIMI ACTA ET COLLATIONES. Sancti Maximi duplicem Collationem reddidit Anastasius bibliothecarius in gratiam Joannis dia coni, cum is historiam meditaretur. Anastasil banc versionem, aliaque ad Martinum Maximuinque spe

Notes of the Same on the Acts and CollationsNotae ejusdem ad acta et collationes

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

archa majoresque Heraclii copias ad jugum iMad excutiendum necessarias habebat; quibus destituta, ac negato censu sub quo Saraceni pacti erant, in eorum statim potestatem venit. Adde Theophanem perturbate nimis res referre, nec raro plurium annorum res unius angustiis cogere; cui nec ubique consentit illustr. Annalium pater, ac ne tunc quidem, cum is rite (perinde ac sanctus Nicephorus aliique) annos 12 sedis Petro assignat, intra quos lusa tota Maximi et sociorum tragoedia; duorum ipse annorum angustiis concludens, ut sequentes Thomam, Joannem et Constantinum, vi synodi suffragio Catholicos, nihilque fidei adversum molitos, hæreticos habeat ac Maximi persecutores. Sic itaque liberius et quasi ex tripode: Corrigenda hæc omnia, cum duobus, inquit, tantum annis ei Ecclesiæ præfuisse legatur. Ego, pro mea hèbetudine ingeniique crassitie, certiores istis tabulas et Baronianis, quibus legam, anquiro. FR. COMBEFISII NOTÆ. ctantia edidit P. Jac. Sirm. & paxaplens, subducta elian accurate quorumcunque gestorum temporum ratione, longe certe a Baronianis calculis, ex Romanis codicibus male confusis. Utramque Collationem singularis cod. Maximi Operum Seguierane bibliothecæ, distincte suoque ordine, et qualis Anastasii est, servavit, ex quo exscribere licuit. Vir cl. Lucas Holst. quibus scripserat, notavit exstare in cod. Vat. n. 1646, quo forte ditior facta Vaticana bibliotheca, post Baronium, qui has Collationes Vitæ Maximi intextas, nec satis digestas, vix tandem in ea offendit, et Petro Morino interpr. Annalibus suis, confuse satis inseruit. Quem ex regia produco ipse ex eis quædam deflorat, refertque compendio, laudationis ritu, etiam servato illarum ordine; non ut Vaticanus ille Baronii, eo interturbato; quisquis tandem is auctor est, parum certe accuratus, et cujus laciniis potuit nulla viro docto fraus dleri, inspectis attentius ipsis Collationibus; quarum altera, quædam refert acrespicit, quae dicta gestaque sunt in prima. Ut quod Troilus ait, jam dixisse in palatio (id est, scilicet Collatione in secreto) typum non sustulisse voces, sed sileri jussisse, ad pacem omnium componendam; ita nempe ibi Non ut tollatur aliquid com rum quæ in Christo intelliguntur, sed pacis causa, etc Inepta ergo lacinia, quæ illi Vaticano, sive ex illo, Morino, aut Baronio, præmittitur Collationi in secreto, his verbis: Postquam vero multum temporis præteriisset, ac sanctus esset in exsilio, rursum misit imperator, eumque accersivit. Liquet enim ante Bizyense, nullum præcessisse Maximi exsilium, quod deioum decretum est post illam in palatio Collationem, seu Auditionem, quæ facta est, statim atque Maximus et discipuli adducti sunt Constantinopolim; non ab exsilío reduces, sed unde capti fuerunt, eo advecti, ad eorum cognoscendam causam, uti etiam factum est in Martino. Sic auctor Hypomnestici. Sic noster et Anastasii codex, dum ita absolute incipiunt, Thépą poppia xal ol suv abrip Qua die ad hanc urbem regiam appulerunt, tum dominus Maximus, tum ejus discipuli. Inde igitur, quasi mitiore poena Bizyam relegatus est, qua tamen exspectaretur frangenda ejus constantia ad quam tentandam, post longum illud tempus aliquod annorum, missus Bizyam Theodosius Cæsaree Bithyniæ episcopus, cum consulibus ac patriciae dignitatis candidatis, uti sæpe in ejusmodi ft. Eaque secunda Maximi Collatio est; qua ipse Theodosius, Maximi rationum vi superatus, satisfacturum se jurejurando pollicitus est, tametsi humani favoris aulæque mancipium, obnitente imperatore, hincque gravius in Maximum commoto, nedum non emersit, sed ut judex etiam contra Maximum iterum in urbem revocatum sedit homo scilicet non omnino humanitatis rectique sensus expers, sed nulla constantia nimisque Ιmperitum pene satisque rudem ar guunt disputata illi cum Maximo; nec video qua veritate omnium ejus secta doctissimum, vir doctus pronuntiaverit, eoque ipsum elogio ornandum putaverit. Placet P. Jac. Sirmondi conjectura, quam, præter dicta, alia plura confirmant, esse habitam primum hanc in palatio Collationem, Martino adhuc superstite, ac Eugenio Ecclesiam Romanam administrante, cujus legati in Actis significentur, non [ciii] successoris Vitaliani. Proinde non Christi anno juxta Baronium 657, sed 654. vel certe 655, nisi forte aliquanto ante. Nec refert quod de Saracenica Ægypti invasione refert card. Baronius ex Theophane Heraclii anno 26, ex quo additis annis 22, qui in Actis significantur, pervenitur ad Christiannum 657. Longe enim ante Saraceni Egyptum vectigalem fecerant, stipulante cum eis Cyro patriProclivius fuisse ut Maximus simplex monachus caperetur, ac quo adversariis collibitum esset abduceretur, quain ut ipse summus antistes Martinus. levis conjectura est, ut illo prior captus sit, aut ante illum longiori addictus exsilio. Potuit persecutor ipsum primo caput petere, quo submoto, facile erat minores alios, aperta etiam vi, invadere: cum, ea præeunte, inutiles pene in Martino, cujus erat par causa, futuræ essent insidiae. Sic, majori specie probabilitatis, Theophanes nosterque biographus multos cum eo Occidentis episcopos Constantis tyrannidem aiunt expertos; velut scilicet quadam appendice illatæ eidem persecutionis, cujus pro sedis prima dignitate potiores partes exstitissent in Romana synodo. Etsi ipsa hæc persecutio Occidentalium episcoporum conjectura magis niti videtur, quam certis ullis æqualium monumentis, ut ad Vitam fusius probavimus et excepimus. De Maximo, ut citius caperetur, ac vel statim atque Martinus aut illo prior, peculiarior illa ratio, quod is peregrinus monachus et Constantinopolitanus totum Occidentem, ipsumque Martinum, in suos Constantinopolitanos commovisse ac commovere putaretur; ac vel maxime in causa fuisse illatæ eis notæ hæreseos, synodi Lateranensis decreto. Quamobrem gloriabantur, illo ablato, statim Romanos illis visos consentire; viso scilicet paulo mollius agere Eugenio (in quem eo nomine aliquando incanduisse Romanos, auctor Anastasius) ac qui sub id tempus Constantinopolim (absque communicatoriis tamen) apocrisiarií missi fuere, quorum mentio in Actis est. Ad Petrum ut sequentia, Theodosii scilicet Bizyam missio, revocatio Maximi in urbem, subindeque gesta omnia in ipsum ac discipulos, sic ad Paulum spectent, prima ad eam adductio, collatio sive auditio in palatio, decretumque exsilium Bizyense, nempe Pauli genio proximum, quod ita gestum in Maximo, ut exsilio duntaxat, eoque paulo mitiori multaretur. Sic enim in Martino, durius eum habitum a Constante questus, a morte aliisque ultro cruciatibus inferendis deterruit. Auctoris verba sunt, qui de ejus exsilio ad Occidentis et Africa orthodoxos graviter scripsit: Sequenti die abiens im perator ad patriarchium visendi gratia patriarcham (proximus enim erat morti), narravit ei que consummata sunt in sanctissimum virum. Ingemiscens vero Paulus, et conversus ad parietem, dixit: Hei mihi! et hoc ad abundantiam meorum judiciorum actum est. Percontatus autem ab imperatore quamobrem hoc dixerit, respondit: Numquidnam, Domine, non est mirabile talia puti pontifices? Tunc attentins adjuravit imperatorem, sufficere ei in his quæ passus est, nihilque amplius sustinere. Sunt hæc nonnulla ad conjecturam, ut credatur Maximi illa prima auditio facta, Paulo adhuc patriarcha, atque adeo ante Martini exsilium, siquidem ante illud jam Paulus extreme laborabat; sive ante, sive post Martinum, in urbem

AD ACTA S. MAXIMI. adductus est, haud tamen firma, cum liqueat primum Paulum in orthodoxos aperte desæviisse; nec tam lenitatis studio, quam depellenda a se infamia causa ex coepta persecutione, qua tantus antistes sic indigne habitus esset, illata ei sic atrocia supplicia moleste habuisse, ac sequentia mortemque inferendum deprecatum esse. Firmum vero, ni me fallit conjectura, quod sequenti Sabbato, repetita in palatio Collatione, de duobus patriarchis semel et iterum ab auctore insertum est, qui præsentes exstiterint, ac, ecclesiastice gravitatis simulacro, nihil sibi ut loquerentur indulserint. Ipsum enim hoc, quod nullo addito, duo patriarchæ dicantur, plane significatur fuisse ambos loci patriarchas et episcopos; ac præsertim liquet ex articuli adjectione, Ilaapy. Nostris, quorum lingua, in articulis maxime, Græcis afliuis, Les deux patriarches s'y étant aussi trouvés, ut certos adefor velit sitque valde rudis, quod cetera minime preferunt, si cum urbis patriarcha, alterius sedis patriarcham, puta Alexandrina ant Antiochen, ca loquendi forma subnotavit. Nec Morinus phrasim Gracam satis expressit, dum reddit: Cum dno tunc patriarchæ adessent. Ita enim dicas, vel si nullus Constantinopolitanus, sed quivis alii duo patriarchæ fuerunt. Videor mihi paulo pressius reddidis e Convenientibus etiam ambobus patriarchis; magis enim vox illa certos duos significat. Duos autem ejusmodi patriarchas nullos ea etate aspexit Byzantina, præcier Paulum et Pyrrhum; quorum after sedem obtinebat, alter non satis canonice amiserat, ac Rouze patriarche honore a Theodoro papa exceptus fuerat; cum ipsi aliisque Romanis pontificibus, Paulus potius incubaor alienæ sedis, quam ejus vere antistes audiret. Sustinebat tamen Pyrrhus, ut saltem. Paulo exstineto, præter dignitatem quam retinuerat, aliorum more sie vi ejectorum, velut Germani, Nicephori, Ignatii, etc., etiam sedem usumque potestatis reric peret; quod ita factum, ubi Paulus brevi post vivis excessisset. Baronius haud apte satis: Quorum alter Constantinopolitanus episcopus Thomas fuit, qui hoc tempore illi Ecclesiæ præerat. At longo post tempore prefuit, vel si ultro, quintadecima illa indict. habitam (civ] hane Maximi extremam auditionem daremus, producta Petri sede, probatorum omnium auctorum testimonio, ad annos duodecim, ut taclam modo, atque in meo Monothelitarum haeresis syntagmale, accuratius deductum; excepto absur do jam enucleato, quod nullus Thomæ collega patriarcha Constantinopolitanus assignari possit, cuin sic binos textus ille petat. Clamor ille cujnsdam clerici in Maximum, cum adjuncta postmodum observatione, ExploПappy plazo, Reddidit tibi Dominus omnia quæ fecisti beato Pyrrho. Cumque tam multa in secreto (seu aula palatii) dista fuerint, neuter quidquam patriarcha locutus est; non levi indicio sit. ipsum ibi consedisse Pyrrhum, cui ut adblandiretur, verba hæc clericus extulerit, ac cujus modestiae et velut anabela; larvam, silentii bac notatione, anctor insinuare voluerit. Unum certe ex præcipuis accusationis Maximi capitibus, erat illa putata Pyrrhi vexatio, de qua ipsa inquisitus Maximi discípulus Anastasius, et quidem eo nomine casus duriusque habitus, quod sedata, pro monachi ratione, voce magistri in Pyrrhum observantice ac officiorum testis exstitisset, non injuriæ quam ex illo exquirebant sycophantæ. Nimirum in Maximum ac illatam vini rejiciebat canis ad vomitum reversus, quod Romam adiisset, ac Theodoro pontifici libellum obtulisset. Sie auctor auditione quæ ante dies paucos præcesserat; adeoque nihil hic quidquam inconsone dictum, cum mirantis specie Acutrum quidquam patriarcham dixisse perhibetur. PATROL. GR. XC. Denique illa Troili patricii verba (qui ipse unus ex præcipuis Maximi judicibus fuit, nedum prima hac illius anditione in secreto, sed et altera, cum is iterum Bizya in urbem reductus esset; quique in Martino vix quidquam sacellario impar exstitisset, atque ex illo Romæ gesta omnia in damnatione typi certo certius nosse potuisset, Ilo &veuxstar; Quonam loco typus anathemati subjectus est? exque subjecta Martini responsione, al; Ty Ho synodo Romana id factum, in ecclesia Salvatoris ac sancta Dei Genitricis: hand levi indicio sunt, præcessisse hanc auditionem Martini judicium; uti etiam que paulo ante in superiorum dierum collatione exstant, "Ax; &6 GV Audito typum anathemati subjici in toto Occidente. Plane enim novam hæc auditionem indicant, nec ita, Martini causa plene discussa Constantinopoli, vel judicibus ipsis pervulgatam; tametsi jam ile Roma abreptus fuerat, togel, nt hene Maximus, non xa0aa0sts. Anastasins reddit, Expulsus, non depositusvi scilicet ac tyrannide oppressus ac sede exturbatus, non legitime exque eanonum ritu exauctoratus. Ab iis Troili verbis ad Maximum, Nescis, abba, quid dicas, etc., Baronii antiquarius haud apte satis, Maximi vere extrema, seu extremum illius secula judicium, latamque in eos mutilationis, supremique exsilii sententiain, castiganda licentia subnectit; si modo ipse sic habuit, ac viro erudito imposuit. Noster Bypas, Actis inhærens, rite ordinem servavit; ipsamque Maximi ad Anastasium epistolam, de novitate tune facta, inserit, quam et codex Seguier habuit. Pergitque idem ac recto ordine, qui illud exsi lium Bizyam explicaverit, ac sententiam, qua iti Maximus addictus fuit Baronii codex, prave, qui nullo præmisso, narrationem his prosequendam sic ann. 656 inchoaverit: Plurimis autem diebus interpositis, etc., uti Morin. reddidit. Acta ipsa omnium optime, quibus indictio ipsa consignata, nempe quartadecima exiens, mensisque Augusti dies vicesima tertia. Cunique plurimi illi dies exsilii a prima illa in secreto auditione ad hunc terminum intercesserint, nedum non Christi 657, Baroniano com puto accidisse illam fateamur necesse est, sed et annos aliquot exeuntem illam quartamdccimam indictionem et Christi annum 636 antecessisse, nee longe cam a tempore quo capti Martinus et Maximus, Romaque abducti, excurrisse. Ac certe Actorum verba ipsam primam Constantinopolim nave evectionem non obscure indicant; quam tamen non necesse statim secutam Maximi Roma abductionem. Baronins ipso jam anno 650 isthæc omnia consignat, ex ipso nostro quem vult ab illis ipsis accepisse, qui Maximi lateri inhærebant. Secus ego, ex eorum scriptis, aut etiam vulgata faua, qui longe Maximo supparem, aut etiam aliquanto remotiorem certis indiciis deprehenderim, ac vero probaverim. Nec hæc pluribus vexanda, ne quasi insultatio videatur, clara adeo rerum gestorumque serie. Quæ castiganda videbatur Baroniana Morini ve sione plura omissa, ne modum charte excederen, el quod nova ipsa versio, paucaque velut digit marginalibus notulis indicata, sagaci lectori prope sufficiant; ut quod xhaustva Ex0:e confundit; quod fra omisit illud, Kai quod ita red dit, Et humi reverentia inclinaverunt se invicem, addita circumstantia orationis, non placet; que indicat cam reverentiam ibi ad Deum referri, non ad civilitatis officium spectare beneque expressit Anastasius, positisque in terra genibus, td, tazá savo, de cruce sacrisque Libris et imaginibt s honoris osculum indicat, piaque veneratione, Gra8

FR. COMBEFISII NOT.E cis almasium consueta, qua (ut maxime addicta, iis in ecclesiis, que erant com loquitur Tarasius in va synodo) res in ordine ad sua munes; hine Latinis dieta Matronea. Leon. Nove!. prototypa honorant ac colunt. Sic itaque se res 75 habuit. Proculucrunt omnes in oratione; Evange lia, cruces, saneleque Deiparæ imagines pie os- Quosdam nimirum in culando venerati sunt; pari scilicet veneratione clesiarum crnaculis, quæ vulgo catechumena vocant, sacras imagines, ac reliqua sacra pignora habentes: cum mulieribus commisceri. Exstat locus egregius loquitur James presbyter ac sein Vita S. Basilii Amphilochii nomine, de diacono dium Orientalium vicarius. Postrenio, ad dictorum ventilante, illo sacris operante, qui in mulierem xafidem, iliis manus apposuerunt. Nec aliter feria Vi e superioribus prospicientem, in Parasceve mobis juncta est, oculum lascive defixerat: quo deprelienso, sanctus in adoratione venerandæ crucis cujus omnis ho- Antistes confestim nor nobis est, nl ipsum scilicet qui cruci afixus est; et in ea nostram salutem eo die opera tus, relatus Rite itaque Constantinus Cypri episc., vit illa synodo, Patrem (auctorem scilicet Collatio- Vela appendi jussit in calcchianis accepisse ait menis; interminatus mulieribus, si qua extra velu quam Calvinianus candor, nec sure Eucharistice, prospectare intra rem sacram deprehensa esset, ecsuoque sensu (ac quod illi non veritas, sed Christi clesia expellendam esse ac excommunicandam. In figura est) negare potest. Nec quod episcopus Co- virorum monasteriis, hæc catechumena ipsis merinthius,[cv] sic explicata in mundo linteo divina par-nachis erant addicta, vel etiam si qui ad illos amici ticula, (quae est Lucam Thaumaturgum jubet, eaque veneratione habere, ut nec manu audeat contingere, quod ritus Latini est perantiqui, nullum ejus cultum divinissimique sacramenti insinuasse, videri debet quod maxime verum Christi corpus Latina Græcaque traditione, ipse Romanæ ditionis in Græcia non nesci. ret. Sed hac alii, aliaque occasione. Paulo durins videtur, quod reddit Petrus Morinus apud Baronium, de Christo: Omni perpurgans contracto secundum naturam crimine primorum parentum; ac quasi illud sic contractum in se naura Christus depulerit qui sensus esset falsus. Verba Maximi Assumpta humanitate, quam ab omni per naturam primorum parentum crimine mandlarit. Quod sic illi a natura debitum esset, quod erat Adami caro: nisi quod, eo ipso quod est Christi, munda est et nundificans et nova creatura, novi Ade caro, quia alistergatur reatus carnis Ade veteris, in quibus vitium pro natura inolevit, ut est auctor Augustinus, Anast. pro legerit, dum sic reddit: ab omni progenie torio secundum naturam crimine munda: sed et ipse mundans scripserit, quod ita in illo depravatum sit alioqui deberet esse mundus. Sed in istis minusculis non libet tempus terere. Sit sua laus viro studioso et erudito, cujus et Epistole aliaque Opuscula e reliquie, ea cimeliis nostris ad S. Honorati FF. Predicatorum vulgat ac representat Mabre Cramoisius. Postrema auditione facta Rhegii, ubi dicuntur Patricii ascendisse al Maximum non satis cele siastice Morin. In illius mansionis catechumenio: Sic passim Calviniani, qui sibi parum Graecari videntur, si communi voce reddant, quod omnis retro antiquitas ecclesiastica conse-D eravit, ut quo ibi sensu usurpatur, preliarius monasterium diceret. Quodque ibi paulo superius in cujus Ecclesia erat illud catechumeneum, non bene illustr. Annalium Patri intellectum, dum glossal Nempe ubi catechumeni instrui solerent. Nulli apud monachos catechumeni, qui instruendi essent, quorum cura monachis non attinebat, sed Ecclesiarum, quæ communes essent (i. parochiales) presbyteris et praepositis. Quorum etiam locus, non illa calechumenen erant, sed narthex et seu infe. rior templi pars, extra septum communium fidelium et laicorum, ubi divinas lectiones audiebant, donec dimitterentur ante missam G.lelium. Errant igitur quedam velut canacula vastum ecclesie sinum exterius circumjacentia, et in illum fenestris clathris que interpositis undequaque prospectum habentia, mulieribus confluerent, vellentque inde divina quietius audire, sive alia secretius tractare, velut fere in diaconico locisque aliis ecclesiae adjacentibus, quibus sua sanclitas erat, non tamen tanta, quanta ipsius ecclesia ut et quidam in communium dium usum verteren, quod tamen interdictum, ac præcipue congress maritalis, ut liquet ex Leon. Novella citata. Jo. episcopus Citri in Resp. Meursius perinde lapsus. quod putavit locum sic dietum, quod illic catechumeni starent, et quod tabule catecheticae illic asservarentur: quanquam non inficiandum extremis temporibus, antiqua illa Ecclesiarum disciplina mutata ac pene abolita, ipsa catechumenea narthecis loco habita esse. Sic refert Leo All. de narthece ecclesiæ veteris ex Simeone Thessalonicensi, Opusc. contra hæreses Educuntur itaque catechumeni; sed et ii, qui post baptismum lapsi sunt, qui nimirum divinam fidem ejurarunt, vel qui fraterna cæde, homicidii rei, impiati sunt, sive etiam qui alia quædam perpetrarunt, quorum multa qui sunt de Ecclesia, a communione arcentur. Hi scili cet omnes prius ejiciebantur, exeuntibus catechume nis nunc vero propter persecutiones et frequentes rerum turbas, id ita Patribus commodum judicatum, nt catechumeni, apostate et sicarii expellantur; reliqui autem, baptismi duntaxat manus consecuti. dimittuntur, Patribus spiritalibus corum scorsim panitentiam procurantibus. Igitur qui expelluntur, in narthecibus consistunt aut ctiam in catechumenis, dum tremenda mysterie peraguntur. Nartheces porro dicuntur sive templorum aditus et catechumenes,

AD ACTA S. MAXIMI. sive catechumenorum domus. Qua et ideo excogitata (cvjl sunt, ut et hi auditu tantum et aspectu divinorum fiant participes: sed et labiis et lingua fidem confiteantur, et pietatis verba concinant; nec tamen pariter cum fidelibus stent aut orationem habeant; quippe qui adhuc a communione semoti ac separati exsistant. Igitur qui indigni sint ut inter rem sacram stent ac orent, potiori longe ratione ut summe tremendam communionem percipiant. Sed hæc omnia novæ disciplina, nominumque distractio: Sic ommia temporis ludibrio cesserunt, ait graviter Allat. Anast. Primores bandorum, quod æque obscurum Morin. Primores e clero, cui non assentior. Banda enim teste Suid. signa militaria sunt, ipsique ordines sub illis militares. Miserit itaque prætor sive legatus, provect militie viros, inque ordinibus primos et centuriones, adjunctis presbyteris et diaconis, religiosisque signorum custodibus, auyvosúlaxa; qui ipsi ad ecclesiasticum ordinem attinere videntur. Explicatis fortasse vexillis solemnique Ecclesiae ponipa ad eum itum. Tametsi enim vinctus erat et imperatoris potentia oppressus, maxima tamen erat jas nominis claritas: nec minoris res erat, depulsio criminis blasphemiæ in sanctam Deiparam, qua non depulsa, tuin Maximo præsens esset vite discrimen, tum vulgo fidelium gravis offensio et animorum labes. quorum fidem operamque laudabant, ut non facile acquiescam ill. Annalium Patri, dum ex reliquorum silentio vel ignota persecutione, unicum hoc semen Maximum ambosque Anastasios relictum Orient auguratur; quibus tantum, et non aliis (quod sciatur; fides tunc splendere visa sit. Magistros sane et onnium duces, in quos præcipue cuncti per Orientem fideles aspicerent, ac quorum constantia firmarentur; haud eam inficias; quos Epiphanius patricius paulo ante dapégovtas vocavit; perversitate duclas, seu qui perverterent ac depravarent, quam sibi aula clerusque Constantinopolitanus novam fidem hæretico spiritu fecerant; id est, qui avitæ orthodoxa fidei tenaces essent; quos non ita paucos (imo nullos, veluti Baronius) existimabat, sed Orientalism Græcæque Ecclesiæ partem non contemnendan:. quos, totumque Occidentem uniendos Ecclesia Constantinopolitana, Maximi unius cedentis exen plo, ariolabatur. Nec aliter tyranni paulo mitiore usuque frequente persecutione gentilium, ununi alterumve fidelium omni tormentorum genere a fidei constantia dimovere conabantur, cum innumeri fideles essent; nulli Baroniano calcu.o; puta Mediolani, cum ibi passi Gervasius et Protasius, tandiu ante fundata Ecclesia Mediolanensi Barnaba Fuisse catholicos hosee clericos, indicio sunt illa eorum in Maximum confessorem officia, ubi sanam ejus fidem erga sanctissimam Deiparam deprebendissent; verbaque illa quibus illi bene precati sunt, et ut Deus vires in certamine præberet, ac cursum sine offensione concederet. Quin et legatum catholicum arguit, illa ejns ad Maximum, hominem iterum exsilio damnatuin aulæque exosum honoris specie tanta pompa legatio; cujus, ut par est, nec nomen nee merita eum laterent ejusque forte invidia, domesticus ille prætoris, pro- c rul e castris Maximum abripi jussit, non solum metu, ne aiiqua militum coitio fieret propter ipsum, cujus verbis libenter animum auresque accommodarent. Erant orthodoxi hi ipsi, qui Martini res, qui Maximi scripsere, qui Anastasii Apocrisiarii; ne dicam Euprepium, Theodosium et Theodorum, etiam martyrio consecratos: ne item episcopos alque monachos, ad quos Maximus Anastasiique e carcere (extremo eliam exsilio) scribebant; ac apostolo; nulli Aginni ac Nitiobrigibus meis, cum vel Vincentius, vel Capralius aut Fides, virgo, Diocletianeis ipsis temporibus nobile certamen gesserunt. Nec aliter Valentiæ, Emerike, Barcinone, cum Vincentius (facta etiam vitæ indulgentia seni Valerio urbis episcopo) cumi una alteraque Eulalia, Daciano præside martyrium fecerunt. Aliter igitur solers, acrique ingenio historicus inde conjiciat; summos esse ac quasi gregis arietes, quos ita singulares, vel certe paucos, furor tyrannicus petat; quibus desideratis, omnes magistri ac duces videantur sublati, quantumvis plures supersint eorum æmuli, non tanta claritate aut illis comparandi. Quo et spectat luctus ille auctoris Hypomnestici, sublat. postremum Anastasio Apocrisiario, velut jam onnibus ablatis magistris; qui scilicet ea libertate aut etiam vi, orthodoxam fidem per Orientem vindicarent. Cujus etiam illa claritas erat, ut exsecta lingua expedite loquens, fidei lumen ab extremitate qua exsul agebat, late spargeret, ejusque scintillam in fidelium per Orientem reliquiis confoveret. AD MAXIMUM PRO ELOGIO. Sancti Maximi Elogia hic loci colligenda forent, sive etiam notis aliis præmittenda, si illa essent que pauci certoque aliquo numero auctores prosecuti essent. Quod vero, qui deinceps a Maximo viri laudati (prasertim Græci) de Christo, aut Deo scripserunt, vel etiam ascetica, et quibus ad pictaten mores formentur, sive etiam quibus per alta speculationum meus diffundatur, Deoque proxime alque divinis uniatur, Maximum aut diserte laudaverant, aut sibi patronun asciverunt, suaque divinis illius sensis ac sententiis locupletarunt atque Armarunt, unamque illum ac maxima amussim dogmatum habuerunt; nec privati duntaxat, sed ipsi Ecclesiæ universæ cœtus; superfluum pene videretur atque molestum hic in eum præstare. quod in aliis, qui minoris sint claritatis, nec tante auctoritatis, necessariae atque proclivis, in rem lectoris, insinuationis exsistit. Nec forte aliud voluerit antiquarius ille Cl.. V. ac eruditissimo Emerico Bigotio nuper in lialia visus, dum in rem inaxime itlerariam instituta co profectione, quidquid in urbe, aliisque Italie locis librorum su pellectilis est, sagaci indagine rimatur; quibus ita p loquitur: Id nimirum Græcis esse Maximum in theologicis, quod Thomas Aquinas Latinis. Addam ego nulio præjudicio, majus aliquid, quo et antiquior aliquot sæculis est (nec ita pancis) minoresque amulos intra ipsa Ecclesiæ septa passus est ac domesticos fidei; nam hæretici et allophyli perinde utrumque dejectum, iri, aut sibi conciliatum voJuerunt. Ut enim Bucerus: Tolle Thomam, et dissipabo Ecclesiam; sie judices in Maximi [evij] Actis, quæ repræsento, robur omne Catholicorum in uno Maximo ita statuerunt, ut eo communicante throno Constantinopolitano (Monothelitis scilicet hæreticis) fore neminem, qui non ei communicaret, serio profiteantur ac sibi augurentur; nec in Græcia inodo Byzantiique throno subjecta dioecesi, sed et Rome, sed et toto orbe Christiano. Sed nec quod ludit alter antiquarius Regio cod., n. 2962, libet omittere. Ejus copiam fecit vir perinde eruditus ac scriptis notissimus D. Du Cange Quaestor Regius Ambian. Est Lexicon Græcum mis. ubi sic

FR. COMBEFISI NOTE Pauzia, corporis amor extra rationem. Ie Dores, nullum exstant pr rioris lingue eruditum. Nescis, homo quid dicas. Quis cum purioris lingua magisque eruditus magno Basilio, aul sancto Maximo? Vocis explicatio, tota Maximi est, illique frequens, in quo naper ludebam cuin Nicolai ejus me vitii insimulante, ac quod essem, retinendo quod in exemplari S. Thomae magis placeret, quam quod in Hilarii textu edito; rogabam, num Maximi sensu, an magis Suidæ, cui quiz, unspravia; quod proclive superbi, qui sui amantes Basil. Regul. brevior. inter. 54, plauto; est, qui ita se animo vel corpore diligit, ut proximo indigenti officio desit: ex quo Maximus acceperit, alterique membro (quod est notius) peculiarius addixerit, ut quasi amorem pecuinum velit. Potuit, qui sic vellicat Lexicographum, etiam Arist. adducere, qui ipse utraque voce utitur Rhet., 1. 1, et Eth. ix. Quod vero ad Maximi laudem facit, hoc est, quod is magno Basilio adjungit, parique auctoritatis gradu ad vocem Græcia donandam ejus suffragium arcessit. Basilium autem ac Gregorium ipsi quoque admirati sophistae, et qui secularis eloquentiae gloria primi essent. anslpyer Memini matris atque Augusta, cum sæpe mensa posita, librum manibus teneret, sanctorumque Patrum tractatus dogmaticos diligentius rima. retur, ac potissimum quæ nobis Maximi philosophi atque martyris monumenta exstant ac lucubratiotiones. Studebat enim, non tam ut naturalium quæstionum intelligentiam cssequeretur, quam ut dogmatis animum excoleret, cui constitutum esset, ut vera sapientiæ fructum perciperet. Subitque mihi sæpius mirari; ac mirans quandoque ad eam dixi; quomodo seru hoc ac ingenio in tantam altitudinem oculos sustulisset? Ad me sane, aiebam, quod attinet, tremore afficior, nec vel summis auribus isthæc audire endeo. Maximi enim contemplationum sensorumque vis immensa ac subtilitas, vertiginem quamdam, u ainnt, legentibus affert. Ad hæc illa leni risu: Hunc, inquit, metum haud laudis expertem novi; ac nec ipsa nullo succussa metu sicque aquabilis hosce litros adeo nec ab eis tamen avelli sustineo. Quin tu mihi paulisper exspecta, et ubi prius libris aliis operam navaveris, horum quoque suavitatem gustabis. Percussit mihi cor dictorum memoria, et quasi in aliud narrandarum rerum pelagus incidi. Sed cohibet ac revocal me lex historia. Hæc mihi ipse ex Anna, niea vena, ludebam; ex qua, matreque velim Maximum adire discant, qui ejus prideni desiderio anhelant, tandiuque dilati moras increpant, ne si avios moat, quod aiunt, sordidisque auribus adeuntes, ejus satis lumina non tulerint aut ad illa assurrexerint, non magis ejus corusco, aut etiam interpretis offuse nubi, quam mentis su non satis excultæ atque purgatze ac exercitata (cviii] divinioribus sensis acieí dederint. Ipse Maximus, quandoque etiam quæ sunt aliorum sua facit, suisque inserit. Sic Marci, eremite, capita aliquot vxi, ejus inserta theologicis, ut et Diadochi. Scholia etiam in Dionysium non ejus unius sunt; sed quandoque unus et alter illorum auctor, quod et alii operam contulerant (velut Dionysius, rhetor Alexandrinus) aut etiam eum subsecuti sunt: tanta tamen Maximi in co opere gloria, ut ejus unius nomine vetustis omnibus codicibus librisque consignatum sit. Sic autem Maximus in iis qua a se promit, veteres conseclatur, ut illorum spiritu plenus, non ex illis quasi centones, ut pene scholastici, faciat, ac quasi elecla referat, sed vere se ipse auctorem magistrum- c que ostendat, sententiasque velut oracula elimɔte omnino certissimaque veritate ac summa subtilitate suæ fabrica proferat; ubi etiam planior, nec stylus perplexi aliquid habere videtur, aut sententia ardui: ut et ipse admonet in Procemio ad capita de charitate ad Elpidium, quæ illius omnium purissima Photio existimantur; ac quibus plane gemina, qua repræsento alia, ex Vaticana bibl. accepta, in quibus perinde nihil allegoria rum (quibus alias non raro molestior Maximus) nulke verborum ambages aut byperbata, sed puro simplicique stylo altissima sententia. Sic ubique depurgatissimum attentumque animum ac sagacem exigit Maximi lectio: utque in se, plane etiam interprete; ac si quis ipse a se illius Græca adire non potest: in quibus me consenuisse, hand grave habeo, ascriboque Providentiae, ut paulaLim mihi tantum fetus adolesceret, nec præcox videri posset pc immnaturus: quod certe futurus erat, si vel mihi, vel illustrissimo Galliæ clero, bonaque memorie Carolo de Monchal archiepiscopo Tolosano, prima vota favissent. Nunc, Deo auspice, favebunt, sic aucta, sic cumulata, ut amplissimi ordinis nullus gradus, nulla dignitas desit, faveantque eximie, ut prospere satis Græcorum theologo Romani Latinique ditentur, quos ipse homo Græcus Maximus fatetur diligere Collatione hic cum principibus Eodem sensu de altissima Maximi sapientia, Anna Comnena Alexiad., 1. v, ita disserit, ejusque studiosissimam Irenen Matrem deprædicat; qua, viroque auctoribus, sic Byzantii litteræ reflorueτίπι Qui feliciore nisu Maximum adierit, altaque contemplationum, illo duce ac auspice, felicius iutinsque pervolaverit, Joanne Cyparissiota (qui inde Sapientis appellationem traxit) neminem novi. Exstant illius Decades, Francisco Turriano S. I. interprete, etsi Latine solum edit: quibus divinissime, secundum Maximum, Dionysii dectrinam enucleat, libro de Divinis nominibus, cavelque barathra atque aperit, in quæ illius vocum Daffectata majestas propeque Platonica, vel maxime Gregorium Palamam impulit; et ut inde Deum sibi compositum, in quo aliud reipsa sub stantia et natura, aliud vipytta, et quæ nostri Operationem vocant et Attributa: quem ipsum errorem alia idem egregia spissaque lucubratione elisit: exstatque in biblioth. Regia: cujus ipsius unum et alterumn Adyov, ut vocat, et in quos partitur quæ vocat 3:6.la (id est libros) Auclarii me novi tomo altero repræsento, quasi suppetias meo Caleca adversus impurissimam Palamilarum hæ resim quo suum lector quovis modo interim soletur desiderium dum cui aliquando facultas sit ac voluntas, ut omni illa lucubratione (que una grande volumen repleret) ren litterariani ac Christianam ditet.

Ut primum hunc locum, inter Maximi opera, his ad Thalassium Quæstionibus in Scriptu ram darem, fecit ipsa majestas operis, in quo sic desudavit Maximi opera, ut non satis habuerit, rem seme! exsecutum esse, sed et secundis curis, scholiorum longa serie ac pene continua, a se semel dictata, illustranda putaverit; quæ ipsa ubique jungi, et e regione po ni, eorum, quibus illustrandis edita sunt, ut simul utraque legantur, vir sanctus serio mo Det et obtestatur Præfatione sua ad dicta scholia, ipsa post prolixam ad Thalassium præfa tionem, p. 13, a me repræsentata; cujus voto partim facio satis, dum hæc scholia non longius traho, sed ad finem cujusque quæstionis appono, adjectis etiam ad margines (in ter parentheses) notis numeralibus, quibus lector statim advertat, quo quodque scholium speclet, quidve ejus quod textus rationem habet, potissimum explicet. Fecit hæc scholio rum frequentia et prolixitas, ut pene a notis supersedendum duxerim, ne frustra scholia scholiis cumulare viderer, eoque actum agere quod præcipue Maximi hic methodus lon giores notas non poscat, cum vix unquain Scripturam ad litteram explicet, sed mystico et spiritali sensu, qui proprius Maximo est, ipse illi plerumque lepidus pro ipsius ingenii spiertia cum pari pietate conjuncta quo eum nomine laudat Photius, harum omnium Questionum titulos exacte referens; sed bene actum nobiscum, quod multi probatique codices ipsum nobis integrum opus servaverint; præter Regium, ipsum satis accuratum, etsi minutissimis ei sæpe breviatis ac pene fugientibus litteris exaratum, et quo primum descripserat Aubertus, plerisque ac præcipuis partibus mutilom, nullisque scholiis illu stratum, quale et edere ipsum puduit, cum et rem animo destinasset, et urgeret illustris simus ac reverendissimus archiepiscopus Tolosanus Carolus de Mouchal, ipse eruditus eruditorumque pius fautor ac Mecænas; per quem primum in manus meas venerunt, quæ is Maximi ex codicibus Regiis (quorum duntaxat habuerat copiam) describenda curaverat mea unius in eam rem futuri vaticinio quodam ac tandiu mihi producendæ ætatis Dei mu⚫ nere, electa industria; cujus ipsius in me voti testandi reus, hocce libeus, quo licet (ve lim:que ære perennius) testor monumento. Non hic ergo fusiores a me quærendæ notæ, sed ipse Maximi textus, ejusque scholia, diligenti versanda opera; nec semel, sed et iterum sæpiusque legendà, si quis ejus altos sensus assequi velit, ac viri ingenio delectari. Qui enim ipse in se subtilia etiam Græco rum ingenia, ac multiplici eruditione conferta hyperbatis implexaque oratione fatigat (cujus rei testis locupletissimus, in ejus eensura, Photius) quid non fecerit in interprete, si modo fidei, quam quæsita claritatis quæ nec claritas fit, elabente per eam sæpius au etoris sensu, alioque et peregrino, nulla fruge, illi substituto, dum unam períodum magni theologi in multas partiuutur auno homines, aliaque in co sibi indulgent velut explicandi causa, non satis ex interpretis munere) majorem rationem habuerit? Magna ubique Maxi mi axpiбta ac exactitudo, sive dogmata tradit, sive spiritales sensus suos prosequitur, el Baupla, quas vocat, quibus non sic ààànyopat, ut hunc unum velit Scripturæ sensum, ipsamque ejus litteram (quo nomine passiu anyopwv reprehensus Origenes), sed quo pro bati plerique Patres Græci et Latini, integra littera ejusque nativo sensu, sic feliciter in Scripturis ludunt, et, ut auctor est August, quasi ex favis mella exsculpunt. Videndus Se verianus Пept xoσpоxotaç, ubi eleganter, quæ utriusque allegoria sunt, exponit, alteramque a se amolitur, altera sermones suos locupletat, usunique ejus ex pulpito non infelici conatu ostendit; ut ipse melius lector advertet, si jam mihi Latine redditas eas Severiani oratio nes, preloque expressas, cum aliis ejus generis lectis Patrum tractatibus, uno et altero novi mei secundi Auctarii tomis, quod pene absolutum, ante Maximum publici juris futu

Preface to Questions to ThalassiusMonitum in quaestiones ad Thalassium

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

rum est, iegere licuerit. Erit in istis, non inutilis hæc Maximi opera, magisque religiosa palæstra exercentibus, seu etiam piis meditationibus vitæ hujus exsilium solantibus virisque spiritalibus, quos Græci yvwxaç vocant, quibus certe magnus doctor erit Maximus, ut et theologis reliquis in dogmaticis. Auget in Maximi interprete difficultatem, quod voces theologicæ, non ea facilitate et copia Latinis suppetunt ac Græcis, et in eis Maximo, qui vel maxime earum axp16alą, magnus Græcis et xat oxty theologus, utraque audit theologia. Mullus erit Maximus, ei, qui ipse non penitus Græcis peregrinus, quas mihi licuit interpretando adhibere voces, cum. ipsis Maximi componere poterit: cui non licebit per linguæ Græcæ ignorantiam, vel nostris contentus, in eis Maximum legat, nec forte per meam operam longamque cum Maximo Græcisque aliis theologis, familiaritatem ac necessitudinem, legisse pigebit. Reddit ergo Maximus, quod Thalassius presbyter, idemque hegumenus (nos monachorum præposituin dicamus, seu etiam strictiore sensu abbatem) vir ipse spiritalis (cui plures Maximus epistolas de diversis, eruditas, ipsi erudito scripsit) postulaverat avaywycxis expositionis locorum difficilium Scripturæ opus istud, in quo proinde non aliud quærendum. quod nec aliud ipsi destinatum: quo ipso axp6h est, nihil excedens, quas sibi ipse ex Thalassii voto metas libens posuit. Est paulo simile Hesychii opus Quaestionum et Solutionum in Scripturam, quem libens repræsentaverim, ut theologus theologo cluat: nam et Hesychius Graecis qua forte ita est, quomodo memini me representasse ex Græco cod. t. I mei Auctarii, ubi is ebayyax Sapwvfav de Christi resurrectione multis conciliare studet, oratione, quæ etiam Greg. Nysseno perperam tribuitur, cujus nulla lumina, nullos characteres habet. MAXIMI HUMILIS MONACHI AD SANCTISSIMUM PRESBYTERUM AC PR.EPOSITUM THALASSIUM DE VARIIS SCRIPTURÆ SACRE QUESTIONIBUS AC DUBIIS. Sanctissimo Dei servo, domino Thalassio presbytero ac præposito, Maximus humilis monachus, salutem. Qui a carnis affectione animum ratione abjunxeris, ac per spiritum mentem omnino a sensu, vir Dei, abstraxeris: alteram quidem (id est, carnem) præclaram virtutum parentem effecisti; alteram vero (sensum scilicet) jugem scientia divinae fontem reddidisti: qui hactenus animi cum carne commerEx excellentissimi viri Petri Segnieriani Franciæ cancellarii codice emendato ex viri el. RaTip doriwráry doúly rov Asov, xvplu̟ Baluoσίφ veuato èxomásaç toy vauv, avopuis tou Besu [Fr. phaelis Dufrenii tu uzxaplto altero meliori: cai iamen fere scholia desunt.

PG 90:53
PG 90:55
PG 90:61
PG 90:63
PG 90:65
PG 90:67
PG 90:69
PG 90:71
PG 90:73
PG 90:75
PG 90:77
PG 90:79
PG 90:81
PG 90:83
PG 90:85
PG 90:87
PG 90:89
PG 90:91
PG 90:93
PG 90:95
PG 90:97
PG 90:151
PG 90:179
PG 90:201
PG 90:223
PG 90:225
PG 90:227
PG 90:231
PG 90:233
PG 90:235
PG 90:237
PG 90:239
PG 90:243
Continue reading PG 90: Quaestiones ad Thalassium (de Scriptura Sacra) →≣ entire volume
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View