9. Cum animi vita, scientis illustratie sit, camque pariat quæ in Deum est charitas; præclare id dictum, divina charitate nihil esse majus. 10. Cum amore charitatis animus ad Deum excesserit, tunc neque se, neque ullam prorsus rerum persentit. Divina enim ac infinita collustratus luce, earum rerum qua Deo auctore condita sunt, nullo sensu tangitur; haud secus ac se oculus sensibus objectus ad stellas habet, exortu solis. 41. Cum omnes virtutes opem animo ferant: ut ad divinum amorem enitatur; omnium maxime id praestat pura oratio. Per cam enim velut alarum remigio in Deum subvectus, cunctis rebus excedit. 12. Ubi per charitatem divina scientiae fulgoribur raptus animus fuerit, rebusque excedens divinam infinitatem persenserit, tunc in divini Isaia morem præ stupore in suæ humilitatis sensum veniens, propheta verba affectu loquitur: miser ego, quod compunctus sum! 397 quod homo cum sim, et immunda labia habeam, in medio populi immanda labia habentis, ego habito; et regem Domi num Sabaoth vidi oculis meis ". 13. Fieri non potest, ut qui Deum diligit, non etiam proximum sicut seipsum diligat; tametsi illorum affectus et vitia, qui nondum purgati sunt, ægre ferat: idcirco etiam dum eos converti et ad meliorem frugem redire videt, immenso gaudio gaudet, ac quod nec verbis exprimi possit. 14. Immundus est animus libidinosus; nempe vitiosis cupiditatis atque odii cogitationibus plenus. 15. Qui odii, aut simultatis vestigium aliquod ob quamcunque offensionem erga ullum prorsus bominum in corde suo cernit, a charitate in Deum omnino aliends exsistit; quod nempe Dei dilectio, cum odio, seu simultate adversus hominem suscepla, cobarere non possit. 46. Qui diligit me, dicit Dominus, mandata mea servabit. Hoc est autem, inquit, mandatum meum, ut diligatis invicem ". Itaque qui non diligit proximuin, mandatum non servat. Qui autem mandatum non servat, is neque potest diligere Dominum 17. Beatus homo, qui omnem peraque hominem diligere potis est. 18. Beatus homo, qui nulli rei corruptibili aut temporanea addictus animo est. 19. Beatus miens, quæ rebus omnibus superatis, divina jugiter pulchritudine delectatur. 20. (ui caruis curam in desideriis faciens, ob res temporaneas simultatem adversus proximum [edit. [edit. Regii 4 Isa. vi, B. * Joan. 15. * Joan. xv, 12. * Rom. xi, 14. Adjecta illa vox ex mss. plane necessaria. Tertulliano est passivus animus, est, perturbationibus atque vitiis mancipatus, ac quod reddidi, libidinosus. ipsa Graecis vitia dicuntur, apud Cassianum et alios, lepi est De vitiis.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA I. alit; hic talis creatura magis servit, quam (edit, unusque Reg. et Fr.] [edit et Fr. aller Reg. Lori ". 21. Qui corpus a voluptatibus ae aegritudinibus servat liberum, conservo illo uletur ad fungend virtutis ministerium. 23. Qui mundanas omnes cupiditates fugit, omni se mundana tristitia [al. cunctis se terrenis] superiorem facit. 23. Qui Deum diligit, omnino etiam proximum diligit: qui autem ejusmodi est, pecunias servare non potest, sed divine eas dispensat, singulis qui egeant tribuens. 24. Qui Del imitatione eleemosynam facit, boni ac mali, justi et injusti,in corporis necessariis discrimen non novit, sed cunctis æqualiter pro juste necessitatis 398 modo distribuit; tametsi propter bonam voluntatem, eum qui virtute nitet ac studiosus est, improbo anteponit. 25. Quemadmodum Deus, qui natura bonus, ncc ullis affectibus obnoxius sit, omnes quidem ut opera sua perque diligit; sed tamen eum qui virtute fulgent sitque studiosus, tanquam etiam animi voluntate necessarium clarificat; improbi autem præ bonitate miseretur, ac castigans in hoe seculo, convertit: sic et qui ipse animi sententia vir probus, vitiisque ac adfectibus superior exstitit, mortales omnes ex æquo diligit; eum tamea qui sit studiosus, tum propter naturam, tum proter bonam voluntatem; eum autem qui sit malus, et propter naturam, et quo illi miserationis affecta impenditur; illius miserescens quasi amentis, et qui ambulet in tenebris. 26. Non solum pecuniarum elargitione proditur [edit. et unus Reg. * Rom. 1, 25. * Jerem. xvii, 6. Idem est et quod alii habent, quod vero alii paulo diversum, etsi istud ad illud sequatur, seu illi comes sit; nempe scientia, virtuti; qua utraque Deo conciliamur, eique necessitudine jungimnr, quod hic asserit Maximus. Male itaque ambo charitatis afectio; sed multo magis impartitione divina doctrine, ac corporalis obsequii exhibi tione. 27. Qui seculi rebus vere exque animo nuntium remittens, citra omnem simulationem claritatis obsequiis proximo operam impendit; omni cito liberatus affectu atque vitio, divinae particeps dilectionis scientiæque evadit. 28. Qui divinam in se nactus est charitatem, non Iassatur aut fatiscit sequendo post Dominum Deum suum, juxta divinum Jeremiam, sed omnem 19borem, opprobriumque et injuriam forti animo suffert, nulli prorsus cogitans malum. 29. Cum ab aliquo lasus injuria, vel in aliqua spretus fueris, tum tibi ipse ab irae cogitationibus attende, ne illae ex mastitia a charitate al junctum, in odii regione constituant, 30. Cum te injuria aut probro gravari contigerit, ingenti te commodo afectum noveris, a qu certa consilii ratione per ignominiam ac dedecus, inanis gloriæ fastus ejectus sit. interpret, ut eum qui sui cognitionem recin obser vat; quod est prorsus Male iidem reclamantibus ipsis Graecis editis, aliisque, juxta Isaiam cum et vere locus Jeremiæ sit.

*. CONFESSORIS 31. Quemadmodum ignis memoria corpus non calefacit, sic nec fides scientiæ illustrationem in animo operatur si Charitas desit. 32. Sicut lux solis sanum oculum ad se trahit; sic et Dei cognitio ac scientia, puram mentem per charitatem naturali ad se illecebra pellicit. 399 35. Mens pura est, quæ ignorantia semola caligine, divina luce collustratur. 34. Purus animus est, qui a vitiis liberatus ac perturbationibus, divina charitate jugiter exhilaratur. 35. Affectus vituperium habens (perturbatio scilicet atque vitium) motus animi est innaturalis. [Duo Regii tantum 56. (imperturbationem dicamus, sedatique animi ac affectibus vacui tranquillitatem) va catus est animi status, quo is ægre ad vitium movetur. 37. Qui charitatis fructus sedulo consecutus est, vel si innumera sustinenda sint mala, ab ea nunquam animum transferet. Fidemque faciat Stephanus Christi discipulus, ac ei similes "; ipseque Salvator, pro illis Patrem precatus qui neci tradiderunt, veniamque ab eo, tanquam illis ignorantia laborantibus, rogans ". 58. Cum charitatis sit longanimem, itemque ac benignum esse ", qui ira furit agitque malitiose, nimirum alienus a charitate efficitur: alienus vero a charitate, a Deo alienus est, cum Deus charitas sil 10. 39. Nolite dicere, ait divinus Jeremias, templum Domini sumus "'. quoque ne dixeris: Nuda ac sola fides in Dominum nostrum Jesum Christum, salutem mihi potest praestare. Non enim hoc feri potest, nisi etiam charitatem in ipsum per opera comparaveris. Ad simplicem enim fidem quod attinet: Etiam demnones credunt, et contremiscunt 1. 40. Charitatis opus est, beneficii in proximum ex animo collocatio, et longanimitas et patientia; itemque recta cum ratione rebus uti. 41. Qui Deum diligit, nec ullum tristitia afficit, nec ipse adversum aliquem ob temporanea tristitiam assumit: una duntaxat illi salubris tristitia est, qua et afficit et afficitur; qua beatus Paulus et ipse contristatus est, et contristavit Corinthios 1. 42. Qui Deum diligit, angelicam vitae rationem in terra instituit; nempe jejuniis ac vigiliis vacans, pallensque et orans, nec nisi quæ bona sint de ullo hominum cogitans. 43. Cum quod quis cupit, hoc et assequi connitatur; sitque Deus bonis omnibus ac desiderabili bus, citra omnem comparationem melior desiderabiliorque; quanta utique nobis adhibenda 400 diligentia, ut ipsum natura bonum ac desiderabile consequamur? 44. Ne carnem tuam turpibus actibus foedaveris, neve animum pravis cogitationibus inquinaveris, Acl. vII, 59. Luc. xxiv, 34. 1 Cor. xIII, 4. 10 11 Cor. vu, 8. "1 Joan. IV, 8. * Jerem. vii. 4. 30 Jac. 1, 19.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA I. supervenietque tibi pax Dei, claritatem (unae Reg. edit. et anus Reg. cens. 45. Allige carnem tuam inedia et vigiliis; pealmis item concinendis et orationi indefesse vaca, supervenietque tibi castitatis sanetimonia et ipsa charitatem adducens. 46. Qui divinam scientiam consequi meruit, ejesque illustrationem charitatis ope comparavit, nunquam eum inanis gloriæ spiritus dissullabit: qui vero eam necdum nactus est, illius facile aura circumfertur. Igitur si qui talis est, in omnibus quæ ab eo aguntur in Deum aspexerit, ut in cujus gram Liam cuncta operetur, inanem gloriam Deo suspice facile vitabit. 67. Qui necdum divinum scientiam, quae per charitatem affatur, nactus est, alum sapit, ob ea quæ ab illo pie ac religiose aguntur. Qui vero hanc consequi meruit, verba illa Abraba patriar chze, cum divina apparitione dignatus est, ex anime profert: Ego sum terra et 10, Qui timet Dominum, modesti animl sensum (id est, humilitatem) semper contubernalem habet, perque ejus animo obversantes cogitationes, ad divinam charitatem et gratiarum actionem venit. Meminit enim prioris suæ ex seculi usu vitæ, di versorumque erralorum, ac earum tentationum, quae a juventute illi acciderunt: quomodo etiam Dominus ab his omnibus eum liberaverit, atque a vita libidinosa vitiisque dedita, ad eam transtuleτὴν rit, quæ pis ac religiosis moribus institute sit ipsamque charitatem cum timore assumit, cum magna sensus modestia (id est, humilitate) benefactori ac gubernatori vite nostræ semper gratias agens. * Galat. v, 6. 1 Gen. xis, 27. p 49. Ne cupiditatis iraque cogitationes sustinens, animum tuum pollueris, ne orationis puritate amissa, in acedire spiritum indicas. 50. Tunc mens omnem ad Deum fiduciam amit tit, cum pravis sordidisque cogitationibus sueverit. 51. Homo vecors nulliusque judicii qui affectibus ac libidine agatur, tum quidem, cum iracundia commotus conturbatur, fratrum insulae consortium vitare satagit: cumque rursus cupiditate 401 exastunt, mutato rursus consilio, illorum se cali bus propere ingerit. Αt, qui prudens ac coriatus est, secus in utrisque se gerit: iracundia enimn instinctus, excisis indignationis causis, omni se erga fratres morositate absolvit; cupiditatis vero #siu agente, a vesano impetu ac congressu se temperat. 52. Quo tempore tentationes ingruunt, ne deseτης monasterium tuum; quin strenue ferto fuetus cogitationum; praesertim vero tristitia et acediz. Sic enim certa dispensatione per aflictiones Sic provide, ac quod reddidi, ceria dispensatione. Sic n. 30 PATROL. GR.

batus, Armam in Deum spem nancisceris. Sin autem deserueris, reprobus et effeminatus instabilisque invenieris. 55. Nisi charitatis in Deum jacturam facere velis, cave fratrem adversum te ægre animo habentem ire cubitum dimiseris, vel ipse adversus illum ægre habens ieris; sed: Vade, reconciliare fratri tuo, veniens ", pura conscientia per jugem orationem, charitatis donum offer Christo. 54. Cum is, qui cunctis Spiritus donis praeditus, una deficitur charitate, nihil inde, Paulo auctore ", commodi referat; quanto nobis studio connitendum ut eam assequamur? 55. Cum Charitas malum proximo non operebar s [Vulg. malum proximi, qui fratri invidet, ejusque claritate animo discruciatur, necnon probrosis verbis ae dicteriis ilius existimationem rommaculat, aut prae morositate, in aliquo ei insruit insidias, quomodo non se alienum a chari tale, eternique reum judicii prestal? 56. Cum plenitudo legis sit dilectio ", qui adversus fratrem simultatem alit, atque in eum dolos instruit, maleque illi precatur, ac ejus casu gaudet, quomodo non iniquus, æternoque dignus sopplicio est. 57. Cum is, qui detrahit fratri et judicat fratrem, legi detrahat et judicet legem "; Christi autem lex, dilectio sit", seu charitas; quomodo detractor a charitate, quæ est Christus, non excidit, sibique ipse æterni supplicii auctor exsistit? 58. Ne aurem tuam detractoris linguae accom modaveris, nec vero linguam tuam auri cavillatoris, ut libenter vel loquaris vel audias, quibus detractum proximo sit, ne a divina excidas charitate, et ab æterna vita alienus inveniaris. 402 59. Ne objurgationem adversus Patrem tuum acceperis, nec ei, qui illum aspernetur, auimos addideris, ne irascatur Bominas in operibus tuis, et disperdat te de terra viventium. 60. Obstrue os detrahenti in auribus tuis, ne eum eo duplici reatu obstringaris; qui et ipse exitioso vitio assuescas, nec illum a verborum nugaeitate adversus proximum coerceas. [edit (edit. [ed. 1 Matth. v, 24. 1 1 Cor. xit, 4. ". Rom. xun, 10- 19 Rom. xv, 40. " Jac. 1, 11 Provide ejecta ex te per infamiam inani gloria; quam vocem ibi restitui ex mss. Nihil apte Opsop. et Gesn. militariter ac vere. Hinc salutis nostræ totum ipsum per Christum negotium, ipsa que incarnatio, Graecis dicta, nosiris, dispensatio; nisi ubi maluerunt Græcam vocem Ectinere; quod in ea certa ratio divini consilii et Providentia, cum summa quadam indulgentia erga humanum genus liberandum ac exaltandum, maxime eluceat: quod totum illa vox insinuat. Sic alti nostrorum magistrorum sensus; sed horum fere quos Ecclesia mater non docuit, sed aliena ac meretrix seduxit. Joan. Obsop. ofer pure Christo probe tibi conscio; quod valde etsi non displicuerat ei, qui hucusque primi hujus centenarii capita versionis illius recensuerat, quasi ipse ex cleri Gallicani ordine (dignum sane illius exspectatione ac patrocinio opus!) editurus, duni sie emendat: ofer Christo, qui hoc novit, etc. Alia viri non notavi, quod non noceant, ipsa non vulgata. Melius Gesn., Offer Christo para conscientia. Reddunt Obsup. et Gesn. lege Christi. Malui, charitate, quae est Christus; quod genus appositionis Maximo frequens. Jam enim, c. 5, idem fere exsecutus erat, exque illo Joan. probarat, Deus est charitas.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA I. "Matth. v, 44. "1 Tim. 11, 3. "Matth. v, 39, Nihil hic difficile nisi quis plane hospes in scientia morum et affectuum (totaque ipsa Græcia) sit, quales se Obsop. et Gesn. ostendunt, dum sic reddunt, Quas res quondam dolonter pertulimus, etc. 61. Ego autem dico vobis, dicit Dominus, Diligite inimicos vestros; benefacite is, qui oderunt vos calumniantibus voς ". Quorsum haec illi precepta? Ut nimirum ab odio et tristitia et ira et simultate liberos praestaret, reque omnium, qua haberi possunt, maxima dignaretur; perfecta scilicet charitate: qua præditum esse impossibile est, qui omnes homines ex aequo non diligat; Dei scilicet imitatione, qui perque omnes homines diligit, vultque eos salvos feri, et ad agnitionem veritatis venire 3. 62. Ego autem dico vobis: Non resistere malo, sed quis te percusserit in dexteram maxillam, verie illi et alteram. Et ei, qui velit tecum judicio conten dere, et tunicam tuam tollere, dimitte ei et pallium et qui te adegerit ad unum milliarium, vade cum ev et alia duo ". Quorsum hæc? Ut et te ab omni iracundia et turbatione ac tristitia immunem servaret, et tua tolerantia illum erudiret, ambosque, ut qui bonus exsistat, sup dilectionis ac charitatis jugum cogeret. 63. Quibus rebus quandoque affecti fuimus, harum quoque libidinosas cogitationes circumferimus. Qui igitur libidinosas vincit cogitationes, etiam res, quarum sunt cogitationes, omnino contemnit. Tanio enim gravius, quod adversus rerum simu lacra, in memoria relicta, quam quod contra res ipsas, bellum gerimus, quanto proclivius est nt mente ac cogitatione, quam ut ipso acta atque opere peccemus. 64. Affectaum, alii corporales sunt, alii animales. Ac quidem corporales, ex corpore occasio nes habent animales vero, ex illis quæ sunt foris proveniunt. Utrosque vero resecant charitas et continentia: illa, animales; haec, corporales. 65. Affectuum, alii irascentis animi partis sunt, alii concupiscentis. Utrique vero sensuum opera moventur. Tuneque adeo moveri contingit, cum 403 animus extra charitatem continentianique exstiterit. 66. Irascentis animi partis affectus difficilius longe expugnari possunt, quam concupiscentis. Idcirco etiam majus adversus ean remedium a Domino datum est, mandatum scilicet charitatis seu dilectionis. 67. Cuncti alii affectus, aut irascentem duntaxat animi partem, aut concupiscentem attingunt; aut etiam rationis facultatem, ut oblivio et ignorantia acedia vero, omnes animnae vires corripiens, omnes fere simul nnoque impetu affectus commovet. Quapropter etiam cunctis aliis affectibus molestior est. Bene igitur Dominus, assignato adversus cam remedio: In patientia vestra, inquit, possidealia animnas vestras ". Luc. xxi, 19. Non hie de dolore, sed de libidine sermo est Maximo; quam ex rerum usu, in memoriam cogitationesque animi imprimi ac derivari, rite tradit, vere bisque propriis nulla ambage exprimit.

68. Ne quem fratrum pulsaveris, prasertim in consulto nec justa satis aliqua causa; ne forte non ὑποferens molestiam, ipse se subduxerit; fatque, ut nunquam tu ipse conscientiæ reprehensionem effu- προςgias, qua inter precandum jugem tibi merorem afferat, mentemque a fiducia divina excutiat. 69. Ne suspiciones, seu etiam homines, offendicula tibi adversus aliquos ingerentes, palienter feras. Qui enim ullo modo ex iis quae vel voluntate funt vel præter eam eveniunt, creari sibi offensionem sustinent, viam pacis, ad Dei scientiam charitate comite illius amatores ducentem, nesciunt. 70. Necdum perfectam charitatem nactus est, qui pro hominum variis afectibus, animorumque diversitate varie allicitur. Puta, qui hac, illave de causa, hunc diligit, illum odit. Sive etiam eumdem easdem ob causas modo diligit, modo odit, 11. Perfecta charitas, hominum unam naturam, pro eo ac illi diverse animis comparati sunt, non scindit; sed ad eam semper respiciens, omnes homines sque diligit, bones quidem ac studiosos, ut amicos; qui autem mali sint, diligit ut inimicos, in cos beneficia conferens, ac longanimiter agens, malaque ab eis illata patienter ferens: malum prorsus non reputans; quin potius, etiam pro illis, si occasio vocaverit, mala tolerans, ut et illos, si feri pososit, amicos reddat; sin autem, suam illa affectio nem non deserit, æque semper in omnes homines fructus charitatis demonstrans. Quocirca etiam Dominus 404 noster ac Deus Jesus Christus, suae in nos charitatis specimen exhibens, pro universo humano genere mortuus est, cunctisque ex æquo elatgitus est resurrectionis spem, etsi quisque sibi, quod dignus gloria aut supplicio, auctor exsistit. 72. Nondum perfectam charitatem adeptus est, qui gloriam et ignominiam, divitias et paupertatem, voluptatem et tristitiam animique dolorem non spernit. Perfecta autem charitas nedum haec spernit, verum etiam temporaneam ipsam vitam ae mortem contemnit. 75. Audi, qui perfectam charitatem consequi meruerunt, qualia loquantur: Quis nos separabita charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? sicut scriptum est: Quia propter te mortificamur tota die; estimati sumus sicut ores occisionis. Sed in his omnibus superamus, propter eum, qui dilexit nos. Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque virtutes, neque instantia, neque futura, neque aliudo, neque profundum, neque ulla alia creatura poterit nos se (*) Dictum id putem in seniores, qui subjectos fratres quandoque pro sua morositate durius haberent, nec satis humanitate zelum temperarent. Quin enim veterum multi ea disciplina modum excesseritt, nec paucis deserendi sanctioris instituti auctores fuerint, quod hic vocat Maximus, haud dubium sit. Ut cætera non admodum bene Obsop. et Gesn. sic istud male eodemque errore quem sufiri, n. Νeque tamen efugias qui tibi conscius est, tribulationem; Gesn. redargudionem. Sic arduum nosse significa tionem; id est, conscientia; et quod illa redar guat, etc.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA I. parare a charitate Dei, qua est in Christo Jesu Die («Αus Reg. * Rom. vi, 35. "Joan. iv, 18. mino nostro 3. 74. De charitate autem erga proximum, audi rursus qualia enuntiant: Veritatem dico in Christo, non mentior, testimonium mihi perhibente ipsa conscientia mea in Spiritu sancto: quoniam tristitia miki magna est, et continuus dolor cordi meo. Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelita ", et quae sequuntur. Similiter quoque Moyses ", ac sancti reliqui. 75. Qui gloriam et voluptatem, ac quæ illis aumentum praebet, earumque gratia consistit, Javaritiam non contemnit, is iræ occasiones exscindere non potuerit. Qui autem has non amputat, noc perfectam charitatem consequi possit. 76. Humilitas carnisque amictatio, ab omni peccato hominem liberant: quarum illa, animi; bac vero, corporis amputat vitia. Hoc enim et beatus David praestare monstratur, cum in hac verba ad Deum precatur: Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte omnia peccata mea " 77. Dominus per mandala, eos qui servant se operantur, ab affectibus ac 405 libidine immunes reddit: per divina autem dogmata, scientia eis il lustrationem tribuit. 78. Dogmata omnia ac decreta, aut de Deo sunt, aut de rebus in aspectum cadentibus, aut quæ aciem oculorum fugiunt, aut de providentie ac judicii in eis rationibus. 79. Eleemoyna irascentem animi partem cural; jejunium cupiditatem macerat: oratio mentem purgat, et ad rerum contemplationem preparat. Pro facultatum enim animi ratione, etiam mandata Dominus tradidit. 80. Discite a me, inquit, quia mitis eum et humi lis corde ", et quæ sequuntur. Mitis animi affectio seu lenitas, irae facultatem inturbatam custodit; humilitas vero a superbiæ fastu ac inani gloria mentem liberam reddit. 81. Duplex est Dei timor: alter, quem minarum vis incussasque supplicii terror in nobis parit; per quem continentia, patientia, spes in Deum, imperturbatio (ex qua charitas) quadam in nobis serie progignuntur; alter, ipsi conjunctus charitati, sem per animum pietate componens ac reverentia, ne per charitatis fiduciam in contemptum Dei veniat. 82. Primum timorem foras mittit perfecta charilas ", ejusque animo ejicit, qui illa praeditus sit, ne jam timeat pœnam alterum vero, uti dictum est, semper habet conjunctum. Ac priori quidem timori quadrat, quod ita dicitur: Timore Domini declinat omnis a mialo ". Εt: Initium sapientias timor * Psal. cxvm, 155. 1 Matth. x1, 20. * Rom. 1, 1, 53. is Exod. xxxi, 31 "Prov. xv, 27.

Domini s. Alteri autem istud: Timor Domini castus a permanens in seculum seculi *. Illudque: Nihil deest timentibus cum ". 85. Mortifcate ergo membra vestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam", el quæ sequuntur. Ac quidem terram, carnis prudentiam sensumque nominavit: fornicationem vero, peccatum quod actu ipso exercetur: immunditiam, animi in ipsum consensum: libidinem, libidinosam ac turpem cogitationem: concupiscentiam ma lam, quae nuda ac simplici cogitatione fit cupiditam tis admissio: avaritiam denique, materiam gignentem atque augentem libidinem. Cuneta bæc, tanquam membra prudentiae carnis, mortificauda præcepit divinus Apostolus. 406 84. Primum memoria, simplicem cogitationem menti suggerit: qua morante, movetur libido atque affectus eaque non sublata, mentem in consensum lectit: quo semel habito, in peccatoun proceditur, quod ipso actu ac opere peritur. Igitur sapientissimus Paulus, ad eos qui erant ex gentibus scribens, primum tolli jubet peccati effectum: tumque ordine retrogrado procedentes, in causam demum desinere præcipit. Causa autem est, quæ gignit augeique libidinem, uti jam supra dictum est, (seu avaritiam dicas, seu rapacitatem plusque habendi appetitum). Existimo autem ea voce gulositatem hoc loco significari, ut qure fornicationis parens ac nutrix sit. enim, sicque dicta justum excedens modum avidi. tas, non solum in pecuniis mala est. verum etiam in cibis uti etiam temperantia seu abstinentia et sobrietas, non solum in cibis, verum etiam in pecuniis bono est et laudabilis. 85. Quemadmodum passer pede vinctus cum vo lare coeperit, funiculo in terram detrahitur: sic quoque mens, necdum imperturbationem nacta ac alfectibus libera, ad caelestium scientiam evolans, affectibus degravantibus in terram aeprimitur. 86. Ubi mens perfecte ab affectibus liberata fuerit, tunc ad rerum contemplationem, irreversim procedit, ad sancte Trinitatis notitiam iter faciens. 87. Pura metis, perceptis rerum notionibus, ad spiritalem earum contemplationem movetur: at ubi ex socordia immunda evaserit, reliquarum quidem rerum notiones nudas animo informat humanas autem illo versans, in turpes seu pravas cogitationes sese identidem convertit. G Prov. 1, 7. Psal. xvi, 10. Psal. xxxi, 10. Obsop. et Gesn. mollitiem: et quod sequitur, explicanda ea voce. Obsop. Porro mollitiem, ratio uem in affectibua sitam nominavit. Gesn. rationem in affectibus involutam. Voluerunt scilicet cum Erasmio (qui et ipse mollitiem reddit) peculiare genas luxuris designare; ipsum nimis notum; quod Ipsum tamen peccatum est non mi 34 Coloss. 111, nus quam fornicatio seu scortatio, inque ill Maximi sensu, continetur, ut et reliquae species luxeriz, que ipso opere actuque exlerno perpetrantur. Quidquid ergo sit de mente Pauli, nibil ad Maximum, quod sic reddiderunt, meraque imperitia est extraque interpretum fidem licentia, cum ipse palam nullaque ambage exponat, libidine sam ccgnitionem, et ut Vulg. lbidinem.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA I 88. Cum inter orandum, nulla unquam rerumn seculi cogitata molesta ingruerint, tunc extra imperturbationis, animique tranquillitatis sedatis ar fectibus fines, haud te constitutum esse noveris. 89. Ubi animus suæ sanitatis sensum percipere cceperit, tunc et quæ in somnis visa fant, nuda citraque perturbationem videre incipit. 90. Quemadmodum rerum visibilium pulchritudo, oculum sensibus objectum; sic et puram mentem ad se allicit cognitio rerum invisibilium. 407 Invisibilia autem voco, Spiritus scilicet ac qui incorporei sunt. 94. Magnum quidemn rerum libidine minime allici at longe majus, sic perseverare, ut ne earum quidem cogitationibus alliciaris. Quippe gravius quod per eas demones, quam quod per res ipsas, in nos bellum instruunt. 92. Qui jam virtutes adeptus, ac scientia potitus est, ut qui deinceps res dispiciat uti natura com paratum est, cuncta recla ratione tum agit, tum loquitur, nullo prorsus in aliquo errore abductus. Εx eo enim quod recte ex ratione ac inconsulte rebus utamur, aut studiosi aut mali efficimur. 95. Summæ imperturbationis animique affectibus vacui indicium est, quod nude semper ac simplices rerum notiones sensaque in cor ascendant, sive dum corpus vigilat, sive dum sopor tenet. 94. Præstando mandata, animus libidines ac vitia exuit: rerum vero in aspectum cadentium speculatione, libidinosas atque vitio hærentes rerum cogitationes; rerum autem invisibilium scientia, visi bilium speculationem: hanc denique sancta Trini tatis scientia abjicit. 95. Quemadmodum sol oriens ac mundum illuminans, tum ipse se, tum quæ illius fulgoribus collustrantur, prodit: sic et justitia Sol mund menti exoriens, tum seipsum, tum ipso auctore conditorum omnium ac condendorum rationes ostendit. 96. Non ex substantia sua Deum cognoscimus, sed ex creationis magnificentia rerunique providentia. Per hæc enim ut per specula, infinitam intelligimus bonitatem et sapientiam et potenLiam. 97. Munda mens, aut in nudis humanarum rerum cogitationibus ac conceptibus, aut in naturali rerum visibilium aut invisibilium contemplatione; aut denique in sanctæ Trinitatis luce versatur. 98. In rerum oculis subjectarum speculatione versans animus, aut naturales earum rationes scrutatur, aut quæ per eas significantur, aut ipsum earum auctorem rimatur. 99. Earum vero quæ oculorum aciem fugiunt contemplatione defixus, naturales ipsarum exquirit rationes, necnon procreationis causam, et quae 408 his consectanea sunt. Quaenam denique erga spiritus providentia ac judicium sit. 100. At ubi ad Deum evaserit, primum quidem

[edit. desiderio fagrans, illius essentia rationes quærit: (m), nec tamen ex eo quod quid ipse est, quo sibi flat salis, desideriumque soletur, invenit (impossibile enim, omnique peraeque inconcessum creaturæ islud exsistit): sed ex illis quæ suut circa ipsum, Lantisper sibi indulget; nempe ex aternitate, infnitate, immensiiate; ex bonitate, sapientia et potentia, quibus res condite sunt, providentiaque ac judicio reguntur. Hoeque unum illius omnino com prehendi potest, quod est infinitus; ipsumque nihil cognoscere, supra mentem positum illique eminentem cognoscere est, uti quodam loco viri theologi, Gregorius Dionysiusque " dixere. EJUSDEM. Iterum de charitate centena capita. 1. Qui vere exque animo Deum diligit, omnino etiam indistracta mente minimeque vaga orationi incumbit: quique adeo sic oratione defungitur, vere etiam et ex animo Deum diligit. Non orat autem indistracta mente ac nihil vaga, cujus terrenis ullis rebus affixus animus est: non ergo Deum diligit, qui terrenis ullis rebus mentem devinetam habet. 2. Animus cuipiam eorum, quæ in sensum cadunt, cogitatione immorans, omnino affectum ac libidinem ad illud habet; puta cupiditatis, aut tristitis, aut ire, vel simultatis: ac nisi ea re spreta, affectu illo ac libidine non potest liverari. 5. Affectus, animi potiti, terrenis eum rebus de vinciunt; a Deoque abjunctum, illis studio addicunt. Dei autem charitas illius potita, iis solvit vinculis; auctor nobis scilicet, ut nedum ea contemmamus, quae sensu percipimus, sed ut etiam quam temporum momentis definitam vitam vivimus. 4. lloc præceptorum opus, ut rerum conceptus simplices eficiant: lectionis vero et contemplationis, ut a terrenis rerumque simulacris mentem * Oral. 54, p. 542. Nem. pe hic nobis insitus amor, ut auctorem ipsum cognoscamus, ac quid est, etsi id nobis minime concessum sit. Non bene obsop. ubique causas reddit. Desiderantur in ejus versione reliqua hujus capitis, cui fere geminum cap. 27 sequentis centenarii: ubi idem malus cum theologus tam grammaticulus, reddit, nempe causas ipsius improprietatis, melius Gesn. ipsius æternitatis. At nec ipse hic apte satis Gesn, dum quod ita habentur, ex iis que circa ipsum que sunt divinæ qualitates, ut quandoque loquitur Maximus, divinæ scilicet perfectiones et attributa (ut loquuntur scholastici) reddit, Ex illis que Deum sequuntur; quod potius esset, Εx illis qua sunt post Deum, vel qua a Dio secunda sunt; que sunt intelligentiæ, secunda lumina, et alia a Deo creata, non ipse cjus perfectiones. Uterque cap. illo 27 * Cap. 3 De divin. nom. causas et rationes illi adhaerescentes, quod ipsum non satis ex theologiæ norma elimatum. Non enim divinæ ejusmodi cirea Deum qualilates, cause sunt, etsi sunt rationes; conceplus scilicet pro nostro captu et ratione, Deique no mina ex creatis in Deum translata, vel affirmando quæ in illis a Deo sunt, vel negando, per viam excedentia: que negatio vim habet excelentis affirmationis, ut ex Dionys. aflirmat Maximus in fine capitis, in quibus etiam nihil boni Cesa, nec immerito: sunt enim hæc non Galenica, sed ex penitiore theologia petita; nec profanis manibus contingenda, aut pollutis auribus audienda. Hæ vero rationes non adhærescunt Deo, ullave cunr eo facinnt compositionem, sed summa simplicitate Deus ipse sunt, sic a nobis ac cum. Lali connotalo conceptus; cujus unum hoc comprehendimus, quod est incomprehensus, quod infinitus,

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II. expediant; unde illi contingit, ut nihil vaga aut c cogitationibus distracta orationi-incumbat. 409 5. Non sufficit colendæ actionis via ac radio, ad animum ab affectibus perfecte liberandum, ut indistraete se mente non vaga vacare orationi possit; nisl etiam diverse contemplationes spiritales accesserint. Nam actio quidem ab incontinentia atque odio mentem liberat; contemplationes vero, ab oblivione et ignorantia: a quibus expeditus ac liber, pro eo ac decet poterit orare. 6. Mundæ orationis duo sunt supremi status quorum alter colentibus actionem convenit; alter, his qui contemplationi student. Ac prior quidem, ex Dei timore acbona spe, animo accedit; alterum vero, Dei amor summaque mundities parit. Prioris modi indicia sunt, collecta mente a mundanis om nibus cogitationibus, velutque Deo illi presente (uti et vere praesens est) indistracte omnique 36 mota cogitationum interpellantium turbe, orare posterioris vero, sub ipso orationis impetu animum divina et infinita luce, ac neque sai, neque ¡llius prorsus aliarum rerum sensum percipere, præterquam ejus duntaxat, qui per charitatem, talem in eo illustrationem allatu suo operatur. Tuneque adeo etiam circa rationes quæ de Deo sunt, motus, claras de illo ac conspicuas accipit representationes. 7. Quod quis diligit, omnino etiam amplectitur et colit; ac si quid illi impedimento sit, contemnit, ne illo privari ipsum contigerit; qui ergo Deum di ligit, pura orationi diligentiam habet, omnemque affectum ac libidinem et incommodantem, a se re jicit. 8. Qui affecteum omnium ac vitiorum parentem, caecum carnis amorem abjecerit, facile etiam qume sunt reliqua vitia, Dei ope, eliminabit; iram scilicet, tristitiam, injuriarum memoriam, et quæ sequuntur. Qui autem a priore illo vincitur, a secundo velit nolit vulneratur. Eat autem qua libidine corpus prosequimur. 9. Quinque ba causae sunt ac rationes, ob quas homines alii alios diligunt, sive ea dilectione qua laudem habeat, sive quæ vitii noxam, ac digna vituperio sit. Aut enim propter Deum, ut qui virtute praeditus est, omnes diligit; ac sicut virtute praeditum, qui necdum ipse animum virtuti addixerit vel propter naturam, uti parentes liberos, vicis simque 410: aut inanis gloriæ causa, ut is qui laudatur, eum diligit, qui laudat: aut propter ava ritiam, ut qui divitem diligit propter manera: aut denique ob libidinem ac voluptatem, ut qui ventrem ac venerea colit. Ae quidem prior causa, inter eas habenda est, quus habent laudem; altera, inter medius; reliquæ, vitio haerent. Ratio scilicet colendas actionis ac virtutis moralis; quæ videlicet contra distincta sit: quam utramque necessa siam Maximus contendit ad orationis quietem, 10. Si alios odisti; alios ncc diligis, nec vero odisti; alios autem diligis quidem, sed modice alies denigue vehementius diligis, ex hac inæqua nihilque vagam in ea continenaam mentem. Obsop. et Gesn. Elicas ratio et disciplina. Nihil apte: ut ἐπdefessa et in desinens orandi sedulitan. Pachos Masanu

litate, procul te a perfecta charitate, quæ omnes homines ex æquo docet diligere, esse noveris. 11. Declina a malo, et fac bonum ". Ac si dicat Pugna adversus hostes, ut libidines atque vitia minuas: tum vero sobrius esto ac vigila, ne illa succrescant et augeantur. Ac rursus: Pugna, ut virtuLes pares, ac deinde vigila estoque sobrius, ut conserves. Idque adeo facere fuerit, et cavere. 12. Qui Dei permissu nos tentant, aut vim animi concupiscentem inflammant, aut irae facultatem conturbant, aut rationem obtenebrant, aut corpus doloribus obcingunt, aut facultates diripiunt. 13. Demones, aut ipsi per seipsos nos tentant, aut eos, qui non timeant Dominum adversum nos armant. Ac quidem per seipsos, cum seorsim ipsi ab hominum sejuncti convictu agimus, velut Dominum in deserto per homines vero, cum eorum consuetudine utimur, uti Dominum per Phariseos. Nos enimvero, qui nostrum exemplar ob oculos habeamus, utrinque eos repellamus. 14. Cum mens in Dei charitate proficere coeperit, Lune et blasphemiæ dæmon tentare occipit; talesque suggerit cogitationes, quales nullus hominum, solus vero earum parens ac fabricator, diabolus invenit. Hoc autem facit, quo in hominem Dei cultorem livore intabescit, ut in desperationem adactus, tanquam sibi ipse illarum cogitationum auctor, non amplius consueta orandi instantia ad Deum audeat eniti. Nihil tamen inde scelestissimus profcit, ut quod molitur ac struit, hoc conficiat; quin et longe nos firmiores inde efficit. Dum enim pugna lacessiti, pugnam ipsi instruimus ac obluctamur, probatiores in Dei charitate enitemus, ac qui sinceriore afectu diligamus. Caeterum: 611 Gladius ejus intret in cor ejus, et arcus illius confringantur 1. 15. Mens iis se rebus applicans quæ cerni oculis possunt, pro eo ac natura comparatum est sensu medio res intelligit. Ac neque mens ipsa malum est, neque ita ut natura comparatum est intelligere; neque vero res, neque sensus. Sunt enim haec Dei opera. Quid ergo malum? Plane libido atque passio naturalis conceptus, quam nibil vetat, dum mens vigilaverit, a mentis conceptuum usu abesse. 16. Libido seu passio, est animi motus contra na * Psal. xxνι, 27. " Psal. xxxνι, 15. Male Obsop. ad nu merum trahit, ut affectuum numerum imminuas; beneque Gesn. emendavit, affectus imminuas. Nempe pugnamus, non ut quædam auferamus, sed, ut ad rationis mediocritatein omnia reducamus: quod et præstandum admonet Maximus, et cum præstiterimus, cavendum ne negligentia nostra iterum crescant; vel ut parte semel virtutes nobis diluant; quod ait facere et cavere; seu eliam parare, et paria conservare; quod utrumque ea vos patitur ut exponamus. (p) Sic Cent. 1, e. 55, unus et site Regii codd. habent, non adjecta voce qu nec admodum necessaria, cum præsertim sequatur altero statim cap. Ut enim hæc in virtutem, sic illud in vitium sonat, sic absolute prolatum; ut et nobis libido, ac (quod passim reddit Hieronymus eam vocem) perturbatio. Unde nec Stoici in sapiente admittebant; sic nempe stricte accepta ea voce; cum pietas Christiana non respuat, sed et ad mediocritatem rationis redacta, quomodo jam fiunt virtutes. Hic Maximus quasi unum habet et

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II. turam, aut in amorem ratione carentem, aut in odium sine judicio, sive alicujus rei, sive propter rem aliquam in sensum cadentem. Puta in amorem ratione carentem, aut ciborum, aut uxoris seu mulieris, aut pecuniarum, aut fuxa gloriae, aut cujus. piam alterius sensibilium, aut propter hæc. In odium vero sine judicio, puta, aut alicujus eorum quae dicta sunt, uti dictum est, aut in aliquem propter illa. [Fr. (q), (r), Psal. xvi, Psal. vi, ld praesertim ad monachos, qui nuncupantur, quasi amica solitudine s cularium munium ac curarum immunitate, uni Deo, ac iis quæ sunt salutis, vacantes. Illis ergo a neglectiore victus ratione, ac muliercularum colloquiis, per memoriam obrepunt dæmones, dum sedent solitarii, ac cum per solitudinis occasionem se supra levare deberent: jamque in cœlestibus versari. Nihil e re Obsop. Ac deinceps per memoria tranquillitatem ingreditur. Ac nec Gesn. Memoria incauti et securise insinuat. Sic nimirum Calvinianus candor, ni magis supinitas, reique ecclesiaβ 17. Aut rursus vitium est sive pravitas ac malitia, falsum animi conceptuum sensorumque judi cium, quod abusus rerum sequitur. Verbi gratia, in uxore, rectum copulæ judicium est, liberorum suscipiendorum finis. Qui igitur ad voluptatem seu libidinem aspexit, is judicio falsus est, qui non bo num tanquam bonum æstimaverit. Qui igitur talis est, copula abutitur. Similiter quoque in rebus aliis, atque animi sensis. 18. Cum itaque dæmones mentem tuam a castitatis arce dejectam, scortationis ac libidinis cogitationibus circumdederint, tunc in lacrymas effusus dicito ad Dominum: Ejicientes me nunc circumdederunt me; exsultatio mea erue me a circumdantibus me "; et salvus eris. 19. Gravis est et molestus scortationis demon, vehementiusque eos impugnat, qui adversus libidinem certamen susceperunt: idque maxime cum neglectior victus ratio est, et in colloquiis mulie rum. Imprudenti enim voluptatis illecebra animo obrepens, postmodum secum ipsum, olioque agen tem, per memoriam aggreditur, tum corpus arderibus incendens, tum vero menti diversas formas obtendens. Has, si in te morari nolis, jejunium assume et laborem et vigilias, honestamque cum prolixa 412 oratione vacantis animi quietem ac solitudinem. 20. Qui animam nostram semper quarunt, per li. bidinosas atque vitio hærentes cogitationes quærunt, ut in peccatum quod in mente versatur, vel quod ipso actu patratur, conjiciant. Ubi igitur animum has non admittentem invenerint, tunc erubescent ac pudore suffundentur; ubi autem spiritali vacantem contemplationi, tunc se in fugam proripient et confundentur valde velociter". 21. Diaconi personam gerit, qui ad sacros agones animum inungit, atque ab eo libidinosas cogitationes abigit presbyteri autem, qui rerum scientia illustrat, ac falsi nominis scientiam proscribit. Epistice ignorantia, unis illis indulgenda qui nec Ecclesiam scivere. Obsop. Ministri ser monem sapienter sustinet. Inepte. Paulo melius. Gesn. Diaconi seu ministri rationem sustinet. nomen quod senioris ambo reddunt, non satis ex usu ecclesiastico; ex quo presbyteri reddidi. Bene est quod Maximus unguenti perfectionem episcopi dicit: ut et quod ungunt Græcorum minores sacerdoles, non proprii ipsorum muneris sit, sed ex concessione ac indulgentia episcoporum illis attributum cum tamen per Occidentem ejus rei indulgende facultas, uníus sit Romani antistitis.

scopi denique, qui sacro unguento scientiae adoran dæ sanctæque Trinitatis perficit. 22. Infirmantur dæmones, dum qui in nobis affeeius sunt ac libidines, mandata præstando minuuntur: pereunt vero, cum parta animi imperturba sione, illo proligantur, non amplius invenientes quibus in eo residebant, ac bello lacessebant. Sitque id quod ita dictum est: Infirmabuntur, et peribunt a facie tua". 25. Alii hominum humano timore se a vitiis abstinent; alii, inanis gloriæ; alii, continentiae causa; alii denique iis liberantur, divinorum judiciorum terrore exterriti. 24. Cuncti Domini sermones, quatuor haec complectuntur; scilicet mandala, decreta seu dogmata, minas, promissa: omnemque durioris vitae disciplinam sustinemus illorum causa; puta jejunia, vigilias, bumisternia, labores et molestias inter ministrandum, injuriarum procacitatem, infamias, tormenta, mortes, atque his similia. Ait elenim Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras". 25. Continentia merces, tranquilli animi habitus ac imperturbatio est: fidei autem, scientia. Ac quidem imperturbatio, discretionem; scientia vero, charitatem in Deum parit. 96. Mens rite actione defungens, ad prudentiam prodicit; fungens vero contemplatione, ad scientiam. Ac prioris quidem muni est, ut ad virtutis atque vitii discretionem, certantem adducat; alterius vero, ut eum qui illius particeps sit, ad spirituum corporumque 413 rationes provehat. Gratia autem theologica tunc demum dignatur, cum his quæ dicta sunt, omnibus superatis, nactaque ut sit in Deo, quæ circa Deum est, rationem, pro eo ac humanæ menti concessum est, per spiritum considerabit. 27. Divinæ scientiae, Deoque operam navaturus, ne ipsas ejus rationes exquiras (neque enim ulla unquam humana mente sunt pervestigabiles; at neque ullius alterius, eorum, quæ a Deo secunda eunt) sed eorum qum circa sunt, quoad per facultatem licuerit, dispice; pula æternitatis, infinitatis ac immensitatis, bonitatisque et sapicntia et potentis, quibus res condidit, illisque providet, ac judicio regit. Hic enim inter mortales magnus theologus est, qui horum rationes tantisper saltem adinvenit. 28. le vir potens est, qui scientiam actioni conjunxit. Nam altera quidem, cupiditatem macerat iramque sedat; altera vero, mente sublimis volat, et In Deum excedit. 29. Cum dicit Dominus: Ego et Pater unum emens 4, eamdem esse essentiam significat. Cum vero iterum ait: Ego in Patre, et Pater in me est ", * Psal. ix, 4. "Psal. xvi, 14. Joan. x, 30. Eadem. fere cent. 1, c. ult. " ibid. 38.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II. indivisam personarum conjunctionem raanifestat. ** Galat. IH, 28. Matth. xxiv, 15. * Orat. 15 et alibi, 39, 49. Quod Maximus inconveniens affert adversus Tritheitas, quod nulla major unio sit juxta illos, Filii cum Patre, quam est filii hominis cum homine patre, id vero Obsop. assertum facit, ac si doceat Maximus, quod nec forte grammaticus admitteret, nec alius ex ea Itaque Tritheitæ, qui Filium a Patre separant, utrinque in precipitium cadunt. Aut enim dum Filium Patri coæternum docent, ac tamen ab eo sejungunt, necesse habent ut ex eo natum esse negeni, eoque evadant, ut tres Deos ac tria principia dicant; aut cum ex illo natum statuant, ac tamen sejungant, necesse est ut dicant non esse coæternum Patri, temporique temporum auctorem subjiciant. Necesse enim est, ut et unum Deum teneamus, et tres personas, ut magni Gregorii sertentia est, confiteamur, unamquamque cum sua proprietate. • Dividuntur: enim, ut idem sentit, sed e indivise; et connectuntur, sed discrete; ut et discretio nova sit, et unio. Alioqui enim quid novum et insolitum, quod sic Filius Patri uniatur et ab eo dirimatur, quomodo homo homini unitus est, et ab eo discretus; nee aliquid amplius? 50. Qui in charitate perfectus, summamque im perturbati animi tranquillitatem adeptus est, proprii et alieni, sive propriæ et alienz, Gdelis et infdelis, servi nc liberi, prorsusque masculi ac 414 femina discrimen pullum novit; sed afectuum superata tyrannide, inque unam bominum naturam respiciens, omnes peraque considerat, cunctisque æqualiter affectus est. Non enim in eo est Græcus ac Judzus, masculus et femina, servus et liber; sed omnia in omnibus Christus". 31. Dæmones ex subjectis in animo affectibus, occasiones ansamque arripiunt, ut vitiosas ac libi dinosas in nobis cogitationes exsuscitent. Tumque per illas animum impugnantes, in peccati consen sum cogunt. Eoque superato, in peccatum quod mentis cogitatu agitur, trabunt. Quo demum peracto, captivum in actionem ac opus ferunt. Pont actionem vero ac opus, qui immissis cogitationibus animam desolaverunt, cum eis secedunt; manet vero in mente solum inane peccati simulacrum, de quo ait Dominus: Cum videritis adominationem desolationis stantem in loco sancto; qui legit, intelli gat; nempe, locum sanctum ac Dei templum, esse hominis animum seu mentem, in qua dæmones per libidinosas cogitationes desolata anima, peccati idolum statuerunt. Hue vero etiam juxta rei gestar iidem jam evenisse, nemo, arbitror, ambigel, qui libros a Josepho conscriptos legerit (f). Sunt tamen qui tempore Antichristi, hac eadem futura dicant. 32. Trin sunt nos ad ea quæ honesta sunt ac oli cii provocantia; naturalia scilicet semina, sanctus Virtutes, et bona voluntas. Ae quidem naturalis schola. Nam sic reddit: Quemadmodum enim home. homini unitus est, et segregatus, sic etiam Patre Filius, et nihil plus. Sed bene est, quod Gesn. emendavit, ac sic putida sustulit. Libro De bello Judaico. Vide Baron. ad

semina, ut, cum id quod volumns ut faciant nobis homines, nos quoque illis similiter fecerimus *; vel, ut cum aliquem in angustia aut necessitate videntes, illius, naturali ducta atque instinctu, miserti fuerimus. Sanctæ autem virtutes, ut cum honestum aliquid ac officii aggressi, bonum adjutoriuin invenerimus, resque nobis prospere cesserit. Bona denique voluntas, ut cum bonum a malo discernentes, id quod est bonum elegerimus. 33. Tria rursus sunt que nos movent ad mala nempe affectus seu perturbationes, dæmones et mala voluntas. Ac quidem afectus seu perturbationes, ut cum invita ratione, rei alicujus cupiditate ducimur; puta cibi, præter quam quod vel opportunum tempus, vel justa necessitas suaserit; vel uxoris alio fine quam suscipiendi liberos, aut non 415 legitimae conjugis, ac rursus, cum aut irae aut tristitiæ indulserimus secus ac decet; puta, adversus eum qui probro affecit, aut damnum intulit. Demones vero, ut cum nobis negligentius agentibus occasionem caplantes, derepente magna vehementia ac impetu in nos invaserint, movendo, quos dixi, affectus, atque his similes. Mala denique voluntas, ut cum cognito quod honestum sit ac officii, præ illo tamen malum eligimus. 34. Laborum, quos virtutis causa suscipimus, præmia, imperturbati animi tranquillitas ac scientia. He enim sunt, quæ nobis conciliant regnum cœlorum; quemadmodum etiam affectus seu perturbationes, ac ignorantia, supplicium aeterumm. Qui igitur humanæ gloriæ causa, vel alio, quam rei ipsius honestatis, fine, hac quærit ac consectatur, abs Scriptura audit: Peritis, et non accipitis, eo quod male petatis ". 33. Multa sunt, eorum, quæ humano studio geruntur, natura sua bona atque honesta, ipsa tamen rursus aliqua ex causa non bona ac honestas puta jejunium et vigilia, oratio et psalmodia, eleemosyna et hospitalitas, opera sunt natura bona atque bonesta; ipsa tamen non amplius bona ac honesta, cum inanis gloriæ studio fiant. 36. Omnium, quæ a nobis aguntur, Deus finem quærit, sive propter ipsum, sive ob aliam causam agimus. 37. Cum audieris ex Scriptura: Quoniam in reddes unicuique secundum opera sua "; cave ita accipias, ut secundum ea, quæ non recto aguntur fine, etiam si bona videantur ac honesta, Deus bona retribuat; sed secundum ea utique, quæ fiunt recto fne. Dei enim judicium non ipsa altendit, quæ fiunt, sed eorum finem ac propositum. 38. Superbiæ damon, duplici præditus malitia est: aut enim monacho auctor est, ut sibi ipse vir tutis opera ascribat, non autem Deo, qui et bonorum largitor est, et ad praestanda virtutis opera, adjutor; aut, nisi paruerit, imperfectiores adhuc fratrum contemnendos suggerit. Ignorat vero qui * Matth. vi, 12. Jac. 1, 5. " Rom. 1, 6 uno Reg. e. (*) Simplicior mihi visa haec lectio ac verior, quæ ipsa unius cod. Regii es

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II sic allatur, hoc illum agere, ut suadeat negare Dei edit. Excualou áxovalou (x), &id petavolac, [edit. **Joan. xv, 5. cum alii duo, Ipseque Dufr. habeant povazov. Ediτα, Putem vocem margine irrepsisse in textum; tumque alios submovisse, alios solam retinuisse, cum sie ambæ non satis ex usu et phrasi Maximi viderentur, alteraque vacarel. (v) Kirovдern èxl rà xald. Non ita accipiendum, quasi ipsa a se nostra infirmitas (infirma scilicet voluntas) moveatur et incitetur ad bonum, ad quod tamen implendum indigeat Dei gratia. Hæc enim mitiorum Pelagianorum sententia, ipsa fidei adversa, quæ, uti finem operis Deo tribuit, sic et initium bonæ voluntatis, ipsamque bonuin voluntatem. Posuit vero Maximus potius exemplum in fine operis, quod in eo manifestior sit necessiLas divini auxilii, maxime in monachis jamque exercentibus, et (ut loquitur Maximus) tolę & quibus non ita deest bona vo Juntas, aut videtur deesse, ea ratione, qua jam, favente Deo, stant in acie; ut cum Paulo dícere eis liceat, Velle mihi adjacet, sed perficere non invenio, Rom. vi, 18. Verba mihi relata, rolę d'autov ȧywvcopivots, ipsa sic plana, qui propter ipsum, ejus causa et gratia certamen gerunt; id est, exercentur in vitæ religiose palæstra, ac certant; non bene Obsop. et Gesn. Qui sua ope annisi, adversus carnem, mundum el dæmones assidue belligerantur sic longa lacinia augentes maximi extum, quam nec ipsorum Græca, nec ulla alia habent; atque illud & autov, reddentes, sua, vel ipsius ope annisi, contra omnem vim vocis ac mentem Maximi. "H Exovolovȧxovolov. Male Obsop. et auxilium. Si enim eos contemnit, velut qui virtutem praestare nequiverint, omnino scipsum inducit, tanquam qui propria ipse virtute praestiterit. Quod plane impossibile est, 416 dicente Domino: Sine nihil potestis facere". Ea enim nostra infirmitas est, ut in ea incitata que oficii sunt et honesta, nisi Deo eorum largitore, in finem perducere non possit. 39. Cui explorata humanæ naturæ infirmitas est, is divina virtutis periculum fecit; cujus ope, cum alia quidem gesserit, studeatque alia gerere ac praestare nullum unquam mortalium contemnit. Novit enim quemadmodum illi Deus auxiliatus est, et a multis gravibusque affectibus atque vitiis ipsum liberavit, sic posse cunctis etiam auxiliari, cum velit, iis maxime, qui ejus causa decertant; tametsi certis quibusdam judiciis, non omnes ad unum, ab affectibus atque vitiis liberet: sed suis temporibus, ut benignus ac humanissimus medicus, unumquemque boc ipsum satagentem sanet. 40. Tantisper sedatis ac velut otiantibus affectibus, vel causis latentibus, vel demonibus se fraude doloque subducentibus, superbia supervenit. 41. Omne ferme peceatuma ob voluptatem ac libidinis causa committitur: tollitur vero per laboris amictationem et dolorem, vel sponte assumptum, vel invitis illatum, per panitentiam, aut certa dispensationis illatam Dei providentia ultionem ac plenam: Si enim, inquit, nosmetipsos dijudicaremus, Gesn. quibus altera vox desideraretur, cum sequenti bà savolaç, jungunt, cum sit jungendum cum superiori uti infinitis locis distinguit Maximus, labores, ærumnas, alictationes, quas sponte assumimus, per poenitentiam, et quas Deus certa dispensationis ultione per providentiam invitis immittit, ut hic loquitur. Quae ipsa ejus verba augusta sunt, sed nibil frigidis interpretibus expressa. Quid enim ad hæc, Aut per propriam condemnationem, que providentia quadam inducitur? to mepipopac quod erat, etsi pro vitæ errore rerumque et casuum vicissitudine, qua ipsa Deus castigat providentia sua, ac ulciscitur nostra scelera, ferri posset; longe tamen melius est, &zupopas, que vox nullas patitur ambages, es forte eamdem ipsam legit Obsop. qua sic reddidit, ut jam retuli. Síc enim Hesych. et Suid. popa, Pleniusque ac bene Phavor. xavaliaç, neeúdeat. Quomodo ipse Maximus seq. statim cap. Tentationes que immittuntur, quasi ultore Deo: pœnæ et ærumnæ; id enim Maximo passim ol reipacuol, nisi aliter pro subjecta materia ea vox expoBenda de tentationibus, quæ ad peccatum inducunt. Clarissime c. 66: "AVEU Exouciwy Evtaūba ubi Gesn. Necessario illatis afflictionibus: dixisset melius, necessario (erendis: non enim necessario inferuntur, sed certo Dei consilio et providentia; invitis tamen, nec consulta nostra voluntate, sed quas velimus nolimus necesse est ut perferamus: non tamen animo invito, ut reddidit Obsop., nam libenti etiam animo perferre possumus, et debemus.

non utique judicaremur: dum judicamur autem, a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur". 42. Cum ex improviso tibi tentatio venerit, ne illum accusaveris, per quem venit, sed causam quære ob quam illa venerit, inveniesque quo ad meliorem frugem componaris. Alioqui enim, sive hoc, sive alio auctore, ebibendum tibi erat divinorum judiciorum absinthium. 45. Quantum improbus es ac pravis moribus, ne renuas carne aflictari; ut ejus laboribus humiliatus, expuas superbis fastumn. 46. Tentationum aliae, voluptates; alia, maerorem; alia, corporum cruciatus hominibus adducunt. Pro affectuum enim animo herente causa, animorum medicus per sua judicia adhibet et medicinam. 45. Quæ inferuntur tentationes, aliis quidem inte runtur, ut praeterita peccata diluant; aliis vero, ut quae inpraesentiarum peccant; aliis denique, ut in 417 posterum committenda inhibeant; præter ea mala quae probationis causa eveniunt, ut in bente Job. 46. Cordatus homo, divinorum judiciorum reme dium reputans, quæ inde illi tristitia malaque eveniunt, aequo animo gratias agens tolerat, nullum alium horum auctorem, præterquam peccata sua existimans. Vecors aulem ac insipiens, sapientissimam Dei providentiam ignorans, dum peccat et castigatur, aut in Deum, aut in homines suorum malorum refert causam. 47. Sunt quaedam quæ affectuum ac libidinum motum inhibeant, nec augmentum facere sinant; suntque alia quæ imminuant atque deterant. Pula, jejunium et labor et vigiliae cupiditatem augeri non sinunt; solitudo vero et contemplatio et oratio Dein que amor ipsam minuunt atque elidunt. Similiter quoque in ira; verbi gratia, longanimitas, injuriarum oblivio et mansuetudo motu sistunt, nec sinunt augescere; charitas vero et eleemosyna et benignitas morumque suavitas et humanitas, minuunt ac debilitant. 48. Cujus animous semper in Deum conversus est, hujas quoque cupiditas in divinum superexcrevit amorem; iraque, tota vi sua in divinam transiis charitatem. Diuturno enim divine dilectionis commercio, totus lucidus redditus, sibique ipse patibilem sui partem arctius astringens, in divinum incessabilem, uti dictum est, amorem, jugemque ac perennem charitatem convertit; omnino a terrenis in Deum traducens. 49. Haud prorsus qui nec invidet, nec irascitur, nec injuriae memor, illi qui desit injurin, offensus est, jam quoque in eum dilectionem habet. Potest 1 Cor. x1, 31. Non amissa hæc vox Hesych, cui Ac liquet esse ab eadem fere forma, qua Εst ergo, Ira totum quod est; ac quod reddidi, omni sua ri. Mirorque quid Obsop. in mentem (y) venerit, cum reddidit, Et animus non imiques; quod et mutare Gesnero religio fuit. Utrique etiam diurna basit, quod sit typorum, pro die turna

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II. cnim, etsi nondum diligat, malum pro malo non reddere, quod ita præceptum sit; non omnino autem adhuc etiam bonum pro malo ultro repenιόνης dere. Bene enim ex animo facere his qui oderunt, perfectæ duntaxat spiritalis charitatis est. [Fr. 50. Qui non diligit aliquem, non jam omnino etiam odit, nec e contra, qui non odit, jam omnino etiam diligit: sed ut medius erga illum esse potest, id est, sic animo comparatus, ut neque diligat, ne que oderit. Dilectionis enim affectum, illi duntaxat quinque modi in nobis habent gignere, quos nano capite 618 ex his centum retuli; tum nempe is qui laudem habet, tum qui medius est, tum qui sunt vituperio digni 51. Cum terrenis rebus earumque cogitationibus mentem tuam libenter immorari videris; haec to magis, quam Deum diligere, noveris: Ubi enim cal thesaurus tuus, ait Dominus, ibi et cor erit 32. Deo conjunctus animus, eique orationis instantia et charitate assiduus, sapiens et bonus et potens et benignus et misericors et longanimhs elicitur: atque, ut verbo dicam, cunctas fere in seipso divinas circumfert dotes. Dum vero,00 rell. cto, terrenis se rebus adjungit, aut pecuinus evadit (voluptati scilicet ac libidini deditus) aut ferinus, earum causa hostiliter pugnam rixasque instruens cum hominibus. 53. Mandum Scriptura res terrenas vocat; ac mundani sunt, qui his vacant atque animo impenduntur, quibus etiam austerius objurgando ait Nolite diligere mundum, neque ea quæ in mundo sunt. Concupiscentia carnis, et concupiscentia oculorum, et superbia vitæ, non sunt ex Deo, sed ez mundo sunt ", et quæ sequuntur. 54. Monachus est, qui mentem suam a terrenis rebus abstraxit; ac qui per continentiam et dilectio nem et psalmodiam orandique studium, Deo assi duus exsistit. 55. Spiritalis pecorum pastor est, qui actionem colit: pecorum enim rationem habent, meralium opera virtutum. Idcirco eliam aiebat Jacob: Po res pecorum sunt acrei tai". Ovium autem partor est, qui studet scientiae ac contemplationi. Ovium enim rationem habent cogitationes animique sensa, quæ in montibus spiritalium contemplationum ac notionum & mente pascuntur. Propterea etiam Abominatio est Ægyptiis omnis pastor ovium", id est, adversariis potestatibus. 50. Prava mens, Incitato corpore sensuum opera in suas cupiditates ac libidines, proclive sequitur, assentitque illius cogitationibus et appetitionibus at qui virtutis cultor est, ipse se continet, temperat. que a viliosis cogitationibus et appetitionibus, magisque philosophatur, ac studet ut ejusmodi motus meliori fruge componat. 1, 21. "I Joan. 11, 15. Gen. XLVI, 5. "Gen. XLVI, 34. THOL. GR. XC.

57. Virtutum, aliae corporis sunt; aliae, anima. Ac corporis quidem sunt, 419 veluti jejunium, vigilime, humisternia, ministratio, manuum labor, ne quem gravemus, vel ut aliis tribuamus, etc. Anima autem (id est, spectantes ad animam) sunt, velut charitas seu dilectio, longanimitas, mansuetudo, continentia, oratio, etc. Siquidem igitur ex quadam necessitate, aut corporali casu atque eventu (puta zegritudine, seu quovis alio ejus generis) contigerit, ut eas, quæ corporis sunt, virtutes prastare non liceat, veniam habemus a Domino, cui et causa explorate sunt. Sin autem iis, quæ sunt animae, non defungamur, nullam habituri sumus excusationem. Non enim bæ perinde ac corporales sunt necessitati subjects. 58. Quæ in Deum est charitas, fluxam omnem ac caducam voluptatem, omnemque laborem atque dolorem ut contemnat, is qui illa præditus est, facit. Fidemque faciant sancti omnes, tanta propter Christum perpessi. 59. Attende tibi a malorum parente, (quam vocant) estque cecus sine ratione amor cor poris. Ex hac enim velut apparenti quadam æqui specie oriuntur, prima illa ac generalissima furibunda tria vitia; gulæ scilicet, avaritiæ et inanis gloriæ, causas utique ansamque habentia, ex necassaria corporis cura: ex quibus malorum omnis seges progignitur. Opera pretium igitur sit, uti dicebam, ut necessario attendas, multaque sobrietate ac diligentia adversus hanc depugnes. Hac enim sublata, qua ex illa sunt, vitia omnia una tolli necesse est. 60. Cacus ille corporis amor, ei quidem qui monachus sit, inque virtutis palestra exerceat, suggerit, ut misericordia corpori indulgeat, ac ultra quam deceat ac honestum sit, ad cibos convenial; quadam scilicet velut æquitate ac gubernatione, quo paulatim inductus, in libidinis vitaeque voluplaria foveam incidat. Seculari vero, jam inde suadet, ut carnis curam in desideriis faciat ". 61. Supremum orationis statum hunc esse dicunt, ut mens care et mundo excedens extraque omnem materiam, ac nullis imbuta rerum formis, sic orationem peragat. Hunc igitur statum quisquis integrum illæsumque servarit, hic vere indesinenter orat ". 62. Quemadmodum corpus emoriens, a cunctis vita negotiis rebusque seculi procul abscedit: ita et mens, 420 summa illius orationis culla moriens, a mundanis omnibus cogitationibus separa * Rom. 1111, 14. " 1 Thess. v, 17. Nempe jam inde palam ad explendam libidinem, inducens ad curam corpori habendam; quippe homines qui vivunt ut edant, ac genio indulgeant. De mundanis enim ser mo est, quos Maximus opponit viris religiosis, et qui ad virtutem exerceant, quibus carnalia vitia, nonnisi specie boni obtecta obrepant. Hæc sic clara, contrario sensu Obsop. reddit, facitque amoris corporis, quod magis charitaνη'. tis, Deique ejus auctoris, exsistat. Sic enim inficetus homo Quare homini mundano et sæculari subjicit, ut providentia quadam sibi consulat in cavenda concupiscentia. Non tam absurde Gesn. etsi net ille satis advertit, quo spectet illud Nec mirum in medico, quem par est in Galeno, quam in Paulo versatiorem fuisse. Ascriptus ejus locus, ad quem Maximus alludit. Google"

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II. tur. Nisi enim ejus generis mortem obierit, cam Deo versari ac vivere non potest. 63. Nemo te, qui monachum profitearis, seducat, tanquam fieri possit, ut voluptati ac inani gioriæ deditus, salutem consequaris. 64. Quemadmodum corpus rerum obtentu peccat, habetque ad disciplinam eas virtutes, quæ ad corpus spectant, ut erudiatur: sic et mens libidinosarum incursu cogitationum, habetque similiter ad disciplinam animæ virtutes, quibus munde citraque libidinem res contuens, sobria fruge ipsa componatur. 65. Quemadmodum diet succedit nos, atque æstati hiems: sic inanem gloriam ac voluptatem pone sequuntur tristitia et dolor, sive in praesenti sæculo, sive in futuro. Non bene res interpr. Ut tantati: Imo, ut vilii ejus experti. Sic enim bene Suid. 66. Fieri non potest ut peccati reus futurum judicium evadat, absque laboribus vita hac sponta assumptis, vel illatis malis, quæ patienter ferat. 67. Quinque afferant causas, ob quas nos Deus a damonibus oppugnari sinat. Ac primam quidem esse aiunt, ut dum pugna petiti repugnanus, ac resistimus, virtutis vitiique discretionem paremus. Alteram autem, ut parta bello virtute alque labore, frmam illam immotamque teneamus. Tertiam, ut virtutis profectu non altum sapiamus, sed serisus modestiam discamus. Quartam, ut vitii facto pe riculo, perfecto ipsum odio prosequamur. Quintana denique ac supremam, ut imperturbati animi tranquillitatem adepti, imbecillitatis propriæ non obli viscamur, nec ejus, qui adjutor fuit, potentias iumemores simus 68. Quemadmodum famelici animus, panem com gitatione informat, ac sitibundi, aquam; sic et gulosi, varias cupedias et edulia; luxuriosi, mulierum formas; inanis gloriæ cupidi, humanos honores au laudes; avari, lucra; rancorem habentis, ejus vindictam a quo injuriam accepit; invidi, ejus malum in quem exarsit invidia; idemque in reliquis vitiis. Animus enim illis gravatus, hísque illi obtundentibus, libidinosas cogitationes, sive corpore vigi lante, sive in somnis, assumit. 421 69. Aucta semel concupiscentia, animns in somnis ea informat, quae voluptatem ac libidinem creant. Auctiore vero ira, res terrificas videt. Augent porro affectus ac perturbationes, impuri dzmones, id ipsum quod vitam negligimus, subsidio assumentes ac proritantes, Minuunt vero sancti auBeli qui ad prestanda virtutum opera incident per moveantque. 70. Animi vis concupiscens dum crebrius prori tatur, libidinis habitum difficile mobilem in anima ponit: ira vero jugiter commota, meticulosum atque imbellem animum reddit. Sanant autem atque medentur, illi quidem, jejuniorum, vigiliarum, riculum facio, experior. Hoc enim est, quod perfectum illud odium parit, ubi quis serio resipuit, amborumque discrimen (vitii ac virtutis) ipso quasi gusta, cognovit.

precum contenta jugisque exercitatio; huic vero, & lenitas, benignitas, charitas, misericordia. 71. Damones, aut rerumn incursu bellum movent, aut libidinosarum in rebus cogitationum. Ac quidem rerum incursu, eos qui in rebus ac negotiis versantur; cogitationum vero, eos, qui se illis procul subduxerunt. 72. Quanto proclivius est ac facilius, tecum animo ac cogitatione peccare, quam ipso actu at que opere; tanto gravius est bellum, quod ex cogitationibus, quam quod ex rebus negotiisque confatur. 75. Res ipsa extra mentem sunt: rerum vero cogitationes, intra consistunt. Εjus itaque facultatis est. bene illis, an secus, utatur. Quod enim errore animi sensis utamur, rerum abusus consequitur. 74. Sunt haec tria, unde mens libidinosas cogi tationes assumit; nempe ex sensu, ex complexione, ex memoria. Ac quidem ex sensu, cum res illi objectae quibus allicimur, ad libidinosas eam cogitationes impellunt. Ex complexione autem seu lemperamento, cum per luxuriosam victus rationem, aut operatione demonum, aut per ægritudinem aliquam deterior facta ac immutata, ad vitiosas ejusmodi cogitationes excitat, vel obloqui Providentiæ cogit. Ex memoria vero, cum illa rerum quibus affecti aut delectati sumus, conceptus refricat, similique ratione ad vitiosas cogitationes movet. 75. Rerum nobis a Deo in usum concessarum, alie in animo sunt, aliæ in corpore, aliae circa corpus. Puta in animo, ejus vires; in corpore, 422 sensuum organa ac membra reliqua: circa corpus, cibi, possessiones, opes, ac id genus alia. Quod his igitur bene aut male utamur, seu iis quæ circa haec accidunt, boni aut mali eficimur. 76. Accidentium in rebus, alia in animo sunt, alia in corpore; alia iis in rebus, quæ sunt circa corpus. Ac quidem in animo, veluti scientia et ignorantia, oblivio et memoria, dilectio et odium, timor et audacia, tristitia et gaudium, atque his similia. In corpore autem, puta voluptas et dolor, sensus et orbitas, valetudo et egritudo, vita et mors, et similia. Circa corpus vero, veluti larga proles ejusque carentia, divitiæ et paupertas, gloria et ignominia, ac ejusmodi reliqua. Horum, alia bona, alia mala hominum judicio habentur, cum nibil in eis malum sit propria ipsius raΤῇ cum errore conjuncto. Unus Regius habuit Sed et c. 82, ubi eadem sententia est, habentque perinde edita, Regii codd. et Dair. habent: fuit facile antiquariis alterum altero mutare, cum sensus neutrumn videatur respuere, et voces sic sono affines sint ipsaque scriptione. Magis tamen putem scripsisse quod et retinui. Unde cap. ubique componens usum usui, in animi rationibus et in rebus; egregieque exponit auctor Schol. ex Dafr. cod. in sacrarum imaginum, quibus abuti ostendit qui eas impugnant. Repræsentanda hæc scholia post quartum centena rium, quæ alterius potius videntur, quam Maximi, ac ejus qui post Iconoclastarum natam hæresim vixerit. Google"

F CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II. tione; sed penes meum vere aut mula, aut bona comperiantur. [Fr. 77. Bona est natura scientia; similiter vero eliam sanitas: multis tamen magis profuerunt! horum contraria. Malis enim ac improbis, non in bonum cedit scientia; tametsi illa, ut dictum est, natura sit bona; parique ratione nec valetudo, nec divitia, neque gaudium. Non enim his aluntur, ut illis est utile. Igitur conducunt horum contraria. Ergo nec illa mala sunt propria ipsorum ratione, etsi videntur esse mala. 78. Cave abularis cogitationibus animique sensis, ne et rebus necessario abutaris. Nisi enim quis prius mente peccet, nunquam ipso aetu atque opere peccaverit. 79. Terreni imago sunt generalia vitia: stultitia, ignavia, intemperantia, injustitia. Imago autem coelestis, prudentia, fortitudo, temperantia, justitia: Verum sicut portavimus imaginem terrent, portemus et imaginem calentis 14.09. 80. Si vis invenire viam, quæ ducit ad vitam, eam in via quære, ibique eam invenies; nempe in via, quæ ait, Ego sum via, et vita et veritas Quare vero strenue, indefessoque labore et acri industria, eo quod pauci sunt, qui inveniunt illam; ne forte paucorum illorum exclusus nat mero, cum multis inveniaris. 81. Quinque ista sunt, ob quæ animus a percatis absterretur; aut nempe humano timore, aut judicii metu, aut spe futura mercedis, aut Dei charitate, aut postremo ipsius conscientia verbere. 423 82. Sunt qui dicant, non fore malum in rebus, nisi esset alia quædam vis contrario quasi Impulsu in illud trahens. Hiec vero nibil aliud est, quam naturalium animi virium operationumque neglectus; quare qui harum curam gerunt, bona semper agunt, mala vero, nunquam. Igitur tu quoque si vis, pella negligentiam, muaque vitium ac malitiam expulisti; fallacem scilicet animi rationum usum, cui statim comes est ipse abusus 83. natura est, ejus in nobis partis, quæ raτό tione utitur, ut, et divinæ subdatur rationi, et illi parti imperet, quæ in nobis rationis expers est. Hic igilur ordo in omnibus teneat, ac neque malum erit in rebus, nec occurret aliquid quod ad illud adversum trahat. 84. Animi rationes ac cogitationes, aliæ simplices sunt, alia compositae. Ac simplices quidem sunt, ilibidinosae et sine passione: composita vero, libidinosae ac passioni conjuncta, tanquam ex libidine seu passione, mentisque conceptu composite. Hac cum ita se habeant, videre est multas simplicium cogitationum sequi compositas, cum moveri coeperint in peccatum, quod intus animo geritur. Velut 10.10 1 Cor. xv, 49. " Joan. 17, 6. Matth. vi, 14.

In auro, ascendit in memoriam alicujus, libidinosa et cum affectu auri cogitatio, animoque incitatus ad furandum, peccatum mente consummavit. Auri vero memoriam pariter etiam sequebatur memoria crumenæ et abbaci et cubiculi, ac reliquorum. Ac quidem auri memoria composita erat, quippe quæ libidinem affectumque habebat; crumens autem et abaci ac reliquorum, simplex, quod ad illa animous libidinem atque affectum non habebat. Sicque in omni alla cogitatione, se res habet; in inani gloria, in uxore seu muliere, ac reliquis. Non enim omnes cogitationes quæ libidinosam atque vitio hærentem sequuntur cogitationem, ipse etiam libidinosæ sunt hærentque vitio, uti probavit oratio. Hinc itaque possumus intelligere, quænam sint cogitationes libidinose, affectuique seu passioni conjunctæ, ac quænam ejus labis immunes simplicesque. 85. Sunt qui dicant, dæmones in somnis inhonestas corporis partes contingere, eoque contactu scortationis afectum ac libidinem ciere: tumnque concitatum affectum ac libidinem, per memoriam, mulieris formam menti 424 objicere ac presentare, Alii vero, muliebri eos habitu ac specie, animo apparere; corporisque pudenda contrectando, appetitum movere, et sic per somni quietem illudentia visa contingere. Alii autem rursus, vigentem in propinquante dæmone affectum ac libidinem, affectum libidinemque movere, atque ita animum suggerente memoria formas conferentem, cogitationibus accendere. Similiter quoque in aliis libidinosis vitioque hærentibus visis, quæ alii sic, alii alias dicunt contingere. Caeterum in nullo, ex dictis, modo possunt demones ullam libidinem afectumque seu perturbationem movere, dummodo charitas et conLinentia præsto sint, sive pervigili corpore, sive illo somno gravato. 86. Mandalarum legis, alia et corporaliter et spiritaliter servemus necesse est, alia solum spiriLaliter. Verbi gratia, quod ita dictum est: Non machaberis. Non occides. Non furtum facies", et his similia, et corporaliter et spiritaliter servanda sunt: ac vero spiritaliter triplici ratione. Circumcidi autem, observase Sabbatum ", agnum immolare et comedere azyma cum lactucis agrestibus “, et bis similia, solummodo spiritaliter. * Εxod. xx, 15 15; Matth. v, 27 seqq. " Gen. xv, 10. * Exod. x, 5 seqq. scturum, scura, quasi a se curo, inquit Martinies, Rrimam vocem, qua erat et in Dufr, cod. ut mutarem, fecerunt plerique Regii codd. in quibus exstat vox ipsa probe Græca, et ad Maximi hoc loco propositum aptissima. Aristoph. in Pluto, Omnia nobis vascula, argento et auro sunt plena, id est, nullum domi vas, quod non argento auroque repleverimus. Utitur et Plutarch.: ac plane Maximus eum ipsum comici locum respexerit. Germanicam vero usur passe vocem, cujus nullum exemplum ex alio Græco auctore afferri possit, ut credam, nullus adduci possim ipsam præsertim incommodam. Volunt enim Meursius in suo Græcob. et ex eo Martin. in Lexico etymolog. significare horreum, sccbrum, quod ibi fruges demessa reconduntur, ac sunt in se curo. At num in horreo et pecunice? ipsumque medium quid in quo serventur, inter crumenan, sive marsupium, et cubiculum seu conclave? Nuge. Medium sane vasa alia, totaque supellex, area, abacus, ac reliqua ejus generis Graecis que ipsa in cubiculo posita sacculos con tinent, in quibus auri vis, una ipsa furi expetita, sicque libidinose et cum affectu seu passione, ut hic subtiliter maximus, cogitata. Vox vel ut alii, Romana est, ex Latina cubiculum, cujusmodi plures mutuati sunt Græci. Reddili con Hieron. et Vulg Hlebraa, et quæ proxime ex Hebraicis expressa sunt, amaritudinibus habent: et

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA II. * Hebr. x, 34. Matth. xxx, 22. 87. Tres sunt generalissimi status morales inter monachos. Ac primus quidem est, nihil actu pe care, atque opere: alter vero, libidinosas et cum affectu cogitationes in animo morari non sinere tertius, mulierum ipsas formas, ac eorum qui injuria læserunt, nulla libidine ac perturbatione mente conspicere. 88. Pauper est nihil habens, qui omnibus suis facultatibus abrenuntiavit, nibilque prorsus super terram, excepto duntaxat corpore, possidet: erga quod etiam abrupto omni affectu ac libidine, suarum vitæ rationum dispositionem ac curam, Deo piisque viris concredidit. 89. Eorum qui habent possessiones, alii sine alectu ac libidine habent, unde et illarum ami sione non dolent: velut illi qui cum gaudio rapinam bonorum suorum susceperunt; alli autem cum affectu ac libidine habent unde etiam cum illis privandi sint, morosi fiunt ac tristes; velut dives ille in Evangelio: Abiit tristia: ac si reipsa privari contigerit, ad mortem usque dolent. Libidinosi ergo et non libidinosi animum, arguit atque explorat rei ipsa privatio. ponitque Targum Onkelos, cum herbis amaris; sicque eliam Leo Judas in Bibl. Tigur.; Cyprianus, Cum picridibus edent; Syxt. interpr. paulo forte religiosior retinenda phrasi Græca, super picrides. Significari genus herbæ, et quidem agreste et amarum, citra controversiam est. Genus intybi est redditque Gaza apud Arist. et Theophr. amaraginem. Plin. lib. xix, e. 8: Pessimum genus cum exprobratione amaritudinis appellavere picrida. Diosc. Est intybum agreste, in quo perinde ac in placentis infermentatis, voluit Deus repræsentati festinationem illam egressus ex Ægypto, quasi tumultuarie et improvise nullo ad tantum iter commeatu, per Ægyptiorum expellentium vim; ut cum satyre herbæ non suppeterent, ex agrestibus supplenda fuerit earum inopia: ex illo scilicet intybi genere, quod ab amaritudine nomen habet, satisque ipsum salubre est cujus multam copiam in Egypto potuit esse, pene jam ineunte æstate, pro regionis illius temperie,cum Hebræos primo mense ea contigit exire. Salsamenta qui redderet, unus Obsop. exspectandus erat, eique morem gerens, Gesn. Notum quid salsamenla, in piscibus præcipue dicta, qui sic sale condiuntur et macerantur: quandoque cliam in 425 90. Eos qui supremum ac purissimum precandi genus consectantur, impugnant dreinones, ne rerum in sensum cadentium audas simplicesque animo rationes sensaque apprenbendant: studentes autem scientim ac contemplationi, ut libidinosae et cum affectu cogitationes in eis moram trahant eos denique qui in actione certamen habent, ut actu ac ipso opere peccare suadeant. Omni autem modo adversus omnes, scelerati decertant atque luctantur, ut homines a Deo abjungant. 91. Qui in hac mortali vita, divina providentia ad pietatem exercentur, triplici hac tentatione probantur. Vel quod tribuantur quæ dulcia sunt, puta sanitas, pulchritudo, ingenua amplaque proles, carnibus etlarido. Egregii vere interpretes, quibus sic liceat in sacris ludere, vel stuporem ostendere. Non licuit Hebræis profecturis panes coquere, et licuit salsamenta parare! pai. Videatur triplex iste exercentium ad pietatem gradus ac status, explicatio ejus quod dixerat superiori cap. servanda quædam mandata et corporahiter et spiritaliter; spiritaliter quod non reddiderunt Obsop. et Gesn. quod forte inscitia vacare putarent. Triplex ergo illa moralium præceptorum spiritalis observatio ista est; ut nec opere, nec morosa cogitatione transgrediaris, perfectamque nactus ne formis quidem ullis cogitatis animo afficiaris aut perturberis. Supremum istud orationis genus, quo sit indesinenter orare. explicuit Maximus c. 61, pura ipsa mente adhaeren do Deo, absque ullis etiam rerum formis: qui status etiam et eorum qui spiritales sunt, seu contemplationi impeduntur, communi statu superior hic Maximo insinuatur. Frigide ergo Obsop. Crebras precationes ad Deum fundentes.

divitia, gloria, et similia: vel quod tristia inferan suur, puta orbatio liberorum, opum gloriæque amis sio: aut denique per ea quæ corpus excruciant, ut sunt morbi et tormenta, atque his similia. Atque ad priores quidem, ait Dominus: Si quis non renunsiat omnibus quæ possidet, non potest meus esse discipulus ". Ad eos autem qui secundi ac tertii ordinis sunt: In patientia vestra possidete animas vestras ". 92. Quatuor hac, corporis complexionem seu Lemperamentum immutare aiunt, eaque immutaLione cogitationes animo, vel libidinosas, vel non libidinosas, ministrare; videlicet angelos, demones, aeris temperationem, et victus rationem. Ac quidem angelos aiunt sermone immutare; demones autem, attactu seu contrectatione; aeris temperationem, qua alias aliasque subit mulationes: victus rationem, escarum ac potuum quali talibus, eorumque abundantia ac parcitate; praeter illas immutationes, quæ ex memoria, rebusque visis atque auditis illi accidunt: ita scilicet ut prior animus afficiatur, ex iis, quæ illi tristia læLave eveniunt. Atque ex his quidem affectus anim juus, corporis temperamentum immutat; ipsumque ex illis, quæ dicta sunt, subinde immutatum, cogitationes animo ministrat ac præbet. 93. Mors quidem vere ac proprie, separatio est Deo: mortis autem simulus, peccatum "; quo Adamus suscepto, simul a ligno vitæ, et a paradiso Deo exorris factus est; necessarioque etiam mors corporis consecuta est. Vere autem vita est, c qui ait: Ego sum 426 vita ". Hic moriens, eum – qui erat mortuus ad vitam rursus revocavit. 94. Quem sermonem conscribimus, vel eo conscribimus ut ejus meminerimus, vel ut commodum referamus; vel etiam utraque ex causa: vel ut damnum quibusdam inferamus, vel ostentationis causa, vel quia conseribere cogimur. 95. Locus pascus, virtus est in actione posita; aqua vero refectionis '', rerum scientia. 90. Umbra mortis est, humana vita. Quisquis igitur cum Deo versatur, ac secum Deum versan tem habet, hic liquido dicere potest: Nam etsi ambulavero in medio umbræ mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es". 97. Pura-mens, rectas res videt: exercitataque oratio ac sermonis vis, quæ sunt visa, sub aspeclum ponit: hac vero, auris clara suscipit. Αt, qui Libus istis caret, dicentem improbat ac illi detrahit. 48. Cum Deo est, qui sanctam Trinitatem cognoscit, ejusque opifcium et providentiam; quique "Lue. xiv, 33. Luc. xxi, 19. "I Cor. xv, 56. Ιn morte verse tus, morte perfunctus: ac quod reddidi, mo wens. Inepta Obsop. circumlocutio, in mortis Busitus angustiis, quo nec vere mortuus significetur. Gesn. in marg. Videntur " Joan. xiv, 6. "Psal. xxat, 2. ibid. 4. hæc obscura ac certe obscuravit Obsop. mala ver sione, cum ipsa intelligenti, et ut reddidi, sil clara. In se itaque Maximus verum expertus est suum axioma, to xaxisabat dicentem; reprehendi scilicet ab iis, quibus desint illi commemorata, ul eum satis assequi possint.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. patibilem animi partem affectibus vacuam nactus Εl Psal. Psal. Sequitur maximus lectionem, quam haberi auctor Hieronymus; estque Psalterii Arabici et Romani, Poculum tuum inebrians. Cypr. 1. ut, epist. 3: Calix tuusinebrians, perquam optimus. Schol, Dufr. Cod. G p est. 99. Virgam aiunt significare Dei judicium: bacutum vero, providentiam. Ejus ergo, qui horum percepit scientiam, est ut dicat: Virga tua et bac tus tuus, ipsa me consolata 10. 100. Ubi mens nudata affectibus, rerum speculatione collustrabitur, tum cum Deo versari, et, ut oportet, orare poterit. EJUSDEM De charitate tertio centena capita. 1. Conveniens ex ratione cogitationum rerumque ac negotiorum usus, temperantiam ac castitatem, charitatem et scientiam parit: qui autem abborret a ratione, intemperantiam, odiumque et ignorantiam. 2. Parasti in conspectu meo mensam ", etc. Mensa hic virtutem significat, quae actione geritur. Haec enim a Christo parata est, ex adverso eorum qui tribulant nos. Oleum autem mentem impinguans, rerum creatarum speculationem. Dei vero calix, Dei cognitionem ac scientiam. Ejus denique misericordia, ipsius Verbum ac Deum. Ipsum 427 enim qua hominem induit, persequitur omnibus diebus, donec omnes salvandos comprehenderit, uti Paulum. Domus, regnum est in quod reducendi sunt omnes sancti. Longitudo dierum, vita aeterna. 5. Abusu virium animæ, vitia nobis inolescunt; tum scilicet concupiscentis, tum irascentis animi vis, tum partis rationis. Ac quidem partis rationis abusus, ignorantia est et stultitia; irae autem et cupiditatis, odium et intemperantia: harum vero usus, scientia et prudentia, dilectioque et tempe rantia. Quod si ita est, nihil eorum quæ a Deo creata sunt, ipsoque auctore ut essent acceperunt, malum est. 4. Non cibi mali sunt, sed gula; nec liberorum procreatio, sed scortatio; nec pecunia, sed avaritia; neque gloria, sed inanis gloria. Quod si ita est, nihil in rebus malum est, nisi abusus, ex nempe contingens, quod animus ea quae sunt natura colere negligit. 5. Malum in demonibus hæc esse, ait beatus Dionysius, iram scilicet absque ratione, dementem libidinem, cogitationem præcipitem. Atqui, rationis mentisque absentia, et præceps animi cogitatio, privationes sunt rationis, mentisque perspicacis, ac attente considerationis: privationes autem, posteAit Hier. Hebræen et LXX, omnesque interpretes habere ut et nostra Vulg: Calix meus ine brians. Uno Regio cod. deest vox sed parum refert, cum omnes alii representent. De divinis nominibus, cap. 4, p. 212,

riores sunt habitibus. Erat ergo cum in eis erant ratio, mentisque perspicacia, et prudens cautaque consideratio. Sin autem ita se res habet, ne ipsi quidem dæmones natura mali sunt; sed ex pravo usu naturalium virium mali facti sunt. 6. Affectuum, alii libidinem, alii odium, alii utrumque pariunt: tum scilicet libidinem, tum odium. 7. Edacitas ciborumque exquisita lautities, libidinem progignunt: avaritia vero et inanis gloria, odium in proximum: at horum parens carnalis amor utriusque est auctor. 8. (sic dicta) fibidinosus est ac rationi adversans amor ac libido corporis. Huic charitas continentiaque opponuntur. Igitur in quo est corporis ille amor, certum est vitiis omnibus scatere ac affectibus, 9. Nemo, inquit Apostolus, carnem suam odio habuit ve; luggillat tamen et in servitutem redigit ", nihil amplius ei præbens, quam cibum et indamenta; hæcque adeo quantum ad solam vitæ sustentationem 428 necessarium sit. Sic igitur quis ilibidinose nulloque vitio eam diligit; ac velut divinis ancillantem alit et fovet, illis duntaxat concessis, quibus ejus indigentia expleri possit. 10. Quem quis diligit, omnino etiam colere officio Batagit. Si quis ergo Deum diligit, prorsus etiam, quæ illi placita sunt praestare studet: sin autem carnem, quae eam oblectando sit, hac libenter facit. 11. Deo quidem placent charitas et temperantia sen castitas, contemplatio item et oratio; carni vero, guia et intemperantia seu libido; ac quibus illa augentar. Idcirco: Qui in carne sunt, Deo placere non possunt ". Qui autem sunt Christi, carnem snam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis 19. Animus in Deum vergens, natuque in eum propensior, corpus servum habet, nec præter vitæ necessaria quidquam illi præbet: sin autem in carnem vitiis mancipatur, illius semper curam in . desideriis agens ", 13. Si hoc studes ut cogitationum compos elliciaris, affectus cura ac libidines, borumque facile victor, animo illas ejicies. Puta in fornicatione, jejuna, vigila, labora, solitarius age; in ira vero ac tristitia, gloriam et infamiam, resque terrenas contemne. In injuriarum memoria ac simultate, ora pro eo qui fecit injuriam, et liberaberis. 44. Ne te imbecillioribus hominum commetiaris, sed magis ad dilectionis preceptum teipsum contende. Prius enim si egeris, in ostentationis foveam cades; sin autem alterum, ad modesti sensus sublimitatem provehes. 15. Si omnino dilectionis proximi mandatum "Ephes. v, 29. "I Cor. ix, 27. " Rom. VII, 8. (Fr. [Fr. "Galat. v, 24. "Rom. XIII, 14. Fr. Observa, quomodo sint expugnanda vitia. Lege c. 20.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. custodis, cur ofensi in eum animi acerbitatem pa ris? Num plane quod temporaneis rebus eam posthabeas, ac ipsas colas, fratri infensus exsistis? 16. Non tam justa necessitatis causa, aurum bominibus expetendum visum est, quam quod vulgo: voluptates ac libidinem illo foveant. 17. Triplex causa est ac ratio diligendi pecunias; voluptatum amor, inanis gloria et difidentia. Utraque autem pejor ac deterior est diffidentia. 48. Is quidem qui voluptati deditus est, idcirco pecunias diligit, fut per eas deliciis difluat: qui autem inanis gloriæ cupidus 429 est, ut per eas gloria fulgeat: at, qui difidentia laborat seu incredulus est, ut occultet ac servet, famem timens, aut senectutem, aut morbum, aut incolatum: magis in eis, quam in Deo, rerum omnium auctore, ac qui cunctis provideat, ad extremas usque minutissimasque animantes, spem ponens. 19. Quatuor sunt hominum genera, qui pecuniis student; tria jam nominata, et cujus partes dispensandi sint, vel publici vel privati serarii. Solus autem hic recte iis curam habet, ut nunquam desit, quo justæ cujusque necessitati sufficere possit. Vitiose omnes ac libidinosæ cogitationes, aut concupiscentem animi partem proritant, aut irascentem conturbant, aut rationem obtenebrant. Hincque contingit cæcutire mentem quod attinet ad spiritalem contemplationem, et ut evagetur in oratione. Idcirco etiam operae pretium est ut nachus, maxime vero qui solitarius agat, diligenter cogitationibus animum attendat, earumque causas tum noverit, tum exscindat. Noverit autem hoc fere modo, verbi gratia, concupiscentem animi partem proritant libidinosae mulierum repetite meἡ moriz. Harum autem causa, ciborum potusque intemperantia est, ipsarumque mulierum crebrius extraque rationem expetita colloquia. Exscindunt vero hæc, fames et sitis et vigiliæ, et secessus seu solitudinis captata silentia. Iræ vim rursus contur bant, cum affectu conjunctae eorum recordationes qui injuriam fecere. Harum autem causa, tum libido, imanisque gloria ac terrenorum amor. Hæc enim sunt, quorum causa moerore afficitur, qui affectibus laborat, vel quasi amiserit, vel quod minime compos factus sit. Hæc vero amputat, ho rum ipsorum contemptus ac despectio, qua Deum charitate diligimus. Αb hac, non infelici illo quidem conjectura, ipsa tamen haud difficili, vel si codd. deessent, incipit Billius, quorumdam Maximi capitum de charitate emendationem, tanta scilicet Augia spreta, quantam superioribus partim ostendi, ac quasi digito, nonnullis ad specimen allatis 21. Deus se ipse cognoscit; cognoscit etiam quae ab ipso condita sunt. Sed et sanctæ Virtutes Deum cognoscunt; quin etiam cognoscunt, quæ a Deo condita sunt. At non sicut Deus se ipsum cognoscit, ac que ab ipso condita sunt, sic etiam sanctae Virtutes Deum cognoscunt, ac quæ Deo auctore condita sunt. ac suffixis, monstravi. Nec in sequentibus longe fere majorem vir doctus adhibet diligentiam, ut quod illi in Maximo positum operæ, haud magni sit, quanquam et ipse eruditissimum virum eum agnoscit."

22. Deus ipse seipsum, ex beata sua cognoscit essentia; quæ autem ipso 430 auctore condita sunt, ex sua sapientia; per quam, et in qua creavit omnia. Sanctae autem Virtutes, Deum quidem participatione cognoscunt, qui major sit omni participatione; res autem ab eo conditas, legendo ac percipiendo que in eis rationes ac sensa sunt. 23. Extra mentem sunt res create; earum vero intra se assumit contemplationem. Haud vero se res ita habet in Deo, qui sempiternus, infinitus, immensus, tum rebus tribuit ut essent, tum ut bene beateque ac in perpetuum essent. you. 24. Ratione mentisque intelligentia utens essentia seu natura, Dei sancti particeps est (ejus scilicet bonitatis et sapientia) eo quod est, et quod ut heata sit idonea est; qua item gratia in sempiternum esse potest. Hac itaque ratione Deum cognoscit. Res autem ab eo conditas, cam, quæ in illis artim ficiese elucens consideratur, uti dictum est, legendo ac percipiendo sapientiam; quæ ipsa nuda est ac simplex, non vere ut exsistat substantiam habens, sed in mente consistens. [Calecas 25. Quatuor divinas dotes, quibus res contineat, foveatque ac incolumes præstet, per summam Deus bonitatem, communicavit, producendo essentiam seu naturam utentem ratione et intelligentem: hoc nempe quod est esse et semper esse, bonitatemque et sapientiam. Quorum duo, essentiæ tribuit; duoque reliqua, voluntatis aptitudini ac arbitrii (bonitatem scilicet et sapientiam) ut quod ipse per essentiam est, id creatura illius commercio evadat. Ejusque causa, facta dicitur ad Dei imaginem et similitudinem ". Ac quidem ad imaginem, ut quae sit, ejus qui est; ac quae semper sit, ejus qui est semper; quanquam non ab æterno et sine principio, in aeternum tamen, et ut ei quod est nullus finis succedat. Ad similitudinem vero, tanquam bonus, ejus qui bonus est, et ut sapiens, ejus qui sapiens est; ejus, qui per naturam, is qui per gratiam ac divino munere. Atque ad Dei quidem imaginem est omnis natura utens ratione ad similitudinem vero, ii duntaxat qui boni et sapientes exsistunt. 26. Omnis substantia ratione utens ac intelligens, in duos divisa ordines est; in naturam scilicet angelicam et humanam. Rursusque angelica omnis natura, in duas universales voluntates turmasque divisa est, tum scilicet sanctas 431 tum scelestas; hoc est, in sanctas Fortitudines et impuros dæmones. Omnis item humana natura, in duas solum, modo divisa est universales voluntates ac sententias; pias scilicet et impias. * Gen. 1, 26. Nempe pro fundamento sunt ipse creaturæ, ut divinam ipsam sapientiam ac rationes in Deo connotant. Sic enim dicitur sapientiam effudisse super omnia opera sua; qua nimirum divina sua arte ita condidit, ut earum consideratione et intelligentia, naturæ intelligentes ipsa sapientiam in mente consistentem, ignorantiæ oppositam, acquirant; quasi Deo per creaturas docente, cum ipse ab illis nihil accipiat, sed in sapientia sua (m), et arte; (in decreto sum voluntatis) unus ipse, omnia quae sunt ullo modo, cognoscal. Quod erat mendum agnovit Gesn., sed emendare non potuit. Nobis restituto textu mss. nihil jam difficile occurrit. Nec necesse pluribus vexare, quod Obsop. illeque reddiderunt. Præstet una spongia cuncta delere, quam singulis suggillandis tempus otiose terere.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. (Fr. atque nihilum contrarium habet, uti dictum est, ut luntate hoc quod est eam esse vel non esse, babet. Rom. x1, 29. Aristotelem maxime suggillat et Peripateticos; cunctos denique philosophos, qui materiam Deo coævam ponerent, ipsam que necessario exsistentem; in quos Chrysost. non uno loco egregie disputat, ac reliqui Patres. Mirorque quomodo sic avide, qui Christiaue institati sumus, unumque noverimus cum scilicet qui Mosi locutus est, Qui est misit me, Aristotelicum istud hauriamus, Substantia nihil est contrarium, et non magis cum Maximo dicimus, esse illi contrarium non esse ac nihilum, quod una excludat divina voluntas, ipsum revera comes omni 27. Deus quidem qui ipsa per se exsistens essen tir el bonitas et sapientia sit; quin et his omnibus verius loquar) superior exsistat; nihil prorsus habet contrarium. Creata vero, ut quod omnia par ticipatione exque gratia habeant, quod sunt in re rum natura; utentia quoque ratione ac intelligentia, quod bonitatis ac sapientis capessendre idonea exsistant, contrarium habent; exsistentim quidem, non exsistentiam; capessende vero bonitatis ac sapientiae aptitudini, vitii pravitatem et ignoran tiam. Ac quidem ut hac semper exsistant aut non exsistant, ejus qui condidit arbitrii est et potesta tis: ut autem illius bonitatis et sapientire commercio gaudeant vel non gaudeant, in ipsa animorum voluntate consistit. 28. Graci, qui rerum essentiam ac substantiam ab lerno simul cum Deo exstitisse dicant, solasque ab eo accepisse qualitates quæ eam amiciant, essentiæ quidem ac substantis, dicunt nihil esse contrarium; omnemque adeo contrarietatem in solis qualitatibus esse. Nos autem unam divinam substantiam, dicimus omni contrario carere; quippe æternam et infinitam, hooque ipsum reliquis pra stantem, ut semper et ipse permaneant: rerum vero substantiae id contrarium esse contendimus, quod est non esse ac nihilum; inque illius quod vere ac proprie est positum potestate, ut illa semper exsislat, aut non exsistat. Tametsi ejus donorum haud ipsum poenitent ". Eaque ratione esse eam semper ac fore omnium conservatrice potentia ad perennitatem eam continente, tametsi non esse quæ ex nihilo ut esset, producta, in una ejus vo 29. Sicut malum boni privatio est, et ignorantia privatio scientix: sic quoque non ens atqne nihilum, privatio entis est, sou ejus quod est, non autem ejus quod est vere et proprie (id enim nullum contrarium habet), sed quod illius participatione est, quod vere ac proprie est. Ac priorum quidετα privationes, 499 creatorum voluntatem sequuntur; posterioris vero privatio, in ejus qui condidit voluntate positum est; qui ea qua pollet bonitate res semper esse vult, et quod ejus est muneris, ab eo semper suscipere. 50. Creatorum universim, alia sunt ratione utentin et intelligentia, contrariorumque capacia; puta virtutis et viti, scientiæque et ignorantis; alia dim versa corpora, ex contrariis constituta, terra scilicet, quod est, uno duntaxat illo excepto, uti excipit Maximus, quod est xuplu; in cujus necessario essentia est, quod est, quia unum a se ensque ne cessariumn est; reliqua quod sunt, ejus habent participatione, et quasi precario: quod dicere Maximuin non satis adverlit Gesn. dum movendam vocem ait, aut addendam negantem particulam in illis ejus verbis, quod etiam rite suffixerat Bill. Obsop. nihil bene, Sed ejus qui secundum participationem peculiariter est.

aere, igne et aqua. Atque alia quidem omnino in corporea sunt materiæque expertia, tametsi horum aliqua sint corporibus conjuncta; alia solum constituta ex materia et forma. 31. Omne corpus natura immobile est: movetur autem ab anima, partim utente ratione, partim Don ulente, partim etiam non sentiente. 32. Facultatum animae, alia nutrimenti est et augmenti, alia cogitandi et appetendi, alia utenda rationis et intelligendi. Ac primi quidem generis solum participes sunt stirpes et planta; secundi preterea, brulee animantes; tertii cum duobus reliquis, homines. Ac priores quidem duæ facultates, corruptioni obnoxiæ sunt, tertia vero ab ea immunis probatur ac immortalis. 33. Sanctae Virtutes tum aliae alias, tum humanama naturam illuminantes, aut sua impartiantur virtute, aut qua pollent scientia. Ac virtute quidem, velut divinæ simili bonitate, qua tum seipsas, tum aliae alias, ac inferiores demerentur, efficiendo deiformes: scientia vero, aut de Deo sublimius aliquid detegendo; Τu enim, inquit, Altissimus in aternum, Domine "; aut de corporibus profundius, aut de incorporeis animisque certius, aut de providentia clarius, aut de judicio apertius. 54. Mentis impuritas ea est primo loco, quod falsam cognitionem habeat: tum vero, quod universalium aliquid nesciat (quod scilicet ad humanam mentem attinet, angeli enim partium est, ac facultatis, ut ne singularium quidem aliquid nescial): tertio autem, quod vitio hærentes ac libididinosas cogitationes habeat: quarto demum, quod peccato consensum præbeat. 35. Anima impuritas est, non sic operari, ut illi ex natura comparatum est. Inde enim in animo gignuntur libidinosæ cogitationes ac vitiose. Tunc enim ut natura consentaneum est operatur, 433 cum patibiles ejus facultates (ira scilicet et cupiditas) incursu rerum, inque illis rationum et cogitationum, manserint a libidine ac perturbatione immunes. 36. Corporis impuritas est, peccatum quod ipso actu atque opere patratur. 37. Quietem diligit ac solitudinem, qui seculi rebus now allicitur: omnesque homines diligit, qui nullam diligit humanarum rerum: Deique ac divinorum pollet scientia, qui in nullo offenditur, vel propter delicta, vel propter cogitationes quas ex suspicione nascuntur. 38. Magnum quidem est, nulla rebus libidine alici; at longe hoc majus, earum etiam cogitationibus, a libidine immunem imperturbatumque manere. 59. Charitas et continentia, animum imperturbatum erga res rerumque cogitationes custodiunt. 40. Pius animus ac religiosus, non adversus res Psal. XCI, 9.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. pugnat, aut rerum cogitationes: sed adversus alfecius ac, libidines, quae illis conjunctae sunt. Puta, non cum muliere pugnat, vel cum eo qui fecit injuriam, nec cum eorum obversantibus animo cogi tatibus, sed cum affectibus, quos illi conjunctos habent 41. Belli tota vis adversus damones in eo site est monache, ut afectus ac libidines a mentis con ceptibus separet. Alias enim res absque libidine ac perturbatione videre non potest. 42. Aliud est res, aliud animi conceptus, aliud affectus seu libido. Ac quidem res est, veluti vir, femina, aurum, ac reliqua. Animi conceptus, puta, cujuspiam eorum quæ dicta sunt, nuda simplexque memoria. Affectus autem seu libido, velut amor Balienus a ratione, vel odium judicio rationis carens alicujus dictorum. Monacho igitur adversus affe- ' ctum ac libidinem incumbit pugnandum. 45. Vitiosa libidinosaque mentis conceptio, com gitatio est composita ex libidine seu affectu, mentisque illa conceptione. Separemus ergo ab ea libidinem seu afectum, eritque nuda ac simplex cogi tatio. Separabimus autem, dum voluerimus, per dilectionem spiritalem et continentiam. 64. Virtutes, ab affectibus atque vitiis mentem νon-separant: spiritales autem contemplationes, a nudis [fr. Sic emendare docuit unus cod. Reg. ac qui mihi multorum vice eat, Durr. cod. pro quod erat ediCis. Male vero Obsop. et Gesn. active reddunt, alter etiam solecismo, rerum insatiabilium, alter paulo Latinius, rebus insatiabilibus non enim quasi de rebus satiantibus ea vox dicitur, sed de personis, quae satiari non possunt. Phavor. λέγεipsis concepibus ac cogitationibus: pura denique oratio, ipsi Deo eam adhibet. 434 45. Virtutes, propter rerum creatarum scientiam sunt; scientia, propter eum qui scit ac cognoscit: cognoscens aulem ac sciens, propter eum qui ignota ratione scitur ac cognoscitur, scilque ac cognoscit supra omnem scientiae ac cognitionis modum. 46. Non velut aliquo indigens, qui supra quam plenus est, Deus, res produxit ut essent; sed ut ipse pro sua quæque ratione, participando, illius fruerentur bonitate; latareturque ipse in operibus suis videns ea lætari, et insatiabili insatiabiliter semper satiari. 47. Multos mundus pauperes spiritu babet, sed contra quam decet. Multos quoque lugentes, sed ob pecuniarum jacturam, vel amissiopem liberorum. Multos item mites, sed adversus immundos affectus ac libidines. Etiam multos esurientes et sitientes, verum ut aliena rapiant, ac injusta lucra quærant. Sed et multos misericordes, verum erga corpus et ea quæ ad corpus spectant. Multos mundo corde, verum inanis gloriæ causa. Multos pacificos, sed qui carni animum subjiciant. Multos qui persecutionem patiantur, sed tanquam immorigeri et inordinati. Multos qui probra sustineant ac convilia, Ait ergo Maximus, saliari insatiabiliter insatiabili, id est, ipso Deo: in quem vere nulla satietas cadit sui fruitione, uti nec in eos qui ejus fruendi participes sunt, quin semper, ac quanta æternitas est, beato fine illo frui ve lint.

sed ob turpia, quæ patrant. Verum ii solummodo beati, qui propter Christum ac Christiana pietate hac et faciunt et patiuntur. Quorsum vero: Quomiam ipsorum est regnum calorum, et, Quia ipsi Deum videbunt **, etc. Itaque, non quia hæc faciunt ac patiuntur, sunt beati (cum et ii quos dicebam, idipsum faciant), sed quod propter Christum ac Christiana pietate, hæc et faciunt et patiuntur. 48. In omnibus quæ a nobis aguntur, finis Deo exquiritur, ut sæpius dictum est; sive propter ipsum, sive alterius cujusquam gratia agamus. Ne igitur cum boni aliquid agere in animum induxerimus, humanum favorem ac auran captemus, sed Deum nobis finem proponamus; ut in eum semper aspicientes, propter ipsum omnia agamus, ne et laborem sustineamus, et mercedem amittamus. 49. Nudes ipsas bamanarum rerum ac negotiorum cogitationes, rerumque omnium conditarum considerationes, abjice animo cum precibus erit incumbendum; ne forte cogitans quæ deteriora sunt, ejus qui rebus omnibus citra omnem comparationem praestat, jacturam feceris. 435 50. Si vere ex animo Deum dilexerimus, ipsiusmet charitatis vi libidines atque affectus depellemus. Dei autern charitas in eo est, ut ipsum rundo, et animam cart præferamus; ea scilicet ratione quod spretis secularibus negotiis, ei jugiter per continentiam et charitatem et orationem, et psalmos concinendo, ac reliqua, vacemus. .51. Ubi diu multumque Deo vacantes, partis animae affectibus obnoxiæ curam egerimus, non amplius ad cogitationum insultus impingemus quin et solertius earum dispectis ac excisis causis, perspicaciores evademus, ut jam in nobis illud impleatur: Εt deperit oculus meus in inimicis meis, et in insurgentibus in me malignantibus audiet auris mea " 52. Cum mentem tuam pio ac juste versari, com gitando ea quæ sunt mundi, videris, etiam corpus tuum purum et a peccato immune scito perseveralurum: cum autem cogitando peccatis vacare videris, nec inhibueris, scito fore ut et corpus non diu maneat quin in ea labatur. 35. Quemadmodum corpus, mundum res habet; ita et aninous, mundum habet cogitationes ac rerum sensa: ac sicut corpus scortatur cum mulieris corpore, sic et animus cum mulieris cogitata fornia, per sui corporis cogitatam formam fornicatur. Mente enim et cogitando, corporis sui formam, cum mulieris forma videt commisceri. Similiter etiam inimici formam mentis cogitatione ulciscitur; ac perinde in reliquis peccatis. Quæ enim corpus in actu, ipsoque opere in rerum mundo facit, haec et animus in suo rationum mundo ac cogitationum. "Matth. v, 3 seqq. "Psal. xcı, 12.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. [Fr. (p) 22. * Matth. vit. 1. et Luc. vi, 37. r. v, 7. Psal. iv, 3. m hoc, ad Maximi textus integritatem nem, dederunt mass. cod. haud raavaritia redditur, quod est Maximus probe distinguit, ut prolem spa is ergo avaritia inordinatus uniarum amor, ut et vox ipsa sonat; avero vis ipsa injusta ac plus habendi rado circumveniendo proximum. γεννωμέimilitudo est spiritalium parentum cum carPATROL. GR. XC. 54. Non horrendum, ac quod stupeamus, menteque attoniti etiam atque etiam miremur, quod Deus et Pater neminem judicet, sed omne judicium dederit Filio "; Filiusque clamet: Nolita judicare, et non judicabimini *: Nolite condemnare, et non condemnabimini ". Similiter quoque Apostolus Nolite ante tempus aliquid judicare, quoadusque ve niat Dominus ". In quo judicio alterum judicas, teipsum condemnas "; homines autem, omissa cura lugendi peccata sua, judicium Filio abstulerint; ac velut ipsi immunes a peccato, alii alios judicent ac condemnent? Ac 436 calum quidem super hoc obstupuit, terraque inhorruit "; nec illi tamen præ stupore pudore ullo ducuntur. 55. Qui in aliorum curiosius delicta inquirit, vel etiam ex levi conjectura aut suspicione fratrem jadicat, nondum poenitentim fundamentum jecit, nec ut scrutetur ac intelligat, peccata sua longe multa plumbi talenta, gravi pondere superare ": nec co gnovit, unde fat homo gravi corde, qui diligat va nitatem et mendacium quaerat ". Idcirco velut insipiens et qui in tenebris ambulet, omissis peccatis suis, aliorum peccata cogitat, aut quæ reipsa sint, aut quæ male suspiciosus sibi ipse confingal. 56. (sui ille ac carnis cæcus amor), uti sepius dictum est, libidinosarum omnium cogitationum causa exsistit. Ex ea enim nascuntur tria generalissima cupiditatis vitia; gule scilicet, avaritime et inanis gloriæ. Ex gula autem, nascitur scorlationis vitium; ex avaritia vero, injusta rapacitas plusque habendi libido; ex inani autem gloria, vitium superbiæ. Omnis porro reliquorum vitiorum turba, cuique horum trium comes accedit; irm scilicet, tristitiae, injuriarum memoriam, acedis, invidia, detractionis, ac reliqua. Hæc igitur vitia, terrenis rebus animum fortiter illigant, gravissi mique saxi instar illi incumbentia, in terra delinent, cum ipse natura igni levior ac subtilior sit. 57. (sui ille ac carnis pravus amor) vitiorum omnium initium est et origo: fnis vero, superbia. Est autem abhorrens a ratione corporis amor. Hanc qui excidit, una cum illa, quæ ex ipsa suit, vitia omnia excidit. 58. Quemadmodum qui liberorum susceptione corporum parentes sunt, affectu ducuntur erga cos quos susceperunt: sic mens natura sermonibus "I Cor. Iv, 5. "Rom. 11, 1. Jerem. 11, 12. nalibus, quo sic utrique suis indulgent prolibus. itaque et sermones hic, præcipue libri sunt unde auctor Schol. Dufrenii cod. Terrent me hac, sic dicta Maximo, et a scribendo deterrent. Hoc sensu sanetus Ambrosius libros suos aliis relegendos et emendandos tradebat, etsi vir lantus erat: quod sic fere auctoribus suis placeant sua scripta, ac monumenta, naturali illa ad ipsa velut parentum in natos. Quod reddit Obson. compatiuntur, non satis aptum.

suis addictior est. Ac sicut parentibus, quo affectu in liberos effusiores exsistunt, quanquam ii omnino modis omnibus perquam ridiculi sint, omnium modestissimi videntur ac formosissimi: sic quoque Insipienti animo, quos sermones librosque ediderit, etsi omnium ineptissimi sint, omnium apparent prudentissimi et aptissimi. At sapiens, non sic sentit de suis sermonibus: secus vero, cum jam certo constare videatur, veros esse ac bonos, tunc maxime suo ipse judicio detrahit, aliosque viros sapientia ornatos, sermonum suorum librorumque 437 et rationum judices constituit, ne forte in vacuum currat aut cucurrerit "; illorumque judicio, suum ipse sensum confirmat ac statuit. 59. Ubi probrosiorum vitiorum seu affectuum aliquod viceris; puta gulositatem, aut scortationem, aut iram, aut plus habendi rapacem libidinem, statim in te involat inanis gloriæ vitium. Quod si hoc quoque superaveris, illi superbia vitium succedit. GO. Probrosa omnia vitia atque affectus, dum animum subactum tenent, inanis gloriæ vitium ab eo procul expellunt. Ubi autem superata fuerint, quæ dicta sunt vitia omnia, illud idem in ipsum solvunt atque immittunt. 61. Inanis gloria, quandoque quidem sublata, quandoque autem manens, superbiam parit. Ac quidem sublata, elationem animi sibi blandientis gignit; manens vero, arrogantiam sensibus ingerit. 62. Inanem gloriam tollit, occultus operis labor ac nullis arbitris: superbiam vero, quod Deo ascribas que virtutis palaestra bona geris. 65. Qui Dei scientia dignatus est, ac qum ex illa est, voluptatis sensu vere imbutus est, quas parit voluptates cupiditas ac libido, cunctas libens spernit. 64. Qui terrenorum cupiditate ducitur, aut cibarum ducitur cupiditate, aut venereorum, aut lin. manae glorie, aut pecuniarum, aut cujuspiam corum, quæ illa sequuntur: ac nisi his praestantius aliquid animo occurrat, quo ille desiderium transferat, nulla re suadeatur, ut hæc prorsus conicmnat. His porro Dei ac divinorum scientia, citra omnem comparationem, praestantior est. 65. Qui voluptates contemnunt, aut timore contemnunt, aut spe, aut scientia, aut etiam charitate in Deum. 66. Quæ sine affectu ac passionis expers divinorum scientia est, haud satis ad terrenorum contemplum animum inducit; sed nudæ simplicique "Galat. 11 2. Marg. Fr. Edita, quod sensu non difert. Sumitur enim pro simplici et Solvunt itaque, sinuntque invadere animam inanis gloriæ vitium, quam ejus patientes, probrosi illi affectus, ea propellebant. Obsop. barbare prorsus nulloque sensu reddit. Gesn. inepta conjectura, Forte quam et Billius jam suffi Editi hoc capitulum superiori nectunt; unde (r). Terrent me ista, et a scribendo avertunt. nec centuriam cap. absolvunt. Gesn. Cognitio ab affectibus aliena: quasi si vitium ac libidinem hic significet, non ipsum cha ritatis affectum, cum quodam divinorum gusto sensu, qui præcipue sapientiae est: vocatque idem Maximus sequenti cap. quo ait mentem divinis contemplationi bus astringi.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. rerum sensilium cogitationi similis exsistit: 1 circo non paucos invenias, qui ingenti scientia praediti, suum more in cœno, in carnis afectibus ac libidinibus volulentur". Tantisper enim, ea, quam adhibuerunt, diligentia purgati nactique scientiam, postmodum negligentiores effecti, Sauli similes exstiterunt. Is namque regno potitus, nec illo ut dignum 438 erat ac res poscebat administrato, formidabili irae exemplo, eo dejectus est. Quemadmodum simplex nudaque rerum manarum cogitatio, non cogit animum res divinas contemptui habere, sic nec simplex divinarum com guitio ad humanarum prorsus contemptum adigit quod nempe veritas, hactenus nobis in umbris ac simulacris consistal. Hineque adeo est, ut beato charitatis affectu ac passione spiritalibus contemτοῖς plationibus ac sensis mentem addicente, indigeat; quæque terrenis, ea que vacant materia, sensil busque, spiritalia ac divina anteferre suadeat. 68. Non omnino qui affectus ac libidines amputavit, animique rationes simplices reddidit, jam quoque affectus ad divina convertit: sed feri po test, ut neque humanarum, nec divinarum rerum sensu aliciatur; uti in illis proclive est, qui actio nem colunt, ac necdum scientia donari meruerunt, qui nempe supplicii metu aut regni exspectatione, ab affectibus atque vitiis sese abstinent. 69. Per fidem ambulamus, non per speciem "; habemusque scientiam in speculis ac enigmatibus. Idcirco etiam multam eis operam navemus necesse est, ut longa eorum meditatione et attenta consi deratione, firmum satisque tenacem contemplationum habitum nanciscamur. 70. Si ad molicum excissis affectumum libidinumque causis, spiritalibus mentem contemplationibus addixerimus, nec in eis semper morati fuerimus, in hoc ipsum incumbentes, reique id caput habentes, facile iterum ad carnales affectus libidinesque convertemur; nullum inde commodum reportantes, nisi solummodo nudam ac simplicem scientiam, cum animi scilicet sibi placentis elatione conjunclam; cujus is finis, ut cum ipsa paulatim scientia obnubescat, tum mens ad terrena penitus desciscat. *II Petr. 11, 22. "II Cor. v, 7 Erat mendose, quod ipsum habuerat Durr. cod., sed erat in eo emendatuiin. Decoxerunt tamen Obsop. et Gesn. Locus Pauli est, quo respicit Maximus, Cor. xit Videre autem, non virtutis, sed scienttie est atque fidei, seu cognitionis p 71. Dilectionis vituperium labemque liabens af fectus, terrenis rebus animum addicit: laudem vero habens, etiam divinis devincit. Sic enim menti inolitum, ut quibus in rebus moratur, in illis et dilaletur; in quibus autem dilatatur, ad hæc et cupiditatem dilectionemque convertat, sive divina propriaque et spiritalia, sive carnalia resque et affeclus seu vitia. quod mutandum conjicit Gesn. merito Billio displicet. 'Ac sane vox est in Scripturis fre. quens, pro diligenti exque animo divinarum rerum consideratione ac meditatione; sic Isaac erat in agro eum Rebecca ei obviam facta est sic apud Davidem passim, vox, nulla co sensu exstat in Scriptura.

Deus visibilem hunc mundum et invi- of. sibilem condidit: animamque et corpus utique ipse fecit. Ac siquidem mundus iste visibilis talis est sicque pulcher, qualis rogo qui est invisibilis? Cumque hic illo præstantior sit, quantum ambobus præcellit Deus, qui condidit? Cum igitur Deus, ipse omnium qua bona quæve pulchra sunt opifex auctorque, creatis omnibus praestantior sit, qua, queso, ratione mons, dimisso eo quod cunctis prestatius est, oinniuin delerrimis otium atque operam ponit? carnalibus scilicet vitiis ac affectibus. Num palam idcirco, quod ab ortu nativitatis cum carne versata cique consuescens, ejus quod omnibus præstantius est ac cunctis eminet, nondum perfecte periculum ac gustum fecit? Modo igitur longa assiduaque continentis voluptatum, divinorumque meditationis exercitatione, ab ea sensim affectione ac libidine, eam strenue abjuncrimus, ipsa paulatim in divinis proficiens dilatabitur, suamque agnoscet dignitatem; ac totam postremo amoris vim transferet in Deum. [Fr. 75. Qui nulla vitii labe aut pravitate fratris peccatum dicit, duplici ex causa dicit, vel ut eum ipsum emendet, vel ut alii utilitatem praestet admonendo, cui consultum velit. Extra bas causas, aliaque ratione, sive quis ipsi delinquenti, sive cuilibet alii dixerit, exprobrando dicit aut oblem quendo, nec quin a Deo deseratur, effugiet; sed vel in idem, vel in aliud omnino delictum prolapsus, aliis arguentibus ac exprobrantibus, erubescel. 74. Non una eademque ratio est idem opere pec-c catum committentium, sed diverse. Verbi gratia, aliud est ex habitu, aliudque ex quadam velut subreptione motuque incauto peccare: cum quis, nec ante peccatum animo cogitabat, nec post peccatum allicitur; quin potius, ejus causa quod accidit, graviter dolet. Qui vero ex habitu, secus omnino; tum namque primum non cessabat mente peccare, tum post actionem redue peracta, cumdem animo affectum retinet. 75. Qui inanis glorie caus virtutes colit, planum est ejusdem etiam gratia scientiam colere. Qui autem sic animo comparatus est, is nihil agit aut loquitur, quo edificet, sed velut qui in omnibus, ab iis qui vident aut audiunt, gloriam 440 captet. Proditur autem affectus atque libido, cum quibus. dam eorum, quos dicebam, illius facta aut verba vituperantibus, inde graviter dolet; non ea ratione, quod illos non aedificaverit (nec enim is illi scopus erat), sed quod ipse contemptus sit. 76. Avaritime vitium ac labem inde deprehendas, quodquis intus accipiat, ac tristis tribuat. Qui ejusmodi est, haud idoneus rerum pecuniarumque dispensator exsistat. Ilec nempe Dei consueta ultio, cum quis fratri detrahit, vel temere judicat, qua laborat ipse aut inani gloria aut superbia, ut nimirum castigandus, in eadem ipsa quae judicat aut carpit sinatur cadere, quæ est divina derelictio, substractione praseniis ejus auxilii et efficacis, quo absente zal frustra sibi blanditur me praesumit, quisquis in agit, ac cui in omni actu suo, quo ad Deum teneti, auxilium speciale necessarium sit. Male Obsop. et Gesn. Nequaquam divinam retributionem effugies. Jamn supra c. inter eos quibus cure sunt pecuniæ, sive ut parentur, sive ut serrentur, ponitur,

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. [Fr. anus, ait Maximus, earum recte rationem habet, ut non desit aliquando quo cuique necessaria tribuat: ubi Obsop. et Gesn. non bene, curam familiæ obiens; quod esset privatarum solum pecuniarum distributor, non publicarum; com bujus maxime intersit, ut pecuniae suppetant, quo et divinius bonum illis vel servandis vel erogandis propositum habet: hic, nihil eis exposita vox, at certe non extra mentem auctoris detorta, Non potest economicum agere. Arcarius dictus ejusmodi, 77. His ex causis, quæ accidunt mala,. aliquis sustinel: aut propter Dei charitatem, aut propter spem retributionis, aut supplicii metu, aut timore humano, aut propter naturam ac indolem, aut propler voluptatem, aut lucri, aut inanis loriae causa, aut quia necessitas cogat. 78. Aliud est a cogitationibus liberari, aliud ab alfectibus ac vitiis immunem præstari: nec raro contingit ut quis a cogitationibus liberetur, per earum rerum absentiam ad quas libidinose aficiebatur, cum tamen affectus ac libidines in animo delitescant, rebusque emergentibus ac coram objectis se prodant. Observandus ergo animus in rerum præsentia, ac videndum in quam tandem affectu ac libidine feratur. 70. Verus ille amicus est, qui adverso rerum casu obortas aerumnas et necessitates et calamitates ac clades, tempore tentationis, quasi proprias, una cum proximo imperturbate sedatoque animo sustinet. 80. Ne conscientiam, optima tibi semper consulentem spreveris. Divinum enim et angelicum tibi consilium ac voluntatem suggerit, liberatque al occultis animi sordibus, ac in exitu fiduciam tibi ad Deum præstabit. 81. Si prudens cognitor ac modestus elici vis, nec jactantiae inanisque fastus vitio servire, quare semper in rebus quid scientiam tuam lateat. Cumnque plurima atque diversa te latere compereris, miraberis pro ea qua laboras ignorantia, sensumque et animos comprimes; teque ipsum agnoscens, multa magnaque ac admiranda intelliges. Quod quis enim se scire existimat, deest illi quo ad scientiam proficere liceat. 82. Ille serio salutem consequi cupit, qui medicinalibus remediis non resistit. Sunt vero hæc, dolores, arumnæ ac mala, variis casibus rerumque turbinibus 441 immissa. Qui autem resistit, nescit quidnam hic negotii agatur, quidve lucri consecutus humanis migraturus sit. 83. Inanis gloria et avaritia, altera alteri parens. Qui enim inani gloria laborant, ditescere student, laborantque inani gloria, qui student ditescere, quod nempe ad sæculares attinet: monachus enim, cum nihil in censu habet ac pauper est, tum magis inani gloria tumet. Sin autem habet pecunias, eas abscondit, erubescens, ut quem pudeat habere, ceu rem quæ institutum illius dedeceat. 84. Inanis gloriae monachi proprium est, ut virtutis nomine se illa efferat, eorumque quæ ex virtulis ratione sunt: ejus vero proprium superbiae quasi aerarii vel privati vel publici quæstor; ine plus certe huic muneri, si libenter accipiat, nec nisi invitus ac tristis tribuat. Cognitor, inspector, qui ad judicandum seu arbitrandum aliquid accitus sit, ut ait Bud. adducto Luciani loco. Eliam Hesych. Praeclara hace Maximi sciendi regula, quod teipsum nescientem scias. Non male Gesn. sapiens.

est, ut ob opera gestaque extollatur, ac reliquos spernat, et ut sibi haec, non Deo ascribat. Secularis autem inanis gloriæ ac superbiæ proprium, ut et pulchritudinis et divitiarum et potentiæ et prudentiæ nomine inaniter glorietur ac fastu intumescat. 85. Secularium virtutes ac ornamenta, monachorum vitia sunt ac detrimenta; vicissimque monachorum virtutes et ornamenta, saecularium sunt vitia et detrimenta. Puta, sæcularium ornamenta sunt, divitia, gloria, potentia, deliciz, bona corporis habitudo, honesta soboles et copiosa, et quæ sunt ejusmodi: ad quæ si veniat monachus, actum illo est. Monachi autem ornamenta atque virtutes, paupertas, ignominia, imbecillitas, continentia, corporis labor ejusque amictatio, et cartera talia; ad quæ secularis invitus veniens, ingentem ruinam ac detrimentum ducit; nec raro periculum est, ne et sibi laqueo guttur frangant; nece desunt quos fregisse et constat. 86. Cibi, duplici ex causa conditi sunt: alimenti scilicet, et curationis. Qui igitur præter has causas sumunt ut qui rebus a Deo in usum concessis abutantur, tanquam voluptarii condemnandi sunt sed et in omnibus rebus, peccatum abusus exsistit. 87. Modesti animi sensus (seu lumilitas) jugis oratio est, conjuncta lacrymis et laboribus. Haec enim Deum semper in auxilium invocans, in propria virtute et sapientia insipienter confidere non sinit, nec eferri adversus alius; quæ vitii superbiæ graves ægritudines sunt ac noxæ. 442 88. Aliud est adversus simplicem cogitationem pugnare, ne affectum ac libidinem nioveat; aliud pugnare adversus eam quæ sit libidinosa et cum affectu, ne in consensum trabat. Neuter autem modus cogitationes in animo morari ginit. 89. Vultus maestitia, injuriarum memoria comes est. Cum igitur animus vultum fratris quasi in speculo maestus conspexerit, palam est injuriae memorem, ipsum odio prosequi: Via autem corum qui injuriarum memores sunt, in mortem; quippe cum, omnis injuriarum memor, iniquus sit ". c comiterque et amanter illo utere, ipsumque morbo 90. Sin autem tu erga aliquem injuriarum memor rancorcin habueris, ora pro eo, sicque passionis atque alfectus motum cohibebis: ea nempe rationc, ut orando, ex mali, quo is affecit, memoria, tristitiam separes ac dolorem. Ubi autem charitate diffusus atque humanitate pronus evaseris, omnino ex animo passionem affectumque profigabis. Sin autem ex accepta injuria alius in te infenso animo est, esto ad eum gratiosus et humilis, liberabis. 91. Ut ejus qui invidet dolorem sedes, hoc opus hic labor est. Malum enim et noxam sibi ducit, id **Prov. x11, 28; xx1, 24. Preclara otriusque status notæ, quo Deo militamus, et quo militant sæculo Ipsa aperta ac plana doctrina, serioque illi, qui status monachi perfectionem nan. cisci velit, ad Evangelii normam, præ oculis la. benda.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA III. Εt in te boni, cujus tibi causa invidet; nee aliter fiat [Reg. 97 Kom. xn, 15. Non satis felici conjectura Bill. perinde txann legi posse existimavit, quod puro iyporum mendo erat txán. Nec tam Gesn. emendaverat, quam legisse Obsopaeum adverterat uterque enim, Fractum est aliquid cum furto ablatum, ipsum pene sit quod amissum; nec de ut ejus sistas livorem, quin aliquid cum celaveris. Sin autem illud ejusmodi sit, quod multos quidem juvet, illi autem doloris segetem ministret, utram partem contemnes? Igitur necesse est, ut a plurium vulgique utilitate stes, nec tamen, quanta facultas, illum negligas, necve te vitii pravitate pariter trabi sinas, ut qui non morbo, sed co laboranti opem fe ras: sed sensus modestia, eum semper tibi superiorem existimes, omnique tempore et loco ac negotio primas illi cedas. Tuam vero ipse invidiam sedare potes, si quibus gaudet, in quem invidia concitaris, pariter gaudeas, ac quibus dolet, ipse etiam pariter doleas, implens illud Apostoli: Gasdere cum gaudentibus, et flere cum flentibus". 92. Mens nostra duorum quorumdam media est, quorum uterque operatur, quæ sibi propria labet; aller, virtutem; alter, vitium; inter scilicet angelum atque dæmonem. Libera vero illi facultas est, atque potestas, utrum velit sequi, aut cui resistere malit. 443 93. Sancte Virtutes, nos ad ea provocant, quae honesta ac officii sunt: naturalia vero semina ac luna voluntas, ope juvant: daemonum autem incursus, affectus ac vitia malaque voluntas correborant, 94. Puram mentem, quandoque quidem Deus Ipse illi immeans, docet; quandoque fero sanctae Virtutes, que sunt honesta suggerunt: quandoque ipsa rerum indoles diligentius animo inspecta ac considerata. 95. Lam, qui scientia compos effectus est, necesse est, tum rerum conceptus servare a libidine puros; tum sensus spiritales, tutos: tum denique tranquillum orationis statum. Haud Linen fieri potest ut hac semper præ carnis eruptionibus servet; fumo scilicet per insidias demonum ei obturbante. 96. Non omnibus quibus dolemus, his et irascimur. Plura enim sunt quæ tristitiam doloremque cient, quam que iram Pula, vas fractum est; periit, seu amissum est; hic quidam diem obiit. Ob hæc enim et similia, dolemus tantum; ob alia vero, dolemus simul et irascimur seu indignamur, animis non satis ex virtutis ratione compositis. 97. Animus rerum conceptus suscipiens, pro uniuscujusque ratione alio alioque modo componitur. Dum autem spiritaliter considerat, ad singulos spiritales sensus varie transformatur. At in Deu versans, omnis formam atque figure prorsus expers efcitur. Ejus enim qui uniformis est consideratione, uniformis ipse totusque lucidus redditur. buerit Maximus ejusbem pene generis geminare exempla, omisso quod sie in promptu est. Quotus enim quisque est, qui non fracto vase casu aliquo doleat, perinde ac aliquo amisso? Ita denique reprz sentant codd.

98. Anima periecta est, cujus pars patibilis vi tota vergit in Deum. 99. Mens perfecta est, quæ per veram fidem, ipsum excedentem omnem scientiam modo scientiam omnem excedente, supra omnem scientia modum cognovit, ejusque operum, universa contemplata est, inque eis Providentia ac judicii universalem scientiam (quantum scilicet concessum hominibus est) accepit. 100. Tempus trifariam dividitur; ac quidem fides, tribus ejus partibus coextenditur: spes autem, uni duntaxat: charitas, duabus. Ac quidem ides atque spes, ad certam usque periodum; charitas vero in infinita sæcula ei unita, qui super quam infinitus est, semperque ipsa seipsa auctior perseverat. Ac ideo: Omnibus major est charitas "". 444 EJUSDEM Quater centena capita de charitate. 1. Primo admiratur animus divinam per omnia infinitatem cogitans, illudque impermeabile ac multis nominibus expetitum pelagus reputans. Tum stupet, quomodo ex nihilo, rerum ut essent, produxerit naturam. Quemadmodum vero magnitudinis ejus non est fnis ", sic neque ejus sapientiæ inventio exsistit '. 2. Quomodo enim non stupeat, immensum illud omnemque excedens stuporem, bonitatis pelagus considerans? Aut quomodo non mente excedat, secum ipse cogitans, qua ratione ac unde orta sit, rationalis intelligensque substantia, necnon quatuor elementa, ex quibus sunt corpora, cum nulla materia præiverit, unde hac orirentur essentque procreanda? Quæve illa potentia in actum mote, hac in rerum naturam produxit? Verum Graeci id non admittunt, qui omnipotentem bonitatem, ejusque vim efficacem, omnemque sensum excedentem sapientiam et scientiam, minime noverint. 3. Deus ipse ab æterno conditor, cum libet, Verbo sibi consubstantiali ac Spiritu (quæ ejus ininita bonitas est!) res condit ac facit. Neque dixeris: Qua nunc ratione Condidit, qui semper bonus esset? Nam et ego respondebo, infinitæ essentia imperscrutabilem sapientiam, sub scientiam humanain non cadere. 4. Ab æterno in ipso præexsistentem rerum scientiam, tura, cum placuit, conditor essentia donavit atque produxit. Absurdum enim est in Deo, qui sit omnipotens, dubitare, an possit aliquid essentia donare ac producere, cum libuerit. 5. Quamobrem Deus res Condiderit, quare; est enim res ejusmodi quæ sciri queat. Quomodo autem ac quam ob causam noviter, noli quærere; neque enim istud tale est, quod in mentem tuam cadat. Divinorum enim, alia mortalibus comprehendi possunt, alia eis incomprehensa exsistunt "I Cor. xi, 13 "Psal. CXLIV, 3. Baruch III, 18.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA IV. Contemplatio enim non coercita ac liberior, forte etiam in præceps agat, ut est sancti cujusdam (b) sententia. (d), 'Cant. 11, 20. Greg., Orat. In diem natalem, et 2 In Pascha. Hoc nimirum singulare diving substantiæ, ut tota substantia sit, nulla qualitate imbuta, quod creatis omnibus ita convenit, ut ab ca absolvi conditione non possint. Non bene novus vocum cusor atque interpr. Obsop. Εt non facta, Gesn. et sequalis, quod mihi licentius pro vocis insolentia: etiamsi vim Grece vocis reddere voluit. Quod demum in fine cap. est, quæ vera ratio divinæ in omnem creaturam providentia, quod non sit immunis a mutatione. Lepi-. dus scilicet interpr. Obsop tanquam non liberæ conversionis. stupor! Sermo est de creaturi conferentibus ad vitam bene exque virtute componendam, quod ubique Maximo est quod unum nostrum est, medium inter esse, et 445 6. Sunt qui dicant res creatas ab aeterno Deo coexsistere, quod est impossibile. Quomodo enim possit fieri, ut quæ modis omnibus finita sunt, ab aterno illi coexsistant, qui per omnia inf nitus est? aut quomodo creatur vere ac proprie, que Creatori atque auctori coæternæ exsistant * Verum doctrina hæc Græcorum est, qui Deum non quidem substantiarum, sed solummodo qualitatum conditorem esse tradant. Nos vero qui Deum omnipotentem noverimus, non qualitatum, sed substantiarum illis imbutarum, ipsum conditorem essa dicimus. Quod si ita est, quæ sunt creata non ab zterno, Deo coexsistunt. 7. Partim Deus cognosci potest ac divina; partim nobis ignotus est. Ac quidem cognosci potest, quantum ad ea, quæ sunt circa ipsum theoremata et sensa; quod vero ipse exsistit, ignotus est. 8. Noli in simplici ac infinita sanctæ Trinitatis substantia habitus et habilitates quarere, ne com positam eam feceris, perinde ac creata: quod absurdum et nefas in Deo cogitare. 9. Sola simplex et uniformis, nullaque imbuta qualitate, et pacata et tranquilla, infinita et omni potens, omniumque effectrix essentia. Omnis autem creatura composita est ex substantia et accidente egeique divina Providentia, ut quæ minime libera sit a mutatione. 10. Omnis intelligens sentiensque substantia, vires a Deo percipiendi accepit, in rerum naturam producta: cujus quidem partium ut intelligat, vires intelligendi, cujus vero ut sentiat, vires sentiendi. 11. Deus quidem solus nullius rei particeps, nihil quam impertit: at creatura, et par ticeps est et impertit: particeps in hoc, ut sit, et bene sit; impertit autem solum bene esse: aliter tamen substantia corporea, aliter vero incorporea et spiritalis. 12. Incorporea quidem et spiritalis substantia, tum loquendo, tum agendo, tumque etiam sui consideratione, ut sit bene impertit: ac corporea, sui duntaxat conspectu et consideratione. semper esse, quæ labemus sine nobis, a Deo; sciteque distinguit de spiritali et incorporea substantia, et de corporali; quod illa confert sermone seu locutione vitæque exemplo, ut in angelis et hominibus, quatenus et ipsi sermone docent, vitæque exempla edunt; confert etiam, quia potest ipsa in se considerari, ut Dei scilicet opus, in quo eluceat sapientia potentiaque artificis: quo uno modo, conferre ait substantiam corporalem. Resque notior, quam ut notari aliquid necesse fuerit, nisi cogeret Obsep. stupor atque Gesn. quibus év est contemplans, et contemplando: quasi contemplatio ipsa active sit perficiendo alios, sitque propria substantiæ corporalis; et illa una ad vitam bene componendam, hæc nobis conferat, cum ef muta sit, nec actionis ad exemplum capes. O novi scilicet commatis de Calvini hara theologuse

15. Ut quidem ratione utens ac intelligens substantia semper exsistat, aut non exsistat, in ejus positum voluntate est qui omnia bona condidit ut autem hacc animi proposito bona sint aut mala, eorum quæ sunt condita voluntatis est. 446 14. Non circa essentiam eorum, quæ condita sum, malum consideratur, sed circa errantem et inconsultum motum. 15. Animus tunc ex ratione movetur, cum ejus pars concupiscens continentia nitet, parsque irascens odium aversata, dilectioni studet: ac demum rationis facultas, orandi assiduitate ac spiritali contemplatione, apud Deum versans, illi consuescil. 16. Necdum perfectam nactus est charitatem, nec divina Providentiæ altan assecutus scientiam, qui " in tempore tentationis, in malis quæ eveniunt, non longanimis ac prolixa patientim exsistit; sed a spiritali fratrum dilectione seipsum abscindit. 17. Diving Providentiæ finis est, ut ex malitia atque vitio in varia scissos, per rectam fidem ac spiritalem dilectionem unitatis vinculo constringat. Ilæc enim causa est cur Salvator morte functus sit ac passus: Ut Dei filios, qui dispersi erant, congregaret in unum *. Qui ergo molesta non sustinet nec tolerat tristia, nec in iis quæ laborem habent patientiam servat, extra divinam charitatem ac Pro videntiæ finem ambulat. 18. Cum charitas longanimis, benignaque ac sua vis sit qui parvo ac dejecto animo est in malis quæ accidunt, eamque ob rem maligne agit in eos qui aliquid laserunt, ac se a charitate, quae est erga illos, abscindit; quomodo a diving Providentia fine non excidit? 49. Attende tibi, ac cave, ne forte quod te dirimit a fratre malum, non in illo, sed in te inveniatur; ac stude cito illi reconciliari, ne a mandato excidas charitatis. 20. Cave præceptum charitatis despicias, quomiam per ipsum Dei filius eris: ejusque violati reus, filius gehennae invenieris. 21. Hæc fere sunt quæ ab amicorum dilectione disjungunt; invidere aut sustinere invidiam, damnum facere aut pati, probro habere aut haberi; ac quas suspiciosus animus rationes obtrudit. Ne forte igitur aliquid ejusmodi egeris, vel passus sis, camque ob rem ab amici dilectione abjungeris. 22. Accidit tibi, fratre auctore, nonnulla tentatio, conceptusque dolor in odium impulit. Cave ne ab odio vincaris, sed vince odium in charitate. Ut autem vincas, ita demum fet, si vere ex animo ad Deum pro eo oraveris, 447 ejusque ipse defensionem susceperis; ac tum illa eum delinias, tum teipsum tentationis auctorem arbitreris, longa paLientia ferens, donec nubes ista obscurumque transierit. Joan. x1, 52. 1 Cor. 111, 4. [unus Reg. qui sic sacris profanisque sapientibus inaudita ac nec stipite digna, Maximi confessoris nomine (lami scilicet nominis theologi) ingerant I

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA IV. Longanimis prolixæque patientire est, qui tentationis præstolatur fnem, ac sustinentiae gloriam nefert. 24. Vir longanimis, multus in prudentia "; quod scilicet omnia quae illi eveniunt, in finem refert; illiusque exspectatione, aerumnas malaque suffert. Finis autem, est vita aterna, ut sentit divinus Apo stolus *. Hac est autem vita aterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Jesum Chri stum ". 25. Cave spiritalis dilectionis jacturam facile feceris; quippe cum praeter illam, nulla alia reliqua sit hominibus spes salutis. 26. Videsis, ne fratremn heri spiritalem ac virtute faltum, ob odium tibi hodie nequissimi fraude potius charitatis patientia, besterna illius bona re ac labe immissum, malum judices et pravum: sed putans, hodierni odii virus ex animo abiice. 27. Ne, quem heri præ morum honestate laudabas, ac virtutis nomine prædicabas, hodie ut malum pravumque vituperes, quod dilectionem tuam odio mutaveris; nempe improbi tui odii defensionem quaerens, quod fratrem criminaris: sed persevera in iisdem laudibus, tametsi adhuc agro animo sis doleasque, facileque ad salubrem dilectionem animæquior factus reverteris. 28. Cave ne laudem qua fratrem prosequi consueveras, ob dolorem adhuc in corde latentem, in fratrum reliquorum coetu congressuque adulteres, clam inter fabulandum commiscendo, quod illi vitoperio cedat: sed magis cum sermo miscendus erit, puram adhibe laudem, vereque ex animo pro illo, ac pro teipso, ora; fietque ut brevi admodum exitiosa odii labe libereris. 29. Ne dicas te non odisse fratrem, qui cjus memoriam averseris. Verum audi Mosem dicentem Nou oderis fratrem tuum in corde tuo: reprehensione reprehendes fratrem tuum, et non assumes propter illum peccatum ". 30. Si forte contingat, ut frater tentatione puisa tus, detrahendo merosior insistat; tu tamen cave, ne eodem proposito, interpellante nequissimo de mone, a charitatis statu transferri te 448 patiaris. Ut autem transferaris nunquam fiat, si maledictis lacessitus, benedixeris: si insidiis appetitus, benevolentiam tenueris. llac Christiane philosophiæ via; qua, qui exorbitat, haud unquam Christi contubernio ac societate gaudebit. 31. Ne quasi benevolos tuique cultores existimaveris, qui tibi in aurem sermones insusurrant, quibus in fratrem tristitia atque odio incendaris, tametsi vera narrare videantur; sed tanquam pestiferos serpentes ejus generis homines aversare; tum ut illorum maledicentiam compescas, tum ut ipse animum tuum a nequitia liberes. 32. Ne obscuris ac perplexis verbis fratrem pu * Prov. 29. * Rom. vi, 22. * Romn. xv, 5. * Levit. xix, 17.

pugeris; ne illo paria respondente, dilectionis affectum ex amborum animis expuleris: sed charitatis fiducia, vade, eumque argue ", ut sublatis quæ dolorem animo ingerebant, te pariter ipsum que turbatione atque animi ægritudine liberes. 53. Omni diligentia scrutare conscientiam tuam, ne forte tua culpa frater non reconciliatus abscesserit; ac ne falsa quasi supputatione fallendam cam putaveris, quæ noverit occulta tua, accusatura quo tempore vivis excedes, ac offendiculo futura dum precaris. 34. Ne pacis tempore, eorum quæ dicta sunt a fratre, cum is ægro animo esset memineris, sive ille in faciem ac coram acerba locutus est, sive ad alium oblocutus, ex quo postea audieris: ne, dum veteris rixa ac injuriae cogitationes admittis, ad exitiosum fratris odium revertaris. 35. Non potest animus utens ratione, quandiu secum ipse in hominem alit odium ac premit, cum Deo, qui dedit mandatum, pacem habere: Si enim, inquit, non dimiseritis hominibus peccata eorum, nec Pater vester calestis dimittet vobis peccata vestra ". Sin autem ille pacem nolit colere, tu saltem te ab odio immunem serva, vere ex animo pro illo orans, nec apud ullum ei obtrectans. 36. Sanctorum angelorum nulla verborum vi explicabilis pux, duplici hoc affectu firma consistit; nempe charitate, qua Deum. et qua ipsi alter alterum prosequuntur. Similiter vero etiam omnium sanctorum qui a seculo fuerunt. Pulcherrime igitur ac optime dictum Salvatori nostro est: In duobus his mandatis tota lex pendet et prophetæ ". 449 37. Ne tibi ipse placeas, et fratrem odio non habebis nec te ipse ac carnem prave amaveris, Deique amans ac religiosus eris. 38. Siquidem cum spiritalibus vitam ducere animo constitutum est, ex ipsis statim foribus, tuis voluntatibus nuntium remitte. Non enim aliter feri poterit, ut vel cum Deo, vel cum illis pacem habeas, quibuscum vitæ societatem inieris. 39. Cui perfectam nancisci claritatem licuit, omnesque vitae suae rationes ad eam composuit, hic vtique Dominum Jesum in Spiritu sancto dicit "; vicissimque contraria. 40. Quæ in Deum charitas est, ad divina colloquia sublimem propense semper animum levat quæ autem ad proximum est, bene semper de illo facit cogitare. * Matth. xvm, 15. to Matth. vi, 14, 1 Matth. (e-n) Quasi, ejus rationes fallas. Nota vocis significatio ex Bud. et aliis, auctorumque frequenti usu, in iis qui falsis supputationibus ac rationibus, aliquid subducere, ut in vectigalibus, ac similibus, satagunt. Nihil bene Obsop. et Gesn. Et ne contemnas illam. Etsi enim hic conscientiæ contemptus est, at explicandum cum Maximo, in quonam est contemptus; in eo scilicet, quod quis putet sibi consultum, ut illins fallat rationes, quasi vel nesciat que mala fiunt aut xxi, 40. 1 Cor. xit, 3. velut præevaricatrix, quae noverit possit non 2000sare. Quod erat, quuntque qui supra, necessario mutatum ex mss. retinenda, disne debuisset Maximus, vel quid simile, cui merito quadrare potest. &nov est: Incerta mortis hora alque excessus; BOR occultus vitæ exitus, sed valde notus, quem nemo non sibi instare sciat.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA IV. 41. Ejus est qui inanem adhuc gloriam diligit, vel terrenæ ulli rei addictus est, ut ob temporanea erga aliquos agro animo sit, aut in eos injuriarum memor, morosior exsistat, vel odio ipsos prosequatur, vel turpibus cogitationibus inserviat: verum cuncta hæc longe aliena sunt ab animo religioso ac Dei cultore. 42. Cum tecum ipse animo nihil turpe aut dixeris autre egeris, nec ei qui lasit injuria, vel fama detraxit, eo nomine iram reservaveris; interque precandum mentem semper nulla terrenia cogitantem nullisque imbutam formis habueris, tum noveris assecutum te esse modum imperturbationis ac perfecte charitatis. 45. Haud leve certamen est, ut ab inani gloria libereris. Ab ea autem liberari præstant virtutum occultata exercitatio ac cultus, crebriorque ad Deum oratio. Signum vero animi jam ab ea liberati, cum nulla simultate movetur in eum qui detraxit, autve detrabit. 44. Si vis esse justus, singulis in te partibus tribue, quod ex meriti ratione et officio sit; tum scilicet animæe, tum corpori. Ac quidem parti anime quæ ratione vivit, lectiones sensaque spiritalia, et preces: facultati autem irm, charitatem spiritalem odio contrariam: parti vero concupiscenti, temperantiam et continentiam: ac demum corpusculo, eos duntaxat cibos et integumenta, quæ fuerint magis necessaria. 45. Tunc mens ut illi ex natura est, 450 operatur, cum subjectis Illi affectibus, rerum rationes speculatur, et ad Deum traducit. 46. Quemadmodum sanitas et egritudo, ratione animalis considerantur, lumenque et tenebra, oculi: sic virtus et vitium ratione animi, scientiaque et ignorantia ratione mentis. 47. Tria haec sunt in quibus homo Christianns philosophatur; in mandatis, in dogmatis et in fide. Ac quidem dogmata, animum ab affectibus ac vitiis separant: dogmata vero seu decreta, in rerum inducunt scientiam: fides denique, in contemplationem sancta Trinitatis. 48. Qui certamine funguntur, alii solum libidinosas cogitationes repellunt; alii vero, ipsos quoque affectus ac libidines amputant. Ac quidem repellit aliquis libidinosas cogitationes, verbi gratia, aut decantandis psalmis, aut precum instantia, aut sublimium consideratione ac in eis quasi animi evagatione, aut alia quadam ex loci ratione ac circumstantia distractione. Amputat vero affectus ac vitia seu libidines, rerum illarum contemptu, ad quas sic affectu ac libidine movetur. Videtur Maximus quasi aliam alia voce explicare. Ηic illi sit, quasi animi avocatio ad sublimia seu aerea vel coelestia cogitanda, velut in eis evagando; suspensumque animi esse, qua suspensione animus non satis at49. Res in quas affectu ac libidine movemur, hac sunt, nimirum, mulier, pecunia, munera, ac tendat, ac vitiosis cogitationibus iuhæreat distractio inanisque mentis occupatio sic ex loci occasione aut circumstantia. De priori voce ride Suid., Bud.. etc. cris auctoribus, nihil in bonum sonal.

reliqua. Ac quidem mulierem quis contemnere po terit, cum et post secessionem vitæque solitarise captata silentia, etiam corpus, ut par est, per conLinentiam severiorique disciplina macerat: pecunias vero, cum induxerit animum ut in omnibus contentus sit eo quod sufficiat: itemque gloriam cum in occulto libens virtutum opera gesserit, ac sub Deo solo teste, perindeque in aliis. Qui autem hæc contemnit, is neminem unquam odio babuerit. 50. Qui rebus nuntium remisit, nempe uxori, pecuniis ac reliquis, eum, qui foris est, hominem, monachum fecit: nondum vero etiam, eum, qui est intus. Qui autem vitiosis ac libidinosis horum cogitatibus, ipsum qui est intus, id est, mentem. Ac quidem exteriorem hominem facile quis monachum facit, dum solum voluerit; ut autem interiorem monachum facias, res ardua est et in quam multo conatu enitaris. 51. Quis ergo in hac ætale est, qui a libidinosis ac vitiosis cogitationibus prorsus liberatus sit, puramque illam nec 451 terreni quidquam habentem nactus orationem: quod interioris monachi signum exsistit? 52. Multi affectus ac vitia in animis nostris lalitant, Luneque produntur, cum res præsentes exstiterint ac emerserint. 55. Potest quis, tum, cum res absunt, non mo veri affectibus eorumve pati molestiam; quæ est pars quaedam imperturbationis, animique tranquil lioris status mox autem ac illae emerserint, continuo affectus ac libidines animum distrahunt. 54. Ne te perfectam ejusmodi imperturbationem nactum putes, quandiu res abest. Cum autem illa emerserit, ac erga rem ejusque deinceps memoriain immotus manseris, tune scias ejus le fines ingressum esse. Verum nec sic quidem contempseris: nam sicut virtus diu morans affectus vitiaque exstinguit; sic rursus neglecta, illa exsuscitat et ut denuo vigeant, facit. 55. Qui Christum diligit, omnino etiam pro virili eum imitatur. Ut sub exemplo loquar, Non ces savit beneficiis homines demereri: ac cum ingratos ferret, ac qui ipsi detraherent, longanimiter tolerabat: cumque cæderetur ab eis ac neci traderetur, sustinebat, nulli prorsus malum reputans. Sunt autem hæc tria, ejus opera charitatis, quæ respicit proximum, sine quibus qui dicit su Christum diligere, aut sibi regnum pollicetur, ipse se seducit Non enim qui dicit mihi, Domine, Domine, inquit Dominus, intrabit in regnum calorum, sed qui facit voluntatem Patris mei ". Εt rursus: Qui diligit me, mandata mea servabit ", etc. 56. Omnis scopus mandatorum Salvatoris in eo est, ut ab intemperie atque odio liberet animum, trahatque in suam ac proximi charitatem; ex quibus 19 Matth. vi, 21. * Joan. 15

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA IV. sanctae in actu cognitionis ac scientia iubar nascitur. (p) 57. Scientiae parte aliqua dignatus a Deo, cavesis dilectionem negligas ac continentiam. He enim animi partem afectibus obnoxiam expurgantes, viam quæ ad scientiam ducit tibi semper expediunt ac preparant. 58. Via ad scientiam, imperturbatio est et humilitas, sine quibus nemo videbit Dominum " 59. Cum scientia infet, charitas autem aedificet", charitatem scientiæ copula, nulloque superbiæ typo Lumidus 452 ac spiritalis difcator eris, qui tum ipse te aedifces, tum cos omnes qui te adeunt. 60. Inde est quod charitas ædificet, quod neque invideat, neque in eos qui invident, animis exaspeτὸ retur; bonumque, quod invidiam parit, per jactan tiam in vulgus non producat; nec se jam arbitretur comprehendisse sed et eorum quæ nescit sine rubore ignorantiam fatetur: sic igitur animum fast liberat, atque ad uberioris semper scientiae profectum praeparat. 61. Sic fere comparatum est, ut scientiam quantur, quasi ei comites, ipso praesertim ejus ordio, elatio animi (ejus scilicet vane sibi placentis opinio) et invidia. Ac quidem animi elatio vanaque illa opinio, interius solum; invidia vero, tum inte rius, tum exterius. Ac quidem interius, adversus eus qui scientia pollent; exterius vero, ab iis qui et ipsi illa fulgent. Claritas ergo hæc tria evertit; animi quidem elationem, ca ratione quod non G fatur: invidiam vero quæ interius est, propterea quia non æmulatur "; quæ autem ab exterioribus provenit, quod longanimis ac patiens sit. Igitur necesse est ut qui scientia præditus est, abunde etiam charitatem asciscat, ut illæsam in omnibus mentem custodial. 62. Qur scientiae donum consecutus, tristitiamn adversus aliquem, vel injuriarum memoriam, sive odium habet, similis illi est, qui spinis et tribulis Hebr. x1, 14. "I Cor. v, 1. "Philipp. 11, 12. "I Cor. XII, 4 Affectibus obnoxiam partem, ac patibilem. Non bene Obsop. et Gesn. concupiscibilem partem, quæ est altera solum pars condistincta contra partem irascentem; cujus perfectionem alias docuit Maximus, ut et concupiscentis quæ sit velut severior disciplina modum voluptatibus ponens, cum ea pugna, quae propria est exercen Lium ad pietatem, donec perfectam (id est, temperantiam, ipsamque sic spiritalibus celebratam, nacti fuerint. Hic summa Maximus plenam doctrinam tradit, quam sic exotici homines per imperitiam diminutam repræsentant. Vide cap. 80, itemque cap. 66, primi cente narii cuin schi. ad illud. Quas Paulus Her. xn, virtutes vocat, bas Maximus hic prioris quidem clara ratio; in idem enim pene sonant pax, animique imperturbatio ac summa tranquilities. Alterum plus mysterii habet, quod nempe nature utentis ratione sanctimonia in humilitate vel maxime posita sit, qua subjicitur Deo, ut ab ipso perficienda, inque ejus laudem, et ut quidquid est (timore illo casto qui manet in aeternum, ac praeci p pue sanctos insignit, ipsumque Sanctum sanctorum eo plenum) illi ascribal. Verba sunt Apostoli Philipp. m, ac superflua Gesn. conjectura, forte tanquam illa vox Maximιο desideretur; ut etiam adnotaveral Bill. Auctor schol. ad intentum Maximi, bene refert ad scientiam Qui se jam ap prehendisse (seu consecutum esse existimal, et nihil ignorare, liquet non habere charitatem. Obsop. et Gesn. opinio et invidia, quasi esset Non enim vox opinio, sic absolute prolata, id significat quod Graecis aut rite comes assignatur invidie. Suid. ubi Portus, elatio animi, opinio. quam quis de se praclaram habet, suspicio. Quod tamen ultimum non placet. Recte quidem Suil. sed quam vocem ejus hic sensu, vox Latina non satis exprimit; sed quod eam exponit Hesych. - superbia, audacia, teme rilas. Hinc eidem Suid. Port. elatus, inflatus, superbus. Idem pluribus Phavor. nec in re tam clara diutius hærendum.

oculos compungit. Quo ft, ut charitas necessario [Fr. scientiae copulanda sit. 63. Cave omne otium tuum atque operam carni impenderis, sed quantum praestare poles, exercitatione ei constituta, vim omnem animi ad interiora verte: Corporalis enim exercitatio ad modicum utilia est; pietas autem ad omnia utilis est 14, etc. 64. Qui indesinenter in interioribus moratur, sobrius et longanimis et benignus et humilis est. Neque id modo, verum etiam contemplationi studet divinaeque scientis, ac precibus assiduus est. Atque hoc est quod ait Apostolus: Spiritu ambu lule 10, etc. 65. Qui spiritalem viam nescit ambulare, libidinosarum et cum affectu cogitationum curam non agit, sed omnem operam circa carnem ponit; ac vel gulae ac luxuriae indulget, doletque et irascitur et injuriarum memor est; indeque tenebris obscural animum, aut immoderantius 453 disciplina utens, mentem turbat. 66. Nullam rerum nobis a Deo ad usum concessarum tollit Scriptura, sed immoderantiam castigat, et quod a ratione exorbitat, id emendat. Puta, non prohibet edere, flios procreare, habere pecunias, ac recte dispensare; sed prohibet ventri indulgere et scortari, etc. Sed neque hac cogitare vetat (in hoc enim facta sunt), sed libidinose et cum affectu cogitare. 67. Ea quæ a nobis pietate geruntur, partim ex præcepto geruntur, partim non ex præcepto, sed quasi voluntaria, ut quis dicat, oblatione. Puta ex præcepto quidem, diligere Deum ac proximum, inimicos diligere, non machari, nec occidere, et quæ sequuntur; quorum etiam trangressione, damnationis rei efficimur. Non ex præcepto autem, virginitatem colere, calibem et pauperem atque monachum seu solitarium agere, ac reliqua. Habent hæc munerum rationem, ut si qua praecepta ex infirmitate rite exsequi nequiverimus, munerum ope benignissimum Dominum nostrum pro-θὸν pitium reddamus. [unus Reg. 68. Qui vitam calibem colit aut virginitatem, necesse est ut habeat lumbos precinctos, et lucer nam ardentem *: lumbos quidem præcinctos, per continentiam; lucernam autem ardentem, per precationem et contemplationem ac dilectionem spiritalem. 69. Quidam fratrum, extraneos se a Spiritus sancti donis existimant. Nec enim norunt, qua negligentia ac incuria divina mandata exsequuntur, eum qui fidem in Christum sinceram habet, omnia divina dona velut uno comprehensa fasce in seipso 1 Tim. iv, 8. "Galat. v, 16. "Luc. XII, 35. Quod erat, ac mendose Obsop. editum erat amicum, et Gesn. emendatum, animum (quod et Græca vox sonat) nihil plane aptum: nec enim spinæ et tribuli Ires scilicet corporea) attingunt animum aut menξη'. tem (rem utique spiritalem) ut in eis exemplum ponere debuerit Maximus. Secus in oculis, quos his compungi gravissimum est, ut et quod illa (ad versa scilicet charitati vitia) in animo habes.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA IV. babere. Quia onion a charitate in actu que in ipsum est, ac quae nobis ostendit divinos thesauros, quo torpemus otio, longe facti sumus, merito nos exe Iraneos a divinis donis existimamus. 70. Cum, divini Apostoli sententia, Christus per fidem habitet in cordibus nostris ", omnesque thesauri sapientiæ et scientia siut in co abscon diui "; Αt plane, ut omnes thesauri sapientis et scientia abacopditi sint in cordibus nostris, Finnt autem cordi manifesti, pro cujusque puritatis certo modulo, quam impicndo mandala consecutus sit. 71. Hic thesaurus in cordis tui agro est abscon ditus, quem prae inertia nondum 454 invenisti. Nam si invenisses, certe vendidisses omnia, et eum agrum comparasses Nunc autem, agro (u). misso, quæ sunt circa illum, hæc consectaris et colis; in quibus præter spinas et tribulos nibil occurrit. 72. Idcirco ait Salvator: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt ". Tunc autem eum sunt visuri, et thesauros, qui in ipso sunt, cum per dilectionem et continentiam seipsos emundaverint; tautoque limpidius, quanto majori augmento eam puritatem cumulaverint. 73. Mcirco ait iterum: Vendite que possidetis, et date eleemosynam; et ecce omnia munda erunt vobis "; tanquam nimirum iis, quae ad corpus speclant, non amplius animum adhibeant, sed ab odio ac luxuria emundare eum satagant; quem scilicet Dominus significatum voluit cordis nomine. Hae enim animum inquinando, non sinunt at Christum per gratiam sancti baptismatis in ipso habitanten, videant. 74. Virtutes Scriptura vias appellat. Major autem omnibus virtutibus est charitas; quamobrem aiebat Apostolus: Adhuc excellentiorem viam volis demonstro "; velut nimirum quae res humanas contemptui habere, nullaque temporanea seternis anteferre, suadeal. 75. Qua ad Deum eas charitas, cupiditati resistit; suadet enim auetorque animo est, ut se a voluptatibus contineat. Que autem ad proximum est, irae adversatur; quippe, quo auctore, gloriam ac divitias contempamus. Atque hi duo denarii sunt, quos Salvators dedit stabulario, ut tui curam agat. Cave autem ne, te latronibus adjungens iisque communicans, ingratus videaris, ne forte, ite rum acceptis plagis, non jam semivivus, sed reipsa mortuus iuveniaris. * Ephes. ii. 17. * Coloss. 11, 5. * Matth. xtr, 44. * Matth. V, 8. " Luc. xis, 55, xt, 41. 371 Cor. XII, 32. "Luc. x, 35. Quin scripserit Maximus, nullus dubito, ad illud Pauli Ephes. III, respexisse, quibus verbis aperte Apostolus, in habitationem Christi in cordibus nostris, Spiritus PATROL. GR. XC. sancti gratize ascribit. Gratia autem baptismalis, etsi et ipsa Spirits sancti gratia est, in paucis tamen adultis, ad quos hæc spectant, incolumis est, sed magis quae ex poenitentia exsistit. Non ergo ad eam debuit Maximi doctrina arctari: ac proclive fuit ex vocis afinitate sic imperito antiquario mu lare, ex quo error in alios codd. productus sit

76. Emunda animum luum ab ira et simultate, oς. ze turpibus cogitationibus. Idque ubi præstiteris, Inhabitantem Christum nosse poteris. 77. Quis te illuminavit infdem sanctae et consubstantialis ac adorande Trinitatis; aut quis dispensationis in carne unius e sancta Trinitate notitiam intulit? Quis vero spirituum seu animorum rationes docuit, vel eas, quæ ad ortum speetant ac consummationem mundi hujus oculis aspectabilis, sive etiam ad resurrectionem morluoram et vitam aeternam, vel ad gloriam et regnum rcelorum tremendumque judicium? 455 Nonne quæ in te habitat Christi gratia, estque arrhabo sancti Spiritus? Quid hac majus gratia? aut quid lac praestantius sapientia et scientia, quidve iis, qua promissa sunt, sublimius? Sin autem inertes segnesque sumus, nec a perturbationibus ac affeclibus impedientibus mentemque excrcantibus, nos ipsi enundamus, ut vel ipso clarius sole horum rationes videre possimus, in nos ipsos causam referamus, nec quæ in nobis habitat, gratiam abnegemus. 78. Qui tibi æterna bona pollicitus est, Dens, inque tuo pectore Spiritus arrhabonem dedit, is, magna cura ac diligentia vitæ rationes tibi instituendas præcepit; ut homo interior ab affectibus atque vitiis liberatus, jam tum bonis frui inciperet. 79. Divinorum ac sublimium contemplationum rompos efectus, magnam charitati ac continentiac diligentiam habe: quo nempe partem animi affecti. “ bus obnoxiam, imperturbatam servans, indeficiens animi jubar obtineas. 80. Irascentem animi partem charitate frena; ejusque partem concupiscentem continentiæ laboribus macera: vim autem rationis orationis cultu sublimem leva; nec ullas unquam mentis tuae lumen tenebras incurret. 84. Quæ dilectionem solvunt, hæc fere sunt; nempe, detractus honor, damni illati injuria, calumnia, sive in fide, sive in vita ac moribus; verhera, vulnera, cle. Atque hæc vel quæ ipsi contingant, vel quæ affinium cuipiam seu amicorum irrogentur. Qui igitur horum alicujus causa dileetionem solvit ac charitatem, is needum quisnam finis sit mandatorum Christi cognovit. 82. Stude quanta facultas quemvis hominum diligere. Sin autem id necdum praestare vales, vel certe neminem oderis. Ac ne hoc quidem vales praestare, nisi quae sunt mundi contempseris. 83. Tibi aliquis maledixit? Ne illum oderis, sed quod in te jactatum est maledictum, ejusque jactandi auctorem, diabolum. Sin autem ipsum ode ris, qui maledixit, hominem odisti, reusque es violuti mauluti: ac quod ille fecit verbo, tu facis opere. Sin autem servas mandatum, quae dilectionis sunt, exhibe, ac si quid per facultatem licet, ferio open ut a malo liberes. 84. Non vult Christus, ut adversus quempiam

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA IV. hominum odium habeas, aut agri animi * Dan. xm, 1 seqq. 1 Cor. 1, 12. Pro statu ac indole accipio; secundum quod Hesych. et voce redditur. Hoc enim volunt ipsae orationis definitionis Damasceno et aliis tradit: Ascensio mentis in Deum, petitio decentium a Deo, etc. Oratio itaque suapte indole et sum, aut iram, ullamve quovis omnino modo, vel ob ullam prorsus rem temporaneam, teneas injuriarum memoriam. Atque hoc omnino quatuor Evangelia clamant. 85. Multi sumus qui dicamus, pauci qui faciamus. Nemo tamen, quod ipse negligens inersque est, Dei verbum debet adulterare: sed suam quidem fateri infirmitatem, nec tamen propterea Del celure veritatem, ne duplicis criminis rei inveniamur, quod non solum mandata transgrediamur, verum etiam Dei verbum ac Scripturam male interpretemur. 86. Dilectio et continentia animam ab affectibus atque vitiis liberant: lectio autem et contemplatio, mentem ab ignorantia eximunt; at eam orationis status ipsi Deo sistit. 87. Cum nos viderint demones ea quae sunt mundi spernere, ne illorum causa quempiam oderimus ac charitatis jacturam faciamus: tunc enlumnias in nos excitant, ut, agri animi dolorem non ferentes, earum nobis structores oderimus. 68. Nullus animae gravior labor, quam calumnias, sive hac fidem petal, sive vitam moresque respiciat; nec quisquam contemnendo sit, nisi solum qui instar Susanne in Deum aspiciat "; qui solus, velut illam, a necessitatibus potest liberare; ac sicut in illa, malum nomen depellere, atque anim mum spei solatio levare. 89. Quantum ex animo pro eo oras, a quo asper sus calumnia es, tantum Deus apud illos abstergit, quos illa offenderat, læsæque fidem innocentize facit. 90. Solus Deus natura bonus est: voluntate autem animique sententia solus bonus est, qui Deum imitatur. Id enim omnino satagit, ut ei, qui natura bonus sit, malos conjungat, quo et ii boni fant. Idcirco illis maledicentibus benedicit; persc qnentibus sustinet; blasphemantibus, obsecral; enecantibus, precatur *. Omnia denique facit, ut ab scopo dilectionis non excidat. 91. Precepta Dominica bis quae sunt medli ordinis docent convenienter ex ratione uti: conveniens autem exque ratione rerum mediarum usus, animi statum pargat; isque purgatus, discretioneml parit; discretio, imperturbationem animique affcctionibus vacui tranquillitatem; ex qua demum perfecta charitas procedit. 457 92. Nondum imperturbationem animique, sedatis affectibus, tranquillitatem adeptus est, qui eo quod tentatio duriusque aliquid accidit, amici ratione, mentem ipsi Deo sistit. Sic. cap. 91 ac cipi videtur, quam rerum mediarum conveniens usus et ex ratione, mundam præstet; ut sic animus quasi sibi suæque indoli reddatur, depulsis vitioruin sordibus.

tefectum, sive qui vere reipsa sit, sive qui videa tur, dissimulare nescit. Ingruentes enim animo turbati ac exasperali affectus, mentem excæcant, nec fulgentes veritatis radios videre sinunt, nec ut virtus discernatur a vitio. Ergo qui ejusmodi est, necdum perfectam comparavit charitatem, qua Toras mittit julicii timorem ". 93. Amici fidelis nulla est commutatio es: Quod is, amici seruainas ac mala, sun ipsius reputet; duraque ac molesta illi socius ad mortem usque toleret. 94. Amnicorum quidem ingens numerus, id vero rebus secundis ac prosperis: cæterum iisdem nabilis atque turbatis, vix unum inveneris. 95. Omnes quidem ex animo diligendi sunt verum in solo Deo collocanda spes, exque tota virtute illi serviendum. Quandiu enim nos ipse conservat, tum nos omnes amnici colunt, tum inimici omnes ac adversarii nihil nocere possunt. Illo autem deserente, tum nos amici omnes aversantur, tum inimici omnes adversum nos prævalent. 96. Quatuor universim sunt derelictionis modi primus certa quadam dispensatione ac consilii ralione, velut in Christo, ut per eam quæ videbatur, derelictionem, qui derelicti erant salutem consequerentur; secundus, qui est probationis causa, nt in Jobo ac Josepho, ut alter quidem fortitudinis, alter vero castilatis erecta columnae titulique exsisterent; tertius, eruditionis causa spiritalis, ut in Apostolo, quo ille, sensus modestia ac humilitate, praecellentem gratiam conservaret; quartus per aversionem, ut in Judaris, ut scilicet castiga tione eruditi, ad poenitentiam fecterentur. Sunt vero omnes hi modi salutares, divinæque bonitatis pleni ac miserationis. 97. li duntaxat qui mandala diligenter servant, sunique veri divinorum judiciorum mysta, amicos, qui divina permissione tenlentur, non deserunt. Qui autem mandata contemnunt, nec divina judicia docti sunt, tum quidem cum amicus secundis rebus utitur, ejus socii felicitatis accedunt: ubi autem in tentatione positus malis aficitur, cum deserunt. Quin et quandoque in adversariorum partes concedunt. 458 98. Christi amici, vere et ex animo cunctas diligunt: non tamen ab omnibus diliguntur. Mundi autem amici, nec omnes diligunt, nec ab omnibus diliguntur. Ac quidem Christi amici, in finem usquam perfectam servant charitatem; mundi autem, donec alter alterum rerum sæculi causa offenderint. 99. Fidelis amicus, protectio firma ". Quod nempe amico, et dum secundis rebus utitur, probus monitor sit ac consiliarius unanimisque adjutor; tum illis nubilis atque adversis, sincerissimus defensor ac propugnator officiosissimus. Joan. IV, 18. "Eccli. v, 15. "Eccli. v, 14.

CAPITUM DE CHARITATE CENTURIA IV. 100. Multi de charitate locuti sunt: hane enim vero si quæsieris, in solis Invenies Christi disci pulis. Nam et li soli veram charitatem habebant, quae doceret charitatem; de qua aiebat Apostolus Si habuero prophetiam et noverim mysteria omnia, et omnem scientiam, charitatem autem non habuere, nihil mili prodest ". Quiergo nactus est charitatem, Deum nactus est, eo quod Deus charitas est ". Ipsi gloria in saecula seculorum. Amen. Finis quater centenorum capitum de charitate. INCERTI AUCTORIS SCHOLIA. Nos qui nec verbis nec operibus docere, aut saltem doceri valeamus, verbis ac sermonibus cere tentamus, atque aliorum effici medici, qui ribus ipsi scateamus. Observa vero illud: Non omnia his qui velint, capi facile possunt ac intelligi, videatur. Ecquis non miretur eos, qui et luxuriosas mulierculas et infantes, hæc se docturos, sensu tumido ac superbo, profteantur? 2. Cum dicat Apostolus: Si quis autem diligi Deum, hic cognitus est ab eo "; nimirum vult nos diligendo Dominum cognosci: Εx eo autem quod cognoscimur, doceri, sicut ait, tum virtutis prestantia, tum laude theologiæ magnus Gregorius. Hunc puto sensum habere et hoc capitulum: Charitatem quidem parit imperturbatio; charitas autem illustrationis scientia parens exsistit. 5. Quos sententia hæc non perstringat: Præcipue vero eos, qui mammon causa moriuntur: perindeque est ac dicas, ejus quod publicum (quasi forte erarium) vocant, et mundi rectorem. 4. Deus omnes homines vult salvos fieri, et pro omnibus mortuus est, ut omnes salutem consequantur ". Qui ergo Deum diligit, hoc custodit, quod ex Dei voluntate exsistit. Qui vero custodiat, quomodo non omnes ut seipsum diligit, vultique omnes salvos fieri, cum hæc Dei voluntas exsislal? 5. Scientiam Dei, fidem vocat. Charitatem vero, observationem mandatorum, quam et voluntatem appellat, et justificationes et mandata et præcepta et lumen, juxta illud: Quia lux mandata 1. Porro caput hoc scientiam exhibet cum actione conjunclam eamque dirigentem. 6. Scientis auctor Deus est. Εjus autem in actu scientia, ejus est qui Deum scit, in spiritum habita immutatio. 7. Lege capul septuagesimum sextum ejusdem centenarii, inveniesque prorsus simile, nisi quod alia nomina posita sunt. 459 8. Si charitatis mandatum remedium adversus iram datum est, plane continentia adversus concupiscentiam concessa est. Lege cap. 79. 3] Cor. xiit, 2. " 1 Joan. 1, 46. 1 Cor. vult, 3. [ Tim. 11, 4. * Isa. xxvι, (*) Ex Raphaelis Dufrenii, nunc Regio, codice.

9. Nos vero qui horum trium servi simus, quantum alii in alios odium alimus; qui insatiabili cupiditate toti teneamur. Lege cap. 64. 10. Ubi dixerat, cap. 77, per mandata ab affeclibus ac vitiis immunes præstare: hoc nunc capitulo modum ostendit; nempe in charitate et jejunio, continentiaque et oratione. 11. Etiam quis spiritalis ac scientia praditus, rursus detrahitur ac degravatur. 12. Nos vero qui affectibus atque vitiis obruti simus, quomodo contemplabimur: aut quomodo quæ fuerimus contemplati, non nos ex sancta Trinitatis scientia extrudent? 13. Vides contemplationis ascensiones? 14. Quemadmodum in fde, nulla infidelitatis ratio est; sic neque in rationibus quæ sunt ex natara, aliquid inest quod a ratione abhorreat. Opus autem mandatorum, ratio est ac sermo reipsa exercitus. Lege cap. 84, et conqulesces; factum scilicet tibi satis invenies. 15. Naturalis, inquit, contemplatio mandatorum, sinceraque erga proximum dilectio, eos qui observent, a pravo accarnali amore et tyrannide liberant. Rerum vero scientia, eos qui spiritales eaque instructi sunt, ab oblivione et ignorantia itidem liberat. Quibus omnibus docetur, animam tribus partim bus ac facultatibus divisam, dum ex ratione naturaque moveatur, oinnem praestare virtutem, dum vero contra rationem et naturam, omne vitium efficere ac malitiam. Memento tria hæc originalia case, summaque omnis pravitatis malitiæque principia; ignorantiam scilicet, amorem illum corporum peu carnalem, ac tyrannidemn. Hæc in nobis nequissimus ille condidit, per animi in nobis virium abusum. 16. Mandala rerum cogitatus sensaque a libidinosis istis et cum affectu tenuant cogitationibus, ut in cap. 4, ait istiusmet centenaril. 47. Quæ præter Dei voluntatem funt (bonamn Mlam et beneplacitam et perfectam *) quæ scilicet bona in proximum propter Deum animi affectio est, præter rectum finem ac destinatum funt. Quod vero Dei voluntati adversetur, non bono animo erga proximum esse, ostendit Dominus in Evangeliis, cum ait: Quatenus fecistis, vel non fecistis "; enumerans charitatis atque odii genera. Observa vero, quod qui contra rectum finem ac destinatum (contra Dei scilicet mandatum), excusso humanitatis sensu, fecerunt, cum nibil ad defensionem haberent, neque etiam finem ac destinatum opponere videntur: quod nempe scirent, eum qui contra rectum Dei finem ac destinatum faciat, tametsi innumeras opponat rationes, haud unquam gehennam evasurum. 18. Cupiditatem sistit Dei charitas: proximi autem dilectio ira exasperatum animum sedat. 19. Qui imaginum materias, divinas figuras exiA' Rom. xii, 2. " Matth. xxν, 40.

CAPITUM DE CILARITATE CENTURIA IV. stimant, Agurarum conceptibus abuluntur. Nam cum figura seu character personam significet, ipsi substantiam (id est, materiam) in qua figura adoratur, figuram existimaverunt. llincque adeo conceptu, reique notione abutentes, necessario etiam reipsa abusi sunt; ita nimirum ut nudam mutamque materiam sacras figuras ac imagines impudenter igni abolendas putaverint. 20. Vide discrimen inter tristitiam et dolorem; quodque velut appendices, altera voluptatis, alter inanis gloriæ sint. 21. Omnem nobis adimunt excusationem quin pecunias abjiciamus, quæ sequuntur tria hæc capita. 92. Artificialem sapientiam vocat, non quae ex disciplina babetur, sed qua Deus condidit omnia. 25. Quadruplici ea labe mens mea impura est. Quin et aliud quid amplius habet, quod et reliquis majorem sibi sapientiam arrogavit. 24. Nunquam anima mea operata est, ut illi ex natura comparatum est: novitque, quem nulla res latet ac nullum actu peccandi unquam fecit finem. 25. Idcirco non propter Christum aliquid facientes, sed ob aliquid aliud, non possumus finem objicere ac propositum: quippe qui præter Dei vou luntatem, exque nostra opera præstemus. 460 26. Si quis sitit ut aliena auferat atque rapiat (quod non est Dei voluntatis), quonam is modo propositum finemque objiciet ejus cujus finis est, ut misereatur nostri ac commodel? 27. Qui carnali amori servit, gravi corde est; qui nempe vanitatem et mendacium diligat ac quaerat, quod est carnis sensus ac prudentia: ejus scilicet luxuries bonaque habitudo. 98. Quae dicta sunt, nempe amoris voluptatum, gloriæ ac pecuniz. Si quis autem in mei morem, his mordicus haeret, quomodo Dei scientia dignandus sit, nullus intelligere valeo. 29. Aut enim tanquam servi, seu etiam mercenarii, vel ut filii, hoc est, vel ut qui solum sin deant actioni, vel qui etiam scientiæ donum sint consecuti. 50. Nuda cogitatio est, quæ affectum conjunctum non habet, quæ est simplex: quæ enim cum affectu est ac libidinosa, abducit a Deo. Sic quoque nuda ac simplex scientia, non ab humanis abducit, sed quæ dilectionem patitur; quod est immutatio in spiritum quæ habitu est. 31. Qui filii sunt, scientia et charitate se a vitiis abstinent: servi autem et mercenarii (id est, qui actionem colunt) aut timore aut spe. 32. Hæc quoque deterrent, quibus ut scribant animo constitutum sit: quæ nempe damnum palam ex fine ostendant. 55. Εt hac puto dum scriberet, ad nos animum intendebat. 54. Non intellexerunt, quod ex imac methodo se

quitur lucrum, qui se scire existimant: nam si sci vissent, commodum hoc reportassent, ut in scientia proficerent. 35. Morante simplici nudaque cogitatione, excitatur alertas: uti etiam ea quz affectui conjuncta sc libidinosa est, præstatur consensus. 36. Scis, Domine, quomodo judicer bodie, et quam ob causam ne derelinquas me. 37. Non potest hac praestare, qui suis fidit radionibus, se se jam comprehendisse existimat, quz, posteaquam etiam comprehensa suiuit, natura incomprehensa manent. 58. Trisitia (#gri scilicet animi affectio) et odium, vitia sunt partis animi expertis rationis. 39. Vide quomodo decipiamur, qui contraria faelamus, et Christiana nos pietate vivere existime. mus, quodque gravius est. Jam quoque spiritalem pati dilectionem arbitremur. 40. Habet quis vitium avaritiz: non indiget ut per avaritiam sibi aliquid arrogel, aut ut injuste aliquem circumveniat. Εjus rei nactus facultatem, statim deprehenditur. Atque id notum est. 41. Vide in quibus longanimitate et in quibus patientia utendum. Tametsi enim utrumque in tentationibus dicatur, quæ invitis exteriusque evenlant: quod tamen illae in sermones atque verbera seu plagas dividuntur, una quoque hæc secum videntibus dividunt. 49. Per continentiam et charitatem, bona in actu scientia præstatur. 45. Quid vero delirant vitiis scalentes quidem atque superbi, existimantes (qua tument arrogantia ae fasta) divina scientia se przditos esse. Ita enim ill ex ingenti animi pravitate et elatione. 44. Qui autem existimat se jam comprehendisse, ac nihil ignorare, liquet eum charitate præditum non esse. Qui autem non ea preditus sit, quomodo in scientia profleiet? 45. Qui vitii et ignorantim spinis ac tribulis conferti simus, virtutem ac spiritalem scientiam nos habere confdimus. 46. Hic perfectius charitatem descripsit: duo que denarios, charitatem in Deum et proximum statuit. 47. In emundatione tribus partibus divisæ animae facultatis, Christi scientiam praestari. 48. Necessario qui mundi res colunt eisque animo addicti sunt, sanctam charitatem amittunt; implacableque odium erga contribules, earum causa, habent. 49. In utrisque sanctus monachus Cedonias calumniam passus est: qui tamen ad Douma Susanna respiciat, divina corroboratur spe. 50. Qui servit affectui ac libidini, cæcus animo est: habensque obcmcatum judicium, virtutem a vitio discernere non potest.

CAPITUM THEOL. ET CECON. CENTURIA I. MONITUM Ad bis centena capita, de theologia Deique Verbi in carne dispensations. Ut ducentena hæc capita, quingentis aliis Pico editis anteferrem, ac quadringentis de charitate ad Elpidium proxime subnecterem, fecit argumenti dignitas. Quamvis enim utraque prænotentur, sicque argumentum commune videatur; sunt tamen illa quinquies centena capita etiam Hepi àpats xal xaxlaç quo uno titulo Maximus Margunius retulit, et a bis centenis istis distinxit. Item præstare visa, quod non tantæ allegoriæ, nec ipse passim abodegal, quæ in Questionibus ad Thalassium, etque illis desumptæ, sed paulo castigatiores aliæque fere atque alia compositione. Quin duo hæc centenaria sublegerit Photius, ad eaque spectare, quam præmisi, illius censuram seu judicium, nulla sinit ratio dubitare; nam præter numerum capitum, etiam alia omnia conveniunt; probatque Photius hujus operis vetov, ex ipsa quadam argumenti ac tractandi diversitate a quadringentis illis capitibus ad Elpidium de charitate; quod illa ab eis dissonantia necessitudinem habeat et affinitatem cum opere Questionum ad Thalassium, consectando pariter allegoriam; quod illius operum pene palmarium est, maximeque indubitatum. Photii interpres nihil rem assecutus est, ejusque invertit sensum, ut quod ille, de affinitate horum capitum cum opere ad Thalassium, ob materiæ similitudinem, hoc interpres trahat ad affinitatem eorum cum capitibus ad Elpidium. De iis jam locutus erat Photius; nec habebat necesse repetere, sed ostendere ex ipsa ab illis discrepantia,hisce capitibus to vaov vel maxime constare. Unum videtur Photii diligentiam fugisse, quod non advertit longe plura horum capitum a Marco asceta accepta esse. Jam tamen in censura operis ad Thalassium notaverat, Maximum in illo suisque allegoricis partim aliorum dicta referre, partim sua scite adjungere. Exstant hæc capita in pluribus Regiis codicibus; quibus accessit et V. el. Raphaelis Dufrene optimus codex, ut ad textus puritatem ac integritatem nihil videatur desiderari posse. Haec capita, ut et superiora, necnon quæ Roma accepi e Vaticana, nulli inscripta sunt seu nuncupata; cum soleat Maximus etiam minora opuscula alicui inscribere; cujus rei nulla a nobis afferri ratio potest, nec forte ab alio sunt et aliorum capita ejusmodi sic nulli inscripta. Hoc forsitan, quod in suum potius, quam aliorum usum hæc ita viri sancti ac eruditi digererent, ut essent quasi scite quædam dicta ipsa in promptu et ad memoriam parata, exque brevitate ad eam expedita. Photos censura. Jn eodem ipso volumine, lectus pariter est Liber centum constans Capitibus, et, Alter item totidem Capitibus absolutus in quibus, tum divinarum rerum scientia elucet, tum moribus exornandis apposita doctrina. Quorum quidem nulla in re character a quadringentis illis capitibue (de charitate scilicet dissideret; si non supposita pleris que allegoria, affinia hæc illi scripto quodammodo facerent, quo dubiorum et solutionem ex Scriptura explanationem, Thalassio presbytero et hegumeno inscriptam, diligenter exsecutus est. Sed et quæ cum istis intercedit affinitas, ob necessi tudinem cum illa argumentique similitudinem, fetum bunc suppositum esse, suspicari non sinit.