cisco Combefisio et Philippo Labbeo (a) designata videbatur, occupavit cum summa laude (b) atque egregie obivit, publicatis Græce et Latine J. Damasceni Operibus sic, ut non modo plura inedita ex mss. in lucem protulerit primus, aut Latine tantum vulgatis Græca addiderit sed etiam, quæ utraque jam lingua exstabant, castigaverit reddideritque nova vel castigata versione illustriora, et doctis notis, præmissisque præter priorum præfationes editionum luculentis prolegomenis atque de doctrina Damasceni dissertationibus (c) explicuerit, Paris. 1712, fol. II volum. Non me fugit, hoc opus certatim laudatum esse, et laudatum esse ex merito a Diariorum eruditorum scriptoribus, in Ephemeridibus Paris. a. 1712, mense Januar. in Actis erudit. quæ Latine eduntur a. 1713, p. 1, et quæ Germanice, tom. I, p. 311, 365, in Diario, quod sub Novi Musei titulo, itidem vernacula lingua Lipsiæ menstruis intervallis prodit (never Bücher-Saal) parte xxxIII, p. 600, etc. (d). Sed puto tamen ab illis mihi relictum esse locum obsequendi instituto meo, quod in aliis scriptoribus Græcis hactenus observavi, ut Damasceni scripta secundum ordinem editionis hujus optimæ lectori adnumerare, mihi liceat. In hoc familiam ducit ПHгH гNQZEN (e) sive opus tripartitum, quod titulo Fontis scientiæ auctor ipse commendavit, hoc est Dialectica, liber de hæresibus, et liber De orthodoxa Aide (n). 1. Kepalata pilosopixá. Capita philosophica, sive Dialectica, cum præfixa epistola ad Cosmam, Majumæ jam episcopum, adeoque scripta post a. c. 743, p. 1-74. Hujus diale ctica, in qua Porphyrium de quinque vocibus et Aristotelis logica scripta secutus Damascenus est, compendium Latine prodierat in antiquis editionibus, ex versione fortassis Burgundionis, Pisani. [v. Bandin. cat. codd. Gr. Laur. I, p. 273.] Ac in editione Basil. 1575, Græcis fusio ribus epitome Latina male accommodatur. Eamdem epitomen interpretatio Arabica repra sentat teste Lequinio, quæ non est edita. Idem Græca integra ex pluribus codicibus regiis mss. et editione Basil. recensuit, novaque versione donavit. Fabr. [In bibl. Britannicis secundum cat. codd. Angliæ, etc., in tom. I, in bibl. Bodlei. sunt n. 298, 702, 1882, opera n.1 et 3 (a Fabricio signata: - (eadem inter codd. bibl. Harleianæ, n. 5649, et in cod. Bavar. CLXI, teste cat. Gr. codd. Bavar. p. 62.) - n. 2524, Damasceni. 1) Logica; sed, adnotante catalogi confectore, ordo capitum à 25 ad 32, non prorsus idem est, qui in editis, uti codex hic ms., ita et alii pro uno eodemque opere habent, quæ in editis pro binis habentur, e. g. dialectica et de orthodoxa fide. Et certe epistola ad Cosmam episc. plane evincit, non esse distincta opera habentur in hoc cod. nonnunquam etiam scholia, sive notæ longiores, sed rariores, ubi alicubi in summo margine legitur toū aútov 'Iwávvou etc. 2) de orthodoxa fide. n. 3614, de orthodoxa fide: logica; introductio dogmatum, ad J. episcop. Laodiceæ, quæ reultum differt ab edita; epist. de trisagio ad Jordanem, archimandritam, quæ non concordat Inter codd. coll. Etonens. tom. II cat. n. 1823. Logica, elementarium, de cum excusa. (a) Labbeus, Paris, 1652, in-4, edidit conspectum operum Damasceni, in quatuor partes tributorum, in quo non vult videri usus transmissis ab Alla tio, sed de illis, velut necdum sibi visis, loquitur, licet Allatius in epistola ad Nihusium, quæ Sym mictis p. 446, inserta est, haud obscure plagium ipsi eo nemine objiceret. Idem Labbeus tom. Ilibri De scriptoribus ecclesiasticis, a. 1660 editi, p. 556, conspectum suum novæ editionis Damasceni me morans, quam tum demum, inquit, aggrediar, cum ex aliis occupationibus liber emersero, et eruditos viros, quorum operam auxiliumque etiamnum im ploro, in subministrandis ad eam perficiendam sub sidiis paratiores fuero expertus. [Conf. Oudin. 1. c. pag. 1736.] Conspectus operum Damasceni a Lequinio a. 1700 Parisiis separatim editus est, atque exstat præterea in Diario eruditorum flanoverano J. Geor gii Eccarti (Monathlichen Auszug) a. 1700, mense Augusto p. 526 seq. Vide et Memorias litterarias Trevoltinas 709 mense Augusto, p. 1440 seq. et a. 1713, p. 1 seq. Scripta, quæ in duobus tomis Lequinii non exstant, et in conspectu, vel Lequi niano, vel Labbeano, aut Allatii catalogo, comme morantur, referam infra post notitiam editionis Lequinianæ. (c) Dissertationes Damascenica, ab editore operi præmissæ, sunt septem. I, de processione Spiritus 5. II, de auctoritatibus, quibus Eutychiani hære sin suam tuebantur. III, de epistola, Chrysostomo tributa, ad Cæsarium monachum, et aliis quibus dan, a Damasceno primum laudatis scriptis. IV, de epistolis ad Petrum Fullonem de Trisagii additione, et de expositione fidei inter Justini, martyris, opera. V, de oratione Damasceni de iis, qui in fide obdormierunt et de purgatorio secundum orienta lis Ecclesiæ sensum. VI, de azymis et postremo Christi Paschate, et VII, de Christianis Nazarenis et eorum fide, nec non de Ebionitis. [In introduct. s. præf. recenset idem omnes versiones Lat. atque editt. tam Latinas, quam' Græcas, et Græco-Lati nas. Idem judicat de Damasceni libris et scribendi genere, et Baronii sententiam, in multis Dauia sceni scriptis fidem vacillare et compluribus ipsum scalere mendaciis, contra Casaubonum et Gerh. Vossium defendere studet. Harl. (d) Add. censuras in: Baumgartenii Nachrichten you merkwürdigen Büchern, tom. VIII, p. 517–529 in primis Oudin. I. c. pag. 1762 sqq. in cap. 6 ex Eccarto repetitus est conspectus opp. Damasc. a Lequinio separatim editus; cum auctario dein in cap. agitur de ipsa Mich. Lequien edit. iisque Damasceni scriptis, quæ in utroque vol. continen tur; tum pag. 1767 sqq. in cap. 8 de prærogativis atque defectibus illius editionis, et pag. 1774 sqq. in cap. 9 legitur discussio operum, quæ tomo II editionis illius continentur. - Illa Mich. Lequieu ed. recusa est Venetiis 1748 fol. et in fronte lau datur Editio novissima Veneta longe aliis accura tier. Harl. (e) Vide notas ad Vitam Damasceni, scriptam a J. Hierosol. pag. xix, et Allatium de Damasceno (f) Hinc etiam illa tria opusc., præcipue n. 1 et 3 memorata, in aliquot codd. junctim posita sunt. Harl.

stat in cod. Cæsar. CCI, n. 3. v. Lambec. V, p. 5 sq ibique not. Kollar. In eod. vol. p. 257, in cod. CCXLVII, n. 16, sunt capita falsorum dogmatum hæresium Massalianorum, at, judice Kollario, hoc syntagma ex iisdem auctoribus eorumque similibus congestum esse videtur, e quibus Damasceni compendium de hæresibus est collectum, quia codicis illius Cæs. de Massalianis capita eadem, sed correctiora et pleniora, omnino sint cum iis, quæ Cotelerius in Eccles. Gr. Monument. tom. I, pag. 278, in lucem protulit. In eod. cod. CCXLVII, n. 25, est Damasc. liber contra hæreses, at multo auctior. V. Lamb. V, pag. 266 sq. ibique Kollar. Varia Damasceni fragmm. ex opere contra hæreses exstant in cod. CCLI, sive anonymi cujus dam locis communibus asceticis. Plura dabit Lambec. V, pag. 324. sqq. Damascenus in lib. de hæresibus tom. I, p. 302, ed. Coteler. Collyridianorum s. Collyridianarum, mentionem facit de quo loco et hæresi Collyridian. quædam adnotat Kollar. ad Lamb. VIII, p. 303. Lambec. vero ipse late demonstratum it, errasse Collyridianos, qui, B. Mariam pro dea ha bentes, morti eam non fuisse obnoxiam falso crediderint. add. Walch. Hist. hæres. tom. III, p. 625 sqq. de secta illarum feminarum, et infra, n. 31 (a).- In Th. Gale cod. XX. s. cat. codd. Angliæ, etc., II, n. 5855. catalogus hæreseon ex J. Damasceno. In cod. Coislin. XXXIV, fol. 195, de quo v. supra, vol. VIII, pag. 265. not. ee. Vid. quoque Montfauc. in bibl. Coislin. p. 111 de cod. XXXVII, sive Niconis collectione locorum tam S. Scripturæ, quam Patrum, in his J. Damasceni amplissima. Paris, in quatuor codd. bibl. publ. Add. Oudin. 1. c..pag. 1738. de codd. Harl. 3. Exdoo; ȧxpiбns tñ ¿płodóžov πlotswę. Orthodoxæ fidei accurata expositio, pag. 123–304. Capitibus centum (a), non quatuor libris hoc opus a Damasceno distributum est, ut ex Græ corum codicum mss. inspectione Lambecius et Lequinius testantur (b). Addit hic vir doctissimus, nec in editione Græca Veronensi 1531, in-4, partitionem in libros quatuor exhi beri: quod de contextu ipso verum est; sed in summis paginis per totum opus, quatuor librorum numeri notati comperiuntur. Nec illa divisio in vetustis prisce versionis Latina MStis occurrit, nisi forte secunda recentiorique manu et atramento in marginalibus quorum dam oris adnotata. (In bibl. Tarvisiana Rubricæ libri Jo. Damasceni, presbyteri, in quo est traditio certa orthodoxæ fidei, traducta de Græco in Latinum a Burgundione judice cive Pisano sub Eugenio III Pont. Max. apud Montfauconum p. 75 Diarii Italici, [et in bibl. bibl. mss. I, p. 482 E. Vestigia distinctionis in quatuor libros jam deprehenduntur apud S. Thomam Aquinatem, et Vincentium Bellov. XXVII, 102, Speculi naturalis,.qui versione Latina usi sunt. Quamobrem existimo, inquit Lequinius, ejusmodi partitionem à Latinis excogitatam introductamque fuisse ad instar quatuor liborum Petri Lombardi. Nam ut inter Latinos scholasticos Petrus hic, Magister sententiarum, tot aliis præivit (c); ita primus fuisse Damascenus inter Græcos Ecclesiæ doctores cognoscitur, qui plenius et owμatixwτepov sub tiliusque universum theologiæ systema ordine fuit complexus, ipsis plerumque verbis, qui bus divina mysteria edisserit, usus præclarorum Patrum (Basilii M., Gregorii Nysseni, Nemesii, Athanasii, Epiphanii, Chrysostomi, Cyrilli Alex., personati Dionysii Areopag., Leonis M., Leontii Byz., Maximi confessoris, præcipue vero Gregorii Naz.). Adnotationes Roberti Groshead, sive Capitonis, Lincolniensis episcopi, qui sæculo XIII in Anglia claruit, in librum Damasceni de orthodoxa fide, male e Græco interpretaturn, memorat Jo. Lelandus, pag. 285, De scriptoribus Britannicis. Sed nec Burgundionis (d) interpretatio, nec Roberti adnotationes hactenus editæ sunt. Item Robertus in libro de cessatione legalium pag. 92 et 167, citat Joannem Damascenum in lib. Sententiarum, opus hoc innuens. Jac. Fabri, Stapulensis, versio cum Jodoci Clichtovei commentariis prodiit Paris. 1507; in-4; ac deinde sæpius tum Græcis addita, tum sine illis, ut supra in editionibus operum Damasceni retuli. Post Fabrum vertit Jac. Billius, cujus interpretatio in editionibus Latinis Paris. a. 1577, 1603 et 1659, fol. occurrit, et subinde indiget castigatione, ut Rich. Simoni etiam notatum tom. II Bibl. selectæ p. 35. Sedebat animo, inquit Combefisius, Clichtovei hominis nihil Græci, commentariis remotis, quibus onerati potius libri de fide, quam serio illustrati, puriorem textum multiplicum codicum collatione, nova etiam seu interpolata (Billii) versione auctum (a) Uti in cod. Laurent. XVI. 2, v. Baudin. 1. p. 255 sq. Harl. (b) Add. Bandin. I. c. tom. I. pag. 274, ubi cod. Laur. XXIII. habet. capp. CIII, uti alii: conf. ad. n. I. de codd. Harl, (c) Jac. Thomasius Diss. de doctoribus schola sticis Latinis, Lips. 1676. Ex (d) Conf. Oudin. tom. II. pag. 1296 sqq. stat hæc interpretatio in aliquot mss. codd. Venet. in bibl. Marc. inter codd. Lat. in cod. LXXXIII. opus in centum capp. distributum est, sine ulla librorum divisione; cujus initium attulit Zanetti in cat. illorum codd. pag. 59, de quo cod. et Bur gundionis versione disputat Jo. Domin. Mansi ad Fabricii Biblioth. Lat. med. et inf. ætatis, tom. I. pag. 305 (ubi de Burgundione, s. Burgundio co piosius agitur), et contra Fabricium, negantem versionem illius operis unquam paruisse, ‹ cum, inquit, ejus exordium afferat Zanettus (1. c.), atque illud ego contulerim cum vetustissima edit. Veneta, a. 1514, quæ ex versione Jacobi Fabri Stapulensis expressa legitur in titulo, una eadem que cum illa mihi visa est. - Fortasse Faber in terpretis Pisani versionem reformavit, atque hinc inde interpolavit. › - In bibl. publ. Paris. inter codd. Lat. cat. vol. III, cod. MMCCCLXXV, et quatuor sequentibus, occurrit Burgundionis inter pret. atque in cod. VIIMDCCX. m. 9. vol. IV. pag. 387. notante auctore catalogi. ‹ Damasc. traditio orthodoxæ fidei, Guidone sive potius, Burgun dione, judice Pisano, interprete. In cod. MMCLV. In codd. est versio, nulla interpretis mentione. Oxoniens. n. 607. 612 et 1609. catal. Florent. in bibl. S. Crucis, bis. V. Zachariæ Iter litterar. per Ital. pag. 97 et 98, etc. Harl.

exhibuerant editiones Damasceni Parisienses a. 1577, 1603, 1629. Magnæ itaque gratiæ Le quinio debentur, qui Græca primus dedit e codice Vaticano, versionemque recensuit, in qua Billius dicta S. Scripturæ ex Vulgata Latina haud probando Caraffæ consilio addiderat, etiain ubi Damasceni Græca aliud tinniunt. Idem Lequinius post Parallela, pag. 278-730, ex co dice Vaticano repræsentata, exhibet deinde, p. 731-790, excerpta cum indice eorumdem ex altero præclaro et in multis diverso Parallelorum codice, quem Claromontano Jesuitarum Parisiensium collegio donavit Rupefucaldus, cardinalis, et quem ex auctore antiquiore, qui sub Heraclio vixerit, interpolatum adnotarunt viri docti. In hoc plura etiam et præstantis simorum et antiquissimorum scriptorum fragmenta conservata leguntur, quemadmodum melius jam constabit ex indice, quem hic per otium confectum a me subjiciam, cum prius monuero, eximium horum Parallelorum codicem ms., qui fuit abbatis Gerasini Blacchi, jam exstare in bibliotheca Medicea. Fabr. In bibl. Medic. cod. XXII, plut. 8, sunt Damasceni Sacra Parallela, quem cod. uberrime recenset Bandin. in Cat. codd. Gr. Laur. I, p. 367 seq. et primum adnotat indicem omnium titulorum, sub unaquaque alphabeti littera contento rum, at initio mutilum, fere convenire cum cod. Rupefucaldino, quem Lequien, in sua ed. II, p. 731, retulit integrum; attamen in multis, a Bandinio late curateque expositis, discre pare; tum observat duo alios occurrere indices: dein tradit, in tres partes divisa esse hu jus codicis Parallela, quæ quomodo cum cod. aut Rupefucaldino aut Vaticano conveniant aut ab uno alterove discedant, copiose animadvertit, comparata edit. Lequien., quem inter dum castigat. Denique supplet indicem scriptorum a Fabricio contextum: cujus supplementa postea repetemus. Oudinus, p. 1773 sq. Joanni Damasceno juniori, qui modo a foco nata lium J. Damascenus, modo a sede patriarchali, quam per plures annos occupabat, J. An tiochenus in codd. dicitur, eruditione et sanctitate præclaro, circ. a 1090 et seqq. annis ad an. circ. 1120 florenti, attribuenda censet, præter libros De imaginibus, omnia opuscula, quæ Mich. Lequien. tomo Il suæ edit. Græco-Lat. Damasceno, monacho et seniori, ascripsit n. 1) Epitomen commentariorum J. Chrysostomi in Epp. Pauli; 2) Parallela moralia; 3) Eclogarum libros II ejusdem methodi; 4) Oratt. tredecim de variis argumentis, in celebrio ríbus Ecclesiæ solemnitatibus vel sanctorum festis pronuntiatas. Tum Oudin., p. 1775 sqq., contra Lequien. pugnans, sententiam suam de memoratis libris uberius explicuit et copio sius demonstratum ivit, J. Damascenum seniorem non potuisse illorum auctorem esse: in primis evincere studuit, Parallela sacra non potuisse scribi a Damasceno seniore, sed a Da masceno juniore, sive Antiochepo, esse congesta; et Excerpta in cod. Vindob. Cæsareo (^) diserte tribui J. Damasc. juniori, patriarchæ Antiocheno, atque in illo cod citari Andream, Cæsarea in Cappadocia archiepiscopum circ. a. 850; Theodorum Studitam, sæc. IX, aliosque recentiores; nec codicem Eclogarum Claromontanum, codice Cæsareo recentiorem, cum Le quien. adeo vetustum esse censendum. Sed ipsum consules Oudinum, pluribus suum judi cium confirmantem. - Pariter in cod. Coislin. CCXCIV, sunt Ecloga, seu excerpta Scriptu ræ, Patrum et aliorum, in varia capp. et argumenta ordine alphabetico digesta, quæ ta men, quia non semel laudetur in iis J. Damascenus, differre a Parallelis J. Damascemi, adnotat Montfauc. in Bibl. Coislin. p. 432. - Venetiis in cod. Naniano, CCXXIIX, n. 37, J. Damasceni Parallela, quem (Ningarell.) in cat. codd. Gr. Nan. p. 422 sq. putat illum esse codicem, de quo Lequien. p. 277 edit. Dam. Opp. Venetæ, 1748, tom. II, et quem hic dixit esse biblio thecæ illustr. archiepiscopi Philadelphiensis (i), atque, postquam alia notavit, utilem fore existimat laborem, si quis Lequieni edit. cum hoc codice conferat. - Ibid. in cod. CXXXVIII bibl. Marc. exstant Parallela. V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 79, sed cum primis cel. Morell. in Bibl. Gr. et Lat. mss., tom. I, p. 83 sqq., qui docte illum cod. recensendo comparat_eum cum codd. Rupefucald. Laurentiano et Vaticano; tum adnotat librarios in ejuscemodi po tissimum scriptis ausos fuisse haud pauca demere, adjicere, aut immutare. Hine, id quod Oudini judiciuin aliquantisper infirmare videtur, animadvertit, sub littera a inesse quidem scholion de cruce Christi, Heraclii. imp. tempore a Chrosroe in Persiam ablata, a Lequien. p. 275 editum; at nulla Andreæ Cæsariensis, Theodori Studitæ, Antonii Melissæ, Michael. Pselli, aliorumque recentiorum fragmenta, quibus adductus Oudinus illam collectionem (cujus tamen auctor neque omnino certus esse videtur, neque, num cod. Marcianus eam, qualis primum a J. Damasc. sen. prodiit, collectionem, an delectum ex opere uberiore contineat, cognitum omnino est exploratumque), adjudicabat J. Damasceno, patriarcha Antiocheno. Denique docet humanissimus Morell. Joannis etiam Damasceni nonnihil illi cod. fuisse immistum, et præter Pythagoram in carminibus aurcis ac Democritum, qui semel af feruntur, Librorum sacrorum loca et ecclesiasticorum scriptorum, quos nominat Morell. fragmenta tantummodo inserta legi. Quæ cum ita sint, J. Damasc. sen. videtur aut puta batur olim, ejusmodi collectionem inchoasse; quam alii deinceps vel interpolarunt, vel alio rum scriptorum, etiam ipsius J. illius Damasceni, atque, ut in tertia Parallelorum parte in cod. Laurent. potissimum factum est, profanorum scriptorum locis ac sententiis amplifica runt et tamen codicibus nomen J. Dam., utpote celebris auctoris, a librariis fuerit præ fixum (quod etiam Hesiodi aliorumque scriptis evenisse constat); denique J. Dam. patriar cha Antiochen. videtur vel similem compilasse collectionem, quamplurimis ex superiore repetitis, vel antiquiorem auxisse ac perfecisse. Hinc fieri potuit ut a librariis ejusmodi l'a rallela Joanni modo seniori, Damasceno, modo juniori, Antiocheno, ascriberentur. Harl. (h) Cod. CCXLI, n. 1. V. Lambec. V. pag.221 sqq. (i) V. Montfauc. Diar. Ital. pag. 4G, de illius codd.

(Parisüs apud Joannem Baptistam Delespine, via Jacobæa, ad insigne divi Pauli, prope fontem S. Severini MDCCXII cum privilegio Regis. 2 vol. fol). ABBATI S. QUINTINI, REGALIS ET COLLEGIAȚĂ 8. Germani antisSIODORENSIS DECANO ACADEMIE INSCRIPTIONUM ET SCIENTIARUM PRÆSIDI, ETC. Etsi patrocinii jure tua, VIR PRÆSTANTISSIME, censeri debent quotquot litterati nostri opera in lucem emittunt, propter incredibile illud studium quo, iniquissimis etiam temporibus, illustrissimi avunculi tui, Franciæ cancellarii integerrimi, providis consiliis, in litteris jurandis promovendisque obsecundas: eam gloriam hæc sibi præ cæteris vindicat, quam pu blici juris facio, scriptorum S. Joannis Damasceni collectio. Id siquidem operis, quod summi omnium ordinum viri, ac tum ecclesiasticis infulis, tum singulari doctrina specta tissimi, diu assiduisque votis expetierant, quodque propter graviorem molem eruditi alii deseruerant, audacior ego sum aggressus, ea animatus spe, te mihi laboranti et contendenti fautorem, officiosissimumque Mecanatem adfuturum. Nec me fefellit exspectatio. Vix enim illud prelo parari accepisti, cum tuum mihi patrocinium subsidiumque propensissima benevo lentia spopondisti. Quin et ea qua in rem litterariam auctoritate vales, expeditam facilemque viam aperuisti, quo id tandem typis excuderetur. Unde meorum iste laborum partus, te, non auspicem solum habuit, uti sercenti libri alii qui apud nos prostant, sed et obstetricantem benignam manum tuam expertus est. Quinam vero alioqui fieri poterat, ut novæ præcipui Orientalis Ecclesiæ doctoris lucubrationum editioni, in qua innumera et diversissimæ res expenduntur ac discutiuntur, protectorem alium ambirem, nisi te, DOCTISSIME atque HU MANISSIME virorum, quem, præter raram et paucis communem in negotiis expediendis solertiam facilitatemque, immensa pene omntum scientiarum peritia præditum esse explora tissimum est? Hanc nostrates faustis vocibus prosequuntur, sibique de te gratulantur et ap plaudunt, sive te e sacro pulpito Christiana Adei capita aut regulas morum pro innata tua movendisque animis aptissima facundia edisserentem audiant, sive in Scientiarum et Inscri ptionum veterum Academiis, quibus a Ludovico Magno præfici meritus es, singula de quibus selectioris eruditionis viri copiose accurateque e schedis suis dixerunt, ex tempore retra clantem, novisque animadversionibus illustrantem, ac si eadem ipse argumenta deditiore opera elucidanda suscepisses. Sed et quotquot exterarum gentium homines eruditi Lutetiam undique adveniunt, te pretiosissimum Galliarum nostrarum thesaurum et ornamentum nobis pene invident, rem miraculo similem apud nos videri dictitantes, præstantissimum abbatem Joannem Paulum Bignonium, in quo eximia dotes omnes facto velut agmine concurrerint. Non solum enim exquisitissimam illam eruditionem tuam, prudentiam, æquitatem, et alias quas dixi virtutes mirabundi omnes suspiciunt; sed et, quod illas eleganti decore exornat,

cujus sinceram pietatem, religionem, modestiam, ac tandem ingenuum illum animi candorem, ipsa tua frons certissimus illis qui te conveniunt, nuntius, testis, ac sponsor est. Sic porro, vir illustrissime, nihit a paternaque gloria, nihil ab corum incomparabili tum probi tate, tum propria politione literatura descissens, aut degenerant, no nudam magni ipsorum nominis umbram præfera, sed vivam exactissamque presentas imaginem. Viva, inquam, et germana, nec fucata prorsus imago es, prestantissimorum virorum, Hieronymi utriusque Bignonii, parentis et avi tui (ut non atavos longiori ordine recenseam). quorum dignissimas laudes, quas ob prachara sud de republice et litteris merita sibi conciliarunt, nullæ in posterum ætates retice buat.' Idque multo rectius quod universa illa natura animique præsidia quibus ambo præfulsere, in te ipse hæreditario veluti fure cumulatissime concluseris; ut qui ex insigni admodum gente vestra nascituri sunt, te perinde in exemplum sint habituri, quod debeant imitari. Quod faxit Deus, quoad hic mundus stabit; te pero interim litterato orbi longos annos præsider concedat Vale si igitur, virillustrissime, et munusculum littera rium quod meæ observantiæ gratique animi pignus erit, si qua se utilitate tuetur, ea qua cœpisti cura atque humanitate complectere. Offerebat Obsequentissimus addictishimitiqué Fr. MICHAEL LEQUIEN, Ordinis FF. Prædicatorum. IN NOVAM OPERUM S. JOANNIS DAMASCENI EDITIONEM. 1. Joannis Damasceni opera diu avide expetita. Joannem Damascenum inter præstantis simos doctores suos censet Ecclesia Orientalis, ac præcipuo semper honore coluit, cum pro pter elegantissima cantica plurima, quæ vir sanctus edidit, et quibus magna pars Officii eccle siastici Græcorum constat, propter qua etiam ledvins moinshs, Joannes poeta nuncupatus est, tum in primis propter ingentem rerum præsertim divinarum scientiam atque eruditio nem, qua omnia fere et singula Christianæ fidei mysteria eximia perspicuitate, aut Catholicis edisseruit, aut adversus hæreticos propugnavit. Quod in causa fuit, ut Xpuropésac cognomi natus sit, sumpto vocabulo tum ab aureis doctrinæ fluentis, quibus affluit, tum etiam ob flu men Chrysorrhoam quo Damascus civitas ejus patria alluitur. Quamobrem ex omnibus Eccle siæ Patribus vix ullius opera a theologis avidius expetita sunt, quam quæ Joannes Damascenus posteritati consignavit. Græcos omitto, quibus cæterorum instar ipse semper unus fuit. At inagnam quoque existimationem in Occidente habuit, ex quo ejus libri Latine reddi cœperunt. II. Translata primum Latine a Burgundione Pisano. - Seculo Ecclesiæ duodecimo, Eu genio III Romanæ Ecclesiæ pontificatum gerente, liber ejus De fide orthodoxa, qui cæterorum præcipuus est, ab Burgundione judice, cive Pisano, Frederici Enobarbi præfecto, in Latinam linguam tum primum redditus fuit, sed barbare prorsus et indocte, quippe quem interpres iste, ut Joannis Cononis, Nurimbergensis Dominicani, verba usurpem, versione sua, ne dicam inversione, verbum e verbo reddens, de more suo fœdavit, Græca bona et lepidissima sor didis Latinis immergens. Hoc viri apprime docti judicium fuit, de variis Patrum translatio nibus, quas Burgundio attentavit. Hujus autem Burgundionis mentionem habemus in secundo Anselmi Havelbergensis episcopi dialogo, qui testatur eum Constantinopoli interfuisse colla tionibus suis quas habuit cum Niceta Nicomediensi sub Calo-Joanne Comneno imperatore, cum illic Lotharii Germaniæ imperatoris orator ageret. Aderant, inquit, non pauci Latini, inter quos tres fuerunt viri sapientes, in utraque lingua periti, et litterarum doctissimi, Ja cobus nomine, Veneticus natione; Burgundio nomine, Pisanus natione; tertius inter alios præ cipuus, Græcarum et Latinarum litterarum doctrina inter utramque gentem clarissimus, Moy ses nomine, Italus natione, ez civitate Pergamo. Bidem vero Burgundioni ascribendam cen seo aliorum quorumdam Damasceni Joannis tractatuum translationem, quam in codice Regio 5966 reperi, quamque Henricus noster Gravius in sua auctoris ejusdem collectione, de qua paulo post dicemus, edidit. Eamdem enim ubique inficetam et rudem dictionem exhibet. III. Atqui translatione illa libri De fide orthodoxa, quam Burgundio elaboraverat, Petrus

Lombardus Magister sententiarum, sanctus Thomas, aliique sæculi decimi tertii et sequioris vi de schola doctores, usi sunt. Creteras vero Damasceni dissertationes, præter illam in qua de precibus pro his qui dormierunt habendis disputatur, nequaquam viderunt, nec usquam saltem ab eis citate reperiuntur. Plane S. Thomas, qui Joannem Damascenum eamdem, quam Theodoretus, opinionem erroneam de Spiritus sancti processione tenuisse asseruit, ab hac criminatione temperasset, si in fine epistolæ de hymno trisagio, legisset Spiritum sanctum ex Patre per Filium procedere; quod etiam Theodoretus negabat, nec rectæ fidei sensui us quequaque repugnat, quemadmodum suis locis a me demonstratum est. IV Jacobi Fabri Stapulensis translatio libri De fide orthodoxa. Ejus prima editio, secunda, tertia. Altera non prodiit Damasceni librorum Latina translatio, usque ad sæculi decimi sexti initium, quo Jacobus Faber Stapulensis librum De ſide orthodoxa anno 1506 inter au licos, ut ait, tumultus majore fide quam elegantia convertit, ejusque interpretatio Parisiis ex cusa est in 4º, apud Henricum Stephanum anno 1507. Anno subinde 1512 liber idem Latine iterum editus est, opera Judoci Clictovei, cui epistolam ad Jacobum Ambasianum episcopum Claromontanum præfixit, suaque commentaria, quæ ad Fabri versionem accommodaverat, singulis capitibus interjecit. Quam editionem Parisiensis altera similis secuta est anno 1519. Editio Græca Veronensis. Cum autem nullum Damasceni Joannis opus lucem hactenus Græce vidisset, anno Domini 1531 Donatus Veronensis. librum integrum De fide orthodoxa, nativa ipsius lingua Græca, prima vice excudit cum sermone De iis qui in fide dormierunt, editionemque suam Clementi septimo pontifici Romano nuncupavit, Joanne Matthæo Giberto episcopo Veronensi ita fieri consulente. Qui quidem præsul hoc præterea etiam atque etiam considerandum duxerat, inquit, nulli aptius opus de orthodoxa fide dicari potuisse, quam ipsi, cui adversus novos desertores veritatis, qui Lutherant vocantur, certamen assiduum esset. Ad dit: Hunc Damascenum habebis quasi telum acutissimum, quo si non priores illos, saltem hos posteriores confodias. Cujus quidem scriptoris laudes hoc in loco effusius prædicarem, quantique semper nominis, non modo apud theologos, sed etiam apud philosophos et medicos fuerit, exponerem, si vel epistole brevitas pateretur, vel hoc ita obscurum esset. Hæc Donatus Pontifici Maximo, quibus significat quantum utilitatis Ecclesia omnis acceptura esset ex ope ribus sancti Joannis Damasceni. V. Editiones aliæ Latine. Anno 1535 et 1539 editiones aliæ libri De fide orthodoxa cum brevioribus annotationibus Jacobi Fabri Stapulensis Basileensibus typis evulgatæ sunt, nec non orationis De iis qui in fide dormierunt, cujus translationem adornaverat Joannes Ecolam padius, antequam ab Ecolesia catholica deficeret; itemque Historiæ Josaphat et Barlaam, quæ Damasceno nostro vulgo attributa erat, præmissa insuper ejusdem Joannis Damasceni Vita a Joanne Hierosolymitano patriarcha conscripta, quam idem Ecolampadius in Latinam linguamı perinde transtulerat. Quæ omnia Latine duntaxat prostiterunt. VI. Coloniensis editio. - Post septennium, anno utique 1546, Henricus Gravius Novioma gensis, ordinis Prædicatorum, vir doctissimus, ac multiplici nomine, tum de Ecclesia, tum de re litteraria bene meritus, collectionem novam publicavit operum sancti Joannis Damasceni, quæ Coloniæ prodiit ex officina Petri Quentel; in qua præter libros qui in anterioribus ex stabant, sermonem adjecit De conversatione S. Joannis Damasceni, ejus Logicam, Introdu ctionem elementarem ad Joannem Laodiceæ episcopum, tractatum de duabus voluntatibus et operationibus, Epistolam ad Jordanem archimandritam de hymno trisagio, Librum de hære sibus, Fragmentum sententiarum de octo passionibus, Altercationes cum Saraceno, de judi cio, carmina denique et cantica ejus varia, necnon Cosma Majumensis, Theophanis et Scho larii. VII. Editio Græco-Latina Basileensis prima, secunda, tertia. Rursum anno 1548 isthæc eadem opera denuo excusa sunt Basileæ a Matthæo Hoppero, adjecto e regione Græco con textu libri De fide orthodoxa, et sermonis De iis qui in fide dormierunt, prout Veronæ ante hac editus fuerat. Quin etiam anno 1559 consimilis editio Basileæ iterum prodiit, ejusque cu ram gessit idem Hopperus. Tandem anno 1575 editio altera ibidem ejusdem Matthæi Hopper! curis elaborata est, cæteris omnibus longe auctior, adjecto insuper ad omnes fere tractatus Græco auctoris contextu. VIII. Editiones Parisiences Latinæ, interprete Jacobo Biltio. —Quia vero in omnibus illis editionibus, singulorum librorum translationes variis mendis scatebant, harumque non poucæ barbara prorsus dictione hirsutæ erant, nec intellectu, imo nec lectu faciles; vir

doctissimus Jacobus Billius Prunaus, S. Michaelis in Eremo coenobiarcha, operam posuit suam in nova versione omnium fere lucubrationum quæ in Basileensi postrema editione exstarent, adornanda, collato primum atque emendato textu ad codices aliquot manu exaratos. Translationem insuper adjecit libri Parallelorum, aliarumque lucubrationum, quæ vel Joannis Damasceni nomen præferrent, vel ipsum quomodocunque concernerent. Hæc porro Jacobi Billii interpretatio publici juris facta est Parisiis anno 1577, at sine Græca phrasi, nisi quatuor homiliarum, de Transfiguratione, et de Nativitate B. Mariæ Virginis. Rursumque annis 1603 et 1619 posteriores duse editiones aliorum operum, quae in priori deerant, accessione locupletatæ sunt a R. P. Frontone Ducao Soc. Jesu. IX. Cleri Gallicani præceptum de edendis Grace et Latine operibus sancti Joannis Da masceni. - Sed quia editiones istæ ultimæ suis numeris absolute non erant, atque in eis Græca desiderabantur, idcirco in comitiis cleri Gallicani generalibus quæ Parisiis anno 1635, subindeque 1636, celebrata sunt, decretum fuit, ut Joannis Damasceni opera typis denuo Græce Latineque accuratius et auctius quam antea ederentur. Quin et editionis adornanda cura viro utriusque linguæ peritissimo Joanni Auberto, theologo Parisiensi, et collegii quod Laudunense dicitur, in urbe præfecto, qui Cyrilli Alexandrini libros nuper Græce et Latine publicaverat, demandata fuit. Decretum Gallicanæ Ecclesiæ præsulum exstat in co mitiorum illorum Actis ad diem 1x1 Januarii anni 1636. Du Lundi vingt-unième Janvier à huit heures du matin, Monseigneur l'Archevêque d'Arles Président. Monseigneur l'Archevêque de Tholoze a rapporté, et dit, que luy et Monseigneur de Sees avoient, selon l'intention de l'Assemblée, conferé ensemble, et pris l'avis de quelques Docteurs, du choix des Livres des Peres Grecs qu'il seroit plus à propos de fairs imprimer. Qu'ils d avoient jugé que les OEuvres de saint Jean Damascene, d'Origene, de Maximus, et d'Ephrem Syrus, estoient les plus necessaires, entre celles de tous les anciens, pour servir à la décision des controverses de la Religion, lesquelles néanmoins n'avoient pas esté imprimées jusques icy en leur langue originelle; voire que la pluspart de leurs ouvrages n'ont point esté imprimez pour tout, lesquels se peuvent trouver en diverses Bibliotheques, et que pour cela il faudroit choisir quelque personne bien entenduë en la langue Grecque qui prist ce soin: à quoy Monsei gneur de Seez a ajoûté, Que l'on pouvoit prier Monseigneur de Tholoze de prendre le Sieur Aubert Docteur de Sorbonne, pour l'un des deux, que la Compagnie l'a cy-devant prié de choisir pour travailler sur le Droit Canon, et sur l'Histoire Ecclesiastique, et luy donner le soin de cette impression, pour ne charger pas l'estat de plus grande dépense. Ledit rapport concerté et agité, Mesdits Seigneurs de Tholoze et de Seex ont esté priez de traiter avec quelques Imprimeurs qui feront la condition la plus avantageuse, et en leur prestant la somme de huit mil livres, qui est entre les mains de Cramoisy, les obliger à l'im pression desdits Autheurs, et aux autres qu'ils jugeront necessaires; auquel traité ils feront entrer par préference le Sieur Vitré, Imprimeur du Clergé: Et en outre la Compagnie a desiré, que ledit Sieur Aubert fust employé au soin de ladite impression; et pour ce, a or donné, qu'il sera couché sur l'estat des gratifications, avec l'autre que Monseigneur de Tho loze nommera pour le Droit Canon. Comitiorum porro præses erat illustrissimus archiepiscopus Arelatensis Joannes Jouber de Barrault; archiepiscopus vero Tolosanus, qui in decreto nominatur, Carolus de Monchal, vir eximia eruditionis, et rei litterariæ studiosissimus; Sagiensis demum episcopus Jacobus Camus de Pontcarré, vir itidem politiore litteratura excultissimus. Verum Aubertus, dum omisso Damasceno Ephrem Syrum edere primum proponeret, neutrum perfecit. Quamobrem illustrissimus dominus Carolus de Monchal, archi episcopus Tolosanus, necnon illustrissimi DD. Dominicus Seguier Meldensis, Antonius Go deau Venciensis, et Franciscus Bosquet Monspeliensis, episcopi, clarissimique abbates de Rancé, et de Ligny, qui posthac Meldensis itidem antistes fuit, eodem Auberto annuente, spartam hanc adornandam R. P. Francisco Combefis, tip paxaplin, ordinis Prædicatorum, commiserunt. Combefisium, tum præsules illi quos nominavi, tum illustrissimus doctissi musque Suaresius, Vasionensium episcopus, tum etiam Dominicani ordinis magistri gene rales Thomas Turcus et Joannes Baptista de Marinis, tum denique, ut alios taceam, vir toto orbe celeberrimus, ac de Ecclesia optime meritus, Leo Allatius, ad id operis exsequendum

summis studiis excitarunt. Id testantur frequentes ipsorum ea de re ad eumdem epistolæ quas hodie penes me habeo. Ille vero injunctum sibi pensum adorsus, dum Aubertum ex orare non potest, ut ea secum communicet opuscula, que Allatius illi Roma miserat, ad alios Orientalis Ecclesiæ Patres illustrandos et edendos aninrum appellere cogitur. X. Conspectum operum sancti Joannis Damasceni Philippus Labbe evulgat. - Interim anno 1652 R. P. Philippus Labbe, Societatis Jesu presbyter, Conspectum nove editionis omnium operum S. Joannis Damasceni monachi et presbyteri, quam animo conceperat in vulgus emisit, nec vero meditatum opus perfecit. Cuneta Damasceni opera in quatuor tomos distribuebat, cum tamen singula accurate nondum legisset, aut recensuisset. Hinc est quod eorum distributio non satis consulta et apposita videatur. Cæterum ingratus essem, nisi viro doctissimo me multum debere testificarer, quod multas auctoris mei lucubrationes in dicaverit, quæ me forsitan alias fugissent, multos insúper manuscriptos codices, quorum auxilio editio mea admodum aucta illustrataque fuit. Sperabat före ut ea opuscula quæ Leo Allatius Auberto misèrat, aliquando tandem nancisceretur, sed spe sua cecidit, frustraque ac perperam Goarius noster suspicatus est omnia ad ejus manus pervenisse. Auberto siqui dem vita functo omnes ejus charta in totum interiere. XI. In indice librorum manuscriptorum Bibliotheca Augustanæ, quæ anno 1675 editus est, ad codicem 29 secundi subsellii, in quo habentur Logica Damasceni et liber De fide orthodoxa, obiter monemur pag. 29: Utriusque codicis ope opus hoc Damasceni de ortho doxa fide editurum esse proxime cum versione et notis D. Veielium Ecclesiæ Ulmensis non solum, sed tum universæ ornamentum singulare. Quod an a Veielio tandem præstitum sit, a nemine hactenus discere potui. XII. Cum porro Combefisii nostri schedas et adversaria perlustrarem, in eam quam in choaverat Joannis Damasceni librorum collectionem incidi, quorum quinque duntaxat Lätine reddiderat, nimirum Dialecticam, librum De hæresibus, librum De fide orthodoxa, partem dialogi contra Manichæos, et opusculum componendis moribus perutilem, cum præterea t. II Auctarii Bibliotheca PP. tractatum de duabus voluntatibus atque operationibus Christi Græce Latineque jam edidisset, variasque itidem homilias Latine in Bibliotheca Patrum con cionatoria. Quocirca prioribus hisce viri doctissimi curis posteriores meas adjeci, adhibito que complurium manu exaratorum codicum subsidio, universum auctoris textum recensui, Billiique ac Gombefisii translationes qua potui diligentia castigavi, atque adnotationibus il lustrare conatus sum. Multis insuper lucubrationibus eximii Doctoris, quæ nondum vel Græce saltem prodierant, repertis, universum opus ad tria fere volumina sensim succrevit. Quorum primum tractatus ad dogmata fidei pertinentes complectitur; secundum vero com“ mentarios in Epistolas Pauli, Parallela sacra et homilia's: tertium denique sermones aliquot asceticos, cum subjectitiis operibus variis, quæ ejus nomine inscripta sunt, exhibebit. XIII. De Latina translatione Jacobi Billii. Neminem mihi vitio versurum spero, quod Billii translationem multis identidem in locis immutaverim. Jacobum quippe Billium omnes inter præstantissimos auctorum Græcorum interpretes habent: ac merito plane. Gæterum Combefisius, vir Greece peritissimus, mihi præivit (a), atque Billium in Joanne Damasceno vertendo tirocinium posuisse, aliquando palam affirmavit, ac in sua quam adnotationibus suis præmittendam paraverat, præfatione animadvertisse se aiebat, excidisse Billio complura minus accurata, a nec satis ad amussim philosophicam et theolo gicam, in qua præcipuus ac princeps fuit Damascenus, exacta: idque sibi pridem primi ordinis Patres atque viros doctissimos inter fabulandum dictitasse. Ita nimirum arðuam rem esse absoluti philosophi ac theologi Græci in Latinum sermonem absolutam omnino versio nem et expositionem condere.» Quanquam hoc etiam in clarissimi interpretis excusationem addendum puto, eum in Joannis Damasceni translatione operam posuisse, cum infirma vale tudine uteretur, quemadmodum ipse declarat in nuncupatoria ad serenissimum principem Carolum Borbonium Rothomagensem archiepiscopum. Quinimo cum ejus versionem recen serem, et cum Græcis auctoris verbis compararem, duntaxat observavi in Hoc tantum virum eruditum peccasse, quod periphrasibus et circumlocutionibus nimium indulgendo, accuratis simarum ac simplicium vocum quas Damascenus Joannes usurpaverat, vim quadamtenus elevaverit, ac varias neqiaquam proprias, nec theologis satis familiares adhibuerit, pro alifs (a) Combefis. Bibl. Conción. tom. VIII; c. 457.

usitatissimis, quas purus sermo Latinus non sic respueret. In his enim specimen eloquen tiæ minime quærendum est, ubi sanæ fidei dogmata, nulla verborum ambage, nullo fuco declaranda atque exprimenda sunt. XIV. De subjectis textui auctoris annotationibus. - Ex annotationibus quas doctissimus noster Combefisius in Damasceni Dialecticam et priora libri De orthodoxa fide capita reliquit,. paucas excerpsi, cum cæteræ nihil nisi animadversiones essent in Billii translationem, nec Græcorum Patrum doctrinam, placita ac locutiones satis enarrarent. Id quod tamen ut ipse præstarem, viris eruditis consulentibus, aut annuentibus, operam præsertim posui, uti lector benevolus ex annotationibus meis facile comperiet. Quocirca non ex editis solummodo libris priscorum doctorum sententias eruere curavi, verum et ex compluribus aliis quæ lucem nondum viderunt, quorum proinde prolixa fragmenta recitare non dubitavi, ex qui bus Ecclesiæ veteris Orientalis, tum dogmata, tum mores, tum etiam res gestæ tantil lum lucis accipient. Ad hæc, in illis notis de varüs variorum auctorum ac Patrum nomine inscriptis lucubrationibus, quas auctor, vel ab hæreticis objectas tanquam sinceras admisit, ac recto sensu interpretatus est, vel deceptus ipse allegavit, criticorum more judicium tuli, ut eas quoad per me licebat germanis parentibus suis redderem. Cæterum quia propter amplissimam dicendi segetem de multis doctrinæ Damasceni capitibus, deque spuriis illis voluminibus longe plura mihi explicanda supererant et occurrebant, operæ pretium me facturum existi mavi, si momenta omnia in dissertationibus quibusdam, quas idcirco Damascenicas nuncu pavi, ex ordine congererem. Quod utrum feliciter patraverim, judicio suo sancient periti. Quocirca, cum multa opera, quæ sanctissimis Ecclesiæ magistris ascripta fuerant, non nisi ab hæreticis Apollinaristis, Monophysitis, et Nestorianis edita esse contenderim, quæcunque eam in rem a me dicta sunt, eruditorum theologorum censuræ permitto, qui tempus saltem aliquod contriverint in rimandis genuinis sectariorum qui Orientalem Ecclesiam infece runt, placitis et loquelis, quibus errores suos exponebant tuebanturque, aut quandoque dis simulabant. XV. Numerus librorum Joannis Damasceni incertus.- Numerus librorum aut opusculo rum omnis generis quæ Joannes noster reliquit, ex nullo certo ejus æquali aut suppari au ctore accipi potest. Eo quippe sæculo, atque in ea præsertim regione omnem vitæ ætatem egit, in qua propter durissimum Saracenorum jugum ac ferocissimam barbariem, paucissimi inter Christianos erant qui litteras sacras aut ecclesiasticas colerent, aut res apud se gestas scriptis consignarent. Ex sola igitur diligenti germanorum quorumdam ejus operum inspe etione et assidua meditatione ad alia dignoscenda, atque a spuriis secernenda provectus fui ad quod etiam admodum contulit remotior codicum aliquot manu exaratorum antiquitas seu vicinior auctori ætas. Cæterum, cum multa genuina ac sincera collegerim, multa tamen interiisse, aut in bibliothecis orbis latere pro certo habeo. Ac sane quidem, in Vita S. Ste phani junioris martyris legimus Joannem Damascenum, quicum Stephanus arctissima necessi tudine conjunctus fuerat, tractatus varios pro imaginibus sacris adversus Constantinum Co pronymum scripsisse, qui minime supersunt hodie. Theophanes quoque ad annum impera toris hujus tertium testis est, illum in laudem Petri, Majumensis episcopi, qui pro Christi fide martyr nuper occubuerat orationem pronuntiasse, quæ nusquam comparet. Atqui quoscun que ejus libros, tractatusve, ac sermones, aut homilias edidi, in præmonitionibus quas uni cuique passim præmisi, vel in annotationibus secundum accuratiores critica artis regulas disputavi ac definivi quinam germani esse mihi viderentur, et sinceri, ac qui vicissim subje ctitii, aut sublesta ac dubiæ fidei. XVI. De stylo auctoris. - Auctoris nostri dictio, seu dicendi scribendive ratio, ubi dog mata fidei edisserit, aut tuetur, simplex est et perspicua. Totus est in re quam agit vocibus propriis et usitatis explicanda. Quamobrem in libro præsertim De fide orthodoxa, non tam suis, quam anteriorum se Ecclesiæ doctorum verbis identidem utitur. In orationibus vero ac homiliis simplex quidem est, nec comptus admodum et laconicus, uti nec ejus ætas et patria tunc ferebant, Asiaticam vero eloquentiam nonnibil redolet. In longis simas periodos quandoque effunditur, quarum confertim congesta sibique succedentia mem bra acerrimum ardentissimumque ejus ingenium spirant, acceptisque ut plurimum e Scriptura locutionibus atque sententiis constant. In versibus et canticis sacris ipse, uti Cosmas Majumensis, suus quondam studiorum atque educationis institutionisque socius, neminem e Græcis superiorem habuit, non parem alterum, ipso fatente Suida. Cæterum multa alia opera

scriptorem, qui ut Romanas, sic et præsertim Antiochenas res colligeret, ac Græcis litteris consignaret, mihi alioqui verisimile non est, Damascenum Joannem rem eamdem, puta histo riam erectæ Christi statuæ Paneadensis, testimoniis duobus confirmare voluisse, ad cujus fidem faciendam luculenta Eusebii Cæsariensis narratio potior esset, quam obscuri illius ac nuperi chronographi Joannis Malalæ. Nemo est qui ejusmodi auctoritatum collectiones quas cunque, quales in Catenis, Parallelis, et Pandectis variis visuntur, pro codicum varietate, si eos accurate recensuerit, modo strictiores ac modo ampliores esse non repererit. XVIII. Cur falsis narrationibus Damascenus fidem adhibuerit. - Cæterum non eo inficias auctorem nostrum, falsas, imo spurias quandoque narrationes admisisse at hoc viro alio qui doctissimo indulgendum est, qui ea ætate vixerit, cum nulla critica artis cura habere tur, cujus etiam maxima pars Patrum incuriosi semper fuerunt. Plane si Damascenus meus cam ob rem condemnandus veniret, pari jure præstantissimorum Ecclesiæ doctorum ac scriptorum famæ et nomini detrahi posset, quorum libri ab ejusmodi fabulis confictisque traditiunculis immunes prorsus non sunt. Ut enim posteriorum sæculorum doctores scho lasticos omittam, quid Justinum Martyrem, Clementem Alexandrinum, Origenem, Epipha nium referam? Horum libri adulterinorum librorum citationibus ac laciniis scatent. Quot Eusebius supposititios tractatus allegavit in libris De præparatione evangelica, et in Historia ccclesiastica? Quid epistolis Abgari ad Christum, et Christi ad Abgarum nugacius? quid He gesippi de Jacobo Domini fratre narratione, quam serio retulit Eusebius, a vero magis ab horrens? Annon Nazianzenus, Hieronymus et Chrysostomus spuriis historiis fidem aliquan tum adhibuerunt? Quin nec libri Theodoreti ab hoc nævo liberi sunt. Palladium, Sophro nium et alios sequioris ævi viros, alioqui non prorsus indoctos, sileo, quibus propter morum simplicitatem et animum a mendacio alienissimum imponi facile potuit. Unus ad exem plum sufficiat Photius, celebratissimus ille criticus, maxime apud heterodoxos; nonne in sua selectorum codicum Bibliotheca commentitia opera tanquam sincera posteritati consigna vit ac commendavit? Puta Nicæni concilii acta Gelasii Cyziceni nomine inscripta, ampla itidem excerpta ex actis SS. Alexandri Alexandrini, Metrophanis Constantinopolitani, Athanasii, septem martyrum, quos Dormientes appellant, præter sexcenta hinc inde errata, quæ hominem crition artis parum peritum produnt, ut ea vix ultra grammaticæ sphæram vix extenderetur: quin comparatione styli et doctrinæ sincera auctorum scripta a falsis raro secernit. Hi omnes aliique quos hic recensere non vacat, haud secus atque Damascenus, non fabulas modo, quin et subjectitia sanctorum Ecclesiæ doctorum nominibus inscripta opera, quorum non alii ut plurimum nisi hæretici parentes erant, bona fide, nulla latentis veneni suspicione in cunctanter admiserunt: cum utique nihil in eis deprehenderent, quod vel sanam doctrinam recte ferire videretur, aut propter præclara nomina quibus insigniebantur, si quid in eis erroneum appareret, ab hæreticis intrusum existimarent. De spuriis ejusmodi lucubrationi bus compluribus fuse disputavi in dissertationibus quas Damascenicas nuncupavi, ac præ sertim in secunda, tertia et quarta. Quod si summorum virorum illorum nomini atque aucto ritati nihil propter ejusmodi lapsus derogatum est, quia Ecclesiæ catholicæ causam feliciter alias gesserunt, eccur Joanni nostro idcirco detrahatur, qui propter egregia opera, quibus singula Christianæ fidei mysteria felicissime, ac plusquam cæteri, enarravit, tuitusque est, et propter utilissimos tractatus moribusque componendis aptissimos quos edidit, de Ecclesia optime meritus fuit? XIX. Cur Dialecticæ regulas adhibuerit. - Sunt, qui sanctissimum Doctorem culpare eo iterum nomine audeant, quod dialecticis tricis nimium indulserit. At ne illi quidem ejus ætatis rationem et conditionem norunt. Eo quo Damascenus in Palæstina floruit sæculo, Oriens totus multiplici hæreticorum lue obsitus erat, in primis vero Jacobitarum seu Acephalorum, Monophysitarumve, qui, Severo Antiocheno præsertim auctore, a tribus jam sæculis, Eccle siæ Catholicæ alumnos variis sophismatibus dementare contenderent, sumptis præcipue vi tilitigandi argumentis ex Aristotelis Categoriis. Ingruebant pariter Incorrupticolæ, Agnoetæ, Monotheletæ, Tritheitæ, ac Nestoriani dialecticis artibus ac cavillis, iisque solis, perinde in structissimi. Hinc operæ pretium fuit illis qui sanæ fidei causanı agebant, ut dialecticæ leges definitionesque ad illos refellendos adhiberent, quas tamen ad tritam probatorum Ecclesia magistrorum doctrinam tanquam ad certam regulam normamque exigerent. Sic vero ante Da mascenum Maximus confessor contra Severianos ac Monotheletas eorum sobolem pugnave gat; sic Leontius Byzantinus, non ignobilis sexti sæculi scriptor, eosdem Severianos refellit;

sic Eulogius Alexandrinus, sic Ephræmius et Anastasius Antiocheni, sic Rusticus diaconus, Fulgentius, Boetius, Gelasius papa, aliique, quorum volumina integra aut voluminum fra gmenta hodieque supersunt. Quin imo sic Gregorii ambo, Nazianzenus et Nyssenus; sic in primis Basilius Aetium et Eunomium Arianorum versutissimos sophistas egregie confutave runt. Plane Dionysius Petavius, vir priscorum Ecclesiæ Patrum theologiæ studiosus quam qui maxime, non tam morosum se præbuit erga doctores de schola, qui philosophico more de rebus divinis dissererent, quin potius horum patrocinium suscipere non dubitavit in Pro legomenis in opus Theologicorum dogmatum, cap. 4 et 5, allata præsertim Damasceni ipsius auctoritate. Nihil theologum impedire potest, inquit, quominus sinceræ ac germanæ phi-. losophiæ et dialecticæ præsidiis munitiorem et ornatiorem habeat divinam scientiam. Sed nec poxhy illam et copistixhy funditus aspernabitur: non ut ea sic utatur, quomodo hære tici ac reliqui hostes Ecclesiæ ad oppugnandam veritatem; sed ad propugnandam potius, et ad illorum perplexos nodos et laqueos ejusdem, unde implicati sunt, artis ope solvendos. Omnis artifex, ait egregie Damascenus (a), aliquibus instrumentis opus habet ad operum suo rum affectionem. Porro reginam decet ancillarum quarumdam uti ministerio. Accipiamus igitur doctrinas istas, tanquam veritatis famulas, et impietatem quæ tyrannico dominatu sibi eas usurpaverat, procul amandemus neque bono male utamur, nec ad circumveniendos simpliciores convertamus artem illam disputandi; tametsi neutiquam variis istis sophisticis inventis veritas opus habeat, nihilominus ad evertendos malos illos pugnatores, et ad false nomine appellatam istam refellendam scientiam, illis utemur.» Capite sequenti argumen tum idem persequitur vir doctissimus, asseritque, tam illas quæstiones quas Erasmus deri serat, quam multas cæterarum, quas omitteret, a Patribus ipsis, Athanasio, Basilio, Epipha nio, Gregoriis duobus, Nazianzeno et Nysseno, Cyrillo, Theodoreto, Maximo Martyre, Ne mesio, Hilario, Augustino, Ambrosio, Hieronymo, Fulgentio, et cæteris Nicæna synodo po sterioribus pertractatas reperiri, et multo quam in scholis subtilius ac diffusius. At vero vix ullus Patrum Joanne Damasceno felicius catholicam fidem adversus errores quoscunque traditionis ope ac sanctorum Patrum auctoritate propugnavit et explicavit; quippe cujus opera non nisi ex contextis Scripturæ et anteriorum ipso doctorum dictis, sententiis et ar gumentationibus constent. Id quod in primis præstitit in libro De fide orthodoxa, quemad modum in ejus marginibus indicare curavi, fusius autem in annotationibus ad eumdem li brum, et ad quosdam alios, in quibus Ecclesiæ doctrinam edisseruit. XX. Nonnullæ supplentur quæ hinc inde in utroque tomo exciderunt*. - Quia vero tum in annotationibus, tum in dissertationibus Damascenicis, dum de compluribus cum doctrinæ, tum historiæ ac disciplinæ ecclesiasticæ capitibus mihi tractandum fuit, nonnulla a me dicta assertaque animadverti, quæ satis accurata non essent, adeoque aut retractatione, aut emen datione opus haberent, hos defectus suppleri debere puto in hacce de universo opere præ fatione. Joannes et Cyrus Egeate a Joanne Germaniciæ et Cyro Lesbensi diversi. - Dissertatio ne tertia pag. LII, col. 2, ubi contra doctissimum Garnerium ostendo Cyrum et Joannem, quorum monachi Palæstinæ in epistola ad Alcisonem, et Victor Tununensis in Chronico, meninere, non esse Cyrum Lesbi insulæ monachum, et Joannem Germaniciæ, ad quos ex stant Theodoreti epistolæ; ad hæc verba quæ habentur lin. 14: Imo neque ex 135, quæ sola est ad Joannem Germaniciæ, præ:ensum istud patrocinium inferre quis possit, hoc lectorem admonitum velim, postquam hæc prelo expressa erant, me incidisse in alteram Theodoreti epistolam ad Joannem Germaniciæ, quæ seorsim edita fuit t. IV operum illius, pag. 702, quasi centesima vicesima quinta censenda esset inter ejus epistolas. In hac paucis narrat, quæ a Dioscoro Alexandrino in Latrocinio Ephesino perpetrata fuerant, Domnum Antioche num depositum esse, quia Cyrilli capitula noluisset admittere, aliaque contra leges admissa facinora demum Joannem adhortatur, ne se decipi patiatur, et ut impietatis communionem devitet. Quæ omnia solummodo arguunt, Joannem Germaniciæ amicitia fuisse cum Theodo reto conjunctum, non autem Nestoriani erroris patrocinium propalam suscepisse. Nam alio qui indicta causa admissus non fuisset a concilio Chalcedonensi, cujus actis omnibus subscri (a) Dialect. c. 1. (*) Unicuique loco hic retractato notam apposuimus que lectorem ad hune-Præfationis paragraphum revocat.

bibliothecæ illustrissimi ducis episcopi Metensis. Quibus aliorum quorumdam auctorum tractatus ineditos adjungam, quos viri eruditi prelo dignissimos existimarunt. In primis vero huic appendici destinabam Leontii Byzantini lucubrationes quæ inveniri potuerint, ex quibus aliquot quæ Græce nondum prodierunt, apud me habeo; reliquas vero magnis sumptibus ex codice Vaticano erui curat reverendissimus ordinis nostri magister Generalis Antoninus Cloche, ut ipse nuper suis ad me litteris benignissime significavit. Quanquam vereor ne propter nimiam tractatuum amplitudinem et prolixitatem hæc Leontii opera singulari seorsim volumine edere oporteat. Doctissimorum aliquot virorum enumeratio qui operam in Damasceni libris adornandis posuerunt. In Joannis Damasceni commendationem admodum cedit, quod in ejus operi bus vertendis, recensendis, illustrandis et edendis viri doctissimi operam impenderint suamn, quorum egregios labores maximo mihi adjumento fuisse lubentissime fateor. Jam Burgundio nem judicem civemque Pisanum, Frederici Enobarbi præfectum, antea nominavi, cujus translationes tametsi Joannes Cono horrisonas et incomptas esse clamaverit, theologis tamen diu summeque utiles fuisse agnovit ipse, testatusque est. Jacobum insuper Fabrum Stapu lensem memoravi, a quo Paulus Jovius in elogiis n. 121 scribit, totius Galliæ juventutem ad cultarum litterarum studia excitatam esse, cum in omni fere doctrinæ genere ad docendum aptissimus haberetur. Utinam non in Lutheranæ hæresis suspicione senex mortuus esset. If Ecclesiæ castris monachus Brigittanus agebat adhuc Joannes Ecolampadius, quando vitam Joannis Damasceni et orationem De iis qui in fide dormierunt Latine est interpretatus. Jodo cum Clictoveum Neoportuensem, Carnutensem canonicum, de litteris et religione optime meritum esse omnes norunt. Cujus commentarios in librum De fide orthodoxa cur in hacce mea editione omiserim, causas attuli in præmonitione ad præcipuum istud Joannis Damasceni opus. Hos sequuntur Petrus Franciscus Zinus Veronensis, vir utriusque linguæ, Latinæ et Græcæ callentissimus, qui non paucas Ecclesiæ Græcæ Patrum lucubrationes Latinas fecit; Henricus item Gravius, ordinis Prædicatorum, cujus insignem sacrarum humaniorumque litterarum peritiam contestantur eruditissimæ, quas scripsit annotationes in S. Hieronymi epistolas centum; Joachimus Perionius, Cormeriacensis, ordinis S. Benedicti congregationis Clunia eensis monachus, multiplici Græcorum auctorum versione clarissimus; Godefridus Til mannus, Carthusia Parisiensis monachus, Græce et Latine doctus, qui summam sibi ex ecclesiasticæ antiquitatis investigatione laudem promeruit. Quibus addam Bilibaldum Pirchey merum, Matthæum Hopperum, Aldum Manutium, Petrum Pantinum Tiletanum, Bruxellensem decanum, Frontonem Ducæum, Philippum Labbeum. Omnibus vero istis præit Jacobus Billius Prunæus, S. Michaelis in Eremo in Britannia minori abbas, qui ob singularem linguæ Græcæ peritiam doctorum virorum venerationem maximam sibi comparavit. Prioribus ejus in Damasceni libros Latine reddendo curis secundas suas Franciscus noster Combefisius adjecit, cujus etiam non exigua laus est apud eruditos ob multa illa quæ edidit volumina, quibus res litteraria admodum locupletata est. Nec vero ujinores illis omnibus in nostro auctore illustrando partes sustinuit Dionysius Petavius, fulgentissimum sæculi nuper elapsi lumen, cujus quinque De dogmatibus theologicis tomi, Joannis præsertim Damasceni dictis sententiisque confertissimi sunt; quibus proinde eximiam sancti Doctoris in rebus divinis enarrandis et definiendis auctoritatem summe commendat. Alios inferioris subsellii scriptores omitto, ne prolixitate nimia tædium iis qui præfationem hancce meam legerint, afferam. Qui ad hanc editionem in primis contulerint - Modo superest, ut illorum, quorum opera, consiliis ac monitis in hacce mea editione elaboranda usus sum, singularem ad mea studia promovenda benevolentiam testatam omnibus faciam, atque in primis eorum qui codicum manuscriptorum penes se erant, mihi per se aut per amicos copiam fecerunt. In primis quantum illustrissimo D. abbati De Louvois, bibliothecario regio, debeam digne satis a me significari non potest, quo, pro, congenita sibi humanitate, benigne favente et annuente, libros quosvis regios, seu manu exaratos, seu excusos adeundi, consulendi, legendi ac domum asportandi perampla mihi liberrimaque facultas fuit. Nec vero defuerunt virorum notissimæ orbi litterario eruditionis atque humanitatis, qui penu illud vere regium dignissime curant, clarissimorum DD. Nicolai Clement et Joannis Boivin propensissima officia, quibus ad susceptum opus persequendum incitatus fui. Idem præstitere doctissimi viri DD. Ste

phanus Baluzius et Carolus Duchesne, qui alius post alium confertissimæ bibliothecæ Col bertinæ præfecti fuerunt. Nondum volumen secundum absolveram, cum illustrissimi nobilissimique episcopi Metensis, D. Henrici Caroli du Cambout, ducis de Coislin, et paris Franciæ, singularem humanitatem sum expertus, qua in bibliothecam suam, quam Seguerianam olim vocabant, exquisitissimis manuscriptis locupletem, facilem aditum mihi patere jussit. Id quod peramanter pro more suo exsecutus est cl. D. Nicolaus Blanchard, sacræ facultatis Parisiensis in theologia doctor, hujusque bibliothecæ præfectus meritissimus. Magnas itidem suppetias attulerunt præstantissimi codices collegii Parisiensis Soc. Jesu, quas mihi ad usum præbuit vir eximie doctus, Rev. admodum P. Joannes Harduinus, cujus perennis erga me amoris et benevolentiæ nunquam non recordabor. Quid vero dicam de reverendissimo ordinis nostri magistro generali, Antonino Cloche, qui, decessorum suorum vestigia premens, nullis non modis egit, ut absolutam numeris suis Joannis Damasceni editionem darem? Quocirca pro incredibili suo in litteris apud nos adjuvandis promovendisque studio, ingentibus. non pepercit expensis, quo ex Vaticana præsertim bibliotheca auctoris nostri quæ desiderabam volumina, ac præsertim amplissimum Paralle lorum opus, proferrentur, mihique quantocius transmitterentur. Jam ante retuli quid etiamnum hodieque præstet, quantosque sumptus effundat, ut Leontii monachi, doctissimi accuratissimique, ac de Ecclesia adversus hæreses Nestorianorum ac Monophysitarum optime meriti scriptoris, librorum compos flam. Votis suis ac curis ultro atque humanissime faventes nactus est doctissimos bibliothecæ Vaticanæ præfectos Laurentium Zacagnium, et D. abbatem Joannem Baptistam de Miro, viros, ut eruditione, ita et propenso in rem litterariam animo celeberrimos. Ad hæc me illustrissimo abbati Julio Imperiali, summi pontificis nuper vicelegato Ferrariæ, post vero sedis apostolicæ ad supremum Melitensis ordinis magistrum nuntio designato, multiplici nomine obstrictissimum debitorem profiteor, qui propensa erga me benevolentia, cui digne satis celebrandæ me imparem sentio, obicibus remotis qui insuperabiles videban tur, larga ac benefica manu tractatus aliquot Damasceni mihi procuravit, sine quibus fieri nullo modo poterat, ut hanc quam parabam editionem, in publicum efferrem. Ejus porro hoc in negotio consiliorum exsecutorem se summa alacritate præbuit Cl. Justus Julius Fonta ninus, Imperialicæ bibliothecæ custos, quem ob singularem eruditionem, atque in Romanæ Ecclesiæ juribus vindicandis egregie navatam operam summus Pontifex Clemens ✗I hono rarium camerarium suum fecit. Nec me rursum ingratum præbebo viris apud Anglos clarissimis ac rei litterariæ studiosis quam qui maxime, Petro Allixio, Joanni Hudsono, et Joanni Ernesto Grabio, qui, reseratis Magnæ Britanniæ museis ac bibliothecis, quæcunque Joannis Damasceni scripta, quæ nondum excusa essent, apud se latere compererunt, prompta et alacri sollicitudine ad me transmiserunt. Insuper consiliis ac documentis suis præcipuo mihi adjumento fuerunt præstantissimi duo viri ac toto orbe notissimi, D. abbas Ludovicus du Four de Longuerue, et D. Eusebius Re naudot, quorum eximiam eruditionem, maxime quod ad res Orientalium attinet, indigenæ atque exteri omnes suspiciunt: sed et ambo in opusculis quibusdam ex Arabico idiomate vertendis et recensendis operam suam humanissime posuerunt. Inter tot illustres viros, qui studiorum laborumque meorum fautores sese præbuerunt, posteriorem non tenet locum doctissimus meique amantissimus, R. P. admodum P. D. Ber nardus de Montefalconis, qui, cum ipse rei ecclesiasticæ et litterariæ, præclaris operibus et priscorum monumentorum evulgatione locupletandæ se totum impendat, nihil nostri imme mor, quidquid hinc inde ad Joannis Damasceni editionem illustrandam et augendam aptum et idoneum reperit, hoc mecum communicare intenta sollicitudine studuit. Nec minus etiam prolixe rem meam egit R. P. D. Anselmus Banduri, Ragusinus, ejusdem instituti alumnus, toti jam orbi singulari sua eruditione clarissimus, cujus opera, ex quo Parisios appulit, quidquid auctoris mei tractatuum in variis Italiæ locis ac Florentiæ præsertim et Venetiis delitesceret, consecutus sum, ejus desideriis ac petitionibus morem ultro gerentibus illustrissimo D. Me letio Typaldo, Philadelphiensi metropolita, nec non viris clarissimis doctissimisque R. P. D. Angelo Maria Quirino, ordinis S. Benedicti alumno, et Antonio Maria Salviņo..

QUE ANTERIORIBUS OPERUM S. JOANNIS DAMASCENI EDITIONIBUS PRÆFIXE SUNT. Epistola ad Ægidium Delfo doctorem theologum, de sua libri De fide orthodoxa translatione Latina. Jacobus Faber Ægidio Delfo doctori theologo. Parisiorum Academiam, communem studiorum nostrorum parentem, cum fido rumore repetiisse te rognovi: mihine, an tibi magis gratulatus fuerim, incertus sum. Quis enim alius insignior locus? Quis moribus tuis tuoque accommodatior ingenio? Solent enim pretiosiores plantæ in solo naturæ suæ con sentaneo, non modo ornamento esse, sed et pretiosum non minus afferre fructum. Locum de me con venientem (?), neque ornamento fuerint, neque quos debeut proferent fructus. Non secus autem arbi tror te locum illum fovendis bonis omnibus cum litteris, tum ingeniis aptissimum recepisse. Verum quia unus inter plurimos veteris consuetudinis amicos te festive quasi ex longinquissima peregrina tione revertentem suscipientes, esse non potui: hoc ad te munusculo meam testor absens benevolen tiam: opusculo, inquam, beati Patris Joannis Damasceni, quod superioribus diebus inter aulicos tu multus e Græco Latinum feci: non ea, fateor, qua deceret dignitate, non elegantia: sed in angulo paulisper semotus, miserias curialium declinans, qua valui fidelitate lectoribus auctoris mentem per viam faciens. Tuæ igitur partes erunt et Clichtovei, qui, te adjutore (pauci fluxere dies), sacro docto rum cœtui insertus est, agnoscere, an opus forte tale sit, quod usui, celeberrimo illi studio esse possit. Cum ipsum maxime theologiæ probetur studiosum, et ab Atheniensi defluxisse. Quod utrumque videtur præsens Damasceni opusculum præferre. Neque enim in Græcorum gymnasiis alio in opere, ad sacram theologiæ palæstram solebant initiari. Vale. Apud Bituriges, Idibus Februariis. Carmen ad Robertum Fortunatum Macloviensem. Eoo proprior radius qui surgit ab axe, Hic plus Phœbæa luce nitoris habet. Haud aliter perdocta magis suscepit ab alto Prima coliors, populo posteriore, Patrum. Qualia sunt magní celeberrima dogmata Pauli, Que novus in toto legifer orbe tulit Talis Joannis sublimi pagina sensu Culta Damasceni, fundit ut astra jubar. Tradit enim fidei prima incunabula recte, Ac puras mentes mystica sacra docet. Utque salutis iter, teneat, loca devia vitans Sincera quemvis traditione monet. Hac ſelix semper jactet se Græcia prole, Quæ quondam claros edidit alma viros. Ergo pias sectans leges ac jura Tonantis, Hoc opus exacta sedulitate legat. Epistola ad Jacobum Claromontanum episcopum, de suis in librum De fide orthodoxa observationibus. Reverendo in Christo Patri ac Domino D. Jacobo Ambasiano, episcopo Claromontano dignissimo, Judocus Clictoveus Neoportuensis. Una omnium qui recte sapiunt, et vera est sapientia, sacratissime præsul, nihil certius aut firmius animis nostris esse debere, quam catholicæ fidei documenta, regulas et articulos, quibus sine hæsita tione aut orationis emlagitatione assentiri debent omnes, quod divina irradiatione a cœlo in homines defluxerunt. Si enim tanti fuit apud discipulos Pythagoræ auctoritas, ut interpellati ad reddendam eorum quæ asserebant causam, aliud nihil approbationis attulerint, quam magistrum ita dixisse, nefas que putarent, quæ ab ipso acceperant, in disceptationem aut controversiam deducere: si rursum tanti apud Athenienses momenti fuit assertorius Xenocratis sermo, ut cum semel in judicio manum esset aris

admoturus, quo de more juramentum præstaret, ob spectatam ipsius integritatem et gravitatem ei ju dices jusjurandum remitterent, verborum suorum sola affirmatione contenti; nonne majoris apud ho mines ponderis erit divina et summa veritas, quæ nec falli, nec fallere novit? Est Deus, ut ait Apostolus, veraz: omnis autem homo mendax 1. Quis igitur addubitaverit, aut ancipiti agitaverit animo, quæ a Deo revelata sunt, sacrosanctæ fidei mysteria, præsertim cum tam solida basi nixa sint el fundata supra fir mani petram? Nihilosecius haud absurdum fuerit illa interdum rationali via modoque fuleiri, et salva reli gionis pietate persuasoriis approbari rationibus, ad mentis nostræ juvandam imbecillitatem, quæ tum facile ad ipsa credenda subvebitur, cum ea perspexerit a ratione non esse aliena. Quocirca sumino stu dio versandi sunt libri, qui altissima nostræ fidei sacramenta detegunt, atque ad ea clarius intelligenda præstant adjumentum præsertim si ab antiquis, probatis, doctrina et sanctitate præclaris auctoribus, elaborata sint. Non enim potest rivus sui fontis non sapere naturam, neque fructus ab arbore sua dis crepare. Plane inter illos et hoc quadrifidum eximii Patris Joannis Damasceni opus haud immerito an numerandum est, quod De orthodoxa fide inscripsit, copiosum sane, fecundum et utile, nihil eorum quæ ad fidei elucidationem pertinent, omittens. Exorsus enim a primo rerum omnium principio, per mundi genesim, et nostri lapsus reparationem, in mundi consummationem, suam editionem perpetuo deducit ordine, completoque conditionis humanæ orbe et circulo, nos in eam reducit finem per beati tudinis participationem, a quo primævam (sicut et res omnes) sumpsimus originem: ipsum videlicet qui est Alpha et omega, principium et finis, primus et novissimus. Enimvero præsenteni editionem, hi Damasceni Theologiam, illi librum Sententiarum ejus, et utrique recte quidem, appellarunt. quo ut archetypo crediderim, nisi me fallat conjectura, doctrina celebrem virum Petrum Lombardum sumpsisse exemplum sui operis elucubrandi, qui Sententiarum liber vulgo nuncupatur. Idem enim utriusque est librorum numerus et ordo eademque materia. Ilic autem illo longe posterior. Cæterum ut hoc præclarum Damasceni opus magis pervium esset legentibus, adjeci facilem ad litteram commentarium, quæ obscura se offerunt, planiore declaratione dilucidantem, et si qua occurrunt discussionem exposcentia, doctri nali disceptatione agitantem. Verum hasce annotationes adjunxi potius ad recentiorem Damasceni edi tionem, quod nitidiori Latini sermonis elegantia exornetur quam vetustior, et fidelius veriusque mentem ipsius auctoris exprimat, sitque multo apertior atque accuratior. Siquidem antiquior ejusdem e Græco in Latinum traductio plerisque in locis mutilata videtur et manca, rudiore contextu, nec non usque adec ob sermonis obscuritatem interdum abstrusa et intellectu difficilis, ut sæpius vel OEdipo conjectore, aut Sibylla interprete foret opus ad sensum litteræ percipiendum. Porro adjuncti ad inferiorem margineın numeri laterales, qui et litteram auctoris, et commentarium illius ordinem continuata fere serie a ca pite ad calcem usque propemodum sequentem, consimiliter in partes minutiores digerunt, et cui lit teræ parti unaquæque commentationis pars respondeat, ex eorumdem numerorum admotione clarius indicant. Demum hanc nostram quantulamcunque explanationem tui amplissimi nominis patrocinio et nuncupatione in lucem prodire volui, gravissime antistes: ut si quam sacrarum Litterarum studiosi utili tatem (quod vel maxime velim) ex ea hauserint, eam totam tuæ eximiæ paternitati acceptam referant, cui me fateor in primis obnoxium et perpetuo obsequio devinctum. Vale, litterarum et virtutis amator et cultor. Parisiis pridie Kalendas Septembres MDXII. Epistola nuncupatoria editioni Græcæ libri S. Joannis Damasceni De orthodoxa fide, et orationis De iis qui in fide dormierunt, præmissa, cum præfatiuncula Græca ad linguæ Græcæ studiosos. Sanclissimo ac beatissimo Patri nostro Clementi septimo, Pontifici Maximo, Donatus Veronensis. Nisi Græca lingua, S. P. Clem. Sept., non modo olim cum in Siciliam atque Italiam, ac potius in orbem terraruni frequentes colonias mittebat, sed ipsis quoque Romanis temporibus, cum jam eorum imperio omnia tenerentur, omni alia lingua latius patuisset; nunquam Paulus scribens ad Romanos, hac ipsa usus esset potius, quam quæ illorum propria erat Latina. Præterea non modo hune ipsum quem dico, Paulum, verum et reliquos illos, qui primi ab ipso Christo, dum in humanis degeret, instituti sunt, et quibus auctoribus Christiana resp., quæ Ecclesia dicitur, primum initium accepit, non alia in scribendo lingua delectatos quam Græca, ita præcipue compertum est ut dubitari non possit. Quocirca ne illud quidem relinquitur dubitandum, tantam fuisse Græcæ linguæ amplitudinem, ut una ex omnibus merito visa sit, cui potissimum meditata sua omnia, quæ posteris nota esse vel lent, divini illi viri committerent. Nam quod idem Paulus Epistolam ad Hebræos, et Matthæus Evan gelium suum Hebraica lingua conscripserint, quanti tandem putandum est, si reliquis partibus com paretur? cum præsertim illud constat, eamdem Epistolam idemque Evangelium a viris ejusdem ætatis sanctissimis illico ex Hebræo in Græcum fuisse conversa, nec pervenire ad posteros initiove latius propagari aut disseminari alia demum lingua potuisse. Secuti sunt plures alii scriptores quasi priorum interpretes, usque ad Origenein, Basilium, Chrysostomum, aliosque ejusdem ætatis; quos deinceps nostri partim imitari cœperunt, partim convertere: nec postea defuerunt, qui in utraque lingua prio rum scripta imitantes, semper aliquid novi in medium proferrent. Atque hic ego quidem, utri præ stantius, Græcine an Latini in doctrina sacra suum munus absolverint, judicaturus non sum, ut sive hos, sive illos, alteris anteponam, alteros non offendam. Illud quidem plane affirmare non dubito, ca quæ de Græco conversa sunt, apud ipsos Græcos multo baberi puriora, multoque integriora, quan apud Latinos. Omnis quippe doctrina vino quam simillima esse consuevit, litterisque quasi vase con tineri. Vinum si de hoc vase in illud transferas, vim suam et robur amittat necesse est; eoque magis si de sua in alienam regionein transvectum fuerit. Sic doctrina, si de suis in quibus edita est, litteris in diversas traducatur, quin deterior multo ac sordidior evadat fieri non potest. Merito ergo hic alum nus tuus, beatissime Pater, qui tibi quidquid apud seipsum boni agnoscit, acceptum refert, Joannes Mattheus Gibertus, episcopus Veronensis, Joannem hunc Damascenum ea ipsa qua scripsit lingua, hoc est Græca, cuin antehac in nostram duntaxat conversus legeretur, apud nos publicari nunc pri mum voluit, tibique omnis nostræ religionis, totiusque Christianæ reip. principi dicanduin curavit ut tuis ipse videlicet quasi egregius artifex præclaris operibus lætarere: et quod nuper in Chrysostomi Græca in Pauli Epistolas editione, ac deinceps in Euthymio psalmorum interprete, quein Latinum Rom. ш, 4.

stiuma rerum contemplationem et stadium nos pertrahant: et ut nosmetipsos abnegantes, Christum Dominum ducem sequamur, ex ejus præceptis vitam nostram componamus. Post illas legendum sese offert pietate et cœlestis sapientiæ profunditate insigne de Domini nostri Jesu Christi Incarnatione opus septeni homiliis, sive libris distinctum: quo pius ille antistes fortissimis rationibus, apertissimis pro phetarum, apostolorum et evangelistarum testimoniis comprobatis, impiam illam Nestorii hæretici opi nionem magno zelo impugnat, volentis uma cum Pelagianis, Mariam Virginem, non cotó, sed tan um Xpistotóxov appellandam esse, hoc est, Christum Dominum, non Deum, sed hominem tantummodo solitarium ex Virgine maluin esse; qui, ut verbis utar auctoris, postea demum virtutis via pie religio seque vivendo obtinuerit, ut dignus per hanc vitæ sanctimoniain fieret, cui se majestas divina sociaret ut sic exclusa ab eo penitus sacræ originis dignitate, sela ei tantummodo meritorum relinqueretur electio: qua vix major in Salvatorem nostrum dici blasphemia potuit. Habet nunc T. A. omnium_vo luminis hujus operum periochas, quibus ad lectionem eorum aditum et viam faciliorem parare volui quæ, non fastidienti sinceroque animo legenti, et fidem, et eruditionem, vitæque probitatem augere possunt. Tua R. P. late hæc animo suscipere bonique consulere velit. Omnipotens et misericors Deus largiatur tibi, ut ad sui nominis gloriam et Ecclesiæ salutem pater et pastor bonus diu præesse valeas. Basilea Kalend. Augusti, anno restitutæ salutis 1575. JACOBI BILLI S. MICHAELIS IN EREMO COENOBIARCHÆ De sua operum S. Joannis Damasceni translatione Latina. Reverendissimo cardinali, atque illustrissimo principi, Carolo Borbonio, Rothomagensi archiepiscopo, Jacobus Billius, S. Michaelis in eremo cœnobiarcha S. D. inter plurimas notas, quæ orthodoxos ab hæreticis dirimunt, hanc vel in primis numerandam imme rilo quispiam censuerit, quod illi veteres theologos, tanquam parentes, colunt ac suspiciant, eorum ve stigiis hærent, in eorum lucubrationibus ingeniique monumentis libenter versantur, ab eorum placitis vel transversum unguem sibi minime discedendum putant: hi contra celeberrimos etiam quosque Patres, aque tum doctrina, tum admirabili vitæ sanctitate ac pietate præditos, inaudito quodair supercilio spermantur, ac velut de ponte dejiciunt, eos nunc probris et maledictis incessunt, nunc sannis ac dicte riis impetunt, eorumque, non verenda, ut degener ille Cham, sed multo quam ille sceleratius, honestissi mas corporis partes, hoc est gravissima et sanctissima dogmata risui ac ludibrio habent: id denique omnibus modis agunt, ut eos quos errorum suorum laqueis implicitos tement, a præstantissimorum anctorum lectione dehertentur. Dicerenr id ipsis ab intolerando quodam fastit accæco sui aurore proficisci, quemadmodum etiam revera proficiscitur. Qui enim his vitiis laborat (laborant autem omnes, qui ab Écclesiæ cœtu neſárie se præciderunt) minime sane mirum est, si reliquos onines præ se despiciat, ac cerebri sui commenta quamlibet eruditis ac piis alioruin commentariis anteponat. Sed alia insuper bu jusce rei, et quidem longe gravioris momenti causa est. Id enim perspicue vident homines callidissimi, si priscorum Ecclesia Patrum arbitrio religionis causa disceptetur, exploratam nobis ac tanquam in fae conditam victoriam esse. Quos enim errores hac miserrima tempestate ab orco revocarunt, hos x veteribus theologis jampridem confossos et jugulatos esse minime ignorant: ut jam non tam hæresum inventores (quod iis, qui gloriam in confusione quærunt, nominis aliquid afferre posset) quam sepultarum effessores dici possint. Cum igitur in sanctissimorum virorum scriptis nobis certissimum præsidium con stitutum, sibi crucem defixaui, paralamque ruinam esse perspiciant, idcirco eos tanquam firmissimos ca tolicæ fidei propugnatores infensissimo animo aversantur, ac de omnium manibus sublatos cupiunt. Testis est hac in re locupletissimus fideque dignissimus ille hæreticorum nostri temporis signifer Luthe rus, qui cum Vicelium (sic enim doctissimus episcopus Noviodunensis nuper extremo vite die perfun dus, se aliquando ab ipsomet Vicelio accepisse non semel mihi narravit) adhuc in castris suis versantem, priscorum doctorum lectione impensius quain vellet, delectari perspiceret, injectus statim ipsi metus est, ne a partibus suis ille descisceret. Cumque ei magnopere, sed frustra tamen, ut hujusmodi libros e manibus excuteret, auctor fuisset; tum denique de eo plane diffidere cœpit, syminystisque suis aperte prædixit, cum ad papisticum cœtum (sic enim eos, qui de religione recte semiebant, per contumeliam impurus apostata vocabat) brevi rediturum. In quo etiam falsus rates minime fuit. Nam hæc sagena in gentem illum piscem ex cœnoso bæresis Lutheranæ gurgite in altum traxit, ac velut alterum Mosem diu a Pharaonis filia educatum, ac pestifera Ægypti doctrina infectum, ad veræ matris greminin redaxit. Nec vero hoc Vicelio solum usuvenit, sed plerisque aliis, qui ejusdem fili adjumento ex prodigiosorum errorum labyrintho Dei benignitate tandem emerserunt: quemadmodum contra innumeris hominibus vias antiquas, ut Scripturæ verbo utar³, neglexisse, ac profanis vocum novitatibus animum adjecisse, capitali fraudi fuit. Quid enim ipsum etiam Augustinum impulit, at de Christianæ pietatis curricuto deflecteret, ac diuturno tempore Manichæorum, non tam decreta, quam portenta sequeretur, nisi quod, nt ipsemet confiteretur, in fidei salutisque negotio consulendos sibi potius hæreticos quam orthodoxos censuisset. Quocirca, cuin ii, qui evellunt ac destruunt, Christique tunicam in sexcentas partes lacerant, suos, quam maxime possunt, a veterum lectione avocent, ac Palæstinorum in morein salutares puteos aciis obstruere conentur 3, an non illi, qui plantare, et sedificare, atque eum, qui filios Dei dispersos in unum congregavit, imitari student, hine apertissime intelligent, quam Ecclesice utile ac fructuosum, imo quam necessarium sit, quod illi, ut suæ causæ detrimentum ac pernicien allaturum, fugiunt, id sequi atque amplecti, piosque Patres, ac de tota posteritate optime meritos, nocturna versare manu, versare diuturua? Hoc clypeo, ut etiam olim Sisinnius (a) animadvertit, hæreticorum mucrones retundi, aut, si veterum auctoritatem aperte rejiciunt (ut perfidos homines facere non pudet) singularis eorum audacia coargui liquido potest. Illud quidem sine controversia est, Catholicos omnes, nisi quos, ut mare cadavera, sic improbissima vita e piorum cœtu ejicit, hac maxime ratione in orthodoxa religione reti neri posse. Eoque nomine non parvam eos Ecclesiæ utilitatem afferre judicio, qui veterum libris emen dandis et explanandis, aut etiain de Græco in Latinum convertendis, ac novis accessionibus amplifi candis, studium suum atque operam impendunt, theologisque materiam subministrant, qua, tuin að 'I Tim. vi. * Gen. xxvI. • Joan. xi. (a) Lib. v Hist. eccl. cap. 10.

Spiritus enim sanctus docebit vos in ipsa hora, quid oporteat vos dicere. Ubi Spiritus docens, linguam ad loquendum exacuit, frustra Scripturarum lectionibus pectus cominunimus. Legi infantes, pueros, femellas simplices, homines rudes, et legendi nescios in contentionibus, et certaminibus coram viris eloquentissimis, et tyrannis loquacissimis causam suæ fidei disertissime, ita eos impellente Spiritu, egisse. Non est animus tamen, ut has, quas hic interserit Damascenus conciones iisdem verbis, ac sententiis fuisse a Spiritu sancto dictatas, asseram, quod licet esset de illis, quas Barlaamus et Josaphatus habuere, nullo tamen modo de aliis id dicendum esset, cum ab improbis, impiisque effusæ, nonnisi a male sano spiritu eructari potuerunt. Sed quacunque ratione eas non inverisimiles concinnarit, efformaritque Damascenus, semper veræ dicendæ sunt, veraque historia, in qua inseruntur: idque fieri potuit exemplo non profanorum modo, sed ecclesiasticorum quoque scriptorum, qui res ve ras narrantes similibus concionibus usi sunt; nec propterea, nisi a male sanis hominibus, con demnati falsitatis sunt. LIII. Quis primus interpres Latinus hujus historia. - Et hæc pro veritate historiæ. Quid porro de interprete? exstat antiqua versio nomine Georgii Trapèzuntii edita una cum ope ribus Damasceni a Basiliensibus anno 1548. Ea tamen multo est antiquior Trapezuntio, cum ea usus sit Vincentius in Speculo histor., centum quinquaginta annos ante Trapezuntium; nec diversa est, quæ in antiquis membranis passim in Italia bibliothecis multo ante Trape zuntii ætatem descripta est, ut ex libris ipsis, conditione membranæ, aliisque aperte con jicitur. Et ob menda, eaque fœedissima dictæ versionis dubitare videtur Billius, an Trape zuntii sit, de qua ita censuit: De Trapezuntii autem versione nihil aliud dicam, nisi cam mihi quidem antea semper valde rudem et imperitam visam fuisse post autem (ubi per Joannem a Sancto-Andrea virum optimum et doctissimum, ita etiam optimorum ac [XXX] doctissimo rum librorum copia instructissimum, exemplaris Græci copia facta est) innumeris etiam locis vitiosam. Quod quidem libentius certe nimie festinationi, quam Græci sermonis ignorationi, tribuendum putarem, nisi nimis multa loca essent, in quibus vix festinationis excusatione inscitiæ notam interpres deprecari queat. Quæ res suspicionem mihi nonnullam injiceret, Trapezuntium fortasse versionis hujus parentem non esse, nisi in quibusdam etiam aliis eum Græca persæpe non satis assecutum esse comperissem. Utcunque res se habeat, novam a no bis traductionem habes, si nihil aliud, præcedenti profecto, nisi fallor, paulo clariorem et fideliorem. Cum Billio consentit Heribertus Rosveidus notis in Vitas Patrum: Exstat et alia antiqua versio quam volunt esse procuratam a Georgio Trapezuntio, cujus nomine editur in editione Damasceni anno 1548 Basileæ ex officina Henrici Petri. Mihi videtur vetus trans latio multo antiquior Trapezuntio. Nam invenitur ea in manuscriptis membranis, et jam ante annos 300, ea translatione usus est Vincentius in Speculo historiali supra citato. Tra pezuntius vero patrum memoria vixit, nondum 150 annis clapsis. Gaspar Barthius, Ad versar., lib. XLI, cap. 2: Cum Damasceni operibus editur Historia duorum Christi Opt. Max. militum ab veteri monacho Latinitate donata, quam translationem pessimo errore Georgio Trapezuntio ascribunt, cum stylus et omnia doceant,,multis sæculis antiquiorem esse translationem. Et lib. XLVII, cap. 10: Cum atavorum memoria nomen Trapezuntii ven dibiles faceret libros ex Græcis scriptoribus expressos, nihil dubitarunt typographorum pueri lucro suo posteritatis scientiam posthabere. Idem accidit Historia Barlaam et Josa phat, quæ cum ante aliquot sæcula a monacho quodam sit de Græco Joannis Sinaitæ trans lata, multos tamen retro annos inter opera et cum operibus Joannis Damasceni ex interpre tatione cujusdam, si diis placet, Trapezuntii lecta est. Sed de Trapezuntio, ejusque scri ptura nos in Diatriba nostra De Georgiis et eorum scriptis, jam edita cum Georgio Acro polita. LIV. Orationes de imaginibus. - De orationibus adversus desertores imaginum Joachimus Camerarius Notis in Chronologiam Nicephori patriarchæ scribit: Exstat scriptum titulo Joan nis Damasceni de veneratione imaginum, indignum fama pietatis ac doctrinæ illius. Si cau sam dicti a Camarerio exposcas, audi quomodo argumentetur infamis Iconoclasta: Incre dibile autem est, quantopere brevi interdum opere errores maximi corroborentur, hominum contentiosorum pervicace studio; præsertim si religionis opinioni vulgi animi occupentur. Itaque cum alibi, tum maxime in Ecclesia res est perniciosa in primis propria sententiæ, et peculiaris cogitationis assertio atque defensio, in quo qui nimii sunt, ii a Græcis toys, tocantur; ita parati, ut absurda absurdis cumulare potius studeant, quam concedere alteri, aut admittere, quod semel comprehensis, quamvis et futilia aliquando illa et inexplicabilia reperiantur, adversari intellexerint. Usque adeo sua probari lætantur, et dolent impro bari. Deteriora autem sunt omnia, si forte accedunt aliæ etiam cupiditates, cum his pro pensio gratificandi aliquibus, et assentandi impudentia. Sed nimis enim longe evagatur ista disputatio pergamus ad reliqua. Contentiosorum hominum pervicax studium, sententiæ propriæ defensio, et potissimum si religionis causa fit, cupiditates aliæ, ingens sunt in re publica malum. Ergo quid, Camerari? Ergo brassica in horto decrescit, et am not ye povat nyal; Id enim potius concludi videtur, quam orationes de imaginibus indignas esse gravitate ac dignitate Damascenica. Redderem hic verba sua Camerario, in quo et conten tionis ardorem, et oppugnandæ veritatis, hæreseosque propugnandæ conatus vel cæci vident. Sed nolo cum contentioso, ac pervicace contentiosius agere. Rem ipse examino, ex qua sententiæ meæ robur accedit. Scriptum indignum est fama pietatis et doctrinæ illius. An indignum, quod cum Damasceni non sit, male tamen ab aliis Damasceno tribuitur: vel indi

diversos istos utriusque gentis loquendi modos nihil paci et concordiæ derogatum fuit, quantum vis Latini, atque in primis Romani pontifices Spi ritum ex Patre et Filio procedere palam profiteren tur. Hormisdas, epistola decretali (a) ad Justinum seniorem Augustum, diserte et impune scripsit Proprium est Patris ut generaret Filium: proprium Filii Dei, ut ex Patre, Patri nasceretur æqualis proprium Spiritus sancti ut de Patre et Filio pro cederet sub una substantia deitatis. Nullus Græco rum totis hisce sæculis in Latinos mussabat. Primi omnium Romanis dicam impegerunt Constantino politani Monothelitæ, cum in quibusdam Martini papæ synodicis litteris perinde legissent Spiritum sanctum ex Patre Filioque procedere, ut exinde prætextum haberent Romanam Ecclesiam, a qua suus error damnatus erat, criminandi. Id docet sanctus Maximus Homologeta, epistola ad Marinum Cypri presbyterum, ubi refert Romanos, cum men tem ipsorum diligenter scrutatus esset, consonantia protulisse testimonia Latinorum Patrum, necnon et Cyrilli Alexandrini de sacro ejus opere quod in sunclum evangelistam fecit Joannem: ex quibus non causam Spiritus suncti se facere monstraverunt. Unam enim norunt causam Filii et Spiritus sancti esse Patrem alterius quidem secundum generationem, alterius vero secundum emissionem: sed ut hune per eum prodire insinuarent, et hac (voce nimirum Filioque) substantiæ communionem et indissimilitu dinem demonstrarent. Nonnullis interjectis isthac addit, quæ interest hic recitare: Porro secundum jussionem vestram rogavi Romanos interpretari pro pria dicta, causa adversantium (Monothelitarum scilicet) subreptiones effugiendi. Verumtamen more obtinente ita faciendi atque mittendi, nescio utrum consentiant. Alias autem non valent in aliena di ctione et voce sensum suum sicut in propria vel alumna subtili (accuratave) exprimere intelligentia, vel etiam quemadmodum nos in nostra nostrum. Maximi locum Latine describo ex translatione Ana stasii Bibliothecarii; de qua ipse sic loquitur epistola ad Joannem Diaconum: Præterea inter pretati sumus ex epistola sancti Maximi ad Marinum scripta presbyterum, circumstantiam de Spiritus sancti processione, ubi frustra causari contra nos innuit Græcos, cum nos non causam vel principium Filium dicamus Spiritus sancti, ut autumant, sed unitatem substantiæ Patris et Filii non nescientes, sicut procedit ex Patre, ita eum procedere fateamur ex Filio, missionem (forte legendum emissionem, ut in interpretatione ipsiusmet Anastasii), nimirum processionem intelligentes: pie interpretans, et utrius que linguæ gnaros ad pacem erudiens; dum scili cet nos et Græcos edocet, secundum quiddam proce dere, et secundum quiddam non procedere Spiritum sanctum ex Filio; difficultatem exprimendi de al (a) Epist. 89. terius in alterius linguæ proprietatem significans. Siquidem et ejusmodi pia interpretatione sanctus olim Athanasius Orientales et Occidentales subsi stentiæ vel personæ nomine dissidentes univit, dum unum idemque utrosque credere sensuque relinere perdocuit; licet ob linguæ varietatem aliter alque aliter confiterentur, atque importunis contentionibus desævirent. XI. Sincera est Maximi ad Marinum epistola. Hactenus S. R. E. cardinalis bibliothecarius, qui apostolicæ sedis apocrisiarius diu Constanti nopoli hæsit. Hujus porro testimonio astruitur sinceritas epistolæ Maximi, quam e Latinis qui dam in concilio Florentino uti spuriam rejiciebant. Nec sane a Latinis solis, nec itidem a Græcis so lis, epistola hæc conficta esset, quæ utrisque fa vere videatur, ut apposite argumentatur Georgius Scholarius Cæterum ex eadem epistola appa ret quam iniqui dogmatum æstimatores essent illi, qui Latinis vitio verterunt processionis Spiritus sancti ex Filio fidem: Non in tot hujus sanctissi– mi papa synodica, quot scripsistis, capitulis Gen stantinopolitani reprehenderunt, inquit Maximus, sed in duobus tantum, quorum alterum est de divi nitatis ratione; quia dixit, aiunt, procedere etiam ex Filio Spiritum sanctum: alterum est de divina incarnatione; quoniam scripsit, inquiunt, absque originali et actuali peccato Dominur, esse. Quis citra blasphemiam doceat absque originali et actua li peccato Dominum non ſuisse? Hæ porro Græ corum adversus Romanos criminationes diuturna non fuerunt, nec dubium quin sancti Maximi litte ris sedatæ. XII. Iconomachi Latinorum dogmatis impugna lores alii. - Litem vero de Spiritus sancti pro cessione movit iterum Constantinus Copronymus cum suis Iconomachis, cum sese proscriptum ab apostolica sede accepisset. Quocirca de hoc articulo Genethliaci haud procul Lutetia Parisiorum, in synodo episcoporum Galliæ coram rege Francorum Pipino disputatum est. Facta est tunc temporis synodus, inquit Ado Viennensis in Chronico, of quæstio ventilata est inter [VI] Græcos et Romanos de Trinitate, et utrum Spiritus sanctus, sicut proce dit a Patre, ita procedat a Filio et de sanctorum imaginibus, utrumne fingendæ, an pingendæ essent in ecclesiis. Paulus Æmilius addit, quo auctore nescio, Græcos oratores Cæsarem suum admonere jussos, ut cum cæteris piis sentiret. Quod de capite processionis Spiritus sancti præsertim intellexero, cum nostrates Galli bis temporibus cultui sacra rum imaginum haud admodum faverent. Pro La tinorum sententia summo posthac studio pugna vit Carolus Magnus Pipini filius: qui cum acta (b) Lib. contra Latinos. sect. 4, cap. 13.

mæ suæ, propter hanc sermonem, [VII] eo quod kæretici sumus. Quos Hierosolymitas rogavimus, dicentes: Nolite audire hunc hominem, neque di calis de nobis hæreses. Quod si nos dicitis hæreticos, de throno beati Petri dicitis hæresim. Et si hoc di citis, peccatum inducitis super vos. Et sacerdotes scripserunt nobis chartam de fide nostra, quam licet crederemus, dicendo nobis: Creditisne sicut sancla resurrectio (id est Ecclesia Hierosolymitana)? Nos autem diximus, quod sic credimus, quomodo sancta sedes apostolica Romana. Posthæc ipse archidiaconus in sancto Constantino una nobiscum ascendit in pergo, et legil ipsam chartam in populo, et nos servi vestri anathematizavimus omnem hæresim, et omnes qui de sancta sede apostolica Romana dixerint hæ resim. Et nunc, domne Pater benignissime, cogitare digneris de nobis servis tuis, qui etsi de longinquo simus, oves tuæ sumus, et tibi commissus est omnis mundus, sicut vestra sanctitas scit, sicut ait Domi nus Petro, ‹ Si diligis me, Petre, pasce oves meas. › Benignissime pater, dum essem ego Leo servus vester ad sancta vestigia vestra, et ad pia vestigia domni Caroli plissimi imperatoris, filiique vestri, audivi mus in capella ejus dici in Symbolo fidei, ‹ Qui ex Patre Filioque procedit. › Et in homilia sancti Gre gorii, quam nobis filius vester domnus Carolus impe rator dedit in parabola Octavarum Pasche, ubi dixit: ‹ Sed ejus missio ipsa processio est, qui de Patre procedit et Filio.» Et in Regula sancti Bene ticti, quam nobis dedit filius vester domnus Carolus, quæ habet fidem scriptam de sancta et inseparabili Trinitate: ‹ Credo Spiritum sanctum Drum verum ex Patre procedentem et Filio: › et in Dialogo quem nobis vestra sanctitas dare dignata est, similiter dicit. Et in fide sancti Athanasii eodem modo dicit. Itaque per ipsum Joannem facta est nobis grandis confusio in sancta civitate; quoniam dicit: Spiritus sanc:us non procedit de Patre et Filio. Et de hoc misit grandem errorem per omnia monasteria: et requirebat fidem nostram, et libros nostros. Et de domino Gregorio dicit, quod non sint recipiendi ejus libri. Unde iterum atque iterum, sancte Pater, in terram prostrati cum lacrymis postulamus et roga mus te per Patrem et Filium et Spiritum sanctum, qui Trinitas et inseparabiliter unus dicitur, ut di gneris inquirere, tam in Græco, quum in Latino de sanctis Patribus, qui Symbolum composuerunt, istum sermonem, ubi, ‹ Ex Patre Filioque procedit: › et in Græco non dicunt sicut nos, sed dicunt: ‹ Qui ex Patre procedit.» Et vident istum sermonem gra vem, quem nos dicimus in Latino. Et mandare digneris domno Carolo imperatori filio vestro, quod nos istum sermonem audivimus in ejus capella, ‹ Qui ex Patre Filioque procedit. › Et nos hic servos restros certos facere digneris, quia nulla species sacramenti hujus tam nobis amabilis videatur, quam sanclus vester vullus, et sancta deprecatio, seu memoria vestra. Unde poscimus, benignissime Pater, vestram sanctissimam pietatem, ut hos servos (deest hic vox aliqua, fortasse copula, et] Joannem presbyteruın, quando Deu gubernante ad sacrosanctam vestram gravitatem pervenerint, benigne suscipere digne. mini, et nobis servis vestris certissimum mandatum dirigere. Commendamus nos Dominicus, Theodo rus, Arimundus, Gregorius, Joannes, Leo, et om nis congregatio de monte sancto Oliveti, kumiles servi vestri, vestris sacris et Deo dignis orationibus. Deus et Dominus noster, le sanctissime Pater, cum omnibus tuis ad exaltationem sanctæ Ecclesiæ, et ad salutem animæ tuæ, et ad gaudium nostrum regere el protegere, et pia miseratione in omnibus et per omnia custodire dignetur, qui dicitur benedictus in sæcula. XIV. Monachos Latinos Caroli Magni nutu in monte Oliveti mansisse narrat monachus Engo lismensis in Vita hujus imperatoris. Qui vero a sancta hac congregatione Romam hac vice inissi sunt, litteras commendatitias Thomæ patriarchæ ad Leonem papam detulerunt, quibus manifestum fit, nec sanctum illum antistitem, nec Hieroso lymorum Ecclesiæ presbyteros Joannis monachi criminationi consensisse. Hoc Leo ipse testatur in epistola ad Carolum, quam itidem exhibeo ex schedis viri doctissimi D. Stephani Baluzii. Domino piissimo ac serenissimo victori ac trium phatori filio, amatori Dei et Domini nostri Jesu Christi, Carolo Augusto, Leo episcopus, servus servorum Dei. Omnia quæ de singulis partibus nobis accidunt, necesse est ut vestræ intimemus imperiali potestati. Præsenti siquidem anno direxerunt nobis epistolam monachi, qui in sancto monte Oliveti moran tur, fider contentionem continentem, quam inter se ha bebant. Nos vero Symbolum orthodoxæ fidei illis misi mus, quatenus secundum nostram hanc sanctam catko licam Ecclesiam, reclam et immobilem teneant fidem. Quam vero epistolam vestræ imperiali potestati misimus relegendam. Interea revertentes præsentes fideles vestri, Agamus videlicet et Rocalphus, ab Hierosolymis detulerunt nobis epistolam Thome Hierosolymorum patriarchæ, quam relegentes repe rimus, ut per nostram precatoriam epistolam re stræ pietati commendaremus. Qua de re precamur vestram imperialem potentiam, ut sicuti estis super omnes fideles vestros impertire suffragium, ita cum eis misericordiam facere jubeatis. Ipsam vero epi stolam, quam nobis prædicti fideles nostri detale runt, vestræ serenitati misimus. His prælibatis, omnipotens Deus sua vos protectione custodial, al que a perfidis omnibus regnum vestrum sui exten sione brachii defendat, vosque post longa annorum curricula ad gaudia æterna perducat. Pristinum Do mini Caroli imperium gratia semper custodial, ei que omnium gentium colla substernat. SEQUITUR SYMBOLUM ORTHODOXE FIDEI LEONIS PAPE. Leo episcopus, servus servorum Dei, omnibus Orien talibus Ecclesiis. Hoc symbolum orthodoxe fidei robis mittimus, ut tam [VIII] ros, quam omnis

mundus secundum Romana catholicæ et apostolicæ Ecclesiæ reclam et inviolatum teneatis fidem. Cre dimus sanctam Trinitatem, id est Patrem et Filium el Spiritum sancium, unum Deum omnipotentem, unius substantia, unius essentiæ, unius potestatis, creatorem omnium creaturarum, a quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: Putrem in ipso, non ab alio, Filium a Patre genitum, Deum verum de Deo Tero, lumen verum de lumine vero, non tamen duo lumina, sed unum lumen, Spiritum sanctum a Patre et Filio æqualiter procedentem, consubstan tialem cæterum Patri et Filio: Pater plenus Deus in se, Filius plenus Deus a Patre genitus, Spiritus san clus plenus Deus, a Patre et Filio procedens... Inde venturus est judicare vivos et mortuos: quem impii judicantem videbunt, in ea forma qua crucifixus est; non in ea humilitate qua injuste judicatus est, sed in ea claritate qua juste judicaturus est mundum: cujus majestatis visio æterna est omnium sanctorum beatitudo. Qui secundam hanc fidem non crediderit, hunc damnal sancta catholica el apo stolica Ecclesia, quæ fundata est ab ipso Jesu Christo Domino nostro, cui est gloria in sæcula. XV. Carolus, acceptis Leonis papæ litteris, con cilium episcoporum, cujus ante meminimus Aquis grani habuit anno 809, in quo de Spiritus sancti processione actum est. Missi sunt Romam Berna rius Warmaciensis episcopus, et Adalardus mo nasterii Corbeiensis abbas, qui a pontifice obli nerent inseri Symbolo Constantinopolitano vocem Filioque. Legatorum cum Leone colloquium de scripsit Smaragdus abbas Sancti Michaelis in Lo tharingia; cujus hæc summa est. Ipsorum postu lationi Leo abnuit, potioremque esse dixit san clorum Patrum, qui Symbolum illud ediderunt, auctoritatem. Nam et ego me illis non dico præfe rem, inquit æquissimus pontifex, sed etiam illud absit mihi, ut coæquare præsumam. Nunquid ma gis salutare est credere, et periculosum non credere, Spiritum sanctum a Filio sicut a Patre procedere, quam Filium sapientiam Deum asapientia Deo, verita tem Deum a veritate Deo genitum esse, ellamen utrum que unam sapientiam, unam veritatem essentialiter Deum esse; cum tamen constet id a sanctis Patribus idem Symbolo indictum non esse. Porro dogma de processione Spiritus sancti ex Filio ejusmodi generis esse ait, ut non omnes illud assequi valeant. Li centiam quidem se dedisse cantandi Symbolum, non autem cantando aliquid addendi, minuendi, seu mutandi. Nos enim id ipsum non cantamus, in quit, sed legimus, et legendo docere, nec tamen lezendo addere, quidpiam eidem Symbolo inserendo, præsumimus. Quærentibus vero legatis, num illud de quo agebatur, de sæpe fato Symbolo tolleretur, ac tum demum a quolibet licite aut libere, seu can tando, seu tradendo disceretur et doceretur, re spondit papa: Ita proculdubio a nostra parte decer nitur: ita quoque ut a vestra assentiatur, a nobis omnibus modis suadetur. Id quod ita demum fa ctum iri ait, si primum in palatio cantandi Sym boli consuetudo intermittatur: Tunc enim dimit tendum ab omnibus. Quod suum responsum ut fir maret magis pontifex Leo, Symbolum sine adje. ctione purum in tabulis argenteis duabus Græce et Latine exaravil (a)', atque ad confessionem sancti Petri in ejus basilica affixit, ut omnibus innotesceret Ecclesiam Romanam illis non assentire, qui communem hanc fidei formulam quovis addi tamento seu declaratione immutarent. Verum ne rectum de Spiritu sancto ex Patre Filioque pro cessione dogma pessundaretur, hoc diserte satis enuntiaverat in expositione fidei ad episcopos Orientales, quam modo ante retulimus: nec pro pter hanc fidem ulla sedes Orientis a Romana divulsa est. Ex quibus falsi convincuntur Photius et alii schismatici, qui Lecnem III, perinde ac Leonem Magnum', processionem Spiritus sancti ex Filio abnegasse asseverarunt, cum eamdem utrius que pontificis et aliorum decretalibus epistolis assertain constet. XVI. Ex his rursum omnibus evincitur, vana prorsus conjectatione viros aliquot eruditos sibi finxisse, Joannem quemdam Hierosolymitanum monachum ex Oriente missum ad Curulum, disce ptationem de processione Spiritus sancti eo tempore excitasse, audito additamento Filioque quod Aquis grani in capella regia prolatum audierat. Arguisse illum hoc additamentum, indeque arrepta occasione ad rem ipsam venisse. Prolata hinc inde, cum a Gallis, tum ab ipso Joanne, ut fit, argumenta pro utriusque partis sententia. Plane monachus Engo lismensis qui Caroli Vitam scripsit, diserte refert litem, non Aquisgrani, non in Galliis, sed Hiero solymis motam fuisse. His ita gestis (inquit ad annum 809), imperator de Ardenna Aquis reversus, mense Novembri concilium habuit de Spiritu sancio procedente a Patre et Filio. Quam quæstionem Joannes quidam monachus Hierosolymis primo mo vit. Idem habent illius ætatis Annalium exscripto res. Quinimo anonymus Engolismensis monacho rum montis Oliveti mentionem facit ad annum 807, his verbis: Legatus, regis Persarum (seu po tius Arabum), nomine Abdella, cum monachis de Jerusalem, qui legati erant Thoma patriarcha, id est Georgius et Felix (quorum Georgius abbas de monte Oliveti, patria Germanus, proprio nomine Engelbaldus dicebatur), pervenerunt ad imperatorem, munera deferentes... Imperator legatum et mona chos per aliquantum tempus secum retinens in Ita liam direxit, ibique eos tempus navigationis exspe clare jussit. Quæ cum ita sint, horum tumultuum Joannes Damascenus auctor non fuit, uti Pithœus et Vossius existimarunt. Hæc enim omnia gesta sunt annis 808, 809 et 810, sub Leone III, postremis (a) Phot epist. ad episc. Aquil. et tract. De prac. Spir. sancti, et alii.

Caroli Magni temporibus, Thoma flierosolymita nam sedem tenente: Damascenus vero noster obierat ante septimam synodum, quæ anno Christi 787 celebrata est, 16° Adriani decessoris Leo nis III, cum Theodorus Hierosolymitanæ Ecclesiæ præesset. Quis autem fuerit Joannes iste monachus et presbyter, definire non ausim. Hoc tantummodo observavero, ea ætate Joannem quemdam Hiero solymitanum monachum et presbyterum in se ptima synodo locum tenuisse trium patriarcharum Orientis, et eam Iconoclasticæ hæresis [IX] prælu diorum narrationem coram Patribus recitasse, quam Combefisius edidit inter continuatores Hi storiæ Byzantinæ post Theophanem. XVII. De Symbolo Athanasiano. - Insuper Theo dulpho Aurelianensi, Rathramino Corbeiensi, Æneæ Parisiensi, et aliis qui octavo et nono sæculis, Symboli, sen, ut loqui solebant, Fidei Athanasii, auctoritate pro vindicanda Spiritus ex Patre et Filio processione pugnarunt adversus Græcos, ad jungendi sunt monachi illi de monte Oliveti, qui in epistola ad Leonem hoc quoque contra Joannis Hierosolymitani criminationem addiderunt: Et in fide saneti Athanasii eodem modo dicit. Innuebant nimirum verba hæc: Spiritus sanctus a Patre et Filio, nec factus, nec creatus, nec genitus, sed pro cedens. Hanc quidem fidem Athanasii Magni Ale xandrini non esse certo certius est, tametsi ab ejus doctrina non discrepet: attamen mihi hactenus visa est ad ejus ætatem quam proxime accedere. Joannes Beleth in Explicatione divinorum officio rum, cum fateatur illam ab Athanasio composi tam fuisse, subjungit tamen plerosque eum Anasta sium fuisse falso arbitrari. In Bodleiano codice 1204, inscribitur: Anastasii expositio Symboli apostolorum: in Lipslensi vero, quem Tenzelius ex Felleri testimonio citavit: Fides Anastasii papæ. Doctissimus reverendusque admodum P. D. Ber nardus de Montfaucon versionem ejusdem veteri idiomate Gallico edidit, cum inscriptione simili Ce chant fust saint Anaistaise Apostoilles de Rome. Verum affirmare non ausim Anastasium 1 papam, qui sæculo quarto labente Romanam sedem tenuit, illam condidisse; veritus in primis ne pro Atha nasii, nomen Anastasii errore librariorum scriptum fuerit, unde posthac attributa sit Anastasio papæ, sen apostolico Romano. Nam hi codices recentis nimium ætatis sunt, cum vetustiores, aut Athana sium duntaxat, aut nullum auctorem præferant. Usserius antiquissimum laudat, quem Gregorii Magni ævo exaratum putat, in quo hic duntaxat titulus præfigitur, Fides catholica. Sunt qui suspi centur expositionem istam fidei fuisse concinnatam a Vigilio Tapsensi, qui scripsisse existimatur li bros tres contra Varimadum Arianum: sed ab il Jorum opinione me deterruit versus iste, Unus om nino non confusione substantiæ, sed unitate persona. Nam Vigilius in libris quinque Contra Eutychem, nusquam unitatem personæ dicit, sed passim et frequentissime #nionem persone. Quam sane locu tionem singularem prorsus, sibique familiarem, in formula fidei, si quam edidisset, fuisse illum im ujutaturum non credo. Cumque variæ supersint hodie Vigilii Tapsensis confessiones fidei de Trini tate et incarnatione, nulla earum similitudo et convenientia cum Symbolo Athanasiano, quoad stylum animadvertitur. Quod si multæ apud Vigi lium occurrunt locutiones et periodi similes pror sus earum quæ in prætensi Athanasii Symbolo leguntur, non minus expressæ reprehenduntur in libris quos sanctus Augustinus contra Arianos scripsit. Omitto loca quæ proferri possunt ex libris De Trinitate, ac potissimum quinto, ne proli xitate nimia fastidiosus accidam. Alterum dunta xat producam ex libro 111 Contra Maximinum Aria num. Dixerat prius: Quia Pater et Filius et Spiri tus sanctus, non tres dii, sed unus Deus: nec ires Domini, sed unus Dominus: Et paulo post: In illa quippe Trinitate quæ Deus est, unus est Pater, non duo vel tres; et unus Filius, non duo vel tres; at unus amborum Spiritus, non duo vel tres. Sic et Dominum si quæras, singulum quoque Tes pondeo, sed simul omnes, non ires Dominos Deos, sed unum Dominum Deum dico. Ad eumdem modum in Symbolo dicimus: Unus ergo Pater, non tres Patres; unus Filius, non tres Filii; unus Spiritus sanctus, non tres Spiritus sancti. Et rur sum: Quia sicut sigillatim unamquamque personam Deum et Dominum confiteri Christiana veritate compellimur, ita tres deos aut dominos dicere co tholica religione prohibemur. Mox deinde subjungi tur ab Augustino: Hæc est fides nostra, quoniam hæc est FIDES RECTA, quæ Fides eliam cathOLICA nuncupatur. Quibus postremis verbis annuere prorsus videtur expositionem illam fidei, quam in codice citato ab Usserio hoc titulo insigniri dixi mus, Fides catholica; aut alludere ad illa ejusdem Symboli: Oportet ut teneat catholicam fidem. Fides antem catholica hæc est. Est autem fides recta. Hæc est fides catholica. Dum hæc confero cum similibus aliis, quæ Vincentius Lirinensis contra Arianos et Nestorianos recitat, cap. 18 et 19 Commonitorii, et propter quæ doctissimus Jos. Anthelmius for mulam istam eidem Vincentio ascribendam censuit, necnon cum excerptis ex Vigilio Tapsensi; quo rum auctorum, ille Augustini æqualis fuit nec nisi quarto ad summum ab ejus obitu anno libros suos composuit, alter vero suppar; omnino fateri co gor Augustini, Vincentii et Vigilii ætate exstitisse expositionem Latinam fidei, quæ postmodum Atha nasio magno attribui meruerit: quemadmodum utique eamdem sæculo saltem septimo innotuisse nobiles critici intulerunt, quia ejus locutiones et periolos synodus Toletana prior, Romanique pon tifices in professionibus fidei æmulati sunt; et nonnisi ex eodem Symbolo quod jam ante rece ptum esset, Avitus Viennensis, Vigilii æqualis, alicubi scribebat: De divinitate Spiritus sancti,

ac præ aliis, qui tum patriarchale solium tenebat, Michael cognomento Cerularius, operi manus dal, qui et multum ante tempus a papa sese abscindere meditabatur, ut ipse sibi soli primatum usurparel, qui uti optabat non concedebatur, dum una cum illo communio procederet, el quoquo modo ab alio judicari agre ferebat, atque intolerabile ducebat. Circumfer tur etiam sermo, eum stultis imaginationibus fretum, in id facinoris adductum, cum vellet æque ac ille rubris indumentis uti. Tum vero quod animo con ceperat parturiens, vix obluta sibi occasione, ut in lucem ſelum ederet, cum et imperatoris adversus pa pam indignatio exorta esset, tumens impetu ferebatur in unione utriusque Ecclesiæ dissolvenda, et quæ sy nodus, ut dictum est, tot præsulum congressu cele brala, dum primum locum obtineret Photius, nun firmavit, astruens et corroborans omneque enatum inter eos scandalum dirimens canonicis decretis: hæc commemoratus Cerularius jure patriarchali præsidens, et occasionem arripiens, innovavit et confudit, non examine, non tribunalibus, non sermonibus, non congregationibus, sed solo mandato principis, cum re liquis qui sub se erant præsulibus, numero equidem pusillo restrictis, nomen papæ ipso facto erasit, inde dissensionem molitus. XXXI. Monomachum a Leone IX auxilium con tra Francos, seu Robertum comitem postulasse, nec obtinuisse, scribit Cerularius in epistola ad Petrum Antiochenum. Verum, dum Argyrum ducem exercitus imperatoris perduellionis reum gratis peragit, consulto reticet Leouem ab Argyro sollicitatum cum exercitu ex adverso Gallorum seu Normannorum stetisse (a), ut libertatem Italiæ con ciliaret, et Græcis pristinæ ditiones restituerentur, papanique bello captum esse a Normannis an. 1053, atque adeo pencs ipsum non fuisse quod profligatis Græcorum rebus opem ferret. Ad Argyrum quod spectat, Guillelinus Apuliensis testis est locuples cum nibil non tentasse ut pontificem ad bellum redintegrandum adduceret. Imperatorem auxilio non impetrato, Ecclesiarum discidio quod Michael Ce rularius molitus erat, tandem favisse exinde rur sum probavero, quod Michael Psellus qui ab om nibus ejus successorumque ipsius consiliis fuit, non solum in capitibus theologicis, quæ Joannes Ge rardus Vossius citat, Latinorum dogma de pro cessione Spiritus sancti reprobavit: verum et in oratione quam in laudem demortui Cerularii pro nuntiavit, infestum hunc patriarcham laudavit, quod propter hoc theologiæ caput a Romanis desciverat. Exstat hæc Pselli oratio in Regia bibliotheca, hanc que tandem cum aliis ejusdem auctoris lucubratio nibus typis Regiis edendam spero. Quid plura? Ex Cerularianæ synodi decreto, de quo antehac dictum a nobis est, constat, Monomacho annuente, anathe ma prolatum esse legatis apostolicæ sedis, nec alia ratione imperatorem hunc cis se favorabilem (a) Guil. Apul. Rerum Norman. lib. 11, (b) De tribus Symb., lib. 11, c. 46. præbuisse, nisi qua cavit ne in violati gentium juris crimen incurreret. XXXII. Ad hæc Græcorum monumenta tradunt Cerularium patriarcham calceos coccineos mox in duisse, quæ quidem cum Romanæ Ecclesiæ presby terorum atque ipsius pontificis, tum imperatorum ornamenta essent. Quanquam Matthæus Monachus et Georgius Phranza (c) testantur, quod in impe. ratorum et Cæsarum calceamentis aquilæ aureæ de pictæ visebantur: adeoque verisimile non est Mi chaelem istiusmodi insigne regium ambiisse. Atqui hoc ipsius facinus referunt ad tempora Isaaci Comneni, a quo propter nimirum ambitum et pro terviam patriarchatu ejectus est. Qua de re audien dus est Joannes Scylitzes Curopalata in Breviario historico Patriarcha autem, inquit, inexplebili benevolentia fretus imperatoris, contra ipsum elatus est, non petitionibus modo vel admonitionibus uiens, sicubi aliqua re el pro aliquo indigeret; verum sæpe minime voti compos propter frequentes et odiosas petitiones, minas et absurdas increpationes adhibebat, ac, nisi pareret, imperii amissionem minabatur, vulgare et tritum hoc dictum proferens: Ego te con didi, Furne, ego quoque te dejiciam. Aggressus esi etiam cocço tincta induere calceamenta, antiqui sa cerdotii morem hunc asserens, oportere his uti no vum pontificem. Nam inter sacerdotium et regnum nihil interesse, vel admodum parum, et in rebus majoris momenti amplius forsun colendum. Into grum hunc locum adduxi in specimen immoderati superbique animi illius patriarchæ, qui nefando schismate Ecclesias divulsit. [XVII] Cæterum Mi chael Psellus in altera oratione quam ad episcopo rum concilium pro ejus amotione habuerat, nus quam meminit calceorum illorum coccineorum, cum alia crimina eidem impingat, quibus ipsum multiplicis perduellionis et affectatæ plus una vice tyrannidis reum peragat. Quodcirca cum Metochita affirmavero Michaelem Cerularium sub Monoma cho rubros calceos induere cœpisse, ut se Romano pontifici æqualem significaret: cum tamen revera alienus non esset a tentanda patriarchatus cum im perio conjunctione. Non ergo propter admissam Symbolo voculam unam, non propter azyma, alias ve consuetudines avulsi sunt Græci ab apostolica sede Romana, sed magis propter momenta sæcula ria, quæ principes et patriarchas ipsorum ad hoc facinus perpetrandum adduxerint. Verumenimvero qui cordatiores, nec sublestæ fidei apud ipsos ex stiterunt, sincere fassi sunt Latinorum de Spiritus sancti processione sententiam, quæ dissidendi præ textus fuit, minime hæreticam esse, imo solam in terpolationem Symboli culpandam. Atque id pro bat sæpe inita concordia, ex quo Photius a Basi lio Macedone in ordinem redactus primum fuis. Nihil quippe de dogmatis actum est: cum tamen a sextæ sallem synodi temporibus Græcis compertum (c) Codin. p. 32; Phranz. lib. 111 Hist., 18.

Dominica Passionis, unde colligatur quemnam errorem Judæi tunc temporis potuerint admittere. Tandem, pag. 183, perpensis variarum opinionum de postremo Domini Paschate momentis, conclu dit Extraordinariam quamdam et singularem perturbationem exstitisse verisimile est, quæ co duntaxat mense contigerit, quo Christus passus est: adeo ut non ipse solum cum apostolis, sed et alii diverso a cæteris die celebrarint. Nam et illud Epiphanii verba ipsa declarant, cum 06puбov et dissensionem in obeunda celebritate incidisse significant. Hunc in modum explicata a nobis ac defensa communis sententia multo probabilior vi detur, propter diserta et expressa Joannis testi monia, quæ nulla cavillatio possit eludere. › VIII. Nimirum doctissimus auctor exploserat sen tentiam illorum, qui Pascha feriis 2ª 4ª et 6ª, nun quain celebratum affirmarent, itemque aliorum, qui arbitrarentur in more priscorum Judæorum fuisse, ut quemadmodum hodie, duobus diebus continuis Neomenias et majora ejusmodi festa agerent. Ac illorum quidem quia, ipsismet He discrimini illi alteri, quod ex arbitraria poul intercalatione natum esset, [LXXV] moderi modo potuisse. Quanquam Paulus Middelb sis ex cognomine suo Burgensis traditiona dæorum diversam esse ait; nimirum Esdraı instituisse, ut duobus diebus præcipua fest rentur, atque idcirco R. Raba Judæos suæ adhortatum, ne majorum consuetudinem Esdras ipse præceperat, omitterent. IX. Quidquid vero sit de illo Esdræ ma Judæorum gentem a sola phasi lunæ initia statuisse, nulla supputationis astres habita ratione, penesque seniorum arbitrium intercalationes annorum, mibi prorsus pers non est; imo nec Judæorum cordatioribus, quibusdam etiam Scripturæ divinæ locis ɑ barunt, in ipsismet remotioribus sæculis sai temporum, seu chronologiam, ad dies sol statuendos exscultam a majoribus suis fuk porro muneris in primis impositum tradunt charidis, quibus Moyses cum morti pre benediceret, hoc prænuntiarat: p Et last עמים הר יקראו שם יזבחי זבחי צדק,braeis fatentibus, in primis R. Mose Majemonide tabernaculis tuis. Populos ad montem vocabun immolabunt victimas justitiæ ". Quæ Onkelo balistica licentia legens 7, ita reddidit et line: במהלך למעבד מועדי בירושלם profectione tua ad statuenda festa in Jeru Isthæc autem interpretatio nititur illo loco 1 y Et de filiis Issachar (veneri David) periti scientia temporum, ad cognosc quid deberet facere Israel. Paraphrastes Ch versum istum fusiori sermone hunc in x transtulit: Ex Issachar periti scientiæ tem docti in figendis initiis annorum et mensit intercalandis mense et annis; sophiste in ne ad definienda figendaque festa in tempore inventum istud Christo longe recentius: et quia, si rejiciendarum asciscendarumque feriarum or dinaria fuisset illa ratio, atque ab universis re cepta, neque Dominus, neque ulli omnino Judæi Neomenias festosque dies aliter quam ex præ scripto legis una die celebrassent. Aliorum autem, quia consuetudo Neomenias et ſesta duobus diebus celebrandi, Judæorum duntaxat illorum erat, qui procul Hierosolymis, et in dispersione agerent, ad quos advenire non potuissent nuntii, seu cur sores, qui ad significandum novilunium a Synedrio magno mittebantur. Judæorum quippe traditionem esse, majores suos, dum templum staret, primum cujusque mensis diem habuisse illum, in eujus vespera lunæ renascentis cornua apparuissent, visaque essent a viris buicce speculationi destina tis; ut auditis approbatisque testibus saltem duo bus, qui so nascentem lunam vidisse confirmas sent, Ncomenia sanctificaretur, primoque ipso die egressi nuntii per Palæstinam eam indicerent. In super penes pontifices senatumque stetisse pote statem primi mensis differendi facta intercalatione decimi tertii mensis qui Veadar, seu secundus Adar nuncuparetur; idque variis de causis quas Majemonides refert in tract. Kiddush hakkodesh. Quamobrem in remotioribus regionibus Neomenias biduo celebrari solitas; quia his in locis incerti Judæi erant, quemnam diem Synedrium Hieroso lymitanum ex visione lunæ præscripsisset. Eamdem istius bidui causam affert Leone de Modena, Venetæ synagogæ quondam Rabbinus, in libello quem de dam interpretationem R. David Kimbi in illum ritibus Hebræorum Italice edidit part. 111, cap. 2. exercitati quoque in revolutione solis, et astro siderum stellarumque notitia. Quamobrem Deuteronomii versum quem citavi, ex iste Paralip. loco, eodem sensu sic exponit: 1 prosperabitur sedendo in tabernaculis suis, intercalati ולקבוע חדשים לעבר שנים: studeat norum dans operam, figendisque Neomeniis, atque dicitur (1 Paral. x1): Et de filiis Issacha scientiæ temporum, principes ſamiliarum d בכן ועל פי קבועות Principes synedrii fuerunt operam dantes temporibus definitעתיה וסבוריך annis intercalandis. Populos seu tribus Israe bunt ad montem, id est ad montem Moria co bunt, ad statas utique solemnitates celebrandi ,inquit פירשו שיודעים לעבד שנים.Paralipom חודשים וזהו שאמר לדעת מה יעשה ישראל -Obiter tamen dican Judaeos, qui in dispersioni bus morabantur, duorum dierum consecratione * Deut. xxxmı, 18.

genarum gentiam trapsiturum, ut eorum quæ apud eas geruntur periculum faciat? Philonem, Jose phum, Musæum, et alios omitto, qui litteris et phi losophiæ Græcorum insudarunt. Epiphanius nar rat Pharisæos, qui fato cuncta ascriberent, astrono miæ operam in primis posuisse. Diu ante cyclum Hillelianum quo nunc universi per orbem Judæi utuntur, R. Samuel, scholæ Nahardeensis caput, Periodum astronomicam in Babylonia vulgavit, quam sui relicta veteri sequerentur: unde cogno minatus fuit, Jarchiani, sive Lunista. Florebat post sæculi tertii a Christi nativitate initium. Eodem circiter sæculo labente calculum alium in Palæsti na protulit R. Adda filius Ababæ nonnihil emenda tiorem. Origenes horum teniporum scriptor, hom. 23 in Num., ubi varias Judæorum festivitates ex ponit, testatur eos ad solis cursum lunarem ex egisse Tertia, inquit, festivitas ponitur Neomeniæ dies, in qua offertur et hostia. Neomenia autem dici tur novaluna, cum luna innovatur. Nova autem fit, cum soli proxima fuerit effecta, et valde ei conjun cla, ita ut sub claritate ejus lateat. Et paucis in terjectis, quærit: Quid enim religioni conducit novæ lunæ, id est, cum conjungitur soli, et adhæ ret ei, observare festivitatem? Ptolemæus, nobilis ille astronomus Alexandrinus qui Marco Aurelio imp. sæculo Ecclesiæ secundo et centum fere annis ante R. Samuelem scribebat, Judæorum periodum decemnovennalem intercalationum mirum quan tum extulit, ceu a viris divino Spiritu afatis et prophetis excogitata traditaque esset; quod ve tustissimam eam esse, non recentem indicat. Sed cur testes alios quærimus astronomicæ eruditionis veterum Hebræorum, quando Mishna, cap. 1, tract. Rosk hasshana, non pauca nobis suppeditat argu menta, Gamalielem magnum cam coluisse. Ejus calculos et periodos varias refert liber qui de ge neri cjus nomine, Pirkei Eliezer; id est, Capita Eliezer, filii scilicet R. Hyrcani, in scriptus fuit. Cap. 6, cyclum solarem statuit vi ginti octo annorum, septem minoribus cyclis qua tuor annorum, seu bis quatuordecim annorum periodis constantem. Cap. 7, Johannan, Gamaliel, et alii cum Eliezere lunarem periodum magnam ex annis viginti et uno componi aiunt; idque pluribus edisserunt. Ac tandem agnoscunt maximum cir culum solis octoginta et octo annis solaribus ab solvi; hoc est tribus cyclis solaribus, et quatuor lunaribus. Ad hæc circulum embolismorum, quem a Ptolemæo laudatum celebratumque diximus, haud prorsus diverso modo recitant, atque Gama liel ipse in Mishna, tract. Rosh hasshanah, cap. 1, ut xix annoruin sit, septemque circulos minores habeat, quorum alii tribus, alii duobus annis constent. Quæ omnia sic per calculos astronomicos ita explicant, ut ad Calippicam periodum propius accedere visi sint clarissimo Morino, qui primus veterem hanc Judæorum ex eodem libro litterario orbi indicavit, exercit. 1 in Pentateuch. Samari tanum, cap. 3, et in epistola ad Godofredu delinum, tredecim annis antequam Gui Henricus Vorstius Capita Eliezer Latine Quocirca vir doctus insuper observavit pe hanc ipsam esse quam Epiphanius usuri Judæis tempore Christi fuisse scripserat, hæ Quamlibet igitur capita Eliezeris a posteri scriptore consarcinata vel aucta videantnr putus ille quem exhibent, propter suam cu phaniano, nec non cum Mishnicis epilogisu formitatem, eo antiquior haberl debet, q mucliano et Addano, multoque magis imperfectior et deficientior est, ac pingul nerva structus, ut prisca illa ætas ferebat. vere concludo non male conjecisse Petavi ævo quo Christus in terris agebat, mor obiit, non defuisse apud Judæos, qui aliam ex solo lunæ cornuum aspectu mensit putandorum rationem eniendare et explodi duerint ex quo etiam inter ipsos ¤ópuб diumve quod refert Epiphanius, natum es modum mihi simile vero apparet. Petavio į bit chronologus alter haud incelebris ex ea cietate Bucherius tractatus De veteri Ju cyclo, capitibus præsertim 5 et 6. XIV. Neque vero prosit objicere Gamalie decreto solemni quod aliquando nomine syr anno intercalando dedit, nullam fieri suppu astronomicæ mentionem: sed pontium fra nec instauratorum, segetum non maturesc tenerorumque nimis agnorum, et pullorum barum, quam ut Deo offerri possent. Siquić prisca formula erat, qua præsertim alleg certa quædam indicia, quibus [LXXVII] cor retur necessitas intercalationis, non ejus † ratio. Fractio quippe pontium vigere adhuc propter imbres et torrentium exundatione ficabat, nec proxime ver imminere quando nubibus cælo, non modo pontes reficiend sed et metendæ segetes, agnique ad sacril nei futuri, integro anno transacto ab alte Quocirca Eliezer, cap. 8, ait, propter tria | tercalari annum, propter arbores, prople. et propter solstitia, ut præter rationes ( populares, potior semper illa esset quæ c tione astronomica nitebatur. XV. R. Abarbanel supputationum astrı rum auctoritatem tuetur contra Karairas. Abarbanel, quem Judæorum doctissimur omnes norunt, in commentario in cap. x dedita opera fuse refellit contribules su Karraita sive Karrai, vulgo audiunt, ost Israelitas, dum ilierosolyma stabant, primum nequaquam esse auspicatos ɔb e vespera qua lunæ prima phasis apparerel ejus cum sole coitu, secundum calculos micos. Excussis itaque variorum sente primo anni principio naturali, postquam primum mensem secundum solis motun

esse Tisri; arbitrarium vero et ex instituto isan, ut Israelitæ Dei liberatoris sui recor pergit, fateturque penes synedrium fuisse, mensium initia statuere, et annos lare. Legem porro cavisse, ut Nisan primus foret, sole exstante in signo arietis, sicut Observa mensem Abib 18 (seu maturescen ugum), quod cum dependeat a sole, idcirco notus ad solis cursum exigi debere. Quam menses lunares, quandoque duodecim esse, ¿que tredecim, quia solaris annus lunarem circiter diebus superat. Unde anno ad mensis intercalaris fuit: ut singulis 19 septem fuerint intercalandi; nempe 3, 6, 14, 17 et 19. Ideo vero sapientes synedrii, 1 testes de lunæ phasi varie sciscitatos esse, renomicas computationes suas magis com rent. Tum Karræorum, qui menses in Palæ a phasibus inchoare debuisse contendunt, gumentum affert: In lege præcipi ut menses ficentur secundum aspectum primum lunæ. rei causa dicitur: WWW mensis işte vo it principium, etc. Mensem quippe non vocari nisi ob innovationem lunæ, de qua dicitur xxx1: ‹ Buccinate in neomenia, › id est stione lunæ. Falso proinde dici (a rabbani sublata Domo judicii magna (synedrio) esse ↑ sublatam visionem lunæ. Omnes Israelitas Rabbam Gamalielem fixisse menses secun tasim. Ad hoc momentum Abarbanel multa quorum hæc potiora sunt: impossibile ssactificari mensem ex phasi lunæ; quando sæpe contingit, cœlum tunc esse nubilum riosum. Mirificum fore, si Israelitæ in terra hil habuisse putentur, quo suos annos sta tempora definirent præter quorumdam te iam de aspectu lunæ, destitutosque fuisse mii supputandi ratione, cursus item solis æ, quæ populi alii et linguæ nossent. Hinc שקבועות החדשים בקרב,Bananael scripsisse 1 fixionem mensium inter Israelitas non fuisse ■ per visionem lunæ, sed etiam per supputa 1. Quin rem hanc inde probari posse, quod mis quibus in deserto versati sunt, nube in | obtegebantur, et columna ignis noctu, ut elem, nec lunam spectare possent. Cur ero jussisset potius Moses consecrari ex liquot testium, qui variis de causis aut men mut falli possent, quam ex supputatione quæ netica est et infallibilis? At certe cum Da onathani dicebat: Cras est novilunium, et debe cum rege "; undenam id scire potuit, ■ supputatione novilunia jam fixa essent? forsan videnda luna non erat; nec proinde ** ibid. 24. * | Reg. xx, figenda fuisset Neomenia. Imo ex eodem loco in super arguitur, quod duos dies statuerint pro Neomenia, cum dicitur: Et abscondit se David in agro, et fuil Neomenia, et accubuit rex ad vescen 20 ממחרת החדש השני dum. 80, etc. Accidit autem stridie Neomeniæ secunda, ut vacaret locus David. Ubi intelligi non potest alia Neomenia. Quin ad dit Scriptura dixisse Saul: Quare non venit filius Isai, neque heri, neque hodie ad vescendum "? Tum subinde: Surrexit Jonathas a mensa in ira furoris, et non comedit panem in die (a) Neomeniæ secunda. Nunquid hoc non perspicue ostendit, duos tunc illius Neomeniæ dies feriatos fuisse in principio mensis, ut hodie fieri solet? ☐☐ Idem plane R. Isaias ad hunc eumdem lo שני ימים היה ראש החדש שעבר.cum observaral Caput niensis duobus diebus ימים כדי לקדשו בזמנו constabat, quia præteritus mensis plenus fuerat (scil. 30 dierum), eo modo quo nos supputationem facientes, caput mensis biduo sanctificamus, ut sanctificetur tempore suo. Etenim persæpe fit ut, propter coitum lunæ cum sole, caput mensis ad duos veluti dies pertineat, nimirum ad finem præcedentis, et ad initium insequentis. Id quod Leo Mutinensis non omisit, part. 111, cap. 2, n. 3. Hoc porro non illis accidebat qui mensem phasi putarent; quippe cum nascentis lunæ cor nua nonnisi post meridiem cerui queant: adeo que phasis unius duntaxat diei Judaici principium esse poterat. Addiderim ego, quæ in libro Job”, in quo omnigenæ cruditionis specimina passim micant, de variis cœli signis et sideribus leguntur, argumento esse priscos Hebræos astronomicarunt rerum imperitos prorsus non fuisse: uti etiam quæ refert Scriptura, IV Reg. xxxı, 11, de boro logio Achaz regis Juda ad solis motum delineato. Tandem anni Judaici nunquam, etiam primæva illa ætate mere lunares fuerunt et vagi, sed qui ad solares, interjecto identidem decimo tertio mense Embolimæo, reducerentur. Hæc autem in tercalatio rite fieri non poterat absque calculis astronomicis, ex solo magni senatus et principis arbitrio. XVI. Abarbanel itaque concludit priscos om nes Israelitas, 7, 52, consuesse Neomenias statuere ex supputatione, cum quá visionem con ciliarent, cum supputatio primaria esset. Quo circa diserte scriptum legi 1 Paral. xu, 32: De filiis Issachar, periti intelligentia temporum, ita ut scirent quid agendum esset Israeli, etc. Nulla au tem scientia et intelligentia opus est (inquit) ad solemnitates [LXXVIII] figendas sine supputatione; quæ est arcanum intercalationis. Nam visio lunæ 82 ibid. 34. 81 ibid. 27. » Job 1x, 9; xxxvi, 9; xvi, 1. Noster interpres vulg. vertit, in die Calendarum secunda. Optime prorsus.

res est perspicua, et perceptu `facillima: cum supputatio sit tantummodo sapientium: Quamob rem Israelitæ ita facere consueverunt, usque ad Antigonum Echmalotarcham principem Synedrii; cujus discipuli fuerunt, Sadock et (a) Boethus. Quia igitur sapientes Israel perfecle צדוק וביתום callebant artem intercalandi, quam præclaram scieutiam per traditionem acceperant, cœperunt degeneres illi discipuli excutere a se jugum tra ditionis oralis, et se opponere fixioni mensium, seu noviluniorum, dicentes, sensum præcepti non esse, ut figatur novilunium secundum supputatio nem, nec tam sublimibas opus esse disciplinis, sed secundum visionem lunæ, ex ore duorum testium, sive illi docti fuerint, sive indocti. Unde sapien tes illius ævi necesse habuerunt rationes illorum frivolas solidis argumentis refellere; e quibus אל תחושו לראות הירח כי ההשבון: R. Gamaliel dixit No לבנה פחותה מ"כש יום ומחזה ותש "צג חלקים lite curare visionem lunæ. Supputatio enim potior est. Hoc ego sum edoctus per traditionem nostram a domo a patris mei Abba, mensem lunarem non habere pauciores, quam 29 dies cum dimidio e 793 scrupulis.» Id quod docet nos Rabban Gama lielem innixum non fuisse phasi lunæ. Hoc am plius confirmat ex duobus textibus Mishnæ tract. Bosk hasskanak, cap. 3, in quorum altero legitur. SS17 Venerunt aliquando duo et dixerunt Vidimus eam suo tempore, die nimirum tricesima. Nocte autem intercalationis ejus, sub egressum sci licet diei tricesimi, non apparuit, et acceptarit eos Rabban Gamaliel. Ex quo loco concludit, Gamalie lem, qui testes istos mendacii non arguit, postha bito horum testimonio, supputationi potius ad hæsisse ad annum intercalandum. Addit insuper דמות צורות לבנות: in eodem Mishnae capite legi TANTO Gamaliel figuras lunarum' ha buit in cœnaculo super tabula in pariete, quas mon straret imperitis: ut nempe Sadducæos Boetha Busque convinceret sibi notos esse lunæ motus, ejusque dum renasceretur figuras pro quolibet Inense, quas discipulis ea in tabula ostenderet. Tertium istis addere textum Mishnæ poterat, quo narratur sanctificatum novilunium fuisse, sive Juna tempore suo visa esset, sive non. versarii contra objicerent. Hæc aliaque pers Abarbanel, quem tamen permirum est, vel mum Eliezeris canonem, imo et Gamalk culos, quos citat Eliezer, omisisse. Cæte hac disputatione multa colligo. XVII. Primum est, quo magis ac magis tur, non inanem doctissimi Petavii conject fuisse, illo tempore quo Dominus in Juda tem obiit, non convenisse inter Judæos timo Paschatis die statuendo, nec defui non probarent ex sola lunæ phasi, ac, nost rum testium relatione, menses definiri, tisque calculis astronomicis annum insupi calari quando, vel ipsismet Karris certum sit Gamalielem cum suis Pharisa rum Mishnici ritus et mores collegeru supputatione stetisse. Hic enim R. Gamal est cujus Lucas meminit Act. v, 34; honorabilis universæ plebi, et quo magistro Paulus usus est. Thalmudistæ tradunt, privilegio fuisse illi concessum, ut filios i que suos Græcorum lingua et disciplinis ret. Adduntque insuper R. Simeonem eju a synedrio tandem obtinuisse, ut ex calcul nomico Neomeniæ deinceps statuerentur plane anterioris dissidii aliud argumentum Alterum est, a primæva ætate astro supputationes in usu apud Israelitas fuis bus refragati non sint nisi Sadducæi, qui tarum parentes exstitere. Co XVIII. Sed et hoc præsertim iterum de cum tempore Christi inter Judæos non cor de assignandis noviluniis, statisque solen diebus, Sadducæis a phasi lunæ menses al tibus, et Pharisæis, Gamaliele duce, sole, hinc factum esse, ut Sadducæi nonR tera, imo quandoque tertia post Pharis Pascha celebrarent. Quamobrem haud prorsus Epiphanius scripsit, illo anno, qu nus passus est, Bópuбov dissensionem, de Pasche die consignando accidisse; ut de bus Pascha immolatum comestumque fuer XIX. Sadducæorum conatus et doli st sabbato ineunte agatur. Ut vero Epipha magis magisque hac in parte concilietur paucis, quid thalmudistæ ipsimet Hieroso rursum tradant in tract. Rosh hasshanak, § 1, ubi exponunt hunc Mishnæ textum, ¡ Mishna Babylonica habetur (D'D\N'27 .R. Elie בזמנו וכין שלא נראה בזמנו מקדשין אותו zere fillo Sadoch nequidquam refragante: Quam obrem manifestum est, inquit Abarbanel, funda mentum hujus rei non consistere in visione, sed in supputatione: quodque simul refutarentur, que ad (a) Dico, Boethus potins quam Baithus vel Baithos. Cognominis siquidem hic erat, aut forsan idem cum Boetho illo Alexandrino, cujus neptim Herodes Ascalonita uxorem duxit; de quo vide Joseph. An receperunt testimonium de novilunio a qu mine. Posthac autem Boethusæis fallacite bus, statutum est, ut non acciperent tiq. Jud. lib. xv, c. 42. Thalmıd [lierosolyı Boethus et Bo בוירוסים et מיתוס habet ☐ sunt sectarii, nec alii a Sadduc Boethusais.

difficultati, quam objiciunt adversarii, Apostolos existimasse a Domino fuisse injunctum Judæ in ultinia cœna, ut emeret quæ necessaria erant ad diem festum: id quod in mentem ipsorum cadere non poterat, si paschalis solemnitas incepta jam esset, quia Sabbatis, festisque diebus quidquam aut emere, aut vendere vetitum erat. Possem enim respondere licitum Tuisse Judæ hostias offerendas emere ipsa vespera, quæ solemnis a cunctis Judæis non haberetur; eo maxime quod pontifices in aliam diem sive Sabbation statutas lege victimas ornatiori pompa et cæremoniarum ritu sacrificare distule rant, ut nonnisi postridie Sabbati primitiarum manipulum oblaturi essent. XXIII. Sed responsionem aliam mihi suggerunt Misbnici sapientes, tract. Sabb. c. 23, § 1, ubi aiunt lis semicycles non sine quæstu receptų etiam per pontifices licebat diebus sok quando longe plures victimæ mactandæ ess a singulis masculis, tum ab iis quibus vot venda erant, aut offerendæ hostiæ pro ■ nibus, necnon primitivorum vicariæ. Ad h‹ dies festivos hujusmodi oblationes reserv quando omnes Hierosolymis adesse tei uti traditur in Thalmude Babylonico ad tr hedrin, fol. 11, col. 1, et Hierosol. ad tri hasshanah, fol. 56, col. 2. Quamobrem nec ut his diebus præsto et ad manum in ten hostiæ essent, quas secum afferre non 1 qui ex remotiori regione frequentissime bant. Et certe violati Sabbati non eran ipsomet Sabbato quod postridie primi diel rum accidisset, fasciculum primitiarum 1 offerendum in agris melerent: uti nee הלויני וכך האישה מחבירתה ככרות ואם אינו מאמינו longiorem viam quam Sabbato permittere die septima emensi essent ad annuntiandam diem Lunae. Alia item non pauca diebus h אצלו ונוטל את פסחו ועושה עמו חשבון לאחר יום 2 Quilibet polest petere a socio suo cados vini ant cados olei, dum non dixerit: Commoda mihi. Sic mulier a vicina placentas. Quod si ei non cre diderit, potest apud eum pallium thaletumve suum relinquere, et post Sabbatum rationem cum eo inire. Sic in vespera Paschatis, quod in Sabbatum incidit, Hierosolymis relinquit pallium suum apud eum, et su.nit Pascha suum (seu paschalem agnum )ratio nem autem cum illo init post diem festum. Quod si [LXXX] quivis Israelita Hierosolymis ipso die Sab bati hoc modo emere, seu comparare sibi poterat paschalem agnum; profecto poterat et quamlibet aliam hostiam, quam oblaturus esset sistendo se coram Domino secundum legis præscriptum. Lege siquidem cautum erat, ut nullus in paschali cele britate, aliisque duabus appareret in conspectu Dei vacuus "; id est sine munere. Quinimo istiusmodi hostiæ in templo seu templi atrio, quod templi pars censebatur, vulgo vænibant et emebantur, ut ex multiplici Evangeliorum textu, ipsisque Thalmudistis constat. Atqui in tract. Korban Pesach seu oblationis paschalis, cap. 1, § 16: Eadem opera quæ in templo exercebantur præstabanturque diebus profestis, agebantur etiam in sabbato (et a כן מעשה בשבת (fortiore festivis diebus כחול כמעשה Ita ut si decima quarta Nisan incidisset in Sabbatum, egressis tribus Israelitarum turmis cum suis pascha tibus, lavaretur atrium ipso Sabbato quia Sabbati lex ורוחצים את העזרה בשבת שאין non obligat in templo WTP:D] \'IXW TD'N Nisi forte in rebus quas pror sus non esset necessarium operari. Unde, quia con cedebatur ut boves, pecora, columbæ, aliaque sacrificiis necessaria venumirent in atriis templi' cæteris hebdomadis diebus, utque nummularii seu mensarii a 25 mensis Adar singulis diebus usque ad Pascha sederent, a quibusvis Israelitis mascu ** Joan. x, 8. ** Deut. vi, 17. erant, quæ ad Dei cultum aut servandai cederent. XXIV. Quod si quis objiceret ſas Ju fuisse diebus solemnibus judicia ferre, mortem quempiam lata sententia multare ret forsan hæc responsio Jesum reum m‹ ab aliis pronuntiatum fuisse, quam a pol et gentis magistratibus, qui cum magna pa ducæi essent, Pascha nondum comede diem hanc sanctam haberent. Cæterum Liq in Horis Hebraicis, ad cap. xxvii Matthæi, affert ad Gemaram Babylon.,cap. 4 tract. fol. 35, qua declaratur judicia capitalia potuisse in vesperis Sabbatorum, quæ in die cœpta essent, ubi nullæ scriptiones e solvendæ. Sic autem pontifices qui Christ quarta morti adjudicandum statuerant,! scriptionibus ineunte festivitate ratum fec XXV. Omitto Drusium in cap. xxvit Pes cha, fol. 75, col. 4, traditionem han rum Judæorum afferre: Cum aliqui damn ad mortem, velut senex rebellis, et imposto bant eum, differendo supplicium usque ad solemne festum, quod 5'27 vocant (sew tribus, in quibus omnes undique Hieros tunc occidebant eos quo tempore Israel co erat; ad statuendum illud, quod et omnes audient et timebunt. Sane R. Salomon adi cum, Deut. xxvII, 13, eadem habet hinc eat למועד הרגל וממיתין אותו ברגל spectabant diem festum ham, ut occidera die festo ham. Illæc, inquam, omitto, quian an in ipsismet solemnibus diebus, an po pridie vel postridie impostores et blaspher plecterentur, quando populus civitate nor cessisset. Nam Thalmudistæ ferunt Jesum

lenus lecta sunt Photiani dissidii monumenta, tum Græca, tum Latina, sive typis mandata essent, sive manu exarata, in quibus ne ypb quidem de symis occurrat. Photius nimirum apprime nove cat azymoruin offerendorum ritum ipsa divinæ Encharistiæ institutione comprobari, quam sine fermento peractam a Christo esse, ex totius Eccle siæ traditione scribit in Bibliotheca. Nondum enim ezengitatum effugium erat desperantium illorum Græcoruin, qui sciscitante Humberto cardinale, unde Dominus Jesus fermentatum in cœna habuerit, am in omnibus finibus Israel non inveniretur, respondebant, Si creditur omnipotens, potuit subito mdecunque fermentatum exhibere, aut certe ipsum azymum benedicendo fermentare. Nec rursum istud alterum quod Euthymius Zygabenus pro suorum indo fermento postea tandem commentus est; puta Christum ejusque discipulos uno die Pascha Judaicum antevertisse, et decimo tertio die, non decimo quarto, vespere paschalem agnum cum lactucis agrestibus et azymis, stando et baculos præ manibus tenendo comedisse, tum cœna hac cæremoniis lege Moysis sancitis peracta, alla Bum denuo panem cominunem, proprie dictum sen Fermentatum, et jusculum; ex quo pane corpus suum confecerit, dederitque discipulis suis. Non exim fuisse vetitum paschalem cœnam prævertere, cumque decimi quarti diel vespera nondum ades set, fermentatis rursum panibus veɛci. Quæ quam wana sint, nullo negotio deprehendet quisquis Ju deorum leges consuetudinesque, quibus ad mor ſem usque Dominus obsecutus est, diligenter scru lates erit. Quinam ergo Christus Pascha anteverte rit, quod die mensis altero a decimo quinto man ducari neutiquam fas erat; ita ut qui forte for luna propter immunditiam ex funere admissam incunte die decimo quinto mensis illud non edis set, nonnisi altero decimo quinto die mensis serandi hoc [LXXXVI] possent eelebrare? Quorsum etiam illi baculi? ac si tune Christus ejusque discipuli stantes et baculos tenentes cœnaverint, rum ejusmodi cæremonia, Judæis ipsis attestan tibus, ea duntaxat nocte qua filii Israel ex Ægypto profecturi erant, observata fuerit, subsecutis vero temporibus, vel recumbendo priscorum, seu Græ corum, seu Romanorum more, vel sedendo perege rim, atque etiamnum hodie peragant. Nibil quippe a pristino paschalis cœnæ edendæ ritu Judæi de seiverunt, etsi agnum integrum manducare non sudent, lege Mosaica prohibente ne edatur nisi in loco quem elegerit Dominus, hoc est Hierosolymis. Sed et Matthæus, Marcus, et Lucas evangelistæ Dominum Jesum aiunt primo die azynıorum facta vespere “, Pascha celebraturum discubuisse. Idem Joannes annuit, ubi legimus Christum a cœna sur rexisse, ut discipulorum pedes lavaret, et iterum recubuisse “. Undenam etiam Euthymius habuit, quod ipse subinde suggerit, diebus azymorum, jus apponi non licuisse mensis Hebræorum? Leo Muti nensis, lib. 1 De cæremoniis Judæorum, cap. 3, vas cum jusculo aut eliquamine ad paschalem cœ nam adhiberi solitum testis est locupletissimus. Sic Buxtorflus, Synagoga Judaicæ cap. 13: Appo-' nunt patellam aliam aceto plenam, inquit. In ejusmodi itaque patella Dominus bnecellam intinxit, quam Judae Iscariot tradidit. Nec quisquam objiciat Judæos uno die decimum quintum paschali cœna etiamnum quotannis prævertere, atque duobus diebus Pascha provov shum vespere agere. Nequaquam enim illi censeri debent Paschatis vesperam antevertere: sed cum lex jubeat ut agnus die decimo quarto mensis primi, ad vesperam de elinante sole, immoletur, et decimo quinto ejusinodi mensis edatur, nec alioqui satis constet, quis de cimus quintus habendus sit, an qui a concursu solis et lunæ numeretur, an qui a prima lunæ phasi, seu apparitione; ut scrupulus omnis auferretur, duobus diebus qui decimi quinti perinde censeren tur, Pascha celebrandum duxerunt. Inanes ¡gitur prorsus Euthymii conjectationes sunt,quas tamen Simeon Thessalonicensis (a), aliique Græci avidius sunt amplexati. XL. Azymi panes ante Photium a Romanis ad aram oblati. Ilic non disputo, num ab Ecclesin Occidentali sie perpetuo fern entum omissum fue rit, ut nonnisi panes azymi unquam oblati sint. Absit ut difficilis hujus quæstionis quæ inter eru ditos primi subsellii agitata est, arbiter sedeam. Auctor librorum De sacramentis, qui Ambrosins Magnus Mediolanensis fuisse putatus est, ac sał tem sæculo sexto, imo quinto, ac forsan quarto vixit in provincia, quæ mores diversos a Romanis sectabatur, usitatum panem adeoque fermentatum ad Eucharistiam adhiberi solitum testatur (b): Tu forte dicis: Panis meus, panis usitatus. Sufficiat vero mibi Ecclesiæ Romanæ morem inquirere, qui Pho tiani dissidii tempore vigebat. Leo nonus in respon soria epistola ad criminationes Michaelis Cerutarii et Leonis Achridani diserte satis innuit neminem ante patriarcham Cerularium Latinis negotium fa cessivisse propter oblationes non fermentatas, imo hunc Romanæ Ecclesiæ ritum adeo recentiorem ævo suo non fuisse, ut a tempore Photii, học cɛt, cum ducenti anni elapsi nondum essent, inceperit. Leonis verba, quæ superius jam attuli, hie repetere non displicebit: Quis non stupeat, inquit, quod post tot sanctos et orthodoxos Patres per mille et viginti a passione Salvatoris unnos, novus calumniator Ecclc sie Latinorum emersisti, anathematizans omnes quicunque participarent ex asymis. Sed et panes azy "Matth. xxvi, 20; Marc. xiv, 1, 17; Luc. xxi, 14. Lib. contra hær., c. 8, 9. 60 Joan. xII, 4, 17. (F) Lib. iv, cap. I.

mos in missa a Romanis consecrari solitos ante Photii ætatem, testatus est Rabanus Maurus, lib. 1 De institutione clericorum, cap. 31, ubl statuit in sacramentis alind non offerendum, nisi quod Domi nus ipse exemplo suo præscripserit; deinde sub jungit: Ergo panem infermentatum et vinum aqua mistum in sacramentum corporis et sanguinis Christi sanctificari oportet. Atqui Rabanus, cap. 33 ejusdem libri declarat se missæ ordinem descripsisse, quem Romana aliæque fere omnes per Occidentem Eccle siæ servarent. Libros autem De institutione clerico rum ediderat circa annum 820, dum Fuldis adhuc monachus ageret, ante quadraginta et septem cir citer annos, quam Photius in Romanam Ecclesiam jacere convitia cœpisset. Alcuinus sub Carolo Magno, initio nascentis hæresis Felicis Urgelitani et Elipandi, hoc est ante synodum Francofordien sem, epistolam ad Lugdunensos scripsit (a), in qua consuetudinem improbat Hispanoram quorum dam, qui sal in panem oblationis mittebant, quod nec universa Ecclesia observat, inquit, nec Romana custodit auctoritas. Tum subinde pergit: Tria suni, quæ in sacrificio hujus testimonii offerenda sunt, panis, aqua, el vinum. Panis, qui in corpus Domini consecratur, absque fermento ullius alterius infectio nis debet esse mundissimus. Ex quibus verbis perspi cuum fit, panem duntaxat azymum, non fermenta tum, tempore Albini Flacci seu Alcuini adhibitum a Romana Ecclesia ad aram fuisse. Permirum est, quod quidam contendunt, Albinum Ecclesiæ Gal licanæ, vel Anglicanæ suæ potius, quam Romanæ ritum significare voluisse, quando ipse diserte no minat Ecclesiæ Romance auctoritatem, cujus cære moniarum callentissimus juxta et tenacissimus erat, ut patet ex ejus opere De ritibus Ecclesiæ. XLI. Imo ante sextam synodum oblati.·Roma nam Ecclesiam fermentatos panes in sacrificio jam olim exhibuisse probare conabantur Nicetas aliique Græci auctoritate canonis Trullani undecimi, quo vetatur ne Christiani cum Judæis azyma comedant hunc enim canonem annuente Agathone papa sanci tum fuisse post Meletium nostrum aiebant. Scilicet canoues synodi illius, quæ Quinisexta appellata est, sextæ syno:lo generali quæ sub Agathone papa celebrata erat, ascripserunt, quanīvis multis annis sint recentiores. contrario autem cardinalis Humbertus huic commento historiam sextæ synodi opponit, qua ferebatur legatos Agathonis cum a Constantino Pogonato imperatore rogati es sent, queinnam Romana Ecclesia ordinem teneret circa sacrificium corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi, respondisso: In calice Do mini non debet solum offerri vinum, sed aqua mistum. Nam si solum vinum offertur, sanguis Christi incipit esse sine nobis. Et si aqua pura of fertur, sola plebs incipit esse sine Christo. Quando utrumque admiscetur, id est vinum et aqua, tunc (a) Epist. 69. (b) Lab 11, Conracireres Gracor., ct 3, p., g. 7, a. sacramentum spiritua!c perficitur. Oblatio in sacrificium altaris offertur, nullam comm [LXXX VII]aut corruptionem fermentati debt sicut B. Virgo Maria absque omni corruptio stum concepil el peperit. Hinc in Ecclesia u nuit, ut sacrificium allaris non in sericó aut tincto, sed in lino terreno celebretur, sicu Domini fuit in sindone munda sepultum. Sic ‹ munda debet esce fermento, juxta quod in gi tificulibus a beato Silvestro legimus esse i llæc refert Humbertus libro Contra Nice profecto esse accepta videntur ex codem et libro, quem Paulus diaconus præ oculi cum caput 4 libri VI Historia Longobarden beret. Nam Humbertus ea quæ proxime HI rent quæ modo retuli, iisdem mox verbis pergit quibus Paulus diaconus. Atqui Pank sæculo labente florebat; hoc est centum pi a celebratione sexti concilii generalis, el antequam Photius schisma Ecclesiaru retur. XLI. Sanctus Thomas in Catena aures thæum, c. xxvi, et alibi (b) azymorum we firmare nititur testimonio beati Gregorii Registro docuerit, perindo licere offerre pa mos el fermentatos. Idem paulo fusius 1 tractatu Contra Gracos, qui habitus est nopoli in ædibus fratrum Prædicatoru Dom. 1252, editusque est a Stewartio. Ne in hoc tractatu locus sumptus dicitur ex Gregorii, sed ex ejus Vita Græco sermone co Ad hunc itaque modum tractatus auctore rii verba afferunt. Audiant Græci, inquiu hoc B. Gregorium in Dialogis (lege Diak Græci loquuntur, aut simile quidpiamı, u tus series cohærcat) quæ et qualia, sacran trahentibus responderit Græco sermone, cun cia trans legatione fungeretur. Dicit enim moveri quæstio, quod in Ecclesia alii fers offerunt, alii panes azymos. Esse xamque I distinctam quatuor ordinibus novimus, sci manorum, Alexandrinorum, Hierosolymitas Antiochenorum; quæ Ecclesiæ generaliter mi tur, cum unam teneant catholicam fidem. tumen utuntur officiorum mysteriis. Unde | mana Ecclesia offerat panes azymos, proj Deus sine ulla commistione carnem suscep ptum est: Verbum caro factum est, et ha nobis,› Sic ergo pane azymo efficitur corpu Nam cæteræ supradictæ Ecclesiæ offerunt | tum, pro eo quod Verbum Patris indutum e et est verus homo: ita quod fermentatus sceatur furinæ, et efficiatur corpus Domɛint m Christi (c). Sed tam Romana Ecclesia, qua ctæ pro ineffabili mysterio, tam fermentati azymum dum sumimus, unum corpus Salvate efficiuntur. Hæc sunt verba Gregorii quæ in V (c) Deest hic vocula aliqua aut legendur corpus Saltatoris nostri efficimur,

tabant, el frustra ad cœlum terramque rum semper in tenebris sint, et non possint wvolare insidiis. Hæc plane probrosissima sus Scribas et Phariscos, nec ab ejus inibus profecta, qui Scribarum et Phari alas traditionesve, ut Ebionita, magni Lobservarent, quin potius exsecrarentur, ✿ Molorum cuitu nihil aut parum disere ■ generis atque ingenii sunt quæ idem ¡us recitat ad hæc Isaiæ verba, cap. xxix, sapumatus est illusor, › etc. Quæ nos super angelis ejus intelleximus, inquit sanctus sarei contra Scribas et Pharisa'os dicta r,quod defecerint Asutepetal, qui prius Devtɛpwtal, populo traditionibus pessimis, et ad deci wplices diu noctuque vigilabant, qui peccare nomines in verbo Dei, ut Christum Dei Fi ent. Ad eumdem sensum interpretari altera hæc prophetæ verba cap. xxxi, mortimini, sicut in profundum recesseratis, ‚ › etc. Nazaræi, inquit iterum Hierony. mu istum sic intelligunt: 0 filii Israel, qui tssimo Dei Filium denegastis, revertimini I ad apostolos ejus. Si enim hoc feceritis, ſeletis idola, quæ vobis prius fuerunt in cadel ex vobis diabolus, non vestris nd misericordia Dei: et jurenes ejus qui pro illo pugnaverunt, erunt Ecclesiæ vecti sisque fortitudo el petra illius pertransibit. i quoque, et dogma perversum ad crucis rgª convertent. Domini quippe sententia ignis sive lumen in Sion, et clibanus Jeru nium fidem magni faciebant. Ilæc rur produnt, quanto odio Nazareni Chri eribarum et Pharisæorum traditionibus omlis abhorrerent; gentium vero insuper Christam Dei Filium ac Deum commen Inanis Græcorum philosophia cruci jugo Suit. Sed quam benevolo animo erga re his Christianos affecti essent, et quanto sulum gentium apostolum ac doctorem rentur, discrtius efferunt in duabus aliis mibus in priores versus capitis x ejusdem , quas perinde refert Hieronymus ad lam Hebræi credentes in Christum hunc odisserunt. Primo tempore hæ duæ tribus, 1 Nephthali ab Assyriis captæ sunt, el duciæ ■ terram, et Galilæa deserta est, quam heta dicit alleviatam esse, eo quod peccuta ttineret. Postea non solum duæ tribus, sed quæ habitabant trans Jordanem, ct in ducta sunt in captivitatem. Et hoc, inquiunt, nunc dicit, quod regio cujus populus pri us est in captivitatem, et Babyloniis scrvire quæ prius in tenebris versabatur crroris, tum lucem prædicantis viderit Christi et ex versas gentes Evangelium seminatum. Hæc quidem ad vocationem gentium corumque fidein laudandam spectant; quæ vero mox subjungit, ex pressiora sunt et validiora: Nazaræi quorum opi nionem supra posui, hunc locum ita explanare co nantur. Adveniente Christo, et prædicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisæcorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum ex cussit de cervicibus suis. Postea autem per Evange lium apostoli Pauli, qui uobissimus apostolorum fuit, ingravata est, id est, multiplicata prædicatio, et ad terminos gentium, et viam universi maris, Christt Evangelium splenduit. Deuique omnis orbis qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et ido lolatria et mortis vinculis tenebatur, clarum Evan geliorum lumen aspexit. Altera ista XII. Christum uti Deum coluerunt. Nazarenorum expositione, qua apostoli Pauli præ dicatio, a qua Ebionita et Cerinthiani, perinde abborrebant ac Judæi, unaque gentium fides miri fice extolluntur, hoc dubio procul significabant, sc totius Ecclesiæ quæ per universum orbem dif fusa erat, doctrinam approbare, nec ad instar Ebionitarum et perfidorum contribulium suorum, Christianos ex gentibus, a quibus Christus uti verus Deus Patri consubstantialis (exstinctis Samosateni et Photini hæresibus, suppressaque nuper Ariana), secundum traditam ab apostolis ac præsertim a Paulo fidem colebatur, tanquam idololatras aut Anthropolatras taxare, nec proinde ipsum deitate sua spoliare. Id quod manifestius adhuc deducitur ex Expositione ipsorum altera quamı Hieronymus inserendam censuit in commentario suo in cap. vui Isaiæ, ad hæc verba ŷ 13: Dominum exercituum, ipsum sanctificate, et erit vobis in sanctificationem; in lapidem autem offensionis, et in petram ɛcandali duabus domibus Israel. Quæ quidem, cum de su premo universorum Deo Domino exer cituum a propheta pronuntiata sint, de Domino Jesu Christo Nazareni incunctanter accipiebant, et interpretabantur [XCV] Duas domus, ait doctor sanctus, Nazareni qui Christum ita recipiunt, ut observationes legis veteris non amittant, duas fami lias interpretantur, Sammai et Hillel, ex quibus orti sunt Scribæ et Pharisæi, quorum suscepit scholam Akibas, quem magistrum Aquilæ proselyti autu mant…... Sammai igitur et Hillel, non multo prius quam Dominus nasceretur, orli sunt in Judæa, quo rum prior dissipator interpretatur, alter profanus; co quod per traditiones et devtspwoɛiç suas legis præcepta dissipaverint, et maculaverint. Et has esse duas domus quæ Salvatorem non receperunt, qui factus sit eis in ruinam et in scandalum. En de mente Nazarenorum, ut et cæterorum Christianorum, Do minus Jesus Salvator noster, ipse Dominus exerci tuum est, non nudus homo ac simplex creatura. XIV. Idem ex corum Evangelio probatur. Et certe in ipsorum Evangelio Christi deitatem di sertissime expressam fuisse discimus ex fragmen

to, quod Hieronymus, qui Evangelium illud ex Hebræo seu Syriaco idiomate in Latinum transtu lerat, in codem commentario in caput xı Isaiæ re citat in hunc modum: Factum est, cum ascendisset Dominus de aqua, descendit ſons omnis Spiritus sancti, et requierit super eum, et dixit illi: Fili mi, in omnibus prophetis exspectabam te ut venires, et requiescerem in te. Tu es enim requies mea. Tu es Filius meus primogenitus, qui regnas in sempiter num. Secundum tritam in Scripturis et apud Ju dæos loquendi normam, ejusmodi clausulæ, qui regnas in sempiternum, qui es benedictus in sæcula, soli Deo vero, nec ulli creatæ substantiæ conve niunt. Unde in codem Evangelio ut ab Ebionitis legebatur, nihil tale illo loci reperiebatur, ut com pertum fit ex excerpto quod Epiphanius recitat hæ resi 30 § 15. XV. Ex aliis item ipsorum expositionibus. Ad hæc, idem Hieronymus in caput x labacuc, verborum istorum, Deus ab austro veniet, etc., expositionem affert, quam se ab Hebræo, utique Nazareno, non puro puto Judæo et Christianæ fidei infenso, accepisse testatur, qua Christi divi nitas apertissime enuntiatur, ejusque antequam carne nasceretur, exsistentia: Audivi ego Hebræum, inquit, istum locum ita edisserere: quod Bethleem sila sit ad austrum, in qua natus est Dominus et Salvator, et ipsum esse de quo nunc dicitur: ‹ Do minus ab austro veniet; hoc est, nascetur in Beth Icem, et inde consurget: et quia ipse qui natus est in Bethleem, legem quondam dedit in monte Sinai, ipse est sanctus qui venit de monte Pharan. Pharan quippe est locus montis Sina. Plane, ut interpreta tio prima initii capitis ix Isaiæ, quæ ab Ilebræis accepta dicitur, Nazarenorum est qui in Christum crederent; rursumque ubi Hieronymus ait, in cap. x1, eruditos Ilebræorum, illud quod in Matthæi Evangelio scriptum est, quia Nazaræus vocabitur, ex initio istins capitis assumptum putare, illic Na zarenos significatos voluit; sic quoque_llebræus ille qui ex llabacuc verbis Deus ab austro veniet, supremam Christi deitatem prædicabat, e Nazarenis fuisse omnino censendus est, a quorum Scripturas interpretandi methodo nullatenus discreparet, ut ex collatione perspicuum fet. Hujus etiam generis crant Hebræi illi, quorum expositionem septuaginta hebdomadum Danielis sanctissimus idem librorum sacrorum interpres affert in cap. 1x hujus alterius prophetæ. IIl enim Christian! erant, non Domino Jesu Christo infensi. XVI. Ex alio Hicronymi loco. Denique, cum Hieronymus ubi de Ebionitis loquitur, vulgo soleat Interjicere, eos Christum Maria anteriorem non agnoscere, nusquam hoc de Nazarenis insinuavit, sed eos credere Jesum esse Filium Dei: ita ut alios de gente sua dure perstringerent, quod Dei Filium denegassent, velut ex ipsorum adnotationi bus quas ante recitavi, compertum fit: huncque duntaxat nævum in cis reprehendit, quod cum crederent in Christum, legis cæremoni secius retinerent. Horum porro de Chris sic rursum paucis enuntiat epist. 80, qu Augustinum, postquam de Ebionitis di Christianos esse se simularent, de Nazaı jicit: Usque hodie per totas Orientis syna ter Judæos hæresis que dicitur Minaen Pharisæis est, usque nunc damnalur, quaş ı zaræos nuncupant, qui credunt in Christu̸ı Dei, natum de Virgine Maria, et sum ess qui sub Pontio Pilato passus est, el rasu quem et nos credimus: sed dusi volunt çi I et Christiani, nec Judæi sunt, nec Christi pler circumcisionem scilicet et Judają quosdam quibus plus æquo adhærescerg] secundum simpliciorem Christianorum. Adei professionem, quam Nazareni, cum Christianis, tum regione, tum moribus seg tur, ab apostolis acceptam apud se servav qualem Symbolum apostolicum exhibet, & Christum Dei Filium, idem prorsus era, Christum vere et proprie Deum esso, ex { genitum. Unde Hieronymus.subdit, in que credimus, ut significet eamdem esse Naza ac nostrorum Catholicorum fidem: eo quod, ut ante ex ipsomet sancto doctors] est, Nazareni Üdem gentium, a quibus uti verus Deus colitur et adoratur, dignis tanquam ab idololatriæ crimine immunem( darent. XVII. Judæorum synagogis alieni erai reni.· Cæterum, quod Hieronymus in ad Augustinum de Nazarenis nostris dict verbis exorsus sit: Usque hodie per totius synagogas inter Judæos hæresis est quæ die næorum, etc., nequaquam significare volu tandus est Nazarenos cam Judæis in convenire solitos, unaque cum perfidis Į fuisse, ita ut ab eis sese non sejunxeriu admodum recentiores quidam Hieronymi d tellexerunt sed saneti doctoris germanus sensus iste est, Nazarenos per Orientis a Scribis et Pharisæis ac reliquis Judæin fuisse adeoque proscriptos tanquam hær Minæos. T Minin enim idem apud rabl nat, quod hæretici Græcis ac Latinis. Qui fecto Nazareni in synagogas að preces cui aliis convenissent, quos tanquam Domini toris sui Christi infensissimos hostes agr et exhorrerent? Qui rursum fieri potuisse dæos inter et Nazarenos commercium ullun quoad rem divinam ac religionem, em Judæi Pharisæique ipsomet Hieronym [XCVI] illos tanquam hæreticos el profa marent et exsecrarentur? Usque hodie, cap. v Isaiæ, Judæi perseverant in blasph tcr per singulos dies in omnibus synagogi mine Nazarenorum anathematizant vocabul stianum. Quod in cap. Lu iterum testa

sui ipsorum vitam compleverunt, et in flae corpus luminum adducentem. Non pulsemus autem s latificantes et pulchrificantes, miseram animam nigrificaverunt et obscuraverunt, et a primordiali pulchritudine expulerunt, et tormentis tradiderunt, et peregrinam a Deo, miseram perfecerunt. Papæ deceptionis quales malas retributiones philocosmi ex mundi deliciis carpunt? Non tamen oportet has vocare lætitias, sed tristitias, quoniam dominam animam interliciunt. In hoc quidem philocosmi, id est, amatores mundi: in intelligibili autem paradiso divinarum Scripturarum, philothei id est, amatores Dei, exercitationi selpsos tradentes, el in divina meditatione perseverantes, et vigiliis, et orationibus et lacrymis Deo approximantes, habent pro sensibilibus arboribus venerabiles pa tres, foliis comatos et florentes divinis virtutibus hunc quidem ut olivam. fructiferam; hunc autem ut palmam florentem; alium ut cedrum, et alterum ut cypressum: alios ut lilia agri florentes, et ut lignum plantatum secus aquarum decursus "; alteros et divinos modos ipsorum, et virtuosas commen dationes, et delectabilissimam ad nos et mansuelsm pædagogiam cum diligentl labore, et perseveranter et bene compuncte immeditantes, bono odore et bona resonatione dogmatum ut floribus pulchri ficantur, et divina eloquia, et dulciora super mel et ſavum”, ut arborum fructus comedenter, el ex incoinquinatis et super crystalli speciem aquis bibentes, scilicet charismatibus spiritus, Deo ap proximant irrequiescibiliter, et ipsam lætitiam et exsultationem interminabilem possident. Finis au tem ipsorum, vita æterna “, gaudium indeficiens, ketitia sine tristitia, requies interminabilis. Dere linquentes enim terrena, in cœlos abierunt, con cives angelorum exsistentes, Dei gloria vere, sci licet intelligibili paradiso, dignificati sunt: et bonis quæ præparavit Dominus diligentibus ipsum, effecti sunt participes: quod autem utique jucundius, Ali Del et hæredes effecti sunt, et nequaquain a Dei gloria separabuntur, sed cum ipso in intermi nabilia sæcula regnabunt, ut bene viventes, bene et fruentes, digna laboribus referentes “. De incendentibus Scripturæ sacræ. et inutiliter, sed prompte magis et persever neque fatigemur pulsantes: sic enim nobis ape Qui enim petit, accipit; et qui quærit, inve pulsanti aperietur “. Deliciemur igitur insati in divinis eloquiis, et superdelectemur in conversatione sanctorum Patrum. Gratiam [ enim divina gratia inconsumptibilem por et in eos qui sincere ipsam desiderant sine ingreditur. Si igitur legamus semel et bis, intelligamus quæ legimus, non segnes effic neque negligamus, sed perseveremus, exerci interrogemus. Interroga enim patrem tua annuntiabit tibi; seniores tuos, et dicent tibi' enim omnium est cognitio. Haqriamus au semper fluentes aquas, ex paradisi hujus salientes in vitam æternam ". et sordes ( peccatorum expurgantes, et carnalis delect sitim sedantes, et obtenebratos oculos delictis nostris abluentes, et apud divinam pure speculari operantes, et si sic præp omnino, et salúte potiemur, et gaudio sine t implebimar, et vitam æternam sortiemur. De divinitate Salvatoris. Potentia et misericordia philanthropi et 1 cordis Dei nostri, qui propter nostram ● humiliavit inhumiliabilem ipsius celsitudin carnem mortalem indutus est, et secundum factus est nobis similis sine peccato, quo erat assumens, et quod erat non deponens, ‹ tum seipsum extremæ humiliationi tradidit p nimiam ipsius ad nos dilectionem: magis pædagogiam ejus, quod est, non alta sapere etiam domicilium aliquod vile non habuit ad tationem, ut ipse testatur dicens: Vulpes habent, et volucres cœli nidos, Filius autem à non habet ubi caput reclinet “. Neque palmı bilis terræ erat ipsi, non germen unum non tunica superflua, sed qua induebatur solt quid utique erat majus hac humiliatione et vi Ut enim unus pauperum secundum omnia e salus est, et quos amicos et fratres paupere vit, his et cohabitavit, humilia semper eligen Pulsemus igitur et nos, dilectissimi, ad optimum o ineffabilis ipsius sustinentiæ et longanin paradisum divinarum Scripturarum, bene olentem, dulcissimum, speciosissimum, omnino delectabilem, aures nostras circumsonantem omnimodis intelligi bilium deiferarum avium cantibus, accendentem corda nostra, et gaudio æterno adimplentem, et tristatum quidem consolantem, iratum autem pacificantem, et divino timore firmantem et men tem nostram ad auro lucentia dorsa divinæ columbæ ascendere facientem, et manifestissimis ipsius alis ad unigenitum Filium et bæredem plantatorem intelligibills vinese reducentem, et per ipsum Patri magis autem incomparabilis sapientiæ | In enim miserabili figura dolosum decepit? neq occasione dans ipsi consolationem gloriatio dicendum, quoniam et a nudo homine victu sed ab inope vili et paupere. Ostendere igitur perfectnm ejus quæ ad nos ipsius dilectioni tinuit a propriis servis tradi et flagellari, e et alapis cædi, et conspui, et ut malefactor li Ligantes enim fune manus ipsius et coll malefactorem extra civitatem duxerunt, el affixerunt. Ipse autem ut agnus innocens, Psal. xv, 11. "Rom. * Rom. viii, 16, 17. "Apoc. xiv, 13. Joan. jx, 14. ** Luc. ¡v, 58. 47 Matth. xxvi, et xxvII. 38 Psal. 1, 3. 8. Dent. xxXII, 7. Matth. 48 isa. L

La coram tondente ipsam *,sic exibat in- Deum nostrum *. Ipsius autem Moameth testimo caput, et neque verbum sonans: quem ■maculata agna secundum viscera vulne apillos dilanians, cum alteris mulieribus 1 agnum sequens a longe, caput huc et vens, lugubriter loquebatur. De planctu B. Virginis. , Fili dulcissime, heu me, peregrinæ matris ■ unice Fili, et inter peregrinos ut pere juste interfecte: propter quid et ego ante sionem non mortua şum? et non morien⚫ d sic tacens pertransis me, et neque ver peperit te loqueris? Viscera mea intra erantur, videntem te sine causa, ut male ligatum et crucifixum. Cujus gratia velo sum perficis, et ei quæ sine tristitia peperit Ioqueris? Sed, o meæ carentiæ prolis et portabilis inopiæ! Meæ enim peregrina onsolatorem perdo, et sola et inops inter es derelinquor. Sed, o Fili et Deus meus elinquas me. Et alia verba ipsa Domina igna cum lacrymis loquens, tristitia con r. sepulcro autem misericors Deus noster e resurgens, et manuum facturam ex in vinculis avelleus, omnibus nobis resurre donavit. De Joanne Damasceno. gitur transferam sermonem, et revertar ad a doctoreni nostrum et patrem, et magistrunt wrarum superutilem narratorem, Damasci n. Et seeundum angustum meæ mentis et meæ linguæ, largita mihi de ipso, ipsius bus enarrabo. Iste erat qui:lem in civitate tinopoli prius conversans. Invidebatur autem þer summum ipsius amorem disciplinæ a jus, in exsilium recessit in Damascum et Agarenorum litteras edoctus optime, ipsius multam disciplinam et humilitatis em, et eam quæ ad omnes mansuetam et collocutionem, manifestus regi effectus est, re maximo ab ipso dignificatus est, et cuin ibat ut dilectus ad ipsius Moameth foveam, dicain sepulcrum. Et omnia quæ illic con ione digna conspiciens, et in nihilum repu a corde ipsius conservabat omnia ad redar ■ et confusionem hæc vencrantium, ex et in centesima bæresi Ismaelitarum parum i. Coactus est autem illic a rege adorare Ipsius venerabile, et lapidi acclinari, et Noameth prædicare, qui propter timorem magis autem propter desiderium enarrandi elic, lapidem inclinans conspuit, et fo sen adoravit, et ad prædicationem ascendens ■ Dominus “, dixit, et non est Deus præter sal. 3. ** Psal. xvu, 32. Reg. cod. obscure autem quoniam iste. nium non dixit, quoniam est propheta: sed alta voce quidem dixit, testificatus est, obscuri quem isti dicunt: magna voce autem, quoniam apostolus Dei est. Et in reliquum iis convicians, descendita prædicatione, nullo intelligente quod dixit. Revertentibus autem ipsis in Damascum, honoratus est a rege et a magnatibus ipsius magni flce, velut prædicans omnino inquinatum, magis autem et sermones plurimos exponens ipsis sapi entissimos, et ex grammatica, et medicinali, et reliqua alia sin-plici sapientia. Non enim sancla canibus tradidit, neque puram fidem inquinavit vel transmutavit, sed ut lapis adamas in medio lapidum tenebrosorum et inquinatorem habitans, substan tiam non transmutavit. Non multum autem post invidens ipsi hujus pædagogus, cui et successit, propter transcendere ipsum in omni sapientia, et non ferens respicere ipsum in proprio ordine proficentem et laudatum ab omnibus, misit ut ex persona ipsius ad alterum regem litteras plenas seandalo velut volentis tradere proprium dominum ad [XXVII] illum et ipsius regnum transferre ad ip sum. Legens autem litteras rex, rescribit ad Damasci regem amicitiæ gratia, et vituperativos ad Joannem, ut ad proditorem et dolosum, simul autem ad redargutionem ipsius misit missas ad ipsum lit teras. Utigitur vidit has rex, et in exstasi effectus, confestim advocat Joannein, et ostendit ipsi dolose emissas adversus ipsum litteras, et legens obstu puit: litteræ quidem, dicens, ut meæ; sermones autem non mei. Valde enim suæ et magistri assi milabantur litteræ. Et, ut breviter dicam, propter eam quæ regis et magnatum ad ipsum dilectionem et amicitiam, præcepit dexteræ manus pollicem abscidi. Quo facto, tristitia maxima comprehendit inter peregrinos Joannem: et accurrens abibat ad Dominæ imaginem quam secreto possidebat, habens secum abscissum digitum: et genua flectens, de precabatur ipsam cum lacrymis et profuudissimo gemitu, ut daret ipsi sanitatem. Hoc autem faciebat per tres dies, quando solus permanebat. De restitutione pollicis. Inflexa igitur ipsius deprecationibus immaculata Domina, fidelium velocissima protectio, adhærere fecit ipsius digitum unde abscissus est, et in nomine ipsius immaculatæ, et ex ipsa geniti Domini nostri Jesu Christi restitutus est sanus ut alius. Cogno scens autem hæc rex, ut sanus et gaudens effectus, qurærebat ab ipso quis utique est, et qui ipsum sanaverat. Quod et discens obstupescebat de glo. rioso et inopinabili miraculo. Posterius quidem parum discens, quoniam hujus pædagogus dolum adversus eum machinatus est, pessime cum pœnis

dens quoniam est Deus, et inconfusam et insepara- maculatorum mysteriorum, et sanctarum reliquia bilem inprincipiatamque, et interminabilem, et per se viventem, et immortalem sanctam Trinitatem con firmans, et ad hanc nos fidem confirmans, conse quenter incepit enarrare de angelis et dæmonibus, cœloque et luminaribus, terraque et aqua, aere et igne. Simul autem et omnino delectabilis paradisi plantationem, et duplicem bunc ostendens, et ho minis præparationem et compositionem scribens, naturalia hujus omnia subtiliter enarravit, et post mandati trangressionem, et generis augmentatio nem, el cataclysmi ablutionem, et in perditione secundi generis captivitatem, annuntiationem in cepit, et quæ de Christo manifeste et diligenter enarravit, et incarnationem, et naturarum unio nem, et ætatis augmentationem. Simul autem et špientiæ, et gratiæ, et operationum, et volunta tum duplicitatem, et eam quæ in cruce, et passio ne, et morte, animæ et corporis et divinitatis co pulationein. Impassibilis enim exsistens divinitas, elsi caro patiebatur, ipsa impassibilis permansit. Passibilis autem, ab utrisque divinitate neque cum ipsis patiente. Illuminata enim arbore a sole et per securi casa, arbor quidem, quæ nata est pati, scinditur; solaris autem radius non scinditur, sed illasus permanet. Etsi hoc in creaturis possibile videtur, quanto magis facilius in increata et im passibili natura? Post eam autem quæ de resurre etione et discipulis apparitione et in cœlos ascen sione enarrationem extendit, et sermonem, et ad Dei Genitricis genealogiam, et assumptionem im rum bonorem, et plurima alia apponens, et Anti christi adventum enarrans, in secundum adven tum pervenit, in quo et finem libri posuit. De aliis operationibus Joannis. Et plures regulas bene sonantes composuit, post hoc el ɛúxatávuxta, id est, bene compunctiva et dulcia cantica, et hene sonantes melodias, et pec catorum, et ignorantiarum dissolutiones, et dicta hagiopolitica, id est, sanctorum conversationes edidit et alia multa apponens omnino optimus noster pater, bene loquax hirundo, et benesonans philomela, irreprehensibilis turtur, et simplex co lumba, Ecclesiæ omnino delectabilis perdix, fide lium non inclinabilis columna, et gloria, et firma mentum hæreticorum autem obstructio, et sub versio, et obstaculum. Derelinquens igitur nobis ab ipso editas dulces et delectabiles enarrationes, et opera plena gratia, fide et sapientia exsistentia, et ipsius virtuosam vitam, imitatio nobis et ductor effectus, in profundissima senectute migravit ad Dominum derelinquens terrena ad cœlos recu currit, ad desideratum Dominatorem pervenit, ad interminabilem splendorem, ad desiderabilium su premum, ad vere cœlorum regnum, consors an gelis effectus est, cohabitator Patrum, concerta tor justorum, quorum vitas et modum zelatus est, irrequiescibiliter Dei gloriam aspiciens, et ineffa bili gaudio astans. Coloniæ ex officina Petri Quinteli, anno Christi nati MDXLVI, mense Januario. Harrationem alteram de vita sancti Joannis Damasceni ex Vincentii Bellovacensis Speculo historiali subjicere cogor; quippe quæ diversa sit a prioribus duabus: licet a secunda non tantopere discrepet. De Joanne Damasceno. dam die cum egressus civitatis muros cum schola Ex gestis ejus“. Eo quoque tempore floruit Joan- ribus suis paulisper spatiaretur, Saraceni subito nes presbyter Damascenus. Hic ab infantia Græcis irruentes more solito, cum hominum et anima Interis eruditus, infra duodecim annos omnium li- lium multitudine, ipsum quoque rapuerunt, ac se beralium artium scientiam apprehendit: in amore cum in Persidem detulerunt. Et cum inter prædo Bei, ac gloriosa. Matris ejus se excreens, mona- nes prædæ divisio fieret, contigit, ut cuidam inter ebalem habitum assumpsit, virgoque permanens eos ditissimo, Joannes in partem veniret; qui, cæ Reginæ virginum horas quotidie studiosissime de teris ad servitutis opera deputatis, nutu divino tantabat factusque presbyter in ejus honorem meritis beatæ Virginis erga ipsum mitius ageret. missas devotissime ac frequentissinie celebrabat. Captivus namque, servitutis pensum solitum red Insuper etiam orationes, antiphonas, responsoria, dere non negligebat, sed et jejuniis ac vigiliis in prosasque facere consueverat, quas in ejus solem sistens orationes ad beatam Virginem devotissi nitatibus ad ipsius laudem dulcissime decantabat. mas quotidie dirigebat. Quod ille gentilis animad Tradebant ei nobiles viri proprios Glios erudien- vertens, cjus bona conversatione tanquam spiritali des, quos ille non solum litteris studiosissime in prædicatione convictus, ipsum ire ac redire libe struebat, sed etiam ad timorem Dei et amorem, in rum quo vellet infra palatii spatia permittebat omni morum honestate diligenter informabat. Qua- et die quadam sic est cum allocutus: Mi Joannes Eadem habet sanctus Antoninus ex codem Vincentio.

charissime, miratus sum prudentiam tuam, dictandi pro bono reddidisti: Sarabaīta pessime, quan curtalitatem, scribendi utilitatem, cantandi el orga nizandi suavitatem, sanctum quoque propositum, et conversationem. Habeo filiului non minus meipso mihi charum, quem [XXIX] precor, ut in artibus li beralibus erudias, et in dictando, scribendo, legen do, cantando, sic eum tibi conformare studeas, ut si forte aliquando liber a nobis recesseris, in ipso la men apud nos quodammodo tolus remaneas. Qui puerum obedienter humiliterque suscipieus, el a primis elementis erudire incipiens, intra paucos annos in omnibus artibus liberalibus instructum adeo reddidit, ut si magistri ac discipuli rhetori cum dictandi genus attenderent, si litteræ formanı aspiceres, si vocis melodiam audires, nullam esse differentiam inter utrumque clamares. Porro cum imperatori Theodosio pro vitæ meri to, et morum honestate, necnon et pro eloquentiæ nitore, in quibusdam causis necessarius videretur, missa legatione sub pœna capitis domino mandat, ut ei quantocius mitteretur. Qui præcepto impe riali contradicere non ausus, Joannem Constanti nopolim ad ipsum honorifice deduci fecit: impera tor eum cum honore suscepit, et ei monasterium in quo cum fratribus Deo quiete serviret, in urbe dedit; ubi et ipsemet sæpius veniebat, ac de stalu regni, et salute animæ quæ, familiariter cum co tractabat. De falso crimine in eo punito. Ut autem bonus Joannes ad meritorum augmen tum probaretur, adhuc in camino tribulationis juvenis ille quem in Perside docuerat, suum genus dictandi, et propriam manum scribendi, nequitiæ spiritu exagitatus, epistolam proprio sensu inge nioque dictavit, scriptamque Constantinopolim furtive direxit, et in palatii loco ubi citius a mi nistris imperialibus inveniri posset, jactari præ cepit. Eratque talis: Dilectis amicis, qui sunt in Perside, Damascenus Joannes, monachorum mini mus, salutem. Noveritis, imperatorem robur exerci tus ad diversa bella in nationes extremas misisse, urbemque regiam, et finitimas, hominibus vacuas remansisse. Quoniam ergo sapientes estis, securi ve nite, et victoriam vobis paratam absque mora virili ter obtinete. Inventa est igitur a ministris epistola, et coram imperatore perlecta. Traditio ab omnibus excla matnr, et quis hujus proditionis auctor esset, in quiritur forma litteræ, ingeniumque scribendi respicitur, et Joannes esse imperatori nuntiatur. Statim Joannes quæritur, et cum injuria multa ad imperatoris præsentiam trahitur, ipso mirante, unde tam subito talis tumultus et contra se conspi ratio oriretur: populus universus intorquens con vitia mille, non sacerdotem, sed proditorem; nou monachum, sed apostatam proclamabat, et furi bundus vix manus ab ejus oculis continebat. Tunc imperator, facto silentio, suspirans, ait: O nequis sime Joannes, beneficiis meis ingrate, malum mihi in te, patriam prodidisti, mihique ac meis libertatem, in captivitatem pessimam nos ret Ostensaque illi epistola respondit ita: Vers, 1 formam scribendi ac dictandi, genus meum i cognovi; sed testis est mihi Deus quod eam non feci. Dumque onènes in eum perstreper quod veritatem occultare velle videretur, proclamabant, ut absque dilatione morte ] tur. Judices, facto consilio, pari assensu ( ipsum, quia specialis amicus imperatoris non debere occidi, sed manum qua tantum ' perpetraverat abscindi. Quo facto, Joannes lore vulneris, ac diminutione corporis, De tias egit, et quod in ejus honorem amplius sacrificium non posset, paulisper condolu scissa itaque manu officio spiculatoris, jus peratoris ad testimonium tanti sceleris su est in monasterio ipsius Joannis. De miraculo per beatam Virginem in eo der stralo. Ille mox ante imaginem specialis Domin mancus adveniens, discooperto vulnere, et ‹ brachio, cum ea pie rixabatur, inquiens ne, Domina, nostrorum præmia sunt mert Hæccine tuorum beatitudo servorum? Esto, mea, digne pro meritis peccatorum me flageli luisti: sed, ut quid instrumentum officii tul sisti penitus abscindi? Hæc quippe manus hyn laudis tuæ cantica sæpius scribendo parabat, Patri sacratissimum corpus, et sanguinem F. multoties in honore tuo ad omnium peccatoru tem offerebat. Cumque talia sæpius ibi lamentando per contigit nocte quadam, ut post hujusmodi tationem in lectulo fessus, nec dormiens, ¦ gilans ex toto pausarat: et ccce Regina vi adfuit cum ingenti lumine, hifari facic, tali lans eum afſamine: Quid agis, inquit, pue fidelissime? Heu inquit ille, Domina, q interrogas? - Quinimo interrogo le ego: Cs paterer, ubi eras? Ecce ad mexm, ime dedecus in ecclesia pendet abscissa clientis tui At illa: Confortare, inquit, fili in Domino, tuam tibi restaurare potest, qui totum plasmavit ex nihilo. His dictis, eo vidente, ill siam petiit, delatamque inde mauum, ejus ¦ cum mira benignitate in momento restituit ille gratias ineflabiles agens, reddita diei lu git, fratribus convocatis, manum ostendit, secum ad magnalia Dei glorificandum an Mox solemniter indutus, alta voce missam ( tissima Virgine celebravit. Imperator, audi raculo, pedes ad eum venit, et ore proprio deosculans, post Dei laudem et gloriosæ V ab ipso diligenter inquirit, si quem alicubi sceret, qui suum dictandi genus, ac scribe mam haberet. Quod ille quidem ei retulit rei veritas inquisita diligentius inuoluit.

pourra dépendre de moy pour les favoriser. Je 'm'assure que Monsieur Aubert, qui a beaucoup de merite et de bonté, vous communiquera facilement ce qu'il aura et sera bien aise que vous ayez part à la gloire de donner au Public tout le S. Jean Da mascene Gree et Latin. Il y a encore l'Origène, le S. Ephrem, Maximus, et plusieurs autres Peres qui attendent quelques mains secourables qui leur face voir le jour. Pattens avec impatience que vous donniez ce que vous avez de S. Amphilochius. Les chaines des Grecs nous en ont conservé des fragmens qui font desirer ses Ouvrages entiers. Le P. Poussi nes de la Compagnie de Jesus, a transcrit de ma li brairie ces jours passez une chaine sur S. Matthieu et S. Marc, pour la donner bien-tost au jour, et il y a des fragmens de ce Pere: mais c'est tout ce que j'ay. Pour le Simeon Thessalonicensis je ne l'ay ja mais veu imprimé, quoique plusieurs personnes de sçavoir le citent. Casaubon en fait mention en quel que lien, comme étant écrit à la main dans la librai rie du Roy, et Arcudius en rapporte de longs passages qui font desirer de le voir tout entier. Pour S. Jean Chrysostome, le P. Fronton du Duc croit aussi avoir traduit tout ce que nous avons imprimé de luy, et que ce qui reste dans l'édition de Savile étoit de quelques autres auteurs, comme de Severianus et quel ques autres. Tonjours seroit-il bon de les faire im primer separément avec les traductions. J'ay vu au trefois le P. Sirmond en quelque pensée de faire un corps de tout ce qui se treuvoit de Severianus, duquel même je crois qu'il a quelque piece, outre celles qui sont dans l'édition de saint 'Jean Chry sostomi de Savile. Si quelqu'un songeoit à donner de nuveau toutes les œuvres de S. Jean Chrysostome pour les faire imprimer un volume après l'autre, à mesur: qu'ils seront achevez de debiter. Car j'apprens q e des six premiers volumes du P. Fronton, il n'y en a que fort peu d'exemplaires, et que Cramoisi lis rémprimera l'un après l'autre, pour parfaire les au vres qui lui en resteront. Il s'en pourroit faire une édition meilleure que tout ce que nous en avons. J'en ay deux grands volumes mss. dans lesquels il se pourroit trouver quelque chose pour meliorer l'è. dition, et p. ur les quatorze volumes, le Grec se yourroit rendre meilleur en le prenant dans l'édi tion d'Angleterre qui est plus entier que celle de Com melin, et les versions en les refaisant entierement. Mais Morel ne s'est pas soucié de la bonté. Il les a fait imprimer sur l'edition de Commelin, à laqueile il a ajouté beaucoup de fautes. Je m'en suis plaint an trefois; et cela est digne d'une publique animadver sion. Si je n'étois pas si éloigné de vous, je prendrois plaisir à fomenter vos études: mais je n'y pus qu'applaudir de loin. Je voudrois avoir quelque ex emplaire ms. de l'Euchologe, pour ayder le P. Coar en son dessein; mais je n'en ay que quelques Oraisons de main fort recente. Il servit aussi a desirer que quelqu'un recuëillit, et donna tout en corps ce qu'a fait Procope sur l'Ecriture. Jelay và Grec mis, à Paris sur le Pentateuque, dont nous n'avons que le Latm imprimé. Il se trouve sur les Roys et sur Isaïe. J'en ay un ms. sur le Cantique. Il s'en pourroit treuver encore quelque chose. Jay plusieurs trailez de plusieurs Peres Grecs que je donnerois librement pour le Public, si nous avions ici des personnes qui voulussent les traduire. Il se trouve peu de personnes qui en soient capables, et moins qui veullent travailler. Je prie Dieu qu'il vous donne santé et courage pour cela, qui suis, R. P. De Tolose ce 12 d'Aoust 1612. Votre très affectionné serviteur en N. S. Charles, Arch. de Tulose. R. P. J'ay un grand contentement des lettres que vous prenez la peins de m'écrire; car il y a toujours à profiter: puisque des observations que vous faites en la lecture des Conciles et des Peres, il en coule toûjours quelqu'une de vôtre plume. Je crois que vous ferez bien de joindre Methodius à vôtre Amphilu chius, afin de faire un juste volume. Pour le volu me пончели des pieces de S. Jean Chrysos Tome, ou qui se treuvent sous son nom dans les mss. et qui n'ont pas encore veu le jour, vous pourres les preparer à loisir. Pour ['Origene, encore que ce. luy qui dit le preparer, m'ait écrit, qu'il en aura un volume prest dans la fin de cette année, j'ay peine à le croire. Les fautes que vous remarquez aux ver sions des anciens Conciles Grecs, sont bonnes à être observées. Mais pour cela, il n'est pas à propos de faire de nouvelles versions, à cause que l'Eglise qui s'est ser vie des anciennes, les a insérées dans ses compilati ons des Canons, quoique dans les anciens Menu scrits il se trouve des versions differentes de celles que nous arons. Et il me souvient d'en avoir fait voir au R. P. Sirmond une fort ancienne du Con cile de Sardique, et de quelques autres. Les Livres qui meriteroient maintenant une edition Grecque et Latine, sont le Maximus, et le 8. Jean Damas. cene, et l'Origene. Monsieur Aubert travaille am deux premieres et si vous pouvez luy ayder, vous obligerez bien fort le Public. [XXXVI] Pour le P. Goar, Monsieur de Beauvais luy pense four nir un petit traité imprimé, de Græcæ et Latina Missæ consensu; et j'ay treuré parmi des vieux re cueils de pieces Mss, un office ɛig Luxvizov, et un office de la Vierge Marie. Si cela peut servir, je les four niray, qui suis, De Tolose, ce 9. de Sept. 1644. Votre très affectionné serviteur, Charles, Arch. de Tolose. R. P. Votre Lettre du vingt-quatrième Juin, ne m'a été renduë que le 6. de ce mois. J'en avois reçu l'hyver dernier deux autres, qui me furent portées à Montpellier, où j'étois assistant aux Etats de no tre Province et comme j'étois fort occupé, et enve lopé dans les papiers de chicane, concernant les affaire publiques, elle se treuverent écartées, en sorte que je ne les pùs avoir pour y faire réponse, à quoi sans cela je n'eusse pas manqué. J'ay apris le deceds de ſeü M. Aubert que Dieu absolve. Il avoit de bel les qualites; mais sa paresse a beaucoup retardé l'u tilité publique, et la satisfaction du Clergé en l'édi tion des Peres Grecs, dont il avoit pris le soin sous ma direction. Il a tiré trois mille écus sans ries faire, si ce n'est quelques copies que nous avons peine à retirer; encore ay-je fait les frais de la plus part de ces copies, qui ont été faites à Rome. Maintenant il faut travailler à retirer ces copies; à quoi je ray donner ordre. Déja j'écris à quelques-uns de mes amis de l'Assemblée, pour préparer ce qu'il faudra en donner. Si mes avis sont considerez, on parta gera les Ouvrages. Le P. Gear et vous, y aurez bonne part, et on donnera à quelqu'autre qui demande l'Origene, ce que nous en avons. Les préparatifs que vous avez pour S. Jean Damascene, pourront pourroit prendre le S. Ephrem: et pour le S Nice bien l'illustrer, et le S. Marime aussi. Le P. Goar phore Patriarche, je ne scais pas ce qui se treure de luy, ni de quelle importance il est. Derant que l'As semblée finisse, elle ordonnera de ces choses, et si elle continué d'en avoir confiance en moy, rous y aurez bonne part. Car j'estime vôtre merite, et celuy du P. Goar, que je saluë avec vous, et me recommande & tos saints sacrifices, qui suis de bon cœur, De Tolose ce 12 d'Aoust 1650. Votre très affectionné serviteur en N. S. CHARLES, Arch. de Tolose.

OPERUM QUÆ IN HOC TOMO XCIV CONTINENTUR. Notitia. Præfationes. Prolegomena Leonis Allatii. Dissertationes Damascenicæ septem. Dialectica. De Hæresibus liber. Expositio Fidei orthodoxæ. Pro sacris Imaginibus Orationes tres. De recta Sententia liber. Tractatus contra Jacobitas. Dialogus contra Manichæos." Disceptatio Christiani et Saraceni. col. 9 Opusculi de Draconibus et Strygibus fragmentum. Parisiis. Ex typis L. MIGNE.

edere, atque ad fontes, Patres scilicet antiquiores, quos tolos Damascenus loquitur, a se nihil scribere professus ipse, reducere. Quod Combefisius aliis occupatus implere supersedit, magno studio Lequinius exsecutus est, qui hoc Damasceni opus, servata utraque et capitum et libro rum distinctione, ad Græcos codices mss. accurate recensitum cum nova versione sua et notis exhibet. Non omittendum, quod epitomen universæ theologiæ ex hoc Damasceni opere contextam vulgavit Christophorus Pelargus Francof. ad Viadrum 1605 in-4, qui cum in reformatorum partes trahendum illum scriptorem duxerit, ex nostratibus B. D. Balthasar Mentzerus, avus, Giessæ a. 1614, edidit et respondente Jo. Sauberto Altdorfino publice defensitavit delineationem brevissimam libri III Damasceni de orthodoxa fide, in qua quæ auctoris hujus de Christo Beav@póny sententia fuerit et confessio, contra infelices nonnullos rerum theologicarum criticos ad oculum ostenditur. Constat etiam B. D. Eliam Vejelium, Ecclesiæ Ulmensis antistitem meritissimum, a longo tempore id agitasse consilii, ut Dama sceni hoc opus ad mss. codices Augustana (a) et Cæsareæ bibl. recensitum Græce et Latine cum commentariis ederet; sed præclaro proposito fatum viri præstantissimi intercessit. Duas interpolationes, lib. III c. 3 et 7. in codicibus aliquot mss. repertas et Damasceno ab aliena manu insertas, Græce et Latine dedit Lequinius, pag. 659-661. Que porro sub Cyrilli, Alex., nomine Jo. Wegelinus edidit de SS. Trinitate, et Aubertus tomo ultimo operum Cyrilli exhibet, jam supra p. 571, notare me memini esse Damasceni, licet e Cyrilli scriptis magnam partem repetita. 4. Adversus eos qui sacras imagines calumniantur. Adyo: ánodoyn=ixol tres pag. 307-390. olipalous loyous vocat Jo. Hierosolymitanus in Da masceni Vita cap. 14, meminitque eorum iterum cap. 33. Primus scriptus est post a. C. 727, Leonis Isauri decimum, quo ille edictum adversus imagines promulgavit, sed ante quam xald ille out the loyixns Xplotov moluvns, quibus verbis Germanum, patriarcham Constantinop., (b. Damascenus p. 308, intelligit, a Leone depositus esset, quod accidit sub extremum anni 729. Secundus post Germanum in exsilium pulsum, cujus meminit p. 336: Kal vov 6 paxápios Tertius, quem Joanni Damasceno sine magna causa abjudicat Humfredus Hody prolegom. ad Chronicon Joannis Malalæ cap. 32, secundo est simillimus, et scriptus uterque adhuc ante anathema adversus Leonem pronuntiatum publice, hoc est ante annum ejus tertium decimum, Christi 730 (c). Prodierunt primum cum Vita, a Joanne Hierosol. scripta Græce, edente Nicolao Majorano, qui eos cardinali, Joanni Petro Caraffæ dedicavit, Rom. 1553, in-8. Latine vertit Godfridus Tilmannus, Carthusia Parisiensis monachus, Paris. 1555 in-4 (e); Antwerp. 1556, in-12. Ante eum Petrus Franci scus Zinus, Venet. 1554, in 8 (n), cujus versionem additis Græcis recusam in Basileensi, edit. 1575, etiam Jac. Billius in Latina sua editione servavit, additis paucis castigationibus, Paris, 1577, 1603, 1619. Denique (ne de Gallica versione dicam vulgata Virduni 1573), Lequinius ex utraque interpretatione Latina nova tertiam concinnare operæ pretium duxit, adhibitis etiam emendationibus Billii (^). Singulis hisce libris a Damasceno subjuncta sunt loca varia Patrum pro imaginibus, quorum indicem hoc loco subjiciam [v. Walch. Hist. hær., XI, p. 322 sq.] (a) De Augustanis codd. vide B. Antonii Reiseri catalogum mss. bibl. Augustanæ, pag. 29. De Ca sareis Lambecium lib. v. p. 1. etc. Fabr. Tum in codd. CCII, et tribus seqq. it. in cod. CCXCIII ejusd. vol. — In bibl. Taurin. codd. CCXV. et CLXXXVII. vid. cat. codd. Gr. Taur. p. 308 et Paris. In bibl. publ. codd. XXVII. add. ad n. 1. scripta. - Ex cap. 13 libri 1v. de orthod. fide recepta est particula in Liturgiis SS. Patrum, Paris, ap. Guil. Morell. 1560 fol. p. 125. Jo Da masceni quod panis et vinum in S. Eucharistia non sint typus, sed ipsum corpus et sanguis Christi. In cod. Bodlei. XCIV. sive n. 2877. cat. codd. Angl. etc. Huc quoque referri potest Jo. Dam. opinio in lib. 1 De orthod. fide, cap. 28, et in libro IV, cap. 14; atque similis argumenti oratio de incor ruptibili corpore Christi, quod in sacra synaxi acci pimus, in edit. Paris. 1619. fol. pag. 951. Gr. ac Lal. et in cod. Cæsar. CCXLVI. n. 12, qui ali quantum discrepare dicitur a Lambec. V. pag. 245 sq. ibid. n. 13. p. 246. est Damasc. doctrina de unitate et differentia S. Trinitatis et in cod. CCVII. n. 9. pag. 25. it. in cod. LIX. n. 11 (v. Lamb. III. pag. 261.) fragm. de Trinitate Taurini in cod. LIV de S. Trinitate, s. cap. 8 libri primi de fide, etc. et cap. 12 libri primi, de divinis nominibus, nec non cap. 13 ejusd. libri, de loco Dei et quod solus Deus non circumscriptus sit. — in cod. Medic. Laur. XXII. n. 9. plut. 71. caput de nominibus accuratius. v. cat. codd. Gr. Taur. pag. 157, et Bandin. 1. c. vol. III. pag. 14. Ex prime capite operis desumpta est pars orationis, quod Deus com prehendi non potest, in cod. Florent. Laurent. XH. n. 23. plut.6. v. Bandin. I. c. I. p. 121. adde supra, in notitia generali codd. - et Walch histor. hæ res. tom. VIII, pag. 616. etc. 619, sqq. 652. 660. 666 sq. Harl. (b) V. infra, vol. X. p. 206 sqq. Walchii Hist. hæres. cit. tom. X. p. 152. 166 sq. 723 sqq. tom. XI. p. 270 sq. 377 sqq. 387 sq. et de Dama sceni oratt. p. 288 sqq. ac seq. not. Harl. (c) Excerpta ex his III. orr. et summam illarum dedit Walch. 1. c. tom. XI, pag. 302-325. Harl. (d) V Maittaire A. T. in indice, p. 524. H. (e) In 4. v. Pinelli cat. 1. p. 71. H. (f.) Jo. Damasceno tributa est narratio de ori gine motuum Iconoclastar., ab aliis Joanni, mo nacho Hierosol., assignata; v. supra, vol. VII. pag. 682. V, et nota c. de codd. Dam. De sanctis imaginibus, in quinque codd. Gr. bibl. Parisiis. Oxon. in cod. Bodlei. XCIV. sunt n. 35. Dam. De imaginibus, n. 41 de cruce, et quod ea sit adoranda, in qua etiam tractat. de fide; n. 42 de sanctis eorumque reliquiarum veneratione et mi raculis, 45. de SS. imaginibus; n. 14 Damasceni et aliorum Patrum preces ante communionem ce lebratam recitatæ. v. cat. codd. Angliæ, etc..1. pag. 150.· Joach. Camerarius in Disput. de piis et catholicis atque orthodoxis prec bus et invocatione nominis divini, etc. Argentor. 1560. 8. Græco

NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII. cisco Combefisio et Philippo Labbeo (a) designata videbatur, occupavit cum summa laude (b) atque egregie obivit, publicatis Græce et Latine J. Damasceni Operibus sic, ut non modo plura inedita ex mss. in lucem protulerit primus, aut Latine tantum vulgatis Græca addiderit: sed etiam, quæ utraque jam lingua exstabant, castigaverit reddideritque nova vel castigata versione illustriora, et doctis notis, præmissisque præter priorum præfationes editionum luculentis prolegomenis atque de doctrina Damasceni dissertationibus (c) explicuerit, Paris. 1712, fol. II volum. Non me fugit, hoc opus certatim laudatum esse, et laudatum esse ex merito a Diariorum eruditorum scriptoribus, in Ephemeridibus Paris. a. 1712, mense Januar. in Actis erudit. quæ Latine eduntur a. 1713, p. 1, et quæ Germanice, tom. I, p. 311, 365, in Diario, quod sub Novi Musei titulo, itidem vernacula lingua Lipsiæ menstruis intervallis prodit (never Bücher-Saal) parte xxxIII, p. 600, etc. (d). Sed puto tamen ab illis mihi relictum esse locum obsequendi instituto meo, quod in aliis scriptoribus Græcis hactenus observavi, ut Damasceni scripta secundum ordinem editionis hujus optimæ lectori adnumerare, mihi liceat. TOMO I. In hoc familiam ducit ПHгH гNQZEN (e) sive opus tripartitum, quod titulo Fontis scientiæ auctor ipse commendavit, hoc est Dialectica, liber de hæresibus, et liber De orthodoxa Aide (n). 1. Kepalata pilosopixá. Capita philosophica, sive Dialectica, cum præfixa epistola ad Cosmam, Majumæ jam episcopum, adeoque scripta post a. c. 743, p. 1-74. Hujus diale- ctica, in qua Porphyrium de quinque vocibus et Aristotelis logica scripta secutus Damascenus est, compendium Latine prodierat in antiquis editionibus, ex versione fortassis Burgundionis, Pisani. [v. Bandin. cat. codd. Gr. Laur. I, p. 273.] Ac in editione Basil. 1575, Græcis fusio- ribus epitome Latina male accommodatur. Eamdem epitomen interpretatio Arabica repra- sentat teste Lequinio, quæ non est edita. Idem Græca integra ex pluribus codicibus regiis mss. et editione Basil. recensuit, novaque versione donavit. Fabr. [In bibl. Britannicis secundum cat. codd. Angliæ, etc., in tom. I, in bibl. Bodlei. sunt n. 298, 702, 1882, opera n.1 et 3 (a Fabricio signata: - (eadem inter codd. bibl. Harleianæ, n. 5649, et in cod. Bavar. CLXI, teste cat. Gr. codd. Bavar. p. 62.) - n. 2524, Damasceni. 1) Logica; sed, adnotante catalogi confectore, ordo capitum à 25 ad 32, non prorsus idem est, qui in editis, uti codex hic ms., ita et alii pro uno eodemque opere habent, quæ in editis pro binis habentur, e. g. dialectica et de orthodoxa fide. Et certe epistola ad Cosmam episc. plane evincit, non esse distincta opera habentur in hoc cod. nonnunquam etiam scholia, sive notæ longiores, sed rariores, ubi alicubi in summo margine legitur toū aútov 'Iwávvou etc. 2) de orthodoxa fide. n. 3614, de orthodoxa fide: logica; introductio dogmatum, ad J. episcop. Laodiceæ, quæ reultum differt ab edita; epist. de trisagio ad Jordanem, archimandritam, quæ non concordat Inter codd. coll. Etonens. tom. II cat. n. 1823. Logica, elementarium, de cum excusa. - (a) Labbeus, Paris, 1652, in-4, edidit conspectum operum Damasceni, in quatuor partes tributorum, in quo non vult videri usus transmissis ab Alla- tio, sed de illis, velut necdum sibi visis, loquitur, licet Allatius in epistola ad Nihusium, quæ Sym- mictis p. 446, inserta est, haud obscure plagium ipsi eo nemine objiceret. Idem Labbeus tom. Ilibri De scriptoribus ecclesiasticis, a. 1660 editi, p. 556, conspectum suum novæ editionis Damasceni me- morans, quam tum demum, inquit, aggrediar, cum ex aliis occupationibus liber emersero, et eruditos viros, quorum operam auxiliumque etiamnum im- ploro, in subministrandis ad eam perficiendam sub- sidiis paratiores fuero expertus. [Conf. Oudin. 1. c. pag. 1736.] (6) Conspectus operum Damasceni a Lequinio a. 1700 Parisiis separatim editus est, atque exstat præterea in Diario eruditorum flanoverano J. Geor- gii Eccarti (Monathlichen Auszug) a. 1700, mense Augusto p. 526 seq. Vide et Memorias litterarias Trevoltinas 709 mense Augusto, p. 1440 seq. et a. 1713, p. 1 seq. Scripta, quæ in duobus tomis Lequinii non exstant, et in conspectu, vel Lequi- niano, vel Labbeano, aut Allatii catalogo, comme- morantur, referam infra post notitiam editionis Lequinianæ. (c) Dissertationes Damascenica, ab editore operi præmissæ, sunt septem. I, de processione Spiritus 5. II, de auctoritatibus, quibus Eutychiani hære- -sin suam tuebantur. III, de epistola, Chrysostomo tributa, ad Cæsarium monachum, et aliis quibus- dan, a Damasceno primum laudatis scriptis. IV, de epistolis ad Petrum Fullonem de Trisagii additione, - et de expositione fidei inter Justini, martyris, opera. V, de oratione Damasceni de iis, qui in fide obdormierunt et de purgatorio secundum orienta- lis Ecclesiæ sensum. VI, de azymis et postremo Christi Paschate, et VII, de Christianis Nazarenis et eorum fide, nec non de Ebionitis. [In introduct. s. præf. recenset idem omnes versiones Lat. atque editt. tam Latinas, quam' Græcas, et Græco-Lati- nas. Idem judicat de Damasceni libris et scribendi genere, et Baronii sententiam, in multis Dauia- sceni scriptis fidem vacillare et compluribus ipsum scalere mendaciis, contra Casaubonum et Gerh. Vossium defendere studet. Harl. (d) Add. censuras in: Baumgartenii Nachrichten you merkwürdigen Büchern, tom. VIII, p. 517–529 in primis Oudin. I. c. pag. 1762 sqq. in cap. 6 ex Eccarto repetitus est conspectus opp. Damasc. a Lequinio separatim editus; cum auctario dein in cap. agitur de ipsa Mich. Lequien edit. iisque Damasceni scriptis, quæ in utroque vol. continen- tur; tum pag. 1767 sqq. in cap. 8 de prærogativis atque defectibus illius editionis, et pag. 1774 sqq. in cap. 9 legitur discussio operum, quæ tomo II editionis illius continentur. - Illa Mich. Lequieu ed. recusa est Venetiis 1748 fol. et in fronte lau- datur Editio novissima Veneta longe aliis accura- tier. Harl. - (e) Vide notas ad Vitam Damasceni, scriptam a J. Hierosol. pag. xix, et Allatium de Damasceno § XX. (f) Hinc etiam illa tria opusc., præcipue n. 1 et 3 memorata, in aliquot codd. junctim posita sunt. Harl.

stat in cod. Cæsar. CCI, n. 3. v. Lambec. V, p. 5 sq ibique not. Kollar. In eod. vol. p. 257, in cod. CCXLVII, n. 16, sunt capita falsorum dogmatum hæresium Massalianorum, at, judice Kollario, hoc syntagma ex iisdem auctoribus eorumque similibus congestum esse videtur, e quibus Damasceni compendium de hæresibus est collectum, quia codicis illius Cæs. de Massalianis capita eadem, sed correctiora et pleniora, omnino sint cum iis, quæ Cotelerius in Eccles. Gr. Monument. tom. I, pag. 278, in lucem protulit. In eod. cod. CCXLVII, n. 25, est Damasc. liber contra hæreses, at multo auctior. V. Lamb. V, pag. 266 sq. ibique Kollar. - Varia Damasceni fragmm. ex opere contra hæreses exstant in cod. CCLI, sive anonymi cujus- dam locis communibus asceticis. Plura dabit Lambec. V, pag. 324. sqq. Damascenus in lib. de hæresibus tom. I, p. 302, ed. Coteler. Collyridianorum s. Collyridianarum, mentionem facit de quo loco et hæresi Collyridian. quædam adnotat Kollar. ad Lamb. VIII, p. 303. Lambec. vero ipse late demonstratum it, errasse Collyridianos, qui, B. Mariam pro dea ha- bentes, morti eam non fuisse obnoxiam falso crediderint. add. Walch. Hist. hæres. tom. III, p. 625 sqq. de secta illarum feminarum, et infra, n. 31 (a).- In Th. Gale cod. XX. s. cat. codd. Angliæ, etc., II, n. 5855. catalogus hæreseon ex J. Damasceno. In cod. Coislin. XXXIV, fol. 195, de quo v. supra, vol. VIII, pag. 265. not. ee. Vid. quoque Montfauc. in bibl. Coislin. p. 111 de cod. XXXVII, sive Niconis collectione locorum tam S. Scripturæ, quam Patrum, in his J. Damasceni amplissima. Paris, in quatuor codd. bibl. publ. Add. Oudin. 1. c..pag. 1738. de codd. Harl. 3. Exdoo; ȧxpiбns tñ ¿płodóžov πlotswę. Orthodoxæ fidei accurata expositio, pag. 123–304. Capitibus centum (a), non quatuor libris hoc opus a Damasceno distributum est, ut ex Græ- corum codicum mss. inspectione Lambecius et Lequinius testantur (b). Addit hic vir doctissimus, nec in editione Græca Veronensi 1531, in-4, partitionem in libros quatuor exhi- beri: quod de contextu ipso verum est; sed in summis paginis per totum opus, quatuor librorum numeri notati comperiuntur. Nec illa divisio in vetustis prisce versionis Latina MStis occurrit, nisi forte secunda recentiorique manu et atramento in marginalibus quorum- dam oris adnotata. (In bibl. Tarvisiana Rubricæ libri Jo. Damasceni, presbyteri, in quo est traditio certa orthodoxæ fidei, traducta de Græco in Latinum a Burgundione judice cive Pisano sub Eugenio III Pont. Max. apud Montfauconum p. 75 Diarii Italici, [et in bibl. bibl. mss. I, p. 482 E. Vestigia distinctionis in quatuor libros jam deprehenduntur apud S. Thomam Aquinatem, et Vincentium Bellov. XXVII, 102, Speculi naturalis, .qui versione Latina usi sunt. Quamobrem existimo, inquit Lequinius, ejusmodi partitionem à Latinis excogitatam introductamque fuisse ad instar quatuor liborum Petri Lombardi. Nam ut inter Latinos scholasticos Petrus hic, Magister sententiarum, tot aliis præivit (c); ita primus fuisse Damascenus inter Græcos Ecclesiæ doctores cognoscitur, qui plenius et owμatixwτepov sub- tiliusque universum theologiæ systema ordine fuit complexus, ipsis plerumque verbis, qui- bus divina mysteria edisserit, usus præclarorum Patrum (Basilii M., Gregorii Nysseni, Nemesii, Athanasii, Epiphanii, Chrysostomi, Cyrilli Alex., personati Dionysii Areopag., Leonis M., Leontii Byz., Maximi confessoris, præcipue vero Gregorii Naz.). Adnotationes Roberti Groshead, sive Capitonis, Lincolniensis episcopi, qui sæculo XIII in Anglia claruit, in librum Damasceni de orthodoxa fide, male e Græco interpretaturn, memorat Jo. Lelandus, pag. 285, De scriptoribus Britannicis. Sed nec Burgundionis (d) interpretatio, nec Roberti adnotationes hactenus editæ sunt. Item Robertus in libro de cessatione legalium pag. 92 et 167, citat Joannem Damascenum in lib. Sententiarum, opus hoc innuens. Jac. Fabri, Stapulensis, versio cum Jodoci Clichtovei commentariis prodiit Paris. 1507; in-4; ac deinde sæpius tum Græcis addita, tum sine illis, ut supra in editionibus operum Damasceni retuli. Post Fabrum vertit Jac. Billius, cujus interpretatio in editionibus Latinis Paris. a. 1577, 1603 et 1659, fol. occurrit, et subinde indiget castigatione, ut Rich. Simoni etiam notatum tom. II Bibl. selectæ p. 35. Sedebat animo, inquit Combefisius, Clichtovei hominis nihil Græci, commentariis remotis, quibus onerati potius libri de fide, quam serio illustrati, puriorem textum multiplicum codicum collatione, nova etiam seu interpolata (Billii) versione auctum p. 255 sq. Harl. 387. notante auctore catalogi. ‹ Damasc. traditio

- exhibuerant editiones Damasceni Parisienses a. 1577, 1603, 1629. Magnæ itaque gratiæ Le- quinio debentur, qui Græca primus dedit e codice Vaticano, versionemque recensuit, in qua Billius dicta S. Scripturæ ex Vulgata Latina haud probando Caraffæ consilio addiderat, etiain ubi Damasceni Græca aliud tinniunt. Idem Lequinius post Parallela, pag. 278-730, ex co- dice Vaticano repræsentata, exhibet deinde, p. 731-790, excerpta cum indice eorumdem ex altero præclaro et in multis diverso Parallelorum codice, quem Claromontano Jesuitarum Parisiensium collegio donavit Rupefucaldus, cardinalis, et quem ex auctore antiquiore, qui sub Heraclio vixerit, interpolatum adnotarunt viri docti. In hoc plura etiam et præstantis- simorum et antiquissimorum scriptorum fragmenta conservata leguntur, quemadmodum melius jam constabit ex indice, quem hic per otium confectum a me subjiciam, cum prius monuero, eximium horum Parallelorum codicem ms., qui fuit abbatis Gerasini Blacchi, jam exstare in bibliotheca Medicea. Fabr. In bibl. Medic. cod. XXII, plut. 8, sunt Damasceni Sacra Parallela, quem cod. uberrime recenset Bandin. in Cat. codd. Gr. Laur. I, p. 367 seq. : et primum adnotat indicem omnium titulorum, sub unaquaque alphabeti littera contento- rum, at initio mutilum, fere convenire cum cod. Rupefucaldino, quem Lequien, in sua ed. II, p. 731, retulit integrum; attamen in multis, a Bandinio late curateque expositis, discre- pare; tum observat duo alios occurrere indices: dein tradit, in tres partes divisa esse hu- jus codicis Parallela, quæ quomodo cum cod. aut Rupefucaldino aut Vaticano conveniant aut ab uno alterove discedant, copiose animadvertit, comparata edit. Lequien., quem inter- dum castigat. Denique supplet indicem scriptorum a Fabricio contextum: cujus supplementa postea repetemus. Oudinus, p. 1773 sq. Joanni Damasceno juniori, qui modo a foco nata- lium J. Damascenus, modo a sede patriarchali, quam per plures annos occupabat, J. An- tiochenus in codd. dicitur, eruditione et sanctitate præclaro, circ. a 1090 et seqq. annis ad an. circ. 1120 florenti, attribuenda censet, præter libros De imaginibus, omnia opuscula, quæ Mich. Lequien. tomo Il suæ edit. Græco-Lat. Damasceno, monacho et seniori, ascripsit : n. 1) Epitomen commentariorum J. Chrysostomi in Epp. Pauli; 2) Parallela moralia; 3) Eclogarum libros II ejusdem methodi; 4) Oratt. tredecim de variis argumentis, in celebrio- ríbus Ecclesiæ solemnitatibus vel sanctorum festis pronuntiatas. Tum Oudin., p. 1775 sqq., contra Lequien. pugnans, sententiam suam de memoratis libris uberius explicuit et copio- sius demonstratum ivit, J. Damascenum seniorem non potuisse illorum auctorem esse: in primis evincere studuit, Parallela sacra non potuisse scribi a Damasceno seniore, sed a Da- masceno juniore, sive Antiochepo, esse congesta; et Excerpta in cod. Vindob. Cæsareo (^) diserte tribui J. Damasc. juniori, patriarchæ Antiocheno, atque in illo cod citari Andream, Cæsarea in Cappadocia archiepiscopum circ. a. 850; Theodorum Studitam, sæc. IX, aliosque recentiores; nec codicem Eclogarum Claromontanum, codice Cæsareo recentiorem, cum Le- quien. adeo vetustum esse censendum. Sed ipsum consules Oudinum, pluribus suum judi- cium confirmantem. - Pariter in cod. Coislin. CCXCIV, sunt Ecloga, seu excerpta Scriptu- ræ, Patrum et aliorum, in varia capp. et argumenta ordine alphabetico digesta, quæ ta- men, quia non semel laudetur in iis J. Damascenus, differre a Parallelis J. Damascemi, adnotat Montfauc. in Bibl. Coislin. p. 432. - Venetiis in cod. Naniano, CCXXIIX, n. 37, J. Damasceni Parallela, quem (Ningarell.) in cat. codd. Gr. Nan. p. 422 sq. putat illum esse codicem, de quo Lequien. p. 277 edit. Dam. Opp. Venetæ, 1748, tom. II, et quem hic dixit esse biblio- thecæ illustr. archiepiscopi Philadelphiensis (i), atque, postquam alia notavit, utilem fore existimat laborem, si quis Lequieni edit. cum hoc codice conferat. - Ibid. in cod. CXXXVIII bibl. Marc. exstant Parallela. V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 79, sed cum primis cel. Morell. in Bibl. Gr. et Lat. mss., tom. I, p. 83 sqq., qui docte illum cod. recensendo comparat_eum cum codd. Rupefucald. Laurentiano et Vaticano; tum adnotat librarios in ejuscemodi po- tissimum scriptis ausos fuisse haud pauca demere, adjicere, aut immutare. Hine, id quod Oudini judiciuin aliquantisper infirmare videtur, animadvertit, sub littera a inesse quidem scholion de cruce Christi, Heraclii. imp. tempore a Chrosroe in Persiam ablata, a Lequien. p. 275 editum; at nulla Andreæ Cæsariensis, Theodori Studitæ, Antonii Melissæ, Michael. Pselli, aliorumque recentiorum fragmenta, quibus adductus Oudinus illam collectionem (cujus tamen auctor neque omnino certus esse videtur, neque, num cod. Marcianus eam, qualis primum a J. Damasc. sen. prodiit, collectionem, an delectum ex opere uberiore contineat, cognitum omnino est exploratumque), adjudicabat J. Damasceno, patriarcha Antiocheno. Denique docet humanissimus Morell. Joannis etiam Damasceni nonnihil illi cod. fuisse immistum, et præter Pythagoram in carminibus aurcis ac Democritum, qui semel af- feruntur, Librorum sacrorum loca et ecclesiasticorum scriptorum, quos nominat Morell. fragmenta tantummodo inserta legi. Quæ cum ita sint, J. Damasc. sen. videtur aut puta- batur olim, ejusmodi collectionem inchoasse; quam alii deinceps vel interpolarunt, vel alio- rum scriptorum, etiam ipsius J. illius Damasceni, atque, ut in tertia Parallelorum parte in cod. Laurent. potissimum factum est, profanorum scriptorum locis ac sententiis amplifica- runt et tamen codicibus nomen J. Dam., utpote celebris auctoris, a librariis fuerit præ- fixum (quod etiam Hesiodi aliorumque scriptis evenisse constat); denique J. Dam. patriar- cha Antiochen. videtur vel similem compilasse collectionem, quamplurimis ex superiore repetitis, vel antiquiorem auxisse ac perfecisse. Hinc fieri potuit ut a librariis ejusmodi l'a- rallela Joanni modo seniori, Damasceno, modo juniori, Antiocheno, ascriberentur. Harl. (h) Cod. CCXLI, n. 1. V. Lambec. V. pag.221 sqq. (i) V. Montfauc. Diar. Ital. pag. 4G, de illius codd.

SANCTI JOANNIS DAMASCENI OPERA OMNIA QUÆ EXSTANT CURA ET STUDIO P. MICH. LEQUIEN ORDINIS FRATRUM PR.EDICATORUM (Parisüs apud Joannem Baptistam Delespine, via Jacobæa, ad insigne divi Pauli, prope fontem S. Severini MDCCXII cum privilegio Regis. 2 vol. fol). VIRO ILLUSTRISSIMO D. D. JOANNI-PAULO BIGNON ABBATI S. QUINTINI, REGALIS ET COLLEGIAȚĂ 8. Germani antisSIODORENSIS DECANO COMITI CONSISTORIANO, ACADEMIE INSCRIPTIONUM ET SCIENTIARUM PRÆSIDI, ETC. Etsi patrocinii jure tua, VIR PRÆSTANTISSIME, censeri debent quotquot litterati nostri opera in lucem emittunt, propter incredibile illud studium quo, iniquissimis etiam temporibus, illustrissimi avunculi tui, Franciæ cancellarii integerrimi, providis consiliis, in litteris jurandis promovendisque obsecundas: eam gloriam hæc sibi præ cæteris vindicat, quam pu- blici juris facio, scriptorum S. Joannis Damasceni collectio. Id siquidem operis, quod summi omnium ordinum viri, ac tum ecclesiasticis infulis, tum singulari doctrina specta- tissimi, diu assiduisque votis expetierant, quodque propter graviorem molem eruditi alii deseruerant, audacior ego sum aggressus, ea animatus spe, te mihi laboranti et contendenti fautorem, officiosissimumque Mecanatem adfuturum. Nec me fefellit exspectatio. Vix enim illud prelo parari accepisti, cum tuum mihi patrocinium subsidiumque propensissima benevo- lentia spopondisti. Quin et ea qua in rem litterariam auctoritate vales, expeditam facilemque viam aperuisti, quo id tandem typis excuderetur. Unde meorum iste laborum partus, te, non auspicem solum habuit, uti sercenti libri alii qui apud nos prostant, sed et obstetricantem benignam manum tuam expertus est. Quinam vero alioqui fieri poterat, ut novæ præcipui Orientalis Ecclesiæ doctoris lucubrationum editioni, in qua innumera et diversissimæ res expenduntur ac discutiuntur, protectorem alium ambirem, nisi te, DOCTISSIME atque HU- MANISSIME virorum, quem, præter raram et paucis communem in negotiis expediendis solertiam facilitatemque, immensa pene omntum scientiarum peritia præditum esse explora- tissimum est? Hanc nostrates faustis vocibus prosequuntur, sibique de te gratulantur et ap- plaudunt, sive te e sacro pulpito Christiana Adei capita aut regulas morum pro innata tua movendisque animis aptissima facundia edisserentem audiant, sive in Scientiarum et Inscri- ptionum veterum Academiis, quibus a Ludovico Magno præfici meritus es, singula de quibus selectioris eruditionis viri copiose accurateque e schedis suis dixerunt, ex tempore retra- clantem, novisque animadversionibus illustrantem, ac si eadem ipse argumenta deditiore opera elucidanda suscepisses. Sed et quotquot exterarum gentium homines eruditi Lutetiam undique adveniunt, te pretiosissimum Galliarum nostrarum thesaurum et ornamentum nobis pene invident, rem miraculo similem apud nos videri dictitantes, præstantissimum abbatem Joannem Paulum Bignonium, in quo eximia dotes omnes facto velut agmine concurrerint. Non solum enim exquisitissimam illam eruditionem tuam, prudentiam, æquitatem, et alias quas dixi virtutes mirabundi omnes suspiciunt; sed et, quod illas eleganti decore exornat,

PRÆFATIO GENERALIS. PRÆFATIO GENERALIS IN NOVAM OPERUM S. JOANNIS DAMASCENI EDITIONEM. cujus sinceram pietatem, religionem, modestiam, ac tandem ingenuum illum animi candorem, ipsa tua frons certissimus illis qui te conveniunt, nuntius, testis, ac sponsor est. Sic porro, vir illustrissime, nihit a paternaque gloria, nihil ab corum incomparabili tum probi- tate, tum propria politione literatura descissens, aut degenerant, no nudam magni ipsorum nominis umbram præfera, sed vivam exactissamque presentas imaginem. Viva, inquam, et germana, nec fucata prorsus imago es, prestantissimorum virorum, Hieronymi utriusque Bignonii, parentis et avi tui (ut non atavos longiori ordine recenseam). quorum dignissimas laudes, quas ob prachara sud de republice et litteris merita sibi conciliarunt, nullæ in posterum ætates retice buat.' Idque multo rectius quod universa illa natura animique præsidia quibus ambo præfulsere, in te ipse hæreditario veluti fure cumulatissime concluseris; ut qui ex insigni admodum gente vestra nascituri sunt, te perinde in exemplum sint habituri, quod debeant imitari. Quod faxit Deus, quoad hic mundus stabit; te pero interim litterato orbi longos annos præsider concedat Vale si igitur, virillustrissime, et munusculum littera- rium quod meæ observantiæ gratique animi pignus erit, si qua se utilitate tuetur, ea qua cœpisti cura atque humanitate complectere. Offerebat Obsequentissimus addictishimitiqué Fr. MICHAEL LEQUIEN, Ordinis FF. Prædicatorum. 1. Joannis Damasceni opera diu avide expetita. Joannem Damascenum inter præstantis- simos doctores suos censet Ecclesia Orientalis, ac præcipuo semper honore coluit, cum pro- pter elegantissima cantica plurima, quæ vir sanctus edidit, et quibus magna pars Officii eccle- siastici Græcorum constat, propter qua etiam ledvins moinshs, Joannes poeta nuncupatus est, tum in primis propter ingentem rerum præsertim divinarum scientiam atque eruditio- nem, qua omnia fere et singula Christianæ fidei mysteria eximia perspicuitate, aut Catholicis edisseruit, aut adversus hæreticos propugnavit. Quod in causa fuit, ut Xpuropésac cognomi- natus sit, sumpto vocabulo tum ab aureis doctrinæ fluentis, quibus affluit, tum etiam ob flu- men Chrysorrhoam quo Damascus civitas ejus patria alluitur. Quamobrem ex omnibus Eccle- siæ Patribus vix ullius opera a theologis avidius expetita sunt, quam quæ Joannes Damascenus posteritati consignavit. Græcos omitto, quibus cæterorum instar ipse semper unus fuit. At inagnam quoque existimationem in Occidente habuit, ex quo ejus libri Latine reddi cœperunt. II. Translata primum Latine a Burgundione Pisano. - Seculo Ecclesiæ duodecimo, Eu- genio III Romanæ Ecclesiæ pontificatum gerente, liber ejus De fide orthodoxa, qui cæterorum præcipuus est, ab Burgundione judice, cive Pisano, Frederici Enobarbi præfecto, in Latinam linguam tum primum redditus fuit, sed barbare prorsus et indocte, quippe quem interpres iste, ut Joannis Cononis, Nurimbergensis Dominicani, verba usurpem, versione sua, ne dicam inversione, verbum e verbo reddens, de more suo fœdavit, Græca bona et lepidissima sor- didis Latinis immergens. Hoc viri apprime docti judicium fuit, de variis Patrum translatio- nibus, quas Burgundio attentavit. Hujus autem Burgundionis mentionem habemus in secundo Anselmi Havelbergensis episcopi dialogo, qui testatur eum Constantinopoli interfuisse colla- tionibus suis quas habuit cum Niceta Nicomediensi sub Calo-Joanne Comneno imperatore, cum illic Lotharii Germaniæ imperatoris orator ageret. Aderant, inquit, non pauci Latini, inter quos tres fuerunt viri sapientes, in utraque lingua periti, et litterarum doctissimi, Ja- cobus nomine, Veneticus natione; Burgundio nomine, Pisanus natione; tertius inter alios præ- cipuus, Græcarum et Latinarum litterarum doctrina inter utramque gentem clarissimus, Moy- ses nomine, Italus natione, ez civitate Pergamo. Bidem vero Burgundioni ascribendam cen- seo aliorum quorumdam Damasceni Joannis tractatuum translationem, quam in codice Regio 5966 reperi, quamque Henricus noster Gravius in sua auctoris ejusdem collectione, de qua paulo post dicemus, edidit. Eamdem enim ubique inficetam et rudem dictionem exhibet. III. Atqui translatione illa libri De fide orthodoxa, quam Burgundio elaboraverat, Petrus

Lombardus Magister sententiarum, sanctus Thomas, aliique sæculi decimi tertii et sequioris vi de schola doctores, usi sunt. Creteras vero Damasceni dissertationes, præter illam in qua de precibus pro his qui dormierunt habendis disputatur, nequaquam viderunt, nec usquam saltem ab eis citate reperiuntur. Plane S. Thomas, qui Joannem Damascenum eamdem, quam Theodoretus, opinionem erroneam de Spiritus sancti processione tenuisse asseruit, ab hac criminatione temperasset, si in fine epistolæ de hymno trisagio, legisset Spiritum sanctum ex Patre per Filium procedere; quod etiam Theodoretus negabat, nec rectæ fidei sensui us- quequaque repugnat, quemadmodum suis locis a me demonstratum est. IV Jacobi Fabri Stapulensis translatio libri De fide orthodoxa. Ejus prima editio, secunda, tertia. Altera non prodiit Damasceni librorum Latina translatio, usque ad sæculi decimi sexti initium, quo Jacobus Faber Stapulensis librum De ſide orthodoxa anno 1506 inter au- licos, ut ait, tumultus majore fide quam elegantia convertit, ejusque interpretatio Parisiis ex- cusa est in 4º, apud Henricum Stephanum anno 1507. Anno subinde 1512 liber idem Latine iterum editus est, opera Judoci Clictovei, cui epistolam ad Jacobum Ambasianum episcopum Claromontanum præfixit, suaque commentaria, quæ ad Fabri versionem accommodaverat, singulis capitibus interjecit. Quam editionem Parisiensis altera similis secuta est anno 1519. Editio Græca Veronensis. Cum autem nullum Damasceni Joannis opus lucem hactenus Græce vidisset, anno Domini 1531 Donatus Veronensis. librum integrum De fide orthodoxa, nativa ipsius lingua Græca, prima vice excudit cum sermone De iis qui in fide dormierunt, editionemque suam Clementi septimo pontifici Romano nuncupavit, Joanne Matthæo Giberto episcopo Veronensi ita fieri consulente. Qui quidem præsul hoc præterea etiam atque etiam considerandum duxerat, inquit, nulli aptius opus de orthodoxa fide dicari potuisse, quam ipsi, cui adversus novos desertores veritatis, qui Lutherant vocantur, certamen assiduum esset. Ad- dit: Hunc Damascenum habebis quasi telum acutissimum, quo si non priores illos, saltem hos posteriores confodias. Cujus quidem scriptoris laudes hoc in loco effusius prædicarem, quantique semper nominis, non modo apud theologos, sed etiam apud philosophos et medicos fuerit, exponerem, si vel epistole brevitas pateretur, vel hoc ita obscurum esset. Hæc Donatus Pontifici Maximo, quibus significat quantum utilitatis Ecclesia omnis acceptura esset ex ope- ribus sancti Joannis Damasceni. V. Editiones aliæ Latine. Anno 1535 et 1539 editiones aliæ libri De fide orthodoxa cum brevioribus annotationibus Jacobi Fabri Stapulensis Basileensibus typis evulgatæ sunt, nec non orationis De iis qui in fide dormierunt, cujus translationem adornaverat Joannes Ecolam- padius, antequam ab Ecolesia catholica deficeret; itemque Historiæ Josaphat et Barlaam, quæ Damasceno nostro vulgo attributa erat, præmissa insuper ejusdem Joannis Damasceni Vita a Joanne Hierosolymitano patriarcha conscripta, quam idem Ecolampadius in Latinam linguamı perinde transtulerat. Quæ omnia Latine duntaxat prostiterunt. VI. Coloniensis editio. - Post septennium, anno utique 1546, Henricus Gravius Novioma- gensis, ordinis Prædicatorum, vir doctissimus, ac multiplici nomine, tum de Ecclesia, tum de re litteraria bene meritus, collectionem novam publicavit operum sancti Joannis Damasceni, quæ Coloniæ prodiit ex officina Petri Quentel; in qua præter libros qui in anterioribus ex- stabant, sermonem adjecit De conversatione S. Joannis Damasceni, ejus Logicam, Introdu- ctionem elementarem ad Joannem Laodiceæ episcopum, tractatum de duabus voluntatibus et operationibus, Epistolam ad Jordanem archimandritam de hymno trisagio, Librum de hære- sibus, Fragmentum sententiarum de octo passionibus, Altercationes cum Saraceno, de judi- cio, carmina denique et cantica ejus varia, necnon Cosma Majumensis, Theophanis et Scho larii. VII. Editio Græco-Latina Basileensis prima, secunda, tertia. Rursum anno 1548 isthæc eadem opera denuo excusa sunt Basileæ a Matthæo Hoppero, adjecto e regione Græco con- textu libri De fide orthodoxa, et sermonis De iis qui in fide dormierunt, prout Veronæ ante- hac editus fuerat. Quin etiam anno 1559 consimilis editio Basileæ iterum prodiit, ejusque cu- ram gessit idem Hopperus. Tandem anno 1575 editio altera ibidem ejusdem Matthæi Hopper! curis elaborata est, cæteris omnibus longe auctior, adjecto insuper ad omnes fere tractatus Græco auctoris contextu. VIII. Editiones Parisiences Latinæ, interprete Jacobo Biltio. —Quia vero in omnibus illis editionibus, singulorum librorum translationes variis mendis scatebant, harumque non poucæ barbara prorsus dictione hirsutæ erant, nec intellectu, imo nec lectu faciles; vir

PREFATIO GENERALIS doctissimus Jacobus Billius Prunaus, S. Michaelis in Eremo coenobiarcha, operam posuit suam in nova versione omnium fere lucubrationum quæ in Basileensi postrema editione exstarent, adornanda, collato primum atque emendato textu ad codices aliquot manu exaratos. Translationem insuper adjecit libri Parallelorum, aliarumque lucubrationum, quæ vel Joannis Damasceni nomen præferrent, vel ipsum quomodocunque concernerent. Hæc porro Jacobi Billii interpretatio publici juris facta est Parisiis anno 1577, at sine Græca phrasi, nisi quatuor homiliarum, de Transfiguratione, et de Nativitate B. Mariæ Virginis. Rursumque annis 1603 et 1619 posteriores duse editiones aliorum operum, quae in priori deerant, accessione locupletatæ sunt a R. P. Frontone Ducao Soc. Jesu. IX. Cleri Gallicani præceptum de edendis Grace et Latine operibus sancti Joannis Da- masceni. - Sed quia editiones istæ ultimæ suis numeris absolute non erant, atque in eis Græca desiderabantur, idcirco in comitiis cleri Gallicani generalibus quæ Parisiis anno 1635, subindeque 1636, celebrata sunt, decretum fuit, ut Joannis Damasceni opera typis denuo Græce Latineque accuratius et auctius quam antea ederentur. Quin et editionis adornanda cura viro utriusque linguæ peritissimo Joanni Auberto, theologo Parisiensi, et collegii quod Laudunense dicitur, in urbe præfecto, qui Cyrilli Alexandrini libros nuper Græce et Latine publicaverat, demandata fuit. Decretum Gallicanæ Ecclesiæ præsulum exstat in co- mitiorum illorum Actis ad diem 1x1 Januarii anni 1636. Du Lundi vingt-unième Janvier à huit heures du matin, Monseigneur l'Archevêque d'Arles Président. Monseigneur l'Archevêque de Tholoze a rapporté, et dit, que luy et Monseigneur de Sees avoient, selon l'intention de l'Assemblée, conferé ensemble, et pris l'avis de quelques Docteurs, du choix des Livres des Peres Grecs qu'il seroit plus à propos de fairs imprimer. Qu'ils d avoient jugé que les OEuvres de saint Jean Damascene, d'Origene, de Maximus, et d'Ephrem Syrus, estoient les plus necessaires, entre celles de tous les anciens, pour servir à la décision des controverses de la Religion, lesquelles néanmoins n'avoient pas esté imprimées jusques icy en leur langue originelle; voire que la pluspart de leurs ouvrages n'ont point esté imprimez pour tout, lesquels se peuvent trouver en diverses Bibliotheques, et que pour cela il faudroit choisir quelque personne bien entenduë en la langue Grecque qui prist ce soin : à quoy Monsei- gneur de Seez a ajoûté, Que l'on pouvoit prier Monseigneur de Tholoze de prendre le Sieur Aubert Docteur de Sorbonne, pour l'un des deux, que la Compagnie l'a cy-devant prié de choisir pour travailler sur le Droit Canon, et sur l'Histoire Ecclesiastique, et luy donner le soin de cette impression, pour ne charger pas l'estat de plus grande dépense. Ledit rapport concerté et agité, Mesdits Seigneurs de Tholoze et de Seex ont esté priez de traiter avec quelques Imprimeurs qui feront la condition la plus avantageuse, et en leur prestant la somme de huit mil livres, qui est entre les mains de Cramoisy, les obliger à l'im- pression desdits Autheurs, et aux autres qu'ils jugeront necessaires; auquel traité ils feront entrer par préference le Sieur Vitré, Imprimeur du Clergé : Et en outre la Compagnie a desiré, que ledit Sieur Aubert fust employé au soin de ladite impression; et pour ce, a or- donné, qu'il sera couché sur l'estat des gratifications, avec l'autre que Monseigneur de Tho- loze nommera pour le Droit Canon. Comitiorum porro præses erat illustrissimus archiepiscopus Arelatensis Joannes Jouber de Barrault; archiepiscopus vero Tolosanus, qui in decreto nominatur, Carolus de Monchal, vir eximia eruditionis, et rei litterariæ studiosissimus; Sagiensis demum episcopus Jacobus Camus de Pontcarré, vir itidem politiore litteratura excultissimus. Verum Aubertus, dum omisso Damasceno Ephrem Syrum edere primum proponeret, neutrum perfecit. Quamobrem illustrissimus dominus Carolus de Monchal, archi- episcopus Tolosanus, necnon illustrissimi DD. Dominicus Seguier Meldensis, Antonius Go- deau Venciensis, et Franciscus Bosquet Monspeliensis, episcopi, clarissimique abbates de Rancé, et de Ligny, qui posthac Meldensis itidem antistes fuit, eodem Auberto annuente, spartam hanc adornandam R. P. Francisco Combefis, tip paxaplin, ordinis Prædicatorum, commiserunt. Combefisium, tum præsules illi quos nominavi, tum illustrissimus doctissi- musque Suaresius, Vasionensium episcopus, tum etiam Dominicani ordinis magistri gene- rales Thomas Turcus et Joannes Baptista de Marinis, tum denique, ut alios taceam, vir toto orbe celeberrimus, ac de Ecclesia optime meritus, Leo Allatius, ad id operis exsequendum

7:3 summis studiis excitarunt. Id testantur frequentes ipsorum ea de re ad eumdem epistolæ quas hodie penes me habeo. Ille vero injunctum sibi pensum adorsus, dum Aubertum ex- orare non potest, ut ea secum communicet opuscula, que Allatius illi Roma miserat, ad alios Orientalis Ecclesiæ Patres illustrandos et edendos aninrum appellere cogitur. X. Conspectum operum sancti Joannis Damasceni Philippus Labbe evulgat. - Interim anno 1652 R. P. Philippus Labbe, Societatis Jesu presbyter, Conspectum nove editionis omnium operum S. Joannis Damasceni monachi et presbyteri, quam animo conceperat in vulgus emisit, nec vero meditatum opus perfecit. Cuneta Damasceni opera in quatuor tomos distribuebat, cum tamen singula accurate nondum legisset, aut recensuisset. Hinc est quod eorum distributio non satis consulta et apposita videatur. Cæterum ingratus essem, nisi viro doctissimo me multum debere testificarer, quod multas auctoris mei lucubrationes in- dicaverit, quæ me forsitan alias fugissent, multos insúper manuscriptos codices, quorum auxilio editio mea admodum aucta illustrataque fuit. Sperabat före ut ea opuscula quæ Leo Allatius Auberto misèrat, aliquando tandem nancisceretur, sed spe sua cecidit, frustraque ac perperam Goarius noster suspicatus est omnia ad ejus manus pervenisse. Auberto siqui- dem vita functo omnes ejus charta in totum interiere. XI. In indice librorum manuscriptorum Bibliotheca Augustanæ, quæ anno 1675 editus est, ad codicem 29 secundi subsellii, in quo habentur Logica Damasceni et liber De fide orthodoxa, obiter monemur pag. 29: Utriusque codicis ope opus hoc Damasceni de ortho- doxa fide editurum esse proxime cum versione et notis D. Veielium Ecclesiæ Ulmensis non solum, sed tum universæ ornamentum singulare. Quod an a Veielio tandem præstitum sit, a nemine hactenus discere potui. XII. Cum porro Combefisii nostri schedas et adversaria perlustrarem, in eam quam in- choaverat Joannis Damasceni librorum collectionem incidi, quorum quinque duntaxat Lätine reddiderat, nimirum Dialecticam, librum De hæresibus, librum De fide orthodoxa, partem dialogi contra Manichæos, et opusculum componendis moribus perutilem, cum præterea t. II Auctarii Bibliotheca PP. tractatum de duabus voluntatibus atque operationibus Christi Græce Latineque jam edidisset, variasque itidem homilias Latine in Bibliotheca Patrum con- cionatoria. Quocirca prioribus hisce viri doctissimi curis posteriores meas adjeci, adhibito- que complurium manu exaratorum codicum subsidio, universum auctoris textum recensui, Billiique ac Gombefisii translationes qua potui diligentia castigavi, atque adnotationibus il- lustrare conatus sum. Multis insuper lucubrationibus eximii Doctoris, quæ nondum vel Græce saltem prodierant, repertis, universum opus ad tria fere volumina sensim succrevit. Quorum primum tractatus ad dogmata fidei pertinentes complectitur; secundum vero com“ mentarios in Epistolas Pauli, Parallela sacra et homilia's: tertium denique sermones aliquot asceticos, cum subjectitiis operibus variis, quæ ejus nomine inscripta sunt, exhibebit. XIII. De Latina translatione Jacobi Billii. Neminem mihi vitio versurum spero, quod Billii translationem multis identidem in locis immutaverim. Jacobum quippe Billium omnes inter præstantissimos auctorum Græcorum interpretes habent: ac merito plane. Gæterum Combefisius, vir Greece peritissimus, mihi præivit (a), atque Billium in Joanne Damasceno vertendo tirocinium posuisse, aliquando palam affirmavit, ac in sua quam adnotationibus suis præmittendam paraverat, præfatione animadvertisse se aiebat, excidisse Billio complura minus accurata, a nec satis ad amussim philosophicam et theolo- gicam, in qua præcipuus ac princeps fuit Damascenus, exacta : idque sibi pridem primi ordinis Patres atque viros doctissimos inter fabulandum dictitasse. Ita nimirum arðuam rem esse absoluti philosophi ac theologi Græci in Latinum sermonem absolutam omnino versio- nem et expositionem condere. » Quanquam hoc etiam in clarissimi interpretis excusationem addendum puto, eum in Joannis Damasceni translatione operam posuisse, cum infirma vale- tudine uteretur, quemadmodum ipse declarat in nuncupatoria ad serenissimum principem Carolum Borbonium Rothomagensem archiepiscopum. Quinimo cum ejus versionem recen- serem, et cum Græcis auctoris verbis compararem, duntaxat observavi in Hoc tantum virum eruditum peccasse, quod periphrasibus et circumlocutionibus nimium indulgendo, accuratis- simarum ac simplicium vocum quas Damascenus Joannes usurpaverat, vim quadamtenus elevaverit, ac varias neqiaquam proprias, nec theologis satis familiares adhibuerit, pro alifs

usitatissimis, quas purus sermo Latinus non sic respueret. In his enim specimen eloquen- tiæ minime quærendum est, ubi sanæ fidei dogmata, nulla verborum ambage, nullo fuco declaranda atque exprimenda sunt. XIV. De subjectis textui auctoris annotationibus. - Ex annotationibus quas doctissimus noster Combefisius in Damasceni Dialecticam et priora libri De orthodoxa fide capita reliquit, . paucas excerpsi, cum cæteræ nihil nisi animadversiones essent in Billii translationem, nec Græcorum Patrum doctrinam, placita ac locutiones satis enarrarent. Id quod tamen ut ipse præstarem, viris eruditis consulentibus, aut annuentibus, operam præsertim posui, uti lector benevolus ex annotationibus meis facile comperiet. Quocirca non ex editis solummodo libris priscorum doctorum sententias eruere curavi, verum et ex compluribus aliis quæ lucem nondum viderunt, quorum proinde prolixa fragmenta recitare non dubitavi, ex qui- bus Ecclesiæ veteris Orientalis, tum dogmata, tum mores, tum etiam res gestæ tantil- lum lucis accipient. Ad hæc, in illis notis de varüs variorum auctorum ac Patrum nomine inscriptis lucubrationibus, quas auctor, vel ab hæreticis objectas tanquam sinceras admisit, ac recto sensu interpretatus est, vel deceptus ipse allegavit, criticorum more judicium tuli, ut eas quoad per me licebat germanis parentibus suis redderem. Cæterum quia propter amplissimam dicendi segetem de multis doctrinæ Damasceni capitibus, deque spuriis illis voluminibus longe plura mihi explicanda supererant et occurrebant, operæ pretium me facturum existi- mavi, si momenta omnia in dissertationibus quibusdam, quas idcirco Damascenicas nuncu- pavi, ex ordine congererem. Quod utrum feliciter patraverim, judicio suo sancient periti. Quocirca, cum multa opera, quæ sanctissimis Ecclesiæ magistris ascripta fuerant, non nisi ab hæreticis Apollinaristis, Monophysitis, et Nestorianis edita esse contenderim, quæcunque eam in rem a me dicta sunt, eruditorum theologorum censuræ permitto, qui tempus saltem aliquod contriverint in rimandis genuinis sectariorum qui Orientalem Ecclesiam infece- runt, placitis et loquelis, quibus errores suos exponebant tuebanturque, aut quandoque dis- simulabant. XV. Numerus librorum Joannis Damasceni incertus.- Numerus librorum aut opusculo- rum omnis generis quæ Joannes noster reliquit, ex nullo certo ejus æquali aut suppari au- ctore accipi potest. Eo quippe sæculo, atque in ea præsertim regione omnem vitæ ætatem egit, in qua propter durissimum Saracenorum jugum ac ferocissimam barbariem, paucissimi inter Christianos erant qui litteras sacras aut ecclesiasticas colerent, aut res apud se gestas scriptis consignarent. Ex sola igitur diligenti germanorum quorumdam ejus operum inspe- etione et assidua meditatione ad alia dignoscenda, atque a spuriis secernenda provectus fui: ad quod etiam admodum contulit remotior codicum aliquot manu exaratorum antiquitas seu vicinior auctori ætas. Cæterum, cum multa genuina ac sincera collegerim, multa tamen interiisse, aut in bibliothecis orbis latere pro certo habeo. Ac sane quidem, in Vita S. Ste- phani junioris martyris legimus Joannem Damascenum, quicum Stephanus arctissima necessi- tudine conjunctus fuerat, tractatus varios pro imaginibus sacris adversus Constantinum Co- pronymum scripsisse, qui minime supersunt hodie. Theophanes quoque ad annum impera- toris hujus tertium testis est, illum in laudem Petri, Majumensis episcopi, qui pro Christi fide martyr nuper occubuerat orationem pronuntiasse, quæ nusquam comparet. Atqui quoscun- que ejus libros, tractatusve, ac sermones, aut homilias edidi, in præmonitionibus quas uni- cuique passim præmisi, vel in annotationibus secundum accuratiores critica artis regulas disputavi ac definivi quinam germani esse mihi viderentur, et sinceri, ac qui vicissim subje- ctitii, aut sublesta ac dubiæ fidei. XVI. De stylo auctoris. - Auctoris nostri dictio, seu dicendi scribendive ratio, ubi dog- mata fidei edisserit, aut tuetur, simplex est et perspicua. Totus est in re quam agit vocibus propriis et usitatis explicanda. Quamobrem in libro præsertim De fide orthodoxa, non tam suis, quam anteriorum se Ecclesiæ doctorum verbis identidem utitur. In orationibus vero ac homiliis simplex quidem est, nec comptus admodum et laconicus, uti nec ejus ætas et patria tunc ferebant, Asiaticam vero eloquentiam nonnibil redolet. In longis- simas periodos quandoque effunditur, quarum confertim congesta sibique succedentia mem- bra acerrimum ardentissimumque ejus ingenium spirant, acceptisque ut plurimum e Scriptura locutionibus atque sententiis constant. In versibus et canticis sacris ipse, uti Cosmas Majumensis, suus quondam studiorum atque educationis institutionisque socius, neminem e Græcis superiorem habuit, non parem alterum, ipso fatente Suida. Cæterum multa alia opera

scriptorem, qui ut Romanas, sic et præsertim Antiochenas res colligeret, ac Græcis litteris consignaret, mihi alioqui verisimile non est, Damascenum Joannem rem eamdem, puta histo- riam erectæ Christi statuæ Paneadensis, testimoniis duobus confirmare voluisse, ad cujus fidem faciendam luculenta Eusebii Cæsariensis narratio potior esset, quam obscuri illius ac nuperi chronographi Joannis Malalæ. Nemo est qui ejusmodi auctoritatum collectiones quas- cunque, quales in Catenis, Parallelis, et Pandectis variis visuntur, pro codicum varietate, si eos accurate recensuerit, modo strictiores ac modo ampliores esse non repererit. · XVIII. Cur falsis narrationibus Damascenus fidem adhibuerit. - Cæterum non eo inficias auctorem nostrum, falsas, imo spurias quandoque narrationes admisisse at hoc viro alio- qui doctissimo indulgendum est, qui ea ætate vixerit, cum nulla critica artis cura habere- tur, cujus etiam maxima pars Patrum incuriosi semper fuerunt. Plane si Damascenus meus cam ob rem condemnandus veniret, pari jure præstantissimorum Ecclesiæ doctorum ac scriptorum famæ et nomini detrahi posset, quorum libri ab ejusmodi fabulis confictisque traditiunculis immunes prorsus non sunt. Ut enim posteriorum sæculorum doctores scho- lasticos omittam, quid Justinum Martyrem, Clementem Alexandrinum, Origenem, Epipha- nium referam? Horum libri adulterinorum librorum citationibus ac laciniis scatent. Quot Eusebius supposititios tractatus allegavit in libris De præparatione evangelica, et in Historia ccclesiastica? Quid epistolis Abgari ad Christum, et Christi ad Abgarum nugacius? quid He- gesippi de Jacobo Domini fratre narratione, quam serio retulit Eusebius, a vero magis ab- horrens? Annon Nazianzenus, Hieronymus et Chrysostomus spuriis historiis fidem aliquan- tum adhibuerunt? Quin nec libri Theodoreti ab hoc nævo liberi sunt. Palladium, Sophro- nium et alios sequioris ævi viros, alioqui non prorsus indoctos, sileo, quibus propter morum simplicitatem et animum a mendacio alienissimum imponi facile potuit. Unus ad exem- plum sufficiat Photius, celebratissimus ille criticus, maxime apud heterodoxos; nonne in sua selectorum codicum Bibliotheca commentitia opera tanquam sincera posteritati consigna- vit ac commendavit? Puta Nicæni concilii acta Gelasii Cyziceni nomine inscripta, ampla itidem excerpta ex actis SS. Alexandri Alexandrini, Metrophanis Constantinopolitani, Athanasii, septem martyrum, quos Dormientes appellant, præter sexcenta hinc inde errata, quæ hominem crition artis parum peritum produnt, ut ea vix ultra grammaticæ sphæram vix extenderetur: quin comparatione styli et doctrinæ sincera auctorum scripta a falsis raro secernit. Hi omnes aliique quos hic recensere non vacat, haud secus atque Damascenus, non fabulas modo, quin et subjectitia sanctorum Ecclesiæ doctorum nominibus inscripta opera, quorum non alii ut plurimum nisi hæretici parentes erant, bona fide, nulla latentis veneni suspicione in- cunctanter admiserunt: cum utique nihil in eis deprehenderent, quod vel sanam doctrinam recte ferire videretur, aut propter præclara nomina quibus insigniebantur, si quid in eis erroneum appareret, ab hæreticis intrusum existimarent. De spuriis ejusmodi lucubrationi- bus compluribus fuse disputavi in dissertationibus quas Damascenicas nuncupavi, ac præ- sertim in secunda, tertia et quarta. Quod si summorum virorum illorum nomini atque aucto- ritati nihil propter ejusmodi lapsus derogatum est, quia Ecclesiæ catholicæ causam feliciter alias gesserunt, eccur Joanni nostro idcirco detrahatur, qui propter egregia opera, quibus singula Christianæ fidei mysteria felicissime, ac plusquam cæteri, enarravit, tuitusque est, et propter utilissimos tractatus moribusque componendis aptissimos quos edidit, de Ecclesia optime meritus fuit? XIX. Cur Dialecticæ regulas adhibuerit. - Sunt, qui sanctissimum Doctorem culpare eo iterum nomine audeant, quod dialecticis tricis nimium indulserit. At ne illi quidem ejus ætatis rationem et conditionem norunt. Eo quo Damascenus in Palæstina floruit sæculo, Oriens totus multiplici hæreticorum lue obsitus erat, in primis vero Jacobitarum seu Acephalorum, Monophysitarumve, qui, Severo Antiocheno præsertim auctore, a tribus jam sæculis, Eccle- siæ Catholicæ alumnos variis sophismatibus dementare contenderent, sumptis præcipue vi- tilitigandi argumentis ex Aristotelis Categoriis. Ingruebant pariter Incorrupticolæ, Agnoetæ, Monotheletæ, Tritheitæ, ac Nestoriani dialecticis artibus ac cavillis, iisque solis, perinde in- structissimi. Hinc operæ pretium fuit illis qui sanæ fidei causanı agebant, ut dialecticæ leges definitionesque ad illos refellendos adhiberent, quas tamen ad tritam probatorum Ecclesia magistrorum doctrinam tanquam ad certam regulam normamque exigerent. Sic vero ante Da- mascenum Maximus confessor contra Severianos ac Monotheletas eorum sobolem pugnave- gat; sic Leontius Byzantinus, non ignobilis sexti sæculi scriptor, eosdem Severianos refellit;

sic Eulogius Alexandrinus, sic Ephræmius et Anastasius Antiocheni, sic Rusticus diaconus, Fulgentius, Boetius, Gelasius papa, aliique, quorum volumina integra aut voluminum fra- gmenta hodieque supersunt. Quin imo sic Gregorii ambo, Nazianzenus et Nyssenus; sic in primis Basilius Aetium et Eunomium Arianorum versutissimos sophistas egregie confutave- runt. Plane Dionysius Petavius, vir priscorum Ecclesiæ Patrum theologiæ studiosus quam de rebus divinis dissererent, quin potius horum patrocinium suscipere non dubitavit in Pro- legomenis in opus Theologicorum dogmatum, cap. 4 et 5, allata præsertim Damasceni ipsius auctoritate. Nihil theologum impedire potest, inquit, quominus sinceræ ac germanæ phi-. losophiæ et dialecticæ præsidiis munitiorem et ornatiorem habeat divinam scientiam. Sed nec poxhy illam et copistixhy funditus aspernabitur: non ut ea sic utatur, quomodo hære- tici ac reliqui hostes Ecclesiæ ad oppugnandam veritatem; sed ad propugnandam potius, et ad illorum perplexos nodos et laqueos ejusdem, unde implicati sunt, artis ope solvendos. Omnis artifex, ait egregie Damascenus (a), aliquibus instrumentis opus habet ad operum suo- rum affectionem. Porro reginam decet ancillarum quarumdam uti ministerio. Accipiamus igitur doctrinas istas, tanquam veritatis famulas, et impietatem quæ tyrannico dominatu sibi simpliciores convertamus artem illam disputandi; tametsi neutiquam variis istis sophisticis inventis veritas opus habeat, nihilominus ad evertendos malos illos pugnatores, et ad false nomine appellatam istam refellendam scientiam, illis utemur. » Capite sequenti argumen- serat, quam multas cæterarum, quas omitteret, a Patribus ipsis, Athanasio, Basilio, Epipha- nio, Gregoriis duobus, Nazianzeno et Nysseno, Cyrillo, Theodoreto, Maximo Martyre, Ne- mesio, Hilario, Augustino, Ambrosio, Hieronymo, Fulgentio, et cæteris Nicæna synodo po- sterioribus pertractatas reperiri, et multo quam in scholis subtilius ac diffusius. At vero vix opera non nisi ex contextis Scripturæ et anteriorum ipso doctorum dictis, sententiis et ar- gumentationibus constent. Id quod in primis præstitit in libro De fide orthodoxa, quemad- modum in ejus marginibus indicare curavi, fusius autem in annotationibus ad eumdem li- XX. Nonnullæ supplentur quæ hinc inde in utroque tomo exciderunt*. - Quia vero tum in annotationibus, tum in dissertationibus Damascenicis, dum de compluribus cum doctrinæ, tum historiæ ac disciplinæ ecclesiasticæ capitibus mihi tractandum fuit, nonnulla a me dicta datione opus haberent, hos defectus suppleri debere puto in hacce de universo opere præ- Joannes et Cyrus Egeate a Joanne Germaniciæ et Cyro Lesbensi diversi. - Dissertatio- ne tertia pag. LII, col. 2, ubi contra doctissimum Garnerium ostendo Cyrum et Joannem, meninere, non esse Cyrum Lesbi insulæ monachum, et Joannem Germaniciæ, ad quos ex- admonitum velim, postquam hæc prelo expressa erant, me incidisse in alteram Theodoreti epistolam ad Joannem Germaniciæ, quæ seorsim edita fuit t. IV operum illius, pag. 702, quasi centesima vicesima quinta censenda esset inter ejus epistolas. In hac paucis narrat, quæ a Dioscoro Alexandrino in Latrocinio Ephesino perpetrata fuerant, Domnum Antioche- num depositum esse, quia Cyrilli capitula noluisset admittere, aliaque contra leges admissa facinora demum Joannem adhortatur, ne se decipi patiatur, et ut impietatis communionem devitet. Quæ omnia solummodo arguunt, Joannem Germaniciæ amicitia fuisse cum Theodo- qui indicta causa admissus non fuisset a concilio Chalcedonensi, cujus actis omnibus subscri- (a) Dialect. c. 1. EDIT. PATK

bibliothecæ illustrissimi ducis episcopi Metensis. Quibus aliorum quorumdam auctorum tractatus ineditos adjungam, quos viri eruditi prelo dignissimos existimarunt. In primis vero huic appendici destinabam Leontii Byzantini lucubrationes quæ inveniri potuerint, ex quibus aliquot quæ Græce nondum prodierunt, apud me habeo; reliquas vero magnis sumptibus ex codice Vaticano erui curat reverendissimus ordinis nostri magister Generalis Antoninus Cloche, ut ipse nuper suis ad me litteris benignissime significavit. Quanquam vereor ne propter nimiam tractatuum amplitudinem et prolixitatem hæc Leontii opera singulari seorsim volumine edere oporteat. - Doctissimorum aliquot virorum enumeratio qui operam in Damasceni libris adornandis posuerunt. In Joannis Damasceni commendationem admodum cedit, quod in ejus operi- bus vertendis, recensendis, illustrandis et edendis viri doctissimi operam impenderint suamn, quorum egregios labores maximo mihi adjumento fuisse lubentissime fateor. Jam Burgundio- nem judicem civemque Pisanum, Frederici Enobarbi præfectum, antea nominavi, cujus translationes tametsi Joannes Cono horrisonas et incomptas esse clamaverit, theologis tamen diu summeque utiles fuisse agnovit ipse, testatusque est. Jacobum insuper Fabrum Stapu- lensem memoravi, a quo Paulus Jovius in elogiis n. 121 scribit, totius Galliæ juventutem ad cultarum litterarum studia excitatam esse, cum in omni fere doctrinæ genere ad docendum aptissimus haberetur. Utinam non in Lutheranæ hæresis suspicione senex mortuus esset. If Ecclesiæ castris monachus Brigittanus agebat adhuc Joannes Ecolampadius, quando vitam Joannis Damasceni et orationem De iis qui in fide dormierunt Latine est interpretatus. Jodo- cum Clictoveum Neoportuensem, Carnutensem canonicum, de litteris et religione optime meritum esse omnes norunt. Cujus commentarios in librum De fide orthodoxa cur in hacce mea editione omiserim, causas attuli in præmonitione ad præcipuum istud Joannis Damasceni opus. Hos sequuntur Petrus Franciscus Zinus Veronensis, vir utriusque linguæ, Latinæ et Græcæ callentissimus, qui non paucas Ecclesiæ Græcæ Patrum lucubrationes Latinas fecit; Henricus item Gravius, ordinis Prædicatorum, cujus insignem sacrarum humaniorumque litterarum peritiam contestantur eruditissimæ, quas scripsit annotationes in S. Hieronymi epistolas centum ; Joachimus Perionius, Cormeriacensis, ordinis S. Benedicti congregationis Clunia- eensis monachus, multiplici Græcorum auctorum versione clarissimus; Godefridus Til- mannus, Carthusia Parisiensis monachus, Græce et Latine doctus, qui summam sibi ex ecclesiasticæ antiquitatis investigatione laudem promeruit. Quibus addam Bilibaldum Pirchey- merum, Matthæum Hopperum, Aldum Manutium, Petrum Pantinum Tiletanum, Bruxellensem decanum, Frontonem Ducæum, Philippum Labbeum. Omnibus vero istis præit Jacobus Billius Prunæus, S. Michaelis in Eremo in Britannia minori abbas, qui ob singularem linguæ Græcæ peritiam doctorum virorum venerationem maximam sibi comparavit. Prioribus ejus in Damasceni libros Latine reddendo curis secundas suas Franciscus noster Combefisius adjecit, cujus etiam non exigua laus est apud eruditos ob multa illa quæ edidit volumina, quibus res litteraria admodum locupletata est. Nec vero ujinores illis omnibus in nostro auctore illustrando partes sustinuit Dionysius Petavius, fulgentissimum sæculi nuper elapsi lumen, cujus quinque De dogmatibus theologicis tomi, Joannis præsertim Damasceni dictis sententiisque confertissimi sunt; quibus proinde eximiam sancti Doctoris in rebus divinis enarrandis et definiendis auctoritatem summe commendat. Alios inferioris subsellii scriptores omitto, ne prolixitate nimia tædium iis qui præfationem hancce meam legerint, afferam. · Qui ad hanc editionem in primis contulerint - Modo superest, ut illorum, quorum opera, consiliis ac monitis in hacce mea editione elaboranda usus sum, singularem ad mea studia promovenda benevolentiam testatam omnibus faciam, atque in primis eorum qui codicum manuscriptorum penes se erant, mihi per se aut per amicos copiam fecerunt. In primis quantum illustrissimo D. abbati De Louvois, bibliothecario regio, debeam digne satis a me significari non potest, quo, pro, congenita sibi humanitate, benigne favente et annuente, libros quosvis regios, seu manu exaratos, seu excusos adeundi, consulendi, legendi ac domum asportandi perampla mihi liberrimaque facultas fuit. Nec vero defuerunt virorum notissimæ orbi litterario eruditionis atque humanitatis, qui penu illud vere regium dignissime curant, clarissimorum DD. Nicolai Clement et Joannis Boivin propensissima officia, quibus ad susceptum opus persequendum incitatus fui. Idem præstitere doctissimi viri DD. Ste-

phanus Baluzius et Carolus Duchesne, qui alius post alium confertissimæ bibliothecæ Col- bertinæ præfecti fuerunt. Nondum volumen secundum absolveram, cum illustrissimi nobilissimique episcopi Metensis, D. Henrici Caroli du Cambout, ducis de Coislin, et paris Franciæ, singularem humanitatem sum expertus, qua in bibliothecam suam, quam Seguerianam olim vocabant, exquisitissimis manuscriptis locupletem, facilem aditum mihi patere jussit. Id quod peramanter pro more suo exsecutus est cl. D. Nicolaus Blanchard, sacræ facultatis Parisiensis in theologia doctor, hujusque bibliothecæ præfectus meritissimus. Magnas itidem suppetias attulerunt præstantissimi codices collegii Parisiensis Soc. Jesu, quas mihi ad usum præbuit vir eximie doctus, Rev. admodum P. Joannes Harduinus, cujus perennis erga me amoris et benevolentiæ nunquam non recordabor. Quid vero dicam de reverendissimo ordinis nostri magistro generali, Antonino Cloche, qui, decessorum suorum vestigia premens, nullis non modis egit, ut absolutam numeris suis Joannis Damasceni editionem darem? Quocirca pro incredibili suo in litteris apud nos adjuvandis promovendisque studio, ingentibus. non pepercit expensis, quo ex Vaticana præsertim bibliotheca auctoris nostri quæ desiderabam volumina, ac præsertim amplissimum Paralle- lorum opus, proferrentur, mihique quantocius transmitterentur. Jam ante retuli quid etiamnum hodieque præstet, quantosque sumptus effundat, ut Leontii monachi, doctissimi accuratissimique, ac de Ecclesia adversus hæreses Nestorianorum ac Monophysitarum optime meriti scriptoris, librorum compos flam. Votis suis ac curis ultro atque humanissime faventes nactus est doctissimos bibliothecæ Vaticanæ præfectos Laurentium Zacagnium, et D. abbatem Joannem Baptistam de Miro, viros, ut eruditione, ita et propenso in rem litterariam animo celeberrimos. Ad hæc me illustrissimo abbati Julio Imperiali, summi pontificis nuper vicelegato Ferrariæ, post vero sedis apostolicæ ad supremum Melitensis ordinis magistrum nuntio designato, multiplici nomine obstrictissimum debitorem profiteor, qui propensa erga me benevolentia, cui digne satis celebrandæ me imparem sentio, obicibus remotis qui insuperabiles videban- tur, larga ac benefica manu tractatus aliquot Damasceni mihi procuravit, sine quibus fieri nullo modo poterat, ut hanc quam parabam editionem, in publicum efferrem. Ejus porro hoc in negotio consiliorum exsecutorem se summa alacritate præbuit Cl. Justus Julius Fonta- ninus, Imperialicæ bibliothecæ custos, quem ob singularem eruditionem, atque in Romanæ Ecclesiæ juribus vindicandis egregie navatam operam summus Pontifex Clemens ✗I hono- rarium camerarium suum fecit. Nec me rursum ingratum præbebo viris apud Anglos clarissimis ac rei litterariæ studiosis quam qui maxime, Petro Allixio, Joanni Hudsono, et Joanni Ernesto Grabio, qui, reseratis Magnæ Britanniæ museis ac bibliothecis, quæcunque Joannis Damasceni scripta, quæ nondum excusa essent, apud se latere compererunt, prompta et alacri sollicitudine ad me transmiserunt. Insuper consiliis ac documentis suis præcipuo mihi adjumento fuerunt præstantissimi duo viri ac toto orbe notissimi, D. abbas Ludovicus du Four de Longuerue, et D. Eusebius Re- naudot, quorum eximiam eruditionem, maxime quod ad res Orientalium attinet, indigenæ atque exteri omnes suspiciunt: sed et ambo in opusculis quibusdam ex Arabico idiomate vertendis et recensendis operam suam humanissime posuerunt. Inter tot illustres viros, qui studiorum laborumque meorum fautores sese præbuerunt, posteriorem non tenet locum doctissimus meique amantissimus, R. P. admodum P. D. Ber- nardus de Montefalconis, qui, cum ipse rei ecclesiasticæ et litterariæ, præclaris operibus et priscorum monumentorum evulgatione locupletandæ se totum impendat, nihil nostri imme- mor, quidquid hinc inde ad Joannis Damasceni editionem illustrandam et augendam aptum et idoneum reperit, hoc mecum communicare intenta sollicitudine studuit. Nec minus etiam prolixe rem meam egit R. P. D. Anselmus Banduri, Ragusinus, ejusdem instituti alumnus, toti jam orbi singulari sua eruditione clarissimus, cujus opera, ex quo Parisios appulit, quidquid auctoris mei tractatuum in variis Italiæ locis ac Florentiæ præsertim et Venetiis delitesceret, consecutus sum, ejus desideriis ac petitionibus morem ultro gerentibus illustrissimo D. Me- letio Typaldo, Philadelphiensi metropolita, nec non viris clarissimis doctissimisque R. P. D. Angelo Maria Quirino, ordinis S. Benedicti alumno, et Antonio Maria Salviņo..

SELECTE PRÆFATIONES admoturus, quo de more juramentum præstaret, ob spectatam ipsius integritatem et gravitatem ei ju- dices jusjurandum remitterent, verborum suorum sola affirmatione contenti ; nonne majoris apud ho- mines ponderis erit divina et summa veritas, quæ nec falli, nec fallere novit? Est Deus, ut ait Apostolus, veraz : omnis autem homo mendax 1. Quis igitur addubitaverit, aut ancipiti agitaverit animo, quæ a Deo revelata sunt, sacrosanctæ fidei mysteria, præsertim cum tam solida basi nixa sint el fundata supra fir- mani petram? Nihilosecius haud absurdum fuerit illa interdum rationali via modoque fuleiri, et salva reli- gionis pietate persuasoriis approbari rationibus, ad mentis nostræ juvandam imbecillitatem, quæ tum facile ad ipsa credenda subvebitur, cum ea perspexerit a ratione non esse aliena. Quocirca sumino stu- dio versandi sunt libri, qui altissima nostræ fidei sacramenta detegunt, atque ad ea clarius intelligenda præstant adjumentum præsertim si ab antiquis, probatis, doctrina et sanctitate præclaris auctoribus, elaborata sint. Non enim potest rivus sui fontis non sapere naturam, neque fructus ab arbore sua dis- crepare. Plane inter illos et hoc quadrifidum eximii Patris Joannis Damasceni opus haud immerito an- numerandum est, quod De orthodoxa fide inscripsit, copiosum sane, fecundum et utile, nihil eorum quæ ad fidei elucidationem pertinent, omittens. Exorsus enim a primo rerum omnium principio, per mundi genesim, et nostri lapsus reparationem, in mundi consummationem, suam editionem perpetuo deducit ordine, completoque conditionis humanæ orbe et circulo, nos in eam reducit finem per beati- tudinis participationem, a quo primævam (sicut et res omnes) sumpsimus originem: ipsum videlicet qui est Alpha et omega, principium et finis, primus et novissimus. Enimvero præsenteni editionem, hi Damasceni Theologiam, illi librum Sententiarum ejus, et utrique recte quidem, appellarunt. A quo ut archetypo crediderim, nisi me fallat conjectura, doctrina celebrem virum Petrum Lombardum sumpsisse exemplum sui operis elucubrandi, qui Sententiarum liber vulgo nuncupatur. Idem enim utriusque est librorum numerus et ordo eademque materia. Ilic autem illo longe posterior. Cæterum ut hoc præclarum Damasceni opus magis pervium esset legentibus, adjeci facilem ad litteram commentarium, quæ obscura se offerunt, planiore declaratione dilucidantem, et si qua occurrunt discussionem exposcentia, doctri- nali disceptatione agitantem. Verum hasce annotationes adjunxi potius ad recentiorem Damasceni edi- tionem, quod nitidiori Latini sermonis elegantia exornetur quam vetustior, et fidelius veriusque mentem ipsius auctoris exprimat, sitque multo apertior atque accuratior. Siquidem antiquior ejusdem e Græco in Latinum traductio plerisque in locis mutilata videtur et manca, rudiore contextu, nec non usque adec ob sermonis obscuritatem interdum abstrusa et intellectu difficilis, ut sæpius vel OEdipo conjectore, aut Sibylla interprete foret opus ad sensum litteræ percipiendum. Porro adjuncti ad inferiorem margineın numeri laterales, qui et litteram auctoris, et commentarium illius ordinem continuata fere serie a ca- pite ad calcem usque propemodum sequentem, consimiliter in partes minutiores digerunt, et cui lit- teræ parti unaquæque commentationis pars respondeat, ex eorumdem numerorum admotione clarius indicant. Demum hanc nostram quantulamcunque explanationem tui amplissimi nominis patrocinio et nuncupatione in lucem prodire volui, gravissime antistes: ut si quam sacrarum Litterarum studiosi utili- tatem (quod vel maxime velim) ex ea hauserint, eam totam tuæ eximiæ paternitati acceptam referant, cui me fateor in primis obnoxium et perpetuo obsequio devinctum. Vale, litterarum et virtutis amator et cultor. Parisiis pridie Kalendas Septembres MDXII. DONATI VERONENSIS Epistola nuncupatoria editioni Græcæ libri S. Joannis Damasceni De orthodoxa fide, et orationis De iis qui in fide dormierunt, præmissa, cum præfatiuncula Græca ad linguæ Græcæ studiosos. Sanclissimo ac beatissimo Patri nostro Clementi septimo, Pontifici Maximo, Donatus Veronensis. Nisi Græca lingua, S. P. Clem. Sept., non modo olim cum in Siciliam atque Italiam, ac potius in orbem terraruni frequentes colonias mittebat, sed ipsis quoque Romanis temporibus, cum jam eorum imperio omnia tenerentur, omni alia lingua latius patuisset; nunquam Paulus scribens ad Romanos, hac ipsa usus esset potius, quam quæ illorum propria erat Latina. Præterea non modo hune ipsum quem dico, Paulum, verum et reliquos illos, qui primi ab ipso Christo, dum in humanis degeret, instituti sunt, et quibus auctoribus Christiana resp., quæ Ecclesia dicitur, primum initium accepit, non alia in scribendo lingua delectatos quam Græca, ita præcipue compertum est ut dubitari non possit. Quocirca ne illud quidem relinquitur dubitandum, tantam fuisse Græcæ linguæ amplitudinem, ut una ex omnibus merito visa sit, cui potissimum meditata sua omnia, quæ posteris nota esse vel- lent, divini illi viri committerent. Nam quod idem Paulus Epistolam ad Hebræos, et Matthæus Evan- gelium suum Hebraica lingua conscripserint, quanti tandem putandum est, si reliquis partibus com- paretur? cum præsertim illud constat, eamdem Epistolam idemque Evangelium a viris ejusdem ætatis sanctissimis illico ex Hebræo in Græcum fuisse conversa, nec pervenire ad posteros initiove latius propagari aut disseminari alia demum lingua potuisse. Secuti sunt plures alii scriptores quasi priorum interpretes, usque ad Origenein, Basilium, Chrysostomum, aliosque ejusdem ætatis ; quos deinceps nostri partim imitari cœperunt, partim convertere : nec postea defuerunt, qui in utraque lingua prio- rum scripta imitantes, semper aliquid novi in medium proferrent. Atque hic ego quidem, utri præ- stantius, Græcine an Latini in doctrina sacra suum munus absolverint, judicaturus non sum, ut sive hos, sive illos, alteris anteponam, alteros non offendam. Illud quidem plane affirmare non dubito, ca quæ de Græco conversa sunt, apud ipsos Græcos multo baberi puriora, multoque integriora, quan apud Latinos. Omnis quippe doctrina vino quam simillima esse consuevit, litterisque quasi vase con- tineri. Vinum si de hoc vase in illud transferas, vim suam et robur amittat necesse est; eoque magis si de sua in alienam regionein transvectum fuerit. Sic doctrina, si de suis in quibus edita est, litteris in diversas traducatur, quin deterior multo ac sordidior evadat fieri non potest. Merito ergo hic alum- nus tuus, beatissime Pater, qui tibi quidquid apud seipsum boni agnoscit, acceptum refert, Joannes Mattheus Gibertus, episcopus Veronensis, Joannem hunc Damascenum ea ipsa qua scripsit lingua, hoc est Græca, cuin antehac in nostram duntaxat conversus legeretur, apud nos publicari nunc pri- mum voluit, tibique omnis nostræ religionis, totiusque Christianæ reip. principi dicanduin curavit : ut tuis ipse videlicet quasi egregius artifex præclaris operibus lætarere: et quod nuper in Chrysostomi Græca in Pauli Epistolas editione, ac deinceps in Euthymio psalmorum interprete, quein Latinum · Rom. ш, 4.

stiuma rerum contemplationem et stadium nos pertrahant: et ut nosmetipsos abnegantes, Christum Dominum ducem sequamur, ex ejus præceptis vitam nostram componamus. Post illas legendum sese offert pietate et cœlestis sapientiæ profunditate insigne de Domini nostri Jesu Christi Incarnatione opus septeni homiliis, sive libris distinctum : quo pius ille antistes fortissimis rationibus, apertissimis pro phetarum, apostolorum et evangelistarum testimoniis comprobatis, impiam illam Nestorii hæretici opi nionem magno zelo impugnat, volentis uma cum Pelagianis, Mariam Virginem, non cotó, sed tan um Xpistotóxov appellandam esse, hoc est, Christum Dominum, non Deum, sed hominem tantummodo solitarium ex Virgine maluin esse; qui, ut verbis utar auctoris, postea demum virtutis via pie religio- seque vivendo obtinuerit, ut dignus per hanc vitæ sanctimoniain fieret, cui se majestas divina sociaret : ut sic exclusa ab eo penitus sacræ originis dignitate, sela ei tantummodo meritorum relinqueretur electio : qua vix major in Salvatorem nostrum dici blasphemia potuit. Habet nunc T. A. omnium_vo- luminis hujus operum periochas, quibus ad lectionem eorum aditum et viam faciliorem parare volui : quæ, non fastidienti sinceroque animo legenti, et fidem, et eruditionem, vitæque probitatem augere possunt. Tua R. P. late hæc animo suscipere bonique consulere velit. Omnipotens et misericors Deus largiatur tibi, ut ad sui nominis gloriam et Ecclesiæ salutem pater et pastor bonus diu præesse valeas. Basilea Kalend. Augusti, anno restitutæ salutis 1575. JACOBI BILLI S. MICHAELIS IN EREMO COENOBIARCHÆ De sua operum S. Joannis Damasceni translatione Latina. Reverendissimo cardinali, atque illustrissimo principi, Carolo Borbonio, Rothomagensi archiepiscopo, Jacobus Billius, S. Michaelis in eremo cœnobiarcha S. D. inter plurimas notas, quæ orthodoxos ab hæreticis dirimunt, hanc vel in primis numerandam imme- rilo quispiam censuerit, quod illi veteres theologos, tanquam parentes, colunt ac suspiciant, eorum ve- stigiis hærent, in eorum lucubrationibus ingeniique monumentis libenter versantur, ab eorum placitis vel transversum unguem sibi minime discedendum putant: hi contra celeberrimos etiam quosque Patres, aque tum doctrina, tum admirabili vitæ sanctitate ac pietate præditos, inaudito quodair supercilio spermantur, ac velut de ponte dejiciunt, eos nunc probris et maledictis incessunt, nunc sannis ac dicte riis impetunt, eorumque, non verenda, ut degener ille Cham, sed multo quam ille sceleratius, honestissi- mas corporis partes, hoc est gravissima et sanctissima dogmata risui ac ludibrio habent: id denique omnibus modis agunt, ut eos quos errorum suorum laqueis implicitos tement, a præstantissimorum anctorum lectione dehertentur. Dicerenr id ipsis ab intolerando quodam fastit accæco sui aurore proficisci, quemadmodum etiam revera proficiscitur. Qui enim his vitiis laborat (laborant autem omnes, qui ab Écclesiæ cœtu neſárie se præciderunt) minime sane mirum est, si reliquos onines præ se despiciat, ac cerebri sui commenta quamlibet eruditis ac piis alioruin commentariis anteponat. Sed alia insuper bu- jusce rei, et quidem longe gravioris momenti causa est. Id enim perspicue vident homines callidissimi, si priscorum Ecclesia Patrum arbitrio religionis causa disceptetur, exploratam nobis ac tanquam in fae conditam victoriam esse. Quos enim errores hac miserrima tempestate ab orco revocarunt, hos x veteribus theologis jampridem confossos et jugulatos esse minime ignorant: ut jam non tam hæresum inventores (quod iis, qui gloriam in confusione quærunt, nominis aliquid afferre posset) quam sepultarum effessores dici possint. Cum igitur in sanctissimorum virorum scriptis nobis certissimum præsidium con- stitutum, sibi crucem defixaui, paralamque ruinam esse perspiciant, idcirco eos tanquam firmissimos ca- tolicæ fidei propugnatores infensissimo animo aversantur, ac de omnium manibus sublatos cupiunt. Testis est hac in re locupletissimus fideque dignissimus ille hæreticorum nostri temporis signifer Luthe- rus, qui cum Vicelium (sic enim doctissimus episcopus Noviodunensis nuper extremo vite die perfun- dus, se aliquando ab ipsomet Vicelio accepisse non semel mihi narravit) adhuc in castris suis versantem, priscorum doctorum lectione impensius quain vellet, delectari perspiceret, injectus statim ipsi metus est, ne a partibus suis ille descisceret. Cumque ei magnopere, sed frustra tamen, ut hujusmodi libros e manibus excuteret, auctor fuisset; tum denique de eo plane diffidere cœpit, syminystisque suis aperte prædixit, cum ad papisticum cœtum (sic enim eos, qui de religione recte semiebant, per contumeliam impurus apostata vocabat) brevi rediturum. In quo etiam falsus rates minime fuit. Nam hæc sagena in- gentem illum piscem ex cœnoso bæresis Lutheranæ gurgite in altum traxit, ac velut alterum Mosem diu a Pharaonis filia educatum, ac pestifera Ægypti doctrina infectum, ad veræ matris greminin redaxit. Nec vero hoc Vicelio solum usuvenit, sed plerisque aliis, qui ejusdem fili adjumento ex prodigiosorum errorum labyrintho Dei benignitate tandem emerserunt: quemadmodum contra innumeris hominibus vias antiquas, ut Scripturæ verbo utar³, neglexisse, ac profanis vocum novitatibus animum adjecisse, capitali fraudi fuit. Quid enim ipsum etiam Augustinum impulit, at de Christianæ pietatis curricuto deflecteret, ac diuturno tempore Manichæorum, non tam decreta, quam portenta sequeretur, nisi quod, nt ipsemet confiteretur, in fidei salutisque negotio consulendos sibi potius hæreticos quam orthodoxos censuisset. Quocirca, cuin ii, qui evellunt ac destruunt, Christique tunicam in sexcentas partes lacerant, suos, quam maxime possunt, a veterum lectione avocent, ac Palæstinorum in morein salutares puteos aciis obstruere conentur 3, an non illi, qui plantare, et sedificare, atque eum, qui filios Dei dispersos in unum congregavit, imitari student, hine apertissime intelligent, quam Ecclesice utile ac fructuosum, imo quam necessarium sit, quod illi, ut suæ causæ detrimentum ac pernicien allaturum, fugiunt, id sequi atque amplecti, piosque Patres, ac de tota posteritate optime meritos, nocturna versare manu, versare diuturua? Hoc clypeo, ut etiam olim Sisinnius (a) animadvertit, hæreticorum mucrones retundi, aut, si veterum auctoritatem aperte rejiciunt (ut perfidos homines facere non pudet) singularis eorum audacia coargui liquido potest. Illud quidem sine controversia est, Catholicos omnes, nisi quos, ut mare cadavera, sic improbissima vita e piorum cœtu ejicit, hac maxime ratione in orthodoxa religione reti- neri posse. Eoque nomine non parvam eos Ecclesiæ utilitatem afferre judicio, qui veterum libris emen- dandis et explanandis, aut etiain de Græco in Latinum convertendis, ac novis accessionibus amplifi- candis, studium suum atque operam impendunt, theologisque materiam subministrant, qua, tuin að (a) Lib. v Hist. eccl. cap. 10.

Spiritus enim sanctus docebit vos in ipsa hora, quid oporteat vos dicere. Ubi Spiritus docens, linguam ad loquendum exacuit, frustra Scripturarum lectionibus pectus cominunimus. Legi infantes, pueros, femellas simplices, homines rudes, et legendi nescios in contentionibus, et certaminibus coram viris eloquentissimis, et tyrannis loquacissimis causam suæ fidei disertissime, ita eos impellente Spiritu, egisse. Non est animus tamen, ut has, quas hic interserit Damascenus conciones iisdem verbis, ac sententiis fuisse a Spiritu sancto dictatas, asseram, quod licet esset de illis, quas Barlaamus et Josaphatus habuere, nullo tamen modo de aliis id dicendum esset, cum ab improbis, impiisque effusæ, nonnisi a male sano spiritu eructari potuerunt. Sed quacunque ratione eas non inverisimiles concinnarit, efformaritque Damascenus, semper veræ dicendæ sunt, veraque historia, in qua inseruntur: idque fieri potuit exemplo non profanorum modo, sed ecclesiasticorum quoque scriptorum, qui res ve- ras narrantes similibus concionibus usi sunt; nec propterea, nisi a male sanis hominibus, con- demnati falsitatis sunt. LIII. Quis primus interpres Latinus hujus historia. - Et hæc pro veritate historiæ. Quid porro de interprete? exstat antiqua versio nomine Georgii Trapèzuntii edita una cum ope- ribus Damasceni a Basiliensibus anno 1548. Ea tamen multo est antiquior Trapezuntio, cum ea usus sit Vincentius in Speculo histor., centum quinquaginta annos ante Trapezuntium ; nec diversa est, quæ in antiquis membranis passim in Italia bibliothecis multo ante Trape- zuntii ætatem descripta est, ut ex libris ipsis, conditione membranæ, aliisque aperte con- jicitur. Et ob menda, eaque fœedissima dictæ versionis dubitare videtur Billius, an Trape- zuntii sit, de qua ita censuit : De Trapezuntii autem versione nihil aliud dicam, nisi cam mihi quidem antea semper valde rudem et imperitam visam fuisse post autem (ubi per Joannem a Sancto-Andrea virum optimum et doctissimum, ita etiam optimorum ac [XXX] doctissimo- rum librorum copia instructissimum, exemplaris Græci copia facta est) innumeris etiam locis vitiosam. Quod quidem libentius certe nimie festinationi, quam Græci sermonis ignorationi, tribuendum putarem, nisi nimis multa loca essent, in quibus vix festinationis excusatione inscitiæ notam interpres deprecari queat. Quæ res suspicionem mihi nonnullam injiceret, Trapezuntium fortasse versionis hujus parentem non esse, nisi in quibusdam etiam aliis eum Græca persæpe non satis assecutum esse comperissem. Utcunque res se habeat, novam a no- bis traductionem habes, si nihil aliud, præcedenti profecto, nisi fallor, paulo clariorem et fideliorem. Cum Billio consentit Heribertus Rosveidus notis in Vitas Patrum: Exstat et alia antiqua versio quam volunt esse procuratam a Georgio Trapezuntio, cujus nomine editur in editione Damasceni anno 1548 Basileæ ex officina Henrici Petri. Mihi videtur vetus trans- latio multo antiquior Trapezuntio. Nam invenitur ea in manuscriptis membranis, et jam ante annos 300, ea translatione usus est Vincentius in Speculo historiali supra citato. Tra- pezuntius vero patrum memoria vixit, nondum 150 annis clapsis. Gaspar Barthius, Ad- versar., lib. XLI, cap. 2: Cum Damasceni operibus editur Historia duorum Christi Opt. Max. militum ab veteri monacho Latinitate donata, quam translationem pessimo errore Georgio Trapezuntio ascribunt, cum stylus et omnia doceant,,multis sæculis antiquiorem esse translationem. Et lib. XLVII, cap. 10: Cum atavorum memoria nomen Trapezuntii ven- dibiles faceret libros ex Græcis scriptoribus expressos, nihil dubitarunt typographorum pueri lucro suo posteritatis scientiam posthabere. Idem accidit Historia Barlaam et Josa- phat, quæ cum ante aliquot sæcula a monacho quodam sit de Græco Joannis Sinaitæ trans- lata, multos tamen retro annos inter opera et cum operibus Joannis Damasceni ex interpre- tatione cujusdam, si diis placet, Trapezuntii lecta est. Sed de Trapezuntio, ejusque scri- ptura nos in Diatriba nostra De Georgiis et eorum scriptis, jam edita cum Georgio Acro- polita. LIV. Orationes de imaginibus. - De orationibus adversus desertores imaginum Joachimus Camerarius Notis in Chronologiam Nicephori patriarchæ scribit: Exstat scriptum titulo Joan- nis Damasceni de veneratione imaginum, indignum fama pietatis ac doctrinæ illius. Si cau- sam dicti a Camarerio exposcas, audi quomodo argumentetur infamis Iconoclasta: Incre- dibile autem est, quantopere brevi interdum opere errores maximi corroborentur, hominum contentiosorum pervicace studio; præsertim si religionis opinioni vulgi animi occupentur. Itaque cum alibi, tum maxime in Ecclesia res est perniciosa in primis propria sententiæ, et peculiaris cogitationis assertio atque defensio, in quo qui nimii sunt, ii a Græcis toys, tocantur; ita parati, ut absurda absurdis cumulare potius studeant, quam concedere alteri, aut admittere, quod semel comprehensis, quamvis et futilia aliquando illa et inexplicabilia reperiantur, adversari intellexerint. Usque adeo sua probari lætantur, et dolent impro- bari. Deteriora autem sunt omnia, si forte accedunt aliæ etiam cupiditates, cum his pro- pensio gratificandi aliquibus, et assentandi impudentia. Sed nimis enim longe evagatur ista disputatio pergamus ad reliqua. Contentiosorum hominum pervicax studium, sententiæ propriæ defensio, et potissimum si religionis causa fit, cupiditates aliæ, ingens sunt in re- publica malum. Ergo quid, Camerari? Ergo brassica in horto decrescit, et am not ye povat nyal; Id enim potius concludi videtur, quam orationes de imaginibus indignas esse gravitate ac dignitate Damascenica. Redderem hic verba sua Camerario, in quo et conten- tionis ardorem, et oppugnandæ veritatis, hæreseosque propugnandæ conatus vel cæci vident. Sed nolo cum contentioso, ac pervicace contentiosius agere. Rem ipse examino, ex qua sententiæ meæ robur accedit. Scriptum indignum est fama pietatis et doctrinæ illius. An indignum, quod cum Damasceni non sit, male tamen ab aliis Damasceno tribuitur: vel indi-

stica, uti nec historiarum Basilii Cilicis; qui tamen, dixi, Antiochenæ Ecclesiæ presbyter fuerat: tamen alios quos legerat scriptores non pau- ess citet. Ex præfatione vero Nicephori Callisti ad Historiam suam colligi possit, ejus ætate, hoc est saculo decimo quarto, exemplaria superfuisse An- malium illorum Basilii. - U. De Expositione fidei quæ exstat inter opera san- eti Justini. Quando jam ostensum est epistolas omnes de quibus judicium ferre proposueram, a Nestorianarum partium vindicibus confictas esse, posthabita conjectatione criticorum quorumdam, qui Expositionem fidei quæ exstat inter opera Ju- stini martyris, Justino illi episcopo Siciliæ posse ascribi opinati sunt, nihilominus inquirendum censui, [LX] quænam de incarnati Verbi mysterio genuina esset fides ejus auctoris, quem a Joanne Damasceno, Leontio, et aliis Patribus citatum repe- rimus. In adnotatiunculis ad librum Joannis Damasceni contra Jacobitas recentiorem eam dixi Nestorii et Eutychis hæresum exortu : quod quidem eruditi agnoverunt, quia auctor disputat adversus bæreti- cos Eutychianis non absimiles, cumque Christum num esse Filium profiteatur, duas in eo naturas tuctur, adversariosque suos accusat tanquam xpά- mug temperationis et confusionis introductores, ceu decerent mode Verbum esse versum in carnem, mo- de carnem in Verbi substantiam transiisse, notè µèv εἰς σάρκα τὸν λόγον τετράφθαι λέγοντες, ποτὲ δὲ την σάρκα εἰς Λόγον οὐσιωθῆναι. Caeterum unionis Utriusque naturæ medum incompertum esse el abstrusum sæpe repetit. Non enim per omnia con- venire exemplum uniouis animæ cum corpore, quod quidam adhibebant, sed secundum aliquid duntaxat : id quod alio modo non edisserit, nisi quo Theodo- Tas Mopsuestenus apud Facundum Hermianen- (s) : nimirum at quemadmodum unus homo licet naturas duas diversas habeat, quarum una cogitat et ratiocinatur, altera quod cogitatum est exsequitur, ita unus Filius sit, duas naturas possidens, quarum una miracula faciat, altera hu- milia admittat. Miracula siquidem eum patrasse qua ex Patre et Deus est; qua vero ex Virgine et homo est, passionem aliaque similia tolerasse. At- que hactenus exemplum illud convenire ceuset. Non enim ex deitate et humanitate tertium aliquod exstare, ut fit in homine, qui tertium est aliquid præter corpus et animam post horum unitionem ; quandoquidem nec corpus homo est, nec anima rursum homo : sed Christum nihil esse aliud præ- ler ambas naturas, οὐκ ἄλλος ὢν παρὰ τὰ δύο. 1η- super animam patiente corpore, imo sæpe nondum patiente, dolore effici : extremæ vero insaniæ fore deitatem doloribus subjicere. At hic color erat Ne- Lib. 1x, c. 4. Apage vocem Theodorianam. Christus non vita solummodo innoxiæ merito culam Adami storianorum e quorum cœtu ementitus iste Just: - nus fuit. Expositionis auctor Nestorianus est. Cum enim modum unionis utriusque naturæ, divinæ et buma- næ, velut arcanum occultumque nobis edicere iden- tidem refugiat, non alium tamen ubique exprimit, nisi qui in sola Verbi in Christo homine velut in templo habitatione consistat. In ipso secundæ par- tis Expositionis suæ initio ait, Verbum finxisse sibi proprium templum, perfectum hominem, nάTESI ναὸν ἑαυτῷ, τὸν τέλειον ἄνθρωπον, alque acceptan naturæ nostræ partem in substantiam templi sui compegisse, εἰς τὴν τοῦ ναοῦ διάπλασιν οὐσιώσας : tum vero illud per summam unionem subeundo, elo- δὺς δὲ αὐτὸν κατ᾿ ἄκραν ἔνωσιν, Dei Filium secun dum ambas naturas prodiisse. Ἐξ ἐκείνου γὰρ ὁ Υἱὸς, καὶ Θεὸς, καὶ ἄνθρωπος. Εxinde siquidem κα ctum esse, ut Filius, tum Deus, tum homo esset, qui rerum nostrarum dispensationem agens, Adami lapsum reparavit : qui post vitam, quatenus homo erat, sine vitio institutam, αμέμπτως πολιτεύεται, sponte mortem sustinuit, labem nostram supprimens et delens per exactissimam optimæ vitæ rationem (b), διὰ ἄκρας πολιτείας ἀφανίζων τὸ παράπτωμα · qua- lenus vero Deus, templum excitans quod solutum fuit, ᾗ δὲ Θεὸς, καὶ τὸ λυθὲν ἀνιστᾷ. Unde concludit unum esse Filium, et illum qui solutus fuit, et illum qui solutum excitavit, ὅ τε λυθεὶς, ὅ τε τὸ λυθὲν ἀνα- othoas. Quibus profecto verbis ultimis diserte satis duos filios ponit, qui tamen unus Filius sint aut dicantur : quo nempe sensu Theodorus in symbolo quod lectum proscriptumque fuit in synodo Ephe- sina act. 6, et in quinta generali collat. 4 : Filium unum conftebatur : οὔτε δύο φαμὲν υἱοὺς, ούτε δύο xuplov. Neque duos filios, neque duos dominos di- cimus, quia unus tantum est per essentiam Filius, nempe Deus Verbum, Filius Patris unigenitus, &rep οὗτος συνημμένος τε καὶ μετέχων θεότητος, κοινω - νεῖ τῆς τοῦ υἱοῦ προσηγορίας τε καὶ τιμῆς, cui con- junctus iste particepsque factus divinitatis, appellatio- nis etiam Filii et honoris est consors. Unde licet secun- dum beatum Paulum multi filii dicamur, solus ta. men ipse eximium hoc habet, propter societatem con- junctionemque cum Deo Verbo, τῆς τε υιότητος καὶ κυριότητος μετέχων, ἀναιρεῖ μὲν πᾶσαν ἔννοιαν διά - δος υἱῶν τε καὶ κυρίων, ac fliationem dominatio- nomque participando, omnem dualitatis Filiorum et Dominorum cogitationem aufert.Plura non addo qua sequuntur, his prorsus similia; nec alia rursum quæ tam in actis prædictæ synodi quintæ, quanı apud Leontium Byzantinum occurrunt, ne quod multoties jam actum sit agere videar. Nectoriani cujusdam, imo Theodori ipsius aut etiam Diodori voces sunt istæ, quas Cyrillus recital initio dialog. 8 Ad Hermiam, Ὁ μὲν γὰρ φύσει καὶ ἀληθῶς γιός delevit, sed pro divinæ personæ suæ suprema di- gnitate.

diversos istos utriusque gentis loquendi modos nihil paci et concordiæ derogatum fuit, quantum- vis Latini, atque in primis Romani pontifices Spi- ritum ex Patre et Filio procedere palam profiteren- seniorem Augustum, diserte et impune scripsit : Proprium est Patris ut generaret Filium : proprium Filii Dei, ut ex Patre, Patri nasceretur æqualis : proprium Spiritus sancti ut de Patre et Filio pro- cederet sub una substantia deitatis. Nullus Græco- omnium Romanis dicam impegerunt Constantino- politani Monothelitæ, cum in quibusdam Martini papæ synodicis litteris perinde legissent Spiritum sanctum ex Patre Filioque procedere, ut exinde prætextum haberent Romanam Ecclesiam, a qua suus error damnatus erat, criminandi. Id docet sanctus Maximus Homologeta, epistola ad Marinum Cypri presbyterum, ubi refert Romanos, cum men- tem ipsorum diligenter scrutatus esset, consonantia et Cyrilli Alexandrini de sacro ejus opere quod in sunclum evangelistam fecit Joannem : ex quibus non causam Spiritus suncti se facere monstraverunt. Unam enim norunt causam Filii et Spiritus sancti esse Patrem alterius quidem secundum generationem, alterius vero secundum emissionem: sed ut hune per eum prodire insinuarent, et hac (voce nimirum Filioque) substantiæ communionem et indissimilitu- dinem demonstrarent. Nonnullis interjectis isthac addit, quæ interest hic recitare: Porro secundum jussionem vestram rogavi Romanos interpretari pro- pria dicta, causa adversantium (Monothelitarum scilicet) subreptiones effugiendi. Verumtamen more obtinente ita faciendi atque mittendi, nescio utrum consentiant. Alias autem non valent in aliena di- ctione et voce sensum suum sicut in propria vel alumna subtili (accuratave) exprimere intelligentia, vel etiam quemadmodum nos in nostra nostrum. Maximi locum Latine describo ex translatione Ana- stasii Bibliothecarii; de qua ipse sic loquitur epistola ad Joannem Diaconum : Præterea inter- pretati sumus ex epistola sancti Maximi ad Marinum scripta presbyterum, circumstantiam de Spiritus innuit Græcos, cum nos non causam vel principium Filium dicamus Spiritus sancti, ut autumant, sed unitatem substantiæ Patris et Filii non nescientes, sicut procedit ex Patre, ita eum procedere fateamur ex Filio, missionem (forte legendum emissionem, ut in interpretatione ipsiusmet Anastasii), nimirum processionem intelligentes : pie interpretans, et utrius- que linguæ gnaros ad pacem erudiens; dum scili- cet nos et Græcos edocet, secundum quiddam proce- dere, et secundum quiddam non procedere Spiritum sanctum ex Filio; difficultatem exprimendi de al- terius in alterius linguæ proprietatem significans. Siquidem et ejusmodi pia interpretatione sanctus olim Athanasius Orientales et Occidentales subsi- stentiæ vel personæ nomine dissidentes univit, dum unum idemque utrosque credere sensuque relinere perdocuit; licet ob linguæ varietatem aliter alque aliter confiterentur, atque importunis contentionibus desævirent. - XI. Sincera est Maximi ad Marinum epistola. - Hactenus S. R. E. cardinalis bibliothecarius, qui apostolicæ sedis apocrisiarius diu Constanti- nopoli hæsit. Hujus porro testimonio astruitur dam in concilio Florentino uti spuriam rejiciebant. Nec sane a Latinis solis, nec itidem a Græcis so- vere videatur, ut apposite argumentatur Georgius Scholarius (6). Cæterum ex eadem epistola appa- ret quam iniqui dogmatum æstimatores essent illi, qui Latinis vitio verterunt processionis Spiritus sancti ex Filio fidem : Non in tot hujus sanctissi– mi papa synodica, quot scripsistis, capitulis Gen- stantinopolitani reprehenderunt, inquit Maximus, sed in duobus tantum, quorum alterum est de divi- nitatis ratione; quia dixit, aiunt, procedere etiam ex Filio Spiritum sanctum : alterum est de divina incarnatione; quoniam scripsit, inquiunt, absque originali et actuali peccato Dominur, esse. Quis citra blasphemiam doceat absque originali et actua- li peccato Dominum non ſuisse ? Hæ porro Græ- corum adversus Romanos criminationes diuturna non fuerunt, nec dubium quin sancti Maximi litte- ris sedatæ. lores alii. - Litem vero de Spiritus sancti pro- cessione movit iterum Constantinus Copronymus cum suis Iconomachis, cum sese proscriptum ab apostolica sede accepisset. Quocirca de hoc articulo Genethliaci haud procul Lutetia Parisiorum, in synodo episcoporum Galliæ coram rege Francorum Pipino disputatum est. Facta est tunc temporis synodus, inquit Ado Viennensis in Chronico, of quæstio ventilata est inter [VI] Græcos et Romanos de Trinitate, et utrum Spiritus sanctus, sicut proce- dit a Patre, ita procedat a Filio et de sanctorum imaginibus, utrumne fingendæ, an pingendæ essent in ecclesiis. Paulus Æmilius addit, quo auctore nescio, Græcos oratores Cæsarem suum admonere jussos, ut cum cæteris piis sentiret. Quod de capite processionis Spiritus sancti præsertim intellexero, cum nostrates Galli bis temporibus cultui sacra- rum imaginum haud admodum faverent. Pro La- tinorum sententia summo posthac studio pugna- vit Carolus Magnus Pipini filius: qui cum acta

mæ suæ, propter hanc sermonem, [VII] eo quod kæretici sumus. Quos Hierosolymitas rogavimus, dicentes: Nolite audire hunc hominem, neque di- calis de nobis hæreses. Quod si nos dicitis hæreticos, de throno beati Petri dicitis hæresim. Et si hoc di- citis, peccatum inducitis super vos. Et sacerdotes scripserunt nobis chartam de fide nostra, quam licet crederemus, dicendo nobis: Creditisne sicut sancla resurrectio (id est Ecclesia Hierosolymitana)? Nos autem diximus, quod sic credimus, quomodo sancta sedes apostolica Romana. Posthæc ipse archidiaconus in sancto Constantino una nobiscum ascendit in pergo, et legil ipsam chartam in populo, et nos servi vestri anathematizavimus omnem hæresim, et omnes qui de sancta sede apostolica Romana dixerint hæ- resim. Et nunc, domne Pater benignissime, cogitare digneris de nobis servis tuis, qui etsi de longinquo simus, oves tuæ sumus, et tibi commissus est omnis mundus, sicut vestra sanctitas scit, sicut ait Domi- nus Petro, ‹ Si diligis me, Petre, pasce oves meas. › Benignissime pater, dum essem ego Leo servus vester ad sancta vestigia vestra, et ad pia vestigia domni Caroli plissimi imperatoris, filiique vestri, audivi- mus in capella ejus dici in Symbolo fidei, ‹ Qui ex Patre Filioque procedit. › Et in homilia sancti Gre- gorii, quam nobis filius vester domnus Carolus impe- rator dedit in parabola Octavarum Pasche, ubi dixit : ‹ Sed ejus missio ipsa processio est, qui de Patre procedit et Filio. » Et in Regula sancti Bene- ticti, quam nobis dedit filius vester domnus Carolus, quæ habet fidem scriptam de sancta et inseparabili Trinitate : ‹ Credo Spiritum sanctum Drum verum ex Patre procedentem et Filio : › et in Dialogo quem nobis vestra sanctitas dare dignata est, similiter dicit. Et in fide sancti Athanasii eodem modo dicit. Itaque per ipsum Joannem facta est nobis grandis confusio in sancta civitate ; quoniam dicit : Spiritus sanc:us non procedit de Patre et Filio. Et de hoc misit grandem errorem per omnia monasteria : et requirebat fidem nostram, et libros nostros. Et de domino Gregorio dicit, quod non sint recipiendi ejus libri. Unde iterum atque iterum, sancte Pater, in terram prostrati cum lacrymis postulamus et roga- mus te per Patrem et Filium et Spiritum sanctum, qui Trinitas et inseparabiliter unus dicitur, ut di- gneris inquirere, tam in Græco, quum in Latino de sanctis Patribus, qui Symbolum composuerunt, istum sermonem, ubi, ‹ Ex Patre Filioque procedit : › et in Græco non dicunt sicut nos, sed dicunt: ‹ Qui ex Patre procedit. » Et vident istum sermonem gra- vem, quem nos dicimus in Latino. Et mandare digneris domno Carolo imperatori filio vestro, quod nos istum sermonem audivimus in ejus capella, ‹ Qui ex Patre Filioque procedit. › Et nos hic servos restros certos facere digneris, quia nulla species sacramenti hujus tam nobis amabilis videatur, quam sanclus vester vullus, et sancta deprecatio, seu memoria vestra. Unde poscimus, benignissime Pater, vestram sanctissimam pietatem, ut hos servos (deest hic vox . aliqua, fortasse copula, et] Joannem presbyteruın, quando Deu gubernante ad sacrosanctam vestram gravitatem pervenerint, benigne suscipere digne. mini, et nobis servis vestris certissimum mandatum dirigere. Commendamus nos Dominicus, Theodo- rus, Arimundus, Gregorius, Joannes, Leo, et om- nis congregatio de monte sancto Oliveti, kumiles servi vestri, vestris sacris et Deo dignis orationibus. Deus et Dominus noster, le sanctissime Pater, cum omnibus tuis ad exaltationem sanctæ Ecclesiæ, et ad salutem animæ tuæ, et ad gaudium nostrum regere el protegere, et pia miseratione in omnibus et per omnia custodire dignetur, qui dicitur benedictus in sæcula. XIV. Monachos Latinos Caroli Magni nutu in monte Oliveti mansisse narrat monachus Engo- lismensis in Vita hujus imperatoris. Qui vero a sancta hac congregatione Romam hac vice inissi sunt, litteras commendatitias Thomæ patriarchæ ad Leonem papam detulerunt, quibus manifestum fit, nec sanctum illum antistitem, nec Hieroso- lymorum Ecclesiæ presbyteros Joannis monachi criminationi consensisse. Hoc Leo ipse testatur in epistola ad Carolum, quam itidem exhibeo ex schedis viri doctissimi D. Stephani Baluzii. Domino piissimo ac serenissimo victori ac trium - phatori filio, amatori Dei et Domini nostri Jesu Christi, Carolo Augusto, Leo episcopus, servus servorum Dei. Omnia quæ de singulis partibus nobis accidunt, necesse est ut vestræ intimemus imperiali potestati. Præsenti siquidem anno direxerunt nobis epistolam monachi, qui in sancto monte Oliveti moran- tur, fider contentionem continentem, quam inter se ha- bebant. Nos vero Symbolum orthodoxæ fidei illis misi- mus, quatenus secundum nostram hanc sanctam catko- licam Ecclesiam, reclam et immobilem teneant fidem. Quam vero epistolam vestræ imperiali potestati misimus relegendam. Interea revertentes præsentes fideles vestri, Agamus videlicet et Rocalphus, ab Hierosolymis detulerunt nobis epistolam Thome Hierosolymorum patriarchæ, quam relegentes repe- rimus, ut per nostram precatoriam epistolam re- stræ pietati commendaremus. Qua de re precamur vestram imperialem potentiam, ut sicuti estis super omnes fideles vestros impertire suffragium, ita cum eis misericordiam facere jubeatis. Ipsam vero epi- stolam, quam nobis prædicti fideles nostri detale- runt, vestræ serenitati misimus. His prælibatis, omnipotens Deus sua vos protectione custodial, al- que a perfidis omnibus regnum vestrum sui exten- sione brachii defendat, vosque post longa annorum curricula ad gaudia æterna perducat. Pristinum Do- mini Caroli imperium gratia semper custodial, ei- que omnium gentium colla substernat. SEQUITUR SYMBOLUM ORTHODOXE FIDEI LEONIS PAPE. Leo episcopus, servus servorum Dei, omnibus Orien talibus Ecclesiis. Hoc symbolum orthodoxe fidei robis mittimus, ut tam [VIII] ros, quam omnis

mundus secundum Romana catholicæ et apostolicæ Ecclesiæ reclam et inviolatum teneatis fidem. Cre- dimus sanctam Trinitatem, id est Patrem et Filium el Spiritum sancium, unum Deum omnipotentem, unius substantia, unius essentiæ, unius potestatis, creatorem omnium creaturarum, a quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: Putrem in ipso, non ab alio, Filium a Patre genitum, Deum verum de Deo Tero, lumen verum de lumine vero, non tamen duo lumina, sed unum lumen, Spiritum sanctum a Patre et Filio æqualiter procedentem, consubstan- tialem cæterum Patri et Filio: Pater plenus Deus in se, Filius plenus Deus a Patre genitus, Spiritus san- venturus est judicare vivos et mortuos : quem impii judicantem videbunt, in ea forma qua crucifixus est; non in ea humilitate qua injuste judicatus est, sed in ea claritate qua juste judicaturus est mundum : cujus majestatis visio æterna est omnium sanctorum beatitudo. Qui secundam hanc fidem non crediderit, hunc damnal sancta catholica el apo- stolica Ecclesia, quæ fundata est ab ipso Jesu Christo Domino nostro, cui est gloria in sæcula. XV. Carolus, acceptis Leonis papæ litteris, con- cilium episcoporum, cujus ante meminimus Aquis- processione actum est. Missi sunt Romam Berna- nasterii Corbeiensis abbas, qui a pontifice obli- nerent inseri Symbolo Constantinopolitano vocem Filioque. Legatorum cum Leone colloquium de- scripsit Smaragdus abbas Sancti Michaelis in Lo- tharingia; cujus hæc summa est. Ipsorum postu- lationi Leo abnuit, potioremque esse dixit san- clorum Patrum, qui Symbolum illud ediderunt, auctoritatem. Nam et ego me illis non dico præfe- rem, inquit æquissimus pontifex, sed etiam illud absit mihi, ut coæquare præsumam. Nunquid ma- gis salutare est credere, et periculosum non credere, quam Filium sapientiam Deum asapientia Deo, verita- tem Deum a veritate Deo genitum esse, ellamen utrum- que unam sapientiam, unam veritatem essentialiter Deum esse; cum tamen constet id a sanctis Patribus idem Symbolo indictum non esse. Porro dogma de processione Spiritus sancti ex Filio ejusmodi generis esse ait, ut non omnes illud assequi valeant. Li- centiam quidem se dedisse cantandi Symbolum, non autem cantando aliquid addendi, minuendi, seu mutandi. Nos enim id ipsum non cantamus, in- -quit, sed legimus, et legendo docere, nec tamen lezendo addere, quidpiam eidem Symbolo inserendo, præsumimus. Quærentibus vero legatis, num illud de quo agebatur, de sæpe fato Symbolo tolleretur, ac tum demum a quolibet licite aut libere, seu can- tando, seu tradendo disceretur et doceretur, re- spondit papa : Ita proculdubio a nostra parte decer- nitur : ita quoque ut a vestra assentiatur, a nobis omnibus modis suadetur. Id quod ita demum fa- ctum iri ait, si primum in palatio cantandi Sym- boli consuetudo intermittatur: Tunc enim dimit- tendum ab omnibus. Quod suum responsum ut fir- maret magis pontifex Leo, Symbolum sine adje. ctione purum in tabulis argenteis duabus Græce et Latine exaravil (a)', atque ad confessionem sancti Petri in ejus basilica affixit, ut omnibus innotesceret Ecclesiam Romanam illis non assentire, qui communem hanc fidei formulam quovis addi- tamento seu declaratione immutarent. Verum ne cessione dogma pessundaretur, hoc diserte satis Orientales, quam modo ante retulimus: nec pro- pter hanc fidem ulla sedes Orientis a Romana Filio abnegasse asseverarunt, cum eamdem utrius- assertain constet. XVI. Ex his rursum omnibus evincitur, vana prorsus conjectatione viros aliquot eruditos sibi finxisse, Joannem quemdam Hierosolymitanum monachum ex Oriente missum ad Curulum, disce- excitasse, audito additamento Filioque quod Aquis- grani in capella regia prolatum audierat. Arguisse illum hoc additamentum, indeque arrepta occasione ad rem ipsam venisse. Prolata hinc inde, cum a Gallis, tum ab ipso Joanne, ut fit, argumenta pro utriusque partis sententia. Plane monachus Engo- lismensis qui Caroli Vitam scripsit, diserte refert litem, non Aquisgrani, non in Galliis, sed Hiero- solymis motam fuisse. His ita gestis (inquit ad annum 809), imperator de Ardenna Aquis reversus, mense Novembri concilium habuit de Spiritu sancio Joannes quidam monachus Hierosolymis primo mo- vit. Idem habent illius ætatis Annalium exscripto- res. Quinimo anonymus Engolismensis monacho- rum montis Oliveti mentionem facit ad annum 807, his verbis: Legatus, regis Persarum (seu po- tius Arabum), nomine Abdella, cum monachis de Jerusalem, qui legati erant Thoma patriarcha, id est Georgius et Felix (quorum Georgius abbas de monte Oliveti, patria Germanus, proprio nomine Engelbaldus dicebatur), pervenerunt ad imperatorem, munera deferentes... Imperator legatum et mona - chos per aliquantum tempus secum retinens in Ita- liam direxit, ibique eos tempus navigationis exspe- clare jussit. Quæ cum ita sint, horum tumultuum Joannes Damascenus auctor non fuit, uti Pithœus et Vossius existimarunt. Hæc enim omnia gesta sunt annis 808, 809 et 810, sub Leone III, postremis

Caroli Magni temporibus, Thoma flierosolymita- nam sedem tenente : Damascenus vero noster obierat ante septimam synodum, quæ anno Christi 787 celebrata est, 16° Adriani decessoris Leo- nis III, cum Theodorus Hierosolymitanæ Ecclesiæ præesset. Quis autem fuerit Joannes iste monachus et presbyter, definire non ausim. Hoc tantummodo observavero, ea ætate Joannem quemdam Hiero- solymitanum monachum et presbyterum in se- ptima synodo locum tenuisse trium patriarcharum Orientis, et eam Iconoclasticæ hæresis [IX] prælu- diorum narrationem coram Patribus recitasse, quam Combefisius edidit inter continuatores Hi- storiæ Byzantinæ post Theophanem. XVII. De Symbolo Athanasiano. - Insuper Theo- dulpho Aurelianensi, Rathramino Corbeiensi, Æneæ Parisiensi, et aliis qui octavo et nono sæculis, Symboli, sen, ut loqui solebant, Fidei Athanasii, auctoritate pro vindicanda Spiritus ex Patre et Filio processione pugnarunt adversus Græcos, ad- jungendi sunt monachi illi de monte Oliveti, qui in epistola ad Leonem hoc quoque contra Joannis Hierosolymitani criminationem addiderunt: Et in fide saneti Athanasii eodem modo dicit. Innuebant nimirum verba hæc: Spiritus sanctus a Patre et Filio, nec factus, nec creatus, nec genitus, sed pro- cedens. Hanc quidem fidem Athanasii Magni Ale- xandrini non esse certo certius est, tametsi ab ejus doctrina non discrepet: attamen mihi hactenus visa est ad ejus ætatem quam proxime accedere. Joannes Beleth in Explicatione divinorum officio- rum, cum fateatur illam ab Athanasio composi- tam fuisse, subjungit tamen plerosque eum Anasta- sium fuisse falso arbitrari. In Bodleiano codice 1204, inscribitur: Anastasii expositio Symboli apostolorum: in Lipslensi vero, quem Tenzelius ex Felleri testimonio citavit : Fides Anastasii papæ. Doctissimus reverendusque admodum P. D. Ber- nardus de Montfaucon versionem ejusdem veteri idiomate Gallico edidit, cum inscriptione simili : Ce chant fust saint Anaistaise Apostoilles de Rome. Verum affirmare non ausim Anastasium 1 papam, qui sæculo quarto labente Romanam sedem tenuit, illam condidisse; veritus in primis ne pro Atha- nasii, nomen Anastasii errore librariorum scriptum fuerit, unde posthac attributa sit Anastasio papæ, sen apostolico Romano. Nam hi codices recentis nimium ætatis sunt, cum vetustiores, aut Athana- sium duntaxat, aut nullum auctorem præferant. Usserius antiquissimum laudat, quem Gregorii Magni ævo exaratum putat, in quo hic duntaxat titulus præfigitur, Fides catholica. Sunt qui suspi- centur expositionem istam fidei fuisse concinnatam a Vigilio Tapsensi, qui scripsisse existimatur li- bros tres contra Varimadum Arianum: sed ab il- Jorum opinione me deterruit versus iste, Unus om- nino non confusione substantiæ, sed unitate persona. Nam Vigilius in libris quinque Contra Eutychem, nusquam unitatem personæ dicit, sed passim et frequentissime #nionem persone. Quam sane locu- tionem singularem prorsus, sibique familiarem, in formula fidei, si quam edidisset, fuisse illum im- ujutaturum non credo. Cumque variæ supersint hodie Vigilii Tapsensis confessiones fidei de Trini- tate et incarnatione, nulla earum similitudo et convenientia cum Symbolo Athanasiano, quoad stylum animadvertitur. Quod si multæ apud Vigi- lium occurrunt locutiones et periodi similes pror- sus earum quæ in prætensi Athanasii Symbolo leguntur, non minus expressæ reprehenduntur in libris quos sanctus Augustinus contra Arianos scripsit. Omitto loca quæ proferri possunt ex libris De Trinitate, ac potissimum quinto, ne proli- xitate nimia fastidiosus accidam. Alterum dunta- xat producam ex libro 111 Contra Maximinum Aria- num. Dixerat prius : Quia Pater et Filius et Spiri- tus sanctus, non tres dii, sed unus Deus : nec ires Domini, sed unus Dominus : Et paulo post : In illa quippe Trinitate quæ Deus est, unus est Pater, non duo vel tres; et unus Filius, non duo vel tres; at unus amborum Spiritus, non duo vel tres. Sic et Dominum si quæras, singulum quoque Tes- pondeo, sed simul omnes, non ires Dominos Deos, sed unum Dominum Deum dico. Ad eumdem modum in Symbolo dicimus: Unus ergo Pater, non tres Patres; unus Filius, non tres Filii ; unus Spiritus sanctus, non tres Spiritus sancti. Et rur- sum : Quia sicut sigillatim unamquamque personam Deum et Dominum confiteri Christiana veritate compellimur, ita tres deos aut dominos dicere co- tholica religione prohibemur. Mox deinde subjungi- tur ab Augustino: Hæc est fides nostra, quoniam hæc est FIDES RECTA, quæ Fides eliam cathOLICA nuncupatur. Quibus postremis verbis annuere prorsus videtur expositionem illam fidei, quam in codice citato ab Usserio hoc titulo insigniri dixi- mus, Fides catholica; aut alludere ad illa ejusdem Symboli : Oportet ut teneat catholicam fidem. Fides antem catholica hæc est. Est autem fides recta. Hæc est fides catholica. Dum hæc confero cum similibus aliis, quæ Vincentius Lirinensis contra Arianos et Nestorianos recitat, cap. 18 et 19 Commonitorii, et propter quæ doctissimus Jos. Anthelmius for- mulam istam eidem Vincentio ascribendam censuit, necnon cum excerptis ex Vigilio Tapsensi; quo- rum auctorum, ille Augustini æqualis fuit nec nisi quarto ad summum ab ejus obitu anno libros suos composuit, alter vero suppar; omnino fateri co- gor Augustini, Vincentii et Vigilii ætate exstitisse expositionem Latinam fidei, quæ postmodum Atha- nasio magno attribui meruerit: quemadmodum utique eamdem sæculo saltem septimo innotuisse nobiles critici intulerunt, quia ejus locutiones et periolos synodus Toletana prior, Romanique pon- tifices in professionibus fidei æmulati sunt; et nonnisi ex eodem Symbolo quod jam ante rece- ptum esset, Avitus Viennensis, Vigilii æqualis, alicubi scribebat: De divinitate Spiritus sancti,

ac præ aliis, qui tum patriarchale solium tenebat, Michael cognomento Cerularius, operi manus dal, qui et multum ante tempus a papa sese abscindere meditabatur, ut ipse sibi soli primatum usurparel, qui uti optabat non concedebatur, dum una cum illo communio procederet, el quoquo modo ab alio judicari agre ferebat, atque intolerabile ducebat. Circumfer- tur etiam sermo, eum stultis imaginationibus fretum, in id facinoris adductum, cum vellet æque ac ille rubris indumentis uti. Tum vero quod animo con- ceperat parturiens, vix obluta sibi occasione, ut in lucem ſelum ederet, cum et imperatoris adversus pa- pam indignatio exorta esset, tumens impetu ferebatur in unione utriusque Ecclesiæ dissolvenda, et quæ sy- nodus, ut dictum est, tot præsulum congressu cele- brala, dum primum locum obtineret Photius, nun firmavit, astruens et corroborans omneque enatum inter eos scandalum dirimens canonicis decretis : hæc commemoratus Cerularius jure patriarchali præsidens, et occasionem arripiens, innovavit et confudit, non examine, non tribunalibus, non sermonibus, non congregationibus, sed solo mandato principis, cum re- liquis qui sub se erant præsulibus, numero equidem pusillo restrictis, nomen papæ ipso facto erasit, inde dissensionem molitus. XXXI. Monomachum a Leone IX auxilium con- tra Francos, seu Robertum comitem postulasse, nec obtinuisse, scribit Cerularius in epistola ad Petrum Antiochenum. Verum, dum Argyrum ducem exercitus imperatoris perduellionis reum gratis peragit, consulto reticet Leouem ab Argyro sollicitatum cum exercitu ex adverso Gallorum seu ciliaret, et Græcis pristinæ ditiones restituerentur, atque adeo pencs ipsum non fuisse quod profligatis cum nibil non tentasse ut pontificem ad bellum redintegrandum adduceret. Imperatorem auxilio non impetrato, Ecclesiarum discidio quod Michael Ce- rularius molitus erat, tandem favisse exinde rur- sum probavero, quod Michael Psellus qui ab om- solum in capitibus theologicis, quæ Joannes Ge- oratione quam in laudem demortui Cerularii pro- nuntiavit, infestum hunc patriarcham laudavit, quod propter hoc theologiæ caput a Romanis desciverat. Exstat hæc Pselli oratio in Regia bibliotheca, hanc- que tandem cum aliis ejusdem auctoris lucubratio- nibus typis Regiis edendam spero. Quid plura? Ex Cerularianæ synodi decreto, de quo antehac dictum a nobis est, constat, Monomacho annuente, anathe- ma prolatum esse legatis apostolicæ sedis, nec alia ratione imperatorem hunc cis se favorabilem præbuisse, nisi qua cavit ne in violati gentium juris crimen incurreret. XXXII. Ad hæc Græcorum monumenta tradunt Cerularium patriarcham calceos coccineos mox in- duisse, quæ quidem cum Romanæ Ecclesiæ presby- terorum atque ipsius pontificis, tum imperatorum ornamenta essent. Quanquam Matthæus Monachus et Georgius Phranza (c) testantur, quod in impe. ratorum et Cæsarum calceamentis aquilæ aureæ de- pictæ visebantur: adeoque verisimile non est Mi- chaelem istiusmodi insigne regium ambiisse. Atqui hoc ipsius facinus referunt ad tempora Isaaci Comneni, a quo propter nimirum ambitum et pro- terviam patriarchatu ejectus est. Qua de re audien- dus est Joannes Scylitzes Curopalata in Breviario historico Patriarcha autem, inquit, inexplebili benevolentia fretus imperatoris, contra ipsum elatus est, non petitionibus modo vel admonitionibus uiens, sicubi aliqua re el pro aliquo indigeret; verum sæpe minime voti compos propter frequentes et odiosas petitiones, minas et absurdas increpationes adhibebat, ac, nisi pareret, imperii amissionem minabatur, vulgare et tritum hoc dictum proferens: Ego te con- didi, Furne, ego quoque te dejiciam. Aggressus esi etiam cocço tincta induere calceamenta, antiqui sa- cerdotii morem hunc asserens, oportere his uti no- vum pontificem. Nam inter sacerdotium et regnum nihil interesse, vel admodum parum, et in rebus majoris momenti amplius forsun colendum. Into- grum hunc locum adduxi in specimen immoderati superbique animi illius patriarchæ, qui nefando schismate Ecclesias divulsit. [XVII] Cæterum Mi- chael Psellus in altera oratione quam ad episcopo- rum concilium pro ejus amotione habuerat, nus- quam meminit calceorum illorum coccineorum, cum alia crimina eidem impingat, quibus ipsum multiplicis perduellionis et affectatæ plus una vice tyrannidis reum peragat. Quodcirca cum Metochita affirmavero Michaelem Cerularium sub Monoma- cho rubros calceos induere cœpisse, ut se Romano pontifici æqualem significaret : cum tamen revera alienus non esset a tentanda patriarchatus cum im- perio conjunctione. Non ergo propter admissam Symbolo voculam unam, non propter azyma, alias- ve consuetudines avulsi sunt Græci ab apostolica sede Romana, sed magis propter momenta sæcula - ria, quæ principes et patriarchas ipsorum ad hoc qui cordatiores, nec sublestæ fidei apud ipsos ex- sancti processione sententiam, quæ dissidendi præ- textus fuit, minime hæreticam esse, imo solam in- terpolationem Symboli culpandam. Atque id pro- bat sæpe inita concordia, ex quo Photius a Basi- lio Macedone in ordinem redactus primum fuis. Nihil quippe de dogmatis actum est: cum tamen a

moventur aut excitantur animæ affectiones. Qua- cuum. Idem enim corpus per sui mutationem capax De habitu et privatione. A est : intemperantiæ autem, interdum temperantia, interdum stupiditas. Est enim stupiditas, cum non propter intemperantia temperantiæ defectus est: stupiditas autem excessus. Porro defectus cum excessu pugnat. Secunda proprietas est, quod fieri non possit ut contraria simul sint in individuis secundum idem. Neque enim Socrates simul et valere et ægrotare potest; aut membro eodem ca- lefieri pariter ac frigefieri. Tertia, ut in eodem subjecto, aut genere, aut specie, aut numero sint. Genere quidem, ut in simplici corpore album et nigrum specie autem, ut in animantis corpore sanitas et morbus: nam de numero est perspi- est contrariorum. Quarta denique proprietas, quod contraria, vel sub eodem genere sint, ut album et nigrum sub corpore: vel sub contrariis generibus, quidem contraria sunt: aut demum sunt ipsa con- contraria genera sint. 1 et injustitia sub bono et malo; quæ era, ut bonum et malum; quæ quidem ' CAP. LVIII. - Varii modi quibus dicitur habitus. Ilabitus babiti et habentis actus dicitur: puta, armorum et armati ; sive induentis et induti. Secundo, adven- titii actus exsistentes durabiles, sive illi naturales sint, sive ad animum spectent. Naturales nempe, ut calor in iis quæ calefiunt, animi autem, ut scientia. Tertio, quod nondum quidem habet, sic tamen comparatum est ut habere possit: quod quidem est primum significatum, ejus quod est potestate. Quarto, naturalis qualitas, id est habi- tus naturalis : ut calor ignis, dormientis visus : quod quidem secundum significatum est, ejus quod est potestate (quamvis enim urere possit ignis; non tamen actu uris), primum autem ejus quod est actu. Quinto, ut actus perfectus : uti visus in actu visionis, et calor, qui jam calefacit. Quibus item privatio. Privatio stricte negatio.- Privatio autem est habitus abjectio. Itaque opponi - tur primo habitus significato, armorum, sive vesti- tus privatio. Secundo, adventitiorum habituum abjectio ; ut cum id quod calefactum est, refrige- ratur. Tertio, quod genus rei nullo modo habere D comparatum est; ut infantem natura comparatum ad musicam dicimus; ficum autem nequaquam. Ficus itaque privata est, quod nimirum stirpium genus non sit aptum ut recipiat musicam : 61 quod item locum habet, cum genus quidem rei aptitudinem habet; quædam autem species non item : v. gr., animal cernere aptum est; et tamer: talpa, quæ animalis species est, cernendi apti:u- dine caret. Quarto, potentiæ quæ secundum babi- tum est, abjectio. Quinto, finalis actus ac perfi- cientis abjectio : quod quidem superius, eam quæ per privationem et habitum fit, contrarium op- positionem appellavimus; hoc est, potentis, tam efficientis, quam patientis. Hæc porro tribus hisce notis insignitur; ut sit, quod natura comparatum

A tione prius est, hoc reipsa posterius est. Quot porro modis est prius, totidem quoque est posterius. Prius antem et posterius; majus item et minus, non inter æquivoca recensentur, sed inter ea quæ ab uno sunt. CAP. LX. De simul. - Modi quibus aliqua sunt simul. Simul ea pro- prie dicuntur, quorum ortus est in eodem tempo- re, ut cum duo quidam eodem temporis puncto nati sunt. Atque hic primo modo significationum prioris opponitur. Secundo, ea simul esse dicuntur, quæ invicem coexsistunt, ita tamen ut nentrum alterius causa sit, aut ab altero esse accipiat; ut duplum et dimidium. Simul enim coexsistunt, se- que mutuo inferunt, atque pariter tollunt. Hic porro modus secundo modo ac quinto prioris ad- versatur. Etenim in secundo, nec se simul infe- runt, nec simul tollunt ; in quinto autem, alterum causa est; alterum a causa profectum. Tertio simul esse dicuntur species illæ, quæ ex adverso genus dividunt; hoc est, quæ ex eadem divisione descen dunt, velut rationale et irrationale ex animati. Ilie porro modus primo et secundo, ac fere tribus aliis opponitur. CAP. LXI. De motu. Quid metus. In quibus prædicamentis sit. Sex motus quoad locum. Motus est actus ejus quod est in potentia, quatenus est in potentia, yelut as potentia statua est. Is quippe sta tuæ formaın potest suscipere. Eris itaque, quod potentia statua est, in eo actus positus est, ut dissolvatur et formetur ac expoliatur: quæ omnia sunt motus. In omnibus ergo prædicamentis, in quibus consideratur id quod est potestate, in iisdem etiam motus considerabitur. E contra, in quibus non consideratur, id quod est potestate, nec motus quidem considerabitur. Consideratur itaque in substantia, in quantitate, in qualitate, et in prae- dicamento ubi. In substantia nempe, ortus et Inte- ritus : in quantitate, accretio et decretio: in quali- tale, alteratio : in prædicamento ubi, hoc quod est in orbem agl (quod quidem circumactio dicitur) item a recta linea moveri, quod appellatur molus rectus. Porro motus illius qui in rectum est, sex sunt modi, supra, infra, intra, extra, dextrorsum, sinistrorsumn. Quare adjuncta circulatione, septem sunt motus locales. Nam quidquid mutatur, aut VARIE LECTIONES. Nonnulli alii : τὸ μέν ἐστιν Quidam codices, od. S. Hil. exponit scholiastes infra paginam Regii I est consummatio specificationis. Idem est impulsus. Aristoteles eam quoque aptitudinem PATROL. GR. XCIV. vocat. Philosophi locum non indicat scholiastes, lib. ut Physic. c. f lit. 5 et G quod est εντελεχεία distinguitur contra id quod est δυνάμει, seu po tentia, sen aptitudine. kl quod rursum videre sit lil. ut De anima, cap. 1, tit. 10 nisi forte έπι- appellet potentiam completam.

A Quies nimirum contraria est, ut habitus, et priva- tio; at oppositus motus proprie contrarius est, uti refrigeratio calefactioni. 64 CAP. LXII. De habere. Habere octo modis dicitur. Aut enim, ut habitum et dispositionem, aut aliam qualitatem; etenim scientiam ac virtutem habere dicimur. Aut ut quantum : lignum enim tres cubitos magnitudinis habere dicitur. Aut ut substantiam circa substan- tiam; quod quidem est universalissimum genus. Hoc porro vel circum universum corpus, ut vestem : aut circa aliquam partem, ut annulum in digito. Aut partem in toto; dicimur enim habere manum. Aut ut in vase; uti amphora vinům habere dicitur. Aut ut possessionem; domum enim, aut agrum habere dicimur.Quin et uxorem dicimur habere; et uxor item virum habere dicitur. Videtur autem hic modus ab habere alienus esse, quoniam con- versionem admittit. Neque enim magis virum habere uxorem significat; quam uxorem virum. Neuter enim alterum exsuperat; verum æque ac sine discrimine sese invicem habent. Quanquain autem possessor quoque prædium, ac rursus præ- dium possessorem habere dicatur, atque hæc inter se convertantur; at non tamen ut vir uxorem, ac 'um. Etenim jus omne ac dominium in prædium possessori competit; eaque de causa, pos- potius habere, prædium autem haberi dicitur. Hud autem minime dubium, quin habere in equivocorum numero sit censendum. Nonnulli porro ejus quod est habere, totidem differentias esse dicunt, quot sunt ejus quod est agere et pati. Uti enim ea quæ agunt ac patiuntur, vel sunt ani- mata vel inanimata : eodem modo hic quoque, aut animatum est id quod habet, et habetur, aut inanimatum. Qua igitur ratione diversorum ge- nerum eadem erunt differentiæ ? verum responderi esse, aut circa partem. Atque hoc rursus, aut əd id quod est habere, aut circa totum corpus indas injurias esse accommodatum, aut ad ornatum. 19. CAP. LXIII. De enuntiatione, affirmatione et negatione. - Affirmatio et negatio. Contradictoriarum vera altera. Sciendum est, tam affirmationem, quam negationem, enuntiationem esse. Atque affirmatio quidem est, quæ, quid alicui lusit, id est, quid aliquis sit, significat; ut Socrates sapiens est : Socrates ambulat. Negatio autem, quæ, quid ali- cui non ipsit, id est, quid aliquis non sit, osten- dit : uti, hic non est sapiens; ille non ambulat. Quoniam autem omni afirmationi, negatio; item- que omni negationi, affirmatio adversatur; negatio ea quæ affirmationi opponitur, et affirmatio ea quæ negationi adversatur, contradictio dicitur. Porro alteram falsam, alteram veram esse necesse est. 65 CAP. LXIV. De termino, et propositione, et syllogismo. Demonstratio legici muneris. Quid terminus.

Dominica Passionis, unde colligatur quemnam errorem Judæi tunc temporis potuerint admittere. Tandem, pag. 183, perpensis variarum opinionum de postremo Domini Paschate momentis, conclu- dit Extraordinariam quamdam et singularem perturbationem exstitisse verisimile est, quæ co duntaxat mense contigerit, quo Christus passus est: adeo ut non ipse solum cum apostolis, sed et alii diverso a cæteris die celebrarint. Nam et illud Epiphanii verba ipsa declarant, cum 06puбov et dissensionem in obeunda celebritate incidisse significant. Hunc in modum explicata a nobis ac defensa communis sententia multo probabilior vi- detur, propter diserta et expressa Joannis testi- monia, quæ nulla cavillatio possit eludere. › VIII. Nimirum doctissimus auctor exploserat sen- tentiam illorum, qui Pascha feriis 2ª 4ª et 6ª, nun- quain celebratum affirmarent, itemque aliorum, qui arbitrarentur in more priscorum Judæorum fuisse, ut quemadmodum hodie, duobus diebus continuis Neomenias et majora ejusmodi festa agerent. Ac illorum quidem quia, ipsismet He- discrimini illi alteri, quod ex arbitraria poul intercalatione natum esset, [LXXV] moderi modo potuisse. Quanquam Paulus Middelb sis ex cognomine suo Burgensis traditiona dæorum diversam esse ait; nimirum Esdraı instituisse, ut duobus diebus præcipua fest rentur, atque idcirco R. Raba Judæos suæ adhortatum, ne majorum consuetudinem Esdras ipse præceperat, omitterent. IX. Quidquid vero sit de illo Esdræ ma Judæorum gentem a sola phasi lunæ initia statuisse, nulla supputationis astres habita ratione, penesque seniorum arbitrium intercalationes annorum, mibi prorsus pers non est; imo nec Judæorum cordatioribus, quibusdam etiam Scripturæ divinæ locis ɑ barunt, in ipsismet remotioribus sæculis sai temporum, seu chronologiam, ad dies sol statuendos exscultam a majoribus suis fuk porro muneris in primis impositum tradunt charidis, quibus Moyses cum morti pre benediceret, hoc prænuntiarat: p Et last עמים הר יקראו שם יזבחי זבחי צדק ,braeis fatentibus, in primis R. Mose Majemonide tabernaculis tuis. Populos ad montem vocabun immolabunt victimas justitiæ ". Quæ Onkelo balistica licentia legens 7, ita reddidit et line : במהלך למעבד מועדי בירושלם : profectione tua ad statuenda festa in Jeru Isthæc autem interpretatio nititur illo loco 1 y Et de filiis Issachar (veneri David) periti scientia temporum, ad cognosc quid deberet facere Israel. Paraphrastes Ch versum istum fusiori sermone hunc in x transtulit: Ex Issachar periti scientiæ tem docti in figendis initiis annorum et mensit intercalandis mense et annis; sophiste in ne ad definienda figendaque festa in tempore inventum istud Christo longe recentius: et quia, si rejiciendarum asciscendarumque feriarum or- dinaria fuisset illa ratio, atque ab universis re- cepta, neque Dominus, neque ulli omnino Judæi Neomenias festosque dies aliter quam ex præ- scripto legis una die celebrassent. Aliorum autem, quia consuetudo Neomenias et ſesta duobus diebus celebrandi, Judæorum duntaxat illorum erat, qui procul Hierosolymis, et in dispersione agerent, ad quos advenire non potuissent nuntii, seu cur- sores, qui ad significandum novilunium a Synedrio magno mittebantur. Judæorum quippe traditionem esse, majores suos, dum templum staret, primum cujusque mensis diem habuisse illum, in eujus vespera lunæ renascentis cornua apparuissent, visaque essent a viris buicce speculationi destina- tis; ut auditis approbatisque testibus saltem duo- bus, qui so nascentem lunam vidisse confirmas- sent, Ncomenia sanctificaretur, primoque ipso die egressi nuntii per Palæstinam eam indicerent. In- super penes pontifices senatumque stetisse pote- statem primi mensis differendi facta intercalatione decimi tertii mensis qui Veadar, seu secundus Adar nuncuparetur; idque variis de causis quas Majemonides refert in tract. Kiddush hakkodesh. Quamobrem in remotioribus regionibus Neomenias biduo celebrari solitas; quia his in locis incerti Judæi erant, quemnam diem Synedrium Hieroso- lymitanum ex visione lunæ præscripsisset. Eamdem istius bidui causam affert Leone de Modena, Venetæ synagogæ quondam Rabbinus, in libello quem de dam interpretationem R. David Kimbi in illum ritibus Hebræorum Italice edidit part. 111, cap. 2. exercitati quoque in revolutione solis, et astro siderum stellarumque notitia. Quamobrem Deuteronomii versum quem citavi, ex iste Paralip. loco, eodem sensu sic exponit: 1 prosperabitur sedendo in tabernaculis suis, intercalati ולקבוע חדשים לעבר שנים: studeat norum dans operam, figendisque Neomeniis, atque dicitur (1 Paral. x1): Et de filiis Issacha scientiæ temporum, principes ſamiliarum d בכן ועל פי קבועות Principes synedrii fuerunt operam dantes temporibus definitעתיה וסבוריך annis intercalandis. Populos seu tribus Israe bunt ad montem, id est ad montem Moria co bunt, ad statas utique solemnitates celebrandi ,inquit פירשו שיודעים לעבד שנים .Paralipom חודשים וזהו שאמר לדעת מה יעשה ישראל -Obiter tamen dican Judaeos, qui in dispersioni bus morabantur, duorum dierum consecratione " ששכר יודעי בינה לעתים לדעת מה : 11,332 בתקופתא : דשמשא אצרלגין במליא וכוכביא דעי בינה לעתים כלומר, לזמני העולם שהיו

isan, ut Israelitæ Dei liberatoris sui recor- fuisse, mensium initia statuere, et annos lare. Legem porro cavisse, ut Nisan primus foret, sole exstante in signo arietis, sicut : Observa mensem Abib 18 (seu maturescen- ugum), quod cum dependeat a sole, idcirco notus ad solis cursum exigi debere. Quam- menses lunares, quandoque duodecim esse, ¿que tredecim, quia solaris annus lunarem mensis intercalaris fuit: ut singulis 19 septem fuerint intercalandi; nempe 3, 6, 14, 17 et 19. Ideo vero sapientes synedrii, 1 testes de lunæ phasi varie sciscitatos esse, renomicas computationes suas magis com- rent. Tum Karræorum, qui menses in Palæ- a phasibus inchoare debuisse contendunt, gumentum affert : In lege præcipi ut menses ficentur secundum aspectum primum lunæ. rei causa dicitur: WWW mensis işte vo- it principium, etc. Mensem quippe non vocari nisi ob innovationem lunæ, de qua dicitur xxx1 : ‹ Buccinate in neomenia, › id est stione lunæ. Falso proinde dici (a rabbani- sublata Domo judicii magna (synedrio) esse ↑ sublatam visionem lunæ. Omnes Israelitas Rabbam Gamalielem fixisse menses secun- tasim. Ad hoc momentum Abarbanel multa quorum hæc potiora sunt: impossibile ssactificari mensem ex phasi lunæ; quando- riosum. Mirificum fore, si Israelitæ in terra hil habuisse putentur, quo suos annos sta- tempora definirent præter quorumdam te- iam de aspectu lunæ, destitutosque fuisse mii supputandi ratione, cursus item solis æ, quæ populi alii et linguæ nossent. Hinc שקבועות החדשים בקרב,Bananael scripsisse ישראל לא היח בלבד על פי הראייה כי אם ■ per visionem lunæ, sed etiam per supputa- mis quibus in deserto versati sunt, nube in- | obtegebantur, et columna ignis noctu, ut elem, nec lunam spectare possent. Cur ero jussisset potius Moses consecrari ex liquot testium, qui variis de causis aut men- mut falli possent, quam ex supputatione quæ netica est et infallibilis? At certe cum Da- onathani dicebat: Cras est novilunium, et ■ supputatione novilunia jam fixa essent? 18. figenda fuisset Neomenia. Imo ex eodem loco in- Neomenia, cum dicitur: Et abscondit se David in agro, et fuil Neomenia, et accubuit rex ad vescen- -20 ממחרת החדש השני dum. 80, etc. Accidit autem stridie Neomeniæ secunda, ut vacaret locus David. Ubi intelligi non potest alia Neomenia. Quin ad- dit Scriptura dixisse Saul: Quare non venit filius Tum subinde: Surrexit Jonathas a mensa in ira duos tunc illius Neomeniæ dies feriatos fuisse in principio mensis, ut hodie fieri solet? ☐☐ W Idem plane R. Isaias ad hunc eumdem lo- של ראש כמנהגנו הלא חוב מוכיח שהיו באותו שני ימים היה ראש החדש שעבר .cum observaral הוא מלא כמו שאנו עושים ומקדשים ראש החדש שני Caput niensis duobus diebus ימים כדי לקדשו בזמנו constabat, quia præteritus mensis plenus fuerat (scil. 30 dierum), eo modo quo nos supputationem facientes, caput mensis biduo sanctificamus, ut sanctificetur tempore suo. Etenim persæpe fit ut, præcedentis, et ad initium insequentis. Id quod Leo Mutinensis non omisit, part. 111, cap. 2, n. 3. Hoc porro non illis accidebat qui mensem phasi putarent; quippe cum nascentis lunæ cor- nua nonnisi post meridiem cerui queant: adeo- que phasis unius duntaxat diei Judaici principium in quo omnigenæ cruditionis specimina passim micant, de variis cœli signis et sideribus leguntur, argumento esse priscos Hebræos astronomicarunt logio Achaz regis Juda ad solis motum delineato. Tandem anni Judaici nunquam, etiam primæva illa ætate mere lunares fuerunt et vagi, sed qui ad solares, interjecto identidem decimo tertio mense Embolimæo, reducerentur. Hæc autem in- tercalatio rite fieri non poterat absque calculis astronomicis, ex solo magni senatus et principis arbitrio. XVI. Abarbanel itaque concludit priscos om- nes Israelitas, 7, 52, consuesse Neomenias statuere ex supputatione, cum quá visionem con- ciliarent, cum supputatio primaria esset. Quo- circa diserte scriptum legi 1 Paral. xu, 32: De filiis Issachar, periti intelligentia temporum, ita ut scirent quid agendum esset Israeli, etc. Nulla au- tem scientia et intelligentia opus est (inquit) ad solemnitates [LXXVIII] figendas sine supputatione; quæ est arcanum intercalationis. Nam visio lunæ 31, 32.

res est perspicua, et perceptu `facillima : cum supputatio sit tantummodo sapientium: Quamob- rem Israelitæ ita facere consueverunt, usque ad Antigonum Echmalotarcham principem Synedrii; cujus discipuli fuerunt, Sadock et (a) Boethus. Quia igitur sapientes Israel perfecle צדוק וביתום callebant artem intercalandi, quam præclaram scieutiam per traditionem acceperant, cœperunt degeneres illi discipuli excutere a se jugum tra- ditionis oralis, et se opponere fixioni mensium, seu noviluniorum, dicentes, sensum præcepti non esse, ut figatur novilunium secundum supputatio- nem, nec tam sublimibas opus esse disciplinis, sed secundum visionem lunæ, ex ore duorum testium, sive illi docti fuerint, sive indocti. Unde sapien- tes illius ævi necesse habuerunt rationes illorum frivolas solidis argumentis refellere; e quibus אל תחושו לראות הירח כי ההשבון : R. Gamaliel dixit lite curare visionem lunæ. Supputatio enim potior est. Hoc ego sum edoctus per traditionem nostram a domo a patris mei Abba, mensem lunarem non habere pauciores, quam 29 dies cum dimidio e: 793 scrupulis. » Id quod docet nos Rabban Gama- lielem innixum non fuisse phasi lunæ. Hoc am- plius confirmat ex duobus textibus Mishnæ tract. Bosk hasskanak, cap. 3, in quorum altero legitur. SS17 Venerunt aliquando duo et dixerunt : Vidimus eam suo tempore, die nimirum tricesima. Nocte autem intercalationis ejus, sub egressum sci- licet diei tricesimi, non apparuit, et acceptarit eos Rabban Gamaliel. Ex quo loco concludit, Gamalie- lem, qui testes istos mendacii non arguit, postha- bito horum testimonio, supputationi potius ad- hæsisse ad annum intercalandum. Addit insuper דמות צורות לבנות : in eodem Mishnae capite legi TANTO Gamaliel figuras lunarum' ha- buit in cœnaculo super tabula in pariete, quas mon- straret imperitis: ut nempe Sadducæos Boetha- Busque convinceret sibi notos esse lunæ motus, ejusque dum renasceretur figuras pro quolibet Inense, quas discipulis ea in tabula ostenderet. Tertium istis addere textum Mishnæ poterat, quo narratur sanctificatum novilunium fuisse, sive Juna tempore suo visa esset, sive non. versarii contra objicerent. Hæc aliaque pers Abarbanel, quem tamen permirum est, vel mum Eliezeris canonem, imo et Gamalk culos, quos citat Eliezer, omisisse. Cæte hac disputatione multa colligo. XVII. Primum est, quo magis ac magis tur, non inanem doctissimi Petavii conject: fuisse, illo tempore quo Dominus in Juda tem obiit, non convenisse inter Judæos timo Paschatis die statuendo, nec defui non probarent ex sola lunæ phasi, ac, nost rum testium relatione, menses definiri, tisque calculis astronomicis annum insupi calari quando, vel ipsismet Karris certum sit Gamalielem cum suis Pharisa rum Mishnici ritus et mores collegeru supputatione stetisse. Hic enim R. Gamal est cujus Lucas meminit Act. v, 34; honorabilis universæ plebi, et quo magistro Paulus usus est. Thalmudistæ tradunt, privilegio fuisse illi concessum, ut filios i que suos Græcorum lingua et disciplinis ret. Adduntque insuper R. Simeonem eju a synedrio tandem obtinuisse, ut ex calcul nomico Neomeniæ deinceps statuerentur : plane anterioris dissidii aliud argumentum Alterum est, a primæva ætate astro supputationes in usu apud Israelitas fuis bus refragati non sint nisi Sadducæi, qui tarum parentes exstitere. XVIII. Sed et hoc præsertim iterum de cum tempore Christi inter Judæos non cor de assignandis noviluniis, statisque solen diebus, Sadducæis a phasi lunæ menses al tibus, et Pharisæis, Gamaliele duce, sole, hinc factum esse, ut Sadducæi nonR tera, imo quandoque tertia post Pharis Pascha celebrarent. Quamobrem haud prorsus Epiphanius scripsit, illo anno, qu nus passus est, Bópuбov dissensionem, de Pasche die consignando accidisse; ut de bus Pascha immolatum comestumque fuer XIX. Sadducæorum conatus et doli st sabbato ineunte agatur. Ut vero Epipha magis magisque hac in parte concilietur paucis, quid thalmudistæ ipsimet Hieroso rursum tradant in tract. Rosh hasshanak, § 1, ubi exponunt hunc Mishnæ textum, ¡ Mishna Babylonica habetur (D'D\N'27 .R. Elie בזמנו וכין שלא נראה בזמנו מקדשין אותו zere fillo Sadoch nequidquam refragante: Quam- obrem manifestum est, inquit Abarbanel, funda- mentum hujus rei non consistere in visione, sed in supputatione : quodque simul refutarentur, que ad- receperunt testimonium de novilunio a qu mine. Posthac autem Boethusæis fallacite bus, statutum est, ut non acciperent

mis loco eap. xim, 1. Ante diem festum Pasche, sciens Jesus quia venit. hora. ejus, etc. Quo videtur. innui Jesum cenam postremam egisse prius cum discipulis suis, quam solemnitatem paschalem agni comestione Judzi auspicarentur. Quidni vero verbis istis hoe tantummodo significetur, scivisse Jesum anie diem festum Paschae imminere tempus quo transiturus erat ad Patrem, juxta atque di- - scipulis biduo ante prznuntiaverat? Hoc non absonum adeo esse intelliget quisquis implicatio- res esse Novi quoque Testamenti narrationes locutionesque expertus eril, aique ad mulla illa que simul complectuntur secernenda accurata diligentique consideratione opus esse, Cicterum. Bechartus lib. De auimalib. Scrip. sacr. cap. 50, ubi de agno paschali, eonsultissime observavit, verba hzc zgb tz Éoptüe o0 Dásya, ante diem festum. Pascha, nihil aliud significare, quam ipsa paschalis festi primordia : ac si dixissel evange- lista, bv «i «gocopcío, ut quemadmodum zpó- Aorac, sie praecedit orationem, ut nihilominus pars sit illius, ita mposoprísv prima quoque solemni- tatis pars fuerit. Praeterea, ul ante monuimus, quamlibet ab esu paschalis agni festivitas inchoari censeretur ; attamen prima illa dies qua Christus illud comedit, non ita solemnis erit, uti sub- sequens, quara pontifices tatam polius ratamque haberent; unde a Joanne stagna nuncupatur. Erat euim, inquit, magnus dies ille Sabbati **, lioc est maxime festivus. 1n hac enim posteriori die festales hostias immolaturi erant, ut nonnisi in altera proxime insecutura, manipulum prinitia- rum essent oblaturi. Atque hzec de supremo Chri- sti Paschate dixisse sufficiat, collatis Judeorum scrifiis cum evangelistarum relationibus, ut con- stet Dominum azymo pane Eucharistiam conse- erasse. Nune de azymorum apud Christianos usu restat ut dicamus. XXIX. Panis a:ymus non ab omwibus olim ad Eucharistiam admissus Cur ab Ebionitis. — Quam- libet vero Dominus azymum panem in corpus suum primum transmutarit, tamen ab omni Ec- clesia ejusmodi panis ad sacrificium deinceps ad- missus non est. Epiphanius (Mieres. 20) narrat peculiarem hunc Ebionitarum ritum fuisse, ut ad imitationem mysteriorum quz peraguntur in Ee- clesia, Eucharistiam ex panibus non fermentatis semel in.anno, paschali utique tempore, confiee- rent. Nimirum hi haretici eum Judaiez legis tena- cissimi essent, nec aliis panibus przterquam azymis in Pasehate vescerentur, panes alios ad Eucharistiam adhibere non poterant. Quod vero subjungit Epiphanius Ébionitas aquam nudam absque vino consecrare solitos, id evs ab Elxaitis seu Sampseis, quibuscum postliae coaluere, didi- Quo tempore natus est. Moyses. Genuerunt pa- rentes; ei, formosum eum viderent, pepercerunt ; sed, deereli metu, eum absconderunt ; post auteni timore pulsi eum projicere festinant, sed, miseri- cordia moli, rem prudenter agunt; quippe qui ar- cam, ad imitationem Noe, operati, invocato Dco Noe, parvulum in flumen projiciunt in area inclu- sum, quo, dum decreto. parere viderentur, parvuli suluti consulerent. Hii quidem eum projiciunt, Deus autem jubet inseiam Pharaonis filiam ad flumen descendere; inscia descendit, et, quod non quarc- Dat, invenit: Et post pauca ; Salvus factus est Moyses in figu- ; Tam communis Ecclesiarum salvationis, Arca enim e ligno, lignum autem ex aqua;iesperato salus, et qux eum recipit, non Jude, sed gentilis et Zgy- ptia. Et rursum : Omnia ita facta. sunt ut. existimari non possent humana virtute facta. Quis enim dicere potuisset suum esse Moysen? parentes? sed pro- jecerunt; ;Egyptii? sed non genuerumni; mater, quia aluit? sed altera mereedem dedit. Quoniam igitur nullius hominis esse invenitur, Dei ideo est homo; Sic genitus et salvus factus, didicit scien- liam ZEgyptiorum : sapiens namque qui eum do- cebat. In bellis enim. mittuntur speculatores ad ante exploranda hostium consilia, et sie committatur pu- D gna. Quoniam igitur eontra /Egyptios certaturus erat Moyses, pie ZEgyptiis subjacuit, ut Agyptio- rum res exploraret, et Deum hominibus preha- beret. Ejusdem. — Obvius. fuit eis. pugnantibus. Invenit. quod non quierebat; scd frater adversus fratrem

lenus lecta sunt Photiani dissidii monumenta, tum Græca, tum Latina, sive typis mandata essent, sive manu exarata, in quibus ne ypb quidem de symis occurrat. Photius nimirum apprime nove- cat azymoruin offerendorum ritum ipsa divinæ Encharistiæ institutione comprobari, quam sine fermento peractam a Christo esse, ex totius Eccle- siæ traditione scribit in Bibliotheca. Nondum enim ezengitatum effugium erat desperantium illorum Græcoruin, qui sciscitante Humberto cardinale, unde Dominus Jesus fermentatum in cœna habuerit, am in omnibus finibus Israel non inveniretur, respondebant, Si creditur omnipotens, potuit subito mdecunque fermentatum exhibere, aut certe ipsum azymum benedicendo fermentare. Nec rursum istud alterum quod Euthymius Zygabenus pro suorum indo fermento postea tandem commentus est; puta Christum ejusque discipulos uno die Pascha Judaicum antevertisse, et decimo tertio die, non decimo quarto, vespere paschalem agnum cum lactucis agrestibus et azymis, stando et baculos præ manibus tenendo comedisse, tum cœna hac cæremoniis lege Moysis sancitis peracta, alla- Bum denuo panem cominunem, proprie dictum sen Fermentatum, et jusculum; ex quo pane corpus suum confecerit, dederitque discipulis suis. Non exim fuisse vetitum paschalem cœnam prævertere, cumque decimi quarti diel vespera nondum ades- set, fermentatis rursum panibus veɛci. Quæ quam wana sint, nullo negotio deprehendet quisquis Ju- deorum leges consuetudinesque, quibus ad mor- ſem usque Dominus obsecutus est, diligenter scru- lates erit. Quinam ergo Christus Pascha anteverte- rit, quod die mensis altero a decimo quinto man- ducari neutiquam fas erat; ita ut qui forte for- luna propter immunditiam ex funere admissam incunte die decimo quinto mensis illud non edis- set, nonnisi altero decimo quinto die mensis serandi hoc [LXXXVI] possent eelebrare ? Quorsum etiam illi baculi? ac si tune Christus ejusque discipuli stantes et baculos tenentes cœnaverint, rum ejusmodi cæremonia, Judæis ipsis attestan- tibus, ea duntaxat nocte qua filii Israel ex Ægypto profecturi erant, observata fuerit, subsecutis vero temporibus, vel recumbendo priscorum, seu Græ- corum, seu Romanorum more, vel sedendo perege- rim, atque etiamnum hodie peragant. Nibil quippe a pristino paschalis cœnæ edendæ ritu Judæi de- seiverunt, etsi agnum integrum manducare non sudent, lege Mosaica prohibente ne edatur nisi in loco quem elegerit Dominus, hoc est Hierosolymis. Dominum Jesum aiunt primo die azynıorum facta vespere “, Pascha celebraturum discubuisse. Idem Joannes annuit, ubi legimus Christum a cœna sur- rexisse, ut discipulorum pedes lavaret, et iterum recubuisse “. Undenam etiam Euthymius habuit, quod ipse subinde suggerit, diebus azymorum, jus apponi non licuisse mensis Hebræorum? Leo Muti- vas cum jusculo aut eliquamine ad paschalem cœ- nam adhiberi solitum testis est locupletissimus. Sic Buxtorflus, Synagoga Judaicæ cap. 13: Appo-' nunt patellam aliam aceto plenam, inquit. In ejusmodi itaque patella Dominus bnecellam intinxit, quam Judae Iscariot tradidit. Nec quisquam objiciat Judæos uno die decimum quintum paschali cœna etiamnum quotannis prævertere, atque duobus diebus Pascha provov shum vespere agere. Nequaquam enim illi censeri debent Paschatis vesperam antevertere: sed cum lex jubeat ut agnus die decimo quarto mensis primi, ad vesperam de- elinante sole, immoletur, et decimo quinto ejusinodi mensis edatur, nec alioqui satis constet, quis de- cimus quintus habendus sit, an qui a concursu solis et lunæ numeretur, an qui a prima lunæ phasi, seu apparitione; ut scrupulus omnis auferretur, duobus diebus qui decimi quinti perinde censeren- tur, Pascha celebrandum duxerunt. Inanes ¡gitur prorsus Euthymii conjectationes sunt,quas tamen Simeon Thessalonicensis (a), aliique Græci avidius sunt amplexati. - XL. Azymi panes ante Photium a Romanis ad aram oblati. Ilic non disputo, num ab Ecclesin Occidentali sie perpetuo fern entum omissum fue- rit, ut nonnisi panes azymi unquam oblati sint. Absit ut difficilis hujus quæstionis quæ inter eru- ditos primi subsellii agitata est, arbiter sedeam. Auctor librorum De sacramentis, qui Ambrosins Magnus Mediolanensis fuisse putatus est, ac sał- tem sæculo sexto, imo quinto, ac forsan quarto vixit in provincia, quæ mores diversos a Romanis sectabatur, usitatum panem adeoque fermentatum ad Eucharistiam adhiberi solitum testatur (b) : Tu forte dicis : Panis meus, panis usitatus. Sufficiat vero mibi Ecclesiæ Romanæ morem inquirere, qui Pho- tiani dissidii tempore vigebat. Leo nonus in respon- soria epistola ad criminationes Michaelis Cerutarii et Leonis Achridani diserte satis innuit neminem ante patriarcham Cerularium Latinis negotium fa- cessivisse propter oblationes non fermentatas, imo hunc Romanæ Ecclesiæ ritum adeo recentiorem ævo suo non fuisse, ut a tempore Photii, học cɛt, cum ducenti anni elapsi nondum essent, inceperit. Leonis verba, quæ superius jam attuli, hie repetere non displicebit : Quis non stupeat, inquit, quod post tot sanctos et orthodoxos Patres per mille et viginti a passione Salvatoris unnos, novus calumniator Ecclc- sie Latinorum emersisti, anathematizans omnes quicunque participarent ex asymis. Sed et panes azy-

mos in missa a Romanis consecrari solitos ante Photii ætatem, testatus est Rabanus Maurus, lib. 1 De institutione clericorum, cap. 31, ubl statuit in sacramentis alind non offerendum, nisi quod Domi- nus ipse exemplo suo præscripserit; deinde sub- jungit : Ergo panem infermentatum et vinum aqua mistum in sacramentum corporis et sanguinis Christi sanctificari oportet. Atqui Rabanus, cap. 33 ejusdem libri declarat se missæ ordinem descripsisse, quem Romana aliæque fere omnes per Occidentem Eccle- siæ servarent. Libros autem De institutione clerico- rum ediderat circa annum 820, dum Fuldis adhuc monachus ageret, ante quadraginta et septem cir- citer annos, quam Photius in Romanam Ecclesiam jacere convitia cœpisset. Alcuinus sub Carolo Magno, initio nascentis hæresis Felicis Urgelitani et Elipandi, hoc est ante synodum Francofordien- qua consuetudinem improbat Hispanoram quorum- dam, qui sal in panem oblationis mittebant, quod nec universa Ecclesia observat, inquit, nec Romana custodit auctoritas. Tum subinde pergit : Tria suni, quæ in sacrificio hujus testimonii offerenda sunt, panis, aqua, el vinum. Panis, qui in corpus Domini consecratur, absque fermento ullius alterius infectio- nis debet esse mundissimus. Ex quibus verbis perspi- cuum fit, panem duntaxat azymum, non fermenta- tum, tempore Albini Flacci seu Alcuini adhibitum a Romana Ecclesia ad aram fuisse. Permirum est, quod quidam contendunt, Albinum Ecclesiæ Gal- licanæ, vel Anglicanæ suæ potius, quam Romanæ ritum significare voluisse, quando ipse diserte no- minat Ecclesiæ Romance auctoritatem, cujus cære- moniarum callentissimus juxta et tenacissimus erat, ut patet ex ejus opere De ritibus Ecclesiæ. - XLI. Imo ante sextam synodum oblati. ·Roma- nam Ecclesiam fermentatos panes in sacrificio jam olim exhibuisse probare conabantur Nicetas aliique Græci auctoritate canonis Trullani undecimi, quo vetatur ne Christiani cum Judæis azyma comedant : hunc enim canonem annuente Agathone papa sanci- tum fuisse post Meletium nostrum aiebant. Scilicet canoues synodi illius, quæ Quinisexta appellata est, sextæ syno:lo generali quæ sub Agathone papa celebrata erat, ascripserunt, quanīvis multis annis Humbertus huic commento historiam sextæ synodi opponit, qua ferebatur legatos Agathonis cum a Constantino Pogonato imperatore rogati es- sent, queinnam Romana Ecclesia ordinem teneret circa sacrificium corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi, respondisso: In calice Do- mini non debet solum offerri vinum, sed aqua mistum. Nam si solum vinum offertur, sanguis Christi incipit esse sine nobis. Et si aqua pura of- fertur, sola plebs incipit esse sine Christo. Quando utrumque admiscetur, id est vinum et aqua, tunc sacramentum spiritua!c perficitur. Oblatio in sacrificium altaris offertur, nullam comm [LXXX VII]aut corruptionem fermentati debt sicut B. Virgo Maria absque omni corruptio stum concepil el peperit. Hinc in Ecclesia u nuit, ut sacrificium allaris non in sericó aut tincto, sed in lino terreno celebretur, sicu Domini fuit in sindone munda sepultum. Sic ‹ munda debet esce fermento, juxta quod in gi tificulibus a beato Silvestro legimus esse i llæc refert Humbertus libro Contra Nice profecto esse accepta videntur ex codem et libro, quem Paulus diaconus præ oculi cum caput 4 libri VI Historia Longobarden beret. Nam Humbertus ea quæ proxime HI rent quæ modo retuli, iisdem mox verbis pergit quibus Paulus diaconus. Atqui Pank sæculo labente florebat; hoc est centum pi a celebratione sexti concilii generalis, el antequam Photius schisma Ecclesiaru retur. XLI. Sanctus Thomas in Catena aures thæum, c. xxvi, et alibi (b) azymorum we firmare nititur testimonio beati Gregorii Registro docuerit, perindo licere offerre pa mos el fermentatos. Idem paulo fusius 1 nopoli in ædibus fratrum Prædicatoru Dom. 1252, editusque est a Stewartio. Ne in hoc tractatu locus sumptus dicitur ex Gregorii, sed ex ejus Vita Græco sermone co Ad hunc itaque modum tractatus auctore rii verba afferunt. Audiant Græci, inquiu hoc B. Gregorium in Dialogis (lege Diak Græci loquuntur, aut simile quidpiamı, u tus series cohærcat) quæ et qualia, sacran trahentibus responderit Græco sermone, cun cia trans legatione fungeretur. Dicit enim moveri quæstio, quod in Ecclesia alii fers offerunt, alii panes azymos. Esse xamque I distinctam quatuor ordinibus novimus, sci manorum, Alexandrinorum, Hierosolymitas Antiochenorum; quæ Ecclesiæ generaliter mi tur, cum unam teneant catholicam fidem. tumen utuntur officiorum mysteriis. Unde | mana Ecclesia offerat panes azymos, proj Deus sine ulla commistione carnem suscep ptum est : Verbum caro factum est, et ha nobis,› Sic ergo pane azymo efficitur corpu Nam cæteræ supradictæ Ecclesiæ offerunt | tum, pro eo quod Verbum Patris indutum e et est verus homo : ita quod fermentatus sceatur furinæ, et efficiatur corpus Domɛint m Christi (c). Sed tam Romana Ecclesia, qua ctæ pro ineffabili mysterio, tam fermentati azymum dum sumimus, unum corpus Salvate efficiuntur. Hæc sunt verba Gregorii quæ in V (c) Deest hic vocula aliqua aut legendur corpus Saltatoris nostri efficimur,

tabant, el frustra ad cœlum terramque rum semper in tenebris sint, et non possint wvolare insidiis. Hæc plane probrosissima sus Scribas et Phariscos, nec ab ejus- inibus profecta, qui Scribarum et Phari- alas traditionesve, ut Ebionita, magni Lobservarent, quin potius exsecrarentur, ✿ Molorum cuitu nihil aut parum disere- ■ generis atque ingenii sunt quæ idem ¡us recitat ad hæc Isaiæ verba, cap. xxix, sapumatus est illusor, › etc. Quæ nos super angelis ejus intelleximus, inquit sanctus sarei contra Scribas et Pharisa'os dicta r,quod defecerint Asutepetal, qui prius Devtɛpwtal, populo traditionibus pessimis, et ad deci wplices diu noctuque vigilabant, qui peccare nomines in verbo Dei, ut Christum Dei Fi- ent. Ad eumdem sensum interpretari altera hæc prophetæ verba cap. xxxi, mortimini, sicut in profundum recesseratis, ‚ › etc. Nazaræi, inquit iterum Hierony. mu istum sic intelligunt : 0 filii Israel, qui tssimo Dei Filium denegastis, revertimini I ad apostolos ejus. Si enim hoc feceritis, ſeletis idola, quæ vobis prius fuerunt in cadel ex vobis diabolus, non vestris nd misericordia Dei : et jurenes ejus qui pro illo pugnaverunt, erunt Ecclesiæ vecti- sisque fortitudo el petra illius pertransibit. i quoque, et dogma perversum ad crucis rgª convertent. Domini quippe sententia ignis sive lumen in Sion, et clibanus Jeru- - nium fidem magni faciebant. Ilæc rur- produnt, quanto odio Nazareni Chri- eribarum et Pharisæorum traditionibus omlis abhorrerent; gentium vero insuper Christam Dei Filium ac Deum commen- Inanis Græcorum philosophia cruci jugo Suit. Sed quam benevolo animo erga re- his Christianos affecti essent, et quanto sulum gentium apostolum ac doctorem rentur, discrtius efferunt in duabus aliis mibus in priores versus capitis x ejusdem , quas perinde refert Hieronymus ad lam Hebræi credentes in Christum hunc odisserunt. Primo tempore hæ duæ tribus, 1 Nephthali ab Assyriis captæ sunt, el duciæ ■ terram, et Galilæa deserta est, quam heta dicit alleviatam esse, eo quod peccuta ttineret. Postea non solum duæ tribus, sed quæ habitabant trans Jordanem, ct in ducta sunt in captivitatem. Et hoc, inquiunt, nunc dicit, quod regio cujus populus pri- us est in captivitatem, et Babyloniis scrvire quæ prius in tenebris versabatur crroris, tum lucem prædicantis viderit Christi et ex versas gentes Evangelium seminatum. Hæc : quidem ad vocationem gentium corumque fidein laudandam spectant; quæ vero mox subjungit, ex- pressiora sunt et validiora: Nazaræi quorum opi- nionem supra posui, hunc locum ita explanare co- nantur. Adveniente Christo, et prædicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisæcorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum ex- cussit de cervicibus suis. Postea autem per Evange- lium apostoli Pauli, qui uobissimus apostolorum fuit, ingravata est, id est, multiplicata prædicatio, et ad terminos gentium, et viam universi maris, Christt Evangelium splenduit. Deuique omnis orbis qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et ido- lolatria et mortis vinculis tenebatur, clarum Evan- geliorum lumen aspexit. Altera ista XII. Christum uti Deum coluerunt. Nazarenorum expositione, qua apostoli Pauli præ- dicatio, a qua Ebionita et Cerinthiani, perinde abborrebant ac Judæi, unaque gentium fides miri- fice extolluntur, hoc dubio procul significabant, sc totius Ecclesiæ quæ per universum orbem dif- fusa erat, doctrinam approbare, nec ad instar Ebionitarum et perfidorum contribulium suorum, Christianos ex gentibus, a quibus Christus uti verus Deus Patri consubstantialis (exstinctis Samosateni et Photini hæresibus, suppressaque nuper Ariana), secundum traditam ab apostolis ac præsertim a Paulo fidem colebatur, tanquam idololatras aut Anthropolatras taxare, nec proinde ipsum deitate sua spoliare. Id quod manifestius adhuc deducitur ex Expositione ipsorum altera quamı Hieronymus inserendam censuit in commentario suo in cap. vui Isaiæ, ad hæc verba ŷ 13 : Dominum exercituum, ipsum sanctificate, et erit vobis in sanctificationem ; in lapidem autem offensionis, et in petram ɛcandali duabus domibus Israel. Quæ quidem, cum de su- premo universorum Deo Domino exer- cituum a propheta pronuntiata sint, de Domino Jesu Christo Nazareni incunctanter accipiebant, et interpretabantur [XCV] Duas domus, ait doctor sanctus, Nazareni qui Christum ita recipiunt, ut observationes legis veteris non amittant, duas fami- lias interpretantur, Sammai et Hillel, ex quibus orti sunt Scribæ et Pharisæi, quorum suscepit scholam Akibas, quem magistrum Aquilæ proselyti autu- mant…... Sammai igitur et Hillel, non multo prius quam Dominus nasceretur, orli sunt in Judæa, quo- rum prior dissipator interpretatur, alter profanus; co quod per traditiones et devtspwoɛiç suas legis præcepta dissipaverint, et maculaverint. Et has esse duas domus quæ Salvatorem non receperunt, qui factus sit eis in ruinam et in scandalum. En de mente Nazarenorum, ut et cæterorum Christianorum, Do- minus Jesus Salvator noster, ipse Dominus exerci- tuum est, non nudus homo ac simplex creatura. XIV. Idem ex corum Evangelio probatur. Et certe in ipsorum Evangelio Christi deitatem di- sertissime expressam fuisse discimus ex fragmen-

$23 to, quod Hieronymus, qui Evangelium illud ex Hebræo seu Syriaco idiomate in Latinum transtu- lerat, in codem commentario in caput xı Isaiæ re- citat in hunc modum : Factum est, cum ascendisset Dominus de aqua, descendit ſons omnis Spiritus sancti, et requierit super eum, et dixit illi: Fili mi, in omnibus prophetis exspectabam te ut venires, et requiescerem in te. Tu es enim requies mea. Tu es Filius meus primogenitus, qui regnas in sempiter- num. Secundum tritam in Scripturis et apud Ju - dæos loquendi normam, ejusmodi clausulæ, qui regnas in sempiternum, qui es benedictus in sæcula, soli Deo vero, nec ulli creatæ substantiæ conve- niunt. Unde in codem Evangelio ut ab Ebionitis legebatur, nihil tale illo loci reperiebatur, ut com- pertum fit ex excerpto quod Epiphanius recitat hæ- resi 30 § 15. - XV. Ex aliis item ipsorum expositionibus. Ad hæc, idem Hieronymus in caput x labacuc, verborum istorum, Deus ab austro veniet, etc., expositionem affert, quam se ab Hebræo, utique Nazareno, non puro puto Judæo et Christianæ fidei infenso, accepisse testatur, qua Christi divi- nitas apertissime enuntiatur, ejusque antequam carne nasceretur, exsistentia: Audivi ego Hebræum, inquit, istum locum ita edisserere: quod Bethleem sila sit ad austrum, in qua natus est Dominus et Salvator, et ipsum esse de quo nunc dicitur: ‹ Do- minus ab austro veniet; hoc est, nascetur in Beth- Icem, et inde consurget : et quia ipse qui natus est in Bethleem, legem quondam dedit in monte Sinai, ipse est sanctus qui venit de monte Pharan. Pharan quippe est locus montis Sina. Plane, ut interpreta- tio prima initii capitis ix Isaiæ, quæ ab Ilebræis accepta dicitur, Nazarenorum est qui in Christum crederent; rursumque ubi Hieronymus ait, in cap. x1, eruditos Ilebræorum, illud quod in Matthæi Evangelio scriptum est, quia Nazaræus vocabitur, ex initio istins capitis assumptum putare, illic Na- zarenos significatos voluit; sic quoque_llebræus ille qui ex llabacuc verbis Deus ab austro veniet, supremam Christi deitatem prædicabat, e Nazarenis fuisse omnino censendus est, a quorum Scripturas interpretandi methodo nullatenus discreparet, ut ex collatione perspicuum fet. Hujus etiam generis crant Hebræi illi, quorum expositionem septuaginta hebdomadum Danielis sanctissimus idem librorum sacrorum interpres affert in cap. 1x hujus alterius prophetæ. IIl enim Christian! erant, non Domino Jesu Christo infensi. XVI. Ex alio Hicronymi loco. Denique, cum Hieronymus ubi de Ebionitis loquitur, vulgo soleat Interjicere, eos Christum Maria anteriorem non agnoscere, nusquam hoc de Nazarenis insinuavit, sed eos credere Jesum esse Filium Dei : ita ut alios de gente sua dure perstringerent, quod Dei Filium denegassent, velut ex ipsorum adnotationi- bus quas ante recitavi, compertum fit: huncque duntaxat nævum in cis reprehendit, quod cum crederent in Christum, legis cæremoni: secius retinerent. Horum porro de Chris sic rursum paucis enuntiat epist. 80, qu: Augustinum, postquam de Ebionitis di Christianos esse se simularent, de Nazaı jicit : Usque hodie per totas Orientis syna ter Judæos hæresis que dicitur Minaen Pharisæis est, usque nunc damnalur, quaş ı zaræos nuncupant, qui credunt in Christu̸ı Dei, natum de Virgine Maria, et sum ess qui sub Pontio Pilato passus est, el rasu quem et nos credimus: sed dusi volunt çi I et Christiani, nec Judæi sunt, nec Christi pler circumcisionem scilicet et Judają quosdam quibus plus æquo adhærescerg] secundum simpliciorem Christianorum. Adei professionem, quam Nazareni, cum Christianis, tum regione, tum moribus seg tur, ab apostolis acceptam apud se servav qualem Symbolum apostolicum exhibet, & Christum Dei Filium, idem prorsus era, Christum vere et proprie Deum esso, ex { genitum. Unde Hieronymus.subdit, in que credimus, ut significet eamdem esse Naza ac nostrorum Catholicorum fidem : eo quod, ut ante ex ipsomet sancto doctors] est, Nazareni Üdem gentium, a quibus · uti verus Deus colitur et adoratur, dignis tanquam ab idololatriæ crimine immunem( darent. XVII. A Judæorum synagogis alieni erai reni. · Cæterum, quod Hieronymus in ad Augustinum de Nazarenis nostris dict verbis exorsus sit : Usque hodie per totius synagogas inter Judæos hæresis est quæ die næorum, etc., nequaquam significare volu tandus est Nazarenos cam Judæis in convenire solitos, unaque cum perfidis Į fuisse, ita ut ab eis sese non sejunxeriu admodum recentiores quidam Hieronymi d tellexerunt sed saneti doctoris germanus sensus iste est, Nazarenos per Orientis a Scribis et Pharisæis ac reliquis Judæin fuisse adeoque proscriptos tanquam hær Minæos. T Minin enim idem apud rabl nat, quod hæretici Græcis ac Latinis. Qui fecto Nazareni in synagogas að preces cui aliis convenissent, quos tanquam Domini : toris sui Christi infensissimos hostes agr et exhorrerent? Qui rursum fieri potuisse dæos inter et Nazarenos commercium ullun quoad rem divinam ac religionem, em Judæi Pharisæique ipsomet Hieronym [XCVI] illos tanquam hæreticos el profa marent et exsecrarentur? Usque hodie, cap. v Isaiæ, Judæi perseverant in blasph tcr per singulos dies in omnibus synagogi: mine Nazarenorum anathematizant vocabul stianum. Quod in cap. Lu iterum testa סגין

rales simul et necessariæ sunt, sine quibus vila duci non possit; quo in genere sunt illæ quæ ex cibis quibus quod exhaustum est, repletur, et quæ ex necessariis indumentis percipiuntur. Aliæ item naturales, sed non necessariæ, ut venereorum naturalis et legitimus usus. Etsi enim venercæ voluptates ad generis totius conservationem spe clant, non tamen ejusmodi sunt, ut iis sub motis in virginitate vita transigi nequeat. Aliæ postremo nec necessariæ, nec naturales, ut ebrie tas, petulantia libidinis, ciboruin nimia ingurgi tatio. Neque enim ejusmodi voluptates ad vitæ 182 nostra conservationem, nec ad generis pro pagationem conducunt; quin officiunt. Quamobrem ille, qui Deo acceptam vivendi ratione fitetur, eas tantum quæ simul necessariæ sunt et naturales, consectari debet: illas vero qu rales, non tamen necessariæ sunt, posteriori loco habere, nec nisi congruenti tempore, loco, sura adhibere. Reliquas demum oportet penitus rejicere. Quæ honestæ voluptates censeri debeant. stæ porro voluptates eæ prorsus censendæ sunt, quæ nec eum tristitia juncta sunt, nec penitendi causam afferunt, nec aliud incommodum pariunt, nee modum excedunt, nec denique nos a seriis negotiis admodum abstrahunt, aut servituti man cipant. De tristitia. Hone Tristitiæ quatuor species. Tristitiæ quatuor species: mceror, molestia, invidentia, misericor dia. Mæror est tristitia vocem adimens: molestia tristitia premens: invidentia, tristitia ob alterius bona: misericordia denique, tristitia ob res alio rum adversas. De timere. Timoris genera. Sed et metus sex sunt genera segnities, pudor, verecundia, stupor, terror, an gor. Segnities est metus impendentis actionis. Pudor, metus ex vituperationis exspectatione: optimusquo est hic affectus. Verecundia, metus ob admissum turpe facinus at ne hic quidem affectus extra spem salutis est. Stupor, metus ex immani aliqua re animo objecta. Terror, metus ex insuelm rei specie contractus. Angor denique, metus ne vola nostra infeliciter cedant. Tunc enim angore allì cimur, cum metuimus ne quod aggressi sumus, bene non succedat. De ira. Ira est sanguinis qui cordi affusus est, ebullitio, ex exhalatione, seu fuligine bilis proveniens unde et Græce appellatur, et ". Est etiam interdum ira, ulciscendi libido. Nam cum 6 Nemes. De nat. hom. c. 20. • Nemes. c. 21. * Codd. mss. et Nemesius Sic vetus interpres, sed et nocent. sed et officiunt. 3 Reg. 8, Colb. 1, cod. S. Hil. et Neinesius Vetus interpr. les. a Variarum timoris specierum definitiones diverso ordine prosequitur Nemesius, cui co omnes ferme codd. Regii, Colb. 1 et cod. S. Hil. ac 1 statuunt bxvov, id est, segnith stuporem. 3,1 terrorem. 4, angorem. 5, pudorem. 6, verecundiam. Cum editis vero aliisque codicibus consentiunt interpretes.

sui ipsorum vitam compleverunt, et in flae corpus A luminum adducentem. Non pulsemus autem s latificantes et pulchrificantes, miseram animam nigrificaverunt et obscuraverunt, et a primordiali pulchritudine expulerunt, et tormentis tradiderunt, et peregrinam a Deo, miseram perfecerunt. Papæ deceptionis quales malas retributiones philocosmi ex mundi deliciis carpunt ? Non tamen oportet has vocare lætitias, sed tristitias, quoniam dominam animam interliciunt. In hoc quidem philocosmi, id est, amatores mundi : in intelligibili autem paradiso divinarum Scripturarum, philothei id est, amatores Dei, exercitationi selpsos tradentes, el in divina meditatione perseverantes, et vigiliis, et orationibus et lacrymis Deo approximantes, habent pro sensibilibus arboribus venerabiles pa- tres, foliis comatos et florentes divinis virtutibus: B hunc quidem ut olivam. fructiferam ; hunc autem ut palmam florentem ; alium ut cedrum, et alterum ut cypressum : alios ut lilia agri florentes, et ut lignum plantatum secus aquarum decursus "; alteros et divinos modos ipsorum, et virtuosas commen- dationes, et delectabilissimam ad nos et mansuelsm pædagogiam cum diligentl labore, et perseveranter et bene compuncte immeditantes, bono odore et bona resonatione dogmatum ut floribus pulchri- ficantur, et divina eloquia, et dulciora super mel et ſavum ”, ut arborum fructus comedenter, el ex incoinquinatis et super crystalli speciem aquis bibentes, scilicet charismatibus spiritus, Deo ap- proximant irrequiescibiliter, et ipsam lætitiam et exsultationem interminabilem possident. Finis au- tem ipsorum, vita æterna “, gaudium indeficiens, ketitia sine tristitia, requies interminabilis. Dere- linquentes enim terrena, in cœlos abierunt, con- cives angelorum exsistentes, Dei gloria vere, sci- licet intelligibili paradiso, dignificati sunt: et bonis quæ præparavit Dominus diligentibus ipsum, effecti sunt participes: quod autem utique jucundius, Ali Del et hæredes effecti sunt, et nequaquain a Dei gloria separabuntur, sed cum ipso in intermi- nabilia sæcula regnabunt, ut bene viventes, bene et fruentes, digna laboribus referentes “. De incendentibus Scripturæ sacræ. et inutiliter, sed prompte magis et persever neque fatigemur pulsantes : sic enim nobis ape Qui enim petit, accipit; et qui quærit, inve pulsanti aperietur “. Deliciemur igitur insati in divinis eloquiis, et superdelectemur in conversatione sanctorum Patrum. Gratiam [ enim divina gratia inconsumptibilem por et in eos qui sincere ipsam desiderant sine ingreditur. Si igitur legamus semel et bis, intelligamus quæ legimus, non segnes effic neque negligamus, sed perseveremus, exerci interrogemus. Interroga enim patrem tua annuntiabit tibi ; seniores tuos, et dicent tibi' enim omnium est cognitio. Haqriamus au semper fluentes aquas, ex paradisi hujus salientes in vitam æternam ". et sordes ( peccatorum expurgantes, et carnalis delect sitim sedantes, et obtenebratos oculos delictis nostris abluentes, et apud divinam pure speculari operantes, et si sic præp omnino, et salúte potiemur, et gaudio sine t implebimar, et vitam æternam sortiemur. • De divinitate Salvatoris. Potentia et misericordia philanthropi et 1 cordis Dei nostri, qui propter nostram ● humiliavit inhumiliabilem ipsius celsitudin carnem mortalem indutus est, et secundum factus est nobis similis sine peccato, quo erat assumens, et quod erat non deponens, ‹ tum seipsum extremæ humiliationi tradidit p nimiam ipsius ad nos dilectionem : magis pædagogiam ejus, quod est, non alta sapere etiam domicilium aliquod vile non habuit ad tationem, ut ipse testatur dicens: Vulpes habent, et volucres cœli nidos, Filius autem à non habet ubi caput reclinet “. Neque palmı bilis terræ erat ipsi, non germen unum non tunica superflua, sed qua induebatur solt quid utique erat majus hac humiliatione et vi Ut enim unus pauperum secundum omnia e salus est, et quos amicos et fratres paupere vit, his et cohabitavit, humilia semper eligen Pulsemus igitur et nos, dilectissimi, ad optimum D o ineffabilis ipsius sustinentiæ et longanin paradisum divinarum Scripturarum, bene olentem, dulcissimum, speciosissimum, omnino delectabilem, aures nostras circumsonantem omnimodis intelligi- bilium deiferarum avium cantibus, accendentem corda nostra, et gaudio æterno adimplentem, et tristatum quidem consolantem, iratum autem pacificantem, et divino timore firmantem et men- tem nostram ad auro lucentia dorsa divinæ columbæ ascendere facientem, et manifestissimis ipsius alis ad unigenitum Filium et bæredem plantatorem intelligibills vinese reducentem, et per ipsum Patri magis autem incomparabilis sapientiæ | In enim miserabili figura dolosum decepit ? neq occasione dans ipsi consolationem gloriatio dicendum, quoniam et a nudo homine victu sed ab inope vili et paupere. Ostendere igitur perfectnm ejus quæ ad nos ipsius dilectioni tinuit a propriis servis tradi et flagellari, e et alapis cædi, et conspui, et ut malefactor li Ligantes enim fune manus ipsius et coll malefactorem extra civitatem duxerunt, el affixerunt. Ipse autem ut agnus innocens,

donavit. wrarum superutilem narratorem, Damasci jus, in exsilium recessit in Damascum: dixit. Revertentibus autem ipsis in Damascum, La coram tondente ipsam *,sic exibat in- A Deum nostrum *. Ipsius autem Moameth testimo- caput, et neque verbum sonans: quem ■maculata agna secundum viscera vulne- apillos dilanians, cum alteris mulieribus 1 agnum sequens a longe, caput huc et vens, lugubriter loquebatur. CAP. IV. De planctu B. Virginis. , Fili dulcissime, heu me, peregrinæ matris ■ unice Fili, et inter peregrinos ut pere- juste interfecte: propter quid et ego ante sionem non mortua şum ? et non morien⚫ d sic tacens pertransis me, et neque ver- peperit te loqueris ? Viscera mea intra erantur, videntem te sine causa, ut male- ligatum et crucifixum. Cujus gratia velo- B sum perficis, et ei quæ sine tristitia peperit Ioqueris? Sed, o meæ carentiæ prolis et portabilis inopiæ ! Meæ enim peregrina- onsolatorem perdo, et sola et inops inter es derelinquor. Sed, o Fili et Deus meus elinquas me. Et alia verba ipsa Domina igna cum lacrymis loquens, tristitia con- r. A sepulcro autem misericors Deus noster e resurgens, et manuum facturam ex in- vinculis avelleus, omnibus nobis resurre- CAP. V. gitur transferam sermonem, et revertar ad C a doctoreni nostrum et patrem, et magistrunt n. Et seeundum angustum meæ mentis et meæ linguæ, largita mihi de ipso, ipsius bus enarrabo. Iste erat qui:lem in civitate tinopoli prius conversans. Invidebatur autem þer summum ipsius amorem disciplinæ a et Agarenorum litteras edoctus optime, ipsius multam disciplinam et humilitatis em, et eam quæ ad omnes mansuetam et collocutionem, manifestus regi effectus est, re maximo ab ipso dignificatus est, et cuin ibat ut dilectus ad ipsius Moameth foveam, dicain sepulcrum. Et omnia quæ illic con- ione digna conspiciens, et in nihilum repu- D a corde ipsius conservabat omnia ad redar- ■ et confusionem hæc vencrantium, ex et in centesima bæresi Ismaelitarum parum i. Coactus est autem illic a rege adorare Ipsius venerabile, et lapidi acclinari, et Noameth prædicare, qui propter timorem magis autem propter desiderium enarrandi elic, lapidem inclinans conspuit, et fo- sen adoravit, et ad prædicationem ascendens: ■ Dominus “, dixit, et non est Deus præter sal. 3. ** Psal. xvu, 32. Reg. cod. obscure autem quoniam iste. nium non dixit, quoniam est propheta: sed alta voce quidem dixit, testificatus est, obscuri quem isti dicunt (34) : magna voce autem, quoniam apostolus Dei est. Et in reliquum iis convicians, descendita prædicatione, nullo intelligente quod honoratus est a rege et a magnatibus ipsius magni- flce, velut prædicans omnino inquinatum, magis autem et sermones plurimos exponens ipsis sapi- entissimos, et ex grammatica, et medicinali, et reliqua alia sin-plici sapientia. Non enim sancla canibus tradidit, neque puram fidem inquinavit vel transmutavit, sed ut lapis adamas in medio lapidum tenebrosorum et inquinatorem habitans, substan- tiam non transmutavit. Non multum autem post invidens ipsi hujus pædagogus, cui et successit, propter transcendere ipsum in omni sapientia, et non ferens respicere ipsum in proprio ordine proficentem et laudatum ab omnibus, misit ut ex persona ipsius ad alterum regem litteras plenas seandalo velut volentis tradere proprium dominum ad [XXVII] illum et ipsius regnum transferre ad ip- sum. Legens autem litteras rex, rescribit ad Damasci regem amicitiæ gratia, et vituperativos ad Joannem, ut ad proditorem et dolosum, simul autem ad redargutionem ipsius misit missas ad ipsum lit- teras. Utigitur vidit has rex, et in exstasi effectus, confestim advocat Joannein, et ostendit ipsi dolose emissas adversus ipsum litteras, et legens obstu- puit: litteræ quidem, dicens, ut meæ ; sermones autem non mei. Valde enim suæ et magistri assi- milabantur litteræ. Et, ut breviter dicam, propter eam quæ regis et magnatum ad ipsum dilectionem et amicitiam, præcepit dexteræ manus pollicem abscidi. Quo facto, tristitia maxima comprehendit inter peregrinos Joannem : et accurrens abibat ad Dominæ imaginem quam secreto possidebat, habens secum abscissum digitum : et genua flectens, de- precabatur ipsam cum lacrymis et profuudissimo gemitu, ut daret ipsi sanitatem. Hoc autem faciebat per tres dies, quando solus permanebat. CAP. VI. De restitutione pollicis. Inflexa igitur ipsius deprecationibus immaculata Domina, fidelium velocissima protectio, adhærere fecit ipsius digitum unde abscissus est, et in nomine ipsius immaculatæ, et ex ipsa geniti Domini nostri Jesu Christi restitutus est sanus ut alius. Cogno- scens autem hæc rex, ut sanus et gaudens effectus, qurærebat ab ipso quis utique est, et qui ipsum sanaverat. Quod et discens obstupescebat de glo. rioso et inopinabili miraculo. Posterius quidem parum discens, quoniam hujus pædagogus dolum adversus eum machinatus est, pessime cum pœnis NOTÆ.

secundi generis captivitatem, annuntiationem in- De aliis operationibus Joannis. Harrationem alteram de vita sancti Joannis Damasceni ex Vincentii Bellovacensis Speculo dens quoniam est Deus, et inconfusam et insepara- A maculatorum mysteriorum, et sanctarum reliquia- bilem inprincipiatamque, et interminabilem, et per cœloque et luminaribus, terraque et aqua, aere et igne. Simul autem et omnino delectabilis paradisi plantationem, et duplicem bunc ostendens, et ho- minis præparationem et compositionem scribens, naturalia hujus omnia subtiliter enarravit, et post mandati trangressionem, et generis augmentatio- nem, el cataclysmi ablutionem, et in perditione cepit, et quæ de Christo manifeste et diligenter enarravit, et incarnationem, et naturarum unio- nem, et ætatis augmentationem. Simul autem et špientiæ, et gratiæ, et operationum, et volunta- tum duplicitatem, et eam quæ in cruce, et passio- ne, et morte, animæ et corporis et divinitatis co- pulationein. Impassibilis enim exsistens divinitas, elsi caro patiebatur, ipsa impassibilis permansit. Passibilis autem, ab utrisque divinitate neque cum ipsis patiente. Illuminata enim arbore a sole et per securi casa, arbor quidem, quæ nata est pati, scinditur; solaris autem radius non scinditur, sed illasus permanet. Etsi hoc in creaturis possibile videtur, quanto magis facilius in increata et im- passibili natura? Post eam autem quæ de resurre- etione et discipulis apparitione et in cœlos ascen- sione enarrationem extendit, et sermonem, et ad Dei Genitricis genealogiam, et assumptionem im- rum bonorem, et plurima alia apponens, et Anti- christi adventum enarrans, in secundum adven- tum pervenit, in quo et finem libri posuit. Et plures regulas bene sonantes composuit, post hoc el ɛúxatávuxta, id est, bene compunctiva et dulcia cantica, et hene sonantes melodias, et pec- catorum, et ignorantiarum dissolutiones, et dicta edidit et alia multa apponens omnino optimus noster pater, bene loquax hirundo, et benesonans philomela, irreprehensibilis turtur, et simplex co- lumba, Ecclesiæ omnino delectabilis perdix, fide- lium non inclinabilis columna, et gloria, et firma- versio, et obstaculum. Derelinquens igitur nobis ab ipso editas dulces et delectabiles enarrationes, et opera plena gratia, fide et sapientia exsistentia, et ipsius virtuosam vitam, imitatio nobis et ductor effectus, in profundissima senectute migravit ad Dominum derelinquens terrena ad cœlos recu- currit, ad desideratum Dominatorem pervenit, ad interminabilem splendorem, ad desiderabilium su- premum, ad vere cœlorum regnum, consors an- irrequiescibiliter Dei gloriam aspiciens, et ineffa- bili gaudio astans. Coloniæ ex officina Petri Quinteli, anno Christi nati MDXLVI, mense Januario. historiali subjicere cogor; quippe quæ diversa sit a prioribus duabus: licet a secunda non tantopere discrepet. C dam die cum egressus civitatis muros cum schola- Ex gestis ejus“. Eo quoque tempore floruit Joan- ribus suis paulisper spatiaretur, Saraceni subito nes presbyter Damascenus. Hic ab infantia Græcis irruentes more solito, cum hominum et anima- Interis eruditus, infra duodecim annos omnium li- lium multitudine, ipsum quoque rapuerunt, ac se- beralium artium scientiam apprehendit : in amore cum in Persidem detulerunt. Et cum inter prædo- Bei, ac gloriosa. Matris ejus se excreens, mona- nes prædæ divisio fieret, contigit, ut cuidam inter ebalem habitum assumpsit, virgoque permanens eos ditissimo, Joannes in partem veniret; qui, cæ- Reginæ virginum horas quotidie studiosissime de- teris ad servitutis opera deputatis, nutu divino tantabat factusque presbyter in ejus honorem meritis beatæ Virginis erga ipsum mitius ageret. missas devotissime ac frequentissinie celebrabat. Captivus namque, servitutis pensum solitum red- Insuper etiam orationes, antiphonas, responsoria, dere non negligebat, sed et jejuniis ac vigiliis in- prosasque facere consueverat, quas in ejus solem- sistens orationes ad beatam Virginem devotissi- nitatibus ad ipsius laudem dulcissime decantabat. mas quotidie dirigebat. Quod ille gentilis animad- Tradebant ei nobiles viri proprios Glios erudien- vertens, cjus bona conversatione tanquam spiritali des, quos ille non solum litteris studiosissime in- prædicatione convictus, ipsum ire ac redire libe- struebat, sed etiam ad timorem Dei et amorem, in rum quo vellet infra palatii spatia permittebat : omni morum honestate diligenter informabat. Qua- D et die quadam sic est cum allocutus: Mi Joannes

charissime, miratus sum prudentiam tuam, dictandi A pro bono reddidisti : Sarabaīta pessime, quan curtalitatem, scribendi utilitatem, cantandi el orga- nizandi suavitatem, sanctum quoque propositum, et conversationem. Habeo filiului non minus meipso mihi charum, quem [XXIX] precor, ut in artibus li- beralibus erudias, et in dictando, scribendo, legen- do, cantando, sic eum tibi conformare studeas, ut si forte aliquando liber a nobis recesseris, in ipso la- men apud nos quodammodo tolus remaneas. Qui puerum obedienter humiliterque suscipieus, el a primis elementis erudire incipiens, intra paucos annos in omnibus artibus liberalibus instructum adeo reddidit, ut si magistri ac discipuli rhetori- cum dictandi genus attenderent, si litteræ formanı aspiceres, si vocis melodiam audires, nullam esse differentiam inter utrumque clamares. Porro cum imperatori Theodosio pro vitæ meri- to, et morum honestate, necnon et pro eloquentiæ nitore, in quibusdam causis necessarius videretur, missa legatione sub pœna capitis domino mandat, ut ei quantocius mitteretur. Qui præcepto impe- riali contradicere non ausus, Joannem Constanti- nopolim ad ipsum honorifice deduci fecit: impera- tor eum cum honore suscepit, et ei monasterium in quo cum fratribus Deo quiete serviret, in urbe dedit; ubi et ipsemet sæpius veniebat, ac de stalu regni, et salute animæ quæ, familiariter cum co tractabat. De falso crimine in eo punito. Ut autem bonus Joannes ad meritorum augmen- tum probaretur, adhuc in camino tribulationis: C juvenis ille quem in Perside docuerat, suum genus dictandi, et propriam manum scribendi, nequitiæ spiritu exagitatus, epistolam proprio sensu inge- nioque dictavit, scriptamque Constantinopolim furtive direxit, et in palatii loco ubi citius a mi- nistris imperialibus inveniri posset, jactari præ- cepit. Eratque talis: Dilectis amicis, qui sunt in Perside, Damascenus Joannes, monachorum mini- mus, salutem. Noveritis, imperatorem robur exerci- tus ad diversa bella in nationes extremas misisse, urbemque regiam, et finitimas, hominibus vacuas remansisse. Quoniam ergo sapientes estis, securi ve- nite, et victoriam vobis paratam absque mora virili- ter obtinete. Inventa est igitur a ministris epistola, et coram imperatore perlecta. Traditio ab omnibus excla- matnr, et quis hujus proditionis auctor esset, in- quiritur forma litteræ, ingeniumque scribendi respicitur, et Joannes esse imperatori nuntiatur. Statim Joannes quæritur, et cum injuria multa ad imperatoris præsentiam trahitur, ipso mirante, unde tam subito talis tumultus et contra se conspi- ratio oriretur: populus universus intorquens con- vitia mille, non sacerdotem, sed proditorem; nou monachum, sed apostatam proclamabat, et furi- bundus vix manus ab ejus oculis continebat. Tunc imperator, facto silentio, suspirans, ait : O nequis- sime Joannes, beneficiis meis ingrate, malum mihi in te, patriam prodidisti, mihique ac meis libertatem, in captivitatem pessimam nos ret Ostensaque illi epistola respondit ita : Vers, 1 formam scribendi ac dictandi, genus meum i cognovi; sed testis est mihi Deus quod eam non feci. Dumque onènes in eum perstreper quod veritatem occultare velle videretur, proclamabant, ut absque dilatione morte ] tur. Judices, facto consilio, pari assensu ( ipsum, quia specialis amicus imperatoris non debere occidi, sed manum qua tantum ' perpetraverat abscindi. Quo facto, Joannes lore vulneris, ac diminutione corporis, De tias egit, et quod in ejus honorem amplius sacrificium non posset, paulisper condolu scissa itaque manu officio spiculatoris, jus peratoris ad testimonium tanti sceleris su est in monasterio ipsius Joannis. De miraculo per beatam Virginem in eo der stralo. Ille mox ante imaginem specialis Domin mancus adveniens, discooperto vulnere, et ‹ brachio, cum ea pie rixabatur, inquiens: ne, Domina, nostrorum præmia sunt mert Hæccine tuorum beatitudo servorum? Esto, mea, digne pro meritis peccatorum me flageli luisti: sed, ut quid instrumentum officii tul sisti penitus abscindi? Hæc quippe manus hyn laudis tuæ cantica sæpius scribendo parabat, Patri sacratissimum corpus, et sanguinem F. multoties in honore tuo ad omnium peccatoru: tem offerebat. - Cumque talia sæpius ibi lamentando per contigit nocte quadam, ut post hujusmodi tationem in lectulo fessus, nec dormiens, ¦ gilans ex toto pausarat : et ccce Regina vi adfuit cum ingenti lumine, hifari facic, tali lans eum afſamine: Quid agis, inquit, pue fidelissime? Heu inquit ille, Domina, q interrogas? - Quinimo interrogo le ego : Cs paterer, ubi eras? Ecce ad mexm, ime dedecus in ecclesia pendet abscissa clientis tui At illa: Confortare, inquit, fili in Domino, tuam tibi restaurare potest, qui totum D plasmavit ex nihilo. His dictis, eo vidente, ill siam petiit, delatamque inde mauum, ejus ¦ cum mira benignitate in momento restituit ille gratias ineflabiles agens, reddita diei lu git, fratribus convocatis, manum ostendit, secum ad magnalia Dei glorificandum an Mox solemniter indutus, alta voce missam ( tissima Virgine celebravit. Imperator, audi raculo, pedes ad eum venit, et ore proprio deosculans, post Dei laudem et gloriosæ V ab ipso diligenter inquirit, si quem alicubi sceret, qui suum dictandi genus, ac scribe mam haberet. Quod ille quidem ei retulit rei veritas inquisita diligentius inuoluit.

S. JOANNIS DAMASCENI pourra dépendre de moy pour les favoriser. Je 'm'assure que Monsieur Aubert, qui a beaucoup de merite et de bonté, vous communiquera facilement ce qu'il aura et sera bien aise que vous ayez part à la gloire de donner au Public tout le S. Jean Da - mascene Gree et Latin. Il y a encore l'Origène, le S. Ephrem, Maximus, et plusieurs autres Peres qui attendent quelques mains secourables qui leur face voir le jour. Pattens avec impatience que vous donniez ce que vous avez de S. Amphilochius. Les chaines des Grecs nous en ont conservé des fragmens qui font desirer ses Ouvrages entiers. Le P. Poussi- nes de la Compagnie de Jesus, a transcrit de ma li- brairie ces jours passez une chaine sur S. Matthieu et S. Marc, pour la donner bien-tost au jour, et il y a des fragmens de ce Pere: mais c'est tout ce que j'ay. Pour le Simeon Thessalonicensis je ne l'ay ja- mais veu imprimé, quoique plusieurs personnes de sçavoir le citent. Casaubon en fait mention en quel- que lien, comme étant écrit à la main dans la librai- rie du Roy, et Arcudius en rapporte de longs passages qui font desirer de le voir tout entier. Pour S. Jean Chrysostome, le P. Fronton du Duc croit aussi avoir traduit tout ce que nous avons imprimé de luy, et que ce qui reste dans l'édition de Savile étoit de quelques autres auteurs, comme de Severianus et quel- ques autres. Tonjours seroit-il bon de les faire im- primer separément avec les traductions. J'ay vu au- trefois le P. Sirmond en quelque pensée de faire un corps de tout ce qui se treuvoit de Severianus, duquel même je crois qu'il a quelque piece, outre celles qui sont dans l'édition de saint 'Jean Chry - sostomi de Savile. Si quelqu'un songeoit à donner de nuveau toutes les œuvres de S. Jean Chrysostome pour les faire imprimer un volume après l'autre, à mesur: qu'ils seront achevez de debiter. Car j'apprens q e des six premiers volumes du P. Fronton, il n'y en a que fort peu d'exemplaires, et que Cramoisi lis rémprimera l'un après l'autre, pour parfaire les au vres qui lui en resteront. Il s'en pourroit faire une édition meilleure que tout ce que nous en avons. J'en ay deux grands volumes mss. dans lesquels il se pourroit trouver quelque chose pour meliorer l'è. dition, et p. ur les quatorze volumes, le Grec se yourroit rendre meilleur en le prenant dans l'édi- tion d'Angleterre qui est plus entier que celle de Com- melin, et les versions en les refaisant entierement. Mais Morel ne s'est pas soucié de la bonté. Il les a fait imprimer sur l'edition de Commelin, à laqueile il a ajouté beaucoup de fautes. Je m'en suis plaint an- trefois; et cela est digne d'une publique animadver- sion. Si je n'étois pas si éloigné de vous, je prendrois plaisir à fomenter vos études: mais je n'y pus qu'applaudir de loin. Je voudrois avoir quelque ex · emplaire ms. de l'Euchologe, pour ayder le P. Coar en son dessein; mais je n'en ay que quelques Oraisons de main fort recente. Il servit aussi a desirer que quelqu'un recuëillit, et donna tout en corps ce qu'a fait Procope sur l'Ecriture. Jelay và Grec mis, à Paris sur le Pentateuque, dont nous n'avons que le Latm imprimé. Il se trouve sur les Roys et sur Isaïe. J'en ay un ms. sur le Cantique. Il s'en pourroit treuver encore quelque chose. Jay plusieurs trailez de plusieurs Peres Grecs que je donnerois librement pour le Public, si nous avions ici des personnes qui voulussent les traduire. Il se trouve peu de personnes qui en soient capables, et moins qui veullent travailler. Je prie Dieu qu'il vous donne santé et courage pour cela, qui suis, R. P. De Tolose ce 12 d'Aoust 1612. Votre très affectionné serviteur en N. S. Charles, Arch. de Tulose. EJUSDEM EPISTOLA TERTIA AD EUMDEM R. P. J'ay un grand contentement des lettres que vous prenez la peins de m'écrire; car il y a toujours à profiter : puisque des observations que vous faites en la lecture des Conciles et des Peres, il en coule toûjours quelqu'une de vôtre plume. Je crois que vous ferez bien de joindre Methodius à vôtre Amphilu- chius, afin de faire un juste volume. Pour le volu- me пончели des pieces de S. Jean Chrysos- Tome, ou qui se treuvent sous son nom dans les mss. et qui n'ont pas encore veu le jour, vous pourres les preparer à loisir. Pour ['Origene, encore que ce. luy qui dit le preparer, m'ait écrit, qu'il en aura un volume prest dans la fin de cette année, j'ay peine à le croire. Les fautes que vous remarquez aux ver- sions des anciens Conciles Grecs, sont bonnes à être observées. Mais pour cela, il n'est pas à propos de faire de nouvelles versions, à cause que l'Eglise qui s'est ser- vie des anciennes, les a insérées dans ses compilati- ons des Canons, quoique dans les anciens Menu- scrits il se trouve des versions differentes de celles que nous arons. Et il me souvient d'en avoir fait voir au R. P. Sirmond une fort ancienne du Con- cile de Sardique, et de quelques autres. Les Livres qui meriteroient maintenant une edition Grecque et Latine, sont le Maximus, et le 8. Jean Damas. cene, et l'Origene. Monsieur Aubert travaille am deux premieres et si vous pouvez luy ayder, vous obligerez bien fort le Public. [XXXVI] Pour le P. Goar, Monsieur de Beauvais luy pense four- nir un petit traité imprimé, de Græcæ et Latina Missæ consensu ; et j'ay treuré parmi des vieux re- cueils de pieces Mss, un office ɛig Luxvizov, et un office de la Vierge Marie. Si cela peut servir, je les four- niray, qui suis, R. P. De Tolose, ce 9. de Sept. 1644. Votre très affectionné serviteur, Charles, Arch. de Tolose. EJUSDEM AD EUMDEM. R. P. Votre Lettre du vingt-quatrième Juin, ne m'a été renduë que le 6. de ce mois. J'en avois reçu l'hyver dernier deux autres, qui me furent portées à Montpellier, où j'étois assistant aux Etats de no- tre Province et comme j'étois fort occupé, et enve- lopé dans les papiers de chicane, concernant les affaire publiques, elle se treuverent écartées, en sorte que je ne les pùs avoir pour y faire réponse, à quoi sans cela je n'eusse pas manqué. J'ay apris le deceds de ſeü M. Aubert que Dieu absolve. Il avoit de bel- les qualites; mais sa paresse a beaucoup retardé l'u- tilité publique, et la satisfaction du Clergé en l'édi- tion des Peres Grecs, dont il avoit pris le soin sous ma direction. Il a tiré trois mille écus sans ries faire, si ce n'est quelques copies que nous avons peine à retirer; encore ay-je fait les frais de la plus part de ces copies, qui ont été faites à Rome. Maintenant il faut travailler à retirer ces copies; à quoi je ray donner ordre. Déja j'écris à quelques-uns de mes amis de l'Assemblée, pour préparer ce qu'il faudra en donner. Si mes avis sont considerez, on parta- gera les Ouvrages. Le P. Gear et vous, y aurez bonne part, et on donnera à quelqu'autre qui demande l'Origene, ce que nous en avons. Les préparatifs que vous avez pour S. Jean Damascene, pourront pourroit prendre le S. Ephrem : et pour le S Nice- bien l'illustrer, et le S. Marime aussi. Le P. Goar phore Patriarche, je ne scais pas ce qui se treure de luy, ni de quelle importance il est. Derant que l'As- semblée finisse, elle ordonnera de ces choses, et si elle continué d'en avoir confiance en moy, rous y aurez bonne part. Car j'estime vôtre merite, et celuy du P. Goar, que je saluë avec vous, et me recommande & tos saints sacrifices, qui suis de bon cœur, RD. PERE, De Tolose ce 12 d'Aoust 1650. Votre très affectionné serviteur en N. S. CHARLES, Arch. de Tolose.