DE FIDE ORTHODOXA LIB. I. liis in hac verba alloquitur Patrem: læc est remo temporis ratione, aliquid in eo identitas sibi per omnia constans, unum vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum 19¸ Cum illis autem, qui nullam Scripturæ sacræ fidem arrogant, ad hunc modum disputabimus. Demonstratio syllogistica, quod unus Deus sit. Deus perfectus est, et absque defectu, sive bonitalen, sive sapientiam, sive potentiam specles; principii ac finis expers, sempiternus, incircumscriptus, ac denique, ut rem uno verbo complectar, omnibus modis est perfectus. Quocirca si plures deos esse asseruerimus, inter plures discrimen animadvertere necesse crit. Nam si nihil discriminis inter eos reperiatur, unus potius est, quam multi: si autem discrimen aliquod inter eos exsistit, ubi tandem erit illa perfectio? Etcnim si, vel bonitatis, vel potentia, vel sapientia, ad perfectionem desideretur, Deus certe non erit. potius, quam multos ostendit”. Jam vero si multi sunt, quomodo salvą et incolumis 129 ipsis manebit incircumscriptio? ubi enim unus fuerit, illine alter aberit”. Quid insuper afferri potest, quin si mundus a multis gubernetur, non dilabatur, corrumpaturque, et intercat: quippe cum inter gubernatores pugna vulgo perspiciatur? discrimen siquidem pugnæ et contentioni aditum facit ". Sin autem quis dicat singulos parti præresse; quaeram ex co quis bujus ordinis auctor fuerit, imperiumque inter ipsos partitus sit? Hic enim potius Deus unus erit. Unus proinde est Deus, perfectus, circuniis expers, mundi architectus et conditor, conservator, et gubernator, perfectione omni suet anterior. 1(5), Adhæc a natura quoque necessitate omui comχήν. paratum est, ut unitas binarii origo sit”. G. CAP. VI. De Verbo ac Dci Filio, probatio ducta a ratione. Verbi divini ab humano discrimen, et anologia. Ilic ergo ille unus ac solus Deus, Verbo destituas inf. lib. 18, C. 21» Greg. Naz. orat. 35. Greg. Nyss. Prol. lib. Catech. De dir. nom. cap. 5, 13. Deus perfectus est, etc. hanc demonstrationem, qua unitas numicitur, apud S. Thomam reperias, 1 part., art. 4. Secunda familiaris est Patribus, sus Marcionitas et Manichæos disputant, gis explicatur infra lib. iv, cap. 21. Plura pud Athenagoram, qui et tertiam fuse UP. Adhac a natura, etc. Quartum hoc tum ex Theologo sumptum putat Schog. cod. 3109, "egorius Theologus oratione de Pace sic ait, tidem propter divitias sese exerente, binario ✔perato (materiam enim et formam quibus corpora constant excedit), ternario vero definito ob perfectionem suam. At vero Nazianzenus co loci rationem affert duntaxat, cur non una sit in Trinitate persona, sed tres. Ast Damascenus aliud evincere contendit, puta ex pluribus, seu principia dicantur, seu nomiña, unum saltem agnoscendum quod primas tencat, sitque adco supremus cælcrorum Deus. Hic ergo ille unus est, etc. Etsi probatio hæc a ratione ducta, efficax non est in theologicis, nec demonstrat Dei Verbi exsistentiam, eam tamen declarat et fide dignam ostendit. Ejusmodi sunt convenientiæ illæ præclaræ, quibus sanctus Thomas abundat, eaque non contemnendæ, nisi ceu demonstrationes mysteriorum fidei importunius oggerantur. In boc porro capite varii vapulant hæretici; non Arius modo ubi ex Nicæni Symboli appendice de Verbo

DE FIDE ORTHODOXA LIB.‘I. generationis modo, sed processionis. Alius autem est hie exsistentiæ modus perinde incomprehensus et ignotus, quemadmodum et Filii generatio. Quocirca omnia quæ Pater habet, Filii sunt, hoc uno excepto, quod ingenitus non est: quæ quidem vos neo naturæ discrimen, nec dignitatem, sed sub- ¦ sistendi modum indicat ". Haud secus atque Adam, qui genitus non est (figmentum enim Dei est) et Seth qui genitus (filius enim est Adami) et æ ex Adami costa prodiit (neque enim ipsa genita est), natura inter se minime differunt (honim sunt), sed exsistendi modo 10. Aliud et aliud Sciendum enim vocem cum scribitur cum unico v, increatum significare', seu quod minime factum est: ¿yévvŋtov autem, cum scribitur cum duplici vv, id indicare quod non est genitum. Priore ergo " significato essentia ab essentia differt. Alia enim est essentia increata; quam vox cum unico v, sonat; alia creata, quam vox denotat. Secundo autem significandi genere nullum essentiæ ab essentia discrimen inducitur. Primum enim cujusque animantium speciei individuum seu ingenitum est; non item hoc est minime conditum et factum. Conditore rerum, per ipsius Verbum in ortum producta sunt. At non genita; cum ante nullum aliud a speciei singulare exstaret, ex quo gignerentur. 136 Quantum igitur ad primam significationem attinet, singulis tribus sanctæ Deitatis divinissimis personis convenit 1. Ejusden enim substantiæ sunt et increatæ”. Quantum autem ad secundam, non item: solus enim Pater ingenitus est”. Nec enim ab alia persona habet ut sit. Solus etiam Filius genitus est: ex Patris enim substantia absque initio ullo ac tempore genitus est. Solus clenique Spiritus sanctus ex Patris quidem substantia sil. lib. 11, et 17. * Greg. Naz. orat. 36, 37. Max. Dialog.com. Arian. 18 Cyrill. Thes. 1 Greg. Naz. Orat. 38. P. 12. Uno excepto, quod us non est. Vox gentilibus philosignificabat, tum id quod genitum non est, od infectum, ex quo Eunomiani ob nominis mbiguitatem fallere Catholicos conabantur. ppertissimam esse Dei essentiam aiebant, et sitam esse quod Deus ingenitus quamobrem Verbum non esse Deum sicut ; quia genitum. Catholici vero vocabulum, improbare, quia a Scripturis exsularet; negationem illo exprimi, nec eo proinde quid sit Deus. Sin hoc significetur quod a non est, ingenitum, seu ut lila til, innascibile, genitum, naturas suon annuere, sed personarum duntaxat tates. Sic pugnant Athanasius, orat. 2 Cont. Basilius, lib. v Cunt. Eun.; Nazianzenus, 5. Sequioris vero Græcis scriptores obserroce ingenitum innascibilemive, vero increatum non factum suapte natura increatum esse, tribus personis ex æquo convenire; soli atri, ut sit ingenitus, veluti filio, genitus, sit. Quod discrimen reperiss in secundo Dialogorum adu. Arian qui Athanasio assignati sunt. Imo præluserat Theologus, orat. 23, ubi ait, commune esse Patri et Filio et Spiritui sancto, ut facti non sint; hoc est ut simι Subjungit, innascbilitatem, et nativitatem, personarum proprietates esse, non discrimina naturarum. Sic Epiphanius hæresi 64, diserte observat, omnino differre ut hoc genitum, illud creatum et conditum significet. Enimvero prima vox fo, derivatur, secunda a gigno. Nec dignitatem. Rursum va pulat Eunonius, qui, ut refert Basilius, lib. u cont. ipsum, innascibilitatis, vocabulo dignitatem quamdam exprimi aiebat; quæ non esset in Filio. Basilius, lib. iii, permittit, Patrem Filio dignitate majorem dici, et Filium Spiritui sancto, discrimen vero naturarum exinde consequi negat: Sicut diversi sunt ordines angelorum, inquit, omnes tamen ex æquo natura angeli sunt, esique dignitas differens, natura vero communis. At lib. IV expendens hoc Domini dictum. Pater major me est, negat Patrem csse Filio majorem dignitate,

progreditur, non generatione, sed processione ". Ita enim a divina Scriptura edocemur: tametsi alioqui generationis ac processionis modus nulla ingenii vi comprehendi possit. Quin illud quoque nosse interest, paternitatis, filietatis, et processionis vocabula non a nobis ad beatam Deitatem esse translata, verum contra illinc nobis communicata, quemadmodum Apostolus ait: propterea feclo genua nea ad Patrem, ex quo omnis paternitas in cœlo et in terra est”. Quomodo Pater major Filio. Verbum non est in strumentum Patris. — Quod si Patrem Filii principium et majorem esse dicimus, haudquaquam bis verbis eum Filio vel tempore priorem vel natura præstantiorem esse indicamus ** (per ipsum enin fecit sscula "), nec denique alia re quam sola causa; hoc est quia ex Patre genitus est, non autem Pater ex Filio; et quia pater naturaliter filii causa est: quemadmodum nec ignem ex luce prodire dicimus, verum lucem ex igne. Quocirca cum Patrem Filii principium ac Filii majorem audierimus, id causæ ratione intelligamus. Et ignem sicut non alterius substantiæ esse dicimus, ac rursus lucem altorius; eodem modo nec alterius substantiæ Pater, alterius Filius dici potest; sed unius ejusdemque”. Præterea, sicut ignem per lucein ex eo progredientem lucero dicimus: nec proinde tamen lucem illamex eo manantem organum quoddam esse Joan. IV, 26. * Ephes v, 14; Cyrill. Thes. assert. 32, Dionys. cap. 1 De div. nom. ” llebr. 1, 26. 10 Greg. Naz. orat. 37; Athan. lib. i Contra Arian. Quidam niss. Quin illud quoque G nosse interest. Basilius, lib. v Cont. Eunom. negat nomina Spiritus, Filii, generationis proprie convenire Divinitati, sed humanarum rerum similitudine sunt. Verum Athanasius, lib, 11 Cont. Arian. ex iisdem Apostoli verbis, quæ Noster laudat, infert homines liberorum suorum Patres dici imitatione divinæ paternitatis. Ei pro suo more conformis est Cyrillus in Thesauro, assert. 52. Favet et synodus Ancyrana apud Epiph. hæres. 73, nec non Dionysiaster, cap. 2 De div. nom., quamvis Joannes Scythopolitanus in Commentario, his verbis non paternitalem omnem, sed omnem ordinem et societatem angelorum et hominum intelligat: sed non satis juxta auctoris sui mentem qui cap. 2, diserte accipit pro paternitate, ut pro liatione, seu filielale, et 7º Juan. X esse. Quod si Patrem. Athanasios, lib. 1' Cont. Arian. observat Christumn, Jua. 119, non dixisse, Pater melior me est ne inferret aliquis eum qualem Patri nol esse divina natura, atque adeo alterius naturi esse; sed dixit Major est, inquit, non quadam mi gnitudine aut atale, sed quia et ipso Paire gens esset. Quinimo dicendo, Major est, essentie prietatem monstravit, Eodem modo Domini elatum intelle runt Basilius, Nazianzenus, Cyrillus aliique Gra quibus couforinis est Hilarios, lib. 1x et 'x1 De nitale, ubi Patrem ait dici, Μajorem, propier ctoritatem. Ubi auctoritatis nomine, non potešlą Patris in Filium innuit, sed rationeni princí quam Græci dicunt Quo modo dixe lib. 11, Spiritum sanctum de Patre et filio aum ribus confitendum esse. Unde Sœbadius ejus æq Dist popularis ait: Merito major quia Apprime etiam notanda sunt hæc Athanasii verba, loco mox citato. Sed magis homines fliorum suorum patres nominati sunt, ad imitationem Dei qui proprie et solus vere est sui Filii Pater. Illi enim, ait Cyrillus, assert. 13, proprie convenit essentia´sua giguere, cujus proprie est, et proprium nomen est sine auctore est. Plura in eumdem sensum Hiları congessit libro De synod. Cæteri vero Latiți vul docent Patrem Filio majorem esse, non quia Pa est, sed quia Filius bomo factus est. Floc appra. Athanasius lib. De hum. carne suscepta: ex ¶ mirari subit, id Nazianzeno non placuisse, N. Patrem propter humanitatem esse Filio majore verum quidem est, inquit orat. 36, sed non perher rificum. Quid enim mirum Deum homine inajor esse, etc.

scit, estque ingenitus. Non enim ex quoquam est (a seipso enim habet ut sit), nec quidquam corum quæ habet, ab alio habet; quin potius ipse prin- μèv Est Stacoph yevуhoes xal Exped cipium omnibus est et causa, tum quod sint, tum quod naturaliter certo modo sint. Filius autem ex Patre est generationis modo. Spiritus vero sanclus et ipse quoque ex Patre est, non gignendi tamen modo, sed procedendi. Et quidem generationem inter et processionem discrimen intercedere edocti sumus: cæterum quis sit hujus distinctionis modus, prorsus nescimus. Simul porro et Filii ex Patre generatio, et Spiritus sancti processio est. xal 138 Personarum proprietates seu notiones.-Ommia igitur quæ Filius habet, Spiritus etiam a Patre habet; atque adeo hoc ipsum quod est us. Quod si Pater non est, sane nec Filius est, nec Spiritus. Itidem nisi Pater aliquid habet, ne Filius quidem illud habeat, nec Spiritus: el propter Patrem, id est, quia Pater est, tum Filius, tum Spiritus sanctus est". Rursusque propter Patrem habet Filius quidquid habet, et Spiritus, hoc est, propterea quod Pater hæc habet; modo tamen, geniti, geniti, et processionis proprietates excipias 85. In his enim duntaxat personalibus proprietatibus tres sanctæ Trinitatis personæ inter se distinguuntur; non essentia, sed peculiari cujusque personæ nota indivisim discretæ. inTrinitas sine compositione. Porro unumquemque ex his tribus perfectam atque integram subsistentiam habere diçimus, ne alioqui compositam unam ex tribus imperfectis naturam perfectam intelligamus; sed unam simplicem substantiam et essen93 Пarépa b, Estiv ¿ Yid; xal tò veūµ¤· xxi did xal al Greg. Naz. orat. 25. "Id. orat. 25. 85 d. orat. 23. h R. 3109. Et apud Cyrillum ib. De Trinitate did to elvai aŭtèv Пarépa. ¡ Mss. † olxstaç. Edita verg et apud Cyrillum, the lac. 1 Mss. omnes, excepto Reg. 2927, poré SLOV. Posthac vere fuit propter causam; ut tu contumeliosus salves fieres. Ubi negat Patrem, nec quidquam aliud esse, Filii causam finalem; alias quippe passim agno seit Patrem, tum &phy, principiam, tum altay et altiov causam sive auctorem ejus esse. Imo ap You Пathe, inquit orat. 29, wç altıoç, principiun Filii Pater, tanquam auctor. Quæ voces, ubi divinis processionibus agitur, Græcis familiar sunt. Latini vero de schola theologi causæ vocal lum eliminarunt, propter rationes quas sanc Thomas explicat part. 1, quæst. 33, art. 1. quidem gene- G enim Dei causa sit rationem inter, etc. Ilanc regulam Patres sanxerunt, quam secundo repetit Damascenus, propter hæreticas, quorum alii effluxione, aut dilatatione divinæ substantiæ, prodiisse Filium et Spiritum sanctum, alii voluntate sola, uti cæteras res creatas, editos assererent. Insuper Anomei Verbi et Spiritus sancti productionum mados sibi compertissimos jactitabant. De quibus legendi şunţ Athanasius, orat. 3 Cont. Arian. Nazianzenus, orat. 55; Augustinus, lib. 1 Cont. Maxim. c. 14. At vetitum non est ejusmodi mysterium conjectationibus quibusdam aut exemplis exponere, dummodo nihil catholica doctrinæ detrimenti accedat. Sic Nostrum ex Nysseno illud enarrantem audivimus. Sic Verbum generatum esse Patres aiunt, quia Verbum intellectu divino producitur, et quia est imago Dei qui ipsum producit. Sic Epiphanius in Anchor. Sic Nyssenus rursum, Epist. ad Ablab., sic Augustinus, lib. xv De Trinitate Spiritum procedere, non gigni docent, quia ex Patre simul et Filio est; Filius vero ex solo Patre. Rursumque propter Patrem. Alioqui caveret ne Filius aut Spiritus sanctus esse propter Deum putaretur, ceu propter causam, quam nostri finalem appellant, ut propter ejus gloriam ambo procreati sint, uti res cæteras Deus propter semetipsum est operatus. Nam ut observat Theologus orat. 35, Verbum vápň availwe, in principio erat citra causam. Ecqua Þaɲèr dè ɛ̃naσtor. Porro unumquemque, Ne quisquam putet propter Filii et Spiritus san conjunctionem cum Patre consequi divinam sr stantiam ex his tribus compositam esse, Nost post Nazianzenum, docet tres personas perfect confitendas esse. Hoc momentum persequitur Ath nasius orat. 5 Contra Arianos, ubi Dei Verbum se substare probat: Si Filius esset duntarai simpliciter sapientia, et Verbum, et Filius in Pair el non polius sapientia substantialis, Verbum su stantivum et Filius exsistens, elŋ âv aútòç qúvēsts Deus ipse compositus forel sapientia et verbo, ut nempe contingit in nobis. quo subinde infert eumdem omnino fore Patress et Verbum sui ipsius Patrem, qui gigueret ipsum, aut inania esse nomina Filii Verbi et pientiæ. Eadem ratio valet de Spiritų saucļo.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. I. tiam omni perfectione superiorem et anteriorem, in tribus perfectis personis noscamus Quidquid enim ex imperfectis conflatur, necessario compositum est. At ex perfectis hypostasibus compositio fieri non potest. Quo fit ut ncc speciem ex hypostasibus singulis, sed in bypostasibus singulis dicamus ". Imperfecta vero diximus, quæ speciem non servant ejus rei quæ ex ipsis efficitur. Lapis enim, lignum, ferrum per se quidem, si peculiausque naturam spectes, perfecta sunt: at respectu domus quæ ex ipsis exstructa est, singula cta sunt. Neque enim quidquam horum, si privatim consideretur, domus est. ;, xal tò Tręs personæ, cur Deus unus. Quocirca perfectas quidem personas profitemur, ne in divina natura compositionem intelligamus. Compositio enim dissidii mater est. At rursus tres personas in se invicem esse dicimus, ne deorum copiam et turbam inducamus s. Ita per tres personas hoc intelligimus, quod nullus hic compositioni et confusioni locus sit: per id autem quod tres personæ ejusdem substantiae sunt, et alise in aliis; quod etiam eadem voluntas, eadem operatio, eadem vis eg. Naz. orat. 13 et 29; Athan. orat cont. Arian. Naz. orat. 29, 34 et 40. 87 Basil. orat. Cont. Sabell., Ar. et Eumox, 【al zdlır ér d.l.lñ.laiç. Et rursus tres perelc. Primum aperit, cur una Dei essentia Sve Deus, cum tres sint personæ, idque explicat ex Basilio et Theologo. Nyssenus ist. Quod non sint tres dii, ad Ablab. nonc solvere tentat, ea ratione quo discipuli am naturam universalem, seu communem rei esse pugnant. dicimus itaque em esse consuetudinis, ut eos qui natura i sunt, per ipsummet naturæ nomen pluraliter mus, et dicamus quod multi homines sint. Cui toɩɩ, simile fuerit, si quis dicat, multæ naimana. Post pauca subjungit: Personarum ratio propter proprietates quæ in unoquoque rantur, divisionem recipit, et secundum comen in numero conspicitur. ; povác. Natura autem una est, secum ipsa ¡ indivisa, et exacte unitas, quæ nec accesescat, nec substractione minuatur. Sed illud Tuod est, cum sit unum, etsi in multitudine indivulsa, continuata el integra perseverat, 1 cum singularibus, qui ejus sunt participes, r. Cæterum nullum subesse periculum ait, ¡quata nondum veteri consuetudine, et innominum usu, multos homines dicamus; ■ vero si multos deos. Idem propugnat commun, notionibus. In hanc sententiam illectus ex variis Catholicorum lucubras, in quibus Verbum esse consubstantiale jusmodi exemplis declarabant, ut sicut humanis ejusdem essentiæ est ac suus tic in divinis; ut quia Petrus, Joannes, PhiConsubstantiales sunt, quia ejusdem naturæ, er, Filius et Spiritus sanctus: quanquam abant similitudines istas non adæquare res ponere conabantur. Attamen iis sancti doequalitatem saltem Verbi cum Patre demonIt, etsi non item divinæ substantiæ indiunitatem, quæ citra mentis operam realis m in humanis natura quævis intellectu solo percipiatur et fiat una, quemadmodum docet Theologus orat. 37, Apud nos, inquit, una est humaniίας. ἐπιvola Sed ibi naturæ communitas cogitatione solum habet unitatem, per intellectum scilicet ob convenientiam individuorum abstracta et concepta. Eodem modo naturæ creatæ discrimen Noster hic explicat, ut nemini non perspicuum sit, quin procul a Nysseni sententia discesserit. Hanc etiam olim carpsisse videtur Nazianzenus, orat. 1, ubi non Arium modo, sed et quosdam e nostris nimium Orthodoxos, Polytheiam struxisse ait. Theodorus Abucaras ad sensum Theologi et Damasceni revocari debet, cum docet, opusc. 2, naturam humanam reapse unam esse. Nihil enim sibi vult aliud, nisi singulos homines totidem non esse naturas communes, seu species: ut puta Petrus non est species humana, seu natura universalis. Non juxta istius auctoris dialecticam essentia, natura, et forma idem sunt ac communis species. Ex quo infert vocem homo, si pro specie, et essentia seu natura communi sumatur, de Petro, Paulo et Joanne non ehuntiari. Ad quem sensum subtiliorem Nysseni verba transferri posse non puto: qui hæc forsan scripserit, quando neglecto parumper theologiæ studio, rhetorum flosculis legendis potius vacabat. Qua de re amice queritur Nazianzenus epistola ad ipsum Gregor. Cæterum ex alio capite eadem in epistola ad Ablab. perfectam divinæ naturæ unitatem perinde petit ac Theologus et alii Patres, ex eo quod nimirum tres persona, nulla sectione aut intercapedine ab invicem disjungantur, sed una sit earum substantia, unus voluntatis motus pla toŭ qui quidem, IVEUμATI TERELOūzal, a Patre proficiscitur, perque Filium progreditur, et in Spiritu completur. Id repetit de vi spectatrice, unde nomen Deus, quæ cum una sit in tribus personis, idcirco Deus unus est et dicitur.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. I. tur Unum quippe Deum cognoscimus; in solis proprietatibus, 140 nimirum paternitalis, filiationis, et processionis; atque quantum ad causam et causatum, ac hypostasis perfectionem, hoc est exsistendi modum, distinctionem intelligimus ". Neque enim distantiam secundum locum, ut apud nos, in Deitate quæ circumscriptionem omnem excludit, admittere licet (sunt enim personæ aliæ in aliis; non ut inter se confundantur, sed ut cohæreant, juxta eam Domini sententiam: Ego in Palre et Paler in me est ") nec voluntatis, aut sententia; aut efficacitatis, aut potentiæ; aut allerius cujusdam rei, quæ realem ac omniuodam in nobis distinctionem gignat, discrimen ullum. Quapropter nec tres deos Patrem et Filium et Spi ritum sanctum dicimus; quin potius sanctam Trinitatein unum Deum asserimus: sic videlicet ut Filius et Spiritus sanctus ad unum auctorem referantur, non autem componantur, aut juxta Sabellii contractionem una coalescant ac permisceantur (uniuntur enim, ut diximus, non ita ut confundantur, sed ut cohæreant; atque sese invicem citra omnem contradictionem ac commistionem pervadant), nec extra se invicem sistantur, aut quantum ad essentiam juxta Arii divisioneni scindantur s. Indivisa euim in divisis, ut reni breviter enuntiem, Divinitas est; ac velut in tribus solibus sibi invicem cohærentibus, nulla loci intercapedine disjunctis, una eademque lucis temperatio atque conjunctio. Quare cum Deitatem, primamque illam causam, et monarchiam, atque unam eamdemque divinitatis (ut ita dicam) πιοtionem, et voluntatem, eamdem essentiam ac potentiam, eficacitatemque, et dominationem intuemur, unum duntaxat sensui nostro observatur”. At vero, cum ea, in quibus Deitas est, vel, si accuratius loquendum est, quæ Deitas est, atque ea quæ ex principe illa causa citra omne temporis spatium, gloriæque discrimen, ac separationem exsistunt; hoc est personas, consideramus, tria sunt quæ a nobis adorantur". Unus pater, Pater; idemque principii, hoc est, cause expers (neque » Juan. xv, g. Naz. orat. 37; Greg. Nyss.. Epist. ad Ablab. et orat. 32. "Basil. epist 43. orat. 29; Dionys. c. 2. De div nom. "Greg. Naz. orat. 37.» hi, oral. 19 et 29. Sic videlicet ut Filius, etc. ra ratio est, ex variis Theologi_locis pepler quam tres persone unus Deus sunt, Lem scilicet principii, ex quo Filius et sanctus individue procedunt. Nam, ut iste ait, una in tribus natura, Deus: "Evw. sulu rero est Pater, ex quo et ad quem reI est Filius et Spiritus sanctus, non ut conur, sed ut cohæreunt; utpote quos nec tempus ', nec voluntas, nec potentia, etc., plures sidii forent, si duplex personarum principium ved inquit, m ob rem unus est Deus. Atque *, etc. Theologus intimam aubarum bo11. mini Jesu naturarum conjunctionem eam esse ait, ut in sese mutuo immeent et pervadant, commistis naturis et arctissimæ conjunctionis ratione in se invicem commeanlibus. Vocem quam Latine nostri circumincessionem vertunt, ex eodem doctore Damascenus mutuatus est, qua Trinitatis personæ in se invicem manere perinde significaret: in cujus circumincessionis exemplum Nazianzenus profert unionem mentis, cogitationis, et animæ, quæ ulla divisione sese mutuo, ut ita dicăm, peñétraut. Simile aliud adducit triplicis solis, quorum radii comuniscerentur. Qua de re legendus Dionysiaster. cap. 2 De div. non. sine

enim est ex aliquo); unus filius, Filius; et ipse non prévot, tvouμdvn xal μstaninousa el yup rids & sine principio, hoc est non sine causa est (ex Patre enim est); si tamen a tempore principium sumas, principii quoque expers est (neque enim tempori subest temporum effector), unus denique spiritus; Spiritus sanctus, ex Patre quidem procedens, non tamen filiationis modo, sed processionis; ut neque Pater ab ingeniti proprietate desciverit, quia genuit; neque Filius, a generatione, eo quod ex ingenito natus sit (qui enim hoc fieri posset) nec postremo Spiritus, aut in Patrem, aut in Filium transierit, co quod processerit, et quia Deus sit immobilis siquidem est proprietas. Quonam 141 enim alioqui modo constaret sibi proprietas, si moveretur atque in aliam transiret? Nam si Filius Pater est, Pater sane proprie non est (unus enim proprie est Pater) ac si Pater Filius est, proprie Filius non est: unus enim proprie Filius est, et unus Spiritus sanctus. Hoc porro scire operæ pretium est, nos Patrem ex aliquo esse non dicere; sed ipsum Filii Patrem appellamus. Filium item nec causam, nec Patrem dicimus; verum potius eum ex Patre esse, ac Patris Filium esse. Denique Spiritum sanctum, et ex Patre esse, et Patris Spiritum nominamus. At vero cum ex Filio esse non dicimuș”, Filii tamen ** Maxim. Epist. ad Marin. Mss. undecim Regii et Colb. habent ávaltiov. Vetus interpres non dicimus sine causa esse; cui omn« cinit Faber. At vero Spiritum ex Filio non dicimus. Hoc membrum nonnulli insititium putant; cum tamen in aliis Damasceni operum locis iden legatur, sic infra post, c. ait asto Et Spiritus Filii, non tanquam ex ipso. Et in fine epistolæ ad Jordanem de hymno Trisaείο, Spiritus Filii et non ex Filio. Sanctus Thomas, ubi dictum hoc expendit, sic respondet: Dicendum, inquit, quod Spiri !um sanctum non procedere a Filio primo ſuit a Nestorianis introductum, ut patet in quodam symbolo Nestorianorum damnato ab Ephesina synodo. Et hunc errorem secutus est Theodoritus Nestorianus et plures post ipsum, inter quos fuit eliam Damascenus: unde in hoc hujus sententiæ non est standum. Hæc responsio bilem movit schismaticis Græcis, qui subinde doctorem Angelicum sexcentis conviciis insectati sunt. Sincerus dicam; nequaquam cum Nestorianis et Theodoreto Damascenum hac in parte consensisse. In illo Nestorianorum symbolo, quod ab Ephesina synodo damnatum est, negabatur Spiritus sanctus a Patre per Filium exsistentiam habuisse, Unapi elançós. Itemque Theodoretus, in confutatione Anathematismi Cyrilliani 9, blasphemiæ Cyrillum accusavit, ac si doceret Spiritum sanetum, seu ex Filio, seu per Filium exstare, ¿§ Yloš, Noster vero, tametsi Spiritum ex Filio non esse dicit, eum tamen ab æterno et substantialiter procedere per Filium confitetur multis in locis, puta capite De divinis nominibus Pater dicitur per Filium producens manifestanlem Spiritum. Εt rursum pevóμevov Spiritus autem Filii, non tanquam ex ipso, sed tanquam per ipsum ex Patre procedens. Ein fine Epistolæ ad Jordanem, æternam personæ Spiritus sancti processionem diserte enuntiat his verbis: Spiritus sanctus est: ex Patre siquidem per Filium procedit: oùx vilxwę dt, non tamen filiationis more. Ac rursum Dialogo cont. Manichæos, t Semper Deus erat habens ex seipso Verbum suum et Spiritum suum ex seipso per Verbum sum procedentem. Alia consimilia loca omitto, ne int nitus fiam. Porro ut Damascenus boc scriberes,. Spiritum vero ex Filio non dicimus, sanctum. Maximum auctorem habuit, qui in epistola ad a rinum Cypri presbyterum Latinos Patres, ubi Spiritum sanctum ex Filio procedere asserunt, scribit interpretandos, ut non Filium esse Spiritus sancti causam senserint, Unam enim noverunt, an Filii, tum Spiritu sancti causam, Patrem scilicet; sed ut significent eum per ipa prodire, atque hoc pacto substantiæ cognationem et indifferentiam exprimant. Responsionem aliam subjungit S. Thomas: Quamvis a quibusdam dicatur, inquit, quod Damascenus, sicut non confitetur Spiritum sanctum esse a Filio, ita etiam non negal isvi illorum verborum. Sic plane lugo Thuscus, seu Etherianus, lib. III. cap. 21, ante centum anno Damasceni Joannis locum, de quo disputamus, exceperat. Verumtamen et scriptura sic se habenie (id. est, modo integer sit auctoris contextus) nor discordat hic sanctus a Latina veritate, hoc ad consmetudinem Ecc'esiæ Græcorum referendo, qui nou ESSE Spiritum ex Filio confitetur usque in hodiernum. Sic quoque Joannes Beccus, sic Einmanuel Calerts, et alii è Græcis qui Latinorum partes defenderun, Damascenum intelligunt. Verum nonnihil negotii facessit alter auctoris nostri locus, Homilia da. Sabbato sancto, in qua sic legimus: Spiritum SØR cium colimus, tanquam Dei et Patris Spiritum, es ipso nempe procedentem; qui tamen etiam Filiidi citur, quod per ipsum manifestatus, rebusque condilis imperiilus, apĘiv. Non autem ex ipso habens ut exsistat. Hugo Etherianus hæc postrema verba spuria esse clami tat. Postquam cnim ostendere conatus est Dama scenum procul non abfuisse, quin Spiritum sanctum.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. I. tic ràp tò Пrɛvja Xpiotov ovx ĕxɛt, Spiritum 142 vocitamus. Si quis enim Spiritum by ot ribv GUTE TO Пvúμazo éуoμev, obte Christi non habet, ait divinus Apostolus ", hic non est ejus. Quin et eum nobis per Filium manifestatum esse et impertiri profitemur et agnoscimus Ιnsuffavit enim, inquit, et dixit discipulis suis Accipite Spiritum sanctum. Perinde ut ex sole quidem est cum radius, tum splendori (ipse enim fons est et radii et splendoris), per radium autem nobis splendor communicatur, et ipse est qui nos collustrat, atque a nobis participatur. At Filium denique nec Spiritus esse, nec ex Spiritu dicimus ³. CAP. IX. De iis que de Deo dicuntur. Deus simplex est, nec compositus. Quod autein ex multis et diversis conflatur compositum est. n. viii, 9. * Joan. xx. 29. Greg. Naz. orat. 37. NOTE. Filioque procedere crederet, sic concluhis ergo ratiocinationibus, viri nuper menanifeste, ut superius exposita intentio panquod ab es magni Sabbati editus sermo viocorruptionemque per instabilem nefariamque mem patiatur. Quippe ubi principaliter de 1, trium reminiscendo personarum proprietaruit, nihil talium peperit; verba tantum erius leguntur ad posteros transmittendo, cundum se sed secundum consuetudi “ientalis Ecclesiæ. Sed neque orthodoxe spiam ante illum simile in chartis inaraverat. do autem sermon, (de Sabbato sancto) conI contra majorum contraditionem, Spiritum ex Filio exsistentiam non habere, a quimenducii magis perquirentibus solatium, mitas investigantibus veritatis insertum est. ▸ esse ipsa verborum series et styli alteritas, ikil ad rem pertinet, erronea clausula inser1gis autem quod apud sanctorum aliquos 1 scriptum reperiatur, aptissime declarat. riani æqua sanaque critica sit, judicent Damascenum quidem religioni duxisse alintire quod a probatis doctoribus pronunon esset, contestata res est. Atqui Epi , et processionem Spiritus ex Patre et yrillusque Alexandr. plus una vice scripsec igitur tantum monuero nihil eo loci coanuscriptos quos legi ab editis discrepare; nen Colbertinus etatem Hugonis Thusci In antiquiorem alium non incidi, ex quo em quam iste auctor subodoratus est, deere licuerit. Quo porro sensu Damascenus nediæ ætatis doctores Græci, cum ex Filio In negarent exsistere, solumque Patrem disse Spiritus causam, auctoremve et prinafirmarint nihilominus Spiritum sanctum itate ex Patre per Filiuui procedere, e re st enarrare. Vox illa, per, quando de perivinis agitur, cum omnem instrumenti rel speciem eliminet, rationem quamdam mediaui, ut Filius gigni prius censeatur, piritus procedere. Sic Gregorius Nyssenus ad Ablab. personam Filii a persona Spirili differre ait, qua Fillus proxime et sine a Patre, Spiritus vero, per illum est qui est a Patre, i proprietas sine ambiguitate maneat in Filio, fre Spiritum esse minime dubium sit, zñę cum Filii interpositio proprietatem ipsi servet unigeniti. Ex quo fit ut, juxta Basilium, libro De Spiritu sancio cap. 18, Spiritus sanctus per Filium Patri copuletur Gavebant enim ne Ariano more Spiritus sancti productio in Filium præsertim refunderetur. Atqui nec ulla ratione copulari Filio Spiritus sanctus possit, ubi nec ab eo distingui, nisi per ipsum, ut cum flilario loquar, egrediendo consistat; quemadmodum Georgius Scholarius, ipse schismaticus, argumentatur. Quocirca Cyrillus Alexandrinus in Thesauro, assert. 34, Spiritum sanctum ait Spiritum Dei appellari, quia conjungitur Filio, qui brachium est Patris; adeoque veluti mens per brachium digitum movet, ita Spiritum a Patre in Filium substantialiter et naturaliter pervadere: 'Ey 8 tỷ Yiq quoixw Οποmodo nimirum Basilius, loco mox citato dixerat, bonitatem, sanctitatem naturalem, Regiam illam dignitatem, quæ Dei solius propria est, a Patre por Filium in Spiritum transire, MovoyɛVOUS ET TO Eμa difiyet. Doctores itaque Græci negant quidem Spiritum sanctum ex Filio procedere vel exsistere, ne speciali quadam actione quæ a paterna distincta sit, putetur à Filio produci docent vero per Filium progredi, ut illius actionis naturalis qua Pater profundit Spiritum, nequaquam exsors sit Filius; quamlibet Pater solus, fons, oculus, scatebra, principium et auctor Spi. ritus habeatur: quinimo divina natura, ut intelligitur a Patre communicari prius, secundum ordinem originis, Filio quam Spiritui sancto, suam illam servet in Filio quoque fecunditatem quæ incepit in Patre. Id quod eleganter mihi videtur significari hoc Gregorii Theologi effato: Mová; ár.' Unitas a principio in dyada, seu binarium, progressa, in triade, sive Trinitate, constitit: itemque illo Nysseni, una Deitatis substantia, unus voluntatis optime motus, ta a Patre proficiscitur, perque Filium progreditur, et in Spiritu completur. Imo id Damascenus ipse in expositione fidei, quam ex Arabica translatione Latinam dabimus, sic rursus Spiritum esse negal ex Filio, ut tamen ipsum a Patre per eum, et ex eo emanare subjungat xal ¿½ aŭtov, ut apud Cyrillum legitur. Ikee si recte intelligantur haud ægre conciliabuntur Græcorum doctorum et Latinorum de Spiritus sancti processione sententiæ, atque in unam fidem consentire reperientur.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. I. Deus) quae vox ve a verbo ducta est, qua præefinito tempore efficiuntur, pro illius, quæ tempori non subest, cogitatione cum volunjuncta, quæ quidem præfinitio et imago et exemplar est. currat, et omnia circunobeat: vel ab id est uirere: Deus enim ignis consumens est: vel denique hoc est, quia omnis conspicial 4. Nihil enim oculos ejus fallere potest, ac rerum omnium inspector est. Omnia enim priusquam fierent contuitus est', ante omne tempus ea cogitatu complectens; resque Ac prius quiden vocabulum, hoc demum nobis declarat, quod sit; at non item quid sit, alterum autem operationem indicat, porro, hoc est principii expers, incorruptibile, et increatumn, el incorporeum, et invisibile, aliaque ejusmodi, quid non sit ostendunt; nempe quod non cœperit esse, non intereat, non sit creatus, nec sit corpus, nec videri oculis possit 10. Jam vero bonum, et justum, et sanclum, aliaque cjusmodi, naturam quidem comitantur; cælerum essentiam non declarant. Denique Dominus, rex, et similia, relationem ad ea quæ ex adverso distinguuntur, liquido explicant. Nam et eorum quibus dominatur, s dicitur; eorumque in quos regiam obtinet potestatem, rex nuncupatur; eorum item quæ pifex audit et conditor; eorum denique quos pascit, pastor. CAP. De divina unione et distinctione. Hæc igitur omnia communiter in tota divinitate accipienda sunt, atque eodem modo, et simpliciter, et individue, omninoque conjunctim: distin ctim autem Pater et Filius et Spiritus sanctus; item quod causa caret, et quod a causa est, ac postremo ingenitum, genitum, et procedens; quie quideën non ejusmodi sunt ut naturam denoten!, sed mutuam inter se personarum relationem ac exsistendi modum 1. 11 Mach. r. 5. • Dan. xııı, 42. 10 Dionys. cap. 5 De div nom.; maxim. in bunc "Dionys. cap. 2. De div. nom. Greg. Naz. orat. 37 et 45; Nyss. Epist ad Ablab. mat haec usque ad in tribus cod. Reg. et in N. in quo ad calcem capitis nur cum prælixa hac nota ceu tota hæc merum scholium csset Pro illius que tempori tal cogitatione cum voluntate conjuncta. Hoc illus imperio e decreto. Nam imperare, inctus Thomas 1-2, quæst. 17, art. 1, est tionis, præsupposito tamen actu voluntatis. mus pro eodem habet insperium seu prafiac imagines et exemplaria rerum efliDionysiasiro dicente lib. De div. nom. exemplaria appellamus, iarum effectrices singularesque rationes exsi Deo, quas theologia prafinitiones, et diviLoque voluntales vocal, Qui 'abatur illa de divínis ideis opiuio, quam Intoni attribuerunt, puta Deum eas extra ¡xisse, ad quas respiciat, cum aliquid agen ponit. Has etiam rejicit Theologus in fine $53, ut et Cyrillus Alexandrinus, lib. 11 et Julian. Sed mulationem. Personas divinas discrepare ab invicem propter relationes concors est Latinorum Græcorumque Patrum doctrina. Quærenti Anomœo quid Spiritui desit ad hoc ut sit filius; nisi enim deessel aliquid utique Filius foret: Theologus nıhil deesse ait; quippe Deo nihil quidquam defuerit Ferum radiationis, nt ita loquar, sive mutuæ ipsorum relationis diversitas, diversam quoque ipsorum fecit appellationem. lien legas, orat. 45, seu Epist. ad Evagrium. Quod si persons divinæ relationibus solum discrepant, non aliunde habent, ut perfectae hypostases sint. Unde in Latina translatione confessionis Acacii Berrhaensis (pag. 456 Collect. P. Lupi in concil. Ephes.) legimus, modus subsistentia, seu nomen, est habitus; non autem substantie simpliciter significatio. Ubi procul dubio pro habitu veius ille interpres legebat, quam nos habitudinem, relationem, respeclum, dicimus. Ad hæc Nyssenus docet nos, Epist. ad Ablab., quæ sit istæc relatio, quodve illius fun

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. sit, nec auribus; sed sine ulla prolati sermonis ope mutuo sibi sensa sua conimunicant et consilia 48. ireg. orat. 38. Per Verbum omnes angeli creati sunt, et sancto Spiritu sanctificante consummationem acceperunt, ut pro sua quisque dignitate et ordine splendoris gratiæque participes essent ". Circumscripti angeli. — Circumscripti sunt; nec enim cum in cœlo sunt, in terra versantur; nec cum a Deo in terram mittuntur, remanent in coelo. Caterum nec manibus, nec foribus, nec repagulis, nec sigillis cohibentur. Non enim certis ullis terminis definiti aut coerciti sunt. Nullis terminis definitos dico; eo quod probis et dignis, quibus eos Deus visendos exhiberi voluerit, non quales exsistunt appareant, sed in aliam mutati formam, prout videntium obtutus ferre queat. Nam alioqui id solum natura ac proprie nullis definitur terminis, quod increatum est. Quidquid enim est creatum, intra terminos suos a Deo creatore finitur. Porro aliunde quam a natura sua sanctitatem habent, nimirum a Spiritu sancto. Dei illustranto gratia, futura prædicunt ". Conjugio minime indigent, cun immortales sint. Angeli locus.· Jam vero cum mentes sint, in hujusmodi quoque locis sunt, quæ mente intelliguntur: non quod corporeo modo circumscriban tur (neque enim more corporum, quoad naturam attinet, Agurantur, aut trina dimensione distenti sunt). sed 157 quod ubi se conferant, illic spiritaliter adsint et operantur; nec eodem tempore hic atque illic esse et operari possint. Incertum an æquales substantia. Ac quoad essentiam quidem æqualesne sint inter se, an dispares, compertum non est: solus hoc scil 50 Greg. orat. 54. "Theodoret. Epit. div. decr. cap. 8. lo libri de inculpata Christianorum fide Ac quidem sermo quoque in illis est, quandoratione præditi sunt: non tamen est similis ¡, qui naturali vitalique spiritu vocalium orgaDope progreditur, et articulatur, percussione formatus, transiensque ut audientium sensu piatur: sed quia materia ac compositione vasimplicesque et incorporei sunt, invicem cirneedunt, suasque mutuo perceptiones specu r, ut silendo clarius expressiusque sermones Et, quam alia quavis prolatioue verborum. in ejusmodi quoque eunt, etc. Lib. 1, cap. 17, explicavit quisnamu ille locus sit qui mente intelligitur. Est autem mente perceptus, seu spiritualis locus, ubi intelligitur et exsistit intellectualis natura et incorporea; ubi nimirum præseus adest et operatur, neque corporum more continetur, sed spirituum. Plura de loco angeli ibidem subjicit. Illustrationis modo el gradu differunt. Diversos ordines angelorum Theologus agnoscit, orat. 34, cum ait, aliorum aliorumque alias atque alias collustrationes, ampliores, aut ninores, esse, secundum cujusque natura et ordinis proportionem. Sed et Cyrillus in Thesauro, assert. 31, p. 266, tantum luminis creaturæ rationali impertitum esse a Deo ait, quantum unaquæque pro sui generis discrimine capas foret, adeoque Aliam in angelis cognitionem esse, majorem in archangelis, et rursum excellentiorem in superion. bus virtutibus. Ubi plane innuitur angelorum ordines aut specie aut genere inter se differre. Legesis Epiphan. hæres. 67, n. 33. Pergit Nazianzenus,

creator illorum Deus, qui universa explorate no vit. Splendoris modo et gradu differunt; sive pro 'splendoris proportione gradum sint consecuti; sive contra pro sedis discrimine splendorem perceperint. Alii alios illustrant, ob ordinis vel naturæ præstantiam ". Liquet autem eos qui sublimiores sunt, inferioribus lumen ac scientiam affundere. Angeli rerum humanarum præsides. Ad explendam porro Dei voluntateın fortes et prompti sunt, eaque celeritate præditi, ut ubi Dei nulus jusserit, statim inveniantur. Certas etiam quisque terræ partes custodiunt, nationibus et regionibus præsident, prout a summo opifice præfecti sunt res nostra gubernant, ac nobis opem ferunt; ea plane ratione, ut ex divina voluntate et præ scripto supra nos positi, Deumque semper circumstent *. Ad malum difficile morentur. — Sunt quidem ad malum ægre mobiles, non tamen immobiles prorsus: nunc vero omnino ad illud moveri non possunt, non suapte natura, sed gratia, eaque constantia, qua unico illi bono adhærent ". Angelorum cibus. Deum porro intuentur, ut fert captus ipsorum eoque cibo aluntur. Nobis superiores exsistunt, ut incorporei, atque a corporea passione immunes; non tamen ab omni prorsus passione liberi sunt, quippe quod uni Dec proprium sit. Apparitiones angelicæ. - Transformantur autem in quodcunque Dominus Deus præceperit, atque ita se hominibus conspicuos præbent, eisque divina mysteria aperiunt. In cœlo degunt, unumque hoc munus habent, ut Deum laudent, divinamque voluntatem ejus exsequantur. Angelorum ordines. Ut autem sanctissimus, Dionys. De cœl. hier. c. 3; Greg. Naz. orat. 34. Greg. orat. 58. "Dionys. De cœl. hier. c. 9; Greg. oral. 34. j Abest in editis habent codd. omnes. k Edita et R. 2924 Verum Noster Dionysiastrum exscribit, qui ait, cap. 7 De cal. hierarch. Εt divina esca exsaturati, eaque multiplici quidem, ob emissi luminis affutionem, rero, propter unitatem illam divini convivii, quæ nedum varietatem admittit, quinimo intime conjungt 1 Deest in editis. et cum Dionysiastro docet, sic a suprema pulchri- esse affirmant, eo quod Scriptura passim narrel tudine angelos sublimiores informari, ut alia quoque lumina officiantur, aliosque possint illuminare per primi luminis influxiones et communicationes. Ut autem sanctissimus, etc. Augustinus in Enchiridio, cap. 8, confitetur se ignorare, an qui Virtutes dicuntur ii Archangeli sint, et quid distent quatuor illa vocabula, sive Principatus, sive Puleslales. Gregorius Nazianzenus, orat. 54, prætermissis Cherubim et Seraphim, alias recenset. Nyssenus, orat. 1 Cont. Eunom. et Chrysostomus, homn. 3 De incomprehens. et in cap. 1 Epist. ad Coloss., Thronos eosdem ac Cherubim Deum super Cherubim insidere. Ex quo vero libri Dionysiani admissi sunt; concors theologorum fuit sententia, novem esse angelorum ordines, quos cum Damasceno nostro sic recensent, Surr phim, Cherubim, Thronos, Dominationes, Virtutes, Potestates, Principarus, Archangelos, Angelos. Quanquam auctor Quæstionum ad Antiochum Turonos et Cherubinos ante Seraphim ponit. Nee abnuit Dionysiaster, cap. 6 et 7 Cal. hier. Chry sostomus etiam Cherubinos superiores esse Sera phinis dixerat Cur ergo alis suis se tegunt Sert phim? inquit, non solum autem illi, el sublimiores ipsis Virtutes, Cherubim? Nicephorm

angelicis virtutibus, terrestris ordinis princeps, cui custodiendæ terræ cura a Deo commissa fuerat, non natura malus conditus, sed cum bonus esset, bonique causa factus esset, atque ejusmodi, ut ne minimum malitiæ vestigium ex Creatore in eo exstaret, splendorem illum ac honorem, quem Creatoris beneficio consecutus erat, non ferens, libera voluntate, ex eo quod naturæ consentaneum est, in id quod est contra naturam, immutatus est, atque adversus 159 opificem suum Deum rebellationis ergo se extulit, ac primus a bono discedens, malus evasit 7. Neque enim quidquam aliud malum est, nisi boni privatio; haud secus ac tenebræ nihil aliud sunt nisi luminis absentia. Bonum quippe, spirituale lumen est: velut econtra malum, spirituales tenebræ. Lux ergo a Creatore conditus, bonusque factus (vidit enim Deus cuncta quæ fecerat, et erant valde bona 88), libera voluntate tenebræ factus est. Una porro cum ipso avulsa est, seque ruinæ ejus comitem adjunxit, innumerabilis subjectorum ipsi angelorum multitudo. Cum itaque propria mali facti sunt, suapte sponte a bono ad malum inflexi ". ejusdem ac reliqui angeli naturæ essent, electione Greg. Nyss. Orat. catech. cap. 6. 58 Gen. 1, 31. *³ Quæst. ad Antioch, quæst. 10. a. Eptres. assentitur: quinimo addit illum, etiam post rebellionem, f luerit esse similis Altissimo. Nam in hunc sensum ETW: cap. XIV Isaiæ allegorice interpretantur. Quocirca Cyrillus Alex.: inquit, animum induxit rem creatam ad Conditoris naturam erchi posse. Speravit (inquit Theologus carm. De substantia) payadoo Aco Basurtda siptv, magni Dei regius honores; sed cum Deus fieri velle, totus est in tenebras conversus, 5)ov axézo; àv:! apzīs, principatu eorum qua sub cœlo sunt, non excidisse. Paulum quippe eum vocare Principem potestatis deris hujus. Sic censet Theodoretus in hunc Apostoli locum, et in Epitome divin. dogm.; itemque Scythopol. in cap. 2 De cæl. hier. Cyrillus Hieros. archangelum euin fuisse putat. Athanasins, epist. ad Serap. quem Cyrillus alter secutus est lib. 1 Glaphyr. ex summo Cherubinorum gradu lapsum asserit, propter Ezechielis prophetiam, qua juxta omnium fere Patrum consensum, sub nomine regis Tyrii diaboli casus enarratur. Illic siquidem semel iterumque appellatur Cherub extentus. Huc spectasse Nazianzenus videtur in carminibus, ubi eum vocat Drimum omnium Luciferum in sublime elutum. Ab his non valde discrepat sanctus Thomas, ubi docet illum apostatam e supremo ordine, Seraphinorum nempe, cecidisse, plures vero ex aliis ordinibus secum traxisse. Kal éлкpon. Atque adversus opificem suum. Veteres illos omitto qui stupri crimen dæmonibus ipsis impegerunt. Irenæus, lib. 1v, cap. 48, diabolum a Deo defecisse ait, ex quo zelavit plasma Dei (hominem puta), et inimicum illum: facere aggressus est. Hoc ipsum Gregorius Nyssenus approbat in Oratione catechetica. Auctor Questionum ad Antiochum, quarst. 10, commentum exsufflat quorumdam, qui diabolum lapsum e cœlis garriebant, quod adorare Adamum noluerat. Alterum scilicet paulo vetustiorem exscribebat, qui vulgo Anastasius nuncupatur. Quæstione porro 126 editionis Gretser. hujus fabulæ auctores fuisse dicuntur cum Græci, tum Arabes. Enimvero Mohammedes, surat. 2, idem scribit; quod eum a Judæis accepisse Ludovicus Maraccius probat in suis ad hunc Alcoram locum adnotationibus. Noster docet diabolum insurrexisse contra Deum, quod ex communiori Patrum sententia intelligendum venit, ut ille vooto. Sic quoque Damascenus Dialogo contra Nɑnichæus, Libere diabolus immutatus est, inquit, quippe qui rein magnam concupivit: at non recle; ram magna res est Deux esse: mala vero illi qui Deus non sit, ingratum esse Conditori, et ultra naturæ suæ terminos extolli, xal velleque id est, quod fieri possibile non sit. Cæterum sanctus The mas negat diabolumi omnigenam similitudinem Dei affectasse, quam certo nosset obtineri non posse noluit igitur supremo rerum Domino obediendo subjici. Quæ subjungit auctor de dæmonum natura, Manichæos recta feriunt, aflirmantes diabolum esse pessimum materiæ genium, summum malum, mỡ lorum omnium causam, tenebras subsistentes e æternas, qui ex sese dæmones, ceu virtutes preprias, emiserit, quibus Deum, sive summum bo num, lacesseret. Hos Dionysiaster egregie confulat cap. 4 De divin. nom., ex quo hæc omnia mutualum esse Damascenuin arbitror, quibus plura reperies in Dialogo contra Manichæos. Cum itaque ejές dem naturæ sint ac angeli. Hoc ex mox dictis consequitur, asseriturque a probatioribus Ecclesiæ magistris. Justinus vero Martyr. Athens goras, aliique vetustiores, ut erant Platonicz sectæ placitis imbuti, definierunt dæmones, nedum angelos illos esse, quos cum filiabus hominum com suetudinem stupri habuisse arbitrabantur, sed etiam animas gigantum illorum qui ex eis procreali

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. Nihil dæmones possunt nisi Deo permittente. Quocirca nullam adversus quenquam potestatem habent, nisi que ipsis a Deo certis de causis concedatur; quemadmodum accidit in Job", et porcis illis de quibus in Evangelio fit mentio ". Potestate autem sibi a Deo facta, viribus valent, immutanturque, el transformando se quamlibet voluerint speciem objiciunt. Quo pacto angeli prædicunt futura. — Ac quidem futura, nec angeli Dei noverunt, nec damones; tamen prædicunt: angeli nempe, Deo ipsis detegente ac prænuntiare mandante. Quo fit ut quæ ab ipsis prædicuntur, omnia eveniant. Quin et dæmones quoque prædicunt; interdum scilicet, quia ea quæ procul geruntur, cernunt; interduni sola conjectatione: unde et sape mentiuntur, nec fides illis est adhibenda, etiamsi, eo quo diximus modo, sape vera dicant. Quin Scripturas quoque intelligunt. . Nulla porro Homini vim inferre non possunt. malitia, nullus impurus affectus est, qui ab ipsis excogitatus uon sit. Quamvis autem hominum suggestionibus pulsare ipsis permissum sit, nemini tamen vim inferre possunt (in nobis enim situm est suggestionem, aut admittere, aut non admittere 6), ob idque liabolo et angelis 160 ejus inguibilis ignis paratus est, ac supplicium æternum "; illisque item qui ipsum ducem seHr. Quod mors homini, hoc angelo lapsus. - Sciendum autem illud hominibus mortem præstare, quod lapsus angelis. Post lapsum enim nulla ipsis pœnitentia est, uti nec hominibus post mortem ". 12. “Marc. v, 13. • Vide Jambl. De myst. sect. 4, cap. 11. lob 1, De nat. home, c. 1. utrosque vero sordidis corporibus aereis , esseque ad omnigenas sensuum voluptates ves. Homilias quasdam Chrysostomus habuit sus eos, qui, ut ante Tertullianus, ex genti pinione tenebant, animas eorum qui crudeli perierant, in dæmones evadere. Sed et Paliquando asserunt dæmones nidores victim quæ sibi offerebantur ligurire, ac si iis rentur, necnon impuris affectionibus deleSic Theologus, orat. 19 et 38; sic Chrysois, orat. 2 in S. Babylan; sic Basilius in Isaia inquit, v Damonibus enim, quod appetentes sint vo rum, pessimisque langantur affectibus, istius victimæ nonnihil afferunt voluptatis et utiliharum dum incenduntur suffitu, necnon exha adusti sanguinis, qui subtili ejusmodi exteone, ad consistentiam absumitur. Toli enim per totum vapoalantur. Idem repetit in cap. 10. Quocirca recentiores dæmones corporibus, tenuibus m, sed obscenis sordidisque obsitos propter Bm peccatum tenent, ut vim iguis æternum Hantur. Hoc Ecclesiæ suæ veluti nomine toest Marcus Ephesius in oratione 2, quam Iris ad concilium habuit i sunt Eugenici) Matth. xxv, 41. • Ne Damones porro corpora quadam, sex aerea, seu iquea non aimus recepturus, ut crucianibus lolerandis evadant aptiores, quin potius, ea habere ex quo ceciderunt, atque adeo affectionem immodicam erga corporalem hunc mundum. Quemadmodum scilicet Adamus quoque post defectionem pellinas tunicas induisse dicitur, crassiorem utique carnem, mortalem, et solidam. Atqui hæc a nobis uon diximus, sed cum verbis expressis ea acceperimus a magno Patre nostro Basilio in ejus Commentariis in Isaiam. Hic quem Marcus citat Basilii locus, non occurrit in editis. Quinimo in cap. ult Isaiæ, licet eos rerum materialium desideriis affixos et intabescentes esse pergat dicere, corporibus eos vacare ibidem diserte asserit, Inexstinguibilis ignis paratus est. Quæ fuerit mens Damasceni de bujus ignis natura dicemus in alio loco. Quidque Patres oa de re docuerint, excutiemus ad caput postremum lib. 1.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. mia que ortum habuerunt, juxta nature geri gch corruptioni obnoxia sint ", tum ipsi quoque caeli, tametsi divino niunere et gratia contineantur et conserventur ". Solus autem Deus suapte natnra ▸ principio et fine carel: quamobrem etiam dictum est: Ipsi peribunt, tu autem permanebis 86. Quanquam non prorsus interibunt cali. Velerascent enim, et sicut opertorium convolventur, el mutabuntur: eritque cœlum novum, el terra nova Cæterum multis partibus cœlum terra majus est. Nec vero coli essentia investiganda est, quippe quam cognitione assequi nequeamus. Cali inanimali. Nullus porro cœlos, aut luminaria animata esse arbitretur: 163 anima quippe et sensu carent s. Quare cum ait Scriptura, Latentur cæli, et exsultet terra ", his verbis angelos qui in clo, et homines qui in terra sunt, ad latitiam invitat. Quin prosopopoiæ figura uti, et de inanimis perinde ac de animatis loqui solet Scriplura: quo in genere illud est: Mare vidit, et fugit: Jordanis conversus est retrorsum. Quid est tibi, mare, quod fugisti, et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum 3? Rursusque montes et colles rogantur, quæ subsultationis cansa sit non secus ac nos dicere solemus: Coacta est omnis civitas, non ut mules, sed ut cives significemus. Huc etiam attinet illud, Cæli enarrant glori.m Dei; non quod ejusmodi vocem mittant, quæ corporels auribus percipiatur: sed quod amplitudiue sua Opificis potentiam declarent, quorum inspecta pulchritudine, Conditorem, tanquam optimum artificem laudibus celebramus 94, CAP. VI. De luce, igne, luminaribus, sole, luna et stellis. babens, die primo a Creatore conditum. Ait enim Ignis elementum. Lux, ipse ignis, seu æther. Tenebræ lucis privatio, contra Manichæos. Ignis unum est ex quatuor elementis, leve et cæteris altius tendens, urendi simul et illuminandi vim to in Tim. As Basil. hom. 1 et 3. in Hes. Basil. hom 13 in lex. sv Psal. acv, 5. hom. 1 et 3 in Hexacin. Just. quaest. 95. Psall. Csill, 3. es es Psal. cl, 27. bisque perceperint, sed vana tantum fra de aliera ne, seul instauratione, sæculi in statun m. Chrysostomus vero mutationem solam ». quæ sit penes forman et figuram, quanΟ q. d. transfigurationem, sumpto vocabulo ex Epistola ad Roma us verba ad hunc modum citat, transfigurabit, seu reformati ndum. Nullus porro tc. Gentilium hic præcipuus error fuit, I sidera animata esse, quæ idcirco ceu tomina colebant. Id Plato docuit in Timæo, jrum Latine Cicero interpretatus est. Idem. Apoc. Ibid. 5. oi Psul. vult, 1. tenuerunt non solum Manichæi ex magorum superstitione, verum et Origenes, inter cujus profana dogmata hoc quoque recensent flieronymus epist. ad Avitum, et Justinianus Augustus in Anathematismis, quos quinta synodus approbavit. Exhine apparet ratio cur Damascenus hoc destrictim proscripserit. Quod ut præstaret, nonnulla Scripturæ loca, similia eorum quibas Origenes abusus erat hom. 4 in Ezech. per figuram prosopopcam scripta esse admonet; co prorsus modo quo Augustinns ipse, lib. 11 Relracl. c. 2 eadem interpretatus fue rat; etsi lib. 1 De gen. ad lit. cap. 17; et in Enchiridio, cap. 58, pene concesserat solem, lunamn. et stellas, animis prædita esse, et ad angelorum socictatem pertinere.

divina Scriptura: El dixit Deus: Fiat lux; et facia est lux”. Neque enim, ut quidam existimant, aliud quidquam est ignis, quam iux. Alii autem elementarem hunc ignem aere superiorem esse aiunt, quem vocant æthera. In principio igitur, hoc est die primo, creavit Deus lucem, quæ visibilium omnium creaturarum decus et ornamentum est. Etenim si lucem sustuleris, omnia in tenebris jacebunt ignota, nt quæ pulchritudinem suam conspicuam reddere non possint Vocarit autem Deus lucem diem: tenebras autem vocavit noctem 95. Porro tenebræ substantia ulla non sunt, sed accidens. Neque enim aliud sunt quam lucis absentia. Aer quippe in sua substantia lucem non habet ". Quare ipsum hoc quod aer luce carcal, Deus vocavit tenebras. Quin ne ipsa quidem aeris substantia tenebræ sunt, sed lucis privatio: quod accidens potius quam substantiam indicat. Nec vero nos prius vocata est, sed dies ac proinde antiquior dies cat, non posterior. Diem ergo nos sequitur; atque ab unius diei ortu usque ad alium diem, dies unus est cum nocte conjunctus. Ait enim Scriptura: Et factum est vespere, of est mane dies unus *. Primi tres dies, cum sol non esset. Lunæ et stellarusi munus in nocte. Et quidem tribus primis diebus, luce Dei jussu, tum sese diffundente, tum rursus contrahente, dies et nox exstitere”. At die quarta fecit Deus luminare majus, nempe solem, ut diei præesset (per ipsum enim dies efficitur; dies quippe est cum sol supra terram exstat, dieique spatium, cursus ille quem ab ortu ad occasum usque sol supra terram peragit), 164 atque item luminare minus, hoc est lunam, et stellas, ut nocti præessent, eique lucem ferrent. Nox porro est cum sol infra terram est: noctisque spatium est cursus ille, quem sol ab occasu ad ortum sub terra conficit. Luna igitur, et stellæ constitutæ sunt, ut noctem illustrarent; non quod interdiu sub terra penitus delitescant (nam tunc quoque stellæ in cœlo super terrara sunt), sed quia sol eas, lunamque splendoris sui nimia amplitudine operiens, elucere non sinit. Primigenia lux luminaribus indita. flisce luminaribus primigeniam lucem summus ille rerum Opifex indidit, non quod alterius luminis penuria laboraret; sed ne lux illa supervacanea maneret. Luminare siquidem lux ipsa non est, sed lucis conceptaculum. Planeta septem. Inter hæc autem luminaria planetas septem recensent, quos contrario ac cœlum motu volvi dicunt; quocirca planetas, errantesve stellas, eos appellarunt. Coelum enim ab ortu ad occasum volvi inquiunt; planetas autem ab * Gen. 1, 3. * Ibid. 5. * Basil. boni. 2 in Hexaem. id. hom. 6 in Hexaem. » Gen. 1, 5. ss Basil. lem, 2. in l Edita et Regii úzó, contra auctoris veterumque sententiam, qui ignem supra aerem sta Cod. S. Ilil., legii octo, Colb. et N. hic et infra

tenditur autem ea a vicesimo quinto Septembris ad vicesimum quintum Decembris. Tum sole ad inferiorem demissioremque, hoc est meridionalem ortum, labente, hiemale solstitium ac tempestas subit; quæ frigida et humida est, media inter autumnalem et vernam qualitate. flæc porro brevissimum diem, novem horarum, longissimam noctem, quindecim habet, ac pituitam auget: atque a Decembris quinto et vicesimo die ad primam et vicesimum usque Martii se porrigit. Sapienter enim a rerum Conditore provisum est: ne alioqui a summo frigore, aut calore, aut humiditate, aut siccitate, ad extreme contrariam qualitatem transeuntes, in graves morbos incidamus. Periculosas enim esse repentinas mutationes ratione ipsa docemum. Ad hunc itaque modum sol quatuor conversiones, perque eas aunum efficit; dies item et noctes constituit: dies, inquam, cum exoritur, et supra terram exsistit; noctes, cuin terræ subit et occidit, sideribusque aliis, lunæ nimirum et stellis ut illuceant, concedit. Signa duodecim zodiaci.— Aiunt etiam duodecim in cœlo signa ex astris esse, animalium nominibus nuncupata, quæ contra, ac sol, et luna cæterique errantes moveantur; per eaque signa septem planetas transire. Atqui sol quidem in unoquoque signo mensem unum perficit, duodecim signa totidem mensibus peragrat. Horum porro signorum nomina hæc sunt, hique eorum menses. Aries, meuse Martio, die 21 solem excipit. Taurus, mense Aprili, die 23. Gemini, mense Maio, die 24. Cancer, mense Junio, die 24.. Leo, mense Julio, die 25. Virgo, mense Augusto, die 25. Libra, mense Septembri, die 25. Scorpius, mense Octobri, die 25. Sagitarius, mense Novenibri, die 25. Capricornus, mense Decembri, die 25. Aquarius, mense Januario, die 25. Pisces, mense Februario, die 24. Lunæ cursus brevior. - Al vero luna, ut quæ inferiore loco sit, celeriusque zodiacum orbem peragret, in singulos menses tota duodecim signa percurrit. 166 Quemadmodum enim, si intra orbem, alium quemdam orbem facias, interior orbis illo minor invenietur; eodem modo cum luna inferiorem sedem nacta sit, brevius quoque ipsius est. Sidera quorum signe sint. Nihil libertati officiunt, VARIE R. 5 Colb. unus, cod. S. 1lil. xi'. curriculum sit, citiusque conficiatur necessum LECTIONES. Jam vero gentiles, etc. Gentiles qui res humanas ineluctabili fato regi putabant, eleganter Nemesius confutat, cap. 35 et 56, quean Noster hic sequitur. Id argumenti frequen ter tractarunt doctores alii: unde pessime, apud Christianos audierunt astrologi, qui ex siders. inspectione futurorum cognitionem sibi arrogarunt. Origenes, in Philocalia, cap. 22, quod ex tome 1 Commentariorum ejus in Genesim sumptum est, demonstrat fieri non posse, ut astra rorum et

DE FIDE. ORTHODOXA LIB. II. contra fatum. — Jam vero gentiles, per horum si LOV. derum, solis nimirum et lunæ, ortum et occasum, concursumque, res omnes gubernari asserunt (in his enim astrologia versatur); nos contra imbrem quidem ac serenitatem, frigus item et calorem, humorem et siccitatem, ventos denique, atque alia ejusmodi perea significari non imus infcias ": quot vero actionibus nostris omen. ullum importent, id pernegamus. Nam cum liberi arbitrii a Conditore præditi simus, hinc efficitur ut actiones nostræ juris nostri sint. Alioqui, si ex siderum motu cuela facimus, sequitur ut ea quæ facimus necessitate faciamus. Id porro quod necessitate fit, neque virtus, neque vitium est. Quod si nec virtutem, nec vitium habemus, profecto nec laudibus, nec supplicio digni sumus: atque ita iniquus Deus reperietur, dum aliis res secundas, aliis calamitosas tribuit. Imo vero nec gubernabit Deus res conditas, nec eis providebit, si quidem omnia necessitate agantur ac ferantur; supervacaneaque in nobis erit pars rationalis. Nam si nulla actio e nostroarbitrio pendet, frustra consultamus: vis quippe. utique consultandi causa nobis concessa est: unde etiam quidquid ratione utitur, arbitrii ibertate præditum est. otestate consistunt, referuntur. li quippe sub rationis imperio sunt, ab eaque gubernantur, tantur. Sidera prognostica. Quamobrem hoc dicimus, sidera nec eorum quæ contingunt, nec ortus eorum quæ nascuntur, nec eorum quæ pereunt, interitus causas esse: verum signa potius pluviarum, aerisque mutationis. Quanquam nec defuturus fortasse est, qui bellorum ea quoque signa esso dicat, tametsi non causas. Quin aer quoque a sole, et luna, et astris alia subinde atque alia qualitate affectus, diversa temperamenta, habitusque, et affectiones gignit *. Habitus porro inter ea quæ in προστάCometa. Christo nascente, sidus norum.—Plerumque insuper exsurgunt cometæ, regun mortem portendentes: qui tamen non ex illis sideribus 1. hom, 6 in Hexacm. • Nemes. De nat. hotu. c. 34. * Basil. hom. 6 in Hexaem. . 5 Sic Faber, commistionis: in cod. S. fil., sed supra lineam a recognitore ou pro a. Im fuit. Coll. unus habet Noster • Coll. 1 et Regii od. S. Hil. habent Cod. S. Hil. Regii 9 sic Faber, signa interituum regum. Reg. m, quæ ex libera hominum voluntate pen- ejusmodi signorum perceptionem attingere posse, ausæ sint effectrices; concedit tamen ea u apud nos geruntur, a sideribus signiuia in libro qui Testamentum duodecim parum inscribitur, legerat dixisse Jacob ▸ Joseph; Legi in tabulis cœli omnia quæ vobis. Unde contendit coelum instar volusse, in quo exaraverit Deus quae apud hogerenda essent: quod rursum firmare nititur plura, ubi dicitur cœlum esse convolven sicut librum. Opinionem hanc ceu no indignam Procopius Gazæus idcirco quod a futurorum inquisitione abstinere us. Cæterum Origenes negat hominem ad nisi ab angelis cœlorum incolis edoceatur. Validius ergo hoc commentum Basilius Magnus homil. 7 in Hexaem., et Augustinus lib. v De civ. Dei, convellunt exemplo gemellorum, qui, cum eadem temporis parte concepti sint, proximeque alius post alium in lucem prodierit, nihilominus diversæ indolis sunt, et diversas vitæ conditiones subeunt. Fieri siquiden non posse, ut ilem sidus, in eadem cœli statione positum, tam contrarios eventus portendat. Attamen Basilius concedit varias anni tempestates, variasque aeris immutation nes a sole et astris effici et significari; quod e eleganter explicat.

congeries coacta sunt, et apparuit arida. Atque hinc duo illa maria facta sunt, quibus Ægyptus utrinque alluitur (media enim hæc inter duo maria sita est) quibus multa, et diversa æquora constituuntur, montesque, et insula, et promontoria, et portus, variique sinus, et littora, et ripæ colltinentur. Littus enim dicitur quod arenosum est ripa, quod saxosum, ac jam inde a continente profundum est. Consimilem in modum ad ortum situm est illud mare quod Indicum dicitur, necnon boreale, quod Caspium appellatur. Quin paludes quoque hinc collectæ sunt. causa. Oceanus terram undique cingens. Salsitatis ejus Est autem occanus velut amnis quidam terram universam cingens (de quo mihi Scriptura divina locuta videtur, cum ait: Fluvius egredie batur e paradiso 1) dulcem et potabilem aquam habens. llic cuique mari aquam subministrat, quæ quidem diuturniorem in eis moram trahens, immolaque consistens, amara elicitur; sole nimis rum, ac siphonibus id quod in ea subtilissimum est semper elicientibus: unde etiam conflantur nubes, et imbres formantur, dulcescente per excolationem aqua. Paradisi quatuor flumina. Fontium aqua e mari. Therma. Hic insuper in quatuor principia, sive quatuor flumina dividitur, quorum uni nomen est Phison (hic est Ganges Indiæ Auvius); alteri Geon (Nilus hic est, qui ab Æthiopia in Ægyptum dilabitur); tertio, Tigris: quarto, Euphrates. Sunt autem et quamplurimi alii fluvii, qui partim in 171 mare sese effundunt, partim in terra absuinuntur. Quo fit ut terra undique pertusa et cuniculosa sit, ac velut venas quasdam habeat, per quas, exceptis a mari aquis, fontes emittit. Ita fit ut, pro terræ qualitate fontium aqua, alia atque alia exsistat. Per terram enim aqua marina transcolatur et defæcatur, sicque dulcis evadit. Quod si locus unde fons emanat, amarus aut salsus exstiterit, talis utique et aqua prorumpet *. Plerumque autem accidit, ut aqua angustis quibusdam locis interclusa atque compressa, vi crumpens incalescat; hincque suapte sponte calentes aquæ energunt. Pisces et aves. Divino itaque jussu excavata 18 Gen. 1, 10. 10 Gen. 1, 10. 20 Basil. hon. 4 in Hexaem. 2927 Sic vetus interpr. sunt divisi. Edit. Veron. Reg. 3562 Colb. Noster: nec absono seusn. Atque hinc duo maria. Ægyptus nimirum Mediterraneo mari versus septentrionem pertinet, et Erythræo versus meridiem. Quorum uni nomen est Phison. Phison et Geon Gangem esse et Nilam vetustus error est, quemn transla:io Graeca que LXX Interpretum nuncupatur, approbavit Jeremiæ ir, 18, ubi pro aquus Silhor, seu aquas Nili, aquas Geon, posuerunt. Terra llevil Phison alluit, regio est Arabie, Gen. x' Chus, sive Ethiopia, quam Geon circuin Asiatica erat, sinui Persico vicina, cujus dieque Chusistan appellatur, non Africa pervadit Nilus. Permirum est Theodoret nis nomine Jerem. 11, idolum quoddam int

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. terra, in congeries aqua collecta sunt; lineque κόλmontes exstiterunt. Primigeniæ itaque aquæ præcepit Deus animam viventen educere: qnandoquidem futurum erat ut per aquam et Spiritum sanctum, qui in principio ferebatur super aquas ", hominem instauraret. Hanc enim causam affert Basilius”. Eduxit igitur tam parva quam ingentia animantia; cete et dracones, pisces per undas labentes, avesque pennatas. Per aves porro, cum aqua, tuin terra, aerque veluti quodam nexu copulantur. Nam ex aquis orla illa sunt, et in Lerra versantur, et volant in aere. Optimum autem elcmentum est aqua et ad multos usus commodum; camque vim habet, ut non corporum modo, sed et animarum, dummodo Spiritus sancti accesscrit gratia, spurcitiem eluat ". De maribus, sive æquoribus. Egæum mare Hellespontus excipit, ad Abydum et Sestum desinens. Deindc Propontis, qnæ ad Chalcedonem et Byzantium terminatur; ubi angusti transitus seu fauces sunt, a quibus Pontus sumit initium. Mox Maotis palus. Rursus ab Εurope et Libye initio, Ibericum mare est, ab Her caleis Columnis ad Pyrenæum montem excurrens. Post Ligusticum, quod usque ad Etruriæ Ones protenditur. Mox Sardonium, quod supra Sardiniam, ad Libyam Africamve deorsum vergit. Tum Etruscum, quod ab extremnis Liguriæ Gnious incipiens ad Siciliam finem habet. Postea Libycum, deinde Creticum, Siculum, Ionicum, et Adriaticum, quod e Siculo mari effunditur, quem Corinthiacum sinum, sive Alcyonium aquor appellant. Quod aulem Sunio et 179 Seyllo inari continetur, seronienm dicitur. Ab eo Myrtoum, et Icarium, in quo et Cyclades sunt. Tum Carpathium, et Pamplmylium, et Ægyptium. Demum supra Icarium, sese Ægæum proxime effundit. Est autem Europæ trajectus a Tanais fluminis ostiis usque ad llerenlis Columnas, stadiorum 609709; Africæ, 1, 2. 2. Basil. hom. 2 in ilexaem. "Sever. Gabal. orat. 4 De opif. mundi; Basil. hom. 8. et Reg. 1 * Hoc caput in Reg. 7, Colb. 1, et in Nostro deest. Aberal in 2930; sed in sejuncta membrana ab altero scriptore adjectum fuit. In cod. S. Hil. reperitur at De creatione. Adjectum ab ipso auctore putavero, Instar appendicis, vel fragmentum esse is cujusdam operis geographici, quod Damascenus ipse, alterve scriptor ediderit. In cod. Colb. 1, ino titulus margini duntaxat appositus est, absque nota numerali. Εt Spiritum sanctum, etc. Spiritu Dei qui ferebatur super aquas, m a majoribus se accepisse Basilius testaram ceu probabilem recitat, Spiritus Dei, commotionem acris, seu ventum validum i; quam posthac amplexi sunt Severus im et Theodoretus. Chrysostomo Scriptura e videtur, vitalem quamdam actionem indis fuisse, ut non esset aqua consistens et que agitaretur, vitalemqué vim quamdam PATROL. GR. XCIV. Nam ex aquis orla ille sunt. Communis hæc est Patrum sententia, volucres, uti et pisces, natas esse ex aquis, idque canit Ecclesia in hymno vesperarum v feriæ. Nec audiendi sunt qui ex Hebræo inferunt solos pisces ex aquis a Deo productos esse, atque ita legunt Producant aquæ repsile animæ viventis, et volatile volet, etc. Perperam enim omittunt prononien quod, necessario subaudiendum juxta Hebræorum idioma; atque sie vertendum erat, et volatile qued volet.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II Homini quondam parebant omnia. - Et quidem ante prævaricationem, nihit erat quod hominis Imperio subditum non esset. Princeps quippe constitutus a Deo fuerat, omnium tam quæ in terra, quam quæ in aquis degunt. Quin serpens quoque homini familiaris erat, ut præ cæteris animantibus ad eum accederet, blandisque motibus cum illo quasi conversaretur ". Hine factum est ut mali auctor diabolus ipsius opera pessimam primigenis parentibus struem necteret *. Terra insuper fructus, quibus animantia, quæ illi parebant, aleren tur, sponte proferebat. Neque tum imber, neque hiems aut tempestas erat. At post transgressionem, quando comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis "; cum berili violato præcepto, ita se comparasse, ut bruta cupiditas ratione præditæ menti suæ dominaretur, tum subditæ ab ipso defecerunt, qui princeps ipsarum creatus a Deo fuerat; atque eo redactus, ut ferĮna sumptus erat, cum sudoribus colere jussus sit. Deficiente illo rebellarunt. Feræ quia commodi afferant. Quanquam, ne nunc quidem ejusmodi ferae sunt, ut nulla ex eis utilitas capi queat quippe quæ terrorem homini incutiendo, eum ad Dei conditoris agnitionem, ejusque opem Impło. randam adducunt. Insuper post spretum mandatum, spina quoque, juxta Domini sententiam e terra prodiens, amœnitati rosæ cónjuncta fuit, quæ I nobis memoriam transgressionis, propter quam terra multata fuit, ut spinas et tribulos førret *. Dei verbo sua cuique rei vis indita. - Quod autem hac ita se habeant, hinc fdes astruitur, quod ea, perseverare prastet Domini sermo, quem pronuntiavit, Crescite, et multiplicamini, et replote terram 3 Terræ figura molesque. — Nonnullis porro terram esse rotundam placet: aliis cono simileni. Multum certe cœlo minor est, in ipsius centro instar puncti appensa. Ceterum ipsa quoque preteribit, et immutabitur. Beatus autem ille est, qui possidebit terram, quas mailibus promittitur. Que enim terra sanctos susceptura est, nunquam interibit. Quis ergo indnitam et incomprehensam Creatoris sapientiam digne miretur?Quis bonorum auctori pares ipsius beneficiis grates rependere queat 7? [ Sunt porro quas novimus, terrarum orbis provinci, sive prefecture, Europæ quidem triginta et quatuor; Asis continentis amplissima, provinciæ quadraginta octo, canones, quos vocant, duodecim.] CAP. De paradiso. Paradisus hominis regia. Quoniam autem f bom. de parad. ss Gen. 1, 1.» Psal. XLVIII, 14. * Basil. hom. de parad. w Gen. 1, 23 Matth. v, 4, Method. Cont. Orig. apud Epiph. hæres. 64. Quin serpens quoque. Etsi Das cum lioc caput scriberet, Basilii bomiparadiso, præ oculis habuit, eum tamen non est, ubi dixerat, serpentem, antequam per eum primi parentes deciperentur, supra pedes ambulasse, ipsique propter hoc nefas eruleoς des fuisse, Basilio Josephus præiverat. Ilaec solus habet Reg. 3454.

Deus cx visibili et invisibili natura hominem ad imaginem ac similitudinem suam velut regem aliquem, lotiusque terræ principem, et carum rerum quæ in illa sunt, formaturus crat, regiam ei quamdam prius exstruit, in qua suan sedem collocando, beata 174 et omni felicitate affluenti vita frueretur 3. Atque hic ille est divinus paradisus, qui *7* Gregor. Nyss. De opif. hom. cap. 2. Αtque sic ille est divinus paradisus. Cum multa variaque de paradiso Eden voteres scripserint, paucis auctores eorum perstringam ex libro vu Anastasii II Antiocheni in Hexacmeron, cujus et Graecum contextum afferam, quia nondum alitus fuit (lege (forte Veleres ergo Ecclesiarum interpretes, Philo, inquam, philosophus, et tempore æqualis apostolis et celebris Papias Hierapolitanus, Joannis evangeliste discipulus, et Irenæus Lugdunensis, et Justinus martyr et philosophus, Puntænusque Alexandrinus, et Clemens Stromateus, ac corum assecla, spiritualiter intellexerunt de Christi Ecclesia ea quæ scripta sunt de paradiso. Ex quibus sunt duo per omnia doctissimi Cappadoces Gregorii. Ii omnes quibusdam de causis dicebant esse etiam aliquem paradisum spiritualem. Postquam nonnullas rationes attulit, propter quas bi auctores ad hunc modum interpretati erant quæ de paradiso scripta sunt, has rursum alias subjungit Unde propler has causas incomprehensibiles, omnia quæ de paradiso dicta sunt, spiritualiter intelligentes, interprètes quorum meminimus, dixerunt, quod diversæ nata sunt haereses, quibusdam hominibus, qui curnaliter audierunt que de Deo et paradiso dicuntur in Genesi; aliis quidem statuentibus Deum habere formam corporis secundum imaginem similitudinemque materialem hominis; aliis serpenti magnas offerentes gratiarum actiones, utpote quod per ejus consilium patratamque prævaricationem ex muliere sit generatum totum genus humanum; qui quidem merito etiam appellantur Ophitæ, id est serpentini. Manichæi autem simul et viri et mulieres nudi congregantur in suis ecclesiis ad imitationem Adam et Eve. Quibusdam interjectis, narrat ob quemdam Ezechielis locum, in quo de diabolo sub figura regis Tyri sermo est, priscos interpretes occasionem sumpsisse, per allegorias edisserendi quæ Genesis lilver de paradiso complectiur * Vide enim quod non absolute dicitur paradi sus is de quo apud prophetam mentio est, sed paradisus Dei. Mosaicus autem paradisus, Dei adjecto nomine dictus non est, sed absolute paradisus. Unde divinus per omnia Ambrosius; et Justinus martyr a Deo inspiratus, in suis in Nexacmeron commentariis, ca persequentes quæ dicta sunt de paradiso, postquam dixerunt de sensilibus arboribus, et aquis, et fructibus, et paradiso de terra genito, in medium. adduxerunt proposita divini Ezechielis verba de paradiso cœlesti, iisque multo examine et subtili contemplatione explicatis, subjunxerunt dicentes, quod sit turpissimum et Deo invisum, dicere, aut omnino cogitare, beatam adorandamque Dei Verbi divinitalem cum justo latrone ingredi in fluxum et malerialem paradisum, etc. Addit, Origenem, cum anagogiis nimium indulsisset, omnes creaturas quz sex diebus facta sunt, ad fabulosas tragoedias traducendo, ut neque cœlum quod sensu percipitur, neque terram, neque aquas, neque plantas, nec aliud quidpiam secundum litteram intelligeret, justo synodi judicio danuatum esse, ne credere tur Deus visibilis hujusce mundi conditor non esse, et tota historia sacræ series pessumdaretur. Quo circa Recentie res Patres, divinus, inquam, Basilius, et Christi favius Joannes Chrysostomus, et Theodorus vere miserabilis Antiochenus, et Severus (sive Severianus) Gabalcoles, et Eusebius Emissenus, necnon verbis el fuctis beatissimus Epiphanius, Cyrillus quoque, Theophilus, hi omnes sua scripta de sex dierum operibus, missis et allegoriis et anagogiis juxta litteram exposuerunt. Hic non disputo, genuinaue fuerin singulæ illæ veterum Patrum lucubrationes, quas Anastasius antehac laudavit, Papia scilicet, stini, Irenaei, Clementis, Pantæni. Hoc enim adnotatiunculæ brevitas, cui studere debeo, non patitur. Hieronymus testis est Irenæum De Octas scripsisse (a); Eusebius, Clementem Alexandrinum 4) Vide Prafationis num. XX, ubi iterum Lequienus de voce: Octava.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. I!. Dei manibus in Eden consitus est, voluptatis Mentorit, xal xalapwrázy nis ac jucunditatis prompturinn (Eden enim, si interpreteris, delicias sonat "). In Oriente. omni terra sublimior positus fuit, probeque temperatus, ac subtilissimo purissimoque aere undique collustratus, plantis nunquam non floridis vernans, suavissimo odore et lumine plenus, elegantiæ omnis, quæ quidem in sensum cadat, et pulchritudinis cogitatum superans, divina plane regio, dignum68 ui ad Dei imaginem conditus erat, domicilium: in quo nullum rationis expers anitur; sed solus homo, opus manuum Dei. 8 Cur scientia arbor plantata. In medio porro Eulov The yvwows. To ho hujus, tum vitæ, tum scientiæ arbores Deus taverat scientiæ quidem, ut eo obedientiæ et obedientiæ hominis periculum fieret, et utraque explorari et exerceri posset. Unde etiam arbor scientiæ boni et mali nuncupata est; vel quia iis ¡ olxɛlaç qúsɛws rep xaddy µèv tois qui ex illa edebant, hanc vim afferebat, 175 ut naturam suam perspectam haberent. Quod qui , dem ut adultis et perfectis bonum erat; ita minus perfectis, asidiorique, quam par esset, appetitu puvā, xal map Toll upбá, præditis, grave incommodum accersebat; haud secus ac solidus cibus iis qui adhuc tenera ætate sunt, lacteque opus habent ". Nec enim Deus geω neris nostri auctor, nos sollicitos, et circa multa turbatos, vitæ nostræ anxie prospicere atque sulere volebat; id quod tandem Adamo accidit. Is enim degustato arboris fructu, nudum se esse tellexit, eaque de causa subligaculum sibi concinοῦτό navit. Sumptis enim ficulneæ foliis, corpus suum. hom. de parad.” Gen. 11, 9. 40 Greg. Naz. orat. 38 et 42; Method. ap. Epiph. hæres, 64. et Colb. duo v aïołŋowy Rixv. Aliam sequor lectionem, quæ orat. 58 et 42 Greg. Naz. haNOTÆ. narrationem în sex dies creationis: sitione Chrysostomi satis cohærent. Insuper et omines norunt Scripturas Alexandriæ esse. Philonis libri, in quibus de 'monem habuit, una cum aliis ejusdem ti sunt. 1 yàp tovon. Edem enim. Sic vulgo nt E, non 'Eè, quod tamen soplatem cl delicias vertitur Eden regio ud procul a Mesopotamia et Assyria. Reg. xix, 12; Isaiæ xxxv, 12; Eze23. µkơy ɛɛ. In medio porro ejus. Qui litturæ sequuntur, agnoscunt ligno vite se vim humores moderandi, et conciortalitatis. Ita Chrysostomus, Severiaretus, Procopius et alii, qui addunt concessum homini fuisse, ut obedienræmium foret. Ex quo confutatur ver, qui asseruit primos parentes solis Becatum victitasse: futuros enim fuisse noxios, si sensibilem cibum edissent. mesius ex Hebræorum, ut ait, sentenminem ita conditum esse a Deo, ut nec 'is, nec etiam immortalis essel, OUTE sed in utriusconfinio, ut si affectionibus corporis et lisset, corporum mutationes experiretur; rimi bona coleret, traduceretur ad im ; per lignum vitæ scilicet, in quo hic am ejusmodi virtutem exstitisse agnoaque affert Nemesius, quæ cum expoligno scientiæ congenitam ejusmodi fuisse proprietatem concedit, ut qui ejus fructu vescerentur perfectam boni malique perfectionem obtinerent cam vero Adamo non obvenisse, qui contra præceptum Dei ante statum tempus cibum bunc comederat. Hanc tamen conjectationem Methodius improbaverat in libris adversus Origenem, ut videre est apud Epiphanium, hæres. 64. Chrysostomus itaque, hom. 16 in Gen.; Theodoretus, quæst. 27, et alii vulgo docent hoc nomen inditum esse arbori, non quod boni et mali scientiam posset ingenerare, sed quia futurum erat, ut qui fructu illins vesceretur, cognosceret tandem, quam distaret felix innocentiæ status a miseriis naturæ in peccatuin lapse. Disputarunt olim cujus generis esset Hla arbor, Theodoretus, Theodorus Antiochenus, seu Mopsuestenus, et auctor quaestionum ad Antiochum, quæst. 49, ficum fuisse definiunt. Opinio nem hanc sic explodit Nyssenus in Præfatione In Cam. cantic. ut sensum allegoricum obtrudat, ac si verisimile non sit hominem propter illius esum fuisse adjudicatum morti, eum Dominus dicat, omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, atque universa que Deus fecit, fuisse valde bona Maximus utrumque lignum figurato sensu intelligit, propter difficultates quæ ex Scripturæ littera consequi videntur. Noster vero, ut diversas Patrum sententias conciliet, tam paradisum, quam ligna paradisi, secundum litteram, et secundum allegoriam interpretatur.

contexit. Nam, illo necdum degustato, Ambo (Adam scilicet et Eva) nudi erant, nec tamen erubescebant 4. Tales autem nos Deus esse volebat, omnique perturbatione vacare: quippe quod animi ab omni libidinis affectu remotissimi argumentum est; ac præterea, ut sollicitudine omni carentes, in aliud opus mon incumberemus, nisi quod angelorum est; nempe ut creatorem perpetuis laudibus celebraremus, inque ejus contemplatione oblectaremur, cura omni super eum jactata; velut per prophetam David his verbis declaravit: Jacta super Dominum curam tuam, et ipse to enutriel ". In Evangeliis quoque discipulos suos docens, ait: Ne solliciti silis anima vestra quid manducetis. neque corpori vestro quid induamini *. Ac rursus: Quærile primum regnum Dei, et justitiam ejus, et hæc omnia adjicientur vobis “. Et ad Martham verba faciens Martha, Martha, sollicita es, et turbaris erga plurima: porro unum est necessarium. Maria parlem elegit, quum non auferetur ab ea “; hoc est, ut Domini pedibus assideat, ipsiusque audiat. Arbor tilæ, unde dicta. Paradisus sensibilis, et spiritalis. Lignum vitæ ac lignum omnė. - At vero arbor vitæ, aut ejusmodi erat, ut vitam conferret, aut qua illi qui digni essent, nec morti obnoxii, vesci possent. Nonnulli porro paradisum sensibilem fuisse opinati sunt *; alii contra spiritalem, et qui sola mente perciperetur: mea quidem hæc sententia est, quod sicut homo sensibili et spirituali natura constans conditus erat, sic et ejus sacratissimum templum sensibile simul et spiritale erat, duplicemqne exhibebat speciem. Corpore siquidem in divinissima et pulcherrima regione, uti retulinus, habitabat: animo autem in sublimiori, omnique comparatione præstantiori ac pulchriori loco morabatur, hospitem suum Deum habens pro domo, imo et pro illustri vestimento, cujus gratia circumvestitus esset, et cujus contemplatione, quæ sola dulcissimus fructus est, velut alius quispiam angelus, multa cum voluptate frueretur, eaque pasceretur: id quod quidem lignum vitæ merito appellatum est. Divinæ enim participationis suavitas vitam nulla morte interruptam iis, a quibus percipitur, impertit. Atque 176 illud est quod Deus omne lignum sp Er omni, inquiens, ligno, quod est in paradiso, vescentes comedetis ". Ipse enim oιune illud quo, et per quem omnia constant. Lignum scientiæ. - Atqui lignum scientiæ boni et mali multiplicis est speculationis dignotio, id est propria nature agnitio: que, cum opificis magnifcentiam ex sese prædicet, adultis quidem, et in divina contemplatione provectis bona est, quod ipsis verendum non sit, ne in deterius laοι Gen. 111, 7. "Psal. Liv, 23. **Matth. vi, 25. De nat. hom. * Gen. 11, 16. es Ibid. 33. * Luc. 5, 14, 15. Nemor = In Colb. 4730, exponitur per quod considerationem signifeat. 8. Colb. unus et Noster, ita legerunt vetus interpr. et margine cod. Colb. exponitur adverbium per Quod quidem scholion nem praebuit recognitori cod. S. Hil. ut legendum putaret Edita

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. bantur; quippe cum ex diuturna exercitatione ad hujusce contemplationis habitum quemdam venerint: haudquaquam vero bona est junioribus adhuc, et avidiori, quam par sit, appetitu praditis; quos nimirum, quia non firmiter satis hrent in eo quod præstantius est, nec constanter, nici boni contemplatione defixi sunt, corporis sui cura ad se retorquere et distrahere Omne lignum, Dei ex creatis cognitio. Ad hunc modum, duplicem fuisse paradisum opinor, vereque Patres divinitus amati tradiderunt; tam qui hoc, quam qui ¡llo modo docuerunt. Quanquam sic etiam intelligi potest omne lignum, divinæ utique potentiæ ex rebus conditis parta cognitio, queinadmodum ait Apostolus: Invisibilia enim ejus a creatura mundi, per ea quæ facta sunt, intellecta conspiciuntur *. Omnium porro cogitationum harum atque contemplationum præstantior illa est, quæ in nostri, sive compositionis nostra, censideratione versatur, ut divinus David ait: Mirabilis facta est scientia tua ex me ", hoc est, ex mei structura. Cæterum ejusmodi cognitio Adamo, recens condito ac tenero, ob has quas diximus rationes, periculo non carebat ". Lignum vitæ iterum, ac sententiæ boni. Srnsibilis cibus morti affinis. — Quin per lignum vitæ intelligere etiam licet, diviniorem illam speculationem quæ ex rebus sensibilibus nascitur, atque ascensum illum, quo per eas ad omnium parentem, G conditorem et auctorem assurgimus: quod quiὴν dem etiam omne lignum nuncupavit, hoc est, plenum ac indivisum, solamque boni participationeni ferens. Per lignuín autem scientiæ boni et mali, cibum sensibilem et delectabilem, qui, quamvis suavitatis speciem præ se ferat, revera tamen eum a quo percipitur, in mala conjicit. Dixit namque Deus: Ex omni ligno, quod est in paradiso, rescendo comedes *s: quasi dicat, ni fallor, fac ut per creaturas omnes ad me conditorem assurgas, unumque ex omnibus fruetum decerpas, me scilicet, qui vera vita sum. Da operam, ut omnia vitæ tibi fructum ferant: atque id age, ut mei participatione in rerum natura consistas. Hac enim ratione immortalis eris: De ligne autem scientiæ boni et mali ne comedatis ex eo. Quacunque enim die comederitis ex eo, morte moriemini ". Ea enim est sensibilis cibi natura, ut id quod subeffluxit repleat, ¡ecessum et corruptionem abeat. Nec fieri potest, ut incorruptus maneat, qui sensibili It. 177 CAPUT XI. De homine. Hoc pacto itaque Deus intelligentem substanτους tiam, puts angelos. caelestesque omnes ordines Naz. orat. 38 et 42. "Rom. 1, 40. 6. * Gen. 1r, 17. 5* Psal. cxxxvIII, 6. " Maximi in Script. pag. 10. NOTA. Πoc est ex mea structura. , Theologus, Anastasius fl Antiochenus, i hæc psalmicxxxv, 6: Mirabilis facta est scientia tua ex me, accipiunt: at potior est sen. sus ex Hebræo: Mirabilis facta est scientia tua præ me: id est, ingenii mei acumeu longe excedit.

creavit, qui intelligentis procul dubio atque in corporea natura sunt (incorpore, inquam, si cum materia crassitie comparentur. Nam alioqui solus Deus revera materiæ et corporis expers est). Hoc item pacto naturam sensibilem condidit, nempe cœlum terramque, et quæ medium obtinent locum: atque illam quidem, familiarem sibi (familiaris quippe et affinis Deo est rationalis, intellectualisque natura), alteram autem longissimo prorsus intervallo distantem, ut quæ sub sensum cadat. Verum quo majoris, ut divinarum rerum interpres Gregorius ait, sapientiæ, munificentiæque circa rerum naturas specimen ederetur, ex utraque quoddam concretum, quod visibilis et invisibilis naturæ tanquam vinculum aliquod esset, conflari decebat *. › lloc porro verbo decebat, nihil aliud indicatur, nisi voluntas opificis. Hæc quippe lex et sanctio est: congruentissima, nec quisquam fictori dicturus est: Cur me luto suo varii generis vasa conficere *, quo industriæ suæ argumentum præbeat. Hæc ergo cnin ita se haberent, hominem ex visibili et invisibili natura suis Deum manibus ad imaginem et similitudinem suam condit: sic nempe, ut efficto de terra corpore, animam ratione et intelligentia præeditam insulatione sua ei tribuerit: id quod divinam imaginem appellanus. Quod enim dicitur, ad imaginem, hoc vis intelligendi, arbitriique libertas significatur: quod autem ad similitudinem, virtutis, quantum fieri potest, expressa similitudo notatur 3 Greg. orat. 58 et 42. ss Rom. 15, fecisti sic? Potest enim pro suo jure Animam autem ratione præditam, etc. Chrysostomus inspirationem hanc vilæ vocal, vitalem actionem, in qua consistat substantia anima, Non ut ipsa sit Dci substantiæ portio quædam, inquit Theodoretus in Epitome, quemadmodum, Cerdo et Marcion furibundo animo effutierunt: sed ea inspiratione naturam anime significari dicimus, Spiritus siquidem est anima rationalis. Idem docuerat adversus istos hæreticos quæst. 23, iu Genesin. Magnus vero Cyrillus lib. i Glaphyr, contra eosdem contendit, Deum flatu suo animam in hominis corpus inspirasse; at non hune Dei flatum ipsammet animam esse. Id quod ante ipsum Diodorus Tarsensis observarat, ut Catente ms.. testantur inquit, Homo itaque factus est in animam viventem, non ille flatus. Fla- 1 tus itaque anime opifex fuit. Νam esse ad imaginem, etc. Chrysostomus, ut Anthropomorphitarum deliria longius propulsaret, nequidem ad hominis substantiam pertinere dixit, ut sit imago Dei, sed hoc cum obtinuisse, quia præfectus fuit cunctis animantibus inquit hom. 9 in Genesim et alibi. H vero auctoritatem exercere hominem Basilius docuerat, propter rationem qua præditus est. Sic enim Dei vocem interpretatur, Demus rationis prarogativam, sicque prasint mascenus lib. De duabus voluntat. sei eque ac homini convenire ut sit imaş pter rationem, intelligentiam, et liberun necnon qua uterque verbum gignit, emittit; denique qua rebus etiam condi sunt. Hominem vero singulari modo a Dei factum esse, quia ex Adamo, qui eral, natus est Abel, et Eva producta; ( quia amma ejus corpori dominatur, mundo quo fit ut homo res diversissi colligat, naturam scilicet spiritualem lem. Hæc sumpsisse videtur ex Anas tiocheno, qui ex alio rursum capite h imaginem appellari ait, quia Verbun imago Patris, factum est homo. Haec tra sius homilia 7 in Hexam. et iu duobus lis, quæ de hoc argumento edidit, qua sunt post Philocaliam Origenis. florum habetur inter opera Gregorii Nyssent, ipso scriptum, cum vere sit Anastasii ▲ Græci quoque Patres ex Piatonis vulgo docent, in homine imaginem quit primi qua rationalis est; similitudi quod, cum divina ope, tum suo labor ornatus sit; ita ut, per peccatum re imago, similitudo evanescat. Ita Ck lib. n Strom.; Basilius hom. 1 De hom. senus, De opif. hom. cap. 16; Isidoru et alii, qui voces illas synonymas ‹ Cyrillus vero Alexandrinus in fragme Catenis reperi, discrimen hoc non pre

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 178 Error Origenis ex Timæo haustus. — Porro corpus et anima simul creata sunt; non autem, uti deliravit Origenes, hæc prius, illud posterius. Hominis recens creati dotes.—Creavit itaque Deus hominem innocentem, rectum, probum, tristitie et sollicitudinis expertem, omni virtutum genere decoratum, omnibus florentem bonis, velut alterum quemdam mundum in magno parvum, alium angelum adoratorem, mistum, visibilis creature spectatorem, ejus quæ intelligentia percipitur discipulum, regem eorum quæ in terra sunt, P, perno regi subjectum; terrennm simul et stem, temporarium et immortalem, qui visu et mente capi potest, medium inter celsitudinem et humilitatem; spiritum et carnem; qui per tiam spiritus sit, et propter superbiam caro; il Apud Nazianz. hom. 38 et 42, legitur, ¿v µixpo) µéyay. Ita quoque legit Nicetas, qui ait: Parcus enim est hic mundus, si cum homine, cujus causa omnia facta sunt, conferatur. Nihilominus hune Theologi locum ex Damasceno emendat Combelisius tom. I Bibl. concion. p. 140, et tom. III, p. 28, homo utique dicitur microcosmos, et non macrocosmos, ipse magni voluti compendium. 1 Edita tw Locum hunc restitui ex Nazianzeno et omnibus inss. quæ consulere potui. inquit, Siquidem aliud et aliud esse contendant esse ad imaginem, et esse ad similitudinem, doceant nos quorsum ista discrepent. Nos enim asserimus vocem hanc, ad imaginem, nihil præterea significare, quam quod ad similitudinem; et vicissim quod ad similitudinem, id pum quod ad imaginem, etc. Enimvero familiare est Hebræis voces synonymas simul attexere. Hic subjungam singularem hac de re priscorum Patrum opinionem, quam Irenæus lib. v, cap. 8, sic edisserit: Cum spiritus hic commistus animæ unitur plasmati (id est carni) propter effusionem spiritus spiritualis et perfectus home factus est; et hic est qui secundum imaginem et similitudinem factus est Dei. Si autem defuerit animæ spiritus, animalis vere est qui est talis, et carnalis derelictus, imperfectus erit; imaginem quidem habens in plasmate, similitudinem Pero non assumens per spiritum. Idque totum colligit ex his verbis Apostoli, Deus pacis sanctificet, El custodiat vos perfectos, ut integer vester spiritus el anima et corpus servetur, etc., annuitque spiritum Alum tertiam quamdam substantiam esse, qua anime et corpori adjuncta perfectus homo constiluatur. Idem legere est in fragmentis Justini MarLyris De resurrectione, apud Halloixium. Hac do. etrina Tatianus Justini discipulus, aliique Gnostici multipliciter abusi sunt. Porro corpus et anima Acta sunt. Origenis proscribit errorem, affirmantis animas ejusdem ac angelos esse naturæ, quas ab initio rerum in coelo conditas, detrudat Deus ad habitanda corpora. Hunc errorem damnavit multoties Ecclesia ante vero Gregorius uterque, Nazlanzenus et Nyssenus, tametsi in Adamantium propensiores feruntur fuisse, eumdem expugnaverant. Vereor(inquit Theologus, orat. 31) ne absurda pra posteraque cogitatio cuiquam obrepal, w tanquam anima alibi versata sit, deinde corpori copulata, ac prout illic se gesserit, alii prophetiam (donumve quodlibet aliud) accipiant, alii qui improbe vixerint condemnentur. Atqui hoc ab Ecclesiæ doctrina alienum declarat, ox Èxxhq. 612stixó, At illi quidem circa talia dogmata nobis s autem lutum non fuerit ejusmodi ludis obleclari. Hoc profecto sibi proposuerat Origenes, ut de mysteriis fidei in libris De principiis, ludendo disputaret; quemadmodum ipse testatur in præfatione. Clarius Origenem Nyssenus indicat, cap. 28 De opificio_hominis, ubi ait Νοιnulli eorum qui ante nos fuerunt, in commentariis quos DE PRINCIPIIS edidere, animas hominum, ceu quemdam populum legibus utentem suis, seorsim ante corpora exstitisse dicunt, ita ut, si virtuti studeant et honestati, plane corpuribus non copulen. tur; sin autem boni conjunctione ercidant, in han vitam prolabantur, 60a, atque ita in corporibus versentur. Mox sententiam subjungit aliorum, qui ex historia creationis Adami animam corpore posteriorem esse concludebant. Utramque opinionem reprehensione dignam censet, Primam autem ex Pythagoricis fabulis conflatam: quidni etiam Gnosticis ac præsertim Basilidianis? Ilieronymus Epist. 82, stultitiæ notat ecclesiasticorum quorumdam persuasionem, qui animas in thesauro Dei olim conditas esse confiderent. Deinde investigandum ait, annon quotidie a Deo fiant, et miltan tur in corpora secundum illud Evangelii, Pater meus usque modo operatur, etc. An certe ex traduce, ut Tertullianus, Apollinarius et maxima pars Occidentalium autumant, ut quomodo corpus ex corpore, sic anima nascatur ex anima, et simili cum brutis conditione subsistat. Ita quidem Tertullianus sensit; Apollinarius vero, cum mentem ab anima, sentiente videlicet, secerneret, nemini mirum videri debet, illum eodem modo de animæ humanæ ac de belluine ortu disputasse. Errorem hunc omnis deinceps Orientalis Ecclesia semper exhorruit, a qua nec Occidentalis disseusit, licet Augustinus, lib. x De Gen. ad litt. c. 28, seripserit, sententiam earum qui animas de parentibus creari putant, de baptismo parvulorum praponderare, utique propter peccati originalis propagationem, quam adversus Pelagianos asseruerat; ac si ea lieri non possit, nisi anima ex traduce generetur quo de capite in cod. R. 2958 exstat elegans oratio Gregorii Scholarii, seu Gennadii CP. ad Theophanem Mediae antistitem.

ca spectat, qua e loco ad locum nigramus, totum que corpus movemus, qua item vocem emittimns, et qua respiramus. llæc enim, vel facere, vel non facere in nobis situm est. Postremo per rationem, incorporeis naturis et rationalibus copulatur, ratiocinando videlicet, atque intelligendo, deque singulis judicando, et virtutes, adeoque pietatem, quæ omnium virtutum fastigium est, consectando: quo fit ut homo mundus minor appelletur. Corporis animæque propria. - Sciendum quoque est, sectionem, fluxionem et mutationem solius corporis propria esse: mutationem autem illam intelligo, quæ secundum qualitatem contingit, cujusmodi est calefactio et frigefactio, aliæque id generis: pari modo fluxionem eam quæ evacuando Git s. Evacuantur enim sicca et humida, ac spiritus, et suppletione opus habent: unde fames et sitis naturales affectiones sunt. Sectio est secretio humorum ab invicem, et divisio in formam et materiam 60. Rursus ad animam proprie spectant pictas et consideratio. Animæ vero et corpori communes sunt virtutes: cum tamen ad animam referantur, utpote anima corporis operam asciscente. Ratio per naturam domina partis irrationalis. Anima vires rationi obsequentes et non obsequentes. Illud præterea notandum, quod ratio ex suaple natura irrationabilis partis domina sit. Dividuntur quippe animæ facultates in eam quæ rationis particeps, et eam quæ rationis expers est. Ac rursus illa quæ rationis est expers, duas partes habet, quarum altera rationem non audit, id est ei non obsequitur; altera ei paret et obtemperat. Rationis dictamen et imperium spernit vitalis facultas quæ pulsatrix appellatur, itemque seminatrix, seu generans; vegetans quoque, quæ et vis altrix dicitur, ad quam augescendi facultas spectat, quæ et corpora format, et concinnat. Neque enim hæ ratione, sed natura reguntur. Pars autem illa quæ rationem audit, eique obsequitur, in iram et cupiditatem distribuitur. Communi autem nomi iṛrationabilis vocatur illa, in qua passiones et appetitus exsistunt. Scire interest vim imţ ad eam partem quæ rationi subest pertinere. Al vero facultas altrix, generans, arteriæ pul satrix, ad illam attinet quæ rationis imperium respuit. Vegetans autem facultas, dicitur illa qua crescimus, et gignimus: vitalis tanden, ea qua arteriæ moventur. Porro facultas nutriendi quadripartitas vires habet, nimirum attrahendi, qua cibus attrahitur; retinendi, qua retinetur, nec confestim excerni sinitur; immutandi, qua alimentum in humores "Nemies. c. 1 De nat. hom. 60 Nemes. ibid. 61 Nemes. cap. 23. Quæ sequuntur usque ad etc., in mss. et veteri translatione reperiuntur ad cap. 32 de ira, sed componi non possunt cum iis quæ de ira præmittuntur. ■ Vc pleucla ex Nemesio cap. 22.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. vertitur: excernendi, qua ciborum superflua per secessum egeruntur et expelluntur. 181 Facultarum animantium varia genera.-Nec illud quidem prætereundum est, vires cas quæ animanti insunt, partim animales, partim vegetanLes, partim vitales esse. Animales quidem, quæ a voluntate proficiscuntur, ut motus impulsionis et sensus. Ad motum vero impulsionis pertinet transitio e loco in locum, et illa motio, qua totum corpus movetur, ea item qua vocem emittimus, et qua respiramus. Ut enim hæc faciamus, aut non faciamus, in nostra potestate situm est. Vegetantes autem et vitales, bæ sunt, quæ a voluntate non pendent. Ac vegetantes quidem sunt, nutriendi, augescendi, et seminandi facultates: vitalis autem eɛt pulsuum motrix. Hæ namque, velimus nolimus, munus suum exsequuntur. Bonum et malum quos actus causent. Postremo advertendum est, rerum alias bonas esse, alias malas: et quidem bonum exspectatum, cupidita tem gignere; præsens autem, voluptatem: eodem rursus modo malum, dum exspectatur, timorem afferre; cum adest, mærorem. In quo illud etiam sciendum, per bonum, hoc loco tam id quod revera bonum est, a nobis intelligi, quam illud quod boni duntaxat speciem babet: perindeque de malo censendum est. CAP. XIII. De voluptatibus. Voluptatum distinctio. - Voluptatum, aliæ animi, aliæ corporis sunt. Voluptates animi sunt eæ omnes, quibus animus scorsim a corpore fruitar: quales sunt quæ ex diciplinis et contemplatione sentiuntur. Voluptates corporis sunt illæ, quarum corpus una cum anima particeps est, ob idque corporales dicuntur: cujusmodi sunt, quæ ex cibis et venereis rebus, aliisque id genus capi solent. Nam quæ solius corporis sint, nullæ omnino voluptates reperiri queunt ". Voluptatum alia genera. Quas voluptates vir pius consectari debeat. Rursus voluptatum aliæ veræ sunt, aliæ falsæ. Atque eæ quæ animi tantummodo sunt, in rerum cognitione et contemplatione consistunt: quær autem ex corporis commercio, bæ sensibus hauriuntur. Jam earum voluptatum, ad quas corpus asciscitur, aliæ natu Nemnes. cap. 25. 63 Nemes. cap. 18; Chrys.hom. 74, in Joan. Deest in multis codd. Legitur apud Nemesium in cod. Reg. 2879. - Vocem adjecit Combefisius post recognitorem cod. S. Hil. et isemesium cap. 18. NOTE. Quomodo autem Philosophus loquitur tria genera cupiditatum, inquit, naturales et necessarias; naturales, non necessarias; nec naturales, nec necessarias? primum divisit ineleganter. Duo enim genera qua erant, fecit tria. lloc est non dividere, sed frangere rem. Qui si diceret cupiditatum esse duo genera, naturales et inanes: naturalium quoque item duo, necessarias et non necessarias, confecta res Εt voluptatem nem cen minus accuratam Tullius carpit; lib. ut qua, etc. Divisionem hanc voluptatum tradiderat Chrysostomus, hon. 7t in Joan.; atque hujus primum auctorem fuisse Epicurum Cicero narrat, fil. 1 De fin. bon. et mal. ubi Torquatus sic loquens inducitur: Quæ enim utilior, aut ad bene vivendum aptior partitio, quam illa qua wus est Epicurus? qui unum genus posuit earum cupiditatum, quæ essent et naturales et necessuriæ; alterum que naturales essent, nec tamen necessarie; tertium qua non naturales, nec necessaria. Quam divisioessel.

rales simul et necessariæ sunt, sine quibus vila duci non possit; quo in genere sunt illæ quæ ex cibis quibus quod exhaustum est, repletur, et quæ ex necessariis indumentis percipiuntur. Aliæ item naturales, sed non necessariæ, ut venereorum naturalis et legitimus usus. Etsi enim venercæ voluptates ad generis totius conservationem speclant, non tamen ejusmodi sunt, ut iis submotis in virginitate vita transigi nequeat. Aliæ postremo nec necessariæ, nec naturales, ut ebrietas, petulantia libidinis, ciboruin nimia ingurgitatio. Neque enim ejusmodi voluptates ad vitæ 182 nostra conservationem, nec ad generis propagationem conducunt; quin officiunt. Quamobrem ille, qui Deo acceptam vivendi ratione fitetur, eas tantum quæ simul necessariæ sunt et naturales, consectari debet: illas vero qu rales, non tamen necessariæ sunt, posteriori loco habere, nec nisi congruenti tempore, loco, sura adhibere. Reliquas demum oportet penitus rejicere. Quæ honestæ voluptates censeri debeant. stæ porro voluptates eæ prorsus censendæ sunt, quæ nec eum tristitia juncta sunt, nec penitendi causam afferunt, nec aliud incommodum pariunt, nee modum excedunt, nec denique nos a seriis negotiis admodum abstrahunt, aut servituti mancipant. CAP. XIV. De tristitia. Hone Tristitiæ quatuor species. Tristitiæ quatuor species: mceror, molestia, invidentia, misericordia. Mæror est tristitia vocem adimens: molestia tristitia premens: invidentia, tristitia ob alterius bona: misericordia denique, tristitia ob res aliorum adversas. CAP. XV. De timere. Timoris genera. Sed et metus sex sunt genera segnities, pudor, verecundia, stupor, terror, angor. Segnities est metus impendentis actionis. Pudor, metus ex vituperationis exspectatione: optimusquo est hic affectus. Verecundia, metus ob admissum turpe facinus at ne hic quidem affectus extra spem salutis est. Stupor, metus ex immani aliqua re animo objecta. Terror, metus ex insuelm rei specie contractus. Angor denique, metus ne vola nostra infeliciter cedant. Tunc enim angore allìcimur, cum metuimus ne quod aggressi sumus, bene non succedat. CAP. XVI. De ira. Ira est sanguinis qui cordi affusus est, ebullitio, ex exhalatione, seu fuligine bilis proveniens unde et Græce appellatur, et ". Est etiam interdum ira, ulciscendi libido. Nam cum 6 Nemes. De nat. hom. c. 20. • Nemes. c. 21. * Codd. mss. et Nemesius Sic vetus interpres, sed et nocent. sed et officiunt. 3 Reg. 8, Colb. 1, cod. S. Hil. et Neinesius Vetus interpr. les. a Variarum timoris specierum definitiones diverso ordine prosequitur Nemesius, cui co omnes ferme codd. Regii, Colb. 1 et cod. S. Hil. ac 1 statuunt bxvov, id est, segnith stuporem. 3,1 terrorem. 4, angorem. 5, pudorem. 6, verecundiam. Cum editis vero aliisque codicibus consentiunt interpretes.

G7 est, interjectum spatium, et numerum e; motum quoque et quietem; asperumne, an læve; planum, an inequale; aculum, an obtusum; ac denique ipsius compagem el consistentiam, num aquea sit, an terrea, hoc est humida, aut sicca. Solus homo et simia aures non movent. Secundus sensus est auditus, quo voces ac soni percipiuntur. Hic autem sensus dignoscit eorum acumen, et gravitatem, lavitatem, et asperitatem, et altitudinem. Ipsius organa sunt nervi molles e cerebro ducti, atque aurium structura. Porro ex omnibus animantibus, solus homo, et simia aures non mevent. Tertius sensus est olfactus; qui quidem naribus 184 vapores ad cerebrum deferentibus eficitur, et ad extremas anteriorum cerebri ventriculorum melas terminatur. Vapores autem sentit, et percipit olfactus. Vaporum porro hoc generalissimum discrimen est, ut alios suaves, alios felidos, alios denique nec suaves, nec insuaves esse intelligamus. Fit autem odor suavis, cum humores qui corporibus insunt, probe fuerint excocti. Quod si mediocriter duntaxat cocti sint, media quoque erit corum dispositio. Sin autem infra mediocritatem, aut ulla omnino coctio exstiterit, fetidus odor affabitur. Quartus sensus est gustus, quo sapores percipiuntur, sive sentiuntur. Hujus organa sunt, lingua, et praesertim extrema ipsius pars sive cuspis, et palatun (quod nonnulli Grace vocant veluti caliculum) in quibus nervi illi exporrecti sunt, qui a cerebro deferuntur, partique illi ani næ, quæ principatum tenet, quid perceptum fuerit, quisve sensus exstiterit, referunt. Jam vero ga porum qualitates, quæ gustabiles appellantur, he sunt dulcedo, acrimonia, aciditas, acerbitas, all sterilas, amaritudo, salsedo, pinguedo, viscositas. Iste siquidem qualitates gustu dignoscuntur. Ast aqua, quantum'ad illas qualitates, saporis omnis ex pers est: nullam enim qualitatum habet. Acerbitas autem nihil aliud est, nisi intensior quædam et redundans acerbitas. Quintus sensus tactus est, qui etiam cunctis animantibus communis est ". Exsistit autem ille, opera nervorum e cerebro in universum corpus 1 clusorum. Ex quo fit ut totum corpus, atque adeo reliqua sentiendi organa, sensum tactus habeant. Tactui porro subsunt calidum et frigidum, molle et durum, tenas, rigidum, grave et leve. Hæc enim solo tactu cognoscuntur. Sunt autem taetui el visui communia, asperum et læve; siccum et humidum; crassum et tenue, sursum at deorsum; locus quoque ac magnitudo (si quidem tanta sit, er Nemes. cap. 71. 6* Nemnes. cap. 9. c, "Nemes. cap. 8. VABLE LECTIONES. b Reg S, Colb. 2 c Edita Ita Regii multi et Colbert. aber in cod. S. lil. et Regiis aliis; itemque apud Nemesium: et recte. Hic enim sermo est de qual ´is, quæ solo tactu percipiuntur: ait siccum visu quoque cognoscitur, ut infra notatur.

Mista voluntario et invito.-Scire attinet quædam esse quæ inter voluntaria, et non voluntaria, medium locum obtinent. Quæ quidem, etsi injucunda et molesta sunt, vitandi gravioris mali causa suscipimus; ut cum naufragii metu merces navis in mare projicimus ª, Pueri et bruta sponte agunt; at non er electione. Sed illud quoque notandum est, quod pueri et bruta animantia sponte quidem faciunt, sed non ex electione. Quin ea quoque quæ ira commoti absque prævia deliberatione facimus, voluntarie quidem facimus, cæterum non ex electione e. Εt cum ani. cus repente occurrit, libentibus quidem nobis adest, non item eligentibus. Ac denique qui præter spem in thesaurnm incidit, sponte quidem incidit, sed non ex electione. lliec enim omnia, hoc quidem nomine voluntaria sunt, quod ex iis voluptatem capiamus: at non item Deliberatio porro electionem omnino antecedat cst. CAP. XXV. secundum electionem, quia non deliberando fiunt. necessum est, quemadmodum superius dictum De eo quod in nostra potestate situm est, sive de libero arbitrio. KE AA. KE [AC]. 1 Quæstiones de libero arbitrio. In disputatione de libero arbitrio, id est, de eo quod in potestate nostra situm est, hæc prima occurrit quæstio, sitne aliquid in nostra potestate ", 193 multi enim id negant. Altera, quænam sint ea quæ arbitrii nostri sint, et quorumnam penes nos sit potestas. Tertia, quidnam causæ, sit, cur nos Deus liberos crearit. primo itaque resumentes, prius ex iis ipsis quæ c apud illos pro indubitatis habentur, demonstremus quædam in nostra potestate esse, atque hunc in modum agamus. 87 Nemes. c. 30. ibid. 33. 8 ibid. 59 p Ed. tò npwt. NOTE. Sive de libero arbitrio. Displicuit Calvino Græca voce aútɛĘoustov, liberum hominis arbitrium exprimi, ac si potestas sui, inquit, penes hominem esset. Ratum quippe erat hanc fuisse Orientalium Patrum doctrinam contra Gnosticos et Manichæos, hominem actionum suarum potestatein habere, ut penes ipsum sit agere vel non agere, ut libuerit. At novelli quidam theologi liberum arbitrium At intelligunt, ut quocunque modo voluntas trahatur ad unum aliquod appetendum, nihilosecius liberrima sit sponte volendo: hancque esse aiunt Joannis Damasceni sententiam, quippe qui lib. 1, cap. 34, scripsit, definitum esse, a Patribus libertatem nihil aliud esse præter quam voluntatem: Tò de Damasceni aliorumque Græcorum sensu constet, satis fuerit legere quæ tribus hisce capitibus 25, 26 et 27, de facultatibus hominis ex Nemesio et Maximo complexus est. Ibi liberos quidem actus a voluntate proficisci ait, sed liberos esse alio modo non probat, nisi quia electione fiunt. At Damascenus, inquiunt, docet hominem esse liberum, qua rationalis est: hoc est, quia motum xal dy omnem voluntatis ejus, quantumcunque necesar rius sit, consideratio rationis comitatur. Verum ne illi integrum legerunt contextum auctorit. Quorsum enim probat hominem esse liberum, qu rationalis est, nisi quia utendo ratione consu homo, cumque deliberaverit, id tandem eligit quad sibi melius esse judicavit? Quisquis consultat, quit, cap. 27, perinde consultat, ceu rerum ager darum in ipso potestas sit: ut quod consultando visum melius fuerit, hoc eligat, et cum elegerit, sequatur. Quod cum ita se habeat, & arbitr libertas rationi adnexa sit oportet. Aut enim Rome rationis compos non erit, aut si ea præditus penes ipsum quoque actionum suarum polestas son stabil el arbitrium. Ut ergo homo liber sit, non sul ficit attentio soia in id quod vult, sed necesse est ut sui compos, et eligendo, unum amplectatur, altero posthabito. Quocirca, c. 10, Instit. dem. docet hominem eatenus esse liberum, quod olxzię Yvwun, arbitrio proprio, ad ea feratur, quæ sunt iv, in nostra potestate, & xal Suvá, xal qua possumus asciscere, el eorum contraria.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. Hominem liberi arbitrii esse suarumque actiOREM causan. Fortuna definitio. Eorum omnium quæ funt, aut Deum auctorem esse dicunt, aut necessitatem, aut fatum, aut naturam, aut fortunam, aut casum. Cæterum Dei opus est essentia el providentia; necessitatis, motus illorum quæ eodem semper modo se habent: fati, ut ea quæ per ipsum flunt, necessario contingant; nam et fatum ipsum necessitatem importat: naturæ vero, ortus seu generatio, aceretio, corruptio, stirpes, et animantia: fortunæ, ea quæ rara sunt, ac præter exspectationem eveniunt. Fortunam quippe definiunt, duarum una incidentium causarum concursus, qnæ ab electione principium babentes, aliud quiddam quam quod natura comparatum sit, efficiant: ut cum quis foveam fodiens thesaurum invenit. Neque enim is qui thesaurum condiderat, hoc animo condiderat ut alius inveniret: nec rursus is qui invenit, ea mente fodit, ut thesaurum reperiret: sed ille quidem, ut, cum vellet, thesaurum tolleret; hic autem, ut foveam foderet. Cæterum aliud quidpiam accidit, præter id quod uterque sibi proposuerat. Casui denique ea assignant, quæ inanimis rebus, aut brutis animantibus citra naturam et artem obveniunt. Hæc illorum doctrina est. Cuinam igitur horum ea quæ per homines funt, subjiciemus, siquidem homo auctor et principium actionis non sit? Neque Den turpes ac sceleratas actiones prorsus ascribere fas est, neque necessitati: non enim actio ex genere eorum est, quæ eodem semper modo se habent. Neque item fato: nequaquam enim contingentium rerum, sed necessario ere ■ fatum esse dicunt. At nec naturæ quidem: quia naturæ opera sunt stirpes et animantia. 'sus fortunæ: non enim raræ et inopinatæ sunt hominum actiones. Non denique casui: ina ■ quippe duntaxat, aut brutorum eventus ad casum pertinere censent. Relinquitur itaque › ¡psum hominem, qui agit et operatur, operum suorum auctorem esse, præditumque adeo Hibertate. omnes. 40. Iluc accedit, quod si nullius actionis auctor sit homo, frustra el deliberandi facultas data est. Quorsum enim deliberatione utatur, si nullius actionis arbitrium penes ipsum sit? Omnis enim deliberatio actionis causa initur. Porro id quo nec præclarius quidquam, ncc praestantius in homine est, supervacaneum esse affirmare, extremæ absurditatis est. Ac proinde cum deliberet, actionis causa deliberat. Nulla enim deliberatio est, nisi propter actionem. 194 CAP. XXVI. De iis quæ funt. Quænam sint arbitrii nostri. Contingentia quæ sint. Agendorum electio semper in nobis est, non ipsα actio. Ea quæ fiunt, partim potestatis nostræ sunt, partim illius non sunt. In nostra potestate ita Damasceni et Nemesii Μss. vero r Multi cod. • Miss. ut apud Dees in mss. Nemesius um.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. 197 Qua Providentia sunt, alia ex complacito, alia ex permissione. Enimvero quæ Providentiæ subsunt, partim ex beneplacito Dei sunt, partim ex permissione. Beneplacito fiunt ea omnia, quæ citra controversiam lona sunt: permissionis vero multæ species sunt. Sæpe etenim justum hominem in calamitates sinit incidere, ut latentem in eo virtutem aliis prodat ", uti Job accidit”. Nonnunquam aliquid iniqui deri permittit, ut per eam actionem, quæ iniquitatis speciem habet, magnum aliquid et mirandum patretur: sic per crucem hominibus salutem procuravit. Quin alio quoque modo virum pium gravibus incommodis affici patitur; ne a recta conscientia excidat, potestatem gratiamque divinitus sibi concessam in superbiam prolabatur: velut in Paulo b. i, Cur Deus alios, alque alios deserat. - Quin ad alios erudiendos aliquantum quispiam deseritur, ut alii, calamitosum ipsius statum intuentes, documentum inde capiant ': quemadmodum in Lazaro et divite ³. Sic enim natura comparati sumus, ut, cum aliquos afflictos cernimus, animum ipsi contrahamus. Ad alterius etiam gloriam, et non ob sua vel parentum delicta aliquis deseritur: ut ille cœcus a nativitate *, ad gloriam Filii hominis. Sinitur insuper quispiam ad æmulationis studium in aliorum animis excitandum, grave aliquid perpati; quo nimirum aucta ejus, qui perpessus est, gloria, alacriter alii adversa perferant, futuras gloriæ spe, et futurorum bonorum desiderio adducti, ut in martyribus evenit. Sinitur denique aliquis in obscenum facinus interdum proruere, ut hac ratione gravius aliquod vitium depellatur. Exempli gratia: Sit aliquis, cui virtutes suæ et eta animos attollant: sinit hunc Deus in fornicationem incidere, ut per hujusmodi lapsum litatem suam agnoscens, deprimatur, accedensque confiteatur Domino. mes. c. 44. "Job 1, 12. 11 Cor. xil, 7. • Nemes. ibid. * Luc. xvi, 19. * Joan. vi, 3. b. c. 37. st aliquid: in editione Veron., et in cod. R. 2927 vacuum spatium apparet. In IV Reg. et in N. In R. sed nullo sensu. R. R. R. 2929 Quæ omnia a librariis videntur excogitata. restitui potest ex Nemesio, cap. 44: Permissionis autem todi sunt. f Cod. S. Hil. et apud Nemesium * Mss. ferme omnia, et apud Neinesiuin Quaedam Cod. S. Hil. et alii tatione Joannis Cononis Norimbergensis, et styli, tum philosophicæ eruditionis consonantia. Prædicatorum, curavit. Consimili modo At in editione Græco-Latina Nemesii, et in codiim hujus libri caput de anima, ur Nysseno, 1 Operum hujus doctoris. one Cononis, fol. 1111, bæc verba reperi, ad librum, est, De productione hominis, hanc expo1 reservemus. Unde suspicari quispiam pospedem auctore, Gregorio utique Nysseno, De hominis natura, qui in editione item psi ex translatione Dionysli exigui, De creaminis nuncupatur, sic et alium illum, aut De opificio ictura hominis, qui inter ejusdem Nysseni abetur, conscriptum esse. Eximia siquidem que lucubratione visitur, cum sententiarum cibus mss. hæc voces uon occurrunt, de hominis productione, sed locus integer sic enuntiatur cap. 42 Sed harum rerum expositionem in dissertationem de creatione rejiciamus. Quanquam Gregorius librum, qui De structura hominis inscribitur, edidit, ut instar appendicis et complementi esset ad eos quos sancius Basilius ipsius frater De operibus sex dierum creationis vulgaverat; quemadmodum ipse testatur in epistola nuncupatoria ad Petrum fratrem allerum. Hunc porro nodum sagacioribus criticis solvendum relinquo.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. II. nec facere possimus; cæterum nobis liberum esse in virtute perstare, Deumque ad eam vocanteut sequi, vel a virtute abscedere, hoc est, int vitio harere, ac diabolum, qui nulla vi injecta ad illud nos vocal, ducem sequi. Neque enim vitium aliud esse; ut citra ipsius opem et auxilium bonum velle m " Cf. infra. lib. 111, c. 14. N.; xal:d. illustria Patrum, Augustino præsertim superiorum, loca, quod non Calviniana, astruantque liberum arbitrium, Pelagianismum sapere dicat, etc. Recte vir doctus adnotavit, concessum spi ritum, Clementi esse gratiam prævenientem, qua pulsante volumus, ut potentior vis alia addatur. Quocirca Theologus, orat. 31, hoc Domini effato Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum et, totum Deo tribui definivit Nam Bor Oslas, ut quis recte velit, Dei auxilio opus est. Quinimo eligere qua œcessaria sunt, hoc divinum quiddam est, et ex Deo profectum ejusque humanitatis donum. Chrysostomns, hom. 45 in Joan. Credere in Christum, inquit, humana cogitationis non est, sed ἀποzzkiyɛw; del, superna opus est revelatione, atque animo qui revelationem suscipiat. Hic quidem sineerus fulei doctor, alicubi negavit voluntatem hominis, Dei gratia anteverti, ne liberum lædatur arbitrium. Obte yàp 6 Obs, inquit, homil. 55, t. V edit. Savil, poplave poli sed de ea gratia loquitur, qua fides perfectionis apicem obtineat, wote uÉVELV ut in concussa et immota maneal; non de priori illa motione, cui si interius pulsanti animum attenderimus, omne tandem genus armamenti auxiliique adjiciatur. flanc vocantis Spiritus gratiam interiorem esse confirmat hom. in cap. xvi, Act.v, 44, ubi Dominus dicitur aperuisse cor mulieris Lydiæ, ut Paulum auscultaret. Tò påv inquit, Itaque Dei erat aperire; mulieris vero, animum attendere. Rursum hoin, in Epist. ad Hebr. ad hæc verba c. xii, † 2: Aspicientes in auctorem fidei vestræ, initia fidei in Christum refundit. inquit, xɛv • Ipse nobis fidem indidit; ipse primordia largitus est, juxta ac Christus discipulis aiebat: Non ves me elegistis, sed ego elegi vos. › Ei &t xxì Quod si initium ipse indidit, finem ipse quoque imponet. Ecquis enim credidisset, inquit, hom. 7 in Ep. I ad Cor. μt Osia; Suvapews ponyouμvņc, nisi divina vis præcessisset. Quando ergo docet nostrum esse fidem adhibere, cui Dei auxilium succedat, fidein esse opus liberi arbitrii, solum voluntatıs insuit motum, quo revelanti Deo assensum damus, nec anteriorein gratiam excludit, sine qua tieri nequeat ut fidei doctrinam excipiamus. Hac gratia qui bene utitur, altera donatur, quæ nec sit mera notio moralis, ut recentiores loquuntur, qua bonum voluntati amandum proponatur, obfirsed qua voluntas ipsa efficaciter moveatur, meturque ad illud persequendum. ' inquit, hom. 8 in Epist. ad Philip. to Evepost rò b¿dziv, quod si volueris, tum operabitur ut velis ac promptum desiderium ipse dat, et actionem. Nain, nt idem ait in cap. v Epist. ad Galat. Gratia non modo, ut;lex olim, a cupiditatibus abstinere suadet, sed et marcescere eas facit, ad sublimioremque vitam provehit, avayoung. Id quod bom. 15 in Epist. ad Rom. fieri docet, permistione divinæ efficacitatis cum proba voluntate èvépyetav pa of ono. Quam Dei gratiæ vim seriemque magnus Cyrillus edisserit lib. De ador. in spir. et ver. p. 25, ubi angelos tenendo manum Lot significasse ait Non nos nudis sermonibus exstimulari, xal talç ɛiç nec εκαsignibus, quæ mentem percellant, ut a peccato rece damus sed omnium Salvatorem Deum eo benigni talis descendere, ut esse efficax auxilium suum præstet, juxta illud, ‹ Tenuisti" manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me.» Nam quia natura hominis infirma est, nec satis virium habet, ut emergere a vitiis queat, opem illi fert Deus, adeoque dirty xt duplicem gratiam impertiri cernitur, cum monitis suadendo, tuin ejusmodi auzilium reperiendo, quo valentior_reddatur præsente vitio, cujus tyrannide vexatur. En preter gratiam, G qua suasionibus mens intus afficitur, efficacem alteram, qua totus homo roboratur, et divino operi, sedatis affectionibus et vitiis, applicatur. Quinimo Chrysostomus eam esse vim victricis gratiæ astruit, ut nec momenta, nec circumstantias rerum aucupari egeat. Paulum furentem adhuc (inquit hom. 43. LIII) ferocientem adhuc, in cardes ferventem, alirasit Christus. Non enim exspectavit at morbus cessaret, vitiosus affectus exstinguerelur, efferatusque tandem animus mansuesceret, ac tune traheret: sed in ipso furore eum capit, iva delen THY ut potentiam ostendal suam, qua fervescentis actutum iræ insaniam domat, el persecutorem vincit. Consimilia legesis de Matthæo homil. 31 in Matth. Nemo igitur Chrysostomum aliosve Patres Pelagianismi invidia aspergat, quod Deum dixerint coelesti notione illis aspirare, quos consensuros sibi præviderit. Nam, ut doctissimus Petavius, t. 1 Dogm. lib. ix, cap. 4, ex Sixto Senensi observat, non divinæ gratiæ meritoriam, ut dicitur, causani anumunt, sed gratuitæ largitionis opportunitatem. Non enim inanimorum more homines moventur a Deo: sed cum liberi arbitrii sint, atque ita comparati, ut pro variis rerum et temporum circumstantiis modo unum aliquod amplectantur, erga quod alioqui nullatenus afcereniur; quis inficictur Deum universi rectorem, eas etiam adhibere, ut convertat illos, quos salvare studuerit? Nam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocali sunt sancti.» Sic absque gratuitæ vocationis dispendio Chrysostomus bom. 6 in Epist. ad Rom. affirmat, Matthæum publicanum ob ingenuitateın suam accersitum esse, et Paulus, tametsi in fideles sævierat, miscricordiam se consecutum ait, quia

DE FIDE ORTHODOXA LIB. FI. " quam corporeo collocarat: siquidem in corporeo, qui Psal. xLvult, Tim. III, in terra erat, quantum ad corpus degens, spiritaliter cum angelis versabatur, divinas cogitationes excolens, quibus alebatur: nudus ob simplicitatem, vitamque minime fucatamn, atque and solum crea torem per res ab eo conditas assurgens, ipsius contemplationis voluptate jucundissime fruebatur. Hominis in paradiso status et ruina. Quoniam itaque Deus eum, quantum ad naturam ita exornaverat, ut libera voluntate præditus esset, hanc ei legem sanxit, ne de scientiæ ligno gustaret: de quo quidem ligno in capite de paradiso pro modulo nostro satis diximus: hoc porro mandatum ei præscribendo pollicitus est fore, ut si animæ dignitatem ita custodisset, ut victoriam rationi conciliaret, et agnito Creatore, præceptum ejus observaret, æterna beatitudine frueretur, morteque superior evadens,. in omne ævum viveret: sin autem honorem suum. minus intelligens, ac jumentis insipientibus comparatus ", excusso Conditoris jugo, sanctissimoque ipsius edicto neglecto, animum corpori subderet, corporisque voluptates potiores haberet, morti et corruptioni fieret obnoxius, miseramque vitam trabens, laborandi necessitati subjiceretur ". Neque enim illi tentato nondum, nec explorato immortalitatem adipisci conducebat, ne in superbiam, inque diaboli judicium incideret. Nam immortalitas, qua ille præditus erat, effecit, ut postquam libera voluntate lapsus est, immutabilem deinceps, et penitentiæ expertem iu malo frmitatem habuerit; quemadmodum rursus angeli post voluntariam virtutis electionem divina gratia in bono ita fixi stabilitique sunt, ut ab eo nullatenus jam dimoveri queant. Injuncti Adamo præcepti causa. — Opus erat igitus ut homo primum exploraretur, quia vir non probatus nec tentatus, nullius pretii est "; suoque experimento per præcepti observationem perfectus evadens, sic demum pro virtutis præmio immortalitatem consequeretur. Nam cum Deum inter, materiamque media quadam ratione constitutus esset, ita comparatus erat, ut, si quidem mandato paruisset. relicta naturali sua erga res creatas necessitudine, Deo arctissima affectione copulatus, immobilen. iu bono firmitatem accepturus esset: sin auten, divina lege violata, in res materiæ immersas prolapsus, mentem a Deo auctore suo abstraxisset, 202. corruptionem sibi accerseret, factusque pro impassibili passibilis, et pro immortali mortalis, conjugio fuxaque generatione opus haberet; quo fieret, ut ob vitæ desiderium, delectabilia quidem, velut eam tuentia amplexaretur, eos vero qui hæc sibi eripere studerent, pertinaci odio haberet; atque 8. 1 Eccle. XXX¡V, 11. Elit. Veron. • Noster PR. 2 Parenthesis ista abest in omnibus ferme codicibus, et in translationibus Burgundii et Fabri.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. servari dicimus, casque vere esse cum naturalibus ipsarum proprietatibus: quia nimirum citra fusionem unitæ sunt, et rursus citra divisionem distinguuntur et numerantur. Et quemadmodum tres sanctæ Trinitatis personæ ita sine confusione unitæ sunt, ut tamen sine divisione tur et numerentur; quia nempe numerus nec visionem, nec disjunctionem, nec alienationem, nec sectionem in ipsis facit (unum quippe Deum, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum novimus) ita quoque Christi naturæ, quamvis invicem unitæ sint, caterum nulla confusione, et quamlibet aliæ alias permeent, non tamen conversionem et transmutationem alterius in alteram admittunt “*. Utraque enim naturalem proprietatem suam motam tuetur. Ilinc quoque fit ut numerentur, nec tamen numerus divisionem inducat. Unus siquidem Christus est, tam in divinitate, quam in humanitate perfectus. Neque enim numeri ca natura est, ut divisionem aut unionem afferat, sed quantitatem duntaxat carum rerum quæ in numerum cadunt, significat, sive illæ unitæ sint, sive divisæ: unitæ quidem, ut quod quinquaginta lapidibus hic paries constet; divisæ autem, ut ', quod quinquaginta lapides in campo jaceant: ac rursum unitæ, ut quod in carbone duæ naturæ sint, ignis nimirum et ligni; discretæ vero, quod alia ignis natura sit, alia ligni; alio nempe modo hæc copulante et dividente, non autem numero. imodum igitur fieri nequit, ut tres divinitatis personas, tametsi inter se junctæ sunt, þersonam dicamus, ne alioqui personarum discrimen confundamus et e medio tollamus, ita ri potest, ut duas Christi naturas secundum hypostasim unitas unam naturam dicamus rimen earum tollamus et confundamus, atque ad nihilum redigamus. KEPAA. G [N'.] r. cap. 7; Basil. epist. 43, et lib. De Spir. ita sola CAP. VI. Quod tota divina natura in una suarum personarum toti humanæ naturæ unita sit, et non pars parti. Essentia et natura eadem in personis tota. — Quæ communia et universalia sunt, de particularibus sibi subjectis prædicantur. Commune porro quoddam est essentia, ut species; particulare, persona. Particulare, inquam, non quod naturæ partem quamdam sibi vindicet, sed quia numero particulare est, ut individuum. Personæ siquidem non natura, sed numero inter se distingui dicuntur. Prædicatur itaque essentia de persona, quoniam in singulis speciei ejusdem personis perfecta est essentia. Quo fit ut personæ inter se non diſſerant ratione essentia, sed accidentium, quæ quidem sunt propriæ et certæ 212 notæ quibus sigillatur hypostasis, non natura. Hypostasis enim sanct. cap. 17. p versa sunt, res una constituatur: ideo orat. 36 De Christi naturis dixisse fit, non natura, sed coilione. In soprimi argumenti Severi, hanc esse ostenirama numeri, ut nec uniat, nec dividat PATROL. GR. XCIV. Nihil quippe numero exprimi, nisi quantitatem: unde ires Divinitatis persona sine divisione numerantur. Ita quoque Maximus, epist. 1 ad Joan. Cubic.

1.GE definitur, essentia cum accidentibus. Quocirca hypostasis est illud quod habet id quod commune est cum propria sua nota, et insuper ut per sese exsistat. Essentia quippe per se nur subsistit, sed in personis consideratur. Idcirco com una ex personis patitur, tola essentia, ratione cujus lypostasis hæc patitur, passa quoque dicitur in una suarum hypostasium: ut tamen non sequatur personas omnes, quæ ejusdem speciei sunt, una cum persona patiente pati. Ad Tota in Christo divinitas toti unita humanitati. Assumpta natura qualis fuit primo creata. hunc itaque modum divinitatis naturam totam in quavis personarum suarum perfecte esse, totam in Patre, totam in Filio, totam in Spiritu sancto confitemur: ob idque et Pater perfectus Deus est, et Filius perfectus Deus, et Spiritus sanctus perfectus Deus. Consimili etiam ratione in incarnatione unius ex sanctæ Trinitatis personis Dei Verbi, totam et integram divinitatis naturam in una suarum personarum, cum tota natura hu u Mac verba in solo Reg. 292. reperi. * Hæc duo verba desunt in editis. Abest et supplendum ex mss. Non partem cum parte. Ic spectant ad illos Severianos, qui cum statuerent singulas cujusvis naturæ personas totidem esse parliarias essentias unius essentiæ communis, unam veluti naturæ divinæ partem, cum una parte humanæ, non totam cum tota, conjunctam videbantur inferre, quo natura una coalesceret. llos expugnat Eulogius Alex. cujus verba, quia edila non sunt, recitabo, ex defensionibus (harum meminit Photius, odd. sunt quæ ab adversariis objectantur. Forsan enim putant divinitatis essentiam divisibilem esse, cujus una pars in Patre cernatur, altera in Filio, et al. tera in Spiritu sancto, ceu quælibet persona ex parte solum, et non ex toto deitatis proprietates referal. Nos vero nequaquam eo impietatis renimus, ut in divina essentia divisionem aut sectionem imaginemur. Quin dicimus, quamvis personam certis notis obsignatam deitatis insignia possidere, ut nullum ei desit; puta bonitatem, creandi vim, et quæcunque increatæ naturæ conveniunt. Ideo enim Trinitatem esse consubstantialem profitemur; quia substantia eadem in tribus personis integerrime cognoscitur. Pater enim integram deitatis essentiam habet, veluți Filius, et Spiritus sanctus. Quæ Paulus veritatis præco confirmat, ubi ait: c In ipso inhabitat onnis plenitudo divinitatis corporaliter.» Non enim incarnatum Patrem esse annuit, sed totam divinite tem nullo defectu in tribus personis exstare: quippe quæ in Patre, et Filio, et Spiritu sancto, et in WHGquaque persona perfecte exsistat, secundum Salratoris vocem: Omnia quæ Patris mei sunt, mea sunt;ı hoc est, quæcunque essentiæ Patris insignia, eadem et Verbi Dei sunt, etiam incarnati; non ut Pater Fr lius sit, aut Filius Pater. Hæc namque nomina relationem solummodo significant. Eccur ergo non dice‐ mus divinitatis essentiam absque ullo defectu, inkgrum esse in Filio; quandoquidem ipsum esse perfectum Deum pronuntiamus? Qui vero cam his qui perfectum hominem illum esse fatentur, totam quoque humanitatis substantiam in eo esse non confiteamur? Non enim 'partem duntaxat ejus accepit, ut docet Apollinarius, sed substantiam integram s've carnem anima rationali et intelligente animatam. Hæc Eulogius. Noster vero insuper expugnat Arium, qui anima, et Apollinarium, qui humana mente, Christum exuerant, ac si unio vera non foret, alterutra natura exstante integra. Utramque hæresim confetat tam ex Dionysiastro, quam ex Athanasio, Nysseno, et Nazianzeno, quorum sententias vocesque una contexuil,

sti naturas ob unitam carni divinitatem adoro. Non quartam Trinitati personam infero: absit! sed unam Dei Verbi, carnisque ipsius personam confiteor. Trinitas quippe etiam post Verbi incarnationem Trinitas mansit. Post caput 80, seu 9 libri tv, in edi'is et compluribus mss. denuo de eadem quæstione disputatur, cum eadem inscriptione iisdemque pene verbis. Quæ, quia desunt in codd. S. Hil. et Reg. 2127 et in 2428, superflua declarantur, addita in ora libri voce ad illum locum pertinere non debent, sed insititia esse prorsus apparent; idcirco 217 huicce capiti 52, seu octavo libri!!!, subjicienda censui, secundum tritam metho dum quam tenui in Dialecticis, et ne præter auctoris propositum, quod veteres indices aliaque monumenta significant, liber De fide orthodoxa ultra centesimum caput exporrigatur. Ad eos qui sciscitantur, utrum ad continuam quantitatem, vel ad discretam, duæ naturæ referantur. Domini naturæ, nec unum corpus sunt, nec superficies una, nec linea, nec locus, nec tempus, ut ad continuam quantitatem reducantur. Istæc enim G sunt, quæ numerantur. At Domini naturæ citra confusionem ullam secundum hypostasim inter se unitæ sunt, ac citra divisionem discretæ, ratione nimirum et modo discriminis utriusque. Εt quidem, qua ratione unitæ sunt, non numerantur, neque duas esse personas Christi naturas dicinius, aut duo secundum hypostasim. Qua vero ratione indivisim distinguuntur, hac numerantur. Duæ siquidem naturæ sunt, ratione et modo discriminis. Cum enim inter se secundum hypostasim uniantur, seseque mutuo pervadant. citra confusionem copulantur; ita ut altera in alteram non mutetur, sed suum utraque discrimen naturale eliam post unitionem conservet. Nam quod crea- c tum est, creatum mansit, et quod increatum, increatum. Quare, cum differentiæ modo, eoque solo numerentur, ad discretam quantitatem reducendæ sunt. Neque enim fieri possit, ut quæ nullatenus inter se discrepant, numerentur: sed qua ratione quædam differunt, ea quoque numerari solent. Ex. gr., Petrus cl Paulus, quatenus simul uniuntur, numerum respuunt; quia, cum essentiæ ratione uniantur, duæ naturæ nec sunt, nec dicuntur: quatenus vero personaliter inter se discrepant, duæ personæ dicuntur. Ex quo perspicuum fit differentiam esse causam numeri. CAP. IX. Ad illud quod quæritur, sitne ulla natura quæ subsistentia careat, responsio. Quamvis enim nulla sit natura, quæ subsistenΚΕΦΑΛ. quam Leontio teste, act. De sect. hoc modo Pone tres esse statuas @neas, quarum una admodum sit candens, quæ manu virgam teneat jam ex eo quod duabus illis non læduntur qui ipsas tetigerint, istæc autem propter eximium ardorem minime tangi queat, num idcirco quatuor erunt statuæ, et non tres? Nestorium, qui orthodoxos appellitabat, Cyrillus, lib. contra ipsum, ostendit criminis hujus esse reum, qui Christum, quem merum esse hominem sentiret, adorandum tamen non negabat: Propter eum qui latet, aiebat ille, eum qui apparet adoro.. Etsi enim nulla fit natura. Alteram diluit cavillationem Severi, bat: Si duas naturas dicitis, vel illa: subsistentiam habent, vel ea carent. Si subsistentiam habent, personas duas introducitis, Christos duos, filius duos. Sin subsistentia carent, jam in rerum natura non ersistunt. Leontius vero, Nisi Christus, inquit,ex naturis duabus constet, ut dicitis, aut illæ subsistentiam habent, aut ea carent. Si subsistentiam habent, duæ proinde personæ sunt: sin ea carent, jam amplius non exstant. Quocirca in Defensionibus ostendit Severianos pro Nestorianis pugnare inquit,

DE FIDE ORTHODOXA LIB. JII. eo dicenus: non quod ea sola vellet, quæ natuτητι raliter uti Dens volebat (neque enim divinitati convenit, ut edere velit, et bibere, aliaque id ge nus ), sed etiam ea quæ naturam humanam con. stituunt: istud vero non sententiæ contrarietate, sed naturarum proprietate. Tum demum enim naturaliter hæc volebat, cum divina voluntas ipsius ita volebat, et carnem ea quæ sibi propria erant, pati et agere permittebat. Max. Dial. cum Pyrrho. Inest homini a natura voluntas. Quod autem voluntas homini insit a natura ỗ, hinc perspicuum est. Nam præter divinam tres sunt vitæ species, vegetans, sentiens, ac intelligens. Vegetantis vero peculiaris est motus ille nutriendi, augescendi et generandi; sentientis, motus impulsionis; ratiom nalis et intelligentis, motus liber. Quare si vegetanti naturaliter inest motus nutriendi; sentienti vero, motus impulsionis; naturaliter proinde rationali et intelligenti adest motus liberi arbitrii. Arbitrii porro libertas nihil aliud est, quam voluntas. Unde cum Verbum caro animata, et intelligentia arbitriique libertate prædita factum sit, volendi quoque facultate instructum exstitit. Deinde, ea quæ naturalia sunt disciplina non comparantur. Neque enim quisquam est, qui cogitare discat, aut vivere, aut fame, vel siti laborare, aut dormire. Atqui nec etiam velle discimus: igitur naturale est quod velimus. Et rursus, si in brutis natura ducit ac regit, ducitur autem in homine, ut qui libera potestate per voluntateni noveatur; sequitur, ut homo volendi facultate suapte natura instructus sit. Liberum arbitrium ipsa voluntas. Et rursum, si ad beatæ et superessentialis divinitatis 227 imaginem conditus est homo, profecto cum natura divina libera sit, et virtute volendi suapte natura polleat, homo quoque qui ejus imago est, iisdem a natura præditus erit. Etenim Patres liberum arbitrium voluntatem esse definierunt. dem quippe sententiam naturas conspirasse: alioqui enim duæ jam personæ exstitissent, propter diversitatem sententiarum. Quamobrem Epist. de duab. volunt. observat idcirco Monotheletas in errorem impegisse, quod, velut olim Nestorius et Eutyches naturam a persona non distinxerant, illi quoque voluntatem arbitrariam (quam et appellat) a naturali non secernerent. Αt qui istæc una voluntas arbitraria nihil est aliud nisi mutua voluntatum, divinæ et humanæ, consensio, hine sequitur non uno eodemque actu eam exerceri, sed duobus, quorum unus divinæ sit imperantis et regentis, aller humane libere obsequentis. Quinimo, hoc unum voluntas ex arbitratu, idem proprie est, ac unum, res una quam utraque voluntas velit, sen, ut nostri loquuntur, una res volits. Ita Maximus, dial. cit. interpretatur dictum simile Patrum, unam esse Dei et sanctorum voluntatem. Sic Noster infra ait: Quoniam unus idemque Christus est, qui utraque natura vult, idem proinde toluntatis ejus esse subjectum dicemus. Photius, in tractatu De voluntatibus arbitrariis in Christo, dum Maximi sensum conatur explicare, difficultatem au get; ac si sanctus confessor voluntatem duntaxat naturalem, puta comedendi, bibendi, fugiendi mortem Christo concesserit, non hoc vel illud edendi, bibendi, loquendi, etc. Nec male Gretserus eum refellit, apud Stewart. in Collectan. Turrianus boc incerti auctoris scholium affert, quo Photius sibi non constare ostenditur Quonam pacto hic dicitur una esse arbitraria voluntes in Christo, quando sæpe in crimen venit (utique hæresis Monotheletica:) ille qui opinionem hanc introducit? Profecto Maximus Damascenusque his hæreticis locum istum objectarunt, Marc. vi, 24: Surgens Jesus abiit in fines Tyri et Sidonis; et ingressus in domum, neminem voluit scire, et non potait latere. Ex quo inferebant certa quondam voluisse Christum humana voluntate, quæ divina voluntas praestare nollet. Quocirca Maximus, lib. De duab. vol. p. 103, concedit Christo voluntates arbitrarias duas, si censeantur essentialiter diverse, nequaquam vero, si contrariæ et adversa.

Ad hæc insuper *, si cunctis hominibus velle inest, ac non ut quibusdam insit, quibusdam non instt; procul dubio, cum id quod communiter in omnibus consideratur, natura notam in subjectis ei individuts exprimat, homo volendi facultatem habet. Ac rursus, si natura nec magis, nec minus recipit, sane cum omnibus peræque velle insit, ac non aliis uberius, aliis parcius, ex natura sua proinde volendi facultatem præditus est homo: ex quo eficitur, ut cum homo virtute volendi polleat, ca itidem naturaliter polleat Dominus, non modo qua Deus est, sed etiam qua factus homo. Sicut enim naturam nostram assumpsit, sic et voluntatem nostram ex ordine naturæ assumpsit. Atque bac ratione Patres eum voluntatem nostram in se expressisse aiunt. Si naturalis voluntas non est, certe vel personaJis erit contra naturam. Si personalis, ergo Filii voluntas hac ratione a paterna discrepabit, aliaque ab ea erit. Etenim quod personale est, personæ solius exprimendæ vim habet. Sin autem contra naturam est, defectio a natura voluntas erit, Quæ enim naturæ adversa sunt, destruunt ea quæ naturæ conveniunt. Rerum omnium Deus et Pater vult, vel quatenus Pater, vel quatenus Deus. Si quatenus Pater, alia erit ejus voluntas, alia Filii; neque enim Pater Filius est. Sin antem quatenus Deus, certe cum Filius quoque Deus sit, itemque Spiritus sanclus Deus, voluntatem naturæ esse, naturalemve, fatendum est. Insuper,' si quorum voluntas una est, horum etiam, ut Patres senserunt, una est essentia: sane, si una divinitatis Christi atque humanitatis voluntas sit, una quoque et eadem earum substantia erit. Ac rursus, si de Patrum sententia, naturæ discrimen in una voluntate non elucet, necesse est, ut vel unam dicendo voluntatem, naturale discrimen non dicamus, vel naturarum distinctionem prædicantes, voluntatem unam non statuamus. Ac rursus, 8 si ut in diving Evangelio habetur, profectus Dominus in partes Tyri et Sidonis, et ingressus domum, neminem scire voluit, nec tamen latere potuit º, profecto cum divina ipsius voluntas omnia possit, voleus vero latere non potuerit, sequitur, ut quatenus homo id voluerit, nec potuerit, atque adeo, ut quatenus homo volendi facultatem habuerit. 228 Ac rursus 10,Cum venisset, inquit, ad locum, dixit: Sitio. Et dederunt ei vinum ſelle mistum: el cum gustassel, noluit bikere ". Porro si, quatenus Deus, Max. Dial. cum Pyrrho, ex Diadocho. Greg. Nyss. Cont. Apollin. et alii, act. 10 sext. syn. Max. ibid Agatho pap. epist. syn. in vi syn., act 4. • Marc. vii, 24. 1 Max. ibid. st Joan. XIX, 28; Matth. xxv11,34. 1 Edita xal. m Eulit. n Deest in mss. pluribus; qua tamen particula oratio urgentior est

Liones dicimus. Nam uti Deus Patrique consub stantialis, divinam peræque operationem habebat; et ut factus homo et consubstantialis nobis, humanæ quoque natura operationem”. Atqui sciendum est aliud esse actum, sive operationem, aliud esse id quod actuosum est, aliud effectum, aliuḍ denique operantem. Actus enim est efficax et substantivus animæ motus. Actuosum est ipsa natura, ex qua operatio proficiscitur. Effectum est illud quod actu efficitur. Tandem operans ille est qui actu utitur, sive persona. Porro nonnunquam actus ipse effectum dicitur, et vicissim eff. ctum, actus, sicut dicitur Dicimus enim " quod est omnis creatio, ut res creatas significenus. Vucis multiplex acceptio. Observandum etiam est, actum sive actionem, esse motionem, agique potius, quam agere, juxta atque Gregorius ait in oratione de Spiritu sancto ': c Si autem est actio, agetur utique, non vero aget; et simul atque acta fuerit, desinct, › Illud etiam est advertendum, vitam quoque actum esse, imo primnarium animalis actum; quin et totam animalis functionem, sive nutriendi et crescendi virtutem, hoc est vegetatricem, sive totum, qui ft per impulsum, id est sentientem, 231 sive tandem motum intellectus et liberi arbitrii. Actus autem est potentia perfectio. Cum itaque hæc in Christo perspiciamus, fateamur ergo humanam quoque in eo operationem esse. Alin actuum genera. Ut naturarum, sic operatio cum unione distinctio in Christo. Actus etiam dicitur * ea cogitatio, quæ primum in nobis consurgit, estque simplex, nullamque habitudinem implicans operatio, mente secum ipsa et occulte sensa sua producente, quibus sublatis ne mens quidem merito dici possit. Dicitur etiam rursus actus, earum rerum quæ animo cogitantur per sermonis prolationem patefactio et explicatio. Hic porro non jam simplex est et omni relatione solutus, quin potius in relatione consideratur, quia " Sap. lib. 11; Max. Dial. cum Pyrrho. 8 Græci, non Latini. "Orat. 37, aliquantum a principio. s Anast. Antioch. * Deest in Regg. 6, et expunctum est in Colh. 1. • b Deest articulus in Regg 6, et Colb. 1, in R. 2427 et Colb. nomine, hic et infra legitur in neutro num indiculsam unionem et effecium, on the jure subjiciantur anathemati, ut qui Christum in nihil aliud eum definiisse, nisi naturalium operatioduas personas secuerint. Non enim natura quæ minime operatur, prorsus substiterit. Nimirum in primis Eutychianis displicebat Leonem naturam duplicem intulisse ex actione duplici: Agit ulraque forma cum alterius communione quod proprium est. Ipsaque res effecia. Ad lanc acceptionem Maximus, in t. 11, ad Marin. revocat Anastasii Antioch. dictum, unam Christi statuentis, tametsi naiurales actiones plures doceret, aitque innotescunt. Operationem quippe habere rationem universalis, effectum et opus, particularis. Particulare autem, universalis nomine donari. Sed Anastasium ipsum audiamus ex fragmento, quod cap. Collect. reperi et quod Noster hic excripsit. Anastasii Antiocheni, ex libro De operationibus. "Ai

DE FIDE ORTHODOXA LIB. III ex cogitatione et sermone constat. Habitudo etiam illa quam habet ille qui aliquid agit, ad id quod efficitur, actus est; ipsaque res quæ fit, actus dicitur. Atque illud quidem auimæ solius est, hoc vero animæ corpore utentis; aliud corporis anima intelligente animati; aliud denique ipsum effectum. Mens siquidem, cum prius id quod futurum est considerarit, ita demum per corpus operatur: ac proinde anima principatum tenet. Utitur enin corpore tanquam instrumento, ipsum agens ac moderans. Altera autem est corporis actio ab anima gubernati et impulsi. Jam vero effectum, quod ad corpus attinet, tactus est, et in manus acceptio, atque ejus quod efficitur, veluti complexus; quod autem ad animam, ejus quod efficitur veluti figuκα. ratio et informatio. Ad hunc modum in Domino lax. Tom. II Dogmat. ad Marin., p. 124. mdam codd. Αt quandoquidem actus operatiovocabulum multiplicis significationis est, ut ob ambiguitatem multi sape fallantur, operae pretium est examinare quot modis actus dicitur; ne audito nomine decipiamur, et in significationem aliam ab ea quam sermo ferat, distrahamur. Operatio quippe dicitur primus ille motus, qui surgit in nobis, esique si'rplex, nullam relationem importans, actus; mente secum ipsa, introrsumque sensa sua producente, sine quibus ne nens quidem jure dici queat. Rursum operatio dicitur, manifestatio et explicatio eorum quæ animo concipiuntur, per sermonis prolationem. Hæc autem non jam immunis a relatione est, nec simples, quin potius in relatione percipitur. Nam ipsa quoque relatio quam ille qui agit, habet ad id quod agitur, operatio seu actus quidam est, ut etiam illud quod efficitur; sicut videre licet in architectonica arte, et fabrili navium. Ante enim in semetipsis inspexera quod faciendum erat, puta architectus, domum, narium opifex, narem; tum id quod cogitarunt, adhibila manuum opera perfecerunt. An non censes horum quodlibet operationem esse agentis? omnino plane. Atqui illud quidem anima solius; hoc vero animæ corpore utentis; istud demum corporis intelligente anima præditi, ac insuper actionis effectum, quod est hominis ipsius. Tale quid animo contuere in actionibus Salvatoris nostri, de quibus nobis quæstio proponitur. Nam et sancti Patres perspecta naturarum unitione exemplum a communi hominum essentia sumpsere. Quemadmodum igitur alia est intelligentis animi operatio, alia corporis, alque id quod his efficitur, toti homini ex utroque constanti comnune est: ejusmodi quidpiam in Salvatore nostro, Deo Verbo, qui nostri causa carnem assumpsit, animadvertimus. Divinæ quidem naturæ, divinas operationes videmus, ut cum ex puella Virgine, quæ natu ralem omnem libidinem ignorabat, proprium sibi corpus citra viri commercium effinxit; cum solo voluntatis nulu aquam in vinum transmutavil, et alia id genus: humana autem, ipsammel, inquam, qua propria hominis est, vitam, qua ad cibos appetendos accretionis ergo movemur. Vita quippe est operatio, et prima animalis operatio. Sin autem operatio non esset (quod quidam forsan animo fingerent) plane passio non foret; quod absurdum est. Omnino igitur operatio est; sed et cum ista, ut et naturas et quibus operationes proficiscuntur, consideramus, siniulque conjungimus; sicut ex una coeuntibus naturis personam unam sine divisione et confusione agnoscimus, ita ex diversis etiam actionibus unius Christi effectum perspicimus.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. simus et magnus ille vir sanctus Joannes Chrysostom mus, in Actorum explanatione 4, homilia secunda sic loquitur: «Haud quispiam aberraverit, si ipsius quoque passionem actionem appellarit. In eo enim quod omnia perpessus est, ingens illud atque mirandum opus patravit, mortem destruens, aliaque omnia operans. Christi actiones utriusque formæ communiter. Jam si omnis operatio ita definitur, ut sit naturæ cujuspiam substantialis motus, sicut harum perti tradiderunt, ubinam tandem aliquis naturam immobilem, aut operationis expertem novit, aut ejusmodi operationem invenit, quæ potentiæ naturalis motus non esset? Unam porro naturalem 235 actionem Dei et creaturæ, nemo prudens concesse rit, auctore beato Cyrillo ". Nec enim humana natura Lazarum a mortuis excitat "; nec rursus lacrymatur divina potentia (lacrymæ siquidem hu manitatis propriæ sunt; vita autem, veræ illius ac subsistentis vitæ): sunt tamen utraque his comniunia”, quia una eademque persona est. Nam unus quidem Christus est, atque una ejus persona, seu hypostasis: cæterum duas naturas habet, deitalis nimirum et humanitatis suæ. Et quidem claritas naturaliter ex divinitate prodiens, utrique substantiæ communis effecta est ob personæ identitatem; et rursus ob carnem, quæ humilia erant, utrique naturæ communia fuere. Unus enim et idem est, qui et hoc et illud est, nempe Deus et homo; ejusdemque sunt, tum quæ divinitati, tum qua humanitati conveniunt. Etenim divina signa edebat, at non sine carne: caro rursus humilia, at non seorsim a divinitate. Nam et patienti carni conjuncta erat divinitas, impassibilis perseverans, rursus operanti Verbi divinitati mens passionesque salutares reddens et perficiens: ac copulata erat, cogitans et intelligens ea quæ peragebantur. sancta At divinitas quidem corpori prærogativas suas impertiebat, cum interim ipsa corporis dolorum “Hom. 1.”Lib. xxxı Thes., c. 2. Citatur act. 10 sextæ synodi. Joan. Xl, 1. * Leo, epist. 10. 1 Cor. S. Hil. et aliis deest apud Chrysost. legitur, 1. 1 Sic vetus interpr. alterutrorum communia. Reg. alter Unam porro, etc. Monotheletæ post Severum hoc Cyrilli loco (in Joan. p.354) nitebantur: Cum archisynagogi filiam suscitavit, dicendo, ‹ Puella, surge, › tenuit manum ejus; jussu quidem vitam reddens, quo omnia condidit, tanquam Deus, itemque propriæ carnis, unam et congenerem per utramque operationem edens. Maximus, Dial. cum Pyrrh. necnon epistolis ad Nicandr. et ad monachos Sicil. reponit sanctum doclorem alio loco, (Thes. lib. xxxii,assert. 2) dixisse, Unam factoris et factura operαtionem esse prudens nemo concesserit; et rursum, corum quæ diversæ naturæ sunt, diversam esse operationem: nec non, quæ sunt ejusdem operationis, ejusdem substantia. Quamobrem Cyrillum, ut osten Quidam deret unam esse operationem divinitatis, sive cum carne, sive extra carnem, unam dixisse quæ per utramque edita sit, quando Verbum assumpta carne, non solo jussu, miracula patravit, sed et contactu, corporum more, ut palam faceret carnem suam vivificam esse, quæ suiipsius, non alterius esset; eo fere modo quo ignis unitus cum ferra emcit, ut ferrum comburat, adeo ut adustio ferri, ipsius, nedum ignis, propria sit. Basilius ante Cyrillam, omnium forsan primus, exemplum hoc adhibuerat in hom. in Chr. Nat. Scholiastes in Collectan. cont. Sever. c. 20, ad hunc Cyrilli locum observal, nihil esse aliud, nisi unun effecium, quod a Verbo contactu carnis editum sit; quinimo addendo çoły,duas naturas propter diversas actiones innuisse.

id ex se non potuerit: quia nempe Deo Verbo placebat, ut vere sibi hesse humanæ voluntatis infirmitatem ostenderet. Rursumque volendo le prosi mundationem patravit”, propter unionem cum divina voluntate. Sciendum autem est, naturæ et voluntatis deiftcatione, perquam liquido et expresse duas naturas et voluntates declarari. Sicut enim ignitio non rei ignitæ naturam in ignis naturam mutat, veruin et idquod ignitum est et id quod ignitum fecit, ostendit sic etiam deificatio non unam compositam naturam facit, sed duas, unionemque secundum hypostasim. Ait quippe Theologus Gregorius: «Quorum alterum deificavit, alterum deificatum est. Dicendo enim, quorum et alterum, alque alterum duas profecto res indicavit. CAP. XVIII. Iterum de duplici voluntate, arbitriique libertate; mente item, scientiaque, et sapientia duplici. Assumpta natura humana, ut ipsa in Christo victrix fieret diaboli. Quandoquidem Christum perfectum Deum ac perfectum hominem dicimus, plane omnia quae tum Patri, tum Matri naturalia sunt, ei tribuamus. Hemo quippe factus est, ut quod victum fuerat vinceret. Haud enim ejus imbecillitatis erat ille, qui omnia potest, quin oninipotenti sua virtute hominem ex tyranni dominatu eripere väleret. Verum tyrannus querelæ occasionem habuisset, si postquam hominem ipse vicerat, illata vi a Deo spoliatus esset. Quocirca Deus pro sua misericordia, et erga homines benevolentia, homo fit, quo simile similis opera instauret. Assumpta anima atque mens humana, contra Apollinaristas. Quod autem homo sit animal ratione et intelligentia præditum, nemo ierit inficias. Quinam igitur factus est homo, si carnem inanimatam, aut expertem mentis animam suscepit? Hoc enim nequaquam homo est. Quid vero rursum ex assumpta ab eo humanitate emolumenti ad nos rediit, si illi qui primario contraxit labem, salus allata non est; neque id actum fuit, ut per conjunctionem cum divinitate innovaretur, et robur obtineret? Nain curatum non fuit, quod assumptum non est; quapropter totumn hominem assumpsit, ¡llamque adeo ipsius partem quæ obnoxia morbo fuerat, ut toti salutem largiretur 7. Nulla porro mens usquam fuerit, quæ sapientia et cognitione destituta sit. Nam si iners et sine motu, nulla prot sus ratione exsistit. 241 Mens in homine Verbi et carnis media. Itaque Deus Verbum ", id quod Marc. vil, 24 71 Matth. viii, 3. * Greg. Naz. oral. 42.” Greg. Naz. Ad Cledon. Naz. carin. senar. adv. Apollin., epist. ad. Cled. et alibi. * Abest illatio oʊv in mss. Quandoquidem Christum, etc. Pugnat hoc toto capite contra Apollinaristas et Monotheletas. Nam sicut illi Christum anima rationali spoliando, divinam voluntatem solam agnoscebant: sic isti dempta humana voluntate et Grel. actione, uno ictn animæ ejus substantiam perimebant: Nulla quippe natura exstat operationis expers, et ubi nulla est operatio, nulla ibidem natura sit oportet, inquiunt prisci theologi, quorum testimonia, t. Il Operum S. Maximi habentur, p. 164.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. III. ad sui imaginem erat instaurare volens, factus est, homo. Quid vero illud fuit quod esset ad imaginem, præterquam mens? Itane omisso potiori, quod deterius erat assumpsit! Mens siquidem in Dei et carnis meditullio est: carnis nimirum, ut contubernalis; Dei autem, ut imago. Mens itaque menti jungitur, atque inter Dei puritatem et carnis crassitiem intercedit. Nam si Dominus animam mente vacuam assumpsit, bruti utiqué animam assampsit. Apollinaristarum objectio solvitur. Anima et caro pro homine in Scriptura. Quod si evangelista Verbum carnem factum fuisse dixit, sciendum est in sacra Scriptura animam nonnunquam hominem appellari, ut in iHo loco: In septuaginta quinque animabus ingressus est Jacob in Ægyptum 15. Nonnunquam item carnem, ut est illud: Videtit omnis caro salutare Dei". Ac proinde Dominus, non caro inanima, nec mente vacua, sed homo factus est. Ait quippe ipse: Quid me cædis, hominem qui veritatem locutus sum robis"? Assumpsit igitur carnem anima rationali et intelligente animatam, quæque, sicut carnis principatum tenebat, ita rursug divinitati parebat, ab eaque regebatur. G ”Gen, xɩvi, 27, ap. LXX; Act. epist. synod. Nonnulli codd. Voluntas humana Christi divinæ subdita. Alqui ille quidem naturaliter, et ut Deus, et ut homo, babebat ut vellet: cæterum divinam ipsius voluntatem humana sequebatur, eique subdita erat, ul quæ propria sententia non moveretur, verum ea demum vellet, quæ divina cjus voluntas ipsam volebat velle. Permittente siquidem divina voluntate, naturaliter ea quæ sibi propria erant patiebatur 78. Elenina cum mortem detrectaret, hanc divina ipsius voluntate ita ferente et concedente; naturaliter detrectabat, atque in mortis agonia erat. Rursus divina ipsius voluntate volente, ut humana voluntas mortem amplecteretur, voluntaria ipsi passio fuit. Non enim qua Deus duntaxat morti se sponte tradidit, sed etiam quatenus homo. Unde nobis etiam animi audaciam adversus mor78 Sophron. Joan. vuli, 40. 76 Isa. al, 5; Luc. 111, 6. Novç ráp. Mens enim. Repetit illud quod habeo iterum sumendi eam. Hoc mandatum accepi a. cap. 6, dixerat, aliaque Theologi verba usurpat es ejus senariis contra Apollinaristas Quia vero misceri cum carne nequit Deus; Anima autem et mens, velut in meditullio sunt; Carnis quidem, ceu contubernalis, utque imago Dei, Cum affini commista Dei natura, Illine habuit et crassæ molis societatem. Voluntaria ipsi passio. Imo libera. Nam Christus ait: Nemo tollit animam meam a me: sed ego pono eam a me ipso. Et potestatem habeo ponendi animam meam, et polestalem Patre meo. Ex Chrysostomo, dicendo se præceptum accepisse a Patre, nihil aliud ostendit, nisi, hoc ego fucio quod illi placet. Inde ne audiendo mandatum eum accepisse à Patre, præclarum hoc opus alienum ab ipso existimares, pergit: «Bonus pastor animum suam ponit pro ovibus suis: hinc suas oves, et quidquid recle factum sit, suum opus esse, nec se praceplo egere. Eodem Cyrillus collineat lib. x in Joan: Paterna consilia, inquit, loco mandatorum Christo fuerunt. Cum enim, utpote qui Verbum erat, consilia Patris pernoscat, Genitorisque profunda scrutetur, hoc quod ei visum est, exsequitur, et instar pracepti habet. Ubi repetit quod initio lib. vi docuerat, Christi dictum ubique accipiendo eodem quo Chrysostomus sensu.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. JII. absorpserat evomens. Velut enim tenebræ inducia luce submoventur, ita corruptio vitæ appulsu depellitur, omnibusque accidit vita, corruptori autem interitus. ac vivifico corpore, ipsa interit, omnes quos olim Christi persona una, nusquam a se, etsi partibus distractis, divisa. - 251 Quamvis igitur Christus ut homo mortem obierit, sanctaque ipsius anima ab immaculato corpore distracta sit, divinitas tamen a neutro, hoc est, nec ab anima, nec a corpore quoquo modo sejuncta est: neque propterea persona una in duas divisa ſuit. Siquidem et corpus et anima simul ab initio in Verbi persona exsisten tiam habuerunt; ac licet in morte divulsa sint, utrumque tamen eorum unam Verbi personam qua subsisteret, semper habuit. Quamobrem una eademque Verbi lypostasis, tum verbi, tum corporis erat bypostasis. Neque enim unquam aut anima, aut corpus peculiarem, atque a Verbi subsistentia distinctam subsistentiam habuit; verum una semper fuit Verbi hypostasis et subsistentia, nec unquam duplex. Idcirco una quoque semper Christi persona fuit. Tametsi enim quoad locum anima a corpore sejuncta crat; hypostatice mihilominus per Verbum uniebatur. CAP. XXVIII. De corruptione et corruptela. Corruptio duplex: priori genere corruptibile ChriVARIÆ LECTIONES. Cod. S. H!l. et alii multi Quidam R. R. et Colb. semel assumpsit, nunquam dimisit neutro separata deitas est, quicum semel contemperata fuit. Epist. ad Eustath. enarrat, veluti Daniascenus, qui factum sit, ut sejunctis per mortem corpore et anima, una duntaxat hypostasis exstiterit, scilicet d:à propter insertam utriqu Verbi deitatem. Per corpus enim, quod erat in corde terræ superatum fuisse illum, cujus erat mortis imperium. Quamvis igitur Christus, hoc effuto, quod hodieque perseverat, quod Verbum etc. Epiphanius, hæres. 69, ait Christum, cum dis ceret, Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti? signifcasse deitatem cum anima in procinctu fuisse, ut sanctum corpus desereret. Hic solus est e Græcis quem ita censuisse noverim, si Apollinarium excipias, qui animam rationalem aliam a deitate in Christo non agnosceret, ac Domini mortem separatione deitatis a corpore putaret accidisse, cum e contrario, ut docet Athanasius, lib. De incarnatione Christi, et De salutari adventu ejus, incarnatio ostensa sit in cruce, el per effluxionem sanguinis ex carne confirmata. Emissam vocem non sejunctionem deilalis, sed mortificationem sorporis declarasse, quando divinitas nec corpus in sepulcro, nec animam in inferno destituerit. Plura addit quæ legenda sunt. Nec negotium facessunt hæc verba prolixæ alterius orationis ejusdem de incarnatione Verbi, Jam si corpus agritudine laborassel, et in omnium oculis ab eo Verbum soluto nexu discessisset, non sine dedecore habitum fuisset, etc. Quae dicta solummodo sunt ad eos revincendos, qui sibi finxissent, satius fuisse Christum mortem aliam ab ignominiosa illa quam pertulit per crucom, obire. Gregorius vero Nyssenus, lib. 1 Cont. Eurom. t. II, p. 55, Verbum a corpore quod susceperat, sejunctum in morte non fuisse confirmat PATROL, GR. XCIV. Corruptionis vero voccbulum. Incorrupticolæ duplici præsertim argumento contendebant, Domini corpus ab omni læsione vel corruptione semper fuisse liberum; nimirum quia non fieri posset ut corruptionem non deponeret, quod Verbo unitum erat: ad hac, novum cœlestemque Adamum eximi debuisse a corruptione, quain vetustus ante peccatum non admiserat. Momentum prius Sinaita convellit, p. 293 Non attendunt, inquit, non alia de causa divinum Verbum, quod cœlestis ignis est et consumens, humanam naturam assumpsisse, ei nisi propter nostras ejusmodi affectiones, ut iis propriæ intellectualis ignis naturæ, divinitatis scilicet, unitis, hominem velut in furnace purgaret, restitueretque illi impassibilitatis, soliditatis, immortalitatis et fragrantiæ statui, quo sub primum ortum ornatus erat. Ad secundum quod attinet, Leontius, in dilogo contra illos, respondet, Dominum sumpsisse

DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. spes per Christi resurrectionem donata est: homiν nes quos mancipio constrictos tenebant, dæmones perhorrescunt: quodque mirificum est, haec nia per crucem cruciatusque ac mortem gesta sunt Evangelium quo Dei cognitio patuit, toto orbe promulgatum est; non bello armisque, et exercitibus adversarios fundens: verum homines pauci, nudli, pauperes, ac litterarum rudes, insectaκαι tionibus ac verberibus afflicti, neci dati, eum qui in crucem actus mortuusque fuerat, prædicantes, doctos et potentes superarunt. Eorum enim comes aderat omnipotens virtus ac potestas Crucifixi. Quin mors ipsa, quæ terrorem maximum olim ferebat, prostrata fuit; et quæ quondam odio et horrori erat, vita jam potior habetur. Hec Christi adventus præclara facinora: hæc ipsius potentia indicia luculenta. Non enim, ut per Moysem, populum unum ex Ægypto ac servili Pharaonis jugo dissectis maris undis liberavit *, verum omne potius humanum genus ex mortis interitu et acerba peccati tyrannide vindicavit non quidem ad virtutem vi adigens; non terra obruens, non flammis exurens, non peti saxis peccatores jubens, vorum mansuetudine ac tate bomines ad virtutem amplexandam allicions, atque ita comparans, ut pro ea adipiscenda labore et certamina læti susciperent. Etenim olim quidem licet cum peccabant pœnas luerent, adhuc tamen peccato mordicus adhærebant, quod instar numînis haberent. At nunc contra pietatis virtutisque causa verbera et cruciatus, mortemque amplectuntur. KEDAA. E' [OH']. 31 Exod. xiv, 16. Euge, Christe, Dei Verbum, sapientia, et potentia, atque omnipotens Deus, quid tibi nos inopes et egeni pro istis omnibus rependemus? Tua enim sunt omnia. Quin nihil quidquam a nobis exposcis, nisi salutem nostram: cujus cum tu ipse largitor sis, nihilominus pro inenarrabili tua bonitate illis gratiam habes, qui eam consequuntur. Gratias tibi, qui et esse et bene esse nobis concessisti; cumque hinc excidissemus, inexplicabili demissione et indulgentia eodem nos reduxisti. CAP. V. Ad eos aui quærunt: Sitne Christi persona creala, an increata? Monophysitarum cavillationem aliam diluit. Christi persona increata et creata. - Dei Verbi persona, ante carnem assumptam simplex erat, nec composita, corporis expers et increata. Ex quo autem carnem suscepit, carni quoque persona facta est, compositaque evasit ex divinitate, quamı nunquam non habuit, et ex carne quam assumpsit, geritque adeo duplicis naturæ proprietates, ut quæ in duabus naturis noscatur. Quo fit ut Colb. S. Hil. et Noster Elita Edit. Colb. et alli Mss. Non terra obruens. Theologi denuo verbis significat deglutiisse terram Dathan et Abiron, et immissum ignem, quo du centi et quinquaginta viri cum Core perierunt.

una eademque persona et divinitatis ratione in creata sit, et creata ratione humanitatis; visibilis simul et invisibilis. Nam alioqui in eas angustias adducemur, ut vel unum eumdemque Christum dividamus, duas personas asserendo, vel naturarum distinctionem inficiantes, conversionem vel confusionem inducamus. CAP. VI. Quando Christus est appellatus. Non, quemadmodum quidam falso prædicant ", mens ante carnem ex Virgine assumptam, Deo Verbo copulata est, et jam tum Christi nomen accepit. Commentum enim hoc inter Origenis deliramenta recensetur, qui animas corporibus esse vetustiores docuerit. Nos vero Filium, 257 Deique Verbum, tum demum fuisse Christum vocatumque esse dicimus, cum sancta semperque Virginis uterum inhabitando, caro citra mutationem ullam factus est, unctaque caro fuit divinitate. Hæc namque humanitatis unctio exstitit, ut ait Gregorius Theologus ". Sanctissimus item Alexandriæ præsul Cyrillus imperatori Theodosio scribens s, in hunc mnodum loquitur: «Equidem necessarium esse arbitror, ut nec Verbum quod ex Deo sine humanitate natum est, nec rursus templum, quod ex muliere partu editum est, si Verbo unitum non sit, Jesum Christum nuncupemus. Etenim Verbum quod ex Deo est, non aliter Christus censetur, nisi quatenus per dispensationis unionem arcano modo cum humanitate conjunctum fuit.» Rursumque ad imperatrices ita scribit ": «Quidam Christi nomen, Verbo soli, singulatimque in se considerato et exsistenti, ut a Patre genitum est, convenire asserunt. Nos vero ita sentire et loqui nequaquam edocti sumus. Nam quando Verbum factum est caro, tum primum etiam Christum Jesum nominatum fuisse dicimus. Nam quia exsultationis oleo, sive Spiritu, a Deo et Patre unctus est, eatenus Christus appellatur 80. Quod autem unctio in humanitate facta sit, in du11 r. 3 Error Origenis lib. cap. 6. ss Orat. 36, non longe a fine. " Edit. Paris.p. 25. as lbid. p. 54. 36 Hebr. 1, 9. Elita Mss. Mss. Non quemadmodum quidam, etc. Sic Sophronius, epist. ad Serg.: Incarnatur Verbum Deus, non efficta prius carni copulatus, praformatove et jam in se subsistenti corpore implexus, aut cum exstante prius anima compositus, sed cum utrumque ad subsistendum venirent. Origenes animam Christi perinde Christum fuisse antequam nasceretur, tenuit, lib. 11 cap. 6; insinuatque beatam hanc animam meritam esse ut cum Verbo jungeretur: Cum liberi arbitrii facultate, unumquemque varietas animorum et diversitas habuisset, ut alius ardentiore, alius tenuiore el exiliore erga auctorem suum amore teneretur, illa anima, de qua dixit Je sus, quia «Nemo auferet a me animam meam,» inilio creaturæ, et deinceps inseparabiliter ei et indissociabiliter inharens, utpote sapientia, et Verbo Dei, et veritati, et luci vera, et tota totum recipiens, atque in ejus lucem splendoremque ipsa cadens, facta est cum ipso unus spiritus, etc. Non enim possibile erat, Dei naturam corpori sine mediatore misceri. Nașcitur, ut diximus, Deus homo, illa substantia exsistente, cui utique contra naturam non erat corpus assumiere: sed neque rursus anima illa, utpote substantia rationabilis, contra naturam habuit capere Deum, in quem, ut superius diximus, velut in Verbum et sapientiam tota jam cesserat. Hoc Adamantii dictum, Verbum media anima esse unitum carni, meliori sensu usurpavit Nazianzenus, quem utinam potius spectaverit Rufinus in Exposit. Symboli, quam Origenis sui.

baptizari necessarium est; baptizari, inquam, sicut a Domino dictuin est: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti ". Quibus scilicet verbis, Patris et Filii et Spiritus sancti confessionem edocemur. Quocirca qui in patrem et Filium et Spiritum sanctum baptizati, unamque in tribus Deitatis personis naturam edocti, baptismum repetunt, ii, secundum divinum Apostolum, Christum rursus crucifigunt: Impossibile enim est, inquit, eos qui semel illuminati sunt, etc., rursus ad pœnitentiam renovare, crucifigentes iterum 260 sibi ipsis Christum, et ostentui habentes "1. At qui in sanctam Trinitatem baptizati non sunt, hi denuo baptizentur necesse est. Etsi enim Apostolus dicit: In Christum et in mortem ipsius baptizati sumus "; non tamen hoc vult, baptismi invocationem ex his verbis constare debere, verum hoc demum, baptisuum mortis Christi figuram præferre. Baptismus siquidem qui trina immersione peragitur, tres dies significat, quibus Dominus turnulo conditus jacuit *. Quare in Christum baptizatum esse nihil aliud indicat, quam in illum credendo salutifera aqua tingi. Fieri non potest ut in Christum credamus, nisi Patris et Filii et Spiritus sancti confessione imbuti simus ". Christus enim est Filius Dei vivi 5s, quem Pater unxit Spiritu sancto 86, quemadmodum ait divinus David: Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis s. Isaias quoque ex Domini persona loquens Spiritus Domini super me, propter quod unxit me *. Enimvero quænam verborum forma adbibenda esset, Dominus discipulis suis exposuit Baptizantes eos, inquiens, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti”. Quoniam enim immortalitatis 50 Matth. xxviu, 19. 6. ss Rom. vi, 3. bapt. 1, cap. 12. se Matth. 16. «Hebr. 1V, ss Auct. Quast. ad Antioch. * Basil. lib. Do "Act. x, 38. 37 Psal. XLIV, 3. 56 [sa. Lxt, 1. ** Matth. xxviii, 19. Vox deest in editis et R. 1. 8 Col. S. Hil. et alii mulli Vetus interpr. & incorruptione. 4 Edit. Basil. dinem. Propter has itaque rationes sæculo secundo, in duplici Phrygiæ synodo, et apud Ægyptios statutum est, ut hæretici denuo baptizarentur. Quamobrem si forte quidam ex eis sincero ritu tincti essent, baptismus ille secundus, tanquan sub conditione collatus æstimandus erat. Verum Latini meliori lege hæreticum non recipiebant, nisi quæsitum qua verborum formia baptizatus esset. Horum morem non paucos ex Asiaticis amplexos esse Basilius ipse testatur, epist. 1 canon. Βaptismus siquidem, etc. Basilius lib. De Spiritu sancto, cap. 28, et epist. 39; Hieronymus, Cont. Lucif. et alii ab apostolica traditum ferunt, ut terna mersitatione baptismus fieret, non solum propter nomina triuni personarum sanctissime Trinitatis, sed etiam quia Dominus diebus tribus mortuus fuit. Can. 7 secundæ synodi jussum est Eunomianos denuo baptizari, qui unica mersione, seu etiam perfusione, tingerentur. Mac enim cæremonia, quæ hactenus usitata non erat, Filius et Spiritus sanctus a deitate excludi significabantur. Ista hæresi profecto recentior est canon 46 ex illis qui Apostolici vocantur, quo je betur, ut si quis episcopus aut presbyter non tres initiando mersiones fecerit, sed tinctionem unam quæ detur in mortem Domini, deponatur. Nam Theodoretus, lib. v Hæres. cap. 5; Socrates, lib. vɩ Hist. c. 23, et Sozomenus, lib. vi. c. 26, scribunt Eunomi nos, non in Trinitatem, sed in mortem Domini baptizasse; imo Theodoretus addit, omisisse invocaliomem Trinitatis, Quod facile non concesserim, quando quiden Epiphanius hunc esse contendit verborum quæ baptizando proferrent, sensum: In nomine Dei increati, in nomine Filii creati, et in nomine Spiritus sanctificantis, qui a Filio creatus est; veluti nempe Athanasius dixerat Arianos in Createrem et creaturam baptizare. Latini terna vulgo infusione tingunt, quem morem Cyprianus olim tuitus est, epist. 76. Commendat Gennadius, lib. De Eccl. dogm. et jam a sæculo saltem sesto Romæ observatum didicimus a doctiss. Mabillonio, tom. Musæi Ital.

tionem, Trinitatis opera indigent: nec feri potest, quin tres personæ sibi invicem adsint; quoniam Trinitas nullatenus separabilis est. Varia baptismata. Joannis baptisma a baptismale Christi diversum. Pænitentiæ baptismus; martyrii, et iste nobilissimus; baptismus sempiterni cruciatus. Primum 71 baptisma diluvium fuit, quod exscindendi peccati causa contigit. Secundum illud fuit, quod per mare et nubem factum est 79. Siquidem nubes, Spiritus; mare, aquæ figuram gerebat 75. Tertium legale erat. Quisquis enim immundus esset, aqua abluebatur, vestes lavabat, atque ita in castra ingrediebatur ". Quartum 75 Joannis fuit, quod illos qui baptizabantur, ad ponitentiam adducebat, ut crederent in Christum Ego enim, inquit, baptizo vos aqua: qui autem post me veniet, ipse vos baptizabit Spiritu sancto et igne "o. Itaque Joannes ad Spiritum suscipiendum ante per aquam purgabat. Quintum, Domini baptisma, quo ipse baptizatus fuit. Baptizatus est autem, non quod ipse purgatione indigeret; sed meam sibi purgationem asciscens, ut capita draconum in aquis contereret "; ut peccatum obrueret, ac totum veterem Adamum in aqua sepeliret; ul baptismum sanctificaret; ut legem 202 impleut ret; ut Trinitatis mysterium aperiret; ut semet tandem suscipiendi baptismi formam et exemplum præberet. Baptizamur autem et nos quoque perfecto Domini baptismo, per aquam videlicet et Spiritum. Porro " Christus idcirco igne baptizare dicitur, quia Spiritus gratiam in sanctos apostolos cludit, quemadmodum Dominus ipse dixerat Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto et igne, non post multos hos dies ": vel etiam ob castigatorium ignis futuri baptismum. Sextum s baptisma, in poenitentia et lacrymis versatur: estque sane grave et molestum. Septimum", est quod sanguinis profusione ac 71 Greg. Theol. orat. 39. 7 Gen. vi, 17. 73 I Cor. x. 1. "Lev. xiv, 15. Greg. on Basil. hom. de bapt.; Chrys. in Matth. hom. 10, et alii. Matth. 11, 11. 77 Psal. Lxx, 13. orat. 40. 79 Act. 1, 5. Greg. orat. 40. 81 Id. ibid. k Cod. S. Hil. Colb. et multi Regii et N. R. 1 8 esse Quartum Joannis. In ora cod. R. 5541, legitur locus Cyrilli Hierosolymitani ex catechesi mystag. 2 sumptus, quo dicitur non remissionem modo peccatorum, verum et adoptionem filiorum baptismo concedi: non enim ejusdem rationis esse, ac baptismum Joannis; cum abstersionem peccatorum illum sciamus et donum Spiritus sancti dare. Similia Basilius habet lib. 1 De bapt., cap. 2. Chrysostomus vero observat Lucam scripsisse Joannem prædicasse baptismum pænitentiæ in remissionem peccatorum, ɛiç non remissionis pec catorum: quia remissionis desiderium inspirando, ad Redemptorem quærendum præparabat. Basilius in Exhort. ad bapt. perinde ac Noster docet, Joannis baptisma introductorium fuisse, Christi vero, perficiens. Illud rccessus erat a peccato, inquit; hoc conjunctio cum Deo. Θctatm que, etc. In cod. R. 3541 hoc aliud scholii peri, quod Nazianzeni et nostri dictum firm Sancti Basilii q Contra Eunomium: Ille vos baptizabit in sancto el igne. Baptismum ignis probationes vocat, quæ in judicio facienda est; quemad dicit Apostolus: Dies enim declarabit, quia revelabitur, et uniuscujusque opus quale est declarabit.» Desumpta hac sunt ex lib. De sancto ad Amphil. cap. 15. lllun vero Matthæi acum eodem modo llieronymus edi Græcos Patres secutus.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. martyrio perfcitur, quo et Christus ipse nostri causa defunctus est 8. Estque illud perquam avgustum ac beatum, quod nullis posthac sordibus inquinetur. Octavum* denique et postremum illud est, non jam salutiferum, verum ita malitiam auferens, quando suus jam malitiæ et peccato locus non erit, ut tamen sempiternum excruciet ac puniat. Spiritus sanctus columbæ specie et ignis. Porro & Spiritus sanctus corporali specie, sicut columba ad Dominum descendit, sicque tum baptismi nostri primitias subindicabat, tum corpus cohonestabat: quoniam et hoc quoque per deificationem Deus erat. Adde, quod columba cessasse diluvium olim nuntiaverit. Ignis vero specie in sanctos apostolos descendit **, eo quod Deus esset. Deus enim ignis consumens est 86. Olei unctio. At vero oleum idcirco ad baptismum adhibetur, quia unctionem nostram significat, nosque christos facit, insuper Dei misericordiam per Spiritum sanctum nobis pollicetur. Nam et columba illis qui incolumes e diluvio evaserant, oleæ ramum præter omnem spem olim attulit 87, Joannes, ut baptizatus. - Joannes imposita divino Domini capiti manu, et cruore proprio baptiratus fuit. Cæterum 88 baptismum diutius prorogare non oportet dum accedentium fidem contestantur actiones. Si quis dolo ad baptismum accesserit, tantum abest ut hinc utilitatis quidpiam capiat, ut condemnationem potius accersat sibi. 263 CAP. De fide. Fides virtus. Infidelis est, qui non credi! Ecclesiæ traditioni, aut male vivit. Fides porro duplex 85 lb. orat. 44; Act, 11, 2. "Deut. IV, 21. * Lue. 12. 50. Gen. vi, 11. 84 Id. orat. 39. "Greg. orat. 40. 88 Greg. orat. 40. 1 Deest in editis et Colb. 1. - Reg. 1 et n In cod. S. Ilil. ex emend. additur Deest in codd. restituit emendator cod. S. Hil. Αt vero oleum, etc. Apud Græcos Ale qui baptizandus venit, oleo simplici primum inungitur a sacerdote. Unctio altera baptismum subsequitur, fitque oleo pigmentis condito, quod a pontifice consecratur, feria v in Coena Domini, hoc magnum unguentum nuncupatur, vel Nos quoque sanctum chrisma dicinus. Unctio hæc ipsum est sacramentum Confirmationis, de quo legesis Allat. lib. m De consens. cap. 16. Oleum prius Cyrillo Hierosol. catech. myst. 2 εποrcisatum, dicitur, quo tumn ardentia peccatorum vestigia purgentur, tum invisibiles dæmones pellantur: eoque catechumenos a vertice ad infimas usque partes perungi ait. Alterum vero Spiritus sancti esse imaginem docet, ut quemadmodum in Christum cum ascendisset de aqua, Spiritus sanctus venit, sic Christi alumni Spiritus sancti chrismatis insigniantur, postquam baptismi aquis abluti sunt. Cæterum velut panis Eucharistic, inquit cal. 5, post invocationem Spiritus sancti non est simplex panis, sed corpus Christi: sic sanctum anguentum, invocatione facta non est amplius unguentum, nec, ut ita dicam, commune, sed Christi donum, sanctique Spiritus, cujus divinitatis pra sentia efficacitatem habet. Deinde explicat cur frons aliique sensus secundum Ecclesiæ Orientalis morem ungantur. Apud Orientales, ut olim apud Latinos plerosque, quilibet presbyter absoluto baptismo sacram chrismatis unctionem facit. Pachymeres vero in cap. 5 Dionys. De eccl. hier. observ::t priscum morem in Oriente fuisse, ut solus pontifex neophytos chrismate ungeret Opus erit pontifice, qui baptizatum unguento liniat. Hic enim mos antiquus fuit: dicente scilicet Dionysio, perficiendi potestatem non esse presbytero, nec proinde perfectum baptismum dandi, qui nonnisi chrismate perficiatur. Cum vero episcopi, secundi ordinis sacerdotibus baptizandi munus detulissent, eis subinde jus confirmandi neophytos permiserunt. At consecrandi unguenti potestatem retinuere, ut palam esset, ex solo pontifice perfectio nem in fideles derivari. Usitata Græcis in confirmatione formula, vetusta illa est quam refert canon 7 secunda synodi Signaculum doni Spiritus sancti.

rationis illum faceret. Consimili modo, quia ho minum consuetudo fert ut panem edant, vinumque et aquam bibant; idcirco-conjuncta cum illis sua divinitate, hæc corpus et sanguinem suum fecit, uti per usitata et naturæ consentanea, assurgamus ad ea quæ supra naturam sunt. ´Corpus Christi in Eucharistia non adductione, sed elementorum conversione. Corpus est divinitati vere unitum, quod ex sancta Virgine ortum Aquam et vinum. Apostolica traditio est, non nudam aquam, ut Encratitæ, non vinum merum, ut Armeni et Jacobitæ quidam, sed vinum aqua temperatum debere offerri. Sic liturgiæ veteres, Jacobi, seu Hierosolymitana, et Marci, sive Alexandrina, quam Cophtitæ etiam recitant, factaque ex vino et aqua mistione; Basilii accipiens, temperans; Cleinentis, lib. vii Constit., similiter et calicem ex vino et aqua. Justinus Martyr., apol. 1, vinum cum aqua offerri tradit; &ptog Irenaeus, lib. v, cap. 2, calix Eucharistiæ calix mistus est. Audiendus non est Anselmus llavelbergensis, qui Dial. 3, narrat Græcos vinum nulla delibutum aqua offerre, sibique Nechite, sen Nicetam Nicomediensem ita respondisse: Christus in magna illa sua cœna non legitur aquam cum vino mistam in calice consecrasse, ideoque similiter facimus. Hoc alii Græcis aflinxere, forsan ob aquam calidam quam illi in calicem injiciunt post consecrationem, ac si aliam ante non admiscerent. Hos liturgiæ mendacii satis arguunt. 'All öri avròç ó áproc. Sed quia ipse_panis. Noster hic et hom. de Sabb. sancto post Nyssenuin, conversionem panis et vini in Christi corpus nominal; Chrysostomus Nyssenus rursum Cyrillus Hierosol., Abucaras, Samonas, Graptus, et alii μetaboly, quibus conversio, transmulatio, transelementatio, significatur. Singulas voces usurpat Theophylactus in cap. xxvi Matth. et in xiv Marci. Recentioribus communius μetabolt conversio dicitur. Noster hic compendio refert, quæ Nyssenus orat, catech. cap. 37, edisserit his fere verbis: Quemadmodum quodvis corpus humanum cibo potuque nutritur, et panis cibus est, et aqua cum vino potus, hinc fit ut panis duvάust, potestate, sit corpus humanum: cumque Deus Verbum corpus suum cibo potuque ali permiserit, panis quem edebat, ratione quadam Dei corpus erat, alimento in corporis naturam transeunte. Nunc perinde panem Dei sermone sacratum, el; owux certa fide persuadeor in Dei Verbi corpus transmutari. Ñam potestate illud ipsum corpus erat; illic gratia Verbi sanctum effecit corpus quod pane sustentabatur, ipsumque quadantenus erat panis. Istic etiam panis, sicut Apostolus dixit, sanctificatur per verbum et orationem; Non ut conestione et pola in Verbi corpus transeat, sed ut statim per verbum in corpus transmutatur, uti dictum n Verbo est: Hoc est corpus meam. › Concludit, Christum hæc largiri virtute benedictionis, transelementata corum quæ apparent natura, po Doctissimus D. Joannes Ernestus Grabe, vir multis titulis mihi impense colendus, in adnotationibus ad cap. 2 lib.v Irenæi, S. Cyrilli Hierosol. cujus consimilia loca, quia trita sunt omitto, Nysseni, Damasceni et aliorum forte plurium mentem sic enarrat: Hi persuasi erant Spiritum sanctum cœlitus descendentem, pani, non modo virtutem corporis Christi communicare, sicque eumdem ratione qualitatum mutare, sed el divina potentia ipsam ejus substantiam in carnem transformare, quæ Christi caro sit, et cum illa quæ es beate Virginis utero prodiit, et cruci suffixa, inque calum sublata fuit endem fiat per tavo, quodque eumdem Spiritum vitæ in se habeat; sicuti panis quem Servator in terris comedit, vi naturalis caloris in curnem ejus vertebatur, et noster panis quotidianus in substantiam corporis nostri transit. Quod corpus hodie nobis gestatum, idem dicitur cum illo, in quo ante plures annos versati sumus, quoniam eadem anima vegetatur, licet particula ejus prorsus sint diversa, et nulla forte ex prioribus supersies exsistat. (Lege, post Cyrilli catech. 4 mystagogicam, Gregorii Nysseni orat. catecheticam magnam, cap. 37, et Damasceni lib. 1v De fide orthodoxa, cap. 14, ejusque epistolam ad_Zachariam Dourorum episcopum.) Subjungit loca Damasceni, cujus, ut et aliorum Græcorum, ineliorem interpretem frustra quæsiero. Theologi Wirtembergenses cum cap. 10 Resp. Jeremiæ CP. patriarchæ legissent, consecratione panem in ipsummet Christi corpus; et vinum in ipsummet sanguinem ejus transmutari: "O µèv &pros oivos el; autò to alua, reposuerunt, in cœna Dominica corpus Christi et sanguiném vère adesse; non ilem owpa, panem in Christi corpus transmutari. Noverant scilicet, nihil Græcis petabolhy aliud significare, nisi substantiæ unius in alteram conversionein. Unde Noster in opusc. cont. Acephalos, unitionem naturarum Domini, non petaholhy, factam esse declarat, exemplo corporis igne candentis: To inquit, dens, non ejus rei quæ ignescit conversionem significat, sed unionem cum igne. Quocirca Georgius Scholarius, qui schismaticus alter patriarchá fuit, in sermone in Parasceven Lazari, cujus ex authentico codice suo magna parte describendi perhumane copiam fecit clarissimus doctissimusque D. abbas Renaudot, postquam asseruit, cjusmodi ustovsiwsty (a), transsubstantiationem fieri, ut accidentia destructo subjecto maneant 6). Evwy, addit aliam esse incarnationis, et aliam Eucharistiæ rationem (a) Vide Fræfationem, num. XX, ubi de hac voce di seritur.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV corporis et sanguinis Christi. Qual si nonσαν, Matth. v, 6. " 11 Cor. x, 17. nulli panem vinumque, corporis et sanguinis Domini seu imagines figurasve vocaverunt, velut divinus Basilius, non hoc post consecrationem dixerunt, sed antequam oblatio ipsa consecraretur, vocem hanc usurparunt, Nuncupatur participatio, quia per ipsam divinitatis Jesu reddimur participes. Communio item appellatur, et revera est, quia per eam Christo communicamus, ejusque carnem ac divinitatem percipimus, quin etiam aliis alii communicamus ac copulamur. Nam quia ex uno pane participamus, omnes imum Christi corpus, et unus sanguis, aliique aliorum membra efficimur, dum unius corporis sumus. Cæterum illud pro viribus cavere nos oportet, ne vel ab hæreticis communionem accipiamus, vel illis tribuamus. Dominus siquidem ait: Nolite dare sanctum canibus, et nolite projicere margaritas vestras ante porcos "; ne eorum et errorem cl damnationem contrahamus. Nam si omnino hoc præstat, ut tum Christo, tum aliis alii uniamur, extra dubium est omnibus qui nobiscum percipiunt, animo et voluntate nos copulari. Voluntate siquidem, ac non citra sententiam nostram copula Inec patratur: Omnes enim unum corpus sumus, quoniam ex uno pane participamus“, ut divinus effatur Apostolus. porro, hoc est exemplaria, futurorum dicuntur, non quod vere Christi corpus et sanguis non sint; sed quod nunc quidem divinitatis Christi per ea participes efficiamur, tunc autem intelligentia per solum aspectum. CAP. XIV. De genere Domini, deque sancta Dei Genitrice. Quoniam de sancta, nec digne satis laudanda 1 Colb. 4730 et R. 2427 deest vox, et paulo post in Regio 2998 legitur u in Reg. 2428 additur quæ in cod. S. Hil. a recognitore addita sunt. erit, inquit, aut id quod sumitis, non esse verum Christi corpus, sed nudam figuram, etc. Nostri auctoris ætate septima synodus, Nicephorus subinde CP. cæterique deinceps Græci affirmarunt panem et vinum a Basilio in liLurgia nominari quando nondum iuvocato Spiritu sancto sacrala sunt, non item post invocationem. Quia vero Eustathius Antiochenus in septima synodo citatus, Cyrillus [lieros. cat. Myst. 5, ac præsertim Theologus multis in locis Eucharistiam vocant Dominici corporis; Elias Cretensis in oral. 1 Nazianzeni, n. 163 esse idem docet, quod aquale ejusdem generis; et in orat. 11, sibi favere iam quam ecclesiasticos scriptores asserit, Sic quoque Suidas, Nonnus et alii. Quinimo vos eadein ipsimet rei quæ figuris adumbratur, attribuitur Petr. 111, ubi baptismum appellat arca. et aquarum diluvii. Qui locus in vulgata sic redditus est: Quod nos simitis formæ salvos facit baptisma. Plane Græci veteres corporis et sanguinis Christi eodem sensu dixerunt,” quo Latini symbola. Elias Cretensis in orat. 1 Theologi iisdem fere verbis quibus Noster, subjungit inquit, Sin ad futura mysteria hac referantur (sunt enim qui verbum hoc ita accepere) non tanquam Christi corpus et sanguis non vere sini, dicuntur anlilypa sed quia nunc per ea divinitatem Christi participamus, qui nostris corporibus velut commiscetur. Tunc autem intellectu, per solam contemplationem. Theologus orat. 17, Eucharistiam vocal signa et fguras salutis. Vis antem reperias doctorem Græcum simplici voce pronuntiasse eam esse corporis Donini.

Deus colitur, iisdem servi quoque ipsius oblectan tur. Quibus autem Deus offenditur, iisdem etiam milites offenduntur. Quocirca in psalmis et hymnis et canticis spiritualibus", in compunctione quoque, et egenorum miseratione, quibus et Deus potissimum colitur, nos qui fideles sumus, colere sanctos oportet. Statuas eis, et imagines quæ videantur, erigamus: imo virtutes eorum imitando hoc consequamur, ut vivæ ipsorum statuæ imaginesque evadamus. Deiparam ceu vere et proprie Dei Genitricem honoremus: prophetam Joannem, nti præcursorem et baptistam, apostolumque et martyrem, quandoquidem Dominus dixit, inter natos mulierum non surrexisse majorem Joanne Baplista quin et ipse regni primus prædicator exstitit. Apostolos item, velut Domini fratres, qui eum oculis conspexerunt, ipsiusque perpessionum ministri fuerunt, quos, inquam, et Pater, præscivit ac prædestinavit, conformes fieri imaginis Filii sui ', primum apostolos, secundo prophetas, tertio pastores atque doctores *. Martyres quoque ex omni classe electos ", ut Christi milites, quique ipsius Liberint calicem, vividcm mortis ipsius baptismo baptizati, tanquam passionum ipsius et gloriæ socios (quorum autesignanus, et apostolus, et primus martyr Stephanus ) tum etiam sanctos patres nostros, deigerosque monaclios, qui diuturniore ac molestiore conscientiæ martyrio perfuncti sunt; qui circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, aflicti, angustiali, in solitudinibus errantes, c in montibus et speluncis et cavernis terra, quibus dignus non erat mundus ". Eos denique, qui ante gratiam exstiterunt, prophetas, patriarchas, justos, qui Christi adventum prænuntiarunt. Horum omnium intuentes conversationem, imitemur fidem ", dilectionem, spem, zelum, vitam, passionum tolerantiam, patientiam ad sanguinem usque, ut earumdem ac illi gloriæ coronarum consortes et participes efficiamur. CAP. XVI. De sanctorum imaginibus. Hominis adoratio ex Dei in eo imagine. * I Cor. XII, 28. Ephes. iv, 1. 10 Hebr. x1, 37. * Ephes, v, 19. • Matth. 11. * Rom. vi1, 29. Hebr. x, 7. m Reg. 1 Faber fide veneremur. n Cod. S. Hil. et alii ferme omnes Editis favet vetus interpr. prophetam Joannem, ut præcursorem et baptisiam. Edita Edita ita mss. præter duos Regios, et cod. S. Hil. 4 Regil quidam Faber de adoratione imaginum. R. Alter Vetus interpr. De sacris imaginibus. Quoniam autem qui- conveniunt aliæ Christianorum Orientis societates. dam, etc. In hoc capite contraxit auctor quæ tribus libris pro tuendis imaginibus disseruerat. Ante ipsum sæculo vi, aut vII, Leontius Neapolis in Cypro episcopus sacrarum imaginum cultum contra Judæos iisdem argumentis propugnaverat. De bac quæstione consulendi sunt viri eruditissimi Petavius, t. IV Theol. dogm. lib. xv, c. 12 et seqq., et noster Alexander in Panoplia contra hæres. vill sæculi. Cum Græcis quoad imaginum reverentiam Cæterum nullæ apud eos in templis statuæ sumi, sed pictæ duntaxat effigies, vel ad summum prostipa. Quanquam iisdem momentis quibus Lenatius, Germanus CP., Noster, aliique imaginum causam egerunt, statuarum perinde structura defenditur. Nam statuario opere efficta erant Cherubim, serpens æneus, duodecim boves quibus æneum mare fulciebatur, Paneade erecta Christi image,' de qua Eusebius et alii loquuntur.

DE FIDE ORTHODOXA LIB. IV. niam autem quidam nos culpant, quod Salvatoris, G et Dominæ nostræ, reliquorumque sanctorum ac Christi servorum imagines adoramus et veneramur; audiant velim quod Deus ab initio hominem ad imaginem suam fecerit ". 280 Qui fit igitur ut alii alios adoremus, nisi quia ad Dei imaginem facti sumus? Nam, ut ille rerum divinarum doctissimus interpres Basilius ait: «imaginis honor ad exemplar transit". Exemplar porro est, id cujus effigies exprimitur, ex quo forina derivatur. Quamobrem Mosaicus populus tabernaculum, quod coelestium rerum, imo universæ creaturæ imaginem et figuram gerebat, undique pronus adorabat”. Ait quippe Deus Moysi: Vide omnia facito secundum exemplar, quod tibi in monte ostensum est 15. Quid Cherubim illa, quæ propitiatorium obumbrabant, nonne humanarum manuum opera erant 10? Quid autem celebratissimum illud delubrum Hierosolymitanum? annon manu atque hominum arte constructum erat 17? Sculptilium adoratio gentilium velita solum, ut et sacrificia. - Divina autem Scriptura eos insi mulat qui adorant sculptilia; sed et eos qui dæmoniis saerificant. Atqui gentiles quidem sacrificabant, sacrificabant vero et Judæi: verum gentiles dæmoniis, Judæi autem Deo. Ac proinde gentilium quidem victima rejiciebatur ac damnabatur: justorum autem sacrificium Deo acceptum erat. Obtulit enim Noe sacrificium: et odoratus est Deus odorem suavitatis 18, ut qui probæ ipsius voluntatis, atque. erga se amoris et studii suavitatem comprobaret. Ita, gentilium quidem sculptilla quia dæmonum simulacra erant, improbata atque interdicta sunt. Imaginum usus non tritus in veleri testamento, invisibili hactenus Deo. Cur in novo inductus. Adoratio imaginum ex traditione.·Præterea quisnam 11 Gen. 1, 26. 13 Basil. lib. De Spir. sancto, cap. 18. * Exod. 10. "Exod. xxv, 18. 17 HI Reg. vi, 1. it Gen. viii, 21. "Exod. xxv, 40; Hebr. r Mss. multi: • Miss. sic vetus interpr. et Faber Deiferum. & Mss. Cod. S. Hil. et alii (43') Extreme Antiquo dierum habetur, a quo data potestas est, igitur dementiæ, etc. Id jam professus erat in libris de imag. quod septima synodus cæterique imaginum patroni approbavere. Vide epist. episcoporum Orientis ad synodum, epistolam itein Germani CP. Nicephorus quoque in disputatione cum Leone Armeno inculcat a Moyse vetitum esse Deitatis omne simulacrum; atque adeo Israelitas non sine idololatriæ culpa Deum sub forma vituli adorasse. Ad quem locuin Combefisius hæc observat:. Severior hic Nicephori sententia in eos qui Dei ullo modo imagines fabricant, quos gentilium dogmati socios, extremi dignos supplicii pronuntiat. Nec facile admissurum putem, quod rudi pictura Trinitatis arcanum nonnullis delineatur, ut senioris viri specie Patrem designent; Filium, qua carnem assumpsit, hominem representent; Spiritum sanctum, qua apparuit columbæ specie. Ac quidem de Patre favere existimant, quod Daniel. vi de et honor, et regnum Filio hominis. Ai certe, non hic Pater æternus, prima scilicet deitatis persona, magis, quam vel Filius, vel Spiritus sanctus: sed beata ipsa Trinitas, ac unus ipse Deus, cujus incarnatio effectus est, ac Filius hominis, qua Filius hominis est, qui ipse qua Filius Dei, eadem quæ a Patre accepit, sibi contulit: ut de Spiritu sibi illum donasse Cyrillus ait. Sicque istud Danielis, non Patris aliquid proprium, sed appropriatum fuerit.... Ipsa vere senior, nullo detrita senio Trinitas, unus Deus, cujus essentia esse sit, ipsumque a se et necessarium, ipsa æternitate creaturam omnem antecedens, etc.» Pergit: «optandum. sane castigatiorem esse quæ nobis familiaris sacra iconographia est, et qualis tanto calore fidei sanctis pridem confessoribus adversus hæreticos propugnata est, vigetque etiamnum apud Orientales. et Gracos, quibus picture ipsa prototypa, quosd

lud ut permaneat, eumque laudet, eujus benefi ciis ornatus fuit; hoc, ut patiitur, et. patiendo admoncatur, cumque magnitudinis causa &c extol- Vit, emendetur : animal hic, sive in praseniü vita, eerto consilio gubernatum ; aque alio, hoc est , ad futurum avum migrans; quodque mysterii MOON S OnMS S S ewe RR ME ENAEES llomo ut creatus , àagáprnros. Arbitri libertas, — Quin etiam Deus illum natura a peceate immu- nem ercavit , liberzeque voluntatis, Immunem., in- quam, a peccato, non qued peccati minime capax esset ( nemo enim przter Deum est, qui non pec- eare queat), sed quod peccáti perpetrationem, non ju natura, sed in voluntatis electione admissurus essel; id est, eum diving gratize adjumento per- severare et in bono proficere posset , ac rursus per arbitrii libertatem a virtute recedere , Doique per- missione in witium labi. Haud enim virtuti depu- tandum, quod invitis nobis agitur *. De anima. — Jam vero anima est vivens, sim- plex, et incorporea 1779 substantia, corporis oculorum suapte naturi sensum fugiens, immor- talis, rationis et. intelligentize partieeps ,. organis instructo utens corpore, cul vitam , incrementum , sensum, et gignendi vim tribuagf*, non aliam à sesejunetam -nentem habens (mens quippe nibil aliud est quam subtilissimà ipsius pars: quod enim oculis in corpore, hoc mens in anima est ) arbitrii libertate, voiendique, et »gendi facultate kerc cdi 2d E. ed. d cci edd MM LO cr E finis est, per mentis ad Deum conversionem divinitate dotatum ; non ut in divinam substantiam migret, sed ut divinam illustrationem participet **,

duntaxat incensus est gladius, ob eam causam | substantialem horum distinetionem. confundimus. Eodem modo in Christo quoque divinitatis quidem ipsius, divina et omnipotens operatio est : humani- tatis aulem ipsius, humana et nostre similis. Humanz porro actionis opus id fuit, quod manu puellam tenuerit atque traxerit **; divin autem. quod eam ad vitam revocaverit **, Aliud enim hoc, et aliud illud est; tamelsi jn Theandrica, seu in Dei simul et hominis actione nequeant disjungi. Quod si, quia una Domini persona sive hypostasis est, una quoque operatio futura est ; profecto eliam, eoquod una persona sit, una quoque substantia erit. 2344 Et rursus, si operationem unam in Domino | dicamus , aut divinam esse, aut humanam, aut neutram fatebimur. Si divinam " , Deum tantum- modo ipsum nostra vacuum humanitate asseremus. Si humanam, hominem illum purum impie astrue- mus. Si denique nec divinam, nec humanam, ne Deum quidem, nec hominem , nec Patri, nec nobis esse consubstantialem statuemus. Contingit. enim ex unione identilas secundum hypostasim, nee ob id tamen naturarum discrimen aufertur, Servata au- tem naturarum disliaclione, plane servabuntur eliam earum operationes, Nulla enim matura est aelionis expers. Actio naturalis, nature indez et nota. — Insu- per *5, si una Christi Domini actio est, aut creata ?rit, aut increata ; neque enim media alia operatio 1 interjecta est, uti nec natura. Quare si.creata esl, solam ereatam naturam iudicabit : sin aulem in- e€reata, solam increatam essentiam exprimet, Nam qux naturalia sunt, ea cum maturis congruant necesse est. Neque enim fieri potest, ul natura exsistat quie minime perfecta sit. Ceterum actio waturz consentanea, ex jis non est quie extra sunt. Duod exinde perspicuum fit, quod sine operatione uaturs consentanea, nec esse, nec cognosci ulla na- duntaxat incensus est gladius, ob eam causam substantialem horum distinetionem. confundimus. Eodem modo in Christo quoque divinitatis quidem ipsius, divina et omnipotens operatio est : humani- tatis aulem ipsius, humana et nostre similis. Humanz porro actionis opus id fuit, quod manu puellam tenuerit atque traxerit **; divin autem. quod eam ad vitam revocaverit **, Aliud enim hoc, et aliud illud est; tamelsi jn Theandrica, seu in Dei simul et hominis actione nequeant disjungi. Quod si, quia una Domini persona sive hypostasis est, una quoque operatio futura est ; profecto eliam, eoquod una persona sit, una quoque substantia erit. 23/4 Et rursus, si operationem unam in Domino dicamus , aut divinam esse, aut humanam, aut neutram fatebimur. Si divinam " , Deum tantum- modo ipsum nostra vacuum humanitate asseremus. Si humanam, hominem illum purum impie astrue- mus. Si denique nec divinam, nec humanam, ne Deum quidem, nec hominem , nec Patri, nec nobis esse consubstantialem statuemus. Contingit. enim ex unione identilas secundum hypostasim, nee ob id tamen naturarum discrimen aufertur, Servata au- tem naturarum disliaclione, plane servabuntur eliam earum operationes, Nulla enim matura est aelionis expers. Actio naturalis, nature index et nota. — Insu- per *5, si una Christi Domini actio est, aut. creata ?rit, aut increata ; neque enim media alia operatio interjecta est, uti nec natura. Quare si creata esl, solam ereatam naturam iudicabit : sin autem in- ereata, solam increatam essentiam exprimet, Nam qux naturalia sunt, ea cum maturis congruant necesse est. Neque enim fieri potest, ui natura exsistat quie minime perfecta sit. Ceterum actio waturz consentanea, ex iis non est quie extra sunt. Duod exinde. perspicuum fit, quod sine operatione af nam AnncaMiQnAA nan Aera DAb onu nnsel nlio n3. Preterea si una Christi actio est, eadem et di- rinarum et humanarum rerum erit effectrix. Atqui mulla, res est qua in naturali suo statu manens | contraria efficere queat. Neque enim ignis refri- gerat et calefacit : neque aqua exsiccat, et ume- etat. Quonam paeto igitur ille qui natura Deus est, et natura faetus est homo, unica actione tum miracula ediderit, tum passiones obierit ? Quod si Christus mentem humanam assumpsit, hioc est, animam ratione et intelligentia preditam, cogitavit procul dubio, et semper cogitabit : ac proinde quia cogitatio est mentis actio, Christus eerte, quatenus homo est, aciuosus est, el semper actuosus. Christi passio actio est. — Quin etiam sapientis-