locum et modum; propterea quos sepulcrum texit in omni regione, in tuo judicio salva misericordiosissime; Exstat apud me satis docta expositio Machaelis Glycæ inter ejus epistolas manuscriptas. Exstare etiam Studitæ nostri librum De futura restitutione (Possevinus interpretatur resurrectione, Græce e xatastźoswę) scribit Gesnerus, sed locum non indicat, neque apud quam inveniatur Præter hactenus recensita ab Allatio scripta, habentur in nostra editione tom. cit hæc. 1. Judi cium de compendio regularum S. Basilii. 2. Explica tio liturgiæ præsanctificatorum. 3. Supplementa brevia epistolarum. 4. Catechesis chronica. 5. De confessione et satisfactione. 6. Quæstiones aliquot. Insuper Allatius nonnullarum ex orationibus men tionem omisit, quas habes in nostro libro vel im pressas vel commemoratas. M. congruentem pudicitiæ disciplinam, et ad habitum sanctimonia dignum velul frenis quibusdam coerce ret: qui doceret pænitentiam lapsos, veritatem hæ reticos, schismaticos unitatem, filios Dei pacem et evangelicam legem: per quem, si non gentiles, at hæretici blasphemi vincerentur: a quo Christiani mollioris affectus circa suorum amissionem consola rentur spe futurorum: qui martyres exhortatione divini sermonis erigeret: qui confessores ad exemplum martyrii superstites reservatos incentivo tubæ cæleslis animaret (Ibid.). Quæ quidem omnia magni Cypria; ri propria sic fuerunt, ut prorsus eadem in Theo dorum Studitam mirifice conveniant. Quis quantusque vir fuerit Theodorus Studites, fovere: qui innumerabiles monachos ac virgines ad sive sanctitas vitæ et facta ejus præclara; sive doctrina, eloquentia et ingenii monumenta spec tentur: quantaque viri auctoritas et existimatio in Ecclesia Orientali exstiterit; abunde docent, tum Vita a Michaele monacho, qui cum ipso vixit, ac curate conscripta, quam in fronte ipsius Theodori operum apposuimus: tum etiam quæ colle gimus veterum de eo testimonia: ac demum elo gia sane luculenta, a nobis sublecta ex Baronii Annalibus in quibus maximus cardinalis, vir acerrimi summique candoris, tam crebro tamque impense Theodorum Studitam ejusque scripta.com mendat, acsi opinionem deillo conceptam assequiver bis, sibique ipsi in eo laudando satisfacere non possit. Et vero. Quis non hujusmodi virum quantis valet præconiis prosequatur cuius eloquentia inspirata divinitus, et Ecclesias docuit, et sæculum confutavit? liceat enim hic usurpare quæ a Maximo Taurinensi dicta sunt de Cypriano (in hom. 2, in Natali D. Cypriani) cui, si episcopatus apicem et martyrii titulos exceperis, multis certe nominibus conferri potest Theodorus, omnino fuit (Ibid.), in Theodoro perinde ac in Cypriano, et contra errores diaboli spiritualis sapientiæ plenitudo, et adversum persecu tiones mundi Christiani pectoris indefatigata constan tia. Vere hic mirabilis, atque omnium ubique studiis celebrandus: quem sanctitas sacerdotem, peritia do ctorem, fides tantum non martyrem consecravit exsulem certe pro Christo vinctumque sæpius ac flagellis dirissime cæsum: martyrio interim para tissimum, capitisque supplicium quotidie sic ex spectantem, ut corona singulis diebus posset ascribi (Poutius in Vita S. Cypriani). Sed, qui difficillimis temporibus ad fidei pietatisque tutamen divinitus datus fuerat, revera Theodorus, diutius servalus est: quia debebat esse, qui dum Dei Populum vasta bat persecutionis infeste insolens alque acerba gras satio; possel saucios homines, el varia expungentis inimici arte jaculatos, adhibita medicinæ cælestis medela pro qualitate vulneris, vel secare interim, vel Atque ut de magnitudine animi, quæ et in Cy priano enituit potissimum, aliquid dicamus: quis, ea legens quæ adversus nefarias Constantini adul teri nuptias gessit scripsitque Theodorus, cum pro domo Dei et evangelica lege prope unus maximi imperatoris potestati se opposuit; ecquis, inquam, hæc legens, ibi quoque non suspiciat constantiam illam, illud pectoris apostolici robur quo Cypria nus de viris potentibus Fortunato et Felicissimo Ecolesia pulsis scribebat ad Cornelium Papam (epist. 3 lib. 1): Si qui sunt qui putant se ad Eccle siam aditum sibi terroribus faceɛre: pro certo habeant, contra tales clausam stare Ecclesiam Domini, nec, castra Christi invicta et fortia, et Domino tuente munita, minis cedere Sacerdos Dei Evangelium tenens, et Christi præcepta custodians, occidi potest, non potest vinci. Neque virtutibus tantum ac rebus gestis, sed et scriptis non parum similes exstitere. Ac primum, ut in libris quos Cyprianus pro vero Deo adversus idolorum cultores, pro Christo adversus Judæos, pro Ecclesiæ unitate adversus Novatianos con scripsit, non modo Historiarum omnium scien tiam, ac verborum et sensuum splendorem miramur cum Hieronymo (epist. 84 Ad Magnum), verum et Scripturarum fideique dogmatum intelligentiam suspicimus: sic in Theodori Antirrheticis, aliis

que contra iconomachorum hæresim lucubratio- et sanguinis Domini participes in exitu fuisse pror Hibus, præter dictionis copiam et nitorem, acumen. que dialecticum et subtilitatem, qua sic premit ad versarios, sic eorum technas retegit, cavillationes confutat, firmamenta omnia diruit, ut sanæ mentis cujusque consensum extorqueat; præter hæc, in quam; insignis Litterarum divinarum peritia, atque in argumentis ex intima theologia eruendis soler tia elucet. Cumque adversus eamdem hæresim tam multi postea præstantes doctrina viri pugnaverint; eos fere armis iisdem videmus, iisdem rationum momentis. tanquam certissimis, pugnavisse. Bed Cyprianum pariter ac Theodorum commen dant imprimis epistolæ, quas in causa haud valde dispari scripsere alter quidem ut suos Africa nos in fide adversus tyrannorum ac Christiani nomi nis hostium furorem; alter ut Orientalem Ecclesiam in doctrinæ ortodoxæ professione adversus impe ratores hæreticos confirmerat. Quinetiam in epi stolis utriusque spirat sane idem fidei, pietatis ac divinæ charitatis ardor, rerum divinarum par stu dium, humanarum contemptio: utrobique vis ad persuadendum et suavis et efficax, altius penetrans in animos, in iisque dulces quosdam aculeos relin quens, et veri rectique amore vehementer succen dens. Nec Theodoro defuit, quod Cypriano tribuit Lactantius (lib. v, cap. 1), ingenium facile, copio sum, suave, et, quæ sermonis maxima est laus, aper tum. Cyprianus tamen pressior et astrictior, ut fere Africani scriptores, ac sententiis densior: Theodori autem oratio pro Græcorum ingenio, copiosior ac diffusior. Demum ut in Cypriani epistolis cernere est expressam antiquioris Ecclesiæ ac disciplinæ speciem et imaginem: sic Ecclesiæ Græcæ, imo et universæ, octavo ac nono sæculo statum: fidem, doctrinam, ritus sacros, ac mores ex uno maxime Theodoro licet cognoscere. Porro autem quod Cypriano contingit, ut ingenti hæresis cujuscunque et schismatis odio ac ec clesiasticæ unitatis studio abreptus, aliquando a recto paulisper deerraverit: ita, dum ævi sui hæ reticos Theodorus acerrime insectatur, dum exse cratur ipsorum communionem, ab eaque alios absterrere, alios revocare omnibus modis studet; aliqua subinde scripsit, quæ excusatione aut inter pretatione saltem benigna egeant: præcipue quod rem sacramentorum attinet. Baptismum quidem ipse non adimit, uti Cypria nus, hæreticis: nisi qui in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti minime baptizarent. Atque hoc modo intelligi vult (epist. 40, lib. 1) Apost. cano nem LXVIII, quo sancitum erat, eos qui ab hæreticis ordinati, aut baptizati essent, nec clericos esse posse nec fideles id, inquam, restringit Theodorus ad eas sectas quæ Trinitatis invocatione baptisma non consecrarent. At alia Iconomachis sacramenta, Eucharistiam præsertim, videtur abstulisse. Quippe in epistola quadam (epist. 187, lib. 11) eos qui hæ reticorum in communione decesserint, corporis sus negat: Hæreticum enim panem illum, non au tem corpus Christi esse. Apertius etiam et expres sio alio in loco (epist. 24, lib. 11), communionem cum hæreticis, non panem Christianis communem sed venenum esse ait: quantumvis illi orthodoxo rum precibus (quo nomine mysticas sacramento rum formulas sæpe antiqui vocitant) in re divina utantur. Quippe illa preces perperam apud ipsos in telligi, neque id quod verba significant, credi. Quocir ca, licet ritum adhibeant orthodoxun, incassum ipsos loqui, vel potius ludos agere, et contumelia liturgiam afficere. Quemadmodum præstigiatores inter dæmo niorum sacra divinis canticis abutuntur. Collegit quidem Algerus (lib. m De sacra ment. Euchar. cap. 1) similia aliquot Patrum dicta: in quibus est illud Pelagii papæ in quadam epistola (Ad Viatorem, sive Victorem, et Pancra tium): schismaticorum sacrificiis, potius autem sacrilegiis, abstinere debetis... Non est corpus Christi quod schismaticus conficit. Alia omittimus quæ le gere est Apud Algerum cujus responsio est (cap. 12), Pelagii quidem verba non sic accipienda esse, quasi corpus Christi essentialiter verum in sacra mento non conficial schismaticus; sed de corpore mystico intelligi debere: ut sensus sit, corpus Christi quod Ecclesia est, a schismaticis confici sive componi non posse; ac Pelagius ipse mentem suam prorsus ad illum modum explicat apud Gra tianum (can. xxxiv, 24, q. 1), ubi epistolæ illius pontificiæ locus idem, sed aliquanto longior, reci tatur. Ad alia autem Patrum dicta respondet Al gerus (Ibid.) non aliud eos significasse, nisi hære. ticorum sacramenta ipsis hæreticis vel eorum compli cibus noxia esse et letifera, hoc est, sine exitiabili scelere nec administrari nec suscipi. At Theodori locus, posterior saltem, simili re sponsione mitigari posse non videtur, sed satis aperte affirmare vim et efficientiam illius sacra menti ex administrantium fide pendere. Sacras quoque ordinationes, quæ ab episcopis hæreticis vel ob crimen depositis peractæ essent, videtur irritas ac nullas putavisse. Sic, ad Naucra tium scribens (lib. 1, epist. 40), in veris Dei mi nistris censeri non posse ait, quos episcopus hære ticus ordinaverit. Ac in epistola (lib. 11, epist. 215) ad Methodium monachum (quam nos Theodoro vindicavimus, licet ipsam V. Cl. Joannes Cotelerius ediderit (Monum. Eccl. Gr. t. III) sub Nicephori patriarchæ nomine) de presbytero quodam per episcopum criminis causa depositum ordinato in terrogatus. Cum, inquit, manifesta sit absurditas, ne percontari quidem de hoc crimine debuistis; dixit quippe Christus: Non potest arbor mala fructus bonos facere (Matth. vII, 18). Quamobrem, etsi a proprio præposito, aut etiam a quopiam sancto pæ nitentiam acceperit, non tamen solutus est ut rem sacram facere possit. Verum in his videtur habuisse quem, more suo,

bitatum. Etsi de his quoque prorsus idem ac de baptismo statui debere, plurium semper potiorum que sententia auctorum fuit: sed nondum id ra tum apud omnes et confessum erat, sicut postea fuit sequeretur magnum Basilium, qui de episcopo rempta lis fuit. De reliquis sacramentis diutius du per bæreticos consecrato ait (epist. 192: Non kgnosco episcopum, nec Christi illum sacerdotibus udnumerarim, qui a profanis est manibus ad fidei destructionem præsul electus. Hæc mea est de illo sententia. Moxque admonet, ne, si manus illius impositionern quisquam acceperit; post, reddita pace, mcerdotati ordini sese accensere contendal. Atque hune basilii locum profert Theodorus (epist. 11, lib. 11). Cum autem eumdem locum monachi obje cissent in v synodi actione 1, in qua episcopi tres ex hæresi revertentes sedibus restituti sunt; Tarasius patriarcha respondit: El ego exsecror eos qui ob hujusmodi causam et fidei destructionem sunt ordinati: et maxime si episcopi orthodoxi præsentes fuerunt, a quibus poterant consecrari. Sic enim est maternus sensus; at mox ait, nequaquam Basilium statuere, ut ab hæreticis ordinati, nunquam re cipi possint in clerum: interdum enim in ea re dispensatum fuisse a Patribus: quibus contrarius credi Basilius non deberet. Ipsum igitur solum modo voluisse, ut id nonnisi ægre admodum fieret. Pairierque Theodori locos sic explicari posse exi stimamus, ut duntaxat voluerit, tum episcopis hæreticis vel depositis, tum iis qui ordinationem ab ipsis scientes accepissent, sacris functionibus interdictum esse. In quo nihil est quod abhorreat a regula catholica, aut porro ab scholæ placitis cum sit communis et constans theologorum sen tentia, Ecclesiæ ritu ordinatos ab episcopo hære tico vel deposito, sacramentum quidem recepisse at, quia per nefas accesserint, aut ipsi quoque in beresi versentur, tunc neque Spiritus sancti gra tiam: siquidem hanc hæresis et quæcunque gravis noxa excludit; neque jus officii sacri legitime exer cendi recepisse: cum ipse ordinator eo jure per hæresim vel exauctorationem exciderit, proinde que illod tradere alteri minime potuerit. Erga eos qui in hæresim Iconomachicam lapsi, at Ecclesiam postea redirent, severior videtur fuisse Theodorus, quam ferret illius temporis usus, et Ecclesiæ instituta. Nam clericas quidem hac tantum lege vult recipi. ut, peracta etiam pœniten tia, coreant honore omni ecclesiastico (epist. 191, lib. 11), lector a lectione, diaconus a ministerio, presbyter a sacrificio arceatur (epist. 6, lib. 11), neque restitui possit ab ullo antistite (epist. 119, lib.: 11) episcopus demum cedat episcopatu; (epist. 20, lib. 11); donec conveniat synodus orthodoxa, quæ integram absolutionem impertial (epist. 11 et 96, lib. 1). Laici autem ac monachi sanctis mysteriis, præterquam in morte, non participent. Sane, viguit aliquot sæculis ea disciplina, ut cle rioi, qui ad bæreticos defecissent, ad Ecclesiam reversi, nunquam ad sacra munia, nec nisi ad laicam communionem admitterentur. Erat quippe constitutum in Ecclesia, ait Augustinus (epist. 50), ne quisquam post alicujus criminis pænitentiam, clericatum acciperet, vel ad clericatum rediret, vel in clericatu remaneret. Sed paulatim relaxata hæc severitas. Novatianos cum suis honoribus synodus Nicæna 1 restituit, atque haud paulo ante Corne lius papa scribens ad Cyprianum (epist. 46 ), Maximum, inquit, presbyterum (a Novato rever tentem) locum suum agnoscere jussimus. Præsertim quod Maximus, et qui cum ipso recepti, circum ventos se a Novato, paucis diebus ipsi adhæsisse, ac sincera mente semper in Ecclesia fuisse profite rentur. In Alexandrina autem synodo, anno Chri sti 362 coacta, cum instituta esset quæstio de iis episcopis ac presbyteris qui apud Ariminum per fidiæ Ariane subscripserant; multi quidem con fessores fidei calore ferventes, ut scribit Rafinus (Hist. lib. 1, cap. 28), censebant nullum debere ultra in sacerdotium recipi, qui se utcunque hæreticæ communionis contagione maculasset. Tamen com muni decreto placuit, ait Athanasius (Ad Rufinia num). qui synodo præfuit, ut hic et ubique gentium, quicunque lapsi fuissent proprio arbitrio, et ante signani fuissent impietatis, si resipiscerent, igno scendum quidem illis, non restituendos in cleri nu merum. Qui vero non auctores, sed nécessitate et violentia compulsi fuissent, visum est quidem illis ignoscendum, et in cleri locum restituendos: maxime cum probabilem defensionem et excusationem dede rint. Velut ii episcopi qui fucum in Ariminensi synodo passi erant. Postea demum mitius actum est cum omnibus in hæresim lapsis, etiam clericis qui damnato errore, veniam postularent. Cujus rei exempla congessit Joannes Morinus (loc, jam cit. ). Cæterum hæreticos, aut depositos excommuni catosve, consecrando eucharistiam vel ordinando, nibil agers, neque Christi corpus, ordinationi sve sacramentum conficere; potestatemque et chara clerem quem habuerant, ecclesiastica deposi. tione abolitum, non posse nisi nova ordina ↑ tione restitui, censuerunt olim catholici doctores aliqui: quorum testimonia collegit vir eruditissi mus Joannes Morinus in Commentario de sacris Ecclesiæ ordinationibus (part. 1, exerc. 5). Unum Runc audiemus Gratianum, qui ea de re dispu tans 1, q. 1, post canonem 45, sic concludit: non de omnibus generaliter sacramentis, sed de bapti smo intelligi debere id quod Augustinus ait, sacra menta Christi per hæreticos ministrata, suo effectu non carere. Ac post canonem 74: Patet, inquit, prod sacramenta ecclesiastica præter baptisma, ut mpra dictum, ab hæreticis ministrari non possunt. Nam de baptismo, quanquam aliquando certatum est ascerri me, tamen multo oitius dijudicata, et plenaria sicut Augustinus ait, synodi oraculo di

liber in septem capita tribuitur: quorum primum, velut proœmium est totius operis: sex autem alia agunt singula de singulis mysteriis, quæ in Theo dori epistola, prorsus eodem ac eodem ordine, recensentur. de Excipit adversus ista Theodorus (epist. 2, lib. rarchia ecclesiastica disputavit, qui quidem Dyonisii 11), primo quidem transfugas haud ita recipi debere, ac qui antea in Ecclesia nunquam fuis sent. Deinde (ibid.) inter hanc aut illam hæresim discrimen esse non leve: quin (lib 1, epist. 40), hæreticos proprie esse duntaxat eos qui religionis Christianæ caput ipsum peterent, hoc est, Trioi tatis fidem oppugnarent: cæteros vero, velut Mele tianos, etc.., potius schismaticos censeri debere. Iconomachorum autem hæresim esse omnium dei terrimam, ex Marcionis, Manichæi, Arii, Photini erroribus conflatam, imo Judæis ac gentilibus impietate similem atque geminam, demum, qui ab ea redirent, sic accipi debere ut qui Domini nomen ejuravissent. At, quia in septima synodo, cujus recens tunc memoria, episcopi plures ab illa hæresi venientes, post editam catholicæ fidei confessionem recepti salvis honoribus fuerant videri forte possit Theodorus concilii generalis placita haud satis veneratus. Et vero ex ipsius epistolis apparet, accusatum aliquando fuisse, quod synodum illam pro ecumenica non agnosceret, qua de re postea dicturi sumus. Nunc, quod lap sorum redintegrationem attinet, certe nusquam ille affirmavit, non posse illos rite in pristinum statum restitui; sed tantum rem voluit remitti ad syno dum opportuno tempore cogendam, quæ pro suo jure, sicut Nicæna fecerat, sententiam ferret. Et vero Nicæni Patres non scripserant canonem sive legem, quæ in posterum, quid esset similibus in causis faciendum, definiret atque præscriberet. Notanda demum ad ejus defensionem quæ scri bit (lib. 1, epist. 38), de monachis, qui in vi synodo institerant, ut ex Iconomachorum hæresi conversi, ad sacerdotia non admitterentur; quique ds ordinationibus apud hæreticos peractis quæ stionem moverant. Hi (Sabbas et Theoctistus) ne ab Iconomachorum, inquit, hæresi redeuntes episcopi in pristinos gradus restituerentur, non quidem omnes, sed præcipui et principes hæreseos, juxta sancti Athanasii verba, reslilerunt, quod sane absurdum non erat. Sed postquam synodus tunc congregata re cipiendios omnes judicavit, exemplum secula quarlæ sanctæ sgnodi; assenserunt et ipsi, nam in eo nulla erat rei necessariæ transgressio. Notanda item quæ de Tarasio scribit (lib. 1, epist. 53), qui in eamdem synodo præ cæteris auctor fuerat lapsos redinte grandi: Quænam causa fuit cur a Tarasio dissense rimus? Fides? alqui palam orthodoxus erat, sacras synodos sequebatur... Eorumne qui ab hæresi rever tebantur susceptio? at non ab illo hæc primum insti tuta: cum a sanctis Patribus triplici modo suscepti fuerint. Quæ autem ex Dionysii libro nasci potest, sacramentorum apud veteres Græcos numero, diffi cultas hanc erudite tractavit explicavitque Leo Allatius cap. 16 libri 11 De Ecclesiæ Occidentalis atque Orientalis perpetua consensione. Quo loco alios etiam laudat auctores, qui professionem mo nasticam sacramentis annumeravere: idque quo sensu intelligi debeat pluribus verbis exponit. Spe ciatim autem de Theodori Studitæ loco ait, ibi non spectari sacramenta quatenus gratiam efficiendi vim habent, sed quatenus perficiunt Ecclesiae hier archiam, vel modo aliquo singulari fideles ab infidelibus distinguunt, atque utroque isto sensu professionem monachorum, rite sacramentum ap pellari, monachos quippe, ob sanctioris vitæ stu dium, ad hierarchiam ornandam, atque ad ordines sacros, imprimis idoneos esse, deinde monasticis maxime institutis Christianos ab aliis omnibus distingui. Quemadmodum et unctio eorum qui pie obierunt insigne est Christianorum. Atque hoc est quod Theodorus ait, si unum ex illis sex tollatur similes ethnicis Christianos fore. Monet insuper Allatius, mysteriorum nomen apud scriptores Græcos latius patere, quam quæ apud Lalionos sa cramenta proprie nominantur. Notat denique Theodorum id præcipue agere, ut, Dionysii potis simum auctoritate, probet statum monachorum prorsus institutum esse ab eo, qui et aliorum auctor sacramentorum fuit: adeo ut qui de illius status institutione divina dubitat, non minus de sacramenti cujusque institutione possit dubitare quod si ita se res habeat, tum Christianos fore similes ethnicis, qui omnibus Ecclesiæ Christianæ sacramentis curent. Plura legi possunt apud ipsum Allatium. Quod in epistola ad Gregorium (lib. 11, epist. 155), sex tantum sacramenta numerantur, atque in his quintum de monachica perfectione, sextum de sancte dormientibus: nimirum ea sacramenta vel potius mysteria intelligit Theodorus, de quibus sanctus Dionysius, quem et citat, in libro De hie Sacrosanctum et indissolubile matrimonii rela xare vinculum videtur in epistola ad Albenecam (lib. 11. epist. 51); ubi feminæ nobilissimæ, mona sticam vitam relicto marito inire meditanti, primum quidem enitendum modis omnibus esse ait, ut hanc a viro veniam eblandiatur, at si is negare persistat; Tunc, inquit Theodorus, si te tantus Dei amor in cendit, id quod placet, etiam non volente marito facies. Omittimus quod de Theona viro sanctissimo proditum est (Cassian. Collat. 21), ipsum pos quinque conjugii annos, dimissa uxore, quamvis invita et reclamante, ad monasterium se recepisse cum viriliter, ut aiebat, apprehenderet Christi sententiam Qui non odit patrem... et uxorem, eto. Luc. xiv, 26), cujus factum Cassianus, qui narrat, uti approbare non audet, sic neque damnare proptera quod, non modo Patres, qui Theonam

mum; quod si ille non consenserit, tunc, si eam vehementior quidam Dei amor incendat, facturam quod placuerit. Mox autem ait, quo dictum velut corrigeat: Sed res ea multum habet difficultatis... Tene igitur optimum vitæ institutum in quo versaris; tua enim facta illustria audio, et quomodo, abdicata principum familiaritate, tibi uni ac bonis rebus vaces. Nam et in isto vitæ genere salutem consequi potes, etiam cum viro. Postmodum, uti Dominus fortunaverit, sic ages, nec virum contristans, sed potius divina conversatione inflectens (Epist. lib. 1, epist. 27; lib. 11, epist. 72). deinde præ aliis sanctis viris diaconi gradu orna- tasse ad vitam monasticam adjecturum esse ani verant, sed et Deus ipse visus erat approbare, qui eumdem miraculis edendis insignem reddiderat. Cum igitur Theonas instinctu peculiari Dei, vin culum, cujus ipse auctor est, tunc dissolventis, id consilii cepisse merito credatur: fortasse Theodorus quidpiam simile de illustri femina suspicatus fuit. Id enim innuere aliquo modo videntur hæc epistolæ verba: Magnum utique est quod expetiisti, et arduum, non modo ob cælestis Vitæ illius sublimitatem, sed etiam quod sis viro alligata, a quo divelli maynum negotium est: propterca quod ambos conjunxit Deus, qui ergo disjunget? ipse nimirum qui conjunxit qui ad præstantius vitæ institutum progredi cogit. Sed Theodori epistolæ valde similis est Basilii locus in Regulius fusius disputatis (interrog. 12); ubi traditur quo ritu ad religiosam vitam admitti debeant qui matrimonio juncti sunt. Percontandi sunt, inquit, num consentiente altera parte hoc faciunt, ex præcepto Apostoli. Vir enim, inquit ille, sui cor poris potestatem non habet (I Cor. VII, 4). Et si hoc ďa ab ipsis fieri compertum sit; tum mullis adhibitis testibus admitti debet qui accedit, siquidem nihil est quod Dei jussis potius haberi debeat. Si vero dissi dens si altera pars, quod videlicet minus sollicita sit quomodo placeal Deo, hic en convenit meminisse quæ dicta sunt ab Apostolo: In pace autem vocavit Dos Deus (ibid. 15). Et si parendum præcepto Domini qui dixit: Si quis venit ad me et non odit patrem….. et uxorem (Luc. xiv, 26), etc. Neque enim est quod antiquius haberi debeat, quam ut Dei jussis pareatur. Cætorum nos plerosque novimus qui ez intenta oratione, assiduoque jejunio, ad finem quem optabant pervenerunt: quippe cum Dominus eos qui usquequaque sunt obstinati, sæpenumero etiam per corporalem necessitatem adigat sensim, ut reclo alterius partis judicio consentiant. Basilium fortasse de matrimonio rato, sed nondum consummato loqui ait Bellarminus (De monachis, lib. 11, cap. 38). Si autem de consummato loquatur (quod certe multo verisimilios), tria ibi ab ipso præcipi, primo, ut qui sic accedit, interrogetur num de uxoris con sensu faciat. Deinde, si repugnet uxor, parendum tamen esse Christi præcepto: Qui non odit, etc. Cum autem duo hæc pugnent inter se; statim adjicit Basilius, aliquos precibus impetravisse a Deo, ut conjux morbo correpta consensum præbers cogeretur. Hoc itaque vult sanctus episcopus, ut nempe conjugatus, si monachus fieri cupit, primo consensum uxoris obtinere conetur: si non potest, Deum oret, ut uxori eamdem mentem injiciat, ac tum demum ipse voti compos fiat: simulque et Apostolo pareat, dum non relinquit invitam con jugem; et Christo, dum ipsius amorem amori uxoris anteponit. Atqui Theodorus in epistola qua de agitar, Basilii, quem et citat, vestigiis insi stere videtur. Primum enim feminam illam monet, ut amarito impetrare discedendi licentiam studeat, quantum in ipsa erit: sic enim virum quoque for De synodo post sextam, sicut ipse nominat (quæ et nevét, quinisexta, quasi quinte et sextæ appen dix sive supplementum; et Trullana dicitur a loco ubi coacta fuit) ubique perhonorifice loquitur ejus canones laudat (Ant. 11, n. 38), lanquam sa cras, divinos, ac Deo dignos, divinorumque Patrum voces: eorum auctoritate passim honorem sacra rum imaginum vindicat (Refut. poem. Iconom., 11, 35); a quinque patriarchis receptos fuisse ait denique synodum illam vocat (Antir. 11, n. 38) san ctam æcumenicam, sicut ipsa se nuncupaverat. Ab iis vero elogiis valde discrepant quæ de eo cœtu prodiderunt auctores optimi: Beda (De sex æt. in Justiniano), et Marianus Scotus (in Chro nico), qui synodum erraticam; Paulus Diaconus, qui erroris synodum appellat (De rebus Langobard. lib. vi, cap. 11): Anastasius Bibliothecarius (in Præf. ad synodum VII), qui conditas ibi regulas, non modo diu incognitas in Ecclesia Latina, mini meque interpretatas fuisse, sed neque in aliarum sedium patriarchalium, etiam quæ Græco sermone utuntur, archivis reperiri ait: ideo nimirum quod nulla earum sedium tunc, cum canones illi ederen tur, aut promulgans aut consentiens, aut saltem præ sens inventa erat. Sergium autem papam (Anasta sius in Vita Sergii) nec precibus nec minis adduci potuisse, ut illos reciperet, deinde, cum ad Joan nem VII ([d. in Vita Joan. VII) natione Græcum missi fuissent, ut saltem emendaret; ab eo ponti fice remissos esse quales acceperat. Alia omitti mus similia istis testimonia veterum quæ exstant adversus Theodorum Balsamonem, aliosque Græ cos posteriores, qui synodum illam prorsus æquant œcumenicis: antiquiores enim Græcorum annalium scriptores, Theophanem, Cedrenum, Zonaram, Constantinum Manassem, Glycam, conventus illius mentionem nullam habere, tanquam silentio sepul tum ipsi voluerint, Baronius notavit (ad an. 692, num. 14). Typos quidem sive canones, qui sexti concilii dicebantur, memorat Theophanes, et quo nam tempore promulgati fuerint disquirit: at de synodo ad id collecta ne verbum quidem. Denique in Spiritu sancto legitime congregatam nemo prudens dixerit, ut Baronius ait (ibid., num. 5), in qua, explosa veneranda antiquitate, omnia sibi improba

novilas arrogavit, ac nonnulla doctrine orthodoxe sexta synodus fideliter per canones orthodoxe sta decretis aperte contraria sancivit. tuens, ita constituit, dicens: In quibusdam venera bilium imaginum picturis Agnus, elc. Ipse porro Anastasius, ex quo pleraque adversus catum Trullanum, reprehensionis capita depro muntur, in octave synodi præfatione ad Adrianum II, postquam affirmavit Ecclesiam admittere omnium omnino probabilium Patrum et sanctorum concilio rum regulas el institutiones, illas duntaxat quæ nec rectæ fidei, nec probis moribus obviant, sed nec sedis Romanæ decretis ad modicum quid resultant, quin potius adversarios, id est hæreticos, potenter impu gnant; tum addit: Ergo regulas, quas Græci a sexta synodo perhibent editas, ita in hac synodo (oclava) principalis sedes admittit, ut nullatenus ex his illæ precipiantur quæ prioribus canonibus, vel decretis sanctorum hujus sedis pontificum, aut certe bonis moribus inveniuntur adversæ. Habuit tamen Theodorus Studites sui de synodo illa judicii auctores sane gravissimos. Nam primo sanctus Tarasius patriarcha, Ecclesiæ Romanæ per quam addictus, in litteris ad tres patriarchas, quæ in vi synodo ecumenica (act. 3) lectæ fuerunt, ait: Sanctæ sextæ synodi... etiam depromplos cano nes recipio, in quibus refertur: In quibusdam vene rabilium imaginum picturis agnus, etc.: qui est Trullanus canon 82. Cumque in eadem synodo (act. 4) Elias presbyter canonem eumdem ex char ta, definitiones sanclæ ac universalis sextæ synodi continente legisset; atque nonnulli, ut apparet, re fragarentur; hos vero Tarasius gravi oratione in crepuit, chartam hanc ipsam esse affirmans in qua SS. Patres subscripserant: deinde Trullanorum canonum auctoribus fidem asseruit: eosdem nimi rum episcopos, qui in sexta synodo errorem Mono thelitarum damnaverant, post quatuor vel quinque annos convenisse, ac canones illos edidisse: idque ex ipsorum subscriptionibus constare. Demum, cum in alia synodi ejusdem actione (act. 6) Epi phanius diaconus rursum eumdem de imaginibus canonem, tanquam unam ex regulis quas sextæ synodi Patres sub Justiniano nutu divino congregati ediderant, laudavisset: tunc ulli amplius reclama visse non leguntur. Ac Tarasii successor Nicepho rus, in duodecim capitum opusculo adversus Icono machos (Biblioth. PP. Lugd., tom. XIV): Quæ recte, inquit et pie a Patribus sanctæ sextæ synodi tradila et decreta erant, hæc respuerunt et conculca verunt. Sic enim divini Putres nostri, cum in quibus dam venerandarum imaginum picturis agnum, etc. Et in oratione apologetica contra eosdem hæreticos eidem Nicephoro inscripta (Apud Allatium De con sens. lib. 1, cap. 27), canones illi sanctæ sexta synodi prolixe commandatur. Nec omittendus est Joannes Damascenus, qui in tertia de imaginibus oratione, sub finem, citat sancti concilii sexti sub Justiniano celebrati de sancto concilio quinto. In quibusdam sanctarum imaginum picturis agnus ex primitur, etc. Quin etiam Romanus pontifex Adrianus I in litteris ad Tarasium patriarcham, quæ pariter in VII synodo (act. 14) lectæ fuerunt, ait: Omnes sanctas synodos suscipio cum omnibus regulis quæ jure ac divinitus ab ipsis promulgatæ sunt: inter quas continetur: In quibusdam venerabilibus, etc, moxque hanc regulam testimonium orthodoxe fidei vocat. Idemque pontifex in epistola ad Carolum regem pro synodo Nicæna 11 (Coll. Concil. Labb. tom. VIII, pag. 915) quibusdam respondens obji cientibus, testimonium sextæ synodi ad imaginum adorationem nihil attinere: Idcirco, inquit, lesti monium de sexta sancia synodo protulerunt, ut cla rifice ostenderent quod jam, quando sancta sexta synodus acta est, priscis temporibus, sacras imagines et historias pictas venerabantur. Unde ipsa sancta Inde adeo conjiciunt quidem viri docti (Christian. Lupus in Notis ad Canones Trull., pag. 1077), quempiam Romanum antistitem, fortasse Constan tinum, Coustantinopoli in congressu cum Justitiano Imp. ex omni Trullanorum canonum numero quos dam selegisse atque approbavisse. Et vero Adria nus, annis 58 Constantino posterior, non omnes ait recipere se, sed uti vidimus, eos qui jure ac divi nitus promulgati erant. Pariter itaque Tarasius, Nicephorus, ac Teodorus Studites aliquas quini sextæ synodi regulas laudare tanquam sanctas ac legitimas, earumque auctoritate uti potuerint. Prætermittimus quod aliqui notaverunt (Franc. Combefis. in Auctario PP. Gr. tom. II, pag. 209); cum Justinianus Trullana capita ad Joannem VIII pontificem misisset, enixe rogans ut quæ digna viderentur sanciret, alia excluderet: cumque pon tifex humana fragilitate timidus, eadem sicut acce perat remisisset ad principem, quemadmodum Anastasius in Vita Joan. VII testatur: Græcos for tasse rem sic interpretatos, quasi Joannes ea tacite approbaret, vel certe ipsorum conscientiæ permit teret. Jam vero ut de canone 82 cujus auctoritale sæ pius utitur Theodorus, aliquid addamus; scimus graves esse auctores (Baronius, ad an. 692, n. 44; Bart. Caranza), qui a Romana Ecclesia nunquam approbatum fuisse illum contendant: siquidem, inquiunt, vetabat ne Christus agni specie pingere tur: cusjusmodi imagines Ecclesia Romana semper in usu et honore habuit. At Bellarminus (De imag. lib. 11, cap. 8) de eodem canone ait: Non prohibet istas imagines, sed anteponit tantum istis imagines Christi in forma humana. Ac Bellarmini sententiam pluribus explicat Gretserus (lib. 11 De S. cruce, cap. 12) formam nimirum humanam aptiorem fuisse ad memoriam conversationis Christi in carne, et cruciatuum ac salutiferæ mortis ipsius, sicut canon ait, excitandam. Postea tamen Petavius (De incarnat. lib. xv, cap. 13) contra Bellarminum Manifeste, inquit, decernitur in illo canone, ut non

amplius Christus in agni figura sed potius hominis ▲ tate stabilienda collectam ait (in Epitaphio Plato exprimatur. Nobis tamen interpretatio Bellarmini et Gretseri verior videtur: præsertim cum veteres, non modo Græci sed et Latini, ipseque Adrianus pontifex, pro sacro imaginum cultu canonem il lum laudaverint absque ulla exceptione. Utrum enim putabimus eos labem et vitium, aut non vi disse, aut de eo non admonuisse, ne approbare viderentur? Deinde, imagines in quibus agnus expri mitur, venerabiles sive sanctas nominant Trullani Patres; moxque, veteres figuras atque umbras, ut veritatis notas et signa Ecclesiæ tradita, complexi se aiunt, quantumvis gratiam et veritatem anteponant. Quod igitur postea decernunt, ut Christus, loco veteris agni, forma deinceps humana exprimatur; necesse non est sic accipi, ut agni formam penitus abrogent; sed tantum ut formam humanam dein ceps præferri velint. Sed Theodoro invidiam conflavit imprimis epi stola ad Arsenium monachum (lib. 1, epist. 38), parum digna, ut quidem Baronius ait (ad an. 787, n. 63), homine catholico, nec modo contumeliosa in Tarasium patriarcham, sed adversus synodum quoque Nicænam 11, temeraria quædam et aperte falsa continens. Tarasium quidem quod attinet. Sabbas aliique monachi, homines severi, ac fidei et disciplinæ ecclesiastica studio incensi, ægre tu lerant in synodo vi, sicut jam dictum, ex Icono machorum hæresi conversos, favente et annitente præ cæteris Tarasio, in communionem et gradum receptos fuisse. Cumque post peractam synodum, idem patriarcha lapsos ac pœnitentes quoscunque singulari benignitate exciperet; eam ob rem mo nachi, atque in his Theodorus, alieniores a Tarasio fuere. Sed gravioris sunt momenti, quæ synodum ipsam attingunt. Postquam igitur nimiam illam erga lapsos facilitatem et indulgentiam notavit epi stola ad Arsenium (lib. 1, epist. 38), tum, Roma vero, inquit, minime hæc probavit; absit: sed neque synodum ipsam habuit pro æcumenica, sed pro lo cali, et quæ proprium illorum locorum errorem emen dasset. Neque enim aliorum patriarcharum vicarii erant qui pro iis sedebant: falsum. Siquidem Ro mani non propter synodum, sed ob aliam causam missi huc venerant. Quare et depositi, ut fertur, post reditum fuerunt ab eo qui miserat: quamvis coactos se fuisse causarentur. Alii autem ex Oriente quidem, sed a nostratibus persuasi et inducti, non autem a patriarchis missi, qui nihil sciverunt, ne postea qui dem, propter gentis metum scilicet. Hoc autem idcirco faciebant homines nostri, ut hæresi adhærentem po pulum facilius ad orthodoxam fidem pertraherent, cum æcumenica synodus coacta foret. Epistolam hanc confictam esse, ac Theodoro ab ipsium adversariis suppositam, Baronii et quorum dam aliorum suspicio est. Cæterum, criminationi ansam aliquam præbere potuit, tum viri severitas erga lapsos in hæresim, tum quod non uno in loco synoðum illam sanctam quidem vocat, et pro veri nis): at œcumenica titulum non adjicit. Ac in subscriptione orthodoxi, postquam (pag. 155) san ctas sex synodos ecumenicas, aliasque variarum re gionum acumenicis consentientes, et eam quæ post sextam laudavit, sic pergit: Nec non synodum Ni cænam secundam, etc., quasi hanc ab œcumenicis dividens. Verum aliis in locis diserte nominat œcumenicam (Epist. lib. 11, epist. 172 et 176): atque a quin que, id est omnibus, patriarchis receptam affirmat (Epist. lib. 11, epist. 127). Ac demum in congressu cum Nicephoro patriarcha, purgavit sese, ac de illa synodo, simulque de Tarasio quid sentiret, palam professus est, sicut ipse narrat in epistola ad Petrum Nicænum: ubi inter cætera, ait (Epist. lib. 11, epist. 127): Quinetiam, cum mentio fieret de domino beato Tarasio (nam et ab eo dixerant nos descivisse et secundam in Nicæa sanctam synodum, localem appellare), nos vero et illum in sanctis Pa tribus habere, et synodum verbis scriptisque æcume nicam confiteri probavimus. Addit tamen: Licet ali cubi aliquando, et aliquo modo, et quibusdam aliter responderimus. Quæ quidem non oportet, sicut nec ea quæ tunc aliter acta sunt, inquirere nunc et refricare. Id enim tumultus causam præbet, etc. Quibus ver bis fateri videtur errorem; quanquam postrema hæc verba fortasse ad solam dissensionem a Ta rasio pertinent. Quod si et Nicæna synodo aliquandiu cunctatus sit tribuere quantum par erat; fuerunt et allii, qui, citra hæresis aut schismatis notam, illius synodi auctoritatem agnoscere initio detrectaverint. Con stat enim, ut Sirmondus notavit (in Admonitione de can. 2 Francford. tom. II Conc. Gall. pag. 131), sic in quæstione imaginum versalos esse, tum synodi Francofordiensis, tum Carolini voluminis auctores, ut sibi non cum æcumenico concilio, sed cum pecu liari Græcorum, ut appellabant, synodo, rem esse contenderent. Ita enim passim in libris illis profiten tur (lib. Car. Mag. cap. 18; ibid. lib. 111, cap. 11) querunturque propterea, illam sibi aut universalis, aut septimæ synodi nomen arrogare: cum œcumeni cam dici posse negarent, ad quam soli Græci conve nissent, reliquarumque provinciarum Ecclesiæ con vocatæ, aut sententiam per epistolas more ecclesiastico rogatæ non fuissent. Et quidem, si rem suis momen tis expendamus, satis omnino causæ vibebatur, ut synodum, cui tot adhuc provinciarum ac totius pene Occidentis suffragia deessent, pro œcumenica non dum haberent. Nec Adrianus ipse aliter se sentire ostendebat; qui allatam e Græcia synodum, ut Hincmarus docet (ad Laudunensem, cap. 20), in Galliam misit, conciliumque ejus causa convocari a Carolo jussit et libris Carolinis, quibus oppugnato est, ita respondit, ut æcumenicæ synodi nomen illis auctoritatemque nusquam objiciat. Quare habebant, ut dixi, hac in parte Galli quo se defenderent. Ao Petavius (lib. xv De incarnat. cap. 11), cum ipse

synodum vii, ab Adriano inter œcumenicas rece- Pœnitentiali, tum ex quodam Euchologio manu plam fuisse, affirmet, addit nihilominus, Occiden talis Ecclesiæ Catholicos initio reclamavisse abs que ullo tamen detrimento communionis et pacis; tum synodum illam post annos octoginta eoque amplius, a quibusdam Gallis adhuc receptam non fuisse, Anastasii Bibliothecarii testimonio docet. Nec nisi paulatim, ut deinde ait, Ecclesia Gallicana, una cum sacrarum imaginum veneratione, septimam est amplexa synodum ecumenicam. Deinde, tunc cum Theodorus de Nicæna synodo ea scripsit, quæ offensionem movere possent; for tasse nondum ullæ in Orientem venerant pontificia litteræ, quibus Romana sedes rata habere se syn odi decreta testaretur. Adrianus quidem certe in epistola jam superius laudata ad Carolum regem Francorum, qua eos confutabat qui Nicænam syn odum 11 oppugnaverant (quam epistolam post concilium Francofordiense, proindeque post annos septem a Nicæno scriptam fuisse, censet Labbeus, quod utique admodum verisimile), ait quidem Ipsam suscepimus synodum: at paulo post adjicit Nos vero adhuc pro ea synodo nullum responsum hactenus eidem imperatori (Græcorum) reddidimus metuentes ne, etc. Ac fortasse nec postea reddidit quippe qui proximo post Francofordiense conci lium anno diem obiit. Atqui (Epist. lib. 11, epist. 129 in fine) certitudinem fidei repetendam esse a Ro mana sede: illius (epist. 86) sedis judicium ab uni versa Ecclesia exquiri et suscipi debere: (epist. 74) per illam fideles inter se et cum reliquis patriarchis uniri: huic (epist. 79) deferri summam œcumenicæ synodi potestatem: nationales quoque synodos ap probari ab ea debere, passim prædicat. scripto deprompta profert in suo De Pœnitentiæ disciplina Commentario (lib. VII, cap. 25). Joannes Morinus atque hanc in rem primum notat, in more apud Græcos fuisse, ut absolutio illa non ante pœ nitentiam daretur, nisi raro admodum, ac per œco nomiam et indulgentiam; deinde, generalem pec catorum absolutionem interdum in illa inseri; de nique hanc fuisse Græcorum sententiam, posteriori absolutione illa priorem perfici et quodammodo compleri. Quocirca in quibusdam ejus formulis, sacerdos Deum orat, ut pœnitenti perfectam et in tegram veniam concedal: omnem maledictionem et excommunicationem irritam efficiat: id est, non culpas modo, sed et poenas condonet. Ex illo igitur Theodori loco, nullum penitus pro epistolari, ut vocant, absolutione sacramentali colligi potest ar gumentum. Et vero sacramentum pœnitentiæ, sive in Græca sive in Latina Ecclesia, nunquam nisi præsentibus ministratum fuisse, fidem facere po test vel hoc unum, ut cætera nunc omittamus, quod passin in vetustis monumentis, in canonibus conciliorum, in scriptis Patrum, absolutio sacra mentalis, manuum impositionis vocabulo designa tur: non potest autem nisi præsens præsentio ma num imponere. Baptismum Christianum nisi aqua perfici non posse constans est catholicorum sententia. Theodo rus vero videtur secus existimavisse (Epist. lib. 11, epist. 157). Ex necessitate, inquit, legis mutatio; et quidem priscis temporibus talia facta cernimus atque hunc arena infusa, in desertis locis, eo quod mors instaret, baptizavisse, et baptizatum esse; et alium aliter. Tum subjicit id quod de pueris ab Athanasio puero baptizatis, deque Alexandro epi scopo baptismum illum approbante, veteres quidam scripserunt. Postremo Romanam Ecclesiam non omnia illius synodi suscepisse, et quidem in canonibus inesse quosdam nævos, notaverunt viri docti (Fide Cbrist. Lupum in Notis ad concil. VII, pag. 1241). Ipseque Anastasius Bibliothecarius in præfatione ad illam synodum Sane notandum est, inquit, quædam in hac synodo ex apostolorum, et sextæ universalis synodi canonibus et sententiis (Trullanis nempe) in veniri, quæ penes nes interpretata nec habentur, nec admittuntur. Demum graves etiam viri censent (Ibid.), nec singulas synodi actiones, nec universas quæ ibi exstant episcoporum interlocutiones ac sententias, sed commune duntaxat fidei decretum, a Romana Ecclesia confirmatum fuisse. Decreti porro illius vindex acerrimus semper fuit Theodo rus (Epist. lib. 11, epist. 72): a quinque patriarchis, igitur a Romano etiam Ecclesia, facile receplum fuisse affirmat: proindeque tanquam synodi œcu menicæ decretum amplexus est. Quam in epistola ad Lucianum monachum (Epist. lib. 11 epist. 50), pœnitenti absolutionem imperti tur, non fuisse sacramenti propriam, sive a pec catis, adnotavimus ad oram libri. Sed altera quæ dam fuit, a pœnis nimirum, absolutio: cujus et alia exempla, tum ex Joannis Jejunatoris libello Dubium non videtur quin respexerit ad histo riam quæ in Prato spirituali (cap. 176) narratur juvenem Hebræum, cum per deserta et arida loca iter haberet, repente gravi morbo correptum, ac morti, ut putabat, proximum, postulavisse a sociis, qui Christiani erant, ne mori absque baptismo si nerent. Cumque hi responderent, neque aquam ibi, neque sacerdotem adesse, cum tamen utrumque requiri baptismi legibus dicerent: nihilominus, qui id enixe precabatur æger, quemdam, nomine Industrium, arenam in ejus caput ter effudisse, cum his verbis: Baptizatur Theodorus in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, juvenemque ex templo convaluisse. Sed Dionysium episcopum, ad quem res est delata, hæsitavisse quidem aliquan tum, ob redditæ sanitatis miraculum: tamen, de consensu cleri, jussisse, ut Judæus ille aqua bapti zaretur. Simile prorsus exemplum, vel potius idem, postea libris suis inseruit Nicephorus Callisti (lib. 111, cap. ult.): atque illic quoque Dionysius episco pus, quisquis fuit, mandavisse perhibetur, ut Ja dæus ille aquæ baptismum susciperet. Quod ri

aliter de baptismo illo arenario Theodorus judica- sermoni deest, et quod loquentis mente retinetur vit (naın imprimis verba hæc, baptizasse et bapti zatum esse, idem videntur esse ac si dicat non frustra fuisse baptismum illum, sed vere baptizatum hominem fuisse, etsi hanc ejus mentem esse non omnino liquet), sed si ita sensit, fatendum est om nino erravisse. Erunt fortasse quibus haud adeo probentur et ea, quæ de ambiguarum vocum, ac mentis, ut vocant, restrictionum usu tradit (Epis. lib. 11, epist. 39). Quæsierat ex ipso Athanasius monachus, num li ceret, ubi de amici capite ageretur, mentiri. Re spondet ex magni Basilii sententia (Regul. brev. in terrog. 76), mendacium a Christo damnari absque ullo prorsus discrimine. At statim subjicit, id, quod Athanasius mendacium vocaverat, mendacium non esse. Tum his exemplis mentem suam declarat. Venit ad me puella quam stuprator insequitur: orat illa: Ne stupratori me prodas. Huic igitur percon tanti: Num venit huc puella? si negem, non mentior; non quod non esse domi puellam cogitem, sed quod per relicentiam negem scelus apud me admissum iri. Iterum aliud: Gladium mihi commisit aliquis: mox reposcit quo se interimat. Si dixero: Nec novi. nec accepi, non mentior; nosse enimvero me nego nul ac cepisse, ut gladium tibi ad nerem porrigam. Non deerunt, ut diximus, qui hanc viri alioqui sanctissimi, ac severitatis evangelicæ strenui ubi que assertoris sententiam (quam ille nonnisi cun ctanter et timide, ut in re perdifficili ac lubrica, proposuit) quadam recti et boni specie patrocinari mendacio et fraudi existiment. Ac multas opponent gravissimas auctoritates: Augustini præcipue, quem contendent, in iisdem exemplis, hoc est, ubi vita etiam alicujus aut pudicitia summo in discri mine versetur, prorsus Theodoro contraria statuere (De mendacio, cap. 6 et 7). Hujus loci non est, difficillime ac latebrosissime, ut ipse Augustinus (Enchir., cap. 8) vocat, quæ stionis accuratior tractatio. Tantum, pro re præ senti, atque ad mentem Theodori exponendam, breviter perstringemus, quæ insignes theologi, at que in iis Joannes Malderus Antuerpiensis episco pus singulari tractatu (De restrictionum mentalium abusu) explicavit: quorum hæc fere summa est Mendacium nullum posse unquam justum esse, sicut Augustinus ait (De mendacio, cap. 15). Deinde, non mendacium modo in Litteris divinis, sed falla ciam omnem, atque imprimis os bilingue damnari (Prov. vIII, 13: 1 Tim. 111, 8), candorem simplicita temque commendari, Non quo tamen non liceat interdum, imo et necesse sit, veritatem celare ac te gere Sacramentum regis abscondere bonum est (Tob. x11, 7). Qui fidelis est animi, celat amici com missum (Prov. XI, 13). Jam vero verba ambigua et lacite restricta, tunc mendacio carare aiunt, cum circumstantiæ rerum, personarum, aliave signa ex terna, sunt ejusmodi, ut, tanquam voces quædam, indicare aliquo modo ac supplere possint in quod vel certe cum ex illis circumstantiis intelligere po test vir prudens, satis justa causas adesse, cur tu rem quantumlibet tibi notam efferre nolis. Quam in rem scitum est illud sancti Hilarii (lib. IV De Trin): Intelligentia dictorum ex causis esl assu menda dicendi. Hoc est, non ex verbis solis, sed simul ex variis rebus adjunctis desumenda est. Sic in iis quæ per ludum et jocum dicuntur, loquentis vultus aut gestus facit, ut verba accipiamus sæpe in contrarum sensum, utque jocum merum esse, non fallaciam et mendacium, intelligamus. Pariter, quo legitimæ sint locutiones restrictæ, doctores illi re quirunt ut alicunde affulgere possit aliquid lucis, utque vir solers odorari queat, non sola verba tunc attendi debere. Etsi autem obscura forte sit signi ficatio illa externa et verbis adjecta; nihilominus posse ipsius ope mendacium vitari. Certe enim aliud est, rem obscure loqui vel significare; aliud, falsum dicere ac mentiri. Quod si reticentiam ac restrictionem animo lo quentis conceptam, prorsus nulla res ullo modo aliis indicare possit, ac ne suspicionem quidem injicere, aliquas esse graves et justas causas, cur verum aperte effari non debeas; tunc, sive mens verba restringat, sive non restringat, nihil interesse aiunt. Quippe restrictio tacita et occulta penitus, neque res ipsas, neque significationem vocum mu tat proindeque nihil jam erit quod impediat quo minus verba, si aperte falsa sint, vel acutissimos decipiant, atque adeo in mendacii culpam incur rant. Monent autem auctores illi, quamvis mendacii vitio vacet mentis restrictio ad eum, quem requi runt, modum comparata; adhuc tamen videndum, ut nemini ea res fraudi sit, neque ulli fiat injuria. Addunt ne sic quoque debere illud artificium, nisi parce admodum, usurpari tum quia nonnihil committitur contra simplicitatem candoremque sermonis tum etiam quia non levia inde incom moda possunt exsistere. Nam crebriori ejusmodi restrictionum usu non parum minuetur loquentis auctoritas, quam tamen quisque conservare ac tueri debet. Deinde, nihil est, sicut Chrysostomus notavit (Hom. 14, in Ephes.), quod odia et inimi citias æque pariat, ac falli et deludi. Monent etiam, cum tu loqueris ultro minimeque interrogatus, tunc vix fieri unquam posse ut hæc veri involucra non sint culpæ alicui affinia, Sed si urgeat importuna interrogatio, tuque nihilominus jus habeas celandi veritatem (quod quidem jus ne mo non habet aliquibus in rebus), imo, si rem pro dere nequeas, quin inde aut tibi, aut alteri, grave malum immineat: tum vero licere aiunt, ubi aliud non suppetit quo scitantem eludas, sermonem am biguum, suspensum, ac tacite restrictum adhibere modo accedant, velut restrictionis præsidium, cir cumstantiæ quales paulo ante descripsimus. Tune enim periculum nullum esse ne mendacium com

mittas: simplicitatis autem leges longe graviori ac scribunt Basilius (lib. 11 Contra Eunomium, Am strictiori, puta charitatis, justitiæ, fidelitatis, præ cepto facile cedere. Illud, inquam, tibi plane licere statuunt, etiamsi judices eum cui loqueris. alio, quam qui verus est, sensu verba esse accepturum sed si ille fallitur, id vel ipsius imprudentiæ, vel conditioni rerum, non tibi, debere imputari. Ut eodem ac Theodorus exemplo utamur; gla dium poscenti ad flagitium, respondes: Gladium non habeo: mente retines, quem tibi nunc porrigere velim aut debeam; quod mutila responsio reticet, id res ipsæ seu circumstantiæ loquuntur, vel potius clamitant. De arcano fidei tuæ commisso, ais: Ne quaquam scio nempe quod subintelligis, ut pro dam, aut possim prodere: non mentiris. Quin, re sponsio, etiam dimidiata, non modo rebus ipsis, sed et menti tuæ (nam ex verbis et indiciis illis fit significatio plane consona menti loquentis), imo etiam interrogantis menti satis accommodata est. Respondisti enim ad id quod percontator voluit, aut certe velle potuit, ex te scire. Non enim cen sendus est voluisse, nec jure potuit velle, aperiri sibi ea, quæ oportuit justissimas ob causas occulta esse: atque hoc quilibet vir cordatus satis in telligit. Permulta sunt hanc in rem, non testimonia modo atque auctoritates, sed et sanctorum hominum exempla, etiam divina, Unicum proferimus. Quod Christus dixit: De die autem illo vel hora nemo scit, neque angeli in cœlo, neque Filius, nisi Pater (Marc. XIII, 31), S. Augustinus in hunc modum exponit (conc. 1 in psal. xxxv1): Utiliter Deus latere vo luit illum diem, ut semper sit paratum cor... Quia vero Christus magister nobis missus est; etiam Fi lium hominis dixit nescire illum diem, quia în ma gisterios ejus non erat, ut per eum sciretur a nobis. Idemque alio in loco (In psal. 1x); Potest et ipse dies adventus Domini recte numerari inter occulta Filii. De illo enim die dictum est, quod nemo eum sciret, neque Filius hominis. Quid ergo tam occultum, quam id quod etiam ipsi judici occultum esse dictum est? Non ad cognoscendum, sed ad prodendum. Pa riter Hilarius ait (lib. 1x De Trin.), quia scientia abscondenda est interdum, idcirco et nescientiam confitendam esse. Dein sic pergit: Negal ergo Chri stus se scire, ut scientia possit esse abscondita: ne scientiæ securitas negligentiam fidei dissimulatæ exci taret. Chrysostomus (hom. 2 in Act.) ait Christum metu quodam tenebras apostolis offudisse, cum dixit se nescire: tum, Quomodo, inquit, si puer poscat aliquid quo non egeat, aut etiam quod possit nocere, id occultantes, ostendimus illi manus vacuas, dicentes: Ecce non habemus; itidem et ille fecit apostolis. Illi quærebant accipere, hic negavit se habere. Quid igitur? Nescis ea quæ sunt Patris? an ipsum quidem nosti, cæterum. quæ facit, ignoras? obsit! sed ita se gerit quasi nesciat. Nam hoc do ctoris est, docere, non quæ vult discipulus, sed quæ discere expedit. Similia in illum Evangelii locum brosius (lib. v De Fide, nap. 8), Hieronymus (in cap, xxiv Matth.), Isidorus Pelusiota (lib. 11, epist. 117), aliique: ac verba Christi sic explicant, atque ita intelligunt, ut si dixisset: Diem illum Filius non novit, ut vobis aperiat; sive, quia bo minum magister est, celare homines debet id quod eorum interest ignorare. In quo reticentiam, sive mentis restrictionem utique agnoscunt, alque banc satis esse ut a divinis verbis procul absit quæcun que mendacii suspicio. Ex iis porro jam satis liquet mendacii vitio va care pariter exempla quæ ex Theodori epistola proferuntur. Quas enim ibi responsiones tacite restrictas suggerit, certe nemo est vir predens, qui non possit facile, tali rerum stalu, sic intelli gere, quemadmodum Theodorus ipse exponit. Ne que repugnat Augustinus, aut alii Patres, vel theo logi, saltem longe plurimi ac præstantissimi. Et vero id unum illi omnes contendunt, mentiri non quam licere quod Theodorus ipsis omnino assen titur. Ac Augustinus quidem (in psal. v), Illud vere, inquit, quod non habet duplex cor, nec men dacium quidem dicendum est. Tanquam, verbi gra tia, si cui gladius commendatur, et promittat se redditurum, cum ille qui commendavit, poposcerit si forte gladium suum repetal furens, manifestum est tunc non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec ei sanitas restituatur. Hic ideo non ha bet duplex cor; quia, cum promittekat se redditurum poscenti, non cogitabat furentem posse repetere. Et alio in loco (De mendacio, cap. 2), Culpa mentien tis, inquit, est in enuntiando animo suo fallendi cu piditas. Atqui, si scelus prohibere ille idem homo aliter non possit, quam hac responsione: Nec novi, nec accepi, nempe, ut tibi, quod tacitus cogitat, ad mortem porrigam; an tunc potior causa erit cur cor duplex habere censeatur? num fallendi, ac non magis servandi hominis cupiditate sic respondisse. merito credetur? Demum, quæ de restrictione tacita, qualem vin dicavimus, Theodori epistola adjicit: Nefas utique hoc fieri mea causa, ne moriar: tunc enim menda cium est; nec jurandum omnino, neque pro sua ipsius, neque pro alterius salute, manifesta est enim legis violatio. Uæc utique doctrina laxior non dice tur: imo; si Malderum aliosque gravissimos aucto res sursum audiamus, præter modum etiam severa est. Sed fortasse, monachus Theodorus ad mona chum scribens, ibi legem intellexit a Marciano Au gusto promulgatam, qua cautum erat ne clerici adige rentur ad jurandum: Quia, inquit imperator, eccle siasticis regulis at canone a beatissimis episcopis anti quitus instituto, clerici jurare prohibentur (Cod. Th. lib. 1, tit. 3, leg. 25). Quod quidem Marciani edi ctum ad Constantinopolitanos potissimum clericos pertinuisse innuit Henricus 1 in diplomate (Goldast. Consuet. imp. pag. 77), quo ipse divi Marciani constitutionem ita intelligi debere statuit pertinuisse

ui ad omnium Ecclesiarum clericos generaliter per- stolarum, ac multarum segmenta duntaxat. Non timere judicetur. Et quidem Græcos præ aliis ab omni juramenti genere abhorruisse, satis constat adeo ut pontifex Honorius III (Extrav. de verb. sign. cap. 51. Vide Lud. Tomassini Tract. de juram. cap. 2), cum de Græcis quibusdam monachis re beilibus Ecclesiæ reconciliandis ageretur, neo pos sent ii ullatenus induci ad præstandum juxta formam Ecclesiæ juramentum; ipsos hac vice cum sola pro missione manuali recipi, et severitati aliquid detrahi Bandaveril. Sed in istis diutius fortasse versati sumus quam ferant præfationis leges; alia si occurrent, quæ obscurius vel durius a Theodoro dicta videantur, m viris doctis recognoscenda et dijudicanda relin quimus. Ipsum quidem satis liquet zelo fidei or thodoxæ acerrimo flagravisse, antiquæ disciplinæ perquam studiosum, ac Ecclesiæ Romanæ, tanquam aharum parentis et magistræ, observantissimum fuisse. Demum in ejus scriptis plurima sunt, non modo saluberrima, sed præclara sane et eximia multa ad illustrandam confirmandamque doctrinam catholicam, atque ad confutandas temporum no strorum hæreses maxime opportuna. Enimvero, ut nusc unum e multis locum notemus, quem non afficiant, quæ de orationis quotidianæ forma tradit füb. 1, epist. 12), tanquam a Patribus præscripta? alque hæc imprimis: His actis, invoca sanctam Deiparam, ut tui misereatur; sanctos angelos, et quem vitæ tuæ custodem habes angelum, ut te cu stodiat et prolegat: Præcursorem, apostolos, sanctos omnes, ac eos præcipue quos invocare consuevisti, et illum cujus memoria eo die agitur, etc.: ibi, in quam, Græcorum cum Latinus, superiorum ætatum cum posterioribus, miram fidei pietatisque consen sionem quis non agnoscat. nihil præterea opis attulerunt chartæ quædam, viri non indocti, ut videtur, manu exaratæ, quas vir clarissimus Stephanus Baluzius Roma ad se ab eminentissimo cardinali Casanata, egregio littera rum ac litteratorum fautore, transmissas, nobiscum pro sua singulari humanitate communicavit: in quibus erant Theodori epistolæ aliquot sermone Latino expressæ, quas Sirmondiani laboris partem esse facile credimus, atque inde sex septemve epis tolarum interpretationem desumpsimus. Græci textus exemplaria optimæ notæ præsto fuerunt ad hanc editionem præcipue Regius codex amplissimus et accuratissimus, quem nobis uten dum concessit abbas illustrissimus, Camillus Tel lerius, Regiæ bibliothecæ, omnium quotquot nunc sunt multo locupletissimæ præpositus, eo dignior hac præfectura, quod cum ipse præstantia ingenii, et præclara eruditione, bonis artibus doctrinisque magno jam ornamento sit, tum egregia quadam voluntate, aliorum studiis ac laboribus faveat im pense, ac libentissime commodet. Habuimus etiam viri Græce et Latine doctissimi Petri Arcudii manu ex Vaticanis exemplaribus transcripta aliquot apo grapha: quæ Franciscus cardinalis Barberinus, sa cri Collegii tunc decanus, vir ob egregia erga Ec clesiam et litteras præsertim sacras merita, immor tali laude celebrandus, ante annos complusculos huo miserat: cum pergratum ipsi futurum esset, Theodori Studitæ libros ad publicam utilitatem vulgari, simulque in lucem exire hoc postremum opus Sirmondi, quem vir optimus charum habuerat imprimis, semperque maximi fecerat; sicut epi stolæ quas variis temporibus ad illum scripsit, nunc primum inter ipsius Sirmondi epistolas a nobis edi tæ, testantur. Sed secuti maxime sumus apographa quæ Sirmondus, vir diligentissimus, ex pro batissi mis libis descripserat, ac per otium recensuerat. Si quid autem variæ lectionis reperimus in aliis codicibus, quod posset momenti alicujus esse, ad oram libri adnotavimus. In Regio quidem libro Theodori epistolarum ordo perturbatior visus est. Quocirca ordinem retinuimus, quo Sirmondus di gesserat, historiæ ac temporum rationi accommo datiorem. Geminam singulis epistolis numeri no tam apposuimus, ut in Sirmondi apographis ac Regio codice. Numerus autem posterior aliquam haud dubie multoque ampliorem, ad mille circiter. Theodori epistolarum collectionem denotat. Sirmendas, paulo ante mortem, editioni parabat pleraque prestantis hujus scriptoris Opera Græce et Latine quz hactenus lucem non viderunt (ut Phi_ lippus Labbens testatur in Dissertatione de scripto ribus ecclesiasticis, tom. II, pag. 403), ac potissi mum epistolas, quarum plerasque olim in gratiam cardinalis Baronii Latinilate donaverat; quæ inser tæ leguntur Annalibus ecclesiasticis, etc. Ac quæ cunque longo temporis spatio conquirere et colli gere potueral, sua manu vir indefessus, quædam stiam bis terque, descripserat. Nos vero typis nunc committenda, aliisque Sirmondi operibus adjun genda censuimus ea saltem, quorum Latinam in terpretationem confectam ab illo, vel saltem in shoutam reperimus. Vitam quidem Theodori pror sus integram, ejusque epistolas omnes a Sirmondo Latine redditas, ac Baronio traditas fuisse, minime dubium videtur. Num vero earum exemplar serva varit as penes se habuerit, ignoramus. Nullum carte in ejus scriniis repertum; quare ad Baronii Annales recurrendum fuit. At ibi Vita Theodori manca est ot mutila, et ne tertia quidem pars epi Demum, ut Sirmondus ad Anastasii Bibliotheca rii Collectanea chronicam triginta annorum Syno psim, ea quæ in opusculis illis continentur, dige rentem atque illustrantem; itemque alteram, an norum octo, initio operum Facundi Hermianensis apposuit; similem a nobis exposcere operam visus est Theodorus Studita. Itaque ipsius res gestas et scripta, in chronica pariter Synopsi per annos dis tinximus.

CHRONICA SYNOPSIS, 8. THEODORI STUDITÆ ACTA, SCRIPTA, EPISTOLAS PRÆSERTIM, ORDINE ANNORUM DIGERENS, EX exstat. Anno Christi 759, Constantini Compronymi 18. divinis laudibus efferebat. Sed Theodori epistola Nascitur Theodorus Constantinopoli, nobilibus ac tunc quidem scripta ad Romanum pontificem, non plis parentibus Photino et Theoctista, qui mona sticam et ipsi postea vitam amplexi sunt. Ac Pho tinus quidem regiorum vectigalium quæsturam, magistratum amplissimum, gerebat; Theoctista Platonis archimandritæ eo tempore clarissimi soror fuil (Vita, pag. 2, 3). Anno 781. Sæculo renuntial Theodorus, et cum fratribus Euthymio et Josepho (quorum Jose phus postea Thessalonicensis archiepiscopus fuit) cumque universa familia in Saccudionis cœnobio, cui Plato præerat, monasticam vitam init (Vita, pag. 5). Anno 784. Sacerdotio initiatur Constantino poli a Tarasio patriarcha (Ibid. p. 10). Anno 794. Gravi morbo correptus Plato, ac mortem instare credens, Saccudionensis monasterii præfecturam transfert in Theodorum, invitum quamvis ac reluctantem (Ibid. pag. 12). Anno 795. Constantinus imperator, I.conis IV et Irenes filius, Mariam uxorem, quam a matre coactus acceperat, repudiat, tanquam vitæ ipsius insidiata esset; ac mense Augusto Theodoten cubi culariam ducit, connubium jungente, non patriarcha CP., ut mos erat in imperatorum nuptiis, sed Jo sepho Ecclesiæ ejusdem œconomo. Patriarcha porro Tarasius, cum se nefario conjugio pro viri bus opposuisset, cumque nuptias celebrare, ac pellicem coronare plane renuisset, tum, re con fecta, graviter reprehendit imperatorem: commu nione tamen ipsum privare noluit, ne exasperaret juvenem libidine ardentem, minitantemque se majorum suorum exemplo hostem imaginum fore. Theodorus vero Constantinum pro excommunicato babendum esse palam denuntiat: ipseque ac Plato communioni Tarasii, velut remissius in eo negotio agentis, renuntiant (Ibid. pag. 13). Inde ingentes in Ecclesia Orientali turbæ: multis hoc Theodori factum improbantibus: quos inter cum Stephanus a secretis, in congressu cum Theodoro, solam hæresim abrumpendæ commu nionis causam esse legitimam pertendisset, neque ulli licere extra fidei causam episcopum reprehen dere; Stephanum Theodorus epistola (lib. 1, 5), ad ipsum scripta refellit ac imperatoris scelus quam grave fuerit demonstrat in epistola (1, 4) ad Nice phorum præpositum, suumque consobrinum. Misit etiam, inquit Michael in Theodori Vita, p.16, ad Romanæ urbis antistitem epistolas et label larios, ei quæ gesta fuerant indicans, et quæ ab impp. pertulerat, cum illorum refrenare vellet intem perantiam; a quo responsa vicissim accepit, quibus ipsius prudentiam el constantem animum Pontifex Interim imperator, iram dissimulans, Theodorum tentat flectere, quem in magna apud omnes opi nione sanctitatis esse norat. Ac primum Theodoten novam Augustam, quæ Theodoro sanguine con juncta erat, ad eum mittit cum muneribus: tum ipse cujusdam negotii specie venit ad ejus mona sterium; at imperatoris aspectum ipsum monachi omnes declinant. Quocirca furore percitus, Theo dorum una cum undecim monachis primum con cidi verberibus, tum Thessalonicam deportari jubet (qui tamen nonnisi anno sequenti abierunt in exsi lium), Platonem vero Constantinopoli intra palatium in Sancti Sergii monasterio et æde Sancti Michaelis includi (Vita, p. 14). Per id tempus Theodorus ad Theoctistam parentem suam gravissime ægrotantem litteras dedit (1, 6) cum adhuc in monasterio suo versaretur, sicut ex ipsa epistola intelligere est. Anno 796. Theodorus Thessalonicam, exsilii locum, pervenit die festo Annuntiationis B. Virgi nis. Inde tres haud longo intervallo epistolas (1, i, 2, 3) ad Platonem dedit, quibus ipsum aliosque monachos vehementer hortatur, ut in suscepta veritatis pietatisque defensione persistant: tum etiam totius itineris sui modum et ordinem, sicut Plato petierat exponit. Anno 797. Constantinus imperator jussu Ire nes matris comprehenditur, oculis orbatur, paucis que post diebus moritur. Imperio potita Irene, statim ad pacem Ecclesiæ reddendam adjicit ani mum. Josephus œconomus, qui adulterinas nuptias junxerat, deponitur; educitur e custodia Plato; exsules revocantur; ac Theodoro Constantinopolim redeunti tota prope civitas, ipsaque Augusta cum patriarcha it obviam. Ille honorum ac publici fu giens, impetrat ab Irene, ut liceat sibi ad suum monasterium redire (Vita, pag. 16). Anno 798. Ibi strenuam disciplinæ monastica instaurandæ dabat operam, cum ob Saracenorum Arabumque incursiones se cum suis intra urbem recipere cogitur. His Studii monasterium in urbe nobilissimum attribuit Augusta, quod a Constantino Copronymo vastatum fuerat. Illuc plurimi confluunt ad Theodorum, hominis celebritate illecti, seque ipsi monasticis institutis excolendos tradunt (Vila, pag. 17). Atque hoc loco, Theodori Vitæ auctor Michael, et post ipsum Baronius, comme norant Theodori scripta; nimirum, Institutiones monasticas iambi cis versibus conscriptas; -Catechesim parvam con stantem centum triginta quatuor sermonibus, quos ipse coram fratribus pronuntiaverat: - Cateobi

sticum magnum tribus partibus comprehensum, ut sequestrum se præbeat apud principem, qui quibus præclara coenobitarum instituta sigillatim explicabantur; Panegyricum volumen, quo præclaræ in dies festos Domini, Deiparæ, sancti Joannis Baptiste orationes continebantur; - Li brum item versibus iambicis de primi parentis ortu et peccato, etc., deque universa Iconomachorum hæresi; et quædam alia (Vita, pag. 19, 21). Anno 801. Irene Augusta Byzantiis remittit tributa civili atque hanc ipsius munificentiam celebrat Theodorus epistola (1, 6) ad ipsam scripta. Anno 802. Nicephorus Logotheta generalis, ejecta Irene, imperium occupat die 31 Octobris. Anno 806. Tarasius patriarcha CP. moritur die 25 Februarii. Nicephorus imp. de novo patri archa deligendo consulit Platonem ac Theodorum. Theodorus per epistolam (1, 16) auctor est ut non alius assumatur, quam qui per gradus ab inferio ribus ad superiora ordine ascenderit. At Nicephorus homo adhuc laicus, alioqui pietate insignis, patriar chali sedi multum quidem repugnans imponitur, ac die 12 Aprilis, ipsa sancti Paschæ Dominica, consecratur. Paulo post Nicephorus imp. aliquot episcoporum synodum cogit a quibus Josephus oeconomus restituitur in pristinum gradum, ulcunque consen tiente novo patriarcha, qui, ut ecclesiasticæ disci plinæ imperitus erat, facilius ad aliorum sententiam pertractus est: cum præterea timeret ne imperator quidpiam atrocius adversus Ecclesiam moliretur (Vita, pag. 22, 23). audire ipsos recusabat. Eamdem ob causam scripsi et nomine Josephi Thessalonicensis archiepiscopi epistolam (1, 25) ad eumdem Simeonem, qua Jose phus, et imperatoris aditu prohiberi se queritur, et quam rite ipse factus fuerit archiepiscopus adversus quorumdam calumnias ostendit. Hunc porro Simeonem haud prorsus sincere in eo ne gotio se gessisse conqueritur Theodorus in epistola (1, 26) iisdem diebus ad Simeonem præpositum scripta. Demum cum videret Theodorus se suosque ma jore in dies apud patriarcham in odio esse, quasi schismaticos ac perduelles, apologeticam ad ipsum scribit epistolam (1, 25). Ad Basilium quoque, ab batem monasterii Sancti Sabæ, tunc Romæ agen tem, veterem amicum, qui tamen significaverat se communionem ipsi velut schismatico renuntiare, epistolam (1,28) rescripsit aliquanto in ipsum, nec non in Leonem papam, de quo falsa audierat, commotior tanquam ii pro justitia et pietate cer tanti haud salis æquos se præberent. Postridie quam synodus habita est, Theodorus epistolam (1, 30) scripsit ad patriarcham, obte stans ne reciperet œconomum: se quidem ad sacra accedere non posse, quibus Josephus intersit. Pa triarcham nihil rescripsisse conqueritur in epistola (1, 26) ad Simeonem monachum. Anno 808. Bienniam erat quod Plato, Theo dorus, Josephus Thessalonicensis archiepiscopus Theodori frater, ab Nicephori patriarchæ commu nione, ob receptum ab eo Josephum œconomum, abstinebant, clam tamen. Rem in apertum deduxit Logotheta Dromi. Quapropter Theodorus immi nentem prævidens tempestatem, Saccudionensibus monachis per epistolam (1, 31) exponit, quam justis de causis a patriarcha se subtraxerit; cum que factum œconomi excusarent aliqui, ac secun das Constantini nuptias per dispensationem rite fieri potuisse dicerent, Theodorus epistola (1,24) ad Theoctistum magistrum scripta, de legitima dipensatione disputat adversus destructionem ca nonum, atque adversariorum exceptiones diluit. Eadem de re epistolas duas, nomine Platonis, quo plus haberent auctoritatis, ad Simeonem mona chum scripsit Nicephori imp. consanguineum, qua rum altera (1, 21) ipsum orat ut animum leniat imperatoris, et impendentem procellam avertat. Altera (1, 22) adversus œconomum eversorem ca nonum fuse disserit, ac rursus obtestatur Simeonem Anno 809. Suam a patriarcha secessionem defendit, seque adversus hominum sermones purgat epistola (1, 32) ad Nicolaum Chartularium scripta protestaturque se neque alienum a patriarcha ge rere animum, et Ecclesiæe pacem quam maxime optare. Interim synodus Constantinopoli contra ipsum cogitur mense Januario; ad quam Plato per vim manu militari trahitur. Ibi decretum fuit, Constan tini cum Theodote conjugium, ex dispensatione legitimum dici debere; reges non teneri divinis legibus; eos qui tunc pro sacris canonibus certa verant usque ad sanguinem, dici non debere Præ cursoris vel Chrysostomi exemplo fecisse; episcopos potestatem habere in canones. Demum anathemati subjecti fuere quicunque his non consentirent: ac Thodorus, Plato, Josephus Theodori frater, in insulam haud procul Byzantio relegati sunt, ibique seorsum suo singuli carcere inclusi. Tum imperator Theodori discipulos magistro suo orbatos omnibus modis tentat: cumque ipsos flectere non potuisset, in arctam custodiam tradit. Hæc memorat Theodo rus pluribus in epistolis, præcipue autem in ea quam ad Leonem papam per Epiphanium misit, quæ non exstal, ab auctore suppressa, ne veniret in hostium manus. Sed postea Eustathium misit ad eumdum pontificem cum epistola (1, 33) qua, post qua mea quæ gesta erant in duabus mœchosynodis, ut ipse appellat, exposuit, sedis apostolica opem implorat. Leo ad priores litteras per Epiphanium acceptas, epistolam rescripsit paterni amoris plenam, quæ intercidit; sed cujusmodi fuerit, docet tertia Theo dori ac Leonem epistola (1, 34) quæ Platonis simul et Theodori nomine inscripta est, quanquam car cere disjuncti tunc essent. In ea porro, contra ad versariorum nova dogmata rursus acerrime dispu

tat, eosque pro hæreticis haberi debere contendit: anno instaurat. Ac primo episcopos, et monaste denique sparsum de se ac Platone rumorem, quod quibusdam hæreticis astipularentur, plane confutat. Ad Basilium quoque Sancti Sabæ abbatem rursus epistolam (1, 35) dedit, pariter nomine Platonis et suo, qua petit imprimis legitimam adversus Moe chianos synodum convocari. Per idem tempus, epistolam (1, 30) dedit ad Eu prepianum, cohortans ad constantiam in fide, simul Mochianorum errores coarguens: tum in epistola (1, 38) ad Arsenium eos refellit, qui scelera dispensatione excusari posse affirmarent; necnon ad Theophilum præpositum scribit (1, 39) eodem argumento: simul respondens iis qui mirabantur, hæreticos a Theodoro vocari eos, quibuscum antea ipse communicaverat. Ac Mochianorum errorem in hæresim transiisse pugnat epistola (1, 48) ad Athanasium. Et quoniam adversarii abutebantur exemplis apostolorum et antiquiorum Patrum, qui aliquando dispensatione usi essent; Theodorus, hortatu maxime Josephi fratris, librum De dispensatione, non ex proprio, ut ait (1,49) ingenio, sed ex Patrum sententiis conscripsit. Confessores egregios qui in ea persecutione obierant, celebrat binis ad Naucratium (1, 50) litteris. Atque ad Josephum archiepiscopum rescri bens (1, 13) graviter mærentem solatur. Anno 811. Nicephoro imp. in expeditione ad versus Bulgaros perempto die 22 Julii, sicut ei Theodorus prædixerat, ac Stauracio ejus filio ex vulneribus, quæ eodem bello acceperat, haud multo post exstincto, imperium adeptus die 2 Octobris Michael Curopalates, ut dissidia tolleret, ac pacem Ecclesiæ Constantinopol. redderet; confessoribus exsulibus et carcere detentis libertatem spondet ea lege, ut Nicephorus quidem patriarcha, quæ perperam gesta erant, abrogaret, tum autem cuncti ad ejus communionem redirent. Conditione accepta, Plato et Theodorus monasteriis suis re stituti sunt, atque, ut alii pariter consentirent, sequestres ipsos fuisse, docet Theodori epistola (1, 56) ad Antonium, seu Antoninum abbatem qui et ipse cum suis fratribus vinctus tenebatur. Anno 812. Sanctus Plato senio ac laboribus confectus moritur die 19 Martii, ætatis sure anno 97 riorum præpositos, una cum patriarcha convocat in palatium: cumque et alii complures adessent, non iisque non pauci labe iconomachica infecti, liheram de imaginibus disputationem institui jubet. Renuunt episcopi plerique et archimandrite, inter cæteros Theodorus longa oratione habita impe ratoris prava consilia retegit, ac ipsum deinde admonet res quidem civiles atque bellicas ejus arbitrio et potestati commissas esse: at judicium de rebus ecclesiasticis ad solos sacerdotes et doc tores pertinere (Vita, pag. 30). Graviter commotus Leo omnes a conspectu suo ejicit; cumque domum rediissent, statim ad sin gulos affertur imperatoris edictum, quo vetantur ullum de fide sermonem habere, seu docendi, seu disputandi aut etiam colloquendi gratia. Non pauci abbates id quod petebatur, scripto etiam promil tunt. Contra Theodorus nefas esse affirmat in fidei causa silere: atque hanc in rem epistolam (lib. 11, 2) velut encyclicam scribit ad omnes mo nachos. Tum patriarcham nutantem erigit corrobo ratque ac postea eidem, cum ob præclaram confessionem sua sede et urbe pulsus esset, per epistolam (11, 18) gratulatur; cumque adversarii, pulso patriarcha et presbyteris orthodoxis, passim imagines sacras dejicerent, frangerent, combure rent, omni contumeliarum genere afficerent; Theo dorus, die festo Palmarum, ut suorum Studia flammet, eos in solemni supplicatione, circa mo nasterii Studiani ambitum imaginem Christi cir cumferre jubet (Vita, pag. 38). Intruso in patriarchæ sedem Theodoto homine hæretico, rursus vocantur in patriarchium episcopi et archimandritæ: qui cum impiorum concilium vitare omnino cuperent; eos in proposito confirmat Theodorus, ac præpositorum nomine ad pseudosyn odum scribit epistolam (11, 1) cujus summa erat, cum Nicephoro patriarcha tanquam capite suo col ligatos, non posse ipso absente ad synodum acce dere. Ea propter Theodorus in exsilium ab imperatore mittitur, carcerique mancipatur (Vila, pag. 39). Complures ex vinculis epistolas scribit: primum dogmaticam (11, 8) seu catecheticam, ad eos omnes qui pariter in exsilium missi, aut etiam vinculis ejusque funus a Nicephoro patriarcha peragitur constricti erant, vel qui procellæ vitandæ causa, cum incredibili hominum concursu. Funebrem ipsius laudationem conscripsit Theodorus: quam a Guillelmo Sirleto, postea cardinali, Latine red ditam Aloysius Lipomanus vulgavit, tom. VII De Vitis sanctorum Patrum, pag. 275, et ex Lipomano Laurentius Surius ad 16 Decembris. Hanc autem postea Græce Henschenius et Papebrochius, cum nova interpretatione Latina, ediderunt inter Acta sanctorum Aprilis, tom. I. Anno 814. Leo Armenus, qui Michaeli Balbo imperiumfabdicanti successerat die 11 Junii anno superiori; bellum adversus sacras imagines hoo alio se receperant. Deinde, cum Bardas in Studia nam domum irruens, Thaddæum monachum ver beribus ad necem usque affecisset, martyrem no vum Theodorum scripta ad Naucratium epistola (II, 3) celebravit. Anno 815. Imperator cum cerneret monachos exsules quotidie majores ad fidei defensionem ani mos sumere; mutato consilio, ipsos revocat. Ve rum post dies aliquot, Joanni cuidam homini ne fario cruciandos tradit: cumque profiterentur vitam se abjecturos potius quam fidem, persuadere ipsis conantur adversarii, non aliud exigere impe

petens si quos offendisset, ac vicissim ignoscens omnibus eos vero qui lapsi essent, ad poeniten tiam vehementer excitans. ratorem, quam ut semel cum Theodoto patriarcha (11, 22) vice testamenti scripsit fratribus, veniam communicent: liberum ipsis postea fore ad mo nasteria sua reverti, ac prout voluerint sententiam retinere. Hac fraude adducti sunt multi ad com munionem cum pseudopatriarcha: præsertim cum ille palam anathemati subjiceret eos omnes qui imaginem Christi non adorarent. Theodorus, qui exsilio revocatus non fuerat, ne alios præsentia sua et sermonibus in fide confirmaret; postquam complurium fratrum naufragium audiit, vehemen ter commotus, scriptis ad Josephum fratrem (11,9) tum ad Naucratium (n, 10) litteris cladem eorum qui ceciderant graviter deplorat. Id cum venisset ad aures imperatoris, Nicetam quemdam misit, qui Theodorum quam crudelissime cæderet, ac in longinquius exsilium deportaret. At Nicetas, Theodori aspectu mitigatus, imperatoris jussa de infligendis verberibus, pia fraude usus eludit (Vita, pag. 40). Anno 816. Cum in ipso carcere clericum quemdam ab hæresi ad fidem catholicam revocasset Theodorus; ejus rei fama ad urbem delata, Leonis jussu dirissime cæditur una cum Nicolao discipulo, atque in arctiorem ambo custodiam traduntur, sæva ibi fame necandi. Sed cibum ipsis clam submittit sancta quædam virgo, cujus beneficium scripta ad ipsam epistola (11, 944) prædicat Theodorus. Interim cum multi ex iis quos hæretici abduxe rant, scelus admissum detestati, redirent ad suos, ab iisque recipi postularent; admonitus ea de re a Naucratio Theodorus, complures scribit præcipue de lapsis recipiendis epistolas (11, 6, 19, 20, 32, Tum etiam Thalelao discipulo scribens (11, 59) ad varia de rebus disciplinam ecclesiasticam spe ctantibus interrogata respondet. Item epistolam (11, 59) scribit ad triginta moniales, quæ pro Christo carcerem et verbera pertulerant; easque ad perseverantiam adhortatur. Mariam quoque regi nam, olim a Constantino Irenes (tilio abdicatam, et in monasterium detrusam, plurimum laudat per epistolam (11, 182), quod pro fide exsilium passa esset. Cumque Mariæ filia tunc Augusta, matrem ad se in aulam vocaret: id vehementer dissuadet ipse, ne in palatio cum hæreticis aliquo pacto communicet. Sub idem tempus ad Theophylactum episcopum Nicomediensem scripsit epistolas duas (11, 4, 26), quibus et fortitudinem ipsius in defensione fidei catholicæ prædicat, et miserabilem Ecclesiæ statum deplorat. Totidemque scripsit (11, 41, 70) ad Theo philum præsulem Ephesiorum, qui graves etiam cruciatus pro fide pertulerat. Josephum item ar chiepiscopum Thessalonicensem, inclytum pariter catholicæ fidei pugilem, celebrat scripta ad ipsum epistola (1, 31) in qua deflet quorumdam casum et apostasiam a fide: principue Leontii olim mo nachi, qui et antea Machianis adhæserat, et lunc velut signifer erat Iconomachorum, ac Saccudionis et Studii monasteria invaserat. Patrum etiam Ni cænum Antistitem, qui cum defecisset ad breve tempus, post lapsum erectus, catholicorum cau sam strenue defenderat, ob eamque rem episcopatu erat ejectus, epistola (u, 25) collaudat. Item ad episcopos exsules communem omnibus epistolam (11, 87) scripsit, exhortans ut auctoritate sua et exemplo cæteros confirmarent. Demum credi vix potest quot hoc tempore lilleras scripserit, hortatorias ad martyrium, catecheticas ad instru ctionem, dogmaticas adversus hæreticorum objectio nes, consolatorias ad concaptivos, luctuosas ad lapsos, canonicas ad resipiscentes... Numerum excedit du centarum epistolarum summa, quas Theodorus perse cutionis tempore exsul et in carcere constitutus con scripsit (Baron. an. 816, n. 25). Anno 817. Hoc anno scripsit ad quatuor pa triarchas: videlicet ad Romanorum pontificem qui tunc erat Paschalis I (11, 12), ad Hierosolymorum antistitem (11, 15), ad patriarchas Antiochenum et Alexandrinum epistolam duobus communem (11, 14), quibus litteris commemorabat quemadmodum imago Christi contumeliose a persecutoribus tractala es set, orthodoxi autem omnes in carcerem et exsilium missi. Tum singulos excitabat ad opem ferendam periclitanti fidei ac veritati (Vita, pag. 42). Scrip sit etiam isto argumento ad abbates duos, unum lauræ Sancti Sabe (11, 16), alterum lauræ Sancti Charitonis (1, 17). Epistolis autem ad patriarchas subjunxit confectum a se opus adversus Iconoma chorum hæresim. His porro litteris quid profecerit. explicat in alia ad patriarcham Hierosolyınitanum epistola, cujus mentio erit anno 821. Ut Christi confessorum ardorem retardarent hæ- Alexandrinum, Antiochenum, et Hierosolymorum, retici, palam dictitarunt martyrii palmam frustra a catholicis sperari pro iis suppliciis, quæ Imagi num causa pertulissent: aliud esse pro Christo, aliud pro ipsius imagine sanguinem profundere. Hos igitur Theodorus ut refelleret, pluribus episto lis ostendit eumdem esse imaginis ac prototypi honorem: proinde qui abnegarent imaginem Chri sti, ab iis Christum abnegari: qui pro ima gine Christi paterentur, pro Christo ipso pati (11, Hoc etiam anno, ærumnis prope confectus, cum se haud diu superstitem fore putaret, epistolam Anno 818. Cum litteras a Paschale papa Theodorus adhuc vinctus accepisset, rursus ad eumdem pontificem scripit (11. 13) per Epiphanium, quem hujus rei causa Romam profiscisci jubet (u, 35), cumque intelligeret Studitas suos aliosque, monasteriis ob persecutionem extorres vagari, cate cheticam ad fratres ubique dispersos epistolam scribit (1, 37), qua et hortatur ad patientiam, et in

primis admonet ne se hominum consuetudine et vitam deinceps acturum spopondisset. At cum brevi voluptatum illecebris a monasticæ vitæ institutis et sanctitate sinant abduci. Venerunt hoc anno Constantinopolim legati a Paschale Romano pontifice, cum litteris quibus Iconomachorum hæresis coarguebatur. Hujus le gationis mentionem habet Theodori catechetica ad suos epistola (11 66) adversus eosdem Icono machos. Hac legatione, orthodoxorum animi ad fidei catholicæ professionem et hæresis detestationem exarzere; atque ex his qui abducti erant, multi in viam reducti sunt. Inde acrior persecutio. Quo circa Theodorus plures ex carcere suo epistolas misit quibus suos solaretur roboraretque. Tunc ad Simeonem aliosque novem delitescentes scripsit de iis qui se ipsi sponte martyrio offerrent (11, 44), tunc etiam scripta videtur epistola ad Leonem pa tricium et sacellarium (11, 56), qua persecutionis acerbitatem exponit. Item illa ad Irenem patri ciam (11, 68) qua feminæ nobili, quæ, lapsa pri mum, deinde fidem catholicam confessa, etiam flagella pertulerat, additanimos: necnon illa ad Gre goram laicum (II, 55) qui primus ex aula in stadium catholica defensionis descenderat. Tunc etiam litteris consolatus est fratres Studianos (11, 58), cum in ipsos ille ex monacho persecutor Leontius crudelissime sæviret. Scripsit etiam Si meoni monacho epistolam (11, 30) in qua significat novum jam martyrii genus adhiberi ab hæreticis, dum nempe orthodoxos per longa et aspera itinera defatigare ac frangere conantur. Eodem tempore scribens ad Naucratium (11, 61) libellum misit seu quaterniones duodecim, in quibus Patrum Sermo nes et Vitas metro incluserat. Tunc et Jacobum mo. nachum, egregium Christi confessorem, mortuum celebravit litteris (11, 100) ad Hypatum datis. post ad ingenium hæresimque rediisset, rursus morbo correptus, ibidem moritur (Vita Theod., pag. 47). Anno 821. Leone Armeno sab anni proximi superioris exitum, ipsa Dominici Natalis die, inter sacra occiso, Michael Balbus imperio potitus, mox catholicos vinculis et exsilio solvit. Theodorus de his rebus a Naucratio, qui Constantinopoli versaba tur, certior factus per litteras, ad Michaelem no vum imperatorem scribit (11, 74) eumque mirifice laudat, orthodoxum ratus. Item ad Naucratium seri bit (11, 73) de Leonis Armeni morte, vindictam di vinam prædicans. Ad Joannem quoque logothetam litteras dat (11, 80) eodem penitus argumento. Mox ipse, post annum septimum quam ejectus fuerat, Constantinopolim revocatus, dat se in viam maxima omnium gratulatione ubique excipitur, ac plura edit in itinere miracula (Vita Theod. pag. 49, 50). Cum de via Nicephorum patriarcham inviseret, venit illuc Agapetus monachus, ab episcopis in Chersone exsulibus missus, cui mandatum etiam erat, ut Theodorum salutaret. Atque hac occasione Theodorus epistolam (11, 92) ad episcopos illos scri psit. Inde Constantinopolim proficiscitur; manente patriarcha cum aliquot episcopis, quod adhuc Theodotus hæreticus sedem obtineret. Binas sub idem tempus litteras, quæ non exstant, ad quemdam Theoctistum eremitam scripsit, ut hominem prava et hæretica dogmata propugnantem emendaret: sicut ipse testatur in alia epistola (11, 138) post tres annos ad eumdem scripta, cujus et suo loco mentio erit. Interim jubet imperator ut episcopi tum ortho doxi, tum Iconomachi una conveniant de sacris dogmatibus acturi. Recusant rursum orthodoxi, leges quippe ecclesiasticas vetare, ne ad concilium cum hæreticis accedant. Postulant nihilominus au diri se ab imperatore: atque in hanc sententiam exstat conscripta a Theodoro, uti creditur, nomine omnium episcoporum ac præpositorum epistola (11, 86). Igitur ad imperatorem admissi, petunt suas sibi Ecclesias, ejectis qui eas occupaverant hæreticis, restitui. Ac multa pro sacris imaginibus 1 adversus Iconomachicam hæresim disputant. Re Anno 819. Cum Theodori epistola quædam in cidisset in manus imperatoris, præfectus Orientis ad sanctum abbatem mittitur, epistolam illam os tendit, hominemque dirissime ad extremum usque spiritum cædi jubet, mense Februario. Inde post menses tres Smyrnam Theodorus transfertur, sicut ipse narrat in epistola (11, 38; quam e Smyr nensi carcere mox ad fratres dispersos dedit. In hac nova et arctiore custodia ter verberatur, cen tenis per singulas vices ictibus. Qua de re rursus spondet Michael præclara esse quæ ab ipsis dicun catechicam ad fratres dispersos epistolam (11, 62) conscripsit. Postea custodia præfectus virum in territum et nullis cruciatibus fractum, blanditiis et omni officiorum genere tentat flectere, sicut narratur in epistola (11, 63) ad Naucratium. Anno 820. Cum quotidie ab hæreticis mortem exspectaret sanctus confessor, gaudii sui testem epistolam dedit ad Naucratiam (11, 71) atque hanc sub Leonis principatu postremam scripsit. Bardas catholicorum acerrimus persecutor, Smyrna morbo gravissimo decumbens, Theodori precibus sanatur, cum se ex ipsius præscripto tur; quo circa maneant, si lubet, in sententia: at cum ipse nullam unquam imaginem coluisset, pa riter in priori sententia manere velle: non tamea vetare quin imagines ubique, excepta urbe ragia, erigantur. Theodorus ad Crescentis loca se recipit, et que modo acta erant, scribit ad Nicephorum pa triarcham. Cumque Nicephorus scripsisset, veho menter dolere se, quod Leonis morte pax Ecclesia nondum reddita esset, hunc solatur Theodorus ac meliora sperare jubet (11, 79). Interim Thomas quidam imperium ad se transferre molitur. Dum ergo imperator totus est in rebus bellicis. Theodo

adjumento, ut aiebat, futuræ viderentur. Hanc illo rum Collectionem... cum accepisset Ludovicus... mox Romam misit ad Eugenium, etc. Ita Sirmondus, tom. II Conciliorum Galliæ, p. 459. Porro episcopi illi in isla sua Collectione, pergit Sirmondus, san ctorum Patrum sententias eo detorquere conantur, ul imagines indebito, ut videri volebant, cultu adoran das non esse statuant. rus Constantinopoli magna quiete fruens, ea occa- jussit, quæ pontifici Romano ad rem definiendam sione utitur ut tum sermonibus, tum scriptis, om aibus denique modis fidem catholicam pietatemque restituat. Cujus rei gratia scripsit eodem tempore epistolam catecheticam (11, 90) ad suos monachos adhuc variis in locis dispersos. Cumque Eustratius unus ex præpositis qui hæreticis dederant manus, scelos dissimularet, seque pro innoxio gereret, ad ipsum Theodorus scripsit epistolam (11, 106), qua hominem amanter ad confessionem delicti atque ad pœnitentiam invitat. Haud multo post denuo urbe ejicitur cum aliis pluribus, sicut ipse testatur in spistola (u, 121) quam rescripsit ad Thomam Hie rosolymorum patriarcham, qui de ipsius reditu paulo ante per litteras fuerat gratulatus. ARRO 822. - Thomas tyrannus Constantinopolim obsidet mense Decembri. Ea re Theodorus in ur bem confugere cogitur (Vita, pag. 57). Arno 823. Michael imp. metuens ne tyranni partibus adjungerent se orthodoxi, ipsos cum hæ reticis conciliare nititur: atque hujus rei gratia omnes ad mutuum congressum convocat. Renuunt more suo catholici: sed, quid facto sit opus ad componendam Ecclesiæ pacem, Theodorus nomine omnium, scripta ad Leonem sacellarium epistola (11, 129) exponit. Tum, ne causæ diffidentia congres sem subterfugere, aut errorem vel discordiam fo vere videantur, rursus omnium nomine apologeti cam ad Impp. Michaelem ejusque filium Theophilum epistolam (11, 199) mittit. Postea Thoma tyranno in Michaelis potestatem redacto, rursus urbe excedit Theodorus, et in Acritorum insula sedem figit indeque ad Nicephorum patriarcham sæpius venti lat. Cum autem magna inter utrumque consuetudo intercederet, fuere nihilominus ex Theodori hosti bea, qui eum Nicephori communionem vitare dicti tareat. Hanc igitur calumniam confutat epistola (n, 127) ad Petrum Nicænum episcopum. Utrum autem Ludovici legati profecti sint ad Mi chaelem imp. ad eumque Parisiensis Collationis acta detulerint, ignoratur, inquit Baronius. Tamen longe procul abfuit, ut orthodoxi Orientales eam Gallorum reciperent de sacris imaginibus transactionem quam diximus. Id enim disces ex Theodori Studitæ epistola (11, 171) ad Nicetam monachum data, a quo librum acceperat ejusmodi doctrinam continentem (Annal. eccl. an. 825, n. 54). Item anno 825, Theodorus ad Joannicium ana choretam celeberrimum, quem ante annum invise rat, dedit epistolam (11, 116) quæ licet ad Joannem eremitam inscripta sit, ne putes, ait Baronius, hunc alium fuisse a Joannicio: nam in fine epistolæ (11, 166) ad Theoctistum datæ, eumdem ipsum Joanni cium vocal. Joannes enim proprium erat nomen ejus Joannicius autem diminutive a pueritia dictus fuit. Hunc autem rogabat Theodorus, ut Theocti stum eremitam, qui antea hæreticis opinionibus quibusdam implicitus jam resipiscebat, ad se vo caret, et catholica sanaque doctrina imbueret. Ad ipsum autem Theoctistum epistolam (11, 138) scri Gpserat, qua ipsius arguebat errores, et ad bonam mentem revocare conabatur. Denique cum Theo ctistus pœnitentiæ ac rectæ fidei testem libellum mi sisset, scribit ad eum epistolam (11, 166) in qua eremitæ illius errores recensentur, tum fidei catho licæ formula præscribitur, quam coram Joannicio Theoctistus obsignare debeat. Anno 826. Theodorus ærumnis, laboribus ac morbo confectus, tradito suis testamento, migrat ex hac vita, Dominica die 11 mensis Novembris. Sacrum ipsius corpus ad principem insulam trans. latum (Vita, pag. 61). Interea Basilius Leonis Armeni filius, qui Mi chaelis jussu exsectus, eo vulnere usum vocis ami seral, ad statuam sancti Gregorii Nazianzeni divi nitus vocem recipit, seque catholicis ad sacrarum imaginum defensionem adjungit una cum matre Theodora seu Theodosia, quæ in monasterium detrusa fuerst. Hæc Curopalates, atque ex ipso Ce drenus. Theodoræ et Basilio publice professis mor tem se pro fide catholica non defugere; gratulatur colai ejusdem discipulus, extrema Theodori vitæ Theodorus per epistolam (11, 204) ad ipsos scri płam, ac in proposito confirmat. Annis 824, 825. Cum in Gallias ad Ludovicum Pium regem venissent Michaelis et Theophili Græco rum imperatorum legati, atque inter cætera disci dium exposuissent, quod in Ecclesia Orientali pro pler imagines versabatur, quas alii adorandas, alii non adorandas esse contenderent; seque hac de causa Romam etiam ad pontificem ituros significassent Ludovicus, pacis componendæ studio, episcopos, pon tificis permissu, Parisiis palatio convenire, sancto rumque Patrum de imaginibus sententias colligere Distincte autem præ cæteris auctor Vitæ sancti Nicolai Studitæ (exstat in tomo II Auctarii Biblioth. Patrum Græc.), monachus et ipse Studites ac Ni tempora ipsumque obitum descripsit in hunc mo dum: Cum Cæsar Michael... venerandarum imagi num cultores intra urbem sedere vetuisset, SS. PP. nostri Theodorus et Nicolaus... al locum superius designatum Prusæ sinui conjunctum abeuntes, illic morabantur. Cum autem populi seductor Thomas in orbem Romanum rabiem exerceret, imperatoris jussu iterum vel inviti redsunt in regiam urbem: ac brevi post inde abeuntes, vicinam Acritæ promontorio pen insulam de nomine magni martyris Tryphonis di ctam petierunt: ubi demum multis certaminibus glo riosus pater ac beatissimus Theodorus vivendi finem

fecit. Migravit autem cum maximanominis celebritate las recensuimus, quæ aliquam nimirum certi tem die 11 Novembris. Ejus vero beatum tabernaculum inde translatum ad insulam nomine Principem, glo riosæ ac sanctæ sepulturæ mandatur. Verum de hoc scripserunt sacri quidam Ecclesiæ doctores... ejusque res præclare gestas ad perpetuam memoriam litteris mandaverunt: videlicet Naucratius Theodori disci pulus et laborum comes, ac Michael monachus, item Theodori discipulus.Naucratius quippe (Auctar.ibid.) epistolam de obitu sancti Theodori scripsit ad Patres Fratresque spirituales ubique dispersos, ac persecu tionem propter Dominum sustinentes; in qua san ctissimi archimandritæ mortem fuse describit. Mi chael vero Vitam Theodori conscripsit, quæ nunc prodit Græce et Latine. Anno 844. Sancti Theodori corpus post decem et octo annos ab obitu sanum ac integrum et sua vissimo fragrans odore Constantinopolim translatum fuit ingenti pompa, et in monasterio Studiano se pultum (Vita Theod., pag. 62). Idemque in Vita sancti Nicolai memoratur. In hac porro chronica synopsi eas tantum episto poris notam gerent: pariterque ab aliis Theodori scriptis, eatantum, quorum tempus vel in Theodori Vita, vel in epistolis notatum fuit. Cæterum de re liquis seu epistolis, seu libris, ordinem temporis scire, nec multum interest ad historiam, nec alia cansa apparet cur de eo sit laborandum. Hoc tamen de epistolis quidem credimus, aut eo ipso prorsus quo missæ sunt, aut utique parum diverso ordine esse dispositas. Quocirca cum liber primus eas contineat quas Theodorus adversus Mochianam hæresim, ut ipse vocat, Constantini V, Irenes, Ni cephori, Michaelis Curopalatæ principatu scripsit tum verisimile est alias etiam quæ istis admistæ sunt, ad eadem tempora pertinere. Cumque se cundo libro contineantur quæ a primo Leonis Armeni anno, quo recruduit Iconomachica persecutio, us que ad Theodori obitum pro fidei ac pietatis defen sione adversus nefariam illam hæresim conscripts fuere, satis probabile videtur alias quoque alterius argumenti, quas idem liber complectitur, ad eadem et ipsas tempora esse referendas. (Biblioth. nov. t. V, 1.) Studite scripta incubuisse, palet primo ex Præfa tione editoris, ubi multa ex his nominantur: deinde eliam ex Holstenii epistola 77, ed. Paris. p. 365, ad Sirmondum his verbis: «Mitto troparia sancti Theodori Studitæ,quæ sola describenda supererant in collectione ejus operum: sermones enim pane gyricos jam ad te pervenisse spero.» 1. Quod magnus cardinalis Baronius valde opta exæquabitur. Reapse Sirmondum ad cumulanda vit, ut sancti Theodori Studitæ scripta diligenter collecta typis ederentur id vir doctissimus Jac. Sirmondus S. J. sub longævæ vitæ suæ exitum præstare cœpit, cum jam antea multas Studitæ ejusdem epistolas, Latinas e Græcis a se factas, Baronio in Annalibus suis pro re nata vulgandas tradidisset. Verumtamen Sirmondo ad superos translato, tomus operum ipsius quintus, jam prelo fere paratus, prodiit posthumus, præcipua Studi tæ scripta continens, id est Antirrheticos contra Iconomachos, epistolarum libros duos, et iambi corum versuum libellum. Atqui alium adhuc ju stum tomum edendorum Studitæ scriptorum ex spectandum esse, satis apparet: nam si vulgatis a II. His itaque consideratis constitui ego Studitæ prosequi editionem. Et quia nunc sanctum Nice phorum contemporaneum ejus ac familiarem typis tradideram, huic illum aptissimum socium in eodem volumine copulandum judicavi. Reveraenim quantam famam inter patriarchas Nicephorus, tantam inter sanctos archimandritas Theodorus nobis nunc supplementis, conjungentur epistolæ nactus est: uterque vero eadem in patria, unaque plurimæ ineditæ, quæ Parisiis conservantur, ut infra diximus, p. 99, nec non catecheseon major collectio de qua item nos p. 77, denique etiam troparia in codicibus adhuc latentia; Sirmondianus ille tomus, hac nova scriptorum mole prorsus ætate, Byzantii natus, uterque scriptis plurimis, mutuo epistolarum commercio, confessione ortho doxa adversus Iconomachos, fortitudine ecclesia stica, vitæ sanctimonia, præcipuo quoque erga Romanam sedem obsequio clarissimus Igitur Baronii verba ad Christi annum 798, n. 8, hæc sunt. Utinam inveniatur aliquis vir doctus, qui cuncta sanctissimi viri egregia monumenta e biblio thecarum diversarum latebris aliquando in lucem vindicet, eademque Latinitati, beneficio omnium, donet! Nicephori testimonium de Romanæ sedis su prema auctoritate habemus in hoc volumine p. Gr. 30, Lat. 174. At Theodori mira et plurima sunt testimonia in volumine Sirmondiano: quare a lectoribus hanc veniam peto, ut in tanta hodier norum hostium insectatione et calumnia liceat mihi in hoc brevi scholio eo commemorare. Sic ergo Studita in indice Sirmondiano. Romana Eccle sia vertex ecclesiarum. Universæ sub cœlo Ecclesiæ firmamentum. Ecclesiarum Dei suprema. Prima sedes apostolica. Ejus prærogative. Ejus judicium ab universa Ecclesia exquiri et suscipi debere, vetus

probavit, quod inter alia Michael Studita ejus di- nempe illud quod suis a se scriptum tune tradidit scipulus, scriptor fidelis ita describit (Vide Theod. Vitam, col. 214). Ex his tu, lector, intelligas quot Theodori historicis epistolis Annales intexti sunt, tot eosdem pretiosissimis velut contextam coronam micare gemmis. Sed et si earum vim consideres, totidem esse fulmina cœlitus missa dices, quibus omnes hagiomachi, et Iconomachi, stolidi novato res, fæces hæreticorum percussi valide penitus conterantur. Nam vel unum hunc ostendere catho lici dogmatis defensorem, virum Dei amicum, sa pientia et scientia affatim præditum, iteratis crebo confessionibus celebrem, sanguine sæpe fuso deco rum, vitaque ab adolescentia optimis moribus in stituta fulgentem, ingentibusque miraculis illustra tum, ad victoriam satis: cum ab illorum parte nonnisi scelestissimos omnium homines pabeant, quos ostendant. Ad an. 826, n. 50. Sed jam ultimum S. Patris elogium proferamus, Testamentum, spiritualium divitiarum depositum, Latinisque hactenus incognitum, ex eodem de promptum codice Columnensi, quod et Grece pa riter scriptum exstare novimus in Sfortiana biblio theca, ab eodem Sirmondo Parisiensi Soc. Jesu professore in nostrum sermonem conversum, in medium afferamus «Qui igitur, ut nuper audisti, nihil remisit studii quo suis vivens prodesse posset, ut post mortem iisdem profuturus esset, testatam suam publico monumento voluntatem voluit reliquisse. Cum enim gravissima illa, ut adisti, infirmitate detentus, nec loqui præ angustia afflicti spiritus præsentibus cuncta quæ vellet, neque longius ipsi, etiam si vel let, alloquendi facultas esset: divina illa ardens charitate magis quam febre, accepto absque ar bitro calamo, conscripsit istiusmodi testamen tum,» etc. De Theodoro, deque rebus ad ipsum pertinentibus videri præterea possunt Naucratii confessoris encyclica de obitu sancti Theodori Studitæ, tom. II Auctarii ad Bibliothecam PP. Græc., pag. 855. Vita sancti Platonis, auctore ejus nepote et di scipulo suncto Theodoro Studita, apud Hensche nium ad 4 Aprilis: Latine pag. 364; Græce vero ad calcem ejusdem tomi pag. xlvi; Vita sancti Nicolai Studitæ archimandritæ, tom. II Auctarii ad Biblioth. PP. Græc., pag. 890; necnon apud Bollandum ad 4 Februarii, pag. 538; Vita sancti Nicephori patriarchæ CP. Apud Hen schenium 13 Martii: Latine quidem pag. 293; Græce vero pag. 704; Vita sancti Niceta Hegumeni Mediciensis, au clore Theostericto ejus discipulo, apud Hensche nium 3 Aprilis: Latine quidem, pag. 253. Græce vero ad calcem ejusdem tomi pag. xx11; Vita sancti Tarasii patriarchæ CP. auctore Igna tio ejus discipulos qui præsens morienti a lfuit; ibid. ad diem 25 Februarii, pag, 572; Vita sancti Theophanis Sygriensis abbatis, ibi dem ad 12 Martii, Latine pag. 213; Græce vero pag. 700.