Breviarium historicum de rebus gestis post imperium Mauricii ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΑΠΟ ΤΗΣ ΜΑΥΡΙΚΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ. Μετὰ τὴν Μαυρικίου τοῦ βασιλέως ἀναίρεσιν Φωκᾶς, ἐπεὶ ταύτην διειργάσατο, τῆς βασιλείου ἀρχῆς ἐπιλαμβάνεται· οὗ δὴ ἄρξαντος ἐπὶ τοσοῦτο κακώσεως Χριστιανοῖς ἤλασε τὰ πράγματα ὡς παρὰ πολλοῖς ᾄδεσθαι ὅτι Πέρσαι μὲν τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἐκτὸς κατεπήμαινον, Φωκᾶς δὲ ἔνδον χείρω τούτων ἔπραττε. ταῦτα οὐκ ἀνεκτὰ Ῥωμαίοις ἐγίνετο· διὸ οἱ περὶ τὴν Λιβύην τηνικαῦτα ἡγεμονεύοντες, ἅτε τῷ μεγίστῳ διαστήματι τὸ θαρσεῖν ἔχοντες καὶ ἅμα παρὰ Μαυρικίου τὰ τῆς στρατηγίδος ἀρχῆς ἐγκεχειρισμένοι (δύο δὲ ἤστην ἀδελφώ, Ἡράκλειος καὶ Γρηγόριος), οὗτοι κοινῇ βουλευσάμενοι τοὺς υἱεῖς πρὸς τὸ Βυζάντιον ἐκπέμπουσιν ἄστυ, ἀλλήλοις συνθέμενοι ὡς τὸν προφθάσαντα τούτων τῆς βασιλείας, εἰ δύναιτο, ἐπιλήψεσθαι. καὶ Ἡράκλειον μὲν τὸν Ἡρακλείου παῖδα πλεῖστον καθοπλίσαντες στόλον ἐκ τῶν Ἄφρων καὶ Μαυρουσίων ἀνδρῶν πληρώσαντες πλοῒ ἐξέπεμπον, Νικήταν δὲ τὸν Γρηγορίου υἱὸν ἱππικῇ στρατιᾷ πολλῇ περι 4 βαλόντες διὰ τῆς ἠπείρου ἀπέστελλον. δεξιᾷ δὲ τύχῃ χρησάμενος Ἡράκλειος καὶ πνεύμασιν ἐπιφορωτάτοις ἀναχθεὶς φθάνει Νικήταν εὐπλοΐσας εἰς Βυζάντιον, καὶ ἤδη τῇ πόλει προσεσχηκὼς ἐπέλαζε. Κρίσπος δέ (τοῦ Φωκᾶ δὲ ἦν οὗτος γαμβρός, ὃς τηνικάδε τὸν τοῦ ὑπάρχου τῆς πόλεως θρόνον διέπειν ἔλαχε, καὶ μεγάλα ἐν τοῖς βασιλείοις δυνάμενος), ἐπεὶ ἀπηχθάνετο Φωκᾷ ὡς δὴ περιυβρισμένος ὑπ' ἐκείνου τυγχάνων τῆς οἰκείας εἰκόνος καθαιρέσεως ἕνεκεν, ἥν ποτε οἱ τῶν ἀντιθέτων χρωμάτων δημόται τῇ τοῦ Φωκᾶ συμπαρέγραψαν εἰκόνι, δόλῳ αὐτὸν μετήρχετο, καὶ πονεῖν μὲν ὑπὲρ αὐτοῦ πλαττόμενος ἔπειθε καὶ Ἡράκλειον ἐπ' ἀπωλείᾳ ἑαυτοῦ ἥκειν ἀπισχυρίζετο, συνήργει δὲ ὅμως Ἡρακλείῳ καὶ τῷ ὄντι τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ εἰς τὰ μάλιστα ἔπραττεν. οἱ οὖν περὶ Φωκᾶν θεασάμενοι καὶ ὅσον πολιτικὸν ἐξ αὑτῶν ἐστασίαζον (ἤδη γὰρ οἱ τοῦ πρασίου χρώματος δημόται τοῖς περὶ τὴν Καισαρίου τὸ πῦρ ὑφῆπτον καὶ τὸν ἔπηλυν βασιλέα ἀνευφήμουν), ἐπικειμένους δὲ αὐτοῖς καρτερώτατα καὶ τοὺς ἐκ τῶν Ἡρακλείου στρατευμάτων εἰσιδόντες, καταλιπόντες αὐτὸν ἐφ' ἑαυτοῖς γίνονται. Φώτιος δέ τις τοὔνομα, ὃς παρ' αὐτοῦ εἰς τὴν σύζυγον ἐπιβουλευθείς ποτε καθυβρίζετο, εἰς τὰ βασίλεια σὺν πλήθει στρατιωτῶν ἐπιὼν Φωκᾶν αὐτίκα κατέσχε, καὶ τῆς βασιλικῆς αὐτὸν ἀπαμφιέσας ἐσθῆτος, περίζωμα μέλαν αὐτῷ περιθέμενος, τὰς χεῖρας περιηγμένας εἰς τοὐπίσω ἀποδεσμήσας καὶ πλοίῳ ἐμβαλὼν πρὸς Ἡράκλειον δεσμώτην ἀπήγαγεν. ὃν ἰδὼν Ἡράκλειος ἔφη "οὕτως, ἄθλιε, τὴν πολιτείαν διῴκησας;" ὁ δὲ "σὺ μᾶλλον" εἶπε "κάλλιον διοικεῖν μέλλεις". εὐθὺς οὖν αὐτοῦ τὸν διὰ ξίφους ἔτι πρὸς τῷ πλοίῳ ὄντος καταψηφίζεται θάνατον, ἔπειτα ἀκρω 5 τηριάζεσθαι, χεροῖν τε δεξιὰν ἄνωθεν ἐκ τοῦ ὠμιαίου ἄρθρου ἐκκόπτεσθαι καὶ τῶν αἰδοίων ἐκτέμνεσθαι καὶ κοντοῖς ἀναρτᾶσθαι, οὕτω τε τὸ σῶμα συρὲν κατὰ τὴν τοῦ Βοὸς λεγομένην ἀγορὰν τῷ πυρὶ καταπίμπρασθαι, Δομεντιόλον τε τὸν Φωκᾶ ἀδελφὸν καὶ Βονόσσον καὶ Λεόντιον τὸν τῶν βασιλικῶν χρημάτων ταμίαν τὸν αὐτὸν τῷ Φωκᾷ συνδιαφέρειν κίνδυνον προσέταττε. καὶ δὴ ταῦτα οὕτως ἀπέβαινε. Σέργιος δὲ αὐτίκα ὁ τῆς πόλεως πρόεδρος καὶ ὁ λοιπὸς ταύτης ὅμιλος σὺν πάσῃ εὐγνωμοσύνῃ Ἡράκλειον ἐντὸς εἰσδέχεται. καὶ αὐτὸς Κρίσπον εἰς τὴν βασίλειον ἀξίαν προύτρεπε· μηδὲ γὰρ τῆς βασιλείας ἕνεκεν αὐτὸς ἐληλυθέναι ἔφασκε, τίσασθαι μᾶλλον Φωκᾶν τῆς εἰς Μαυρίκιον καὶ τὰ Μαυρικίου τέκνα παρανομίας. ὁ δὲ οὐκ ἐδέχετο. τέλος ὑπὸ τῆς συγκλήτου βουλῆς καὶ τοῦ δήμου Ἡράκλειος βασιλεὺς NOTITIA. (FABRIC. Biblioth. Græc. edit. HARL.. t. VII, p. 603.) Nicephorus, CP. patriarcha (a), in locum Tarasii an. C. 806 (b) 12 April. die Paschatis creatus et an. 815, ob propugnatum imaginum cultum depositus, `atque inde homologeta, sive confessor, Græcis dictus, in monasterio ann. 828 decessit. De quo Menæa 2 Junii, Ignatius, diaconus CPol., in Vita (quam, ab Alla- tio acceptam, Combefisius communicavit Henschenio, a quo edita Græce et Lat. in Actis SS.13 Mart.) tom. II, Latine, pag. 294; et Græce, pag. 704; et Martinus Hanckius, De Byz. rerum scriptoribus, lib. 1, cap. 12. Dissertationem de ejus scriptis cum catalogo mss. bibl. Regiæ Parisiis editurum se recepit Jo. Boivinius, the- sauri illius, vere regii, custos dignissimus. Novam etiam Operum Nicephori hujus editionem exspećtaba- mus ab Anselmo Bandurio, Ragusino, presbytero ac monacho ord. S. Benedicti e congregatione Meti- tensi. Confer, quem infra cum lectore communicabo, Conspectum Operum S. Nicephori, patriarchæ CPol: quæ propediem duobus tomis edenda sunt, et quorum pauca hactenus edita fuerunt, cum interpre- satione Latina, notis ac octo dissertationibus criticis, dogmaticis et historicis. Paris. 1705, 12, et Me- morias Trevultinas illius anni mense Augusto p. 1461. Editorum ejus scriptorum recensioni, quæ occur- rit apud præstantissimum Caveum [Hist. litter. SS. EE. vol. II, p. 4 seqŋ.] pauca hæc habeo quæ addam : Trenes nuptias, legit laudatque Photius cod. 66, idem nec plenius evolvisse se innuens, quam a Petavio Paris. 1616, 8, cum versione et notis editum et deinde inter Byzantinæ scriptores Historiæ 1648, fol. [et Venet. 1729 fol.] fuit recusum et Theophylacto Simocattæ solet subjici. Adjunxit Petavius Nicephori Gregoræ Fragmenta jag. 240-257, in antiquioribus editt. omissa. Gregorii præterea cognomento Figuli, Taurominitani in Si- cilia episcopi, homiliam in indictionis sive anni principium, pag. 258-285. Sequitur Epitome temporum ab Adamo ad Alexium Commenum ex Eusebii Pamphili libro qui inscriptus est Baσıhıxòę, et aliis junioris a tatis monumentis pag. 286-309. Indiculus metropolitanarum sedium (c), CPolitano patriarchæ subjecta- rnm, pag. 310-398. Georgii Pachymeri Fragmenta Græce, quæ in Augustano codice ms. deesse Hieron. Wolfius in Synopsi libri ▼ monuerat, pag. 315-407. Libellus Hippocratis Пept twy pappáxws xaba:póvtwv primum editus ex codice Cujaciano, Græce pag. 308-410. Ac denique Nicephori, patriar- cha CPol., Fragmentuni de Constantini Copronymi vita et exitu, éx Theophanis Chronographia deprom- ptum Græce et Lat. post Petavii notas, pag. 206-218. Fabric. Gallice versum est Breviar, a Mouterolio. Paris. 1618, 8, et a Moreto (Moret, Controlleur en la Généralité de Montauban), cum notis_historicis. Paris. 1654, 12.—Breviar. histor, exstat in cod. Augustano Vindel. (Reiser. Cat. codd. p. 80) ;—in bibl. Wratislau. Rhediger. (Kranz. Memor, illius bibl. p. 86). — Chronographia, sub nomine quidem Euse- bii. Syriace, in Bibl. Bodlei. cod. 3131, et inter codd. Th. Ilyde n. 6401. Ex Chronicis Niceph. excerpta subinde aliqua adjunguntur Damasceni orthodoxæ fidei Expositioni in cod. Veneto Marciano 400 (Cat. codd. gr. p. 263). Harl. sione legitur in Bibliothecis Patrum, Paris. 1575, vol. II; 1589, vol. VII; 1644 et 1654, tomo septimo; Basil. 4561, Colon. 1618, tomo nono, et Lugd. 1677, tomo XIV, pag. 72, cum commentario Antonii Comm. de SS. EE. tom II ‚ p. 2, seqq.; Ceillier list, gén, des AA. EE. tom. XVIII, p. 467 ; Ham- II, p. 100 et 545. Vita Niceph. CPolitani, a Theo- doro Grapto composita, est in Bibl. Paris. teste conf, paulo post in Indice scriptor. in Nic. Gregoræ PATROL GR. C. (b) V. Anselm. Bandur, in Imper. orient. II, post in Indice scriptorum in Nic. Gregoræ Hist. NOTITIA. (FABRIC. Biblioth. Græc. edit. HARL.. t. VII, p. 603.) Nicephorus, CP. patriarcha (a), in locum Tarasii an. C. 806 (b) 12 April. die Paschatis creatus et an. 815, ob propugnatum imaginum cultum depositus, `atque inde homologeta, sive confessor, Græcis dictus, in monasterio ann. 828 decessit. De quo Menæa 2 Junii, Ignatius, diaconus CPol., in Vita (quam, ab Alla- tio acceptam, Combefisius communicavit Henschenio, a quo edita Græce et Lat. in Actis SS.13 Mart.) tom. II, Latine, pag. 294; et Græce, pag. 704; et Martinus Hanckius, De Byz. rerum scriptoribus, lib. 1, cap. 12. Dissertationem de ejus scriptis cum catalogo mss. bibl. Regiæ Parisiis editurum se recepit Jo. Boivinius, the- sauri illius, vere regii, custos dignissimus. Novam etiam Operum Nicephori hujus editionem exspećtaba- mus ab Anselmo Bandurio, Ragusino, presbytero ac monacho ord. S. Benedicti e congregatione Meti- tensi. Confer, quem infra cum lectore communicabo, Conspectum Operum S. Nicephori, patriarchæ CPol: quæ propediem duobus tomis edenda sunt, et quorum pauca hactenus edita fuerunt, cum interpre- satione Latina, notis ac octo dissertationibus criticis, dogmaticis et historicis. Paris. 1705, 12, et Me- morias Trevultinas illius anni mense Augusto p. 1461. Editorum ejus scriptorum recensioni, quæ occur- rit apud præstantissimum Caveum [Hist. litter. SS. EE. vol. II, p. 4 seqŋ.] pauca hæc habeo quæ addam : Trenes nuptias, legit laudatque Photius cod. 66, idem nec plenius evolvisse se innuens, quam a Petavio Paris. 1616, 8, cum versione et notis editum et deinde inter Byzantinæ scriptores Historiæ 1648, fol. [et Venet. 1729 fol.] fuit recusum et Theophylacto Simocattæ solet subjici. Adjunxit Petavius Nicephori Gregoræ Fragmenta jag. 240-257, in antiquioribus editt. omissa. Gregorii præterea cognomento Figuli, Taurominitani in Si- cilia episcopi, homiliam in indictionis sive anni principium, pag. 258-285. Sequitur Epitome temporum ab Adamo ad Alexium Commenum ex Eusebii Pamphili libro qui inscriptus est Baσıhıxòę, et aliis junioris a tatis monumentis pag. 286-309. Indiculus metropolitanarum sedium (c), CPolitano patriarchæ subjecta- rnm, pag. 310-398. Georgii Pachymeri Fragmenta Græce, quæ in Augustano codice ms. deesse Hieron. Wolfius in Synopsi libri ▼ monuerat, pag. 315-407. Libellus Hippocratis Пept twy pappáxws xaba:póvtwv primum editus ex codice Cujaciano, Græce pag. 308-410. Ac denique Nicephori, patriar- cha CPol., Fragmentuni de Constantini Copronymi vita et exitu, éx Theophanis Chronographia deprom- ptum Græce et Lat. post Petavii notas, pag. 206-218. Fabric. Gallice versum est Breviar, a Mouterolio. Paris. 1618, 8, et a Moreto (Moret, Controlleur en la Généralité de Montauban), cum notis_historicis. Paris. 1654, 12.—Breviar. histor, exstat in cod. Augustano Vindel. (Reiser. Cat. codd. p. 80) ;—in bibl. Wratislau. Rhediger. (Kranz. Memor, illius bibl. p. 86). — Chronographia, sub nomine quidem Euse- bii. Syriace, in Bibl. Bodlei. cod. 3131, et inter codd. Th. Ilyde n. 6401. Ex Chronicis Niceph. excerpta subinde aliqua adjunguntur Damasceni orthodoxæ fidei Expositioni in cod. Veneto Marciano 400 (Cat. codd. gr. p. 263). Harl. sione legitur in Bibliothecis Patrum, Paris. 1575, vol. II; 1589, vol. VII; 1644 et 1654, tomo septimo; Basil. 4561, Colon. 1618, tomo nono, et Lugd. 1677, tomo XIV, pag. 72, cum commentario Antonii Comm. de SS. EE. tom II ‚ p. 2, seqq.; Ceillier list, gén, des AA. EE. tom. XVIII, p. 467 ; Ham- II, p. 100 et 545. Vita Niceph. CPolitani, a Theo- doro Grapto composita, est in Bibl. Paris. teste conf, paulo post in Indice scriptor. in Nic. Gregoræ PATROL GR. C. (b) V. Anselm. Bandur, in Imper. orient. II, post in Indice scriptorum in Nic. Gregoræ Hist. 1. Breviarium historicum, a Mauritii nece anno Christi 602, ad annum Christi 770, sive Leonis IV et 2. Chronologia compendiaria ab Adamo ad auctoris ætatem. Latine ex Anastasii Bibliothecarii ver- 1. Breviarium historicum, a Mauritii nece anno Christi 602, ad annum Christi 770, sive Leonis IV et 2. Chronologia compendiaria ab Adamo ad auctoris ætatem. Latine ex Anastasii Bibliothecarii ver-

15 S. NICEPHORUS PATRIARCHA CP. 16 consulere jubet, præter nostrum Fabricii locum, Mansium in Supplementis ad concilia a Lableo et Cos- sartio edita, tom. 1, p. 775 et 806, neenon in novissima amplissimaque conciliorum editione Veneta tom. XIV, p. 119 seqq. et, ab iis eruditissimis, ait, duumviris, discimus, hos, de quibus nunc ago, canones nusquam adhuc a quoquam ea serie atque ita plene, ut in hoc nostro codice habentur, in lucem esse protractos. Tum animadvertit, in cod. 283 Vind. antea jam memorato, exstare ex Nicephori canonibus excerptos canones quadraginta multo utique plures, quani ex Cotelerio ediderit Mansius con- ciliorum edit, noviss. Veneta tom. XIV, p. 129; codd. autem 51, 52, 53, Vindob. citatos conservare cosdem ipsos septemdecim canones, quos ex Jure Græco-Romano reliquis præposuit Mansius, landatæ Conciliorum editionis tom. XIV, p. 419 atque quatuor illos codd. Caesar. futuro Nicephori canonum editori in primis commendat. Novam vero editionem canonum cum neque sua serie neque justo numero circumferantur, necessariam esse judicat. Denique observat, Mansium ex diversis operibus depromptos protulisse 69 cann.; sed, si semel atque iterum repetiti demantur, legitimum cum hoc codice Vindob. nomerum convenire. Eodem Kollario pag. 770 1. c. prodente, in cod. 137, n. 5 et 6, sunt tria Nice- phori Vaticinia. Niceph. canones Eccles. citantur in cod. Laur. Medic. 4, in Expositione sacror. præceptor, et in cod. 25, plut. 9, sive Thes. orthod. fidei. V.- Bandin. Catal. codd. Gr. vol. I, pag. 99 «1 454. – Κυριακοδρόμιον τοῦ ἀρχιεπισκόπου Νικηφόρου. Mosque ex offic. Ridigeri et Claudii. 1796, 2, vol. 4. Niceph. De fide Christiana et alia Opp. in variis bibl. obvia, quæ Montf. in Bibl. biblioth. mss. indicarit, ea in Indic. v. Nicephor. P. CPol. quæras velim. Fabric. infra in vol. XI, libr. vi, cap. 3, pag. 166 seqq. reddidit Gr. ac Lat. ex Nicephori CPolit. epistola synodica ad Leonem III papam, in qua septem synodi breviter describuntur et probantur. ‹ partem cam, Nicephoro, patriarchæ CPolit. in cod. bibl. publ. Paris. 1375, n. 8, tribuitur Carmen de jejuniis Græcorum ad Meletium monachum, et confector Catal. II, p. 510, ineditum ait, ut opinor : incipit : Πρώτος Σεπτέμβριος ἀρχὴ τυγχάνει του Ινδίκτου. Eidem in cod. Veneto Marc. 498, ascribitur opusc. In Herodiadem et reliquas improbas mulieres, forsan ex alio opere excerptum. HARL. - - - - - - Idem quoque fuerit cum nostro Nicephorus, chartophylax Magnæ ecclesiæ CPol., si verum est quod notatur in Orthodoxographis, a chartophylacis munere pervenisse ad episcopatum ecclesiæ CPolitanæ. At circa a. C. 560 vixisse tunc non potest: nullus enim illis temporibus episcopus sive patriarcha CPol. Nicephori nomine. Verum pulchre cum illa sententia congruit, quod Cavco Nicephorus chariophylax videtur claruisse circa a. C. 801. Patriarcham enim creatumi a. C. 806, jam a me adnotatum est. Sed vicissim exstant ad Nicephorum chartophylacem interrogationes mss. Maximi monachi. Vide Lambee. h.b. vi, p. 56. Qui Maximus, si idem sit cum confessore a. C. 672 defuncto, etiam Nicephorum hunc ad seculum septimum referri atque a patriarcha distingui oportet. Ut ut sit, Nicephori Chartophylacis Fra- ymentum ex epistola ad Theodosium, monachum Corinthium, De ligandi solvendique potestate, Latine legi- tur in Orthodoxographis a. 4555, p. 936; et a. 1569, pag. 74; et ad calcem Philastrii. Basil. 1559, 8, pag. 404 seq. : atque in quibusdam Bibl. Patrum editt., ut Lugd. tom. XII, pag. 547; et Colon, tom. VII, et Paris. 158), 1654, tom. III (g). Epistolæ dur ad eumdem Theodosium de quæstionibus-qui- busdam, Græce et Latine exstant in Jure Græco Romano Freheri tom. I, pag. 541-344, et. in editione Bonefidiana Græc. p. 197, et Lat. p. 233. Occurrit etiam Latine in Appendice ad Bibl. Patrum Bigneanam, a. 1579, et in cæteris, quas jam memoravi, Bibliothecæ Patrum editionibus, ut Lugd. tom. XII, p. 546 seq. FABR. Maximi monachi Quæstiones sacræ Miscell, ad Nicephor, chartoph. sunt in cod. Vi.dob. 17, Niceph. chartophyt. ad Theodosium monachum, canonicæ; atque Kollar. in Supplem, ad Lamb, Com- ment. col. 117 seq. non solum suspicatur, Nicephorum chartophylacem floruisse ineunte sæculo nono; sed etiam adnotat, cod. Cæsar. et aliquanto copiosiorem esse exemplo Freheriano, et adeo differre ab eo, ut ad eam diversitatem commonstrandam nova illius editione opus sit. In altera quoque, cum priore continuo scripta, epistola locus de Joannis Nestenta libello Pœnitentiali, ut suspicatur Kollarius, et alia quamplurima emendatius et plenius in cod. Vindob. scripta sunt, quam a Frehero fuerunt typis edita.— Ex epistolis Niceph. chartophyl. ad Theodosium, monachum Corinthium, continentibus solutionem qua- rumidam quæstionum, excerpta sunt in cod. Laur. Medic. II, n. 82, plut. 5, et Bandin. in Cat, codd. Gr. II, pag. 9, plura hic essc excerpta, quam in Leunclavii Jure Gr. Rom. lib. v, p. 34, observat. In Decreio, edito circa unionem synodi cum Leone Chalcedonensi et circa piam sententiam de adoratione imaginum, ab imperatore Alexio Commeno (quod decretum Montfauc. in Biblioth. Coisl. p. 105 seqq. ex cod. Co:slin. 56, Græce cum Lat. versione vulgavit), inter congregatos occurrunt Nicephorus, Gangiæ epi- scopus, et Nicephorus diaconus, olim chartophylax. In cod Coislin. (V. Montfauc. Bibl. Coisl. p. 325), Epistola ad Methodium, mon, responsiones ad 17 interrogata comprehendens, tribuitur Theodoro, quam sub Niceph. CPol. nomine Gr. et Lat. vulgavit Coteler. tom. II Monumentor. Ecclesiæ Gr. p. 455. Harl. Vita Dionysii Areopagitæ, quæ Nicephoro CPolitano tribuitur in Catalogo Barberinæ bibl, et exstat in edit. D'onysii Corderiana tom. II, pag. 201, petita est ex libro 11 Nicephori Callisti Hist. eccles. cap. 20. Quemadmodum Scholia in Synesium, eidem Nicephoro CPolitano ascripta in eodem Catalogo, culisi t (g) Alias edd. v. in Catal. bibl. Leidensis, p. 58. - in cod 32, n. 9 (teste Matthæi in Notitia lau- - - data p. 32), est Επιστολή Νικηφόρου χαρτοφύλι και Τὸ λύειν καὶ δεσμεῖν τοῖς ἀρχιερεύσι. Digitized by HARL. Google 5. V. Lambec. Comm. VI, part. 1, p. 125. In cod. Bibl. Vindob. 12, n. 17 et 18, sunt duæ illæ epistolæ

βασιλίσσης ἀθέσμως συμπαραπέμψαντες οἱ ἀνόσιοι. περιεζήτουν δὲ οἵγε καὶ τὴν δέσποιναν τῆς οἰκέτιδος, ὡς καὶ αὐτῇ τὸν ἴσον διάθοιντο κίνδυνον· ἡ δὲ δήπου αἰσθομένη τὸν ὄλεθρον διαπέφευγεν, οὔτι ὁραθεῖσα εἰς τὸ ἔπειτα πώποτε. καὶ ταῦτα μὲν ἀμφὶ τὰ βασίλεια ὧδέ πως ἔσχε. Τὰ δ' αὖ ἑτέρωσε ὡς ἐτελεῖτο οὕτω συνέβαινεν. ἔν τινι τῶν ἐπιχωρίων (χώρα δὲ ἥτις ποτέ ἐστιν, οὐδαμῇ ἐς τὸ νῦν 8 παραδέδοται) ἦν τις ἐν ἐκείνῃ περιφανείᾳ κομώντων εὐπορίᾳ τε βίου λαμπρός, οὗ τὸ ἐπώνυμον Βουτηλῖνος ἐτύγχανεν, τὴν δὲ ἀξίαν ἣν κανδιδάτον Ῥωμαίοις κικλήσκειν ἔθος. τούτῳ γυνή τις χήρα ἐν γειτόνων διῳκημένη χαλεπῶς ἔφερε τὸ γειτόνημα· ἀμφισβητήσεως γὰρ αὐτοῖς μεθορίων γῆς ἕνεκεν συμβαινούσης ὁ Βουτηλῖνος τοῖς παισὶ τοῖς αὐτοῦ ἐνεκέλευε μάχῃ ἐπιέναι τοῖς ὁμοροῦσι, καὶ οἵγε ῥοπάλοις ἕνα τῶν τῆς χήρας υἱέων ἀναιροῦσιν. αὕτη ἀνελομένη τοῦ ἤδη τεθνηκότος υἱοῦ ᾑμαγμένον τὸ ἄμφιον ἐς Βυζάντιον ὡς Ἡράκλειον ἵκετο, καὶ ἐπεὶ προϊόντα εἶδεν, εἰσδραμοῦσα τοῦ χαλινοῦ τοῦ ἵππου ἐφ' οὗ ἐπωχεῖτο ἐφάπτεται, καὶ ἅμα τὸ τοῦ παιδὸς ἔσθημα ἐπιδεικνῦσα σὺν βοῇ πρὸς αὐτὸν ἀνεφθέγγετο "οὕτω γένοιτο τοῖς σοῖς τέκνοις, ὦ βασιλεῦ, εἰ μὴ τὸ αἷμα τοῦτο, ὅ σοι δείκνυμι, αὐτίκα ἐνδίκως τιμωρήσειας". τῶν δ' οὖν περὶ τὸν βασιλέα δορυφόρων ἐπιόντες πλήττειν ἠπείγοντο· βασιλεὺς δὲ διεκώλυσε, καὶ τῇ γυναικὶ μηκέτι τολμᾶν προσιέναι παρηγγύησεν, ἐπεξιέναι δὲ τὰ τῆς δίκης ὁπηνίκα ἂν αὐτῷ δεδογμένα εἴη. ᾤχετο εὐθὺς μὴ δίκης τυχὸν ὀλολύζον τὸ γύναιον. χρόνος δὲ διήρχετο, καὶ δὴ ὁ τὸν φόνον ἐπιτρέψας, δεδιὼς καὶ αὖθις τὴν γυναῖκα τοῦ ἀνῃρημένου εἵνεκεν βασιλεῖ ἐπικαλεῖν, ταύτῃ τοι εἰς Βυζάντιον εἴσεισι καὶ δὴ ἐς τὸ δημοτικὸν ἑαυτὸν ἐγκαταμίγνυσι. καὶ ἱππικοῦ ἀγῶνος τελουμένου τοῦτον βασιλεὺς ἐν μέσοις δημόταις κατιδὼν τῷ ὑπάρχῳ ἐπιτρέπει τῆς πόλεως φρουρᾷ καθειργνύναι τὸν ὕποπτον. εἶτα τὸ γύναιον μεταπέμπεται καὶ τὰ τῆς μιαιφονίας ἀσφαλέστερον ἀνηρεύνα. κελεύει τοίνυν τὸν Βουτηλῖνον ὑπὸ τῶν παίδων τῶν αὐτοῦ ἴσην ὑποσχεῖν τῷ ἀνηρημένῳ τὴν τιμωρίαν, καὶ αὐτῆς ἐκείνης ὡσαύτως κτείνεσθαι. 9 Ἡράκλειος δὲ τὸν υἱὸν Ἡράκλειον, ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν Κωνσταντῖνον (διώνυμος γὰρ ὢν ἐτύγχανεν), παρὰ τοῦ ἱεράρχου τῷ θείῳ λουτρῷ καθαγνίσας ἀγκάλαις ἐκ τῆς ἱερᾶς κολυμβήθρας ἐδέξατο. αὐτίκα δὲ αὐτῷ τῆς βασιλείου ἀξίας τὰ σύμβολα τἆλλά τε καὶ τὸ διάδημα περιθέμενος ἐταινίωσε καὶ βασιλέα ἀνεῖπε. τὴν θυγατέρα δὲ Γρηγορίαν τοὔνομα Νικήτα τοῦ τὴν ἀξίαν πατρικίου εἰς γαμετὴν κατηγγύησεν· οὗ δὴ καὶ ταύτῃ τῷ βασιλεῖ μειζόνως οἰκειωθέντος τὸν ἀνδριάντα κεχρυσωμένον καθύπερθε κιόνων ἔφιππον κατὰ τὴν τοῦ Φόρου λεγομένην ἀγορὰν ἀνέστησεν. καὶ οὕτω μὲν ταῦτα ἐπράττετο. Χοσρόης δὲ ὁ Περσῶν βασιλεὺς στρατιὰν ὡς πλείστην ἀθροίσας ἐπὶ Ῥωμαίους ἐξέπεμψεν, ἡγεμόνα τῶν Περσικῶν Σάϊτον χειροτονήσας δυνάμεων. οὗτος ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρου ἀφορμισθεὶς ταύτην ἀνὰ κράτος εἷλε καὶ τὴν ὅλην Αἴγυπτον ἠνδραπόδιζε καὶ τὴν ἑῴαν ἅπασαν μοῖραν κατεδῄου καὶ δοριαλώτους ὡς πλείστους ἦγε καὶ ἄλλους ἀνῄρει, οὐδεμιᾷ φειδοῖ εἰς αὐτοὺς χρώμενος. ταῦτα τοίνυν οὕτω διαθέμενος εἰς τὸ ἔπειτα πανστρατιᾷ κατὰ τὴν Χαλκηδόνος πόλιν ᾔει καὶ περιεκάθητο ταύτην χρόνον ἐπὶ συχνόν, ἠξίου τε βασιλέα εἰς ὁμιλίαν οἱ λόγων ἱκέσθαι. καὶ δὴ βασιλεὺς εἰσήκουε καὶ ὡς αὐτὸν διεπεραιοῦτο, βασιλικῇ δορυφορίᾳ τε καὶ πομπῇ χρώμενος. καὶ αὐτὸν ἰδὼν Σάϊτος ἐξανέστη τε τῆς καθέδρας καὶ πρὸς τοὔδαφος ἑαυτὸν ἀπορρίψας προσεκύνει· αὐτός τε ἐκ τοῦ ἀκατίου, ἐν ᾧ ἐπέπλει, τὸ χαῖρε αὐτῷ προσεφώνει καὶ δωρεαῖς ἠμείβετο. ὧδε πρὸς αὐτὸν Σάϊτος ἔλεξεν. "ἔδει μέν, ὦ βασιλεῦ, τοὺς Ῥωμαίων τε καὶ Περσῶν βασι 10 λέας μήτε διίστασθαι ταῖς γνώμαις μηδ' ὁπωστιοῦν ἀλλήλοις ἀντικαθίστασθαι, ἐς φιλίαν τε καὶ συμβάσεις ἰέναι ὡς προθυμότατα· (ὅπερ ἥδιστόν τε καὶ εὔχαρι ἀνθρώποις τοῖς πάλαι καὶ νῦν τυγχάνει ἅπασιν, ἅτε ζωῆς τε τῆς εὐκτέας καὶ εὐνομουμένης αἰτιώτατον·) καὶ τῷ περιόντι τῆς ἐξουσίας συμπαραμένειν καὶ τὸ τῆς συμβάσεως μέγεθος. καὶ γὰρ ἴσμεν ὡς ἥκιστα ταῖς NOTITIA. Numeri sequentes a Cl. Boivino restituti sunt. Nam codex Colbertinus, ex quo distinctio capitum sumpta est, mutilus est hoc loco. LVIII. De Daniele propheta : ejus verha, cum explicatione et observationibus. LIX. Epilogus, sen conclusia propheticorum testimoniorum supra allatorum. Excursio in Iconomachos. LX. Utab Iconoma- chis templa ipsa profanata sint ac deformata: item sacra vestimenta ac vasa. LXI. Ne ipsis quidem libris evangelicis cos pepercisse: quid distent picture a scripturis, sive historiae pictae ab iis quæ script san. De præstantia et utilitate picturæ. LXII. Iconomachos Evangelii contemptores esse ac violatores. LXIII. Eos et Christo et sanctis bellum indixisse. Prosopopoeia. Judais pejores esse Iconomachos. LXIV. leonomachi imaginem Christi ojerunt, ut panthera hominis effigiem. Querimonia seu lamentatio ob profa - nationem templorum. Apologetici tertia pars. - LXV. Quas rationes habuisse se dicant Iconomachi destruendarum imaginum: cæ rationes refelluntur, LXVI. Utilitas imaginum. De lege Mosaica. De gratia, quæ Christo auctore legi successit. LXVII. Lex et gratia inter se collate. Non posse simul stare idololatriam et gratiam. LXVIII. Quantum gratia et veritas legi et figuris præstent. De sacerdotio Christi. De sacrificiis ab eo institutis. De tabernaculo ac ceremoniis. LXIX. Tabernaculum vetus cum novo collatum. De mediatore seu ministro. De pontifice.. de candelabro, de mensa. De pane, de sacrificio, de arca ac propitiatorio. · Prooemium fusioris dispu- tationis de Cherubinis. LXX. De Cherubinis aureis, ipsius Dei jussu fabricatis, et arcæ impositis : vene- randa fuisse simulacra illa, multis de causis. LXXI. Pretiosa esse ac veneranda ea que ad Deum peculiari aliqua ratione referuntur, et ad ejus gloriam pertinent. Imagines Cherubinorum cum ina- ginibus Christi collatæ; imaginum usum autiquissimum esse, et ipsi Ecclesiae coævum. Quantum præ- stent sacra novæ legis, veteris testamenti sacris. LXXII. De templo Salomonica. De templo post transmigrationem Babylonicam ædificato. Quanta utriusque gloria fuerit. LXXIII. Elam templi ac veterum sacrorum gloriam evanuisse, ex quo veritas umbræ successit. Christianorum templa cum Jadrorum templis collata. LXXIV. Quantum nova sacra veteribus præstent. Judæis, templi instau- rationem negligentibus, indignatum esse Deum; quanto magis Iconomachis, templa evertentibus, LXXV. Si Christus carne assumpta homines nihil juvit, necesse esse ut vel nesciverit, vel noluerit, vel non potuerit. LXXVI. Absurdum esse primum. LXXVI. Item secundum, ac tertium. LXXVIII. Christam et scivisse, et voluisse, et potuisse salvos uos facere. LXXIX. De fide et incredulitate. Fidem Christiana- esse irreprehensibilem. LXXX. Quænam vere impura et immunda sint. Non esse repudiandas imagines ob incredulitatem ac dementiam Icono nachorum. LXXXI. De Iconomachorum pertinacia ac duritie. Octingentos annos praeterisse, ex quo imaginum culus in Ecclesia vigeat. LXXXII. Qui per euze illud tempus vixerunt, an idololatræ fuerint? quam absurdum sit id dicere. LXXXIII. Invectiva. ia Iconomachos. Operis totius epilogus. rom - Præliminaria interpretis. Appendix ad librum superiorem, sive selectæ sententiæ ac fidei regulæ, ex sacris Scripturis et ex libris sanctorum, Patrum excerpta. Præfixum est prooemium, in quo de iconomachorum temeritate circa ea quæ sunt fidei; de fugiendis vams questionibus; de fidei præstantia, etc. Testimonia Scripturarum Joannis, Pauli, Isaiae, ac sanctorum Patrum, Jo. Chrysostomi, Cyrilli Alexandrini, Basilii, Gregor Nyssensis, Dionysii Atheniens. et Athanasii. - DISSERTATIO DE CONSTANTINI COPRONYMI, QUI A NICEPHORO MAMONAS EST APPELLATUS, VITA, MORIBUS, DOCTRINA, AC SCRIPTIS. Antirrheticus liber, seu refutatio ineptiarum quas irreligiosus Mamonas contra salutarem Dei Verbi incarnationem indocte et impie effutivit, capitibus L. 1. Procemium. Duplex crimen orthodoxis objectum esse ab Iconomachis; primum, quod idolis servirent: alterum, quod Christi corpus, lauquim circumscriptum, pingerent. De primo actum supra: de secundo, actum iri in hoc et sequentibus An- tirrheticis. II. Invectiva in Iconomachos. III. Eos idem cum Manele sentire. IV. Item cum Ario. V. Reno- vari ab iis varias hæreses. VI. Generalía concilia nibili ab iisdem facta. VII. Argumenta eorum futilia esse, ac vix refutatione digna, confundi autem ab iis illas voces, äypantov et anepiɣpantov. VIII. De libro dogmatico, cujus auctor Mamonas, quo ordine, qua methodo sit scriptus. IX. Proœmium illius libri, ut Mamonas simulata pietate benevolentiam captet. X. Ad illa Mamouæ verba : Sancta Dei et catholica nostra Ecclesia; eamdem Ecclesiam ab illo et catholicam vocari, et idolicam, seu idolis ad- dictam. De Mamonæ impietate et sævitia. XI. Ad illa Mamonæ verba: Ita traditum confitetur ; tra- ditionem ecclesiasticam ab co agnosci simul et repudiari. XII. Ad illa ejusdem verba : Non mutata diemizate în carnem, etc., incipere inde Mamonam seipsum prodere, de incarnatione Verbi male sentientem. XIII. Ad illa ejusdem verba: Etsi omnis imago derivata a prototypo aliquo noscatur : non, cohærere hec cum superioribus. De malignitate Mamona, virus suum evomere præfestinantis. XIV. Mamonas orthodoxus se initio mentitus: deinde, pro lita erroris sui turpitudine agnitus, cum graculo Æsopico, furtivis plumis nudato, comparatur, XV. Ad illa Mamonæ verba: Quamvis item ejus- dem cum effigiato naturæ, etc. Non magis have ad rem esse, quam superiora. Confundi a Mamona ima- ginem arte factam eno imagine naturali. XVI. Si imago ejusdem sit essentiæ seu naturæ cum re effigiata, quot inde sequantur absurda? XVII. Ad illa Mamonæ verba : Ut totum servetur, etc. Non esse imaginem id quod prototypo per o unia sunde sit, ac nihilo ab eo differat. XVIII. Ne logicæ quidem artis ☛ognitionem ullam Mamone esse. Eum per ignorantiam imaginis notionem penitus evertere. XIX. Ad illa Mamonæ verba: Quærimus a vobis quomodo fieri possit ut Dominus noster Jesus Christus_ (qui ex duabus naturis, corporea et incorporea, per unionem inconfusam persona una est), depingatur, hoc est, effigietur. Solutio ilias quæstionis. XX. Mamonam naturas in Christo confundere, licet inconfusas dicat: Guristum, cum Deas simul et homo sit, simul esse et ypartby el ǎypantov. XXI. Ad illa Mamonæ verba: Quoniam et alteram naturam, incorporeum, carni unitam, habet, etc. Ex eo, quod naturæ in Gusto nite sint, non sequi carnem esse incircumscriptam; inconfusam enim esse unionem. XXII. Si propter unionem hypostaticam duarum naturarum in Christo, caro incircumscripta est, sicut ipsa divinitas ; parker propter unionem naturałem trium personarum in Deo, Pater et Spiritus sanctus NOTITIA. Numeri sequentes a Cl. Boivino restituti sunt. Nam codex Colbertinus, ex quo distinctio capitum sumpta est, mutilus est hoc loco. LVIII. De Daniele propheta : ejus verha, cum explicatione et observationibus. LIX. Epilogus, sen conclusia propheticorum testimoniorum supra allatorum. Excursio in Iconomachos. LX. Utab Iconoma- chis templa ipsa profanata sint ac deformata: item sacra vestimenta ac vasa. LXI. Ne ipsis quidem libris evangelicis cos pepercisse: quid distent picture a scripturis, sive historiae pictae ab iis quæ script san. De præstantia et utilitate picturæ. LXII. Iconomachos Evangelii contemptores esse ac violatores. LXIII. Eos et Christo et sanctis bellum indixisse. Prosopopoeia. Judais pejores esse Iconomachos. LXIV. leonomachi imaginem Christi ojerunt, ut panthera hominis effigiem. Querimonia seu lamentatio ob profa - nationem templorum. Apologetici tertia pars. - LXV. Quas rationes habuisse se dicant Iconomachi destruendarum imaginum: cæ rationes refelluntur, LXVI. Utilitas imaginum. De lege Mosaica. De gratia, quæ Christo auctore legi successit. LXVII. Lex et gratia inter se collate. Non posse simul stare idololatriam et gratiam. LXVIII. Quantum gratia et veritas legi et figuris præstent. De sacerdotio Christi. De sacrificiis ab eo institutis. De tabernaculo ac ceremoniis. LXIX. Tabernaculum vetus cum novo collatum. De mediatore seu ministro. De pontifice.. de candelabro, de mensa. De pane, de sacrificio, de arca ac propitiatorio. · Prooemium fusioris dispu- tationis de Cherubinis. LXX. De Cherubinis aureis, ipsius Dei jussu fabricatis, et arcæ impositis : vene- randa fuisse simulacra illa, multis de causis. LXXI. Pretiosa esse ac veneranda ea que ad Deum peculiari aliqua ratione referuntur, et ad ejus gloriam pertinent. Imagines Cherubinorum cum ina- ginibus Christi collatæ; imaginum usum autiquissimum esse, et ipsi Ecclesiae coævum. Quantum præ- stent sacra novæ legis, veteris testamenti sacris. LXXII. De templo Salomonica. De templo post transmigrationem Babylonicam ædificato. Quanta utriusque gloria fuerit. LXXIII. Elam templi ac veterum sacrorum gloriam evanuisse, ex quo veritas umbræ successit. Christianorum templa cum Jadrorum templis collata. LXXIV. Quantum nova sacra veteribus præstent. Judæis, templi instau- rationem negligentibus, indignatum esse Deum; quanto magis Iconomachis, templa evertentibus, LXXV. Si Christus carne assumpta homines nihil juvit, necesse esse ut vel nesciverit, vel noluerit, vel non potuerit. LXXVI. Absurdum esse primum. LXXVI. Item secundum, ac tertium. LXXVIII. Christam et scivisse, et voluisse, et potuisse salvos uos facere. LXXIX. De fide et incredulitate. Fidem Christiana- esse irreprehensibilem. LXXX. Quænam vere impura et immunda sint. Non esse repudiandas imagines ob incredulitatem ac dementiam Icono nachorum. LXXXI. De Iconomachorum pertinacia ac duritie. Octingentos annos praeterisse, ex quo imaginum culus in Ecclesia vigeat. LXXXII. Qui per euze illud tempus vixerunt, an idololatræ fuerint? quam absurdum sit id dicere. LXXXIII. Invectiva. ia Iconomachos. Operis totius epilogus. rom - Præliminaria interpretis. Appendix ad librum superiorem, sive selectæ sententiæ ac fidei regulæ, ex sacris Scripturis et ex libris sanctorum, Patrum excerpta. Præfixum est prooemium, in quo de iconomachorum temeritate circa ea quæ sunt fidei; de fugiendis vams questionibus; de fidei præstantia, etc. Testimonia Scripturarum Joannis, Pauli, Isaiae, ac sanctorum Patrum, Jo. Chrysostomi, Cyrilli Alexandrini, Basilii, Gregor Nyssensis, Dionysii Atheniens. et Athanasii. - DISSERTATIO DE CONSTANTINI COPRONYMI, QUI A NICEPHORO MAMONAS EST APPELLATUS, VITA, MORIBUS, DOCTRINA, AC SCRIPTIS. Antirrheticus liber, seu refutatio ineptiarum quas irreligiosus Mamonas contra salutarem Dei Verbi incarnationem indocte et impie effutivit, capitibus L. 1. Procemium. Duplex crimen orthodoxis objectum esse ab Iconomachis; primum, quod idolis servirent: alterum, quod Christi corpus, lauquim circumscriptum, pingerent. De primo actum supra: de secundo, actum iri in hoc et sequentibus An- tirrheticis. II. Invectiva in Iconomachos. III. Eos idem cum Manele sentire. IV. Item cum Ario. V. Reno- vari ab iis varias hæreses. VI. Generalía concilia nibili ab iisdem facta. VII. Argumenta eorum futilia esse, ac vix refutatione digna, confundi autem ab iis illas voces, äypantov et anepiɣpantov. VIII. De libro dogmatico, cujus auctor Mamonas, quo ordine, qua methodo sit scriptus. IX. Proœmium illius libri, ut Mamonas simulata pietate benevolentiam captet. X. Ad illa Mamouæ verba : Sancta Dei et catholica nostra Ecclesia; eamdem Ecclesiam ab illo et catholicam vocari, et idolicam, seu idolis ad- dictam. De Mamonæ impietate et sævitia. XI. Ad illa Mamonæ verba: Ita traditum confitetur ; tra- ditionem ecclesiasticam ab co agnosci simul et repudiari. XII. Ad illa ejusdem verba : Non mutata diemizate în carnem, etc., incipere inde Mamonam seipsum prodere, de incarnatione Verbi male sentientem. XIII. Ad illa ejusdem verba: Etsi omnis imago derivata a prototypo aliquo noscatur : non, cohærere hec cum superioribus. De malignitate Mamona, virus suum evomere præfestinantis. XIV. Mamonas orthodoxus se initio mentitus: deinde, pro lita erroris sui turpitudine agnitus, cum graculo Æsopico, furtivis plumis nudato, comparatur, XV. Ad illa Mamonæ verba: Quamvis item ejus- dem cum effigiato naturæ, etc. Non magis have ad rem esse, quam superiora. Confundi a Mamona ima- ginem arte factam eno imagine naturali. XVI. Si imago ejusdem sit essentiæ seu naturæ cum re effigiata, quot inde sequantur absurda? XVII. Ad illa Mamonæ verba : Ut totum servetur, etc. Non esse imaginem id quod prototypo per o unia sunde sit, ac nihilo ab eo differat. XVIII. Ne logicæ quidem artis ☛ognitionem ullam Mamone esse. Eum per ignorantiam imaginis notionem penitus evertere. XIX. Ad illa Mamonæ verba: Quærimus a vobis quomodo fieri possit ut Dominus noster Jesus Christus_ (qui ex duabus naturis, corporea et incorporea, per unionem inconfusam persona una est), depingatur, hoc est, effigietur. Solutio ilias quæstionis. XX. Mamonam naturas in Christo confundere, licet inconfusas dicat: Guristum, cum Deas simul et homo sit, simul esse et ypartby el ǎypantov. XXI. Ad illa Mamonæ verba: Quoniam et alteram naturam, incorporeum, carni unitam, habet, etc. Ex eo, quod naturæ in Gusto nite sint, non sequi carnem esse incircumscriptam; inconfusam enim esse unionem. XXII. Si propter unionem hypostaticam duarum naturarum in Christo, caro incircumscripta est, sicut ipsa divinitas ; parker propter unionem naturałem trium personarum in Deo, Pater et Spiritus sanctus

NOTITIA quem verum esse Asterium contendunt. XVI. Veri Asterii testimonium. Naspian sancti Patres pro ypápɛ!v non imaginem. ANTIRRHETICUS III. CAPITA CONTINET LXXXIV. Antirrheticus non eodem tempore editus, quo reliqui ; multa enim continet, in superioribus jam exposita. Procemium. Stulte Iconomachos quærere unde traditum sit colendas esse imagines. I. Quemadmo- dum leouomachi, traditioni inhærentes, evangelicos libros et crucem adorant, sic orthodoxi, traditionem secuti, imagines venerantur. In iis quæ ad Deum pertinent, non argumentandum, sed credendum. II. De fide et incredulitate. Orthodoxi fidem colunt. III. Usum pingendi ipsi Evangelii prædicationi coavum esse picturam esse genus quoddam scripturæ, erudiendis simplicibus idiotisque necessarium. IV. Pi- cturæ utilitas, per quam eorum quæ Christus sive fecit, sive passus est, memoria renovatur. Evangelicae scripturæ cum historicis rerum evangelicarum picturis collata. V. Sermones ipsi nihil alind sunt nisi rerum imagines sermonibus lucem vimque addunt picturæ. De veteribus libris, in quibus adjunctæ erant sermonibus imagines. Historicæ picturæ idem valent ac historici sermones; major oculorum quam an- rium fides. Evangelica historia, imaginibus expressa, nihil aliud est, quam ipsum Evangelium. VI (0). De statua ærea, quam Christo posuit mulier sanguinis fluxu liberata. Quid de ea re dicat Asterius, in illius mulieris Encomio. Lconomiachos non Christianis, sed Judæis annumerandos. VII. De traditione non scripta. Christus suas leges non scripsit, sed animis insculptas esse voluit. Testimonium Lucæ evangelista. Mulia in Ecclesiis observantur quæ us ac traditione, non scriptura, nituntur. Enumeratio variarum traditionum. VIII. De lege et consuetudine. Traditio, id est usus, ipsis grammaticis venerabilis est. De traditione varia testimonia, ex Evangelio, ex Epistolis Pauli, ex Chrysostomo, ex Basilio Magno, ex Epiphanii scripιο Περὶ τῶν προσφερομένων ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων. Idem valere legem et con- suetudinem. IX. Contra eos qui dicunt: Quænam lex jubet imaginem Christi adorare? X. (p) De varia adoratione. XI. De Cæsaris imagine. XII. De eo quod imperatorum ipsæ imagines venerabiles sint. XIII. Ipsis Jūdais dementiores esse impios Iconomachos, qui imperium Christi excusserint. XIV. Eosdem Per- sis amentiores esse, et erode contumaciores. XV. Exemplum de adorantibus et conspuentibus imaginem Christi. XVI. Historia de sancta Maria Ægyptia. XVII. Historia de imagine Polemonis. XVIII. Verba saneti Basilii. XIX. Filius, seu Verbum, imago Patris dicitur secundum hypostasim minime dissimilent, XX. Etiam imago sensibilis, similitudinem cum forma Christi retinet. XXI. Quid sit imago, et secundura quid elxwy dicta sit? Divisio. XXII. Artificialem imaginem, ratione speciei et formas, cognominem essa prototypo. XXIII. De imagine, verba sancti Gregorii Theologi. XXIV. Verba sancti Cyrilli. XXV. Verba Saneti Dionysii. XXVI. Verba Clementis Alexandrini, e tractatu De Pascha. XXVII. Etiam Samuelem pro - phetam Christi imaginem fuisse. XXVIII. De Græcorum detestandis superstitionibus. XXIX. Ipsa simpli- cra et compositione carentia mystice effingi: proinde Christum, cum sit persona composita, composite ac materialiter eflingi posse. XXX. Sancti Patres et sacræ synodi, imaginibus ornari templa dictis factis- que curaverunt. XXXI. Filium dici imaginem Patris, cum hypostasin habeat, natura il discrepantem. Nos autem filios Dei dici adoptione et gratia, eam similitudinem habentes cum eo qui natura et potestate Fihus est, quam habent imagines cum prototypis. XXXII. Seipsos fraudant impii Iconomachi adoptione, qua per sacrum baptisma contigit eos adoptari. XXXIII. Tollentes Christi passionem, crucem ipsam si- mul tollunt. XXXIV. Quomodo sanctificantis Christi figuram impii respuunt, sanctificata autem crucis figuram colunt. XXXV. (q) Syllogismi decem; quanto pretiosior Christus propria cruce, tanto infaginem Christi pretiosiorem esse imagine ipsius crucis. XXXVI. Pretiosa ipsa ligna conculcari ab iis, contringi- que ex auro et argento eflicta phylacteria. XXXVII. Contra eos qui vetant sacris vestibus intexi imagines. XXXVIH. Contra eos qui dicunt, Christum post resurrectionem non circumscribi. XXXIX. Contra eos qm dicunt : Si id quod mortale ac corruptibile erat, mutatum est, quidni et illud quod erat circumscriptum à XL. Quid significet illud, Non facies similitudinem ullius rei, etc. XLI. Contra ees qui dicunt: Quanam lego jubetur similitudinem Dei fieri? XLII. De Abgaro et imagine Christi non manufacta. XLIII. De Persarum rege, qui, misso pictore, Christi, in urbe Bethleem mati, et sanctæ Virginis Matris imaginem videre voluit. XLIV. A Manichais et ab Arianis imagines aboleri. XLV. De iis qm avium et bestiarum imagines sacris vestibus intextas imaginibus Christ ac sanctorum æquiparant. XLVI. De iis qui demonstrationem pe- (n) Totum hoc caput Latine edidit Canisius An- tiq. lett. tom. IV, pag. 277, edit. prune. In nova antem exstat tom. II, part. u, p. 15. (p;) Editum Bibl. PP. Græco Lat., tom. 1, part. 1, tom. I edit, nova, parte ii, p. 7. sionibus; angeli quanquam formæ ac figuræ expertes, non semel patriarchis ac prophetis visi sunt. X. De angelis, qui mulieribus circa sepulcrum Christi apparuerunt; eos, quales visi sunt, tales depictos esse. De honore angelis debito. Per eos preces nostras Deo offerri. XI. Ignorare Iconomachos, quid sit pictura, quid circumscriptio, quid partós, quid replуparts: live autem non confundenda. XII. Quid sit Ypach sen pictura (n), quid replypaph, seu circumscriptio. Xill. Christum tribus modis circumscribi : non eadem esse Yoantά el replypanta. XIV. Enumeratio variarum rerum quæ, etsi circumscriptæ sunt, pingi tamen non possunt. XV. Qui virtutes pingunt, ii non pingunt proprie, sed fingunt. Iconomachorum stu- por, idem esse statuentium Ypapety ac maptypagety, aliter sentire ipsum illum, cujus auctoritate utuntur, et diser περιγράφειν, που περιγραφή, aut περιγραφική, παι ζω περιγράφος, μια γραφή Twypaços. XVII. Christus corpus habuit circumscriptam, quandiu vixit: item cam ascendit in cœlos: cum cujusmodi corpore rursum venturus est judicatum vivos et mortuos. XVIII. Christus cum viveret non ad rat corpore in duobus simul locis: neque etiam nunc, cum in cœlo sit, eum nobis corporaliter adesse. Si fuit votos, id est, incarnatus, fuit etiam in loco et circumscriptus. XIX. Qui Christum negant circumscriptum fuisse, ii Docetarum errore implicantur. Docetarum opinio de Christo crucifixo. Chri. stus cum effigiatur, non circumscribitur, sed pingitur, idque non quatenus Deus, sed quatenus homo. Si incarnatus fuit, fuit etiam circumscriptus, XX. Si propter hypostasin, quæ in Christo una est, corpus Christi esset incircumscriptum, esset ob eamdem rationem et invisibile, et incomprehensibile, idemque nec tangi posset, nec manducari. De corpore Christi in sacramento Eucharistiæ; verum illud corpus esse, Præfatio interpretis in tertium Antirrheticum. theca PP. Græc., tom. 1, pag. 278. pag. 729. NOTITIA quem verum esse Asterium contendunt. XVI. Veri Asterii testimonium. Naspian sancti Patres pro ypápɛ!v non imaginem. ANTIRRHETICUS III. CAPITA CONTINET LXXXIV. Antirrheticus non eodem tempore editus, quo reliqui ; multa enim continet, in superioribus jam exposita. Procemium. Stulte Iconomachos quærere unde traditum sit colendas esse imagines. I. Quemadmo- dum leouomachi, traditioni inhærentes, evangelicos libros et crucem adorant, sic orthodoxi, traditionem secuti, imagines venerantur. In iis quæ ad Deum pertinent, non argumentandum, sed credendum. II. De fide et incredulitate. Orthodoxi fidem colunt. III. Usum pingendi ipsi Evangelii prædicationi coavum esse picturam esse genus quoddam scripturæ, erudiendis simplicibus idiotisque necessarium. IV. Pi- cturæ utilitas, per quam eorum quæ Christus sive fecit, sive passus est, memoria renovatur. Evangelicae scripturæ cum historicis rerum evangelicarum picturis collata. V. Sermones ipsi nihil alind sunt nisi rerum imagines sermonibus lucem vimque addunt picturæ. De veteribus libris, in quibus adjunctæ erant sermonibus imagines. Historicæ picturæ idem valent ac historici sermones; major oculorum quam an- rium fides. Evangelica historia, imaginibus expressa, nihil aliud est, quam ipsum Evangelium. VI (0). De statua ærea, quam Christo posuit mulier sanguinis fluxu liberata. Quid de ea re dicat Asterius, in illius mulieris Encomio. Lconomiachos non Christianis, sed Judæis annumerandos. VII. De traditione non scripta. Christus suas leges non scripsit, sed animis insculptas esse voluit. Testimonium Lucæ evangelista. Mulia in Ecclesiis observantur quæ us ac traditione, non scriptura, nituntur. Enumeratio variarum traditionum. VIII. De lege et consuetudine. Traditio, id est usus, ipsis grammaticis venerabilis est. De traditione varia testimonia, ex Evangelio, ex Epistolis Pauli, ex Chrysostomo, ex Basilio Magno, ex Epiphanii scripιο Περὶ τῶν προσφερομένων ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων. Idem valere legem et con- suetudinem. IX. Contra eos qui dicunt: Quænam lex jubet imaginem Christi adorare? X. (p) De varia adoratione. XI. De Cæsaris imagine. XII. De eo quod imperatorum ipsæ imagines venerabiles sint. XIII. Ipsis Jūdais dementiores esse impios Iconomachos, qui imperium Christi excusserint. XIV. Eosdem Per- sis amentiores esse, et erode contumaciores. XV. Exemplum de adorantibus et conspuentibus imaginem Christi. XVI. Historia de sancta Maria Ægyptia. XVII. Historia de imagine Polemonis. XVIII. Verba saneti Basilii. XIX. Filius, seu Verbum, imago Patris dicitur secundum hypostasim minime dissimilent, XX. Etiam imago sensibilis, similitudinem cum forma Christi retinet. XXI. Quid sit imago, et secundura quid elxwy dicta sit? Divisio. XXII. Artificialem imaginem, ratione speciei et formas, cognominem essa prototypo. XXIII. De imagine, verba sancti Gregorii Theologi. XXIV. Verba sancti Cyrilli. XXV. Verba Saneti Dionysii. XXVI. Verba Clementis Alexandrini, e tractatu De Pascha. XXVII. Etiam Samuelem pro - phetam Christi imaginem fuisse. XXVIII. De Græcorum detestandis superstitionibus. XXIX. Ipsa simpli- cra et compositione carentia mystice effingi: proinde Christum, cum sit persona composita, composite ac materialiter eflingi posse. XXX. Sancti Patres et sacræ synodi, imaginibus ornari templa dictis factis- que curaverunt. XXXI. Filium dici imaginem Patris, cum hypostasin habeat, natura il discrepantem. Nos autem filios Dei dici adoptione et gratia, eam similitudinem habentes cum eo qui natura et potestate Fihus est, quam habent imagines cum prototypis. XXXII. Seipsos fraudant impii Iconomachi adoptione, qua per sacrum baptisma contigit eos adoptari. XXXIII. Tollentes Christi passionem, crucem ipsam si- mul tollunt. XXXIV. Quomodo sanctificantis Christi figuram impii respuunt, sanctificata autem crucis figuram colunt. XXXV. (q) Syllogismi decem; quanto pretiosior Christus propria cruce, tanto infaginem Christi pretiosiorem esse imagine ipsius crucis. XXXVI. Pretiosa ipsa ligna conculcari ab iis, contringi- que ex auro et argento eflicta phylacteria. XXXVII. Contra eos qui vetant sacris vestibus intexi imagines. XXXVIH. Contra eos qui dicunt, Christum post resurrectionem non circumscribi. XXXIX. Contra eos qm dicunt : Si id quod mortale ac corruptibile erat, mutatum est, quidni et illud quod erat circumscriptum à XL. Quid significet illud, Non facies similitudinem ullius rei, etc. XLI. Contra ees qui dicunt: Quanam lego jubetur similitudinem Dei fieri? XLII. De Abgaro et imagine Christi non manufacta. XLIII. De Persarum rege, qui, misso pictore, Christi, in urbe Bethleem mati, et sanctæ Virginis Matris imaginem videre voluit. XLIV. A Manichais et ab Arianis imagines aboleri. XLV. De iis qm avium et bestiarum imagines sacris vestibus intextas imaginibus Christ ac sanctorum æquiparant. XLVI. De iis qui demonstrationem pe- (n) Totum hoc caput Latine edidit Canisius An- tiq. lett. tom. IV, pag. 277, edit. prune. In nova antem exstat tom. II, part. u, p. 15. (p;) Editum Bibl. PP. Græco Lat., tom. 1, part. 1, tom. I edit, nova, parte ii, p. 7. sionibus; angeli quanquam formæ ac figuræ expertes, non semel patriarchis ac prophetis visi sunt. X. De angelis, qui mulieribus circa sepulcrum Christi apparuerunt; eos, quales visi sunt, tales depictos esse. De honore angelis debito. Per eos preces nostras Deo offerri. XI. Ignorare Iconomachos, quid sit pictura, quid circumscriptio, quid partós, quid replуparts: live autem non confundenda. XII. Quid sit Ypach sen pictura (n), quid replypaph, seu circumscriptio. Xill. Christum tribus modis circumscribi : non eadem esse Yoantά el replypanta. XIV. Enumeratio variarum rerum quæ, etsi circumscriptæ sunt, pingi tamen non possunt. XV. Qui virtutes pingunt, ii non pingunt proprie, sed fingunt. Iconomachorum stu- por, idem esse statuentium Ypapety ac maptypagety, aliter sentire ipsum illum, cujus auctoritate utuntur, et diser περιγράφειν, που περιγραφή, aut περιγραφική, παι ζω περιγράφος, μια γραφή Twypaços. XVII. Christus corpus habuit circumscriptam, quandiu vixit: item cam ascendit in cœlos: cum cujusmodi corpore rursum venturus est judicatum vivos et mortuos. XVIII. Christus cum viveret non ad rat corpore in duobus simul locis: neque etiam nunc, cum in cœlo sit, eum nobis corporaliter adesse. Si fuit votos, id est, incarnatus, fuit etiam in loco et circumscriptus. XIX. Qui Christum negant circumscriptum fuisse, ii Docetarum errore implicantur. Docetarum opinio de Christo crucifixo. Chri. stus cum effigiatur, non circumscribitur, sed pingitur, idque non quatenus Deus, sed quatenus homo. Si incarnatus fuit, fuit etiam circumscriptus, XX. Si propter hypostasin, quæ in Christo una est, corpus Christi esset incircumscriptum, esset ob eamdem rationem et invisibile, et incomprehensibile, idemque nec tangi posset, nec manducari. De corpore Christi in sacramento Eucharistiæ; verum illud corpus esse, Præfatio interpretis in tertium Antirrheticum. theca PP. Græc., tom. 1, pag. 278. pag. 729. (0) Editum a Combelisio in Auct. novo B.l∙lio- (9) Canisius, Antiq. Lect. tom. IV, pag. 214; (0) Editum a Combelisio in Auct. novo B.l∙lio- (9) Canisius, Antiq. Lect. tom. IV, pag. 214;

31 S. NICEPHORUS PATRIARCHA CP. 32 - fragmenta contra imagines protulerunt Iconomachi. - Præfatio ad Macarii Magnetis opera. De Macario Magnete testimonia recentioram scriptorum. De Macario Magnete veterum testimonia, seu de verbis Macarii Magnetis, quæ Iconomachi contra imagines sacras impie usurpaverant, antistitum orthodoxorum judicium. - - - - Procemium. Non esse temere cuilibet doctrinæ credendum, sed ei tantum, quæ cum sacris Scripturis congruens sit. De mala fide Iconomachorum qui testimonia trunca ac mutila, vix indicatis auctoribus examinanda (sancto Nicephoro) miserant. De testimonio ex apocriticis Macarii sumpto. De ma- nuscripto codice vetustissimo in quo continebantur apocritica Macarii. · De Macario ipso, cujus fue- » rit, et quo tempore vixerit. - Excerpta ex apocriticis Macarii, sive ex ejus dialogis cum Græco sive ethnico. Ostendit sanctus Nicephorus, quæcunque Macarius in iis libris de imaginibus disputavit, non Brevis pertinere ad imagines Christi vel sanctorum, sed ad profanas gentilium deorum imagines. præfatio interpretis. - nom, etc. - - Sancti Nicephori Antirrheticus liber. Contra eos, qui divinam imaginem idolum nominare impie ausi sunt. Item, quid sit ypandy xal nepiуpartóv? Et quomodo intelligendum illud: Non facies ullam imagi- Item observanda esse ea, quæ a Patribus tradita sunt: denique testimoniorum, quæ ab Ecclesiæ hostibus impie usurpata sunt, confutatio. ril. - - - - - - - - - - - Prooemium. Propositum sibi esse veram doctrinam confirmare, adversariorum autem errores refellere. Servanda esse ea, quæ a majoribus tradita et longo usu confirmata sunt. Orthodoxos stabili funda- mento niti; hæreticos autem non ita. De Ecclesia. Orthodoxorum et hæreticorum vie quam diversæ sunt. Iconomiachorum mores. Incarnationis mysterium ab Iconomachis aboleri. Eorum sævitia. · Cap. I. De crimine idololatriæ orthodoxis objecto.- Persecutio contra orthodoxos excitata quem exitum habue Cap. II. Iconomachos, postquam idololatriæ arguere orthodoxos frustra conati sunt, alia via aggredi, et mota de circumscripto controversia, incarnationis mysteriam oppugnare, ac Valentini et aliorum errores amplecti. - Cap. III. Iconomachos objicere orthodoxis illa verba legis Mosaicæ: Non facies omnem similitudinem, etc. Ilius objectionis solutio. -Legem illam, Non facies similitudinem, etc., datam esse Judæis post exitum ex Ægypto, ne Ægyptiorum idololatriam imitarentur. Quæ in lege scripta sunt, ea ad Judæos pertinent, non ad Christianos. Lex imagines coli vetat, quadrupedum scilicet, ac cæterarum creaturarum, non autem Christi. Iconomachi non statuunt ullum discrimen inter imaginem Christi et imaginem creaturæ, ac proinde nec inter Christum et creaturam. Cap. IV. Quam procul absit ab orthodoxis idololatria crimen. Non licuisse Judæis Deum edingere, quod eam non vidissent; Christianis autem licere, quia viderint, - Cap. V. Lege vetitum esse, ne fierent simulera tv Tepixo- guiwy, non autem zwy STеpxoopiwy. De tabernaculo, propitiatorio, et Cherubinis. Imagines Judaicæ, cum iis, quas Christiani venerantur, collata. Ipsi leonomachi crucem adorant, quæ nil aliud est quam imago passionis Christi. Cap. VI. Iconomachos traditionis et longi usus nullain habere rationem. Imaginum cultum antiquissimum esse. Melius facturos fuisse Iconomachos, si scripta Christianorum ac SS. Patrum legissent, a quibus eæ quaestiones jam examinatæ essent, Cap. Vil. Lonomachorum dicta adeo futilia esse, ut ne refelli quidem digna sint. Imaginum cultum, Christi et apostolorum totiusque Ecclesiae aucto- ritate constitutum, traditione ac longo usu confirmatum, ipsi denique rationi consentaneum esse. De sancto sudario. De Iconomacborum incredulitate. Cap. Vill. Imaginum cultum non ideo esse rejicien- dum, quod lege non sit constitutus. Cap. IX. De testimoniis quibus utuntur Iconomachi ad errores suos astruendos. Eos noctu pugnantibus similes esse. Cap. X. Testimonia sancti Joannis Chryso stomi ab Iconomachis contra imagines productum, ex Commentariis ejus in Evangelium Matthæi. Videtur Mens Chrysostomi autem eo loco sanctus Chrysostomus dammare picturam, et artem xxxv. · declarata ex aliis ejusdem scriptis. Nicephori observationes. Verba prophetica com sancti Chrysostomi verbis congruentia. Ex libro Exodi verba, quibus commen- - Verba Basilii Magni eodem pertinentia. dantur variæ artes, veluti textorum, sculptorum, etc. - Artes illas, de quibns actum supra, non esse per se malas, sed abusu tantum, neque id ignoravisse sanctum Chrysostomum. Quatenus eæ artis utiles sint, quatenus inutiles ac perniciosæ. Sanctum Chrysostomium non fuisse ab imaginum cultu aversum. - Sancti Chrysostomi tempore ornata fuisse picturis texturisque variis templa et ipsa altaria. Testimonium De aurificum arte; eam laudabilem esse, si templis, non mulierculis ornandis servial. sancti Nili ex ejus epistola ad Olympiodorum de picturis, quatenus ornandis templis utiles sunt, vel non De pravis vanisque artibus, Iconomiachorum crudelitas, luxus, fastusque. Iconomachos pi- cturæ infensos esse, quatenus templis decorandis servit : non autem quatenus eorum luxui ac fastui blanditur, contra quai sanetis Patribus visum est. Sanctum Chrysostomum suam de supradictis arti- bus, pictoria nempe et statuaria, opinionem tum alibi clarius indicasse, tum in vicesima, sen, ut alii numerant, duodecima oratione Els toùs àvôpiávras. Item in decima et sexta decima. Verba sancti Chryso- Atomi. - Cap. XI. Testimonium Methodii Myrorum, vel Patarorum Lyciæ episcopi, ab Iconomachis contra imagines productum, ex oratione [spl avastassw;. Diversam esse rationem prolanarum sacrarum- que picturarum; utrasque autem ab Iconomachis confundi. – Iconomachorum impietas in imagines. Noa intelligi ab iis Methodii sententiam. Eum loqui de pictoribus qui ad voluptatem et ambitiosum ornatum pingunt. Non ideo contemnendam pietorum artem, quod colores facile deleantur: nec corruptis imagi- Quæ Methodis nibus ipsa quoque archetypa corrumpi. De varia significatione vocis εἴδωλον. contra sophistas dixerit in oratione supra memorata, ea in Iconomachos aptissime cadere. locis, in quibus Methodins mentem suam apertius indicavit. Eadem ab iisdem scriptoribus et laudari Methodii verba ex et vituperari, prout exigit propositi argumenti ratio, ac pro variis circumstantiis. cadean oratione ad statuariorum laudem pertinentia. - Iconomachi pejores quam idololatræ. Nam bi suorum numinum profana simulacra coluerunt. Iconomachi autem sañelas ac venerandas imagines ludi- brio habuerunt. Methodii verba de pictura et coloribus. Ejusdem verba ad sculpturam pertinentia, Alia ejusdem verba de imaginibus. utiles. - - - -- - - - - - - - - - - - - - De altis Dissertatio, cujus duæ partes. Prima de pseudosynodo Copronymiana. Altera de conciliis genera.ibus, et að quem spectet congregate concilium: de quodnam universale et œcumenicum dicatur. Liber antarheticus, cujas dae partes. Prima. Refutatio et eversio decreti illegitimi et pseudonymá

37 VITA. studio Dionysii Petavii e societate Jesu, cum ejusdem netis chronologicis. Parisi 1016; et „graphia regia 4648. Opera dubia S. Nicephori patriarchæ Cp. 38 ex typo- Interpretamenta somniorum secundum ordinem alphabeti, versibus iambicis. Edita a Nicalao Riguitio post Oneirocriticon Astrampsychi, eodem quo Oneirocriſicon Artemidori volumine. In quarto Lutetiar, ex officina Claudii Morelli, 1603. Macarius Magnes, seu de Macario Magnete, auctore vetustissimo, veterum ac recentiorum testimonia. Item fragmenta ex 'ejusdem libris excerpia, pleraque nunc primum e manuscriptis codicibus deprompta. Index eorum, quæ hoc libello continentur. - Macario, Magnetum episcopo. III. De verbis Macarii Magnetis, quæ leonomachi contra imagines sacras protulerant. Antistitum orthodoxorum disputatio. qua continentur multa ex ejusdem libris apocriticis excerpta. IV. Testimonia recentiorum. Item Fragmenta apocriticorum, a Turriano et aliis quibusdam recentioribus edita. V. Fragmenta commentarii ejusdem Macarii Magnetis in Genesiin, ex ms. codice eminentissimi cardinalis Ottoboni desumpta. Hactenus conspectus operum S. Nicephori CP ol. ab Anselmo Bandurio junctim edendorum. S. NICEPHORI CP. PATRIARCHÆ VITA. (Acta Sanctorum Bolland., Martii tom. II, die 13, p. 291 et 704.) - COMMENTARIUS PRÆVIUS. - A Februarii ad Vitam sancti Tarasii, in qua asserit se hujus discipulum fuisse in arte poetica et car- minibus pangendis exercitatum, sacras ejus concio- nes celeri calamo excerptas in codicem retulisse, ac demum morienti astitisse. Successit sancio Tarasio Nicephorus, quem patrem suum appellat Ignatius, seque ejus filium agnoscit sub initium Vitæ, et ite- rum sub finem ex singulari veneratione omnes interioris animi sensus effundit, et quod aliquando in hæreseos errorem attractus fuerit, deplorat, ejusque patrocinio atque exemplo se ad viam veritatis reductum indicat. Nonnulla de eo in epi- stola interpretis mox danda continentur. Cæterum eadem Acta damus more nostro in capita et nu- meros distincta, et uberioribus notationibus ex antiquis scriptoribus illustramus. Posteriora Acta conscripsit Theophanes presbyter et præpositus, in quibus paucis perstringuntur ea quæ ad vitam et exsilium spectant, quod ea essent a dicto Ignatio accurate narrata: at quæ postmodum in solemni translatione corporis peracta sunt, tradit auctor coævus, uti ex epilogo colligimus, ubi ad arcam translati corporis cum desiderio accedit, et opem ejusdem invocat, ut Ecclesia sancta in tranquilli- tate, quam tunc sub sancto Methodio nacta eral, possit perseverare. Dedimus 12 Martii Acta sancti Theophanis, presbyteri etiam et præpositi, imo et illustris scriptoris, sed quem circa annum 720, quo tempore Nicephorus in exsilio superat, vita functum fuisse diximus. Alius ergo hic noster Theo- phanes est et aliquanto junior : cujus elucubra- tionem Græcam de sancto Nicephoro reperit în bi- bliotheca Veneta Aloysius Lipomanus, atque a Pe- tro Francisco Zino Latine redditam edidit Vil tomo phori patriarchæ Constantinopolitani apud Latinos et Græcos: de quo Tabulæ Martyrologii Romani ista habent: Contantinopoli, Sancti Nicephori episcopi, qui, paternarum traditionum propugnator acerrimus, Leoni Armeno imperatori Iconoclastæ pro cultu sanctaruni imaginum se constanter opposuit, a quo multatus exsilio, ibidem quatuordecim annis lon- gum ducens martyrium, migravit ad Dominum. › Agunt de eodem Molanus, Felicius, Canisius, Ghi- uius aliique. Est antem hic dies, ut infra in Actis posterioribus legitur, duplici re memorabilis, quod tune in exsilium ejectus fuerit, at potissimum, quod sacrum ejus corpus Constantinopolim relatum, ma- nibus sancti Methodii, in celeberrimo Apostolorum templo, in sepulcro recens exstructo hoc tertio Idus B Martii compositum fuerit. Græci in suis Menæcis excusis ac manu exaratis celebrant hoc die eam- dem corporis translationem, encomio ex eisdem Actis desumpto. At primaria ejus solemnitas pera- gitur die secundo, Junii, quo exsul hac mortali vita exutus, ad immortalem æternamque beatitudinem loriosus migravit. Quæ tum Græci longo et illustri Encomio proferunt, ac variis odis et hymnis decan- tant, in prioribus Actis continentur. Græcorum exemplo ad eumdem diem refertur a Molano in Auctario Usuardi et Ferrario in Catalogo generali. tenus inedita scripsit Ignatius, teste Suida, dia- conus et vasorum custos Magnæ Ecclesiæ Constan- tinopolitanæ, dein factus Nicænæ metropolitane Grammaticus. Hie, addit idem Suidas, scripsit Vitas Tarasii et Nicephori, sanctorum et beatorum patriarcharum, › et alia plura, ut diximus 25 i C 1. Præfatio Joannis Boivinii, de Macario Magnete et de ejus operibus. - II. Testimonium Photii de 1. Celebris est hic dies veneratione sancti Nice- 2. Acta, ut diximus, duplicia damus, priora hac-

Α μίαν ἠκόνησε, τοῦτο τῷ λόγῳ τὴν ἀφασίαν ἐκίνησε, Τ τοῦτο πρὸς τὸ τῆς μονῳδίας ατόπημα τὸν λογισμὸν ἐξεκύλισε. Διὰ τοῦτο (εἰ μὴ τῶν ἁγνωμόνων ἐδεδίειν δ τὸ ἔγκλημα, Πατρὸς ἀποιχομένου παῖδα σιγαν προαι- ρούμενον, καὶ παραπέμπειν οὕτω μέγα θαύμα, μηδα μῶς τῷ μοδίῳ τῆς λήθης κρυβῆναι δυνάμενον) ἔπεισα ἂν ἐμαυτὸν τῷ τῆς ἀμαθίας νέφει ἐγκαλυπτόμενον, καὶ τῇ θυέλλῃ τῆς ἁμαρτίας, ὡς ὁ παλαιὸς ἐκεῖνος λαὸς ἀνειργόμενον, μὴ προσθῆναι τῷ ὄρει τῶν ἀρε τῶν τοῦ ἀνδρὸς, μηδὲ θίγειν τι αὐτοῦ τῷ ἀναξίῳ τοῦ ἐγχειρήματος, θηριώδης τῇ τόλμη δεικνύμενος, καὶ λίθοις ἢ βολίσι καταλευστούμενος ἢ βαλλόμενος. Ὅμως δ' οὖν τὸ τῆς προαιρέσεως εὐτελὲς ἐνδεικνύ- μενος, καὶ τὴν καρδίαν ἐντὸς ὑπὸ τοῦ πόθου φλεγό μενος, καὶ τὸ κατὰ δύναμιν φίλον ὂν Θεῷ παιδευόμε νος, ἑαυτὸν, ὡς οἷόν τε, ὡς τὸν τῶν ἐγκωμίων βυθὲν τοῦ πανευφήμου καθῆκα Πατρός. 'Αλλά μοι εἴη, διὰ τῶν ὑμετέρων πρὸς τὸ κρεῖττον ἐντεύξεων, τὴν κε κρυμμένον ἐν αὐτῷ μαργαρίτην ἑλεῖν, καὶ ἀκινδύνῳ νεῖ ἀνανήξασθαι καὶ πλοῦτον τοῖς ποθοῦσιν ἡμῖν ἀπεμπολῆσαι ἀκήρατον. Αδικοίην γὰρ ἑαυτὸν, εἰ παρ' αὐτοῦ τὴν ἀφορμὴν τοῦ λέγειν δρεψάμενος, μὴ τὴν ἐκ λόγων ἀντίδοσιν εἰσενέγκοιμι. β'. Δεῦρο δὴ οὖν, τὸν θρήνον ἀφέντες τῷ λόγῳ προσίωμεν, καὶ τὰ τῷ θεοφόρῳ βεβιωμένα, ὥσπερ τινὰ κοινὸν ἀρετῆς πίνακα, τοῖς φιλοκάλοις προστή- σωμεν. Πᾶσι γὰρ ἔσται πρὸς ἡδονῆς καὶ ὠφελείας, οἷς ἐν ἔρωτι τὸ ἀγαθὸν διεσπούδασται καὶ τὰ τῆς ακραιφνούς πίστεως στέργεται δίγματα, τὸ ἰσχυρὸν τῆς ἀληθείας καταφανές προδεικνύντα, καὶ τὰ νεύρα τῶν οὐκ ὀρθῶς πρὸς ταύτην δρώντων εκκόπτοντα. Περιέξει γὰρ καὶ (1) ἀμηγέπη μνήσεται, οὐ μόνον ὅσα ἐν ἤθεσι καὶ τρόποις αὐτῷ σεμνοτέροις κατώρ θωται, ἀλλὰ καὶ ὅσα ὑπὲρ αὐτῆς ἀληθείας μέχρις αἵματος κατηγώνισται, Πάντας δὲ τοὺς τῆς ὀρθοδο ξίας τροφίμους εἰς ἀκρόασιν ἔχειν ἐθέλω καὶ ἤδομαι οὓς ἡ Ἐκκλησία, τὴν ἑαυτῆς θηλήν, την διδασκα λίαν, φημί, τῶν κρειττόνων (2) γυμνώσα τα, τῆς πνευ- ματικῆς καὶ τελείας τροφῆς πρὸς διάκρισιν τοῦ και λοῦ τε καὶ χείρονος ἐνεφόρησεν. Εκείνους δὲ διωθοῦ μαι καὶ ἀποπέμπομαι, ὅσοι δόξῃ μοχθηρά προκατ ειλημμένοι, απεναντίας τῷ Πατρὶ παρεφρόνησαν, ὥσπερ ἀμέλει τὸν θεμέλιον τῆς Ἐκκλησίας ἄλλως παρασαλεύειν πειρώμενοι, καὶ προφητικῶς εἰπεῖν, ἐδαιδείην. Καθαρούς, ἀδόλους λόγους μνησθήσεται· ἀμιγέσι, λόγοις, ἀμηγέπη τὴν ἑαυτῶν ἐλπίδα τῷ ψεύδει πιστεύσαντες· οὐδὲ γὰρ περὶ αὐτὸν πονηρῶς διακείμενοι, καὶ πᾶν ὅ τι οὖν κατ' αὐτοῦ δεινὸν μελετήσαντες, τοῖς εἰς αὐτὸν ἐπαίνοις ἡσθείησαν ἂν, ἢ συγκατάθοιντο πώποτε. Βδέ λυγμα γὰρ ἁμαρτωλοῖς, ὡς Σολομῶντι καὶ τῇ ἀλη θείᾳ δοκεῖ, θεοσέβεια. Ταῖς γὰρ ἄρκυσι τῶν ἀφύ- μνάσασα, S. NICEPHORI PATRIARCHEÆ CP. len ad laudationem linguam effecit. Ea res esl, quæ orationis vim mutam reddidit en að næníæ planctum absonum, animum devocavit. Idcirco, nisi me ingratæ indolis crimen deterreret, ea sci- licet ratione, quod defuncto patre filius silentium amplectatur, magnumque adeo miraculum, quod nullo oblivionis modio obtegi possit, neglectim præ- tereat; hoc utique mili ipse consulto imperaturus eram, ut quem ignorantia nubes contegal longius. que velut antiquum illum populum peccati procella arceat, ad viri virtutem haudquaquam accederem, ejusve aliquid contingerem: ne, qui indigno conatu bestiam audacia præferrem, lapidibus jaculisque confoderer ac obruerer. Semel tamen animi exili- tate detecta, intusque flagrante animi desiderio, cum Deo acceptum sciam, quod e virili sit, me ipse, B quoad licuit, in celebratissimi Patris laudes, velut in profundum demisi gurgitem. Faxit vero vestris ad ipsum supplicationibus divinum nomen, ut in eo latentem margaritam capere, avimoque sospite emergere liceat, ac nobis desiderantibus incorru· pias divitias commutare. Mibi ipse iniquus fuerim, misi ab eo assumpto dicendi argumento, eam, quæ dicendi arte constat, vicem ei rependerim. C ad orationem accedamus, divinique viri gesta per vitam, velut communem quamdam virtutis tabel- lam, æqui honestique studiosis proponamus. Cun- ctis enim cum voluptati tum commodo futura sunt, quibus boni amor cumprimis curæ est, ac sincera fidei doctrina arridet: quia scilicet veritatis vim ac robur palam prætendunt; iisque, qui minus recte ad eam collineant, nervos exsciudunt. Complecte- tur enim ac collectis undique monumentis referet, non tantum quanta is præclaris moribus vitaque rite instituta poregerit, sed etiam quantum tuenke veritatis causa ad sanguinem usque desudarit. Velim autem, summeque gratum habeam, ut orthodoxæ fidei alumnos omnes auditores habeam, quotquot suo Ecclesia ubere, potiorum, inquam, doctrina exercitatos, spiritali ac solido cibo, ad boni mali- que discretionem implevit. Illos vero procul abigo :c subnioseo, quotquot sinistra opinioni addicti, aliler, ac Pater, senserunt; velut nimirum qui Ecclesiæ pasim frustra couentur conculere, suan- D que ipsorum spem, ut verbis propheta loquar, vendiderint mendacio : neque enim qui male in virum affecti sint, inque illum quidvis sinistrum reditentur, ejus libenter laudes audient, eisve præ- stabant assensum. Exsecratio enim peccatoribus, ut Salomoni placet s ac veritati videtur, cultura Isai. xxv, 15. ' Eccli. 1, 32. ms. nis causa in margine scripserat, ut forte legendum sit subintellige oratione sincera et non fucala. Ex niente tamen interpretis correxi. sed retenta originali scriptione hic sensus est quos ecclesia, sua eis denudans ubera, doctri- mam, inquam, sauiorem, etc. 2. Eia igitur, omisso tantisper luctu næniaque, (1) MS. Αμιγίση μιμνήσεται. Allatius explicatio (2) Videtur interpres pro γυμνώσασα legisse γυ-

καὶ συνήγαγες". καὶ οὕτω λιμώττοντα ἐπελθόντες ἀνεῖλον, Σειρόην δὲ τὸν τούτου υἱὸν βασιλέα Περσῶν ἀνηγόρευσαν· ὃς εὐθὺς πρὸς Ἡράκλειον διαπρεσβεύεται δῶρά τε ἐξέπεμψεν ὡς σπείσεσθαι αὐτῷ. γράφει δὲ πρὸς αὐτὸν ἑνοῦσθαί τε ἀλλήλαις τὰς ὑπ' αὐτοὺς πολιτείας καὶ εἰρήνην παρὰ θεοῦ ἀσπάζεσθαι, ὡς ἑκάστην καθ' ἑαυτὴν ἡσυχάζειν. ᾧ ἀντέγραφε καὶ Ἡράκλειος, τέκνον τὸν Σειρόην καλῶν, καὶ ὡς οὐκ ἦν αὐτῷ ποτε κατὰ γνώμην βασιλέα τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἐκπεπτωκέναι· διὸ οὐδὲ Χοσρόην. "ἀλλ' εἰ καὶ πλεῖστα καὶ κάκιστα Ῥωμαίοις καὶ Πέρσαις ἐπέδειξεν, ἔσπευσα ἄν", ἔφασκε, "περισωθέντα, εἰ καὶ τὰ μάλιστα ἐπικρατέστερος ἐγενόμην, εἰς τὴν αὐτοῦ ἀποκαθιστᾶν βασιλείαν. θεὸς δὲ τὴν ἐκείνου πρόθεσιν ἐγνωκὼς μετῆλθεν αὐτῷ ἀξίαν τὴν δίκην, ὡς μὴ τῶν πολλῶν γενέσθαι κατάλυσιν, ἡμῖν νῦν τὴν ἕνωσιν παρασχόμενος". περί τε τῶν ζῳοποιῶν ξύλων ὧν εἷλε Σάρβαρος ἐξ Ἱεροσολύμων λιπαρῶς ἐπέκειτο ἐπιζητῶν· (ὁ δὲ ὑπέσχετο δώσειν, εἴπερ αὐτῷ κατάφωρα γένοιτο·) περί τε τῶν πρεσβευτῶν οὓς Σάϊτος πρὸς Χοσρόην ἀπήγαγε δόλῳ, ὡς Λεόντιος μὲν κοινῷ θανάτῳ ἐτελεύτα, τοὺς δὲ ἄλλους Χοσρόης ξύλοις ἔκτεινεν, αἰσθόμενος αὐτὸν Ἡράκλειον εἰς τὴν Περσικὴν εἰσβαλόντα. Εὐθὺς οὖν Σειρόης ἐτελεύτα, κρατεῖ δὲ τῆς βασιλείας Περσῶν Καβόης, ὅστις μετ' οὐ πολὺ τέθνηκε. μεθ' ὃν βασιλεύει Περσῶν Ὁρμίσδας, ὃς καὶ αὐτὸς διαπρεσβεύεται πρὸς Ἡράκλειον, τόν τε ἴδιον υἱὸν σὺν χρήμασι καὶ δώροις πολυτιμήτοις πρὸς αὐτὸν ἀπέστειλεν. ἐσήμαινε δὲ διὰ γραμμάτων τάδε "ὃν τρόπον λέγετε τὸν θεὸν ὑμῶν δοθῆναι γηραιῷ τινι ἀνθρώπῳ Συμεὼν εἰς τὰς ἀγκάλας, οὕτως καὶ τὸν δοῦλόν σου τὸν υἱόν μου δίδωμι εἰς τὰς χεῖράς σου. γνοίη δὲ θεὸς ὃν σέβῃ, ὡς ποιήσεις αὐτῷ". ὁ δὲ δεξάμενος μεγάλως ἐτίμησε, καὶ εἶτα τελευτήσαντος Ὁρμίσδου βασιλέα Περσῶν ἐτίμησε. Σάρβαρος δὲ ἀκούσας ὅτι Χοσρόης καὶ Σειρόης, Καβόης καὶ Ὁρμίσδας ἐτελεύτησαν, ἐκ τῆς Ῥωμαίων ὑπενόστει χώρας γράφει τε ἀπολογίαν πρὸς Ἡράκλειον, ὡς οὐχ ἑκὼν ἀλλὰ γνώμῃ τοῦ ἀποστείλαντος ἔπραττεν ἅπερ εἰς Ῥωμαίους πεποίηκε, παραγενέσθαι δὲ αὐτὸν ἐξῄτησε καὶ ὡς δοῦλον παρίστασθαι. λόγοις τε πίστεως παρὰ βασιλέως βεβαιωθεὶς ἥκειν πρὸς αὐτὸν καὶ χρήματα ἐκ Περσίδος διδόναι ὑπισχνεῖτο, δι' ὧν πάλιν καινίζοιντο ὅσα ἂν αὐτὸς ἐν χώρᾳ τῇ Ῥωμαίων κατεστρέψατο. ἐν τούτοις ἐπιβουλεύεται καὶ ἀναιρεῖται ὁ υἱὸς Ὁρμίσδου, καὶ Σάρβαρος παρὰ βασιλεῖ τὴν Περσῶν ἀρχὴν ἐξαιτεῖ. ὁ δὲ ἐδίδου, καὶ ἀλλήλοις συνετίθεντο πάντα τὰ ἐκ Ῥωμαίων ὑπὸ Πέρσαις γενόμενα Ῥωμαίοις ἀνασώζεσθαι. εἰρήνης τε βραβευθείσης εὐθὺς τήν τε Αἴγυπτον καὶ πᾶσαν τὴν ἀνατολικὴν γῆν Ῥωμαίοις ἀποδίδωσι Σάρβαρος, τοὺς ἐκεῖσε Πέρσας ἐξελών, τά τε ζῳοποιὰ ξύλα πρὸς βασιλέα στέλλει. Ἡράκλειος δὲ Νικήταν υἱὸν Σαρβάρου πατρικίου ἀξίᾳ ἐτίμησε Νίκην τε τὴν θυγατέρα αὐτοῦ Θεοδοσίῳ τῷ ἐκ Μαρτίνης υἱῷ αὐτοῦ γαμετὴν πεποίηκε. Γρηγορίαν τε τὴν θυγατέρα Νικήτα ἐκ Πενταπόλεως ἐνέγκας Κωνσταντίνῳ τῷ βασιλεῖ Ῥωμαίων ζεύγνυσιν· ἣν δὴ καὶ προμνηστευσάμενος ἦν περιόντος ἔτι τοῦ αὐτῆς πατρός. Ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἐκ τοῦ Αἰθρίβου λεγομένου Σαρακηνοὶ διεφαίνοντο (χώρα δὲ τοῦτο τῆς εὐδαίμονος Ἀραβίας) καὶ τὰ ἐκεῖσε χωρία προσπελάζοντα ληΐζεσθαι ἐπεχείρουν. Ἡράκλειος δὲ τὴν θυγατέρα Εὐδοκίαν τοῦ Βυζαντίου ἐξιέναι ἐπέτρεψεν ὡς τῷ Τούρκῳ ταύτην κατεγγυήσας· καὶ ἐπειδὴ ἔγνωστο ὅτι σφαγῇ ὁ Τοῦρκος ἀνῄρητο, ταύτην ὑποστρέφειν ἐκέλευεν. ὑπάρχοντι δὲ Ἡρακλείῳ ἐν τῇ Περσικῇ ἐτελεύτησαν αὐτῷ δύο υἱοὶ καὶ θυγατέρες δύο. αὐτὸς δὲ λαβὼν τὰ ζῳοποιὰ ξύλα ἐσφραγισμένα, καθάπερ ἐλήφθησαν, διαμείναντα πρὸς τὰ Ἱεροσόλυμα ἀφίκετο, καὶ Μωδέστῳ τῷ ἀρχιερεῖ καὶ τῷ αὐτοῦ κλήρῳ ταῦτα ὑπέδειξεν. οἱ δὲ τὴν σφραγῖδα σώαν ἐπεγίνωσκον· καὶ ὡς ἀνέπαφα καὶ ἀθέατα βεβήλοις καὶ μιαιφόνοις χερσὶ τῶν βαρβάρων διετηρήθησαν, εὐχαριστήριον ᾠδὴν τῷ θεῷ ἀνέθεσαν. τήν τε κλεῖδα τὴν ἐπ' αὐτοῖς ὁ ἱεράρχης μείνασαν παρ' αὐτῷ ἤγαγε, καὶ ἀνοιγέντα προσκυνοῦσιν τὴν τοῦ συνοίκου μακαρίαν τελείωσιν ἐφ' ἱκανὸν χρό νον τῷ παιδὶ συμβιώσασα, ἄρτι τότε τῆς ἐγκυκλίου παιδείας εφαπτομένῳ, καὶ τὴν διὰ χειρῶν καὶ μέσ λανος τέχνην πονουμένῳ. Ηρέθη γὰρ ὑπογραφεύς τοῖς τῶν κρατούντων μυστηρίοις υπηρετούμενος, οὕτω γὰρ παρὰ τῇ Αὐτονίδι διαλέκτῳ τὸ ᾿Ασηκρῆς τις δνομα, ὁ ἐπὶ τῶν μυστηρίων μεθερμηνεύεσθαι βούλεται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ἐν τῇ τῆς ἀρχιερωσύνης λυχνίᾳ τὸν ἑαυτῆς δᾳδοῦχον φωστῆρα ἐπιτεθέντα, καὶ φῶς ταῖς τρίβοις ἡμῶν ἀειφανὲς ἀναλάμψαντα τεθέαται, καὶ τῆς γονεῦσιν ὀφειλομένης παρ' αὐτοῦ μετὰ Θεὸν τιμῆς ἕως γήρως καὶ πρεσβείου, ὡς τὸ εἶκος, ἐναπέλαυσεν. Ητις τὸ μὴ βέβαιον τοῦ βίου ὡς ἀραχνίων νημάτων ἡγησαμένη μηρύματα, ἐπὶ τὸ τῆς ἀσκητικῆς παλαίστρας ἑαυτὴν ἐκδέδωκε στάδιον, κατὰ τοῦ ἀνταγωνιστού κονισαμένη, καὶ τοῦτον ήτα τήσασα, καὶ τοῦ ἐπαγγέλματος τὸν δρόμον ἀξίως τελέσασα, τὸν τῆς ἀθανασίας διὰ θανάτου ἀνεδήσατο στέφανον· ἐκεῖ μετὰ τῶν ἐν τῷ νυμφῶνι παρθένων χορεύουσα καὶ τὴν ἑαυτῆς λαμπάδα τηροῦσατῷ ἐλαίῳ τῆς εὐποιίας ἀκοίμητον. Ω παιδὸς τοιαύτης πατέ ρων εὐτυχήσαντος εὐσεβοῦς ἀναρρήσεως! Ο πατέ ρων τοσούτου παιδὸς εὐμοιρησάντων εἰς ἀρετὴν ἐπι τεύξεως Ι η'. Αλλ' ὡς περὶ μὲν τῶν φυσάντων [ὁ λόγος] κατὰ πολὺ τῆς ἐκείνων ἀξίας ἡττώμενος ἐνταῦθα μεινάτω. Αὐτὸς δ' ὅπως ἐπὶ τῷ τῆς ἀρετῆς θεμελίω ἑαυτὸν ἐπῳκοδόμησε, καὶ ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ, προφητικῶς εἰπεῖν, διέθετο, ὑπολείπεται λέγειν, εἰ καὶ ὁ λόγος ἔλιγγιᾷ τὸ παρ' ἀξίαν εἰπεῖν ύφορώμεα νος καὶ τὸ κατ' ἀξίαν ὅ γε δίκαιος ἀκροατής ἀπαιτεῖν οὐ βουλόμενος. Οὐκοῦν διὰ μικρᾶς τινος καὶ λεπτῆς ὁδοῦ τὸ τῆς ἀπορίας δαψιλές επαγόμενος, πειράσο μαι πρὸς ἔν τι τῶν αὐτῷ κατωρθωμένων διαβλέψαι, καὶ ἐκ μέρους ὅλον ὑμῖν γνωρίσαι, ὡς ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα. θ'. Εἶχε μὲν οὖν αὐτὸν βασιλεύς τε καὶ ἡ τῶν βασ σιλείων αὐλή, οἷά τινα θείαν περιστολὴν καὶ κλέος, λόγον ἐπίσημον, ἢ τὸν Παιανιέα ρήτορα Φίλιπ τος. Οὐ γὰρ στωμύλος τις ἦν τὸν θῶπα λόγον ὑπο κρινόμενος, ὡς ἂν τὸ πρὸς χάριν λέγων θηρῷτο τὸν ἔπαινον· λόγῳ δὲ κατὰ λόγον κινουμένῳ τὸν λόγον προβάλλετο, οὐκ ἐν κομψείᾳ λέξεων τὸν ἀκροατὴν ἐφηδύνοντα· τῷ ἀφελεῖ δὲ καὶ ἀνειμένῳ ἐπινοοῦντα τρανῶς τὴν ὠφέλειαν. Οὗτος ἐπειδή τι μέρος τῶν περὶ τὴν ὑγια πίστιν ναυαγίῳ περιπεσόντων ἐκ τῶν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς οἰακι ζόντων βασίλεια, ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ τὴν ζάλην ἔστησε. Τὴν γὰρ ἀνέκαθεν. ἐξ ἀποστολικῆς καὶ Πατρικής 'Ασηκρήτης, πρωτασηκρήτης. Παιαν εις τὴν τοῦ συνοίκου μακαρίαν τελείωσιν ἐφ' ἱκανὸν χρό νον τῷ παιδὶ συμβιώσασα, ἄρτι τότε τῆς ἐγκυκλίου παιδείας εφαπτομένῳ, καὶ τὴν διὰ χειρῶν καὶ μέσ λανος τέχνην πονουμένῳ. Ηρέθη γὰρ ὑπογραφεύς τοῖς τῶν κρατούντων μυστηρίοις υπηρετούμενος, οὕτω γὰρ παρὰ τῇ Αὐτονίδι διαλέκτῳ τὸ ᾿Ασηκρῆς τις δνομα, ὁ ἐπὶ τῶν μυστηρίων μεθερμηνεύεσθαι βούλεται. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ἐν τῇ τῆς ἀρχιερωσύνης λυχνίᾳ τὸν ἑαυτῆς δᾳδοῦχον φωστῆρα ἐπιτεθέντα, καὶ φῶς ταῖς τρίβοις ἡμῶν ἀειφανὲς ἀναλάμψαντα τεθέαται, καὶ τῆς γονεῦσιν ὀφειλομένης παρ' αὐτοῦ μετὰ Θεὸν τιμῆς ἕως γήρως καὶ πρεσβείου, ὡς τὸ εἶκος, ἐναπέλαυσεν. Ητις τὸ μὴ βέβαιον τοῦ βίου ὡς ἀραχνίων νημάτων ἡγησαμένη μηρύματα, ἐπὶ τὸ τῆς ἀσκητικῆς παλαίστρας ἑαυτὴν ἐκδέδωκε στάδιον, κατὰ τοῦ ἀνταγωνιστού κονισαμένη, καὶ τοῦτον ήτα τήσασα, καὶ τοῦ ἐπαγγέλματος τὸν δρόμον ἀξίως τελέσασα, τὸν τῆς ἀθανασίας διὰ θανάτου ἀνεδήσατο στέφανον· ἐκεῖ μετὰ τῶν ἐν τῷ νυμφῶνι παρθένων χορεύουσα καὶ τὴν ἑαυτῆς λαμπάδα τηροῦσατῷ ἐλαίῳ τῆς εὐποιίας ἀκοίμητον. Ω παιδὸς τοιαύτης πατέ ρων εὐτυχήσαντος εὐσεβοῦς ἀναρρήσεως! Ο πατέ ρων τοσούτου παιδὸς εὐμοιρησάντων εἰς ἀρετὴν ἐπι τεύξεως Ι η'. Αλλ' ὡς περὶ μὲν τῶν φυσάντων [ὁ λόγος] κατὰ πολὺ τῆς ἐκείνων ἀξίας ἡττώμενος ἐνταῦθα μεινάτω. Αὐτὸς δ' ὅπως ἐπὶ τῷ τῆς ἀρετῆς θεμελίω ἑαυτὸν ἐπῳκοδόμησε, καὶ ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ, προφητικῶς εἰπεῖν, διέθετο, ὑπολείπεται λέγειν, εἰ καὶ ὁ λόγος ἔλιγγιᾷ τὸ παρ' ἀξίαν εἰπεῖν ύφορώμε- α νος καὶ τὸ κατ' ἀξίαν ὅ γε δίκαιος ἀκροατής ἀπαιτεῖν οὐ βουλόμενος. Οὐκοῦν διὰ μικρᾶς τινος καὶ λεπτῆς ὁδοῦ τὸ τῆς ἀπορίας δαψιλές επαγόμενος, πειράσο μαι πρὸς ἔν τι τῶν αὐτῷ κατωρθωμένων διαβλέψαι, καὶ ἐκ μέρους ὅλον ὑμῖν γνωρίσαι, ὡς ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα. θ'. Εἶχε μὲν οὖν αὐτὸν βασιλεύς τε καὶ ἡ τῶν βασ σιλείων αὐλή, οἷά τινα θείαν περιστολὴν καὶ κλέος, λόγον ἐπίσημον, ἢ τὸν Παιανιέα ρήτορα Φίλιπ τος. Οὐ γὰρ στωμύλος τις ἦν τὸν θῶπα λόγον ὑπο κρινόμενος, ὡς ἂν τὸ πρὸς χάριν λέγων θηρῷτο τὸν ἔπαινον· λόγῳ δὲ κατὰ λόγον κινουμένῳ τὸν λόγον προβάλλετο, οὐκ ἐν κομψείᾳ λέξεων τὸν ἀκροατὴν ἐφηδύνοντα· τῷ ἀφελεῖ δὲ καὶ ἀνειμένῳ ἐπινοοῦντα τρανῶς τὴν ὠφέλειαν. Οὗτος ἐπειδή τι μέρος τῶν περὶ τὴν ὑγια πίστιν ναυαγίῳ περιπεσόντων ἐκ τῶν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς οἰακι ζόντων βασίλεια, ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ τὴν ζάλην ἔστησε. Τὴν γὰρ ἀνέκαθεν. ἐξ ἀποστολικῆς καὶ Πατρικής 'Ασηκρήτης, πρωτασηκρήτης. Παιαν εις VITA. rum mistione concreverant. Ilec, viro beata sorte defuncto, annos non paucos egit cum filio; cum is recens liberalium artium studia capessivisset, manuque ac atramento scriptor non ignobilis evasisset. Electus namque scriba est, qui imperatoribus, ut Latina lingua vocant, a secretis ministr esset. Quin et jam felix mater hunc ex se natum. summi sacerdotii candelabro velut lucidissimam Jucernam impositum, semperque clarum lumen semitis nostris præferentem conspexit, ac debitum secundum Deum parentibus honorem cultumque ad senium usque ex ipso recepit. Interim vero sæculi res fluxas velut aranearum stamina pio consilio fortis femina reputans, monasticae se exercitationis studio- dedidit, strenueque in eo desudans, victo adversario, ac professionis cursu digne cousummato, morte functa immortalitatis coronam suscepit. Illic cum virginibus in thalamum assumpta Ιta choros agit, lampademque bonorum operum oleo semper accensam atque lucentem custodit. O natum, cui ex tanta parentum pietate commendatio fausta accessit! O parentes, quibus tantæ virtutės. ac laudis natuin, adeoque spectabilem nancisci obtigit! ferior longe quam ut eorum exæquet merita, hactenus deductus sufficiat; nunc ut ipse supra virtutis fundamentum semet ædificaverit, atque in corde suo, ut verbis Prophetæ loquar ', ascensiones disposuerit, superest dicendum. Quanquam trepidat oratio, verita ne minus pro dignitate partibus 'suis defungatur: tametsi ne id quidem quod ex dignitate sit atque merito, æquus auditor exegerit. Itaque exigua quadam subtilique via atque methodo alm dantiam contrahens, ut quæ consilii indigum inopemque faciat, unum quid ex plurimis illius recie factis conabor dispicere, atque ex parte totum, ceu leonem ex ungue, vobis declarare. divinum quemdam ornatum ac decus, sermone clarum atque illustrem, supra quam Philippus rex, Atheniensium facundissimum oratorem Nom. enim blatero quidam erat &c locutuleius, qui ad adulationis modos verba sermonemque componeret, loquendoque ad gratiam laudem quæreret: sed Psal. Lxxx|11, 6. Alias unde qui est in ordine_secretariorum primus Auctores Suidam aliosque vide apud Meursium in Glossario Carolus Magnus etiam Leontium secretam Latine scripsit, De cultu imag. lib. 1. cap. 9. Pandionidarum tribus altera Athenis, teste apud Suidam Diodoro, nomen a Pæane habet, et qui ad eam pertinent dicuntur. Quæ vos orationem ex ratione componens sic depromebat sermonem, ut non tam dictionis elegantia atque verborum ornatu auditorem mulceret, quam salutis negligenti remissoque, quod operæ pretium utileque esset, palam ediceret atque suaderet. Itaque cum eorum pars aliqua, qui per hoc tempus Romani an strictim hic accipienda sit, ut vere Demosthea:es at eam tribum spectet, quemadmodum accepit Stephanus in Appendice ad Thesaurum lingue Græcæ; an generice ponatur pro Atheniensi, ut interpres censuit, non definio, quando paternam Demosthenis tribum nullus veterumi nominavit, quod sciam. Demosthenem indicat. VITA. rum mistione concreverant. Ilec, viro beata sorte defuncto, annos non paucos egit cum filio; cum is recens liberalium artium studia capessivisset, manuque ac atramento scriptor non ignobilis evasisset. Electus namque scriba est, qui imperatoribus, ut Latina lingua vocant, a secretis ministr esset. Quin et jam felix mater hunc ex se natum. summi sacerdotii candelabro velut lucidissimam Jucernam impositum, semperque clarum lumen semitis nostris præferentem conspexit, ac debitum secundum Deum parentibus honorem cultumque ad senium usque ex ipso recepit. Interim vero sæculi res fluxas velut aranearum stamina pio consilio fortis femina reputans, monasticae se exercitationis studio- dedidit, strenueque in eo desudans, victo adversario, ac professionis cursu digne cousummato, morte functa immortalitatis coronam suscepit. Illic cum virginibus in thalamum assumpta Ιta choros agit, lampademque bonorum operum oleo semper accensam atque lucentem custodit. O natum, cui ex tanta parentum pietate commendatio fausta accessit! O parentes, quibus tantæ virtutės. ac laudis natuin, adeoque spectabilem nancisci obtigit! ferior longe quam ut eorum exæquet merita, hactenus deductus sufficiat; nunc ut ipse supra virtutis fundamentum semet ædificaverit, atque in corde suo, ut verbis Prophetæ loquar ', ascensiones disposuerit, superest dicendum. Quanquam trepidat oratio, verita ne minus pro dignitate partibus 'suis defungatur: tametsi ne id quidem quod ex dignitate sit atque merito, æquus auditor exegerit. Itaque exigua quadam subtilique via atque methodo alm dantiam contrahens, ut quæ consilii indigum inopemque faciat, unum quid ex plurimis illius recie factis conabor dispicere, atque ex parte totum, ceu leonem ex ungue, vobis declarare. divinum quemdam ornatum ac decus, sermone clarum atque illustrem, supra quam Philippus rex, Atheniensium facundissimum oratorem Nom. enim blatero quidam erat &c locutuleius, qui ad adulationis modos verba sermonemque componeret, loquendoque ad gratiam laudem quæreret: sed Psal. Lxxx|11, 6. Alias unde qui est in ordine_secretariorum primus Auctores Suidam aliosque vide apud Meursium in Glossario Carolus Magnus etiam Leontium secretam Latine scripsit, De cultu imag. lib. 1. cap. 9. Pandionidarum tribus altera Athenis, teste apud Suidam Diodoro, nomen a Pæane habet, et qui ad eam pertinent dicuntur. Quæ vos orationem ex ratione componens sic depromebat sermonem, ut non tam dictionis elegantia atque verborum ornatu auditorem mulceret, quam salutis negligenti remissoque, quod operæ pretium utileque esset, palam ediceret atque suaderet. Itaque cum eorum pars aliqua, qui per hoc tempus Romani an strictim hic accipienda sit, ut vere Demosthea:es at eam tribum spectet, quemadmodum accepit Stephanus in Appendice ad Thesaurum lingue Græcæ; an generice ponatur pro Atheniensi, ut interpres censuit, non definio, quando paternam Demosthenis tribum nullus veterumi nominavit, quod sciam. Demosthenem indicat. 8. Caterum, hic de justi parentibus serino, ii 9. Eum itaque imperator aulaque habebat cea 8. Caterum, hic de justi parentibus serino, ii 9. Eum itaque imperator aulaque habebat cea

ἅπαντες. ὑψωθέντων δὲ αὐτῶν ἐκεῖσε εὐθὺς ἐς τὸ Βυζάντιον ὁ βασιλεὺς ἐξέπεμψεν. ἃ δὴ Σέργιος ὁ τοῦ Βυζαντίου ἱεράρχης ἐκ Βλαχερνῶν (ἱερὸν δὲ αἱ Βλαχέρναι τῆς θεομήτορος) λιτανεύων ὑπεδέξατο καὶ πρὸς τὴν μεγίστην ἐκκλησίαν ἀγαγὼν ταῦτα ἀνύψωσε. δευτέρα δὲ ἦν ἰνδικτιὼν ἡνίκα ταῦτα ἐπράττοντο. Μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ Ἡράκλειος πρὸς τὸ Βυζάντιον ἐχώρει, ὑπὸ πολλῆς εὐφημίας καὶ δόξης ὑπερβαλλούσης παρὰ τῶν ἐκεῖσε δεχθείς. τέσσαρας δὲ ἦγεν ἐλέφαντας, οὓς δὴ καὶ εἰς τοὺς ἱππικοὺς ἀγῶνας ἐθριάμβευεν ἐπὶ τῇ τῆς πόλεως τέρψει, ἡμέρας τε ἐπινικίους ἐπ' εὐφροσύνῃ πάσῃ δωρεαῖς φιλοτιμούμενος ἐπετέλει. ἐπειδὴ δὲ ἦν ἑλὼν τῆς οὐσίας τῆς μεγάλης ἐκκλησίας, ἐκέλευσεν ἐκ τοῦ βασιλικοῦ ταμιείου αὐτῇ τε καὶ τῷ κατ' αὐτὴν κλήρῳ ἐτήσια χρήματα παρέχεσθαι. καὶ μετὰ τοῦτο παρασκευάζει Κωνσταντῖνον τὸν υἱὸν ὑπατεῦσαι, Ἡράκλειον δὲ τὸν ἀπὸ Μαρτίνης Καίσαρα προχειρίζεται. Οὐ πολὺς δὲ χρόνος ἐν μέσῳ, καὶ Σαρακηνοὶ τὰ περὶ τὴν Ἀντιόχειαν κατέτρεχον. εὐθὺς δὲ Ἡράκλειος σὺν Μαρτίνῃ τῇ γυναικὶ καὶ Ἡρακλείῳ τῷ παιδὶ πρὸς τοῖς τῆς ἀνατολῆς χωρίοις ἐπεξῄει. αὐτόθι δὲ γενόμενος Θεοδώρῳ τῷ ἀδελφῷ ὀργίζεται· ὑπεψιθυρίζετο δέ τισι λοιδορεῖσθαι αὐτὸν τῷ βασιλεῖ Μαρτίνης ἕνεκεν, λέγοντα ὅτι "ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ ἐνώπιον αὐτοῦ διὰ παντός". καὶ αὐτὸν εἰς Βυζάντιον ἀποστέλλει, γράψας τῷ υἱῷ Κωνσταντίνῳ τοῦτον ἐπ' ἀθροίσματος λαοῦ ἀτιμώσαντα ὡς ἐν φρουρᾷ κατέχειν. στρατηγόν τε ἀνατολῆς ἐκπέμπει Θεόδωρον, τῶν βασιλικῶν χρημάτων ταμίαν, τὸ ἐπίκλην Τριθύριον. Σέργιος γὰρ ὁ κατὰ Νικήταν τελευτᾷ τρόπῳ τοιῷδε. κάμηλον οἱ Σαρακηνοὶ ἀποδείραντες τοῦτον ἐγκατακλείουσι τῇ δορᾷ καὶ ἐπέρραπτον. τῆς βύρσης οὖν κατεσκληκυίας συναπεξηραίνετο καὶ ὁ ἐντὸς καὶ ἀπομαρανθεὶς πικρῶς διώλετο. αἰτίαν δὲ αὐτῷ ἐπῆγον ὡς αὐτὸς παρεσκεύασεν Ἡράκλειον μὴ συγχωρεῖν Σαρακηνοῖς [ἐκ τῆς Ῥωμαίων γῆς ἐκπορεύεσθαι] τὰς συνήθως παρεχομένας αὐτοῖς τριάκοντα χρυσίου λίτρας δι' ἐμπορικῆς ἀμοιβῆς ἐκ τῆς Ῥωμαϊκῆς πολιτείας ἐκπέμπειν· ἐντεῦθέν τε αὐτοὺς ἄρξαι τῇ Ῥωμαίων λυμαίνεσθαι χώρᾳ. ἐκ τούτου παρήγγειλε Θεοδώρῳ μὴ συμβάλλειν πρὸς μάχην Σαρακηνοῖς. οἱ δὲ προλοχήσαντες καὶ ὀλίγοις τισὶν ἀκροβολισάμενοι Ῥωμαίοις ὑπήγοντο. εἰσπίπτουσι δὲ αὐτοῖς οἱ ἐκ τῶν ἐνεδρῶν ἐξαπιναίως, καὶ μέσον ἀπολαβόντες πολλοὺς ἔκτειναν στρατιώτας τε καὶ ἄρχοντας. Κατὰ δὲ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον Μαρία ἡ ἀδελφὴ Ἡρακλείου χρήματα πρὸς τὸν χαγάνον Ἀβάρων ἔπεμψε καὶ τὸν υἱὸν Στέφανον ἀπέλαβε. τοῖς δὲ τοιούτοις δώροις ἡσθεὶς ὁ Ἄβαρος ἠρέθισεν Ἀνιανὸν τὸν μάγιστρον, ὡς καὶ αὐτὸς πέμψας δῶρα ἀπολήψεται καὶ τοὺς ἄλλους οὕσπερ κατεῖχεν ὁμήρους. καὶ δὴ καὶ ἐγένετο οὕτως. Ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἐπανέστη Κούβρατος ὁ ἀνεψιὸς Ὀργανᾶ ὁ τῶν Οὐνογουνδούρων κύριος τῷ τῶν Ἀβάρων χαγάνῳ, καὶ ὃν εἶχε παρ' αὐτοῦ λαὸν περιυβρίσας ἐξεδίωξε τῆς οἰκείας γῆς. διαπρεσβεύεται δὲ πρὸς Ἡράκλειον καὶ σπένδεται εἰρήνην μετ' αὐτοῦ, ἥνπερ ἐφύλαξαν μέχρι τέλους τῆς ἑαυτῶν ζωῆς· δῶρά τε γὰρ αὐτῷ ἔπεμψε καὶ τῇ τοῦ πατρικίου ἀξίᾳ ἐτίμησεν. Ἐν ᾧ δὲ ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς μέρεσι διέτριβεν Ἡράκλειος, Ἰωάννην τὸν Βαρκαίνης στρατηγὸν προχειρίζεται καὶ πέμπει κατὰ Σαρακηνῶν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ· οἷς συμβαλὼν πίπτει καὶ αὐτός. ἔτι καὶ Μαρῖνος ὁ τῶν Θρᾳκικῶν ἐκστρατευμάτων ἡγεμὼν συμμίξας αὐτοῖς ἡττήθη, πολὺν δὲ στρατὸν ἀποβαλὼν καὶ αὐτὸς μόλις διασώζεται. μετ' ἐκεῖνον προβάλλεται στρατηγὸν Μαριανὸν κουβικουλάριον παρὰ Ῥωμαίων τὴν ἀξίαν καὶ πέμπει ἐκεῖσε, παραγγείλας ὡς ἀνακοινοῦσθαι Κύρῳ τῷ Ἀλεξανδρείας ἱεράρχῃ, καὶ ὡς ἂν κοινῇ [βουλεύσοιντο] τὰ πρὸς τοὺς Σαρακηνοὺς διάθοιντο. Κῦρος δὲ ἦν δεδηλωκὼς βασιλεῖ σπείσεσθαι ἐπὶ τελέσμασιν Ἄμβρῳ τῷ τῶν Σαρακηνῶν φυλάρχῳ, ἃ δὴ καὶ ὑπέχειν δι' ἐμπολαίου συνεισφορᾶς ἐσήμαινε, τὰ δὲ τῷ βασιλεῖ παρεχόμενα ἀδιάπτωτα μένειν· κατεγγυηθῆναι δὲ αὐτῷ Εὐδοκίαν τὴν Αὐγούσταν ἢ μίαν τῶν θυγατέρων τοῦ βασιλέως ὡς ἐντεῦθεν καὶ τῷ θείῳ λουτρῷ ἀρετὴν καταγώγιον, ἣν ὁ κτησάμενος ἀφθαρτίζεται, καὶ τὴν τῶν ἀγγέλων ἀσπάζεται δίαιταν. Ταύτην οὖν συνέμπορον ὁ μεγαλέμπορος οὗτος κτησάμενος, καὶ στέργων ἐκ πολλῶν, [πλέον ἢ] τῶν ἐκ Σουφάρ λίθων καὶ Σηρῶν νημάτων ἕτεροι, ἐπὶ τὸν, ὡς εἴρηται, νέον Κάρμηλον ετο· τραχύτητι μὲν καὶ δυσ χωρίς τὸ ἀκαλλὲς ἐνδεικνύμενον, τῷ ἀνάντει δὲ τῆς ακρωρείας πολλὴν πρὸς καρπογονίαν ὑποφαίνοντα στείρωσιν, πολυδίψιόν τε καὶ ἄτεγκτον καὶ εἰ μὴ φορητόν, αὐτῆς τῆς ἐκ νεφῶν ἐπιῤῥοῆς διὰ τὸ πρανές στερισκόμενον. ιγ'. Καὶ τί δεῖ τὸ ἀντιτυπὲς τοῦ χώρου καὶ πρὸς θέσεως εὐμοιρίαν ἀσύμφορον ἐπιπολὺ τῷ λόγῳ ἐνδαψιλεύεσθαι, ἐνὸν ἐκεῖσε γενόμενον τὸν βουλόμενον πρὸ τοῦ λόγου τὰ τοῦ τόπου γνωρίσαι, καὶ τεκμή ρασθαι οἷος ἦν καὶ οἷος ἐκ τούτου γεγένηται; Ὡς γὰρ διεφθορὸς καὶ ῥακῶδες ἱμάτιον ἀπεκδυσάμενος τὸ ἀγροικικὸν καὶ ἀνήμερον, καὶ τὸ γόνιμον χρηματ τίσαι τὸ ἄκαρπον διωσάμενος, τό τε διψαλέον τῇ ἄνω θεν ἐπομβρίᾳ, διὰ σηράγγων υποτρεχόντων δεξαμε νὰς ἐκ δεξαμενῶν ἀλληλούχῳ δαψιλείᾳ πιαινόμενος ο τῆς ᾿Αλκινόου αὐλῆς καὶ τῆς χρυσῆς Ξέρξου πλατάνου τὸ τερπνὸν ὑπερήλατο, ὁπόσον μυθικών πλασμάτων σεμνότερόν ἐστιν ἀλήθεια. Σηκοῖς τε μαρτύρων καθ αγιασθείς, τοῖς τούτων ἱεροῖς ἐντελῶς διαποικιλθεῖσιν ἀθλήμασιν τὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ λόγιον, ἐκμιμεῖται παράδεισον. Τὸ γὰρ τῆς διαίτης διαρκὲς καὶ πρὸς οἴκησιν ἀμφιδέξιον τίς οὐκ ἂν καὶ πρὸ τῆς πείρας ἀγάπαιτο; Τοιγαροῦν σεμνεῖον ἱερῶν ἀνδρῶν τὸν χῶρον διώρισε, πρὸς ἄληκτον ὑμνολογίαν τοῦ Κρείτε τονος, μεθ' ὧν καὶ αὐτὸς ἀδιαστάτως νύκτωρ τε καὶ - μεθ' ἡμέραν ταῖς εὐκτικαῖς ἱερολογίαις ἐγκαρτερῶν, καὶ τῷ ἀρίστῳ μέτρῳ τῆς ἐγκρατείας κατεντρυφῶν, τῇ ἀναγνώσει τῶν θείων προσείχε καὶ τοῖς μαθήμασι, τράπεζαν μὲν Συρακουσίαν καὶ μέχρις αὐτῆς ἀκοῆς εἰσδέξασθαι παραιτούμενος, τῇ δὲ συγκρατούσῃ πρὸς ζωὴν αὐταρκείᾳ τρεφόμενος. ιδ'. Αλλ' ἐπειδὴ μαθημάτων ἐμνήσθην, οὐκ ἄχαρο οὔτε μὴν παρέλκον ἡγοῦμαι καὶ τῆς περὶ ταῦτα τοῦ ἀνδρὸς ἐπιμνησθῆναι ἀκριβείας τε καὶ ἀκρότητος. Πρὸς γὰρ τῇ τῶν θείων λογίων μελέτῃ καὶ τῆς θύρα θεν [ παιδείας] εἰσεποιήσατο μέθεξιν· τῇ μὲν τὸ ἐν διδαχαῖς καταπλουτίσαι θέλων πειθήνιον, τῇ δὲ τὸ τῆς πλάνης διελέγχειν ἀπίθανον. Ὡς γὰρ ἀρετὴ νόμου, δικαίου τε καὶ ἀδίκου κατάληψιν ἐπαγγέλλε ται, ἵνα τὴν ἀξίαν ἀντίδοσιν τοῖς ἐπαίουσιν ὁπότερον ταλαντεύσειεν, οὕτω καὶ τὸ τῆς παιδεύσεως ἐντελές, ἑκατέρας πρὸς διδασκαλίαν προσήκει φέρειν τὴν εἴ δησιν. Οὐχ ότι παράλληλα τίθεμεν ἄμφω, μὴ γένοιτο οὐ γὰρ ἐφάμιλλος δεσποίνῃ θεράπαινα, οὐδὲ μὴ κλη ρονομήσει ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας, ἵνα καὶ τῶν πρὸς ᾽Αβραὰμ λεχθέντων μνησθῶ. Οσος γὰρ περί τε γραμματικὴν ἦν, καὶ Β Β ἀρετὴν καταγώγιον, ἣν ὁ κτησάμενος ἀφθαρτίζεται, καὶ τὴν τῶν ἀγγέλων ἀσπάζεται δίαιταν. Ταύτην οὖν συνέμπορον ὁ μεγαλέμπορος οὗτος κτησάμενος, καὶ στέργων ἐκ πολλῶν, [πλέον ἢ] τῶν ἐκ Σουφάρ λίθων καὶ Σηρῶν νημάτων ἕτεροι, ἐπὶ τὸν, ὡς εἴ- ρηται, νέον Κάρμηλον ετο· τραχύτητι μὲν καὶ δυσ χωρίς τὸ ἀκαλλὲς ἐνδεικνύμενον, τῷ ἀνάντει δὲ τῆς ακρωρείας πολλὴν πρὸς καρπογονίαν ὑποφαίνοντα στείρωσιν, πολυδίψιόν τε καὶ ἄτεγκτον καὶ εἰ μὴ φορητόν, αὐτῆς τῆς ἐκ νεφῶν ἐπιῤῥοῆς διὰ τὸ πρανές στερισκόμενον. ιγ'. Καὶ τί δεῖ τὸ ἀντιτυπὲς τοῦ χώρου καὶ πρὸς θέσεως εὐμοιρίαν ἀσύμφορον ἐπιπολὺ τῷ λόγῳ ἐνδα- ψιλεύεσθαι, ἐνὸν ἐκεῖσε γενόμενον τὸν βουλόμενον πρὸ τοῦ λόγου τὰ τοῦ τόπου γνωρίσαι, καὶ τεκμή ρασθαι οἷος ἦν καὶ οἷος ἐκ τούτου γεγένηται; Ὡς γὰρ διεφθορὸς καὶ ῥακῶδες ἱμάτιον ἀπεκδυσάμενος τὸ ἀγροικικὸν καὶ ἀνήμερον, καὶ τὸ γόνιμον χρηματ τίσαι τὸ ἄκαρπον διωσάμενος, τό τε διψαλέον τῇ ἄνω θεν ἐπομβρίᾳ, διὰ σηράγγων υποτρεχόντων δεξαμε νὰς ἐκ δεξαμενῶν ἀλληλούχῳ δαψιλείᾳ πιαινόμενος ο τῆς ᾿Αλκινόου αὐλῆς καὶ τῆς χρυσῆς Ξέρξου πλατάνου τὸ τερπνὸν ὑπερήλατο, ὁπόσον μυθικών πλασμάτων σεμνότερόν ἐστιν ἀλήθεια. Σηκοῖς τε μαρτύρων καθ αγιασθείς, τοῖς τούτων ἱεροῖς ἐντελῶς διαποικιλθεῖσιν ἀθλήμασιν τὸν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ λόγιον, ἐκμιμεῖται παράδεισον. Τὸ γὰρ τῆς διαίτης διαρκὲς καὶ πρὸς οἴκησιν ἀμφιδέξιον τίς οὐκ ἂν καὶ πρὸ τῆς πείρας ἀγάπαιτο; Τοιγαροῦν σεμνεῖον ἱερῶν ἀνδρῶν τὸν χῶρον διώρισε, πρὸς ἄληκτον ὑμνολογίαν τοῦ Κρείτε τονος, μεθ' ὧν καὶ αὐτὸς ἀδιαστάτως νύκτωρ τε καὶ - μεθ' ἡμέραν ταῖς εὐκτικαῖς ἱερολογίαις ἐγκαρτερῶν, καὶ τῷ ἀρίστῳ μέτρῳ τῆς ἐγκρατείας κατεντρυφῶν, τῇ ἀναγνώσει τῶν θείων προσείχε καὶ τοῖς μαθήμασι, τράπεζαν μὲν Συρακουσίαν καὶ μέχρις αὐτῆς ἀκοῆς εἰσδέξασθαι παραιτούμενος, τῇ δὲ συγκρατούσῃ πρὸς ζωὴν αὐταρκείᾳ τρεφόμενος. ιδ'. Αλλ' ἐπειδὴ μαθημάτων ἐμνήσθην, οὐκ ἄχαρο οὔτε μὴν παρέλκον ἡγοῦμαι καὶ τῆς περὶ ταῦτα τοῦ ἀνδρὸς ἐπιμνησθῆναι ἀκριβείας τε καὶ ἀκρότητος. Πρὸς γὰρ τῇ τῶν θείων λογίων μελέτῃ καὶ τῆς θύρα θεν [ παιδείας] εἰσεποιήσατο μέθεξιν· τῇ μὲν τὸ ἐν διδαχαῖς καταπλουτίσαι θέλων πειθήνιον, τῇ δὲ τὸ τῆς πλάνης διελέγχειν ἀπίθανον. Ὡς γὰρ ἀρετὴ νόμου, δικαίου τε καὶ ἀδίκου κατάληψιν ἐπαγγέλλε ται, ἵνα τὴν ἀξίαν ἀντίδοσιν τοῖς ἐπαίουσιν ὁπότερον ταλαντεύσειεν, οὕτω καὶ τὸ τῆς παιδεύσεως ἐντελές, ἑκατέρας πρὸς διδασκαλίαν προσήκει φέρειν τὴν εἴ δησιν. Οὐχ ότι παράλληλα τίθεμεν ἄμφω, μὴ γένοιτο οὐ γὰρ ἐφάμιλλος δεσποίνῃ θεράπαινα, οὐδὲ μὴ κλη ρονομήσει ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας, ἵνα καὶ τῶν πρὸς ᾽Αβραὰμ λεχθέντων μνησθῶ. Οσος γὰρ περί τε γραμματικὴν ἦν, καὶ passilet, incorruptione donatur atque angelicam A vivendi rationem amplectitur. Hanc igitur comitem sociamque magnarum ille rerum negotiator nactus, jamque olim supra quam alii lapillos Ophir Serum- que fila pluris faciens, ad novum, uti dictum est, Carmelum secedit ejusmodi scilicet, qui situ ipso Jocique difficultate deforme quid præferret, inacces- soque et arduo montis acclivis vertice vix frugibus ullis esset propter sterilitatem idoneus, summaque siccitate ac penuria aquarum laboraret, quas con- vehi eo oporteret; cum ipso quod ex nubibus est Irrigationis commodo careret ob loci declivitatem. cum Incommoda proferri pluribus, cum possit, si quis eo accesserit, loci indolem clarius cognoscere et supra omnem orationis vim ipsis oculis astimare atque conjicere, qualis ex quali ab eo tempore mutatus sit. Etenim velut exesain pannosamque vestem, il- Jum soli horrorem incultamque speciem exuens, et fertilitate glebæ sterilitatis appellationen deponens; qui ante erat aridus, cœlesti imbre per terræ hia- tus venasque sese invicem subtus excipientes irri- gari cœpit, et alternante ubertate pinguis effectus, Alcinoi aulam aureamque Xerxis platanum delecta- bili aspectu tantum superavit, quantum veritas fa- bulosis commentis speciosior, majorisque quam illa honestatis exsistit. Martyrum porro sacratus delu- bris, in quibus sæva illorum certamina vario artis ornatu luculenter exprimuntur, paradisum Dei, ut coin Scriptura loquar, perpulchre imitatur. Ejus enim ad vitæ commentum sufficientiam, aptamque domicilio compositionem, quis etiam antequam ex- pertus fuerit non miretur ? Sacrorum itaque virorum monasterium (k) esse decrevit, qui assiduis Deum laudibus colerent, quibus et ipse jugi junctiz colle- gio, diu noctuque precibus ac sacris canticis vacans, optimæque abstinentiæ modo sese oblectans, divinis Jectionibus ac disciplinis animum adhibebat. Men- tio incidit, haud ingratum aut ab instituto alienum putem quanta viri in eis diligentia esset atque præ- stantia meminisse. Ad divinarum enim Scriptura- rum meditationem sæcularis litteraturæ compendia adjunxit, tum ut facilius posset docendo persuadere, tum ut ad errores coarguendos evaderet expeditior. Quemadmodum enim ea legis virtus est, ut justi atque injusti comprehensionem cortamque scientiam profiteatur, quo dignam, ut quisque alterum secta- tus fuerit, retributionem equaliter rependat; ita etiam disciplinarum perfectio utriusque cognitio- nem peritiamque requirit. Non ita tamen ut æqua velut lance, quod absit, componamus utramque : non enim pari cum domina honore ancilla certa- verit : nec vero filius ancillæ cum filio liberæ, ut sam vero Syracusanam ac dapibus lautiorem ne quæ vitæ utcunque sustentandæ essent, parcius utens. verbo quidem audire sustinebat; iis alimentis, passilet, incorruptione donatur atque angelicam A vivendi rationem amplectitur. Hanc igitur comitem sociamque magnarum ille rerum negotiator nactus, jamque olim supra quam alii lapillos Ophir Serum- que fila pluris faciens, ad novum, uti dictum est, Carmelum secedit ejusmodi scilicet, qui situ ipso Jocique difficultate deforme quid præferret, inacces- soque et arduo montis acclivis vertice vix frugibus ullis esset propter sterilitatem idoneus, summaque siccitate ac penuria aquarum laboraret, quas con- vehi eo oporteret; cum ipso quod ex nubibus est Irrigationis commodo careret ob loci declivitatem. cum Incommoda proferri pluribus, cum possit, si quis eo accesserit, loci indolem clarius cognoscere et supra omnem orationis vim ipsis oculis astimare atque conjicere, qualis ex quali ab eo tempore mutatus sit. Etenim velut exesain pannosamque vestem, il- Jum soli horrorem incultamque speciem exuens, et fertilitate glebæ sterilitatis appellationen deponens; qui ante erat aridus, cœlesti imbre per terræ hia- tus venasque sese invicem subtus excipientes irri- gari cœpit, et alternante ubertate pinguis effectus, Alcinoi aulam aureamque Xerxis platanum delecta- bili aspectu tantum superavit, quantum veritas fa- bulosis commentis speciosior, majorisque quam illa honestatis exsistit. Martyrum porro sacratus delu- bris, in quibus sæva illorum certamina vario artis ornatu luculenter exprimuntur, paradisum Dei, ut coin Scriptura loquar, perpulchre imitatur. Ejus enim ad vitæ commentum sufficientiam, aptamque domicilio compositionem, quis etiam antequam ex- pertus fuerit non miretur ? Sacrorum itaque virorum monasterium (k) esse decrevit, qui assiduis Deum laudibus colerent, quibus et ipse jugi junctiz colle- gio, diu noctuque precibus ac sacris canticis vacans, optimæque abstinentiæ modo sese oblectans, divinis Jectionibus ac disciplinis animum adhibebat. Men- tio incidit, haud ingratum aut ab instituto alienum putem quanta viri in eis diligentia esset atque præ- stantia meminisse. Ad divinarum enim Scriptura- rum meditationem sæcularis litteraturæ compendia adjunxit, tum ut facilius posset docendo persuadere, tum ut ad errores coarguendos evaderet expeditior. Quemadmodum enim ea legis virtus est, ut justi atque injusti comprehensionem cortamque scientiam profiteatur, quo dignam, ut quisque alterum secta- tus fuerit, retributionem equaliter rependat; ita etiam disciplinarum perfectio utriusque cognitio- nem peritiamque requirit. Non ita tamen ut æqua velut lance, quod absit, componamus utramque : non enim pari cum domina honore ancilla certa- verit : nec vero filius ancillæ cum filio liberæ, ut sam vero Syracusanam ac dapibus lautiorem ne quæ vitæ utcunque sustentandæ essent, parcius utens. verbo quidem audire sustinebat; iis alimentis, 13. Verum quid attinet soli duritiem situsque 14. Postquam vero sacrarum diciplinarum men- 13. Verum quid attinet soli duritiem situsque 14. Postquam vero sacrarum diciplinarum men-

βαπτισθησομένῳ καὶ Χριστιανῷ χρηματίσοντι. ἐπείθετο γὰρ Ἄμβρος τῷ Κύρῳ καὶ ὁ τούτου στρατός· καὶ γὰρ ἠγάπων αὐτὸν λίαν. καὶ τούτων Ἡράκλειος οὐδενὸς ἠνείχετο. ἐπειδὴ δὲ καὶ Μαριανὸς ταῦτα ἐξηπίστατο, διίστατο τῆς τοῦ Κύρου γνώμης, καὶ συμβαλὼν Σαρακηνοῖς πίπτει τε αὐτὸς καὶ σὺν αὐτῷ στρατὸς ἱκανός. Τούτῳ τῷ χρόνῳ ἀνέζευξε πρὸς τὰ οἰκεῖα Ἡράκλειος καὶ ηὐλίζετο ἐν τῷ παλατίῳ τῷ καλουμένῳ τῆς Ἱερίας· ἐδεδίει γὰρ ἐπιβῆναι θαλάσσῃ, πολλά τε ἀξιοῦντες οἵ τε ἄρχοντες καὶ οἱ τῆς πόλεως ἐν τῇ πόλει εἰσελθεῖν ἔπειθον οὐδαμῶς. ἐν δὲ ταῖς ἑορταῖς μόνους τοὺς υἱοὺς ἐξέπεμπε, καὶ αὐτοὶ ἐπιτελοῦντες ἐν τῷ ἱερῷ τὴν θείαν λειτουργίαν εὐθὺς πρὸς αὐτὸν ἐξῄεσαν. ὡσαύτως καὶ τοὺς ἱππικοὺς ἀγῶνας ἡνίκα ἐθεῶντο, πάλιν πρὸς τὸν πατέρα ἀπεχώρουν. ἐν ᾧ δὲ διέτριβεν ἐκεῖσε, ἀγγέλλεται αὐτῷ ὡς ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἀταλάριχος καὶ Θεόδωρος ὁ τὴν ἀξίαν μάγιστρος, Θεοδώρου δὲ τοῦ βασιλέως ἀδελφοῦ υἱός, σὺν ἄλλοις τισὶν ἐπιβουλεύειν αὐτῷ ἤμελλον· καὶ τοῖς μηνύσασι πεισθεὶς τούτων τὰς ῥῖνας καὶ τὰς χεῖρας ἐξέτεμε, καὶ Ἀταλάριχον μὲν εἰς τὴν νῆσον τὴν λεγομένην Πρίγκιπον ἐξόριστον ἔπεμψε, Θεόδωρον δὲ πρὸς τὴν νῆσον τὴν Γαυδομελέτην προσαγορευομένην, ἐπιτρέψας τῷ ἐκεῖσε δουκί, ἡνίκα πρὸς αὐτὸν καταλάβοι, καὶ τὸν ἕτερον τῶν ποδῶν ἀφελέσθαι. κατὰ ταῦτα δὲ καὶ τοὺς συγγνόντας αὐτοῖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς ἐτιμωρήσατο. Χρόνου δὲ ἱκανοῦ διελθόντος παρασκευάζουσιν οἱ τοῦ βασιλέως ἄρχοντες τὸν ὕπαρχον ὡς συναγαγεῖν πλεῖστα πλοῖα καὶ ἐχόμενα ἀλλήλοις ἐξάψας ὥσπερ γεφυρώσει τὸν πόρθμον τοῦ καλουμένου Στενοῦ, κλώνοις τε δένδρων καὶ φυλλάσιν ἑκατέρωθεν διατειχίσειεν, ὡς μηδὲ ὁρᾶσθαι παριόντι τὴν θάλασσαν. καὶ δὴ τὸ ἔργον εἰς τάχος προυχώρει, καὶ ὁ βασιλεὺς ἱππεὺς διὰ θαλάττης ὥσπερ διὰ τῆς ἠπείρου κατὰ τὰς ἀκτὰς τοῦ λεγομένου κόλπου Φιδαλίας ἐπεραιοῦτο, οὔτε τὸν παράκτιον χῶρον παραμείψας διὰ τῆς γεφύρας τοῦ Βαρβύσσου ποταμοῦ πρὸς τὸ Βυζάντιον εἰσῄει. καὶ μετὰ ταῦτα Ἡράκλειον τὸν Καίσαρα στέφει βασιλέα. Κατὰ δὲ τὴν δωδεκάτην ἰνδικτιόνα ἐτελεύτα Σέργιος ὁ τοῦ Βυζαντίου πρόεδρος. καὶ ἐπειδήπερ προσέκειτο Ἡράκλειος Πύρρῳ, ἀδελφόν τε ἐκάλει, ὡς ἡνίκα τῷ θείῳ λουτρῷ ἐφωτίζετο ἡ τοῦ βασιλέως ἀδελφὴ χερσὶν ἐδέξατο, καὶ ἅμα ᾠκειωμένον Σεργίῳ καὶ συνδιαιτώμενον ἐγίνωσκε, τοῦτον ἀρχιερέα τοῦ Βυζαντίου ἀνηγόρευσεν. ἤδη χρόνοις τισὶ πρότερον Κῦρον τὸν Ἀλεξανδρείας πρόεδρον μετάκλητον εἰς Βυζάντιον ἦν πεποιηκώς, καὶ ἐν αἰτίᾳ μεγάλῃ εἶχεν ὡς τὰ τῆς Αἰγύπτου πάσης Σαρακηνοῖς καταπροέμενον πράγματα. τηνικαῦτα δὲ περὶ τῶν αἰτιαθέντων ἐπὶ πλείστου ἀθροισθέντος τοῦ τῆς πόλεως ἐπεξῄει δήμου. ὁ δὲ ἀπελογεῖτο ὡς οὐδαμῶς τούτων ἔνοχος καθειστήκει, ὡς εἰ ἡ βουλὴ αὐτοῦ προυχώρει καὶ τοῖς Σαρακηνοῖς δι' ἐμπολῆς τὰ τῆς φορολογίας παρεῖχε καὶ ἐφ' ἑαυτοῖς ἡσύχαζον, καὶ τὰ τῷ βασιλεῖ παρεχόμενα οὐ καθυστερίζοιτο. ἄλλους τε ταὐτὰ ἐπητιᾶτο πράξαντας, καὶ αὑτὸν μάτην ὑπὲρ τούτων ἐγκαλούμενον ἰσχυρίζετο. ὁ δὲ Ἕλληνα τὸν Κῦρον ἀπεκάλει ὡς Ἕλληνι καὶ θεομάχῳ καὶ κατὰ Χριστιανῶν φρονοῦντι τῷ Ἄμβρῳ τῷ τῶν Σαρακηνῶν φυλάρχῃ συμβουλεύσαντα τὴν τοῦ βα σιλέως κατεγγυηθῆναι θυγατέρα. ἐν τούτοις οὖν ἀγανακτήσας κατ' αὐτοῦ καὶ ἀναιρήσειν ἀπειλῶν, τῷ τῆς πόλεως αὐτὸν ὑπάρχῳ ὡς αἰκισομένῳ παραδίδωσι. Μετὰ τοῦτο ἐδικαίου τὸν υἱὸν Ἡράκλειον ὑπατεῦσαι, Δαβίδ τε καὶ Μαρῖνον τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ Καίσαρας ἀνηγόρευσεν, Αὐγουστῖναν δὲ καὶ Μαρτῖναν τὰς θυγατέρας Αὐγούστας. χρόνου δὲ διελθόντος νόσῳ ὑδερικῇ περιπίπτει, καὶ ὁρῶν τὸ πάθος δυσίατονἐπὶ τοσοῦτο γὰρ ἐπεκτείνετο ὡς καὶ ἡνίκα ἀπουρεῖν ἔμελλε σανίδα κατὰ τοῦ ἤτρου ἐπετίθει· ἐστρέφετο γὰρ αὐτοῦ τὸ αἰδοῖον καὶ κατὰ τοῦ προσώπου αὐτοῦ τὰ οὖρα ἔπεμπεν. ἔλεγχος δὲ ἦν τοῦτο τῆς παρανομίας τῆς ἑαυτοῦ, ὑπὲρ ἧς ταύτην δίκην ὑστάτην ἐξέτισε τοῦ εἰς τὴν ἀνεψιὰν τὴν οἰκείαν γάμου. διαθήκας οὖν ἐξετίθει, ὥστε Κωνσταντῖνον καὶ Ἡράκλειον τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ βασιλεῖς ἰσοτίμους εἶναι, καὶ Μαρτῖναν τὴν αὐτοῦ γυναῖκα τιμᾶσθαι παρ' αὐτῶν ὡς ἕτεροι, οἷς ἐν ἔρωτι καὶ πόθῳ τὰ ἐκείνου, μελίττης δίκην, ὡς ἐκ πολυανθούς ξυδωνιᾶς ἐρανίζεσθαι προς τερήματα, καὶ πρὸς κηρίου γλυκύτητα, ζήλου φημί θείου, τὴν τούτων λογικῶς ἀποθησαυρίζειν ποιότητα. Οἶμαι γὰρ ὡς οὐκ ἀπορήσει τις τῶν εἰς τοῦτο φέ ρόντων, πολλῶν ὄντων καὶ μεγάλων, καὶ μὴ ἑώντων ἕτερον ἑτέρου προληφθῆναι, διὰ τὸ πάντα εἰσφέρε σθαι τὸ ἀκρότατον. Ἡμεῖς δὲ τὸ τοῦ λόγου προσκορὲς οἷα δὴ τὸν ἀκροατὴν πρὸς ἀηδίαν ἔλκον ἀφιέμενοι, πρὸς τὰ ἑξῆς, ἦν διδῷ Θεός, βαδιούμεθα. π. Αρτι μὲν Ταράσιος ὁ τῆς Ἐκκλησίας φωσφό ρος ἀκοίμητος, ὁ τὴν ὁλκάδα καλῶς πηδαλιουχήσας τῆς πίστεως, καὶ ὑπερτέραν δείξας τοῦ τῆς αἱρέ σεως κλύδωνος, καὶ τοῖς τῆς ὀρθοδοξίας ἀγωγίμοις βρεθομένην ἐλλιμενίσας ὡς ἄριστα, ἐκ τῶν ἐπική των πρὸς τὴν ἀμείνω λῆξιν ἀπάρας, προσετέθη τοῖς Πατράσιν ὁ Πατήρ, τοῖς πατριάρχαις ὁ ὑπὲρ δ ἀληθείας τὴν πατριαρχίαν δεξάμενος, τοῖς ὁσίοις ὁ τὸ ὅσιον διὰ βίου ὁσίως δεξιωσάμενος, τοῖς ἀληθέσι ποιμέσιν ὁ τὸν ἀρχιποίμενα Χριστόν μιμησάμενος, καὶ κατ' όνομα καλῶν καὶ γινώσκων τὰ πρόβατα, καὶ τῇ τῶν λόγων βακτηρία τους λύκους ἀποσοβών, καὶ πρὸς τὰς ἐπαύλεις τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας εἰσ ελαύνων καὶ πίστεως. Οὗτος οὖν ἐκεῖνος ὁ αἰθέριος ἄνθρωπος, ὁ ἐν γῇ βιοὺς καὶ ἀγγέλων ἁμιλληθεὶς ὅση δύναμες, σὺν τῇ ἀλήπτῳ ψυχῇ καὶ τὰς τῆς ἱερα τείας ἡνίας χειρὶ Θεοῦ παραθέμενος, ελιπάρει διά καθαρᾶς, ὡς ἐγᾦμαι, τὸ θεῖον ἐντεύξεως, τὸν ἄξιον της αρχιερωσύνης ἡγήσασθαι, καὶ τῆς πλησίον Χρισ στοῦ Ἐκκλησίας περιλάλητον ἀναδειχθήσεσθαι κή ρυκα. Πόνοις γὰρ πολλοῖς καὶ ἱδρῶσι τὴν ἐν αὐτῇ φυεῖσαν τῆς αἱρέσεως ἄκανθαν προθέλυμνον ἐκτε μῶν, καὶ τὰ ἐν μέσῳ σκύλα καὶ σκάνδαλα τῇ χειρ αγωγία του Πνεύματος ὑφελόμενος, καὶ τῷ λογικῷ ἀρίτρῳ νεώτας τὴν τῆς πίστεως ἄρουραν, καὶ σπεί μας οὐκ ἐφ᾽ ὁῖον καὶ πέτρας καὶ ἀκανθῶν τὰ τῆς Χριστοῦ οἰκονομίας θεοπαράδοτα σύμβολα, ἀλλ᾽ ἐπὶ γῆν ἀγαθήν τε καὶ γόνιμον, καὶ, οἵαν τὰ λόγιά φασιν, ἑκατοστεύουσαν· τὸν ἀντιληψόμενον τῇ αὐτοῦ γεωρ γία καὶ μετὰ τελευτὴν ἰδεῖν ἑπέθει καὶ ἔστεργεν. Καὶ οὐκ ἐψεύσθη γε τῆς αἰτήσεως· ὁ γὰρ τοῖς ζη τοῦσιν ἀεὶ Θεὸς εὑρισκόμενος, καὶ τοῖς κρούουσι θύ ραν ἀνοίγων, καὶ τὰς ἀληθεῖς αἰτήσεις ἐπιπεραί νων δακτύλῳ θείῳ καὶ Πνεύματι τὸν τῆς ἱερᾶς χρί σεως ἄξιον Νικηφόρον τρανῶς ἐπεδείκνυε, καὶ τῷ τότε κρατοῦντι ὁμωνύμῳ βασιλεῖ, τὰ περὶ τὴν ἀληθῆ πίστιν τελείῳ τυγχάνοντι λευκότερον ὑπεμήνυεν. κα'. "Ο; (καὶ γὰρ ἦν ἀγχινούστατος εἰ καί τις ἕτεροι, οἷς ἐν ἔρωτι καὶ πόθῳ τὰ ἐκείνου, μελίττης δίκην, ὡς ἐκ πολυανθούς ξυδωνιᾶς ἐρανίζεσθαι προς τερήματα, καὶ πρὸς κηρίου γλυκύτητα, ζήλου φημί θείου, τὴν τούτων λογικῶς ἀποθησαυρίζειν ποιότητα. Οἶμαι γὰρ ὡς οὐκ ἀπορήσει τις τῶν εἰς τοῦτο φέ ρόντων, πολλῶν ὄντων καὶ μεγάλων, καὶ μὴ ἑώντων ἕτερον ἑτέρου προληφθῆναι, διὰ τὸ πάντα εἰσφέρε σθαι τὸ ἀκρότατον. Ἡμεῖς δὲ τὸ τοῦ λόγου προσκορὲς οἷα δὴ τὸν ἀκροατὴν πρὸς ἀηδίαν ἔλκον ἀφιέμενοι, πρὸς τὰ ἑξῆς, ἦν διδῷ Θεός, βαδιούμεθα. π. Αρτι μὲν Ταράσιος ὁ τῆς Ἐκκλησίας φωσφό ρος ἀκοίμητος, ὁ τὴν ὁλκάδα καλῶς πηδαλιουχήσας τῆς πίστεως, καὶ ὑπερτέραν δείξας τοῦ τῆς αἱρέ σεως κλύδωνος, καὶ τοῖς τῆς ὀρθοδοξίας ἀγωγίμοις βρεθομένην ἐλλιμενίσας ὡς ἄριστα, ἐκ τῶν ἐπική των πρὸς τὴν ἀμείνω λῆξιν ἀπάρας, προσετέθη τοῖς Πατράσιν ὁ Πατήρ, τοῖς πατριάρχαις ὁ ὑπὲρ δ ἀληθείας τὴν πατριαρχίαν δεξάμενος, τοῖς ὁσίοις ὁ τὸ ὅσιον διὰ βίου ὁσίως δεξιωσάμενος, τοῖς ἀληθέσι ποιμέσιν ὁ τὸν ἀρχιποίμενα Χριστόν μιμησάμενος, καὶ κατ' όνομα καλῶν καὶ γινώσκων τὰ πρόβατα, καὶ τῇ τῶν λόγων βακτηρία τους λύκους ἀποσοβών, καὶ πρὸς τὰς ἐπαύλεις τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας εἰσ ελαύνων καὶ πίστεως. Οὗτος οὖν ἐκεῖνος ὁ αἰθέριος ἄνθρωπος, ὁ ἐν γῇ βιοὺς καὶ ἀγγέλων ἁμιλληθεὶς ὅση δύναμες, σὺν τῇ ἀλήπτῳ ψυχῇ καὶ τὰς τῆς ἱερα τείας ἡνίας χειρὶ Θεοῦ παραθέμενος, ελιπάρει διά καθαρᾶς, ὡς ἐγᾦμαι, τὸ θεῖον ἐντεύξεως, τὸν ἄξιον της αρχιερωσύνης ἡγήσασθαι, καὶ τῆς πλησίον Χρισ στοῦ Ἐκκλησίας περιλάλητον ἀναδειχθήσεσθαι κή ρυκα. Πόνοις γὰρ πολλοῖς καὶ ἱδρῶσι τὴν ἐν αὐτῇ φυεῖσαν τῆς αἱρέσεως ἄκανθαν προθέλυμνον ἐκτε μῶν, καὶ τὰ ἐν μέσῳ σκύλα καὶ σκάνδαλα τῇ χειρ αγωγία του Πνεύματος ὑφελόμενος, καὶ τῷ λογικῷ ἀρίτρῳ νεώτας τὴν τῆς πίστεως ἄρουραν, καὶ σπεί μας οὐκ ἐφ᾽ ὁῖον καὶ πέτρας καὶ ἀκανθῶν τὰ τῆς Χριστοῦ οἰκονομίας θεοπαράδοτα σύμβολα, ἀλλ᾽ ἐπὶ γῆν ἀγαθήν τε καὶ γόνιμον, καὶ, οἵαν τὰ λόγιά φασιν, ἑκατοστεύουσαν· τὸν ἀντιληψόμενον τῇ αὐτοῦ γεωρ γία καὶ μετὰ τελευτὴν ἰδεῖν ἑπέθει καὶ ἔστεργεν. Καὶ οὐκ ἐψεύσθη γε τῆς αἰτήσεως· ὁ γὰρ τοῖς ζη τοῦσιν ἀεὶ Θεὸς εὑρισκόμενος, καὶ τοῖς κρούουσι θύ ραν ἀνοίγων, καὶ τὰς ἀληθεῖς αἰτήσεις ἐπιπεραί νων δακτύλῳ θείῳ καὶ Πνεύματι τὸν τῆς ἱερᾶς χρί σεως ἄξιον Νικηφόρον τρανῶς ἐπεδείκνυε, καὶ τῷ τότε κρατοῦντι ὁμωνύμῳ βασιλεῖ, τὰ περὶ τὴν ἀληθῆ πίστιν τελείῳ τυγχάνοντι λευκότερον ὑπεμήνυεν. κα'. "Ο; (καὶ γὰρ ἦν ἀγχινούστατος εἰ καί τις deque his scriptores alii, qui amore ac desiderio, Sancti Nicephori electio et ordinatio in Mutatis perperam ab amanuensi interpunctio nibus verbisque transpositis, genuinus auctoris et interpretis sensus obscuratus est, qui erat hoc modo reddendus: c Deus qui. veras preces semper perficit, id est, (æquas postulationes semper adimplet; divino spiritu digitoque ostendit ei Nicephorum sacra dignum unctione. > velut ex roseto floridissimo, apum instar ejus ex cellentias colligant, atque ad favi, id est, divinae æmulationis delicias illarum qualitatem vi orationis reponant fore enim existimo ut eorum, quæ huc spectant, copia nunquam deficiat; cum plura sint el magna, atque ejusmodi ut alterum sibi alterum præferri non sinat quod universa ad summum eva serint. Nos autem caventes prolixitatem tædio ſu turam auditori, ad sequentia, Deo bene propitio atque favente, gradum faciamus. patriarcham Constantinopolitanum. cifer occasum nesciens, qui fidei ratem præclare gubernans, heresis furente procella superiorem ef fecerat, rectæque opinionis mercibus onustam feli cissime in portum eduxerat, e mortali ad meliorem commigrans sortem, appositus fuerat Pater Patrilus, patriarcha patriarchis, quia tuende veritatis causa patriarchalem sedem gradumque inierat; sanctus sanctis, quia quod sanctum est, quoad vita super stes fuit, sancte obierat; veris pastoribus verus pastor, quia pastorum principem Christum imita tus, atque nominatim vocans ac cognoscens oves, sermonumque baculo lupos submovens, ad rectæ confessionis fideique canla impellebat. Hic igitur ille vir caelestis, qui in terris, quoad licuit, vitan angelis parem duxerat, cum sacerdotii habenas. in Dei manus. deposuisset unaque animam; ut dignus pontifex. crearetur, atque Ecclesia Christo conjun ctæ inclytus praeco emuteret, pura, arbitror, suppli catione rogabat Deum. Quia. enim multis laboribus. ac sudore in ea, enatas.hæreseon sentes atque spi nas radicitus exciderat, deque mudio, Spiritu duce, scandala sustulerat, atque rationali, aratro fidei ar vum innovans, non in via supra petram aut vel in spinis, sed in bona ac fertili terra, qualem Sari ptura centuplicis fructus feracem vocat, Dominicæ dispensationis symbola divinius tradita seminave rat: ideo etiam post mortem jam vita functus vi dere cupiebat ac satagebat virum, qui agriculturam suam fovered. Nec vero volo frustralis est: Deus enim, qui quærentibus semper invenitur, ac pulsanti bus januam aperit, verasque preces semper divino digito ac spiritu perficit, sacra dignum unctiona Nicephorum ostendit, ei, qui tum temporis. iu perii Romani sceptra moderabatur. ejusdem ac ipsα nominis (m). S. Tarasius mortuus est indictione 15, fem quarta primæ jejuniorum hebdomadæ, sive die. Cinerum, Februarii auno 806. (n) Nicephorus, eject: Irene, a quo filins Con stantinus fuerat excæcatus, imperium arripuit anno 802. deque his scriptores alii, qui amore ac desiderio, Sancti Nicephori electio et ordinatio in Mutatis perperam ab amanuensi interpunctio nibus verbisque transpositis, genuinus auctoris et interpretis sensus obscuratus est, qui erat hoc modo reddendus: c Deus qui. veras preces semper perficit, id est, (æquas postulationes semper adimplet; divino spiritu digitoque ostendit ei Nicephorum sacra dignum unctione. > velut ex roseto floridissimo, apum instar ejus ex cellentias colligant, atque ad favi, id est, divinae æmulationis delicias illarum qualitatem vi orationis reponant fore enim existimo ut eorum, quæ huc spectant, copia nunquam deficiat; cum plura sint el magna, atque ejusmodi ut alterum sibi alterum præferri non sinat quod universa ad summum eva serint. Nos autem caventes prolixitatem tædio ſu turam auditori, ad sequentia, Deo bene propitio atque favente, gradum faciamus. patriarcham Constantinopolitanum. cifer occasum nesciens, qui fidei ratem præclare gubernans, heresis furente procella superiorem ef fecerat, rectæque opinionis mercibus onustam feli cissime in portum eduxerat, e mortali ad meliorem commigrans sortem, appositus fuerat Pater Patrilus, patriarcha patriarchis, quia tuende veritatis causa patriarchalem sedem gradumque inierat; sanctus sanctis, quia quod sanctum est, quoad vita super stes fuit, sancte obierat; veris pastoribus verus pastor, quia pastorum principem Christum imita tus, atque nominatim vocans ac cognoscens oves, sermonumque baculo lupos submovens, ad rectæ confessionis fideique canla impellebat. Hic igitur ille vir caelestis, qui in terris, quoad licuit, vitan angelis parem duxerat, cum sacerdotii habenas. in Dei manus. deposuisset unaque animam; ut dignus pontifex. crearetur, atque Ecclesia Christo conjun ctæ inclytus praeco emuteret, pura, arbitror, suppli catione rogabat Deum. Quia. enim multis laboribus. ac sudore in ea, enatas.hæreseon sentes atque spi nas radicitus exciderat, deque mudio, Spiritu duce, scandala sustulerat, atque rationali, aratro fidei ar vum innovans, non in via supra petram aut vel in spinis, sed in bona ac fertili terra, qualem Sari ptura centuplicis fructus feracem vocat, Dominicæ dispensationis symbola divinius tradita seminave rat: ideo etiam post mortem jam vita functus vi dere cupiebat ac satagebat virum, qui agriculturam suam fovered. Nec vero volo frustralis est: Deus enim, qui quærentibus semper invenitur, ac pulsanti bus januam aperit, verasque preces semper divino digito ac spiritu perficit, sacra dignum unctiona Nicephorum ostendit, ei, qui tum temporis. iu perii Romani sceptra moderabatur. ejusdem ac ipsα nominis (m). S. Tarasius mortuus est indictione 15, fem quarta primæ jejuniorum hebdomadæ, sive die. Cinerum, Februarii auno 806. (n) Nicephorus, eject: Irene, a quo filins Con stantinus fuerat excæcatus, imperium arripuit anno 802. 20. Nuper quidem Tarasius (!), Ecclesiæ illæ Lu 21. Solertia nempe inferior nemini lupo sollicite 20. Nuper quidem Tarasius (!), Ecclesiæ illæ Lu 21. Solertia nempe inferior nemini lupo sollicite

μητέρα καὶ βασίλισσαν. ἐκ τούτου λοιπὸν ἐτελεύτα ζήσας ἔτη ἓξ καὶ ἑξήκοντα, ἐν δὲ τῇ βασιλείᾳ διανύσας ἔτη τριάκοντα μῆνας τέσσαρας ἡμέρας ἕξ. θάπτεται δὲ ἐν τῷ ἱερῷ τῶν πανευφήμων ἀποστόλων, καὶ τρισὶν ἡμέραις ἀσκεπές, ὥσπερ ἦν διατάξας ἔτι περιών, τὸ ὑποδεξάμενον αὐτοῦ τὸ σῶμα διετέλει μνῆμα, περικαθημένων αὐτὸ εὐνούχων ὑπηρετῶν. Μετὰ τοῦτο Μαρτῖνα ἡ Αὐγούστα προσκαλεῖται Πύρρον τὸν ἀρχιερέα καὶ τοὺς βασιλικοὺς ἄρχοντας, ἐκκλησιάσασα καὶ τὸν περὶ τὸ Βυζάντιον λαόν, τάς τε διαθήκας Ἡρακλείου ὑπεδείκνυ, ὡς περὶ αὐτῆς καὶ τῶν τέκνων διέθετο. ὁ δὲ παρὼν ἅπας δῆμος Κωνσταντῖνον καὶ Ἡράκλειον τοὺς βασιλεῖς ἐπεζήτει· ἡ δὲ ἦγεν αὐτούς, καὶ ἅμα διελογίζετο νομίζουσα ἅτε βασίλισσα τὰ πρῶτα εἰς τὴν βασιλείαν φέρεσθαι. τινὲς δὲ τοῦ συνεστῶτος λαοῦ ἀνεφώνουν πρὸς αὐτὴν ὅτι "σὺ μὲν τιμὴν ἔχεις ὡς μήτηρ βασιλέων, οὗτοι δὲ ὡς βασιλεῖς καὶ δεσπόται". ἐξαίρετον δὲ ἐδίδουν γέρας Κωνσταντίνῳ ὡς πρώτῳ εἰς τὴν βασιλείαν κατὰ τὴν ἡλικίαν ἐκ παιδὸς προχειρισθέντι. "οὐδὲ γὰρ βαρβάρων ἢ ἀλλοφύλων πρὸς τὰ βασίλεια εἰσερχομένων, ὦ δέσποινα," ἔφασκον, "δύνασαι ὑποδέχεσθαι ἢ λόγοις ἀμείβεσθαι· μηδὲ δοίη θεὸς ἐν τούτῳ τάξεως τὴν Ῥωμαϊκὴν ἐλθεῖν πολιτείαν". καὶ κατήρχοντο ἀνευφημοῦντες τοὺς βασιλεῖς. ταῦτα ἀκούσασα πρὸς τὸ ἑαυτῆς ὑπεχώρει παλάτιον. Ἐξ οὗ καὶ Κωνσταντῖνος τῆς βασιλείας ἦρχε. προσαγγέλλει δὲ αὐτῷ Φιλάγριος, ὃς ἦν τῶν βασιλικῶν χρημάτων ταμίας, ὡς ἀσθενοῦντος τοῦ πατρὸς Ἡρακλείου χρήματα Πύρρῳ τῷ ἀρχιερεῖ παρατίθεσθαι Μαρτίνης τῆς βασιλίσσης ἕνεκεν, ὡς μή ποτε αὐτὴ ὑπὸ Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως καὶ προγόνου ἐκ τῶν βασιλείων διωθουμένη χρημάτων καθυστερίζοιτο. ὁ δὲ Πύρρον μεταστειλάμενος διεπυνθάνετο εἰ οὕτω ταῦτα ἔχοι. Πύρρος δὲ ὑπὸ Φιλαγρίου διελεγχόμενος προεδίδου καὶ οὐκ ἐθέλων τὰ χρήματα. ἐπεὶ δὲ νόσῳ χρονίᾳ Κωνσταντῖνος συνείχετο καὶ εὐκρασίας ἀέρων ἕνεκεν ἐν Χαλκηδόνι διέτριβεν ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντι παλατίῳ, ἰδὼν Φιλάγριος ἀρρώστως αὐτὸν διακείμενον, καὶ ἐλπίσας τάχιον ἀποβιῶσαι, ἐδεδίει Ἡράκλειον καὶ Μαρτῖναν ὡς αὐτὸν κακώσοντας. ἐκ τούτου Κωνσταντίνῳ συνεβούλευε γράφειν τοῖς στρατευομένοις ὡς τελευτῆς συμβαινούσης αὐτῷ ἀντιλαβέσθαι τῶν τέκνων αὐτοῦ, καὶ μὴ συγχωρεῖν ἀδικεῖσθαι μηδὲ τῆς βασιλείας διωθεῖσθαι. ἐφ' οἷς ἡσθεὶς Κωνσταντῖνος Οὐαλεντῖνον τὸν Φιλαγρίου ὑπασπιστὴν τά τε γράμματα καὶ τὴν λοιπὴν τοῦ πράγματος ἐργασίαν ἐγχειρίσας πρὸς τὸ στράτευμα ἐξέπεμψε, δεδωκὼς αὐτῷ χρήματα συντελοῦντα εἰς ποσότητα ἀριθμοῦ μυριάδων [πέντε] διακοσίων καὶ ἔτι μύρια καὶ ἑξακισχίλια νομίσματα, ὑποθέμενος πείθειν τοὺς τοῦ στρατιωτικοῦ καταλόγου μετὰ τελευτὴν Κωνσταντίνου ἀντικαθίστασθαι Μαρτίνῃ καὶ τοῖς τέκνοις αὐτῆς. συμβασιλεύσας δὲ τῷ πατρὶ ἔτη ὀκτὼ καὶ εἴκοσι, καὶ ἐπιβιοὺς εἰς τὴν βασιλείαν ἔτι ἡμέρας ἑκατὸν τρεῖς, ἐτελεύτησε. Μεθ' ὃν αὐτοκράτωρ τῆς βασιλείας ἀναγορεύεται Ἡράκλειος, ᾧ συνελάμβανεν εἰς τὰ τῆς βασιλείας πράγματα καὶ ἡ μήτηρ Μαρτῖνα. εὐθὺς οὖν τὸν τοῦ πατρὸς στέφανον, ὃν καὶ συνέθαψαν αὐτῷ καὶ ὁ υἱὸς Κωνσταντῖνος τοῦ ναοῦ ἐξήνεγκε τιμηθέντα μέχρι χρυσίου λιτρῶν ἑβδομήκοντα, τῷ θεῷ προσφέρει ἐν τῷ ἱερῷ, Κῦρον δὲ τὸν πρόεδρον Ἀλεξανδρείας τῷ οἰκείῳ θρόνῳ ἀποκαθίστησι. Φιλάγριον δὲ ἀποκείρας ἐξόριστον εἰς τὸ Σέπτας λεγόμενον φρούριον πρὸς ἥλιον δύνοντα κατὰ [τὰ] θάτερα τῶν Ἡρακλέος στηλῶν πρὸς τῇ Λιβύῃ κείμενον παρέπεμψεν. ἑτέρους τε πλείστους, οὓς εὗρε φίλους καὶ ὑπηρέτας αὐτοῦ, πληγαῖς καὶ ἑτέραις αἰκίαις ἠμύνατο. Οὐαλεντῖνος δὲ ὁ Φιλαγρίου ὑπασπιστὴς ταῦτα αἰσθόμενος τὸ στρατιωτικὸν κατὰ Μαρτίνης καὶ τῶν τέκνων αὐτῆς ἐτάραττε· μεθ' ὧν τὴν Χαλκηδόνος καταλαμβάνει ὡς τοῖς τέκνοις Κωνσταντίνου ἐπικουρήσων, καὶ αὐτοῦ διέτριβεν. Ἡράκλειος δὲ τήν τε πόλιν ἐν τῷ ἀσφαλεῖ εἶχε, καὶ πᾶσιν ἀπελογεῖτο ὡς Ἡράκλειος ὁ υἱὸς Κωνσταντίνου ἀπήμαντος διαμένει, καὶ πᾶσι ὑγιέα καὶ σῶον ὑπεδείκνυ, καὶ ἅμα ὡς τέκνου γνησίου περιείχετο. καὶ τοῦτο ἐπιστοῦτο τῷ Ά Σὰρξ γὰρ ὑπάρχων, ὅπλα πνευματικὰ κινεῖν οὐχ ἱκανοῦμαι, ὧν, εἰ καὶ πάντοθεν ἑαυτόν τις ὅση δύνα μι; ἀσφαλίσαιτο, τὴν ἔφοδον μαθεῖν οὐ δυνήσεται. κδ'. Ὁ δὲ δὴ βασιλεὺς πρὸς αὐτὸν ὑποβλήδην Αμείβετο· Μηδείς σοι πρὸς ἀφηνιασμόν τῆς ἱερᾶς Χριστοῦ ζεύγλης ἀντιλογίας ἔστω λόγος ἢ πρόφασις· αὐτὸς γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, ὁ Λόγος επαμύνων, συμποιμανεῖ καὶ συμπροθυμηθήσεται, καὶ πᾶσαν ὑμῖν πρὸς τὰ δοκοῦντα τέως δυσχερή παρέξει ευμάρειαν. Πείθεται τούτοις ὁ πᾶσιν ἀεὶ τοῖς θείοις πειθαρχήσας οὐχ ἥκιστα, καὶ τὸ μὲν σχῆμα τοῦ λαϊκοῦ πρὸς τὴν τοῦ μονήρους μεταμείψαι ἀγγελοειδή πολιτείαν τὸν βασιλέα εὐθὺς παρητήσατο, τῇ ἀκριβεία τὴν ἀκρι βειαν, καὶ τοῖς καλῶς προδιανυσθεῖσι πόνοις ἐπιπο νωτέραν προστιθεὶς τελειότητα. Ο δὲ καὶ κατένευσε, καὶ τὰ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης κεφαλῆς ἀποκάρματα ταῖς τοῦ υἱοῦ καὶ συμβασιλέως χερσὶν, ὡς της περικειμέ νῆς αὐτοῖς ἁλουργίδος σεμνολογήματα, ὑποδεχθῆναι σοφῶς ἐδικαίωσεν· ἔδει γὰρ τὴν ἐξ ἀκρότητος τῶν θείων ἀρετῶν τραφεῖσαν κόμην ταῖς πρώταις τῶν ἀξίων δορυφορεῖσθαι ἀκρότησι, καὶ τῷ πρὸς ἀρχιε ρατικὴν ἐπανιέναι μέλλοντι δόξαν τῇ ὑπερανεστηκυία δέξῃ λαμπρύνεσθαι. Τῆς οὖν θείας ἐπ' αὐτῷ τελετῆς τοῦ μοναχοῦ προβάσης κατὰ τὸν ἱεροτελεστὴν καὶ σοφὸν Διονύσιον, καὶ τῆς ἱερατικῆς κατὰ βαθμὸν καὶ τάξιν προελθούσης κατὰ τὸν ἱερὸν θεσμόν τελειώσεως, τούτοις ἤδη καὶ ἡ τῆς ἀρχιερατικῆς ἁγιαστείας ἐπ· ηκολούθησε διακόσμησις· πηνίκα δὲ καὶ πῶς, λέξων κε'. Ηνίκα γὰρ βασιλεύς τε καὶ ἡ περὶ τὰ βασίο λεια σύγκλητος ἐν τῷ μεγίστῳ νεᾧ παρῆν, τὰ τῆς φρικτῆς ᾿Αναστάσεως ἐπιτελέσοντες ἔργια, ηνίκα τὸν ἱερὸν χῶρον ἐκεῖνον ἡ χρυσήλιος φωτοχυσία δαψιλῶς σελαγίζουσα τῆς ἐλπιζομένης ἀδιαδόχου λαμπρότητος τὰς μαρμαρυγὰς ὑπεκήρυττεν, ἡνίκα πᾶς ὁ τῆς Εκκλησίας λευχειμονῶν συνέρρεεν ὅμιλος· τότε δή, τότε τὸν τῆς πίστεως ὑπ' αὐτοῦ προταγέντα καὶ διομολογηθέντα καρδίᾳ καὶ στόματι, εἶτά τε καὶ τῷ κατ' αὐτὸν κλήρῳ προσφωνηθέντα, θεῖον τόπον χερσὶν ἐπειλημμένος, ἐπὶ τὴν θείαν χειροθεσίαν ἵετο· τοῦτον ἀπαρέγγραπτον ἐπιβοώμενος μάρτυρα, εἰ παρατρώσαι τι τῶν ἐν αὐτῷ σεσημασμένων, ἀλλὰ μετὰ ταύτης τῆς ἀληθινῆς καὶ εἰλικρινούς λατρείας ἐν τῇ φοβερᾷ καὶ ἐνδόξῳ ἐλεύσει τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν παραστῆναι· ὃν καὶ μετὰ τὴν τελεσιουργὸν ἐπ' αὐτῷ μυσταγωγίαν ἔνερθε τῆς ἱε μᾶς τραπέζης ἀπεθησαύρισε καθαγιασθησόμενον, καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ βέβαιον εἰς ἀποδοχὴν κληρωσόμενον. Τῆς οὖν ἱερᾶς τελετῆς ἐπιπνοίᾳ θείᾳ τὴν περαίωσιν εἰληφυίας, ὁ λαὸς τὴν, Αξιος ἐπὶ τῷ ἀξίῳ, κατ' ἀξίαν φωνὴν τρισσῶς ὑπεκρίνατο. Ενθεν Β ἔρχομαι. Β ἔρχομαι. Ά Σὰρξ γὰρ ὑπάρχων, ὅπλα πνευματικὰ κινεῖν οὐχ ἱκανοῦμαι, ὧν, εἰ καὶ πάντοθεν ἑαυτόν τις ὅση δύνα μι; ἀσφαλίσαιτο, τὴν ἔφοδον μαθεῖν οὐ δυνήσεται. κδ'. Ὁ δὲ δὴ βασιλεὺς πρὸς αὐτὸν ὑποβλήδην Αμείβετο· Μηδείς σοι πρὸς ἀφηνιασμόν τῆς ἱερᾶς Χριστοῦ ζεύγλης ἀντιλογίας ἔστω λόγος ἢ πρόφασις· αὐτὸς γὰρ, ὡς ἔφθην εἰπὼν, ὁ Λόγος επαμύνων, συμ- ποιμανεῖ καὶ συμπροθυμηθήσεται, καὶ πᾶσαν ὑμῖν πρὸς τὰ δοκοῦντα τέως δυσχερή παρέξει ευμάρειαν. Πείθεται τούτοις ὁ πᾶσιν ἀεὶ τοῖς θείοις πειθαρχήσας οὐχ ἥκιστα, καὶ τὸ μὲν σχῆμα τοῦ λαϊκοῦ πρὸς τὴν τοῦ μονήρους μεταμείψαι ἀγγελοειδή πολιτείαν τὸν βασιλέα εὐθὺς παρητήσατο, τῇ ἀκριβεία τὴν ἀκρι βειαν, καὶ τοῖς καλῶς προδιανυσθεῖσι πόνοις ἐπιπο νωτέραν προστιθεὶς τελειότητα. Ο δὲ καὶ κατένευσε, καὶ τὰ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης κεφαλῆς ἀποκάρματα ταῖς τοῦ υἱοῦ καὶ συμβασιλέως χερσὶν, ὡς της περικειμέ νῆς αὐτοῖς ἁλουργίδος σεμνολογήματα, ὑποδεχθῆναι σοφῶς ἐδικαίωσεν· ἔδει γὰρ τὴν ἐξ ἀκρότητος τῶν θείων ἀρετῶν τραφεῖσαν κόμην ταῖς πρώταις τῶν ἀξίων δορυφορεῖσθαι ἀκρότησι, καὶ τῷ πρὸς ἀρχιε ρατικὴν ἐπανιέναι μέλλοντι δόξαν τῇ ὑπερανεστηκυία δέξῃ λαμπρύνεσθαι. Τῆς οὖν θείας ἐπ' αὐτῷ τελετῆς τοῦ μοναχοῦ προβάσης κατὰ τὸν ἱεροτελεστὴν καὶ σοφὸν Διονύσιον, καὶ τῆς ἱερατικῆς κατὰ βαθμὸν καὶ τάξιν προελθούσης κατὰ τὸν ἱερὸν θεσμόν τελειώσεως, τούτοις ἤδη καὶ ἡ τῆς ἀρχιερατικῆς ἁγιαστείας ἐπ· ηκολούθησε διακόσμησις· πηνίκα δὲ καὶ πῶς, λέξων κε'. Ηνίκα γὰρ βασιλεύς τε καὶ ἡ περὶ τὰ βασίο λεια σύγκλητος ἐν τῷ μεγίστῳ νεᾧ παρῆν, τὰ τῆς φρικτῆς ᾿Αναστάσεως ἐπιτελέσοντες ἔργια, ηνίκα τὸν ἱερὸν χῶρον ἐκεῖνον ἡ χρυσήλιος φωτοχυσία δαψιλῶς σελαγίζουσα τῆς ἐλπιζομένης ἀδιαδόχου λαμπρότητος τὰς μαρμαρυγὰς ὑπεκήρυττεν, ἡνίκα πᾶς ὁ τῆς Εκκλησίας λευχειμονῶν συνέρρεεν ὅμιλος· τότε δή, τότε τὸν τῆς πίστεως ὑπ' αὐτοῦ προταγέντα καὶ διομολογηθέντα καρδίᾳ καὶ στόματι, εἶτά τε καὶ τῷ κατ' αὐτὸν κλήρῳ προσφωνηθέντα, θεῖον τόπον χερσὶν ἐπειλημμένος, ἐπὶ τὴν θείαν χειροθεσίαν ἵετο· τοῦτον ἀπαρέγγραπτον ἐπιβοώμενος μάρτυρα, εἰ παρατρώσαι τι τῶν ἐν αὐτῷ σεσημασμένων, ἀλλὰ μετὰ ταύτης τῆς ἀληθινῆς καὶ εἰλικρινούς λατρείας ἐν τῇ φοβερᾷ καὶ ἐνδόξῳ ἐλεύσει τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν παραστῆναι· ὃν καὶ μετὰ τὴν τελεσιουργὸν ἐπ' αὐτῷ μυσταγωγίαν ἔνερθε τῆς ἱε μᾶς τραπέζης ἀπεθησαύρισε καθαγιασθησόμενον, καὶ παρὰ Θεοῦ τὸ βέβαιον εἰς ἀποδοχὴν κληρωσό- μενον. Τῆς οὖν ἱερᾶς τελετῆς ἐπιπνοίᾳ θείᾳ τὴν περαίωσιν εἰληφυίας, ὁ λαὸς τὴν, Αξιος ἐπὶ τῷ ἀξίῳ, κατ' ἀξίαν φωνὴν τρισσῶς ὑπεκρίνατο. Ενθεν que lacessentes pugna atque implacabiles acies ex adverso instructas innmittere. Quippe caro cum sim, haud sem idoneus ut arma spiritația moveam salis nosse possit. dictioiris ratio aut prætextus relinquitur, ut gacrum Christi jugum detracles : ipse enim, uti modo di- cebarn, qai Verbum est, pastorali munere adjutor aocedet, addetque animos, quæ hactenus dillicilia videntur, plana omnino et expedita faciens. Ergo Nicophorus, qui divinis monitis omnibus semper morem gesserat, obtemperat tantis rationum mo- mentis suadenti Auguste, eumque rogat, ut laica- dem habitum monastici habitus angelica institutione ac disciplina mutare sibi liceat; adjuncturo videli- cet vitæ hactenus accurate accuratiorem vitam, et laboribus, quibus jam præclare functus erat, labo- rum absolutionem majorem. Annuit imperator, -sacrique capitis detonsos crines, filii sui domina trice manu (n), tanquam ejus qna fulgebat purpuræ insignem ornatum, suscipi voluit ambitioso famu- latu : decebat namque ut ex summitate divinarumn virtutum adulta coma, primis dignitatum suprema- rom verticibus stiparetur; atque ita illius gloria, qui ad sumini sacerdotii apicem ascensurus erat, eminentis obsequio gloriæ inclaresceret. Divina ita- que monachatus initiatione præeunte (juxta quod sacrorum ille antistes sapiensque Dionysius tradit), adhibitaque ex sacrorum præscripto canonum, per graduum quorundam seriem, consummatione C jestate aderat senatus, in maxima constitutus æde ad tremenda Resurrectionis (0) celebranda solen- mia, dum sacrum illum chorum aureo fulgore rutilantia lumina abunde aspergerent, luceque ni- vea immortalis illius claritatis splendores prædi- carent, et omnis Ecclesiæ turba candido amictu micans, confluxisset; Nicephorus, divinum illum Adei tonum (p), abs se olim scriptum, cordisque ac oris confessione probatum, et clero illi suo 50- lemni acclamatione oblatum, præ manibus habens, ad divinam manuum impositionem accessit; incor- D ruptum eum testem invocans edicensque, velle se, si quid eorum, quæ in illo scripta essent, unquam violasset, cum vera hac atque sincera professione cultuque astare in adventu magni Dei ac Salvato- ris nostri : ipsumque post celebrata super eo divina mysteria, pone sacram mensain velut consecran- dum, roburque et auctoritatem a Deo ex ipsa loci religione consecuturum, reposuit. Sacramentorum autem celebratione divino affatu ac nutu completa, vociferans populus : Dignus super digno, trina accla adversus eos, quorum insultum atque impressionem nemo, licet quoad facultas est undique caveat, sacerdotali, pontificalis demum consecrationis secutus est ornatus: quando autem ac quomodo, dicturus accedo. que lacessentes pugna atque implacabiles acies ex adverso instructas innmittere. Quippe caro cum sim, haud sem idoneus ut arma spiritația moveam salis nosse possit. dictioiris ratio aut prætextus relinquitur, ut gacrum Christi jugum detracles : ipse enim, uti modo di- cebarn, qai Verbum est, pastorali munere adjutor aocedet, addetque animos, quæ hactenus dillicilia videntur, plana omnino et expedita faciens. Ergo Nicophorus, qui divinis monitis omnibus semper morem gesserat, obtemperat tantis rationum mo- mentis suadenti Auguste, eumque rogat, ut laica- dem habitum monastici habitus angelica institutione ac disciplina mutare sibi liceat; adjuncturo videli- cet vitæ hactenus accurate accuratiorem vitam, et laboribus, quibus jam præclare functus erat, labo- rum absolutionem majorem. Annuit imperator, -sacrique capitis detonsos crines, filii sui domina trice manu (n), tanquam ejus qna fulgebat purpuræ insignem ornatum, suscipi voluit ambitioso famu- latu : decebat namque ut ex summitate divinarumn virtutum adulta coma, primis dignitatum suprema- rom verticibus stiparetur; atque ita illius gloria, qui ad sumini sacerdotii apicem ascensurus erat, eminentis obsequio gloriæ inclaresceret. Divina ita- que monachatus initiatione præeunte (juxta quod sacrorum ille antistes sapiensque Dionysius tradit), adhibitaque ex sacrorum præscripto canonum, per graduum quorundam seriem, consummatione C jestate aderat senatus, in maxima constitutus æde ad tremenda Resurrectionis (0) celebranda solen- mia, dum sacrum illum chorum aureo fulgore rutilantia lumina abunde aspergerent, luceque ni- vea immortalis illius claritatis splendores prædi- carent, et omnis Ecclesiæ turba candido amictu micans, confluxisset; Nicephorus, divinum illum Adei tonum (p), abs se olim scriptum, cordisque ac oris confessione probatum, et clero illi suo 50- lemni acclamatione oblatum, præ manibus habens, ad divinam manuum impositionem accessit; incor- D ruptum eum testem invocans edicensque, velle se, si quid eorum, quæ in illo scripta essent, unquam violasset, cum vera hac atque sincera professione cultuque astare in adventu magni Dei ac Salvato- ris nostri : ipsumque post celebrata super eo divina mysteria, pone sacram mensain velut consecran- dum, roburque et auctoritatem a Deo ex ipsa loci religione consecuturum, reposuit. Sacramentorum autem celebratione divino affatu ac nutu completa, vociferans populus : Dignus super digno, trina accla adversus eos, quorum insultum atque impressionem nemo, licet quoad facultas est undique caveat, sacerdotali, pontificalis demum consecrationis secutus est ornatus: quando autem ac quomodo, dicturus accedo. 24. Tum vicissim imperator : Nulla tibi contra- 25. Interim namque imperator, et qui ei pro ma- 24. Tum vicissim imperator : Nulla tibi contra- 25. Interim namque imperator, et qui ei pro ma-

ἐκ τοῦ σωτηριώδους βαπτίσματος ἀγκάλαις δέξασθαι. καὶ συμπαρόντος Πύρρου τοῦ τῆς πόλεως ἱεράρχου τῶν ζῳοποιῶν ξύλων ἥπτετο καὶ διώμνυτο ὡς οὔτε δι' αὐτοῦ οὔτε δι' ἑτέρου τὰ τοῦ Κωνσταντίνου τέκνα βλαβήσεται. Οὐαλεντῖνον δὲ ἀπισχυρίζετο δεικνύειν ὡς ἐπιβουλεύσαντα αὐτοῖς καὶ τῆς βασιλείας ἐπορεγόμενον. ὡς δὲ εἰς πλεῖον ἅπαντα βεβαιώσηται, συλλαβὼν μεθ' ἑαυτοῦ Ἡράκλειον πρὸς Οὐαλεντῖνον περαιοῦται, καὶ πάλιν ἐβουλεύετο διόμνυσθαι καὶ πείθειν αὐτοὺς ὡς φιλοστόργως διάκειται πρὸς Ἡράκλειον: Οὐαλεντῖνος δὲ οὐκ ἐδέχετο ἀλλ' ἀπέπεμπε, καὶ δὴ ὑπενόστει καὶ διηγεῖτο πάντα τοῖς τῆς πόλεως. οἱ δὲ ἐπείθοντο καὶ Οὐαλεντῖνον ἐδυσφήμουν. Τῆς τρύγης δὲ ἐπιλαβούσης, οἱ τῆς πόλεως αἰσθόμενοι ὡς ὁ μετὰ Οὐαλεντίνου στρατὸς τούς τε ἀμπελῶνας αὐτῶν διαφθείρει κἀκείνους οὐ συγχωρεῖ ἐκεῖσε περαιοῦσθαι, συνίστανται Πύρρῳ βοῶντες στέφειν Ἡράκλειον τὸν Κωνσταντίνου υἱόν. Πύρρος δὲ τὴν ταραχὴν καὶ τὴν στάσιν τοῦ λαοῦ περιαθρήσας ἀπελογεῖτο ὡς οὐ διὰ τοῦτο αὐτοὶ στασιάζουσιν, ἀλλ' Οὐαλεντίνῳ τὴν βασιλείαν περιποιοῦνται. ἔτι οὖν ἐπικειμένου τοῦ ὄχλου δῆλα ποιεῖ βασιλεῖ ἅπαντα. ὁ δὲ συλλαβόμενος τὸν ἀνεψιὸν Ἡράκλειον εὐθέως ἐπὶ τὸ ἱερὸν ἐχώρει καὶ ἀνέρχεται ἅμα Πύρρῳ ἐν τῷ ἄμβωνι καὶ προτρέπεται στέφειν Ἡράκλειον. οἱ δὲ ὄχλοι τὸν βασιλέα ἐβιάζοντο τὸ ἔργον ἐπιτελεῖν. ὁ δὲ λαβὼν ἐκ τῆς ἐκκλησίας τὸν τοῦ πατρὸς Ἡρακλείου στέφανον τὸ ἔργον ἐπλήρου. εὐθὺς οὖν τὸν στεφθέντα Κωνσταντῖνον οἱ ὄχλοι μετονομάζουσι. τὸ οὖν ἀχυρῶδες καὶ ἀγροικωδέστερον τοῦ λαοῦ κατὰ Πύρρου τὰς χεῖρας ὥπλιζον, καὶ πρὸς τὸ ἱερὸν γενόμενοι αὐτὸν μὲν οὐχ εὗρον, κατὰ δὲ τὸν καιρὸν τῆς τοῦ λυχνικοῦ συνάξεως εἰσέρχονται ἐπαγόμενοι Ἑβραίων καὶ ἄλλων κακοδόξων ὅμιλον ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ. καὶ τὴν μὲν ἐνδυτὴν διαρρηγνῦσι, καὶ τὸν ἱερὸν χῶρον αἰσχρῶς κατερρύπαινον, τάς τε κλεῖς τῶν πυλῶν λαβόντες ἐπὶ κοντοῦ ἀνήρτων, καὶ οὕτω τὴν πόλιν ἀθέσμως περιῄεσαν. Πύρρος δὲ ταῦτα μαθὼν τῇ ἐπιούσῃ νυκτὶ ἐν τῷ ἱερῷ παραγίνεται καὶ πάντα τὰ ἱερὰ ἀσπάζεται καὶ τὸ περικείμενον αὐτῷ ὠμόφορον περιελὼν τῇ ἱερᾷ ἀποτίθεται τραπέζῃ, φήσας "τῆς ἱερωσύνης μὴ ἀφιστάμενος ἀποτάσσομαι λαῷ ἀπειθεῖ". ἐκεῖθεν ἡσυχῇ ἐξελθὼν παρὰ μιᾷ θεοσεβεστάτῃ γυναικὶ κρυφῇ κατήγετο καὶ καιροῦ εὐθέτου λαβόμενος πρὸς τὴν Χαλκηδόνος ἀπέπλει. οὗ τὴν ἔλευσίν τινες τῶν μοναζόντων ἐκεῖσε ἀκηκοότες περὶ τῶν ἐκτεθέντων παρὰ τοῦ πάλαι Ἡρακλείου τοῦ βασιλέως καὶ Σεργίου τοῦ τῆς πόλεως ἱεράρχου, ἕνεκεν τῶν δύο ἐπὶ τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ θελημάτων καὶ ἐνεργειῶν ἀνηρεύνων, ὧν προασπισταὶ ἐτύγχανον Μάξιμος καὶ Θεοδόσιος ὄντες ἐν Ἀφρικῇ. καὶ τὰ μὲν κατὰ Πύρρον οὕτω πως ἔσχεν. Ἐπεὶ οὖν τοὺς περὶ Οὐαλεντῖνον ἡ Χαλκηδὼν εἶχεν, ἀναγκαιοτέρως Ἡράκλειος καὶ Μαρτῖνα, ὡς μὴ ἐπὶ πλεῖον τὰ ἐκεῖσε προάστεια βλάπτοιτο, ἑνωθῆναί τε αὐτῷ καὶ ὅρκοις τὰ πρὸς ἀλλήλους θέσθαι· καὶ ἀξίᾳ αὐτὸν ἐτίμησαν ἣν Ῥωμαῖοι καλοῦσι κόμητα ἐξσκουβιτόρων, καὶ μηδ' ὅλως ἐγκαλεῖσθαι περὶ ὧν παρὰ Κωνσταντίνου ἐδέξατο χρημάτων, φιλοτιμηθῆναι δὲ χρήμασι τοῖς συνελθοῦσιν αὐτῷ στρατιώταις, στεφθῆναί τε καὶ Δαβὶδ τὸν Καίσαρα καὶ μετονομασθῆναι Τιβέριον. καὶ τούτων οὕτω τελεσθέντων προχειρίζεται Παῦλος, οἰκονόμος γεγονὼς τῆς μεγάλης ἐκκλησίας, ἀρχιερεὺς Κωνσταντινουπόλεως, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον μῆνα τῆς πεντεκαιδεκάτης ἰνδικτιόνος. Κωνσταντῖνος οὖν ἐν Σικελίᾳ ὑπὸ τῶν ἰδίων ὑπηρετῶν δόλῳ φονευθεὶς ἐν τῷ λου τρῷ, ἤδη ἐν τῇ βασιλείᾳ εἰκοστὸν ἕβδομον ἀνύσας ἔτος, ἐτελεύτα. Μεθ' ὃν Κωνσταντῖνος ὁ υἱὸς τὰ τῆς βασιλείας ἐγχειρίζεται σκῆπτρα. καὶ τούτου ἀρξαμένου εὐθὺς ὁ τῶν Σαρακηνῶν ἡγούμενος ναῦς πλείστας κατασκευάσας κατὰ τοῦ Βυζαντίου ἐκπέμπει, ἡγεμόνα τούτων ἐπιστήσας, ἅτε πιστότατον καὶ τὰ πολέμια ἔμπειρον, κατὰ τὴν ἑαυτῶν διάλεκτον Χαλὲβ ὀνομαζόμενον· ὃς ἀναχθεὶς προσωρμίζετο ἐν προαστείοις τοῦ Βυζαντίου, κατὰ τὸν παραθαλάσσιον τόπον τὸν καλούμενον Ἕβδομον. τοῦτον αἰσθόμενος Κωνσταντῖνος ἀντιπαρατάττεται καὶ αὐτὸς στόλῳ μεγάλῳ. ὑφ' ὧν κα. Ἐπειδὴ δὲ τὸ εἰλικρινὲς τῆς ἑαυτοῦ ὀρθοτό. μου πίστεως τοῖς τῶν Πατέρων ὅροις ἀκριβούν κατ επείγετο, τῷ τε κανονικῷ καὶ ἀρχαϊκῷ ἔθει άκου λούθως ἑπόμενος, τῷ τοῖς ἀποστολικοῖς θρόνοις τὰ περὶ τὴν πίστιν ἀνακοινοῦσθαι κελεύοντι, ταύτην συνοδικοῖς ἐνσημηνάμενος καὶ πιστωσάμενος γράμ μασι, πρὸς τὸν τηνικαῦτα τῶν Ῥωμαίων πάπαν ἐκπέπομφε Λέοντα, στηλίτευμα μὲν τῶν ἑτεροδόξων οὖσαν αἱρέσεων, στήλην δὲ τῆς ὀρθοδόξου υπάρχουσαν πίστεως. Καὶ εἴ τῳ φίλον τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως τοῦ ἀνδρὸς πεῖραν λαβεῖν, ἐντευξάσθω ταύτης, καὶ εἴσεται τὸ περὶ τὰ θεῖα δόγματα τούτου δαψιλές τε καὶ καίριον. Ταῦτα καὶ ὁ ἱερὸς ἐκεῖνος ἠγάσατο Λέων, καὶ ἀσμενέστατα δεξάμενος, καὶ προσπτυξάμε νος σὺν τοῖς κορυφαίοις Πέτρου δόγμασιν ἀνεκήρυξε τρανότατα. Τὸ γὰρ τῆς ὁμοουσίου Τριάδος συμφυές καὶ ὁμότιμον οὕτως ἂν εἶπε λευκότατα, ὡς τῇ τῶν ἐν θεολογίᾳ τὸ κράτος εχόντων ἀκριβείς μηδὲν ἀπο λείπεσθαι. Τήν τε τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων φανέρωσιν ἐκ τῆς πανάγνου καὶ ἀμώμου Παρθένου καὶ Θεοτόκου Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν οὕτω διεσάφησέ τε καὶ ἀνεκή ρυξε ταῖς οἰκουμενικαῖς συνόδοις ἑπόμενος, ὡς μη δὲν τῶν εἰς λατρείας ηκόντων σεβασμιότητα υπάρ χειν ἀνήκοον. Τάς τε πρὸς Θεὸν ἐντεύξεις καὶ πρε σβείας τῆς τε σεμνῆς Θεομήτορος, τῶν τε οὐρανίων Δυνάμεων, ἀποστόλων, προφητῶν, κλεινῶν τε μαρ τύρων καὶ πάντων ὁσίων καὶ δικαίων καὶ τὰ τούτων προσκυνητὰ λείψανα, τούς τε ἱεροὺς αὐτῶν χαρα κτῆρας ἐπὶ τοσούτῳ τιμῆς ἀξίους ἀπέφηνεν, ὅσῳ δί καιον ἦν τοὺς οὕτω βιώσαντας καὶ οὕτω παρὰ Θεῷ θαυμαστωθέντας καὶ τιμᾶσθαι καὶ μεγαλύνεσθαι. Οὕτω τὸ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ μόνῳ λατρεύειν Θεῷ τῷ ἀληθινῷ προσκυνητῇ ἀραρότως κατώρθωτο οὕτω τὸ περὶ τὴν ὑγια θρησκείαν αὐτῷ διειδέστατον τόμα κεκέραστο, οὐ καθά τισι κεραποικιλλόμενον, ταῖς δὲ θεοπαραδότοις ὑποτυπώσεσι κεραννύμενον, καὶ πᾶσαν ἀνατροπὴν αἱρέσεως θολερᾶς τῷ πλησίον βλαστάνουσαν ἐξιώμενον. "Αρ' οὖν ὁμολογίαν μόνην ψιλῇ τὸ τῆς ἀληθοῦς πίστεως ὁ μέγας οὗτος διετρά του κεφάλαιον; οὐχὶ δὲ καὶ ζῆλος τῇ ὁμολογίς προσ (π), εγχείριον κα. Ἐπειδὴ δὲ τὸ εἰλικρινὲς τῆς ἑαυτοῦ ὀρθοτό. μου πίστεως τοῖς τῶν Πατέρων ὅροις ἀκριβούν κατ επείγετο, τῷ τε κανονικῷ καὶ ἀρχαϊκῷ ἔθει άκου λούθως ἑπόμενος, τῷ τοῖς ἀποστολικοῖς θρόνοις τὰ περὶ τὴν πίστιν ἀνακοινοῦσθαι κελεύοντι, ταύτην συνοδικοῖς ἐνσημηνάμενος καὶ πιστωσάμενος γράμ μασι, πρὸς τὸν τηνικαῦτα τῶν Ῥωμαίων πάπαν ἐκπέπομφε Λέοντα, στηλίτευμα μὲν τῶν ἑτεροδόξων οὖσαν αἱρέσεων, στήλην δὲ τῆς ὀρθοδόξου υπάρχουσαν πίστεως. Καὶ εἴ τῳ φίλον τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως τοῦ ἀνδρὸς πεῖραν λαβεῖν, ἐντευξάσθω ταύτης, καὶ εἴσεται τὸ περὶ τὰ θεῖα δόγματα τούτου δαψιλές τε καὶ καίριον. Ταῦτα καὶ ὁ ἱερὸς ἐκεῖνος ἠγάσατο Λέων, καὶ ἀσμενέστατα δεξάμενος, καὶ προσπτυξάμε νος σὺν τοῖς κορυφαίοις Πέτρου δόγμασιν ἀνεκήρυξε τρανότατα. Τὸ γὰρ τῆς ὁμοουσίου Τριάδος συμφυές καὶ ὁμότιμον οὕτως ἂν εἶπε λευκότατα, ὡς τῇ τῶν ἐν θεολογίᾳ τὸ κράτος εχόντων ἀκριβείς μηδὲν ἀπο λείπεσθαι. Τήν τε τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων φανέρωσιν ἐκ τῆς πανάγνου καὶ ἀμώμου Παρθένου καὶ Θεοτόκου Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν οὕτω διεσάφησέ τε καὶ ἀνεκή ρυξε ταῖς οἰκουμενικαῖς συνόδοις ἑπόμενος, ὡς μη δὲν τῶν εἰς λατρείας ηκόντων σεβασμιότητα υπάρ χειν ἀνήκοον. Τάς τε πρὸς Θεὸν ἐντεύξεις καὶ πρε σβείας τῆς τε σεμνῆς Θεομήτορος, τῶν τε οὐρανίων Δυνάμεων, ἀποστόλων, προφητῶν, κλεινῶν τε μαρ τύρων καὶ πάντων ὁσίων καὶ δικαίων καὶ τὰ τούτων προσκυνητὰ λείψανα, τούς τε ἱεροὺς αὐτῶν χαρα κτῆρας ἐπὶ τοσούτῳ τιμῆς ἀξίους ἀπέφηνεν, ὅσῳ δί καιον ἦν τοὺς οὕτω βιώσαντας καὶ οὕτω παρὰ Θεῷ θαυμαστωθέντας καὶ τιμᾶσθαι καὶ μεγαλύνεσθαι. Οὕτω τὸ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ μόνῳ λατρεύειν Θεῷ τῷ ἀληθινῷ προσκυνητῇ ἀραρότως κατώρθωτο οὕτω τὸ περὶ τὴν ὑγια θρησκείαν αὐτῷ διειδέστατον τόμα κεκέραστο, οὐ καθά τισι κεραποικιλλόμενον, ταῖς δὲ θεοπαραδότοις ὑποτυπώσεσι κεραννύμενον, καὶ πᾶσαν ἀνατροπὴν αἱρέσεως θολερᾶς τῷ πλησίον βλαστάνουσαν ἐξιώμενον. "Αρ' οὖν ὁμολογίαν μόνην ψιλῇ τὸ τῆς ἀληθοῦς πίστεως ὁ μέγας οὗτος διετρά του κεφάλαιον; οὐχὶ δὲ καὶ ζῆλος τῇ ὁμολογίς προσ (π), εγχείριον sionem Patrum decretis diligenter componere stu debat, consequenti ratione morem gerens canonicze atque veteri consuetudini, qua cavetur ut aposto licis sedibus communicentur quæ sunt fidei, syno dicis eam litteris exarans atque consignans, ad Romanæ tum Ecclesiæ præsidem, atque ant'stj tem (u) Leonem Papan (v) misit ea verboru efficacia expressam, ut hæreseon quidem traductio ac sugillatio luculenta, orthodoxæ autem fidei illu strissimus titulus babeatur. Si cui porro lubet vim sermonis quanta vir iste polleret ipso rei nosse experimento monumentum illud legat, et intel liget uberem illius liget oberem illius in divinis doctrinis faisse venain. Hanc et sacer ille Leo admiratus est, amplectens que doctrinam, Petri apostolorum principis decretis clarissime consentire promulgavit. Consubstantialis namque Trinitatis eamdem naturam, paremqne dignitatem ita dilucide explicavit, ut nihil ipsuin ab eorum, qui primas in theologia tulerunt, accttrała doctrina deflciat. Unins quoque e sancta Trinitate personæ postremis temporibus ex castissima ac intemerata Virgine Dei Genitrice, Christi, inquam, veri Dei nostri apparitionem sie explicavit et con sentance œcumenicis synodis pałam est professuk, ut quod ad honestatem cultus spectaret, nihil sup. pressum sit. Porro supplicationes ad Deum, vene randæque Dei parentis intercessiones, coelestiumque Viruitum, apostolorum, prophetarum, inclytorum martyrum, atque omnium sanctorum, justorumque, necnon eorum adorandas reliquias, sacras item illorum imagines tanto digna honore pronuntiavit, quantum erat par consequi eos, qui sic vitam in stitnissent, atque apud Deum præclare factis eni tuissent. Ita congrue apteque evicit, ut solus Deus adorandus in spiritu et veritate ostenderetur: ita ejus opera atque industria contemperatus est lim pidissimus potus sanas religionis; non ut quad.m feculenta_varietate nistus, sed ut divinis infornia Honibus compositus planeque ejñismodi, ut omnem turbidæ hæreseos corruptelam in proximos aliunde epistola boni præsulis forma præscribitur, et cur ipse patriarchatum refugerit: tum preces Pontili mortons Junii anni 846. Hujus et 8. Nicephori is expetit, el quæ sibi impetranda exoptet, indicat, (u) Leo lll papa successit Adriano amo 798, tempore Nicephorus imperatora Bulgaris circumven tus cun suis occisus Julii anno 811, cui Staurarius filins superfuit nsque ad Jannarii, interea Octo bris imperator acclamatus est Michael Curopalates. (c) Theophanes ad an. dicti Michaelis Imp. Nicephorus sanctissimus patriarcha ad Leonen sanctissimum Romæ papam synodicas litteras misit ad hoc enim usque tempus a Nicephoro imperatore prohibitus fuerat, quo minus id praestaret quod statim ab obitu ejus præstitit adhine anne 811. (*) Hanc epistolan luci publice primo procura runt dibe Societate nostra viri eruditissimi: Theo dorus Pelianus e codice ms. Græco Latine reddi am, edidit post Ephesinum Concilium typis Ingol stadianis auso excusum; at Fronto Lucens e codice ms. Virdunensi Latinum exemplar olim, et forsan ab Anastasio Bibliothecario versum eruit, quod cum Græco collatum obtulit Baronio, ab eo que editum est ad dictum annum a num. 20, cum ante utriusque exemplaris meminisset. In ea et post Romanæ Ecclesiæ præconia Indicata, profes sionem fidei suæ late deducit: sub finem Michae lein imperatorem laudat, et legatum suum Michae lem episcopum Synadorum (pro quo corrupte Sin naculornm legitur) enixe tommendat. Est is dein illustris confessor factus et ad xxm Maii fastis sacris ascriptus. Denique mittit in signum dilectionis en colpion aureum, cujus una facies crystallum inetu sum, altera picta nigello est, et intus liabet alte rum encolpion, in quo sunt partes honorandi ligni in figura crucis positi: tum tunicam candidam, et penulam castaneam inconsutilein, stolam et simi chenium aure variata, que in linteamine ingeniose involúta, præceperat plumbeo signaculo obsignari. › Per encolpion Baronius crucem pectoralem ad pe ctus appendi solitam, intelligit: et pro simichenio in margine ma Grace legi quod manualem mappulam, sive ut in sacris nominatur, manipulum posset significare. sionem Patrum decretis diligenter componere stu debat, consequenti ratione morem gerens canonicze atque veteri consuetudini, qua cavetur ut aposto licis sedibus communicentur quæ sunt fidei, syno dicis eam litteris exarans atque consignans, ad Romanæ tum Ecclesiæ præsidem, atque ant'stj tem (u) Leonem Papan (v) misit ea verboru efficacia expressam, ut hæreseon quidem traductio ac sugillatio luculenta, orthodoxæ autem fidei illu strissimus titulus babeatur. Si cui porro lubet vim sermonis quanta vir iste polleret ipso rei nosse experimento monumentum illud legat, et intel liget uberem illius liget oberem illius in divinis doctrinis faisse venain. Hanc et sacer ille Leo admiratus est, amplectens que doctrinam, Petri apostolorum principis decretis clarissime consentire promulgavit. Consubstantialis namque Trinitatis eamdem naturam, paremqne dignitatem ita dilucide explicavit, ut nihil ipsuin ab eorum, qui primas in theologia tulerunt, accttrała doctrina deflciat. Unins quoque e sancta Trinitate personæ postremis temporibus ex castissima ac intemerata Virgine Dei Genitrice, Christi, inquam, veri Dei nostri apparitionem sie explicavit et con sentance œcumenicis synodis pałam est professuk, ut quod ad honestatem cultus spectaret, nihil sup. pressum sit. Porro supplicationes ad Deum, vene randæque Dei parentis intercessiones, coelestiumque Viruitum, apostolorum, prophetarum, inclytorum martyrum, atque omnium sanctorum, justorumque, necnon eorum adorandas reliquias, sacras item illorum imagines tanto digna honore pronuntiavit, quantum erat par consequi eos, qui sic vitam in stitnissent, atque apud Deum præclare factis eni tuissent. Ita congrue apteque evicit, ut solus Deus adorandus in spiritu et veritate ostenderetur: ita ejus opera atque industria contemperatus est lim pidissimus potus sanas religionis; non ut quad.m feculenta_varietate nistus, sed ut divinis infornia Honibus compositus planeque ejñismodi, ut omnem turbidæ hæreseos corruptelam in proximos aliunde epistola boni præsulis forma præscribitur, et cur ipse patriarchatum refugerit: tum preces Pontili mortons Junii anni 846. Hujus et 8. Nicephori is expetit, el quæ sibi impetranda exoptet, indicat, (u) Leo lll papa successit Adriano amo 798, tempore Nicephorus imperatora Bulgaris circumven tus cun suis occisus Julii anno 811, cui Staurarius filins superfuit nsque ad Jannarii, interea Octo bris imperator acclamatus est Michael Curopalates. (c) Theophanes ad an. dicti Michaelis Imp. Nicephorus sanctissimus patriarcha ad Leonen sanctissimum Romæ papam synodicas litteras misit ad hoc enim usque tempus a Nicephoro imperatore prohibitus fuerat, quo minus id praestaret quod statim ab obitu ejus præstitit adhine anne 811. (*) Hanc epistolan luci publice primo procura runt dibe Societate nostra viri eruditissimi: Theo dorus Pelianus e codice ms. Græco Latine reddi am, edidit post Ephesinum Concilium typis Ingol stadianis auso excusum; at Fronto Lucens e codice ms. Virdunensi Latinum exemplar olim, et forsan ab Anastasio Bibliothecario versum eruit, quod cum Græco collatum obtulit Baronio, ab eo que editum est ad dictum annum a num. 20, cum ante utriusque exemplaris meminisset. In ea et post Romanæ Ecclesiæ præconia Indicata, profes sionem fidei suæ late deducit: sub finem Michae lein imperatorem laudat, et legatum suum Michae lem episcopum Synadorum (pro quo corrupte Sin naculornm legitur) enixe tommendat. Est is dein illustris confessor factus et ad xxm Maii fastis sacris ascriptus. Denique mittit in signum dilectionis en colpion aureum, cujus una facies crystallum inetu sum, altera picta nigello est, et intus liabet alte rum encolpion, in quo sunt partes honorandi ligni in figura crucis positi: tum tunicam candidam, et penulam castaneam inconsutilein, stolam et simi chenium aure variata, que in linteamine ingeniose involúta, præceperat plumbeo signaculo obsignari. › Per encolpion Baronius crucem pectoralem ad pe ctus appendi solitam, intelligit: et pro simichenio in margine ma Grace legi quod manualem mappulam, sive ut in sacris nominatur, manipulum posset significare. 24. Quia vero recta fidei sum sinceram prof. 24. Quia vero recta fidei sum sinceram prof.

μὲν βασιλέα ἡ πόλις εἶχε, μηδὲν τῶν ἐκ τῆς νίκης καλῶν ἀπονάμενον· αὐτὸς δὲ λόγοις ανταρσίας τὸν λαλ, ὑποφθείρας, καὶ κεναῖς ἐλπίσιν ὑποσυλήσας καὶ ὑφελκόμενο;, διά τυραννίδος ὑπέδν τὸ τῆς βασι- λείας ἀξίωμα. Μεθ' οὗ τάχει πολλῷ τὴν βασιλίδα καταλαβών, καὶ εἴσω τειχών (ὡς μὴ ὠφελεν!) ὁ τάλας γενόμενος, ταῖς ἐξ ἔθους τιμαῖς διὰ τῆς λεω- φόρου πρὸς τὴν βασίλειον αὐλὴν προεπέμπετο, καὶ τὸν μὲν πρὸ αὐτοῦ τῆς ἀξίας ἀπέπαυσεν ἄνδρα, τῷ ἀπλοϊκῷ τῆς ἀκακίας ὑπὲρ τὴν πορφυρίδα κοσμού μενον· ἧς ἡνίκα τὸν ἀγνώμονα Λέοντα ἐπωρυόμενον ᾔσθετο καὶ κατὰ τῆς ἀρχῆς λεόντειον βρέμοντα, τὴν τῆς βασιλείας ἐσθῆτα περιῤῥηξάμενος καὶ τὴν κόμην ἀποθριξάμενος, μελανείμων ἀντὶ χρυσείμονος για καὶ τῷ ἱερῷ περιβόλῳ σὺν γυναικὶ καὶ τέκνοις φέρων ἐπυτὸν ἐγκαθείργνυσι. Τοῦτο τὸν Λέοντα ὀψὲ καὶ μόλις ἐπέκλινε, τοῦ μὴ κατ' αὐτὸν χωρήσαι ὠμότητα· ὑπερορίᾳ δὲ θάττον ἢ λόγος παραπεμ ψάμενος, αὐτὸς διὰ σπουδῆς εἶχαν τῇ κεφαλῇ τὸ βα- σίλειον περιθεῖναι διάδημα. φόρος αἰσθόμενος, καὶ τὸ πολύγνωμον καὶ πολυκλι- νὲς τοῦ ἀνδρὸς ἐνννύμενος, ταῖς ἐξ ἔθους ἐγγράφοις τῆς πίστεως επαγαγεῖν αὐτὸν ὁμολογίαις ἐσκόπει· καὶ δὴ τόμον συντάξας, τὸ τῆς ἀμωμήτου λατρείας ἡμῶν περιέχοντα σύμβολον, υποσημήνασθαι χερσὶν οἰκείαις διά τινων ἀρχιερέων τὴν βασιλέα προέτρεπεν. Ὁ δὲ μάλιστα μὲν τοῖς λεγομένοις κατένευεν, ὑπερ επίθετο δὲ τοῦτο ποιεῖν, μέχρις ἂν ἡ τοῦ διαδήματος ἐπ' αὐτὸν ἀναβαίη τιμή, ἐπὰν δὲ τύχοι ταύτης, τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ζυγοῖς ἑαυτὸν ὑποκλίνειν ἔτοι- μον εἶναι. Ο δέ γε τῷ τῆς συνειδήσεως κέντρῳ καὶ ζόρι νυττόμενος, καὶ τούτοις οἷα μέλανι καὶ και λάμ, κακῶς ἀποχρώμενος, εἰ τῷ τῆς αἱρέσεως καὶ πρὸ τοῦ διαδήματος καθυπέγραφε πίνακι, ὅλον ἑαυ τὸν ἐμπαρέχων τοῖς ἄγουσι δαίμοσιν, ἢ τοῖς πρὸς σωτηρίαν ὁδηγεῖν ἐσπουδακόσ: Πατράς: πειθόμενος. λγ'. Ηκεν οὖν ἐπὶ τὸ τῆς Σοφίας ἱερὸν ἀναληψό μενος τὸ διάδημα. Τότε δή, τότε αὐτουργῷ τῆς αναρρήσεως τῷ μεγάλῳ ἀρχιερεῖ τυγχάνειν μέλλοντι, · τὰ ἔμπροσθεν ποιῶν βλέπειν ἀκοίμητος ὀφθαλμός, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν τῷ δικαίῳ τεκμήρασθαι καλῶς ἐδικαίωσεν. Εδόκει γὰρ ὁ ἅγιος μετὰ τὴν τῆς εὐχῆς : Ti VITA. speratis frustratus; sed Leo verbis ad defectio- nem (c) spectantibus subornans populum, inanique, spe mulcens ac decipiens, tyrannica vi rerum sum- mam invasit. Qua potitus, mira celeritate ad urbem Augustam advolavit, mæniisque (quod utinam non fuisset unquam) miser exceptus, consuela sa- tellitii pompa in aulam deductus est, decessoremi dignitatis moturus, virum innocentia simplici quaul purpura clariorem. Is porro, ubi Leonem rugien - tem et belluina feritate adversus principatum fre- mentem.persensit, scissa qua Augustus fulgebat veste comaque detonsa, aureum habitum pullo commutat; seque cum uxore liberisque sacris septis inclusit. Ea res vix tandem Leonis inflexit animum, ne in eum crudelius slalueret : dictoque citius exsilio relegans, in hoc mnam intentus era!, ut regium diadema imponeret capiti. A tunc imperator urbem, victoria commodisque exinle VETZ:, B C bantur, recepto auimo, clamore Romanos invade- rent, et ita victoriam, quam amiserant, recupera- D rent. Ha Cedrenus et Curopalates. In appendice Tueopbanis dicitur omnium prima legio Orientalium fugisse. Dissimulat Theophanes, qui cum hoc facto historiam finit, ut a Leone tyrannidem amoliatur, ita hic ad Vitam adnotarat Combelis. Forsan ea sub únem a fautoribus adjecta sunt. (c) in Vita S. Nicolai Studitæ : • Cum merentes sub ipso turnias, donorum multa largitione stultus bomo decepisset, veniens ad partes Thraciæ extra orbem, impie scelestus adversus pios Christianos, imperator renuntiatur; regiamque iconoclasta pa- bm audiens, ingreditur. In Theophanis Appendice : • laterie: Orientalium (qui primi fugerunt e bello) le- go, cui Barda Armeni filius praeerat, tumultuaba- tur, et ipsum Leonem, imperatorem faustis vocibus ¡rosequebatur. Tum nullo se opponente in urbem sentiens, virique versatilem animum ac levem in- telligens, attrahere cogitabat, ut ex more (d) fidem scripto profiteretur.. Itaque prolato codice, incul- palae fidei nostra scriptum symbolum continente, illum per episcopos quosdam obtulit imperatori, hortans ut sua ipse manu subscriberet. Simulabat ille omnibus quæ dicerentur se propensissime au- nnere; praestare tamen indicabat, dum diadema- tis (e) honorem consecutus esset, rem ean differre ; o facto se omnino paratum ecclesiastico jugo cul lum submittere. Interim vero conscientiæ quo pun- gebatur aculeo et mentem obscurante caligine, cen calamo et atramento perperam usus, ante etiam quam diadema solemnemque susciperet inauguratio- new, haeresis libello subscripsit : totum nempe se demonibus trahentibus «ledens, atque iis, quam Pa- tribus ad salutem ducere studentibus, inagis obe- diens. habet templum solemni ritu inaugurandus venit (f) : et continuo Deus, cui futura prospicere insopora- bilis oculus tribuit, magno antistiti, viro utique justo, coronaudi ritumn peracturo concessit, ut quo.l ille futurus erat certo conjiceret. Videbatur enim conferta multitudine induxerunt. Audiens autem hæc Michael imperator profugus in ecclesiam, fide accepta monachusque factus comam deposuit. (d) Ita apud Theophanem cum decessor acciperet imperium, Nicephorus patriarcha cautionem pro- pria manu scriptam a Michaele exegit, quod ipse rectam fidem defensurus, manusque a Christianoru: effundendo sanguine alienas servaturus esset, ho- minesque ex sacro clericorum ordine vel monachos, cæterosque omnes in ecclesiasticum catalogum re- lalos, verberibus, et injuriis minime lesurus. (c) llinc corrigendus Leo Grammaticus, asserens Leonem Armenum a Nicephoro patriarcha, quem de fidei suæ sinceritate, dato scripto, feceral cer- tioreın, coronatum impetravisse. (f) Feria hebdoniadis, indict. 6, Julii die xı. Ita Theophanes, ergo anno litt. Dominicali B. 19. Ταύτης οὖν τῆς συμφορᾶς ὁ θεοφόρος Νίκη- 32. Hanc itaque calamitatem divinus Nicephorus 33. Ad magnum igitur, quod a Sapientia nomen

Β η λζ'. Ταῦτα ο τοῦ Θεοῦ θεράπων Νικηφόρος θεώ- μενος, πᾶσαν ἔκετηρίας ἰδέαν πρὸς Θεὸν ἐπενόει, ἀντιβολῶν καὶ πρὸς συμμαχίαν καλῶν τῇ μὲν Ἐκε κλησίᾳ διασώσασθαι τὸ ἀμώμητον, καὶ τὸ τοῦ πο μνίου ἀκίβδηλον μὴ χρανθῆναι τοῖς τῆς ἑτεροδοξίας μιαροίς αλιτήμασιν. Διὰ τοῦτο πρὸς ἑαυτὸν πάντας εἷλκεν, ἐνουθέτει, παρεκάλει τῇ ζύμῃ μὴ συμφύ- ρεσθαι τῶν αἱρετιζόντων ἀπέτρεπεν, ὡς ἰὸν καὶ ὡς κύημα ἐχιδνῶν τὰ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν ἀλλόφυλα προφεύγειν ἀμβλώματα. Οὐ γὰρ, ἔλεγεν, σωματικὸν ἐπάγουσι μώλωπα, φαρμάκοις ιατρικοῖς ὑπείκειν δυο νάμενον· τοῖς τῆς ψυχῆς δὲ μυχοῖς ἐνιεῖσι τὸν κίνε δυνον, τὴν ἐξ ἐπιπολῆς ἀναινόμενα μότωσιν. Μὴ τοίνυν ἐνδῶμεν τῇ τοῦ καιροῦ ῥοπῇ, μηδὲ τῇ τοῦ κράτους φορᾷ· εἰ γὰρ βασιλέα καὶ πολὺ σμήνος σύν αὐτῷ κακοφρόνων ἡ αἵρεσις ἐπισύρεται, ἀλλ᾽ εἰς οὐδὲν αὐτοῖς ἡ ἰσχὺς ἀποβήσεται, οὐδὲ εἰς Ἐκκλη σίαν Θεοῦ λογισθήσεται. Οὐ γὰρ ἐπὶ πλήθει Θεός εὐδοκεῖ, ἀλλ' ἐφ' ἑνὶ φοβουμένῳ καὶ τρέμοντι τοὺς λόγους αὐτοῦ ὑποσκοπεῖ, καὶ ὅλην Ἐκκλησίαν τὸν ἕνα σαφῶς ἀποδείκνυσι. Τούτου διὰ προσευχῆς ἱλεωσώμεθα τὴν εὐμένειαν· τοῦτον παννύχῳ στάσει δυσωπήσαντες ἐκμειλιξώμεθα· τοῦτον αἰτήσωμεν μὴ παθεῖν ἡμᾶς ὅσα σπεύδουσι καθ' ἡμᾶς οἱ διώ- κοντες, Ταῦτα ἔλεγε, καὶ πάντας εἶχε τὸ ἱερὸν τὴν πάννυχον ἐπιτελέσαντας σύναξιν. λη'. Καὶ ἐπεὶ βασιλεῖ κατάφωρα τὰ τῆς ὑμνῳδίας εγένετο, δέος αὐτὸν καὶ δειλία συνεῖλε, μή τι ἄρα καὶ νεωτερισθείη κατ' αὐτοῦ, αἰδοῖ τῇ πρὸς τὸν ἀρ χιερέα καὶ σχέσει κινούμενον. Περὶ οὖν ᾠδὰς ἀλε- κτρυόνων στέλλει πρὸς τὸ ἱερὸν δυσπαθῶν καὶ ἀγα νακτῶν, ἐπίκλημα περὶ τούτου φέρων τῷ ἀρχιπεί μενι ὡς ταραχῆς αἰτίῳ τυγχάνοντι. Οὐ γὰρ ἔδει, φησί, βασιλέως πρὸς εἰρήνην τὸ πᾶν συνελαύνοντος, διάστασιν μελετἂν καὶ διχόνοιαν καὶ τῆς εἰρήνης κατεύχεσθαι. Αλλ' ἐπειδὴ τὰ παρὰ γνώμην τῷ βασιλεῖ πράσσοντες πεφώρασθε, ἐπιλαβούσης λοιπὸν ἡμέρας τὴν πρὸς τὰ βασίλεια ποιεῖσθε πορείαν, ὡς ἂν καὶ αὐτὸς τὰ περὶ τούτων διαγνοίη σαφέστερον. Ἐπειδὴ δὲ τὸ πλῆθος τῆς ἀγγελίας ἐπήσθοντο, προ- θυμίαν ἀκοῆς ἐπεδείξαντο κρείσσονα. Οὐ γὰρ ἦν οὐδεὶς, ὃς οὐ δάκρυον ἐκ καρδίας ἐξεκαλεῖτο ἱκέσιον, καὶ τὸν ἔφορον τῶν πάντων κριτὴν ἐβιάζετο διαιτῆσαι καὶ τηρῆσαι τῇ καθολικῇ πίστει τὸ δίκαιον. Τέλος γοῦν τῆς εὐχῆς λαβούσης, ἐκκλησιάσας τὸν ἱερὸν ὁ πανίερος σύλλογον καὶ καταστὰς εἰς μέσους, ἔλεξεν ὧδε λθ'. Ἔδει μὲν, ὦ θεόλεκτον άθροισμα, μηδὲ ἐν ὀνειράτων ὄψει τὴν Ἐκκλησίαν ὁρᾶν, ἐν οἷς ἐστε S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. CAPUT VI. Preces a sancto Nicephoro indictæ; animati subditi. Accessus ejus ad Imperatorem. ret, nullum non supplicationis genuś adhibebat quo Deus exoraretur; obsecrans atque adjutorem Invocans, ut Ecclesiam a labe puram servaret, nec sipcerum gregein scelesta hæreticorum consuetudine et societatę sineret inquinari. Quamobrem omnes ad se trahebat, admonebat, obsecrabat, hortabatur non commisceri hæreticorum fermento; monebat extraneæ doctrinæ abortivam sobolem ceu vene- natas viperarum proles fugere : non enim corpo- rale vulnus ab iis infligi, quod medicorum remédiis qreal cedere, sed periculum ejusmodi esse, quod animi sinus atque recessus pervadens respiat cata - plasma quod superficie tenus adhibetur. Non igi- tur temporis cedendum articulo, neque violentiæ potestatis : quanquam enim tum imperatorem tum confertam errantium turbam illi comitem hæresis mabat atque abducat, in nihilum tamen illis cessn- ram potestatem, nec contra Dei Ecclesiam ejus habendam rationem. Neque enim in multitudine Den beneplacitum esse, sed respicere in unum ţi- „mentem trementemque sermones ejus, id est, in totam Ecclesiam, quæ velut vir unus esse palam os- tenditur. Propitiandam precibus Dei clementiam : pervigili noctis statione orando, ipsius iram miti - gandam : Magitandum denique ne contingant mala, quanta molitur persecutorum sævitia. Dixerat, noctem concelebraut (k). fymagdiam agebant, timor eum gelidusque pavor invasit, ne reverentia antistitis dueti, seditionem ordirentur, pro singulari quo eum prosequebantur pffectu. Mox itaque ad galli cantum in templum mittit in Jignabundus, ac pastorum principem G velut turbarum auctorem arcesseus criminis ; [ļand cuiu, inguit, par erat, imperatore cuncta ad pacem cogente, dissensionem vos et discordiam moliri, pacique obtrectare, Quia igitur deprehensum est „gere vos contra imperatoris sentențiam, ubi dies illuxerit, in palatium pergite, ut et ille clarius de his cognoscat. Advertit statim universus coelus, quid ista ņuntii verba indicarent, et majorem quam pro rei auditione alacritatem ostendi. Cuncti igitur supplices lacrymas libare ex oculis, judicemque omnium inspectorem intentius perrexerunt orare, ut catholicæ fidei jura disponeret atque servaret. Absolutis autem precibus, vir sacratissimus, stans corum medius, conventuin Ecclesiæ, in hæc verba affatur: électe coetus, ne in somnis quidem videre co in (k) In Appendice Theophanis : Orthodoxi cuncti clerici, monachi et laici, vigilias per totam noc- tem habuerunt, ut Deus eorum consilia dissiparet, deprecantes. Haec ita geri a patriarcha discens in- felix imperator, significat pontifici : Ut quid hac D omnesque in templo umanimes totam insomnes agis? Respondet ille, Nihil mali fecimus, Deum tantum rogavimús, at Ecclesiam suam, modo iki placeat, impertorbatam conservet. Eosdem cum sancto Nicephoro in magna ecclesia per totam no – clem orasse tradit Thevcteristus in Vita S. Nicle. 37. Hæc Dei famulus Nicephorus cum adverte- A 58. Imperator ubi deprehendit quam illi noctu 39. Decebat quidem, ο divinis ordinationibus

και κατά βραχύ λογισμού πάρεστιν, ὥστε εἴ τις διαλυτής ταύτης γένοιτο, τῶν κακῶν αἰτιώτατος ἂν, οὐ τῶν πέλας μόνον, ἀλλὰ καὶ ὁμογενέσι τοῖς αὐτοῦ εἴη. Βασιλεὺς οὖν ἄριστος οὗτος ἐκεῖνός ἐστιν, ὃς ἤδη ἐκ πολέμου εἰρήνην διατίθεσθαι ἱκανὸς πέφυκεν· σε, τῶν πραγμάτων εὖ καθεστώτων ταῖς Ἐκ κλησίαις, πόλεμον ἐπάγειν ἡμῖν αἰτίαν οὐκ ἔχοντα ἔγνωκας· καὶ τῶν ὀρθῶν δογμάτων, ἐν οἷς ὁ τοῦ Χριστοῦ κηρύσσεται σταυρός, διαλαμπόντων (καὶ γὰρ οὐχ Εώα, οὐχ Ἑσπέρα, οὐ Βορράς, οὐ θάλασσα τῆς τούτων τηλαυγίας έξω καθέστηκεν) ἀμυδράν τινα φθοροποιῶν ἀνδρῶν διδασκαλίαν ἀνεγείρειν οὐχ ἥχι- στα κέκρικας. Τίς γὰρ ὑμῖν Ρώμη, τὸ πρωτόβλητον τῶν ἀποστόλων ἔδος, ἐπ᾿ ἀθετήσει τῆς Χριστοῦ σεπτῆς εἰκόνος συνέπνευσεν ; ἡμῖν δὲ ἐπὶ τῇ ταύτης τιμή συμπονεῖ καὶ συνήδεται. Τίς ᾿Αλεξάνδρεια, τὸ Β τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Μάρκου σεβάσμιον τέμενος, την τῆς Θεομήτορος σαρκικήν δι' ὕλης εμφέρειαν ἀνα- στηλουθαί ποτε συναπείπατο; ἐν τούτῳ δὲ ἡμῖν συνεργεῖ καὶ συμφέρεται. Τις Αντιόχεια, ὁ τοῦ και ρυφαίου Πέτρου μεγαλώνυμος θάκος, ἐφ᾽ ὕβρει τῆς τῶν ἁγίων συνέδραμεν ἐκτυπώσεως; ἡμῖν δὲ τὸ τούτων ἀρχαϊκὸν συνεργάζεται γέρας. Τις Ιεροσό λυμα, τὸ τοῦ ἀδελφοθέου κλεινὸν ἐνδιαίτημα, ἐπ' ἀναιρέσει τῶν Πατρικών συμπεφρόνηκε παραδόσεων; Τις ὑμῖν τῶν ὑπὸ τὴν ἀρχὴν ὑμῶν τελούντων ἔξου- σιαζόμενος ἱερεύς, ἀλλ' οὐχὶ βίαν ἀποστὰς, ἀκούσιον συνέπεται καὶ συντίθεται; Ποία δὲ τῶν καθολικῶν συνόδων, ὑφ᾽ ὧν τὸ τῆς πίστεως εἰλικρινές Πνεύματι θείῳ τετράνωται σύμβολον, ἐπὶ τούτοις ὑμῖν συν εφθέγξατο; ὁ γὰρ τῆς τούτων γυμνητεύων συννεύ- σεως τῇ Ἐκκλησία δογμάτων ὑφαίνειν περιστολὴν οὐ δυνήσεται. Αλλά, βασιλεῦ, μὴ δῶς τῇ αἱρέσει χαῖρε κάτω κειμένῃ, μηδὲ τῇ εὐλόγῳ σιγῇ καταδι κασθείσῃ φωνὴν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας εμπνεύσειας διὰ φωνῆς. Αὐτὴ μετὰ τῶν αὐτῆς εὐρετῶν ἀπεῤῥία φύω ἐς μακράν, οἰχέσθω ἐς κόρακας, ἀποπεμπέσθω ἐ; Κυνόσαρκα, ἡ δὲ τῆς Ἐκκλησίας ἀσύγκριτος ἀεὶ μενέτω μεγαλοπρέπεια. Οὐδὲν μέρος τῆς ὑφ᾽ ἡλίῳ, ὡς φθάσας τῷ ὑμετέρῳ εἴρηκα κράτει, ἔκατι τῶν ἱερῶν εἰκόνων ταύτην παραλιπεῖν προτεθύμηται, οὐδὲν κατὰ τῆς νομίμου αὐτῆς εὐταξίας ἀταξίαν ποτὲ μεμελέτηκεν· πάντοθεν γὰρ τὸ ἠρεμαῖον καὶ στάσιμον Έχουσα, καταιγίδων καὶ σάλων καὶ αὐτῶν τῶν τοῦ όδου πυλῶν κατισχύουσα φαίνεται. Μὴ τὰς νεωτε ροποιούς διδασκαλίας κατὰ τῆς προβεβηκυίας ἡμῶν επαφήσητε παραδόσεως· αὗται γὰρ πρὸς χάριν, οὐ τὰ τοῦ Κυρίου λαλεῖν μεμαθήκασιν, αὗται τῶν ἀπὸ κοιλίας φωνούντων εἰσὶν ἐξαμβλώματα. Εἰ δέ τις τῶν ἑτεροδόξων τὴν ὑμετέραν ὀρθὴν παρεσάλευσε νῆψιν (ίσμεν γάρ σε καὶ πρὸ τοῦ στέφους τῇ ἀμωμήτῳ πίστει προσκείμενον), και λόγος χραίνειν ἀκοὰς δυο νάμενος τὸ ὑμέτερον ούς διελάσας παρέπεισε, καὶ σκώλον ὑμῖν ἀπεγέννησεν, εὑρέσθαι δὲ τὴν τούτου λύσιν εἰ ἱμε!ρεσθε, ταύτην ἐπιφύσει Θεοῦ παρέξειν ὑμῖν βεβαιούμεθα. Χρέος ἡμῖν τοῦτο, καὶ χρεῶν ἁπάντων ἀναγκαιότατον, τοῦ τὸ σκάνδαλον ὑμῖν ἐπ αφέντος, Θεοῦ διδόντος, ἀναστείλαι προθέλυμνα. Δια ἄραι δὲ στόμα, καὶ τὰ τοῦ Πνεύματος μετὰ τῶν ἔξω VITA. exploratum haberi, pacem primum bonum esse : quamobrem quisquis ejus solvendæ auctor fuerit, is malorum opifex non tantum vicinis, sed et generis uecessitudine conjunctis exstiterit. Is itaque opti- mus sit imperator, qui ex bello pacem componere possit : tu autem Ecclesiæ rebus rite, congrueque dispositis, ultro bellum inducere cogitasti; rectisque decretis, quibus Christi crux prædicatur, late fulgentibus (uam neque oriens, neque occidens, non aquilo, non mare ejus splendoris ac lucis expertia sunt) obscuram ex adverso perditissimoruun hominum doctrinam excitare statuisti. Non enim Roma, primitiva apostolorum sedes, ut veneranda Christi imago aboleretur, vobiscum conspiravit : talibus, quibus rationis vel mica insit, certum atque uobiscum vero eam impense honorat, et ejusmodi G D cullu delectatur. Non Alexandria, Marci evange- liste venerandum sacrarium, Deiparæ Genitricis materiatameligiem revereri unquam simili vobiscum ausu vetnit: nobis illa pii operis comes est nobis- que consentit. Non Antiochia, Petri apostolorum principis ipsa quoque celeberrima sedes, ut sancto- rum effigies contumelia afficeretis permisit; sed antiquam earum venerationem sanctam nobiscumu probatamque custo«lit. Non Hierosolyn», Dei fra- tris inclyta mansio, ut Patrum traditiones elimi- Rarentur, assensuu præbuit. Quis Romauæ ditio- mis sacerdos absque vi metuque in vestram sponte concessit sententiam ? Quænam catholicarum syno- dorum quibus verum fidei symbolum divino Spiritu explanatum est, eadem vobiscum sanxit? Marum autem suffragio destitutus nemo Ecclesiæ dogmata definire eaque in arctum cogere præsumpserit. Ast, o imperator, ne stratæ humi hæresi manuum por- rexeris; neve convenienti damnat silentio vocem adversus Ecclesiam inspiraveris. Procul abscedat çum suis inventoribus, in malam rem abeat, ad Cyuosargas facessat ; Ecclesiae autem omni semper major comparatione magnificentia maneat. Nulla Ecclesiæ universalis pars, ut modo regiæ majestati Luæ verbis est insinuatum, a sacris imaginibus ipsam arcere studuit : nulla adversus ejus legitimam compositionem ecclesiasticique ordinis decoremn turbas unquam conscivit : ubique enim pacis ac constantiæ tenax, adversus procellas fluctusque et ipsas inferui portas noscitur prævalere. Ne ergo doctrinas ad novitates turbasque spectantes immit- tatis adversus antiquam traditionem nostram : isti namque qui assentandi studio, non quæ Domini sunt, loqui didicerunt, ex homicidarum utero abor- tivi fetus prodierunt. Quod si hæreticæ suasionis alllatus aliquis rectam vestram subvertit sobrieta- tem (non enim latet ante etiam assumptum impe- riumi inculpatæ te fidei adhæsisse), et ejusmodi quispiam aures iufeiendo pervadeus in consensum trasil, ac seaudalum genuit cujus solutionem ani mus sit nancisci; hanc nos divina affulgente luco certo pollicemur. Hoe enim debito, eoque omnium maxime necessario obstrieti sumus, ut Deo opity-

ἐστὶν, δ καὶ Μωϋσῆς ἀπείργει, καὶ ὁ χριστιανὸς νόμος μισεῖ, καὶ Θεὸς γενέσθαι οὐ βούλεται· Την γὰρ ἐμὴν, φησί, δόξαν ἑτέρῳ οὐ δώσω. ὺς μὲν οὕτως ἐπαῖες τῶν τοῦ νομοθέτου λογίων, ἀκραιφνὲς μὲν αὐτῷ τηρεῖται τῆς διανοίας τὸ ὄμμα, ἀτρέπτως δὲ τὸ ἄτρεπτον καθορῶν, οὐ τύπον, οὐ χρῶμα περι- ιέναι ἐννοεῖ, οὐ τόπον ἢ χρόνον, ἢ ὅσα τοιαῦτα των μάτων ἴδια, πρὸς ἑαυτὰ τὸν νοῦν διὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἐπισπώμενα· ἀλλ' αὐτοῦ που περὶ τὸ ἀσώματον ἑαυτὸν ἐρείδων, ἀκίνητός τε καὶ ἀτρεμής περὶ τὸ ἀγαθὸν ἔστηκεν, ἀθόλωτόν τε καὶ ἀπαθὴ τὴν ἑαυτοῦ φυλάττων ἐνέργειαν. Ὁ δὲ ἄλλως αὐτῶν ἀκροώμε- νος, καὶ πρὸς τὸ ἀειδές τε καὶ νοερόν ιλιγγιάτας ἀτονίᾳ ψυχῆς, τῆς περὶ Θεοῦ ἀπολισθήσας ἐννοίας ἄστατος λήθης πεδίον αλᾶται, περὶ σώματα καὶ γῆν Β εἰλυσπώμενος. . μδ'. Τί οὖν, εἰ καὶ αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς κατά Μωϋσέως πολιτευσαμένους ἄνδρας ὁσίους, μὴ πεφυ- λαχότας τόνδε ἐπεδείξω τὸν νόμον, μηδὲ πεφευγότας τῶν οὐρανοῦ καὶ ἐπὶ γῆς, ἡ τῶν ἐν θαλάσσῃ ποιεῖν τὰ ἰνδάλματα, εἰ κατὰ τὰς σὰς ἀορίστους εννοίας νοοῖτο ὁ λόγος; Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Πῶς καὶ τίνα τρόπον; Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ. Μῶν οὐκ ἀκήκοας, ὦ βασιλεῦ, ὡς οἰκοδομῶν τὸν νεών Σολομών, τὴν χαλκήν ἐκεί νην τοῦ ἱεροῦ περιβόλων ἐντὸς ἐτεκτήνατο θάλασσαν, ἐν ᾗ τὰς χεῖρας οἱ ἱερεῖς αἵματι καὶ λύθρῳ πεπλ- λαγμένας ἐκαθαιρον; Ἐπὶ τίνων οὖν ταύτην ἀπρώ- ρησεν; Οὐχὶ δυοκαίδεκα βόας χαλκεύσας καὶ τούτ τους ὑποθείς, ἐπ' αὐτῶν τὴν θάλασσαν ἤπλωσεν; Πῶς οὖν φυλάττει τὸν νόμον, ὁμοίωμα βοῶν ἐν τοῖς τελουμένοις αὐτῷ ποιησάμενος; Δι' ὧν, οἶμαι, ὑπὸ έγραφεν, ὡς τῶν ἀποστόλων ισάριθμος χορός, οι σοφοὶ τοῦ λόγου βουεργάται, τόνδε τὸν κόσμον, την θάλασσαν, εἰς ὕψος αίροντες τῇ γεηπονίᾳ τῆς εὐσε βείας, μεμολυσμένας αἷμασι θυσιῶν τῶν ἱερέων τὰς χεῖρας εκάθαιρόν τε καὶ ἔσμηχον τῆς διδασκαλίας τοῖς νάμασιν, ἵνα ἐκείνων ἀπαλλαγέντες ἀναίμακτον θυσίαν τῷ Δεσπότῃ προσφέρωσιν. Τί δὲ, ποικίλους καὶ πολυτελεῖς κατασκευάσας θάκους, οὐ λεόντων ἐν αὐτοῖς ἐτίθει μορφάς, τοὺς μὲν ἄνωθεν ἐπὶ τοὺς ἀγκῶνας ἐρείσας, τοὺς δὲ ἔνερθεν ἀνὰ τοὺς βαθμούς άρμοσάμενος; ἐλέφας δὲ ἦν τῶν λεόντων ἡ ὕλη. με'. Καὶ τί ἂν ταῦτα περὶ ἑτέρων σοι φαίην, ἐξὴν καὶ αὐτὸν ἐπιδεικνύναι τὸν νομοθέτην, εἰ οὕτω νοοῖτο, τοῖς οἰκείοις θεσμοῖς οὐχ ἑπόμενον; Οὐκ οἶσθα γὰρ ὡς ἱλαστήριον ἐκ καθαρού χρυσίου κατ εσκεύασεν, καὶ τοῦτο ἄνωθεν τῆς χρυσῆς ἐπέθηκε κι φωτοῦ, καὶ, ὡς ὁ Παῦλος, εἰς τὸν Σωτῆρα και Κύριον S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. in igitarunt. Sin autem quispiam ea ratione, quod À vel imperatorem honore prosequatur, vel ducem celebret, aut etiam virum fortem admirationi habeat, illorum simulacra conficiat; nihil injuriæ facturuin puto, aut peccaturum, si quem laudat animo, videtque oculis, penicillo ac coloribus re- præsentet; eo modo duntaxat, ut quod talis picturæ arte efficitur, nunquam ut Deus colatur juxta gen- tilium nugas atque deliria. Id enimvero olim etiam Moyses vetuit, et nunc odit lex Christiana, Deus autem fieri indigne ferens : Gloriam meam,inquit, alieri non dubo. Qui sic legislatoris dicta intelligit, purum et serenum animi oculum serval, ipsun- que qui omnem mutationis aleam fugit immutabi- liter considerans, ita de eo cogitat, ut nulla eum figura nullusque color afficiat ; non locus aut tem. pus vel si qua ejusmodi corporum propria oculorum ministerio usuque alliciant animum: sed illi inhærens, qui omni vacat corpore, immobilis ac quietus circa bonum consistit; quodque operatur imperturbatum porumque custodit. Qui vero hæc alia ratione audit, atque ad Dei naturam figura omni ac intelligentia superiorem præ animi imbecillitate exerrans a Dei excidit intellectu, instabilis pervagatur oblivionis campum, ita ut circa corpora humuinque velut cieno mersus, attollere sese ad veram divinitatis cognitionem non possit. qui ex Mosis institutis vixerunt, eam non servasse legem ostendero, nec ab eorum simulacris cuvisse, quæ in cœlo sunt inque terra ac mari, ut quidem juxta quod ipse indefinite intelligis, sermo accipia- tur, legisque sententia ? IMPER. Quomodo, quave ra- tione? PATR. Nunquid te fugit, o imperator, quo- modo Salomon templum exstruens, mare æneuw intra templi septa fabricatus sit, in quo sacerdotes victimarum sanguine fcdalas manus proluerent? C Qua igitur basi illud tantum opus suspendit? nonne bobus duodecim ære fusis, iisque suppositis, super illos mare explicavit ? Qua igitur ratione legem ob- servat, bovis similitudinem faciens, in iis quæ consecravit? His puto ille indicavit, paris numeri chorum Apostolorum, qui velut bovini operis ad serendum verbum sapientes magistri, mundura hunc, id est, mare, pietatis cultura sublevant, in- que altum tollentes, pollutas victimarum sanguine sacerdotum manus mundant, detergentque limpi- dissimis doctrinæ laticibus, ut ab illis abducti in- cruentam domini hostiam offeraut. Quid vero, diversas longeque pretiosas sedes struens, nonne leonum in eis Agures collocabat; ita scilicet, ut alios quidem superne, ubi cubitorum flexura eral, figeret, alios in ino per gradus apte disponerel? Porro leonum materia ebur erat. ipsum legislatorem, tuo illo sensu, suas ipsum minime secutum leges ostendere liceat? An enim nescis fabricatum esse propitiatorium ex auro puro, illudque arcæ, quæ ex auro quoque conflata erat, imposuisse? At is, ut Pauli sententia est, in Isai. xt.11, 8. D 44. Quid auten si ipsos quoque sanctos viros, 45. At quid est cur de aliis ista disseram, cum

ἀδελφὸν Ἀψιμάρου στρατηγὸν τοῦ ἀνατολικοῦ στρατοῦ γενόμενον καὶ τοὺς ἄλλους ἄρχοντας καὶ ὑπασπιστὰς αὐτοῦ πρὸς τῷ τείχει ἐπὶ ξύλου ἀνήρτησεν. Ἀψίμαρον δὲ συλλαβὼν ἕβδομον ἔτος ἐν τῇ βασιλείᾳ διανύσαντα, ἔτι δὲ καὶ Λεόντιον σιδήροις πεδήσας κατέσχεν ἐν εἱρκτῇ· μετὰ δὲ ταῦτα ἱππικὸν ἐπιτελέσας ἀγῶνα, θάτερον μὲν ἐκ δεξιῶν θάτερον δὲ ἐξ ἀριστερῶν πρὸς τοῖς ποσὶν αὐτοῦ πατεῖσθαι ῥίψας ἐπὶ ὥρας βραχείας, μετὰ ταῦτα ἐκπέμπει ἐν τῷ καλουμένῳ Κυνηγίῳ τμηθῆναι τὰς κεφαλάς. τὸν δὲ Βουλγάρων ἄρχοντα Τέρβελιν ἔξω τείχους Βλαχερνῶν σκηνούμενον πολλὰ φιλοφρονησάμενος, τέλος παραγενόμενον πρὸς αὐτὸν χλανίδα τε περιβάλλει βασιλικὴν καὶ Καίσαρα ἀναγορεύει, καὶ συμπάρεδρον ποιησάμενος προσκυνεῖσθαι σὺν αὐτῷ ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐκέλευε, καὶ πλεῖστα παρασχόμενος δῶρα πρὸς τὰ ἑαυτοῦ ἐξέπεμπε. Καλλίνικον δὲ τὸν τῆς πόλεως ἱεράρχην, ὡς δυσφημήσαντα αὐτὸν ἐπὶ τῇ τοῦ Λεοντίου ἀναγορεύσει, τυφλώσας ἐν τῇ Ῥώμῃ ἐξέπεμψε, Κῦρον ἀντ' αὐτοῦ εἰς τὴν ἱερωσύνην προχειρισάμενος τὸν ἐν Ἀμάστριδι ἐγκλειστὸν γενόμενον, προσημάναντα αὐτῷ ἐκεῖσε παριόντι τὴν τῆς δευτέρας βασιλείας κατάστασιν. πο λύν τε φόνον καὶ κάκωσιν ἐν τοῖς ὑπηκόοις ἐποιεῖτο· τοὺς μὲν γὰρ εἰς ἄρχοντας προβαλλόμενος αὐτίκα ἑτέρους ὄπισθεν ἐκπέμπων ἀνῄρει, οὓς δὲ ἐν δείπνῳ συγκαλῶν δόλῳ ἀπέκτεινεν, ἄλλους ἐν τῷ βυθῷ σάκκοις ἐμβαλὼν ἀπέρριπτε, καὶ συνελόντα εἰπεῖν, ὠμότητι πολλῇ καὶ θηριώδει γνώμῃ πρὸς τὸ ὑπήκοον διακείμενος. ἐν τούτοις δὲ μεταστέλλεται ἀπὸ Χαζαρίας Θεοδώραν τὴν ἑαυτοῦ γαμετὴν καὶ Τιβέριον τὸν ἐξ αὐτῆς τεχθέντα αὐτῷ υἱόν, καὶ στέφει αὐτοὺς εἰς βασιλέας. μετὰ τοῦτο λύει τὴν πρὸς τοὺς Βουλγάρους εἰρήνην, καὶ στρατεύματα πλεῖστα διά τε γῆς καὶ θαλάσσης πρὸς τοῖς Θρᾳκῴοις μέρεσι διαγαγὼν πρὸς τῇ Ἀγχιάλῳ πόλει ὡς πολεμήσων αὐτοὺς παραγίνεται. ἀφυλάκτως δὲ τοῦ λαοῦ πρὸς τὰ ἐκεῖσε πεδία ἐπὶ κομιδῇ χόρτου σκεδαννυμένου ἐπιπίπτουσιν ἀθρόως οἱ Βούλγαροι καὶ πολλοὺς αὐτῶν διαφθείρουσι, πολλοὺς δὲ καὶ αἰχμαλώτους εἷλον. καὶ Ἰουστινιανῷ ἐν τῇ πόλει Ἀγχιάλῳ ἀπολειφθέντι ἐπὶ τρισὶν ἡμέραις προσεδρεύουσιν. ὁ δὲ νυκτὸς ναυσὶν ἐπιβὰς φυγῇ ἐκεῖθεν ἀπέπλευσε καὶ εἰς Βυζάντιον ἐπανάγεται. Ἐν τούτοις ὄντων τῶν πραγμάτων ὁ τῶν Σαρακηνῶν βασιλεὺς λαὸν πλεῖστον ὁπλίτην ἐκπέμπει, ἡγεμόνας αὐτοῖς ἐπιστήσας Μασαλμᾶν καὶ Σολυμᾶν κατὰ τὴν αὐτῶν διάλεκτον καλουμένους, ὡς τὰ Τύανα τὴν πόλιν πολιορκήσοντας. οἱ δὲ ἐκεῖσε παραγενόμενοι, πολέμους πλείστους συνάψαντες, μέρος δὲ καὶ τοῦ τείχους ἐκ τῶν πρὸς τειχομαχίαν ὀργάνων καταβαλόντες καὶ πλέον οὐδὲν ἀνύσαι ἰσχύσαντες, ἀποχωρεῖν πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐβούλοντο. ἐν ᾧ ἐκπέμπει Ἰουστινιανὸς πρὸς τῇ μεσογείᾳ, καὶ πλεῖστον λαὸν ἄγροικόν τε καὶ γεωργικὸν ἀθροίσας πρὸς τὰ Τύανα ἀφικνεῖσθαι ἐκέλευσεν ὡς τοὺς πολιορκουμένους ἐπαμυνόμενος. τούτους ἀόπλους οἱ Σαρακηνοὶ θεασάμενοι ὁρμῶσι κατ' αὐτῶν, καὶ τοὺς μὲν ξίφει ἀνεῖλον τοὺς δὲ αἰχμαλώτους συνέλαβον. ἐντεῦθεν θαρραλεώτερον διατεθέντες τῆς προσεδρίας Τυάνων εἴχοντο. οἱ δὲ ἀπορίᾳ δαπανημάτων τῶν πρὸς μάχην ἀπειπόντες τῆς τε παρὰ βασιλέως βοηθείας οὐκ εὐπορήσαντες, ὁμολογίᾳ ἑαυτοὺς τοῖς ἐχθροῖς παρέδοσαν καὶ πρὸς τὰ τῶν Σαρακηνῶν ἤθη ἀπῴχοντο. ἐξ ἐκείνου λοιπὸν πλείστη τοῖς ἐχθροῖς παρρησία ἐδέδοτο ἀδεῶς τὰς Ῥωμαίων καταληΐζεσθαι χώρας, οὐδενὸς τούτοις ἰσχύοντος ἀντιτάττεσθαι, καί τινα τούτων ἀποδασμὸν εἰς τριάκοντα ἄνδρας περιιστάμενον ἄχρι Χρυσοπόλεως κατελθεῖν (παραθαλάσσιον χωρίον ἀντικρὺ Βυζαντίου πρὸς ἥλιον ἀνίσχοντα ἱδρυμένον), καὶ τοὺς μὲν αὐτόσε οἰκήτορας ἀποσφάξαι, τὰς δὲ πορθμίδας ἐμπρῆσαι ναῦς. Ἰουστινιανὸς δὲ ἐν μνήμῃ ἔχων περὶ τῆς γενομένης αὐτῷ πρὸς Ἀψίμαρον παρὰ τῶν ἐν Χερσῶνι διαβολῆς, ναῦς πολὺ πλείστας καὶ διαφόρους συναγείρας, ἐμβιβάσας παρ' αὐτοῦ ἄχρις εἰς ἑκατὸν χιλιάδας ἀριθμὸν ἀνδρῶν, εἰδότας ἔκ τε τῶν στρατιωτικῶν καταλόγων, ἔτι δὲ καὶ τοῦ γεωργικοῦ καὶ τῶν βαναυσικῶν τεχνῶν τῶν τε ἐκ τῆς συγκλήτου βουλῆς καὶ τοῦ τῆς πόλεως δήμου, ἀλλὰ καὶ εἴ τις ἐγχειροί τι τῶν τοιούτων, ὡς τῶν Ἑλληνικῶν κοινωνὸν δογμάτων ποιναῖς ὑποβάλλειν ἐσχάταις· ἀνθρώπους δὲ ὁσίους γραπτέον, τῇ πρὸς Θεὸν παῤῥησίᾳ καὶ τῷ καθαρῷ τῆς ζωῆς ἐναβρυνομένους, καὶ μέσους πως ἡμῖν καὶ πορθμέας πρὸς αὐτὸν ἐσομένους, καὶ ἀνάγοντας μὲν τῷ Θεῷ τὰ αιτούμενα, κατάγοντας δὲ ἡμῖν ἐπὶ Θεοῦ τὰ διδό μενα. Οὐ γὰρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν εἷς, ὦ βασιλεῦ, τῷ Θεῷ προσιόντων, ἢ ἀπὸ Θεοῦ τιμωμένων ὁ τρόπος· ἀλλ' ἡ παῤῥησία συμμετρείται τῷ βίῳ, καὶ τῇ που λ τείς κατάλληλος ἡ ἀντίδοσις ἕπεται. Θεὸς μὲν γὰρ ὧν ἀεὶ, γένεσίν τε οὐκ ἔχων· τὸ δὲ οὐκ ἂν ἀεὶ, γενόμενον δὲ ὕστερον, την γένεσιν ἐκ τοῦ ὄντος ἐδέ ξατο. Καὶ κατὰ τόνδε μὲν τὸν λόγον, δοῦλον ἂν καὶ λοῖτο Θεοῦ πᾶν τὸ ἀεὶ γινόμενον· τὸ γὰρ γεγονός, δοῦλον ἂν δικαίως τοῦ πεποιηκότος νομίζοιτο. Τῇ δὲ πρὸς Θεὸν οἰκειώσει, καὶ τῇ διαφορᾷ τῆς ἐκεῖθεν αίγλης, διάφορός τε καθ᾿ ἕτερον τρόπον προσηγορία καὶ κλῆσις τοῖς προσερχομένοις ἐντίθεται. Οσο: μὲν γὰρ φόβῳ κολάσεως τῶν πλημμελημάτων ἀπὸ έχονται, οὗτοι θεράποντες ἂν λέγοιντο Θεοῦ, μαστι γίαι τινὲς ἀληθῶς καὶ δοῦλοι, πληγῶν καὶ εἱρκτῆς καὶ τῶν ἐπ' αὐταῖς ἀπειλῶν, ἵνα μὴ ἁμάρτωσι, χρήζοντες· οἱ δὲ μελλόντων ἀγαθῶν ἐλπίδι πρὸς τὸ ἀγαπ θὲν νεύσαντες, οἰκέται μὲν οὐκ ἂν ὀνομάζοιντο, μια σθωτοί δ' ἂν εἶεν, ὡς ἄν τις φαίη, Θεοῦ κέρδους ἕνεκά τε καὶ μ.σθοῦ τὰ δέοντα πράσσοντος. Οσοι δ' αὖ τούτοις ὑπεραναβεβηκότες, καὶ πρὸς τὸ καλὸν ἀκραιφνῶς φανέντες, οὐ προσδοκωμένης φόβῳ κολάσεως, οὐ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἐλπίδι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἄττου· σιν, ἀλλὰ δι' αὐτὸ τὸ καλὴν τὸ καλὸν κατεργάζονται, οὗτοι τῶν ἀκηράτων τῆς σοφίας θησαυρῶν ἔμπλησθέντες, υἱοὶ Θεοῦ καλοῖντ᾽ ἂν δικαίως, Θεοῦ κλημονόμοι και συγκληρονόμοι Χριστοῦ χρηματίζοντες· εἰ καὶ ἄνθρωποι πεφυκότες ὑπὲρ ἀνθρώπων θεὸν τῶν ἁπάντων πλέον ἱκετεύοντες πείθουσι, καὶ τόνδε μὲν ἔτι πολοῦντες τὸν ἀλήμονα καὶ ἄτακτον χώρον, μάλιστα δὲ τότε γυμνωθέντες ῥακίων, καὶ τὴν ὀστεῖτην και βρίθουσαν ἀποτιναξάμενοι κόνιν, τῇ ὕλῃ τὴν ὕλην προσρίψαντες, πρὸς τὸν ἵλεών τε καὶ ἀγαθὸν Δεσπότην καθαροὶ καθαρῶς ἀναδράμωσιν. μθ'. Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Τί οὖν; τῶν Ἑλληνικῶν οὐ 49. κοινωνοῦσι δογμάτων οἱ τῶν ὁσίων, ὡς ἔφης, ανθρώπων δημιουργοῦντες εἰκόνας; Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ. Οὐχ οὕτως ἁπλῶς κατηγορητέον αὐτῶν, ἀλλὰ σκου πητέον καὶ διερευνητέον. Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Πως Χριστις οὶ τὰς τοιαύτας δημιουργοῦσιν εἰκόνας; πῶς γράφουσιν; Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ. Μή, βασιλεῦ, τῆς ἀρφή του καὶ ὑπερουσίας μεταδιδόασι τοῖς γραφομένοις οὐσίας ; Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Οὐ δήτα. Ο ΠΑΤΡΙΑΡ- ΧΗΣ. Θνητοὺς δὲ αὐτοὺς φρονοῦσιν ἀνθρώπους ; Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Ναί. Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ. Τίς οὖν ἡ μέμψ:;, εἰ ὡς ἀνθρώπους εἰδότες, ὡς ἀνθρώπους γραφή παραδίδομεν ; καὶ τὴν Θεοῦ προσηγορίαν, ἐξαίρετον οὗταν καὶ τοῖς γεγονόσιν ἐπιτεθῆναι κυρίως φύσιν οὐκ ἔχουσαν, ἐπὶ τῆς πάντων ἐξῃρημένης ἐῶντες οὐσίας, ὡς αὐτῷ μόνῳ μόνην ἀρμόζουσαν, ἐκείνην ἀλλὰ καὶ εἴ τις ἐγχειροί τι τῶν τοιούτων, ὡς τῶν Ἑλληνικῶν κοινωνὸν δογμάτων ποιναῖς ὑποβάλλειν ἐσχάταις· ἀνθρώπους δὲ ὁσίους γραπτέον, τῇ πρὸς Θεὸν παῤῥησίᾳ καὶ τῷ καθαρῷ τῆς ζωῆς ἐναβρυνο- μένους, καὶ μέσους πως ἡμῖν καὶ πορθμέας πρὸς αὐτὸν ἐσομένους, καὶ ἀνάγοντας μὲν τῷ Θεῷ τὰ αιτούμενα, κατάγοντας δὲ ἡμῖν ἐπὶ Θεοῦ τὰ διδό μενα. Οὐ γὰρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν εἷς, ὦ βασιλεῦ, τῷ Θεῷ προσιόντων, ἢ ἀπὸ Θεοῦ τιμωμένων ὁ τρόπος· ἀλλ' ἡ παῤῥησία συμμετρείται τῷ βίῳ, καὶ τῇ που λ τείς κατάλληλος ἡ ἀντίδοσις ἕπεται. Θεὸς μὲν γὰρ ὧν ἀεὶ, γένεσίν τε οὐκ ἔχων· τὸ δὲ οὐκ ἂν ἀεὶ, γε- νόμενον δὲ ὕστερον, την γένεσιν ἐκ τοῦ ὄντος ἐδέ ξατο. Καὶ κατὰ τόνδε μὲν τὸν λόγον, δοῦλον ἂν καὶ λοῖτο Θεοῦ πᾶν τὸ ἀεὶ γινόμενον· τὸ γὰρ γεγονός, δοῦλον ἂν δικαίως τοῦ πεποιηκότος νομίζοιτο. Τῇ δὲ πρὸς Θεὸν οἰκειώσει, καὶ τῇ διαφορᾷ τῆς ἐκεῖθεν αίγλης, διάφορός τε καθ᾿ ἕτερον τρόπον προσηγορία καὶ κλῆσις τοῖς προσερχομένοις ἐντίθεται. Οσο: μὲν γὰρ φόβῳ κολάσεως τῶν πλημμελημάτων ἀπὸ έχονται, οὗτοι θεράποντες ἂν λέγοιντο Θεοῦ, μαστι γίαι τινὲς ἀληθῶς καὶ δοῦλοι, πληγῶν καὶ εἱρκτῆς καὶ τῶν ἐπ' αὐταῖς ἀπειλῶν, ἵνα μὴ ἁμάρτωσι, χρή- ζοντες· οἱ δὲ μελλόντων ἀγαθῶν ἐλπίδι πρὸς τὸ ἀγαπ θὲν νεύσαντες, οἰκέται μὲν οὐκ ἂν ὀνομάζοιντο, μια σθωτοί δ' ἂν εἶεν, ὡς ἄν τις φαίη, Θεοῦ κέρδους ἕνεκά τε καὶ μ.σθοῦ τὰ δέοντα πράσσοντος. Οσοι δ' αὖ τού- τοις ὑπεραναβεβηκότες, καὶ πρὸς τὸ καλὸν ἀκραιφνῶς φανέντες, οὐ προσδοκωμένης φόβῳ κολάσεως, οὐ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἐλπίδι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἄττου· σιν, ἀλλὰ δι' αὐτὸ τὸ καλὴν τὸ καλὸν κατεργάζονται, οὗτοι τῶν ἀκηράτων τῆς σοφίας θησαυρῶν ἔμπλη- σθέντες, υἱοὶ Θεοῦ καλοῖντ᾽ ἂν δικαίως, Θεοῦ κλη- μονόμοι και συγκληρονόμοι Χριστοῦ χρηματίζοντες· εἰ καὶ ἄνθρωποι πεφυκότες ὑπὲρ ἀνθρώπων θεὸν τῶν ἁπάντων πλέον ἱκετεύοντες πείθουσι, καὶ τόνδε μὲν ἔτι πολοῦντες τὸν ἀλήμονα καὶ ἄτακτον χώρον, μάλιστα δὲ τότε γυμνωθέντες ῥακίων, καὶ τὴν ὀστεῖ- την και βρίθουσαν ἀποτιναξάμενοι κόνιν, τῇ ὕλῃ τὴν ὕλην προσρίψαντες, πρὸς τὸν ἵλεών τε καὶ ἀγαθὸν Δεσπότην καθαροὶ καθαρῶς ἀναδράμωσιν. μθ'. Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Τί οὖν; τῶν Ἑλληνικῶν οὐ 49. κοινωνοῦσι δογμάτων οἱ τῶν ὁσίων, ὡς ἔφης, ανθρώ- πων δημιουργοῦντες εἰκόνας; Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ. Οὐχ οὕτως ἁπλῶς κατηγορητέον αὐτῶν, ἀλλὰ σκου πητέον καὶ διερευνητέον. Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Πως Χρι- στις οὶ τὰς τοιαύτας δημιουργοῦσιν εἰκόνας; πῶς γράφουσιν; Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ. Μή, βασιλεῦ, τῆς ἀρφή του καὶ ὑπερουσίας μεταδιδόασι τοῖς γραφομέ- νοις οὐσίας ; Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Οὐ δήτα. Ο ΠΑΤΡΙΑΡ- ΧΗΣ. Θνητοὺς δὲ αὐτοὺς φρονοῦσιν ἀνθρώπους ; Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ. Ναί. Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ. Τίς οὖν ἡ μέμ- ψ:;, εἰ ὡς ἀνθρώπους εἰδότες, ὡς ἀνθρώπους γραφή παραδίδομεν ; καὶ τὴν Θεοῦ προσηγορίαν, ἐξαίρετον οὗταν καὶ τοῖς γεγονόσιν ἐπιτεθῆναι κυρίως φύσιν οὐκ ἔχουσαν, ἐπὶ τῆς πάντων ἐξῃρημένης ἐῶντες οὐσίας, ὡς αὐτῷ μόνῳ μόνην ἀρμόζουσαν, ἐκείνην A ratione? PATR. Nimirum, nullas Dei imagines seu simulacra esse facienda: sed et, si quis ejusmodi aliquid præsuuat, ut qui erroris gentilium socius sit, extremnis mancipandum suppliciis. Pingendos vero esse, qui sanctitate claruerunt, quippe qui fiducia ad Deum ac vitæ munditią magnifice polleant, mediique quodammodo ac velut portitores nobis ad illum exsistant: qui scilicet nostras Deo adve- hant orationes, Deique ad nos dona deferant. Non enim omnino, o imperator, unus modus est eorum, qui ad Deum accedunt, quique a Deo honorem con- sequantur: sed fiducia pro vitæ ratione modum obtinet, congruaque merces conversationem sequi- tur. Nam Deus quidem cum semper sit, ortum non habet: quod autem non semper, sed postea factum B est, ex nihilo accepit ut esset. Atque adeo hac ra- tione, quod fit semper atque oritur, dici potest famulari Deo : quod enim factum est atque editumn, ejus quod fecit atque edidit servituti subjectum merito æstimatur. Sin autem quæ ad Deum est ne- cessitudo diversaque inde luminis perceptio spe- ctetur, diversa quoque nomenclatura accidentibus competit. Cuncti euim qui se supplicii metu a pec- catis abstinent, Dei famuli appellantur; et hi fla- griones vereque servi exsistunt, quod nimirum verberibus et carcere eorumque minis egeant, ut revocentur a piccato : qui vero spe illecti fuluto- rum bonorum, animum conferunt ad virtutem, mancipia haud rite appellarentur, sed mercenarii ; quippe qui lucri atque mercedlis causa quod est officii sui faciant. Si qui autem his superiores, id ipsum quod homestum est sincere attendentes, exterriti metu supplicii, nec.eurum bonorum quæ in futuru: reposita sunt spe illecti, in id quod bo num est feruntur, et boni ipsius gratia bonum ope- rantur; hi immortalibus sapientiæ thesauris re- pleti, Dei merito filii appellentur, Dei scilicet hæredes et Christi cohæredes effecti. Hi etsi sunt homines, pro hominibus tamen supplicatione ad universorum Deum defungentes, magis inflectunt atque exorant, cum etiamnum hunc erraticum atque incompositum vertunt chorum; tum vero maxime, postquam pannos mortalitatis exuti, ac gravi excusso pulvere, et humum humo reddentes, ad elementissimum benignissimumque Dominum puri pure cucurrerunt, IMPER. Quid ergo? punquid non, ut uis, D erroris gentilium socii sunt, qui eorum hominum, quos sanctitas commendat, simulacra atque imagi- nes faciunt? PATR. Non sic temere ac simpliciter condemnandi sunt ; sed consideratione utendum al- que examine. IMPER. Qua ratione Christiani simu- Jacra ejusmodi ac imagines faciunt? quonani modo pingunt? PATR. Num, quæso, imperator, eos, quos coloribus delineant ac pingunt, arcana illa vinque omnein sermonis ac rationis superante impertiunt essentia? IMPEK, Haud sane. PATR. Nonne eus homines mortales existimant? IMPER. Maxime. PATR. Quid igitur criminis est, si, cum homines sciamus,ceu homines penicillo coloribusque exprimi- mus? Dei autem singulare atque eximium nomen, quod creatis proprie adhiberi est impossibile, in es- A ratione? PATR. Nimirum, nullas Dei imagines seu simulacra esse facienda: sed et, si quis ejusmodi aliquid præsuuat, ut qui erroris gentilium socius sit, extremnis mancipandum suppliciis. Pingendos vero esse, qui sanctitate claruerunt, quippe qui fiducia ad Deum ac vitæ munditią magnifice polleant, mediique quodammodo ac velut portitores nobis ad illum exsistant: qui scilicet nostras Deo adve- hant orationes, Deique ad nos dona deferant. Non enim omnino, o imperator, unus modus est eorum, qui ad Deum accedunt, quique a Deo honorem con- sequantur: sed fiducia pro vitæ ratione modum obtinet, congruaque merces conversationem sequi- tur. Nam Deus quidem cum semper sit, ortum non habet: quod autem non semper, sed postea factum B est, ex nihilo accepit ut esset. Atque adeo hac ra- tione, quod fit semper atque oritur, dici potest famulari Deo : quod enim factum est atque editumn, ejus quod fecit atque edidit servituti subjectum merito æstimatur. Sin autem quæ ad Deum est ne- cessitudo diversaque inde luminis perceptio spe- ctetur, diversa quoque nomenclatura accidentibus competit. Cuncti euim qui se supplicii metu a pec- catis abstinent, Dei famuli appellantur; et hi fla- griones vereque servi exsistunt, quod nimirum verberibus et carcere eorumque minis egeant, ut revocentur a piccato : qui vero spe illecti fuluto- rum bonorum, animum conferunt ad virtutem, mancipia haud rite appellarentur, sed mercenarii ; quippe qui lucri atque mercedlis causa quod est officii sui faciant. Si qui autem his superiores, id ipsum quod homestum est sincere attendentes, exterriti metu supplicii, nec.eurum bonorum quæ in futuru: reposita sunt spe illecti, in id quod bo num est feruntur, et boni ipsius gratia bonum ope- rantur; hi immortalibus sapientiæ thesauris re- pleti, Dei merito filii appellentur, Dei scilicet hæredes et Christi cohæredes effecti. Hi etsi sunt homines, pro hominibus tamen supplicatione ad universorum Deum defungentes, magis inflectunt atque exorant, cum etiamnum hunc erraticum atque incompositum vertunt chorum; tum vero maxime, postquam pannos mortalitatis exuti, ac gravi excusso pulvere, et humum humo reddentes, ad elementissimum benignissimumque Dominum puri pure cucurrerunt, IMPER. Quid ergo? punquid non, ut uis, D erroris gentilium socii sunt, qui eorum hominum, quos sanctitas commendat, simulacra atque imagi- nes faciunt? PATR. Non sic temere ac simpliciter condemnandi sunt ; sed consideratione utendum al- que examine. IMPER. Qua ratione Christiani simu- Jacra ejusmodi ac imagines faciunt? quonani modo pingunt? PATR. Num, quæso, imperator, eos, quos coloribus delineant ac pingunt, arcana illa vinque omnein sermonis ac rationis superante impertiunt essentia? IMPEK, Haud sane. PATR. Nonne eus homines mortales existimant? IMPER. Maxime. PATR. Quid igitur criminis est, si, cum homines sciamus,ceu homines penicillo coloribusque exprimi- mus? Dei autem singulare atque eximium nomen, quod creatis proprie adhiberi est impossibile, in es-

Στέφανον δέ τινα πατρίκιον τὸ ἐπίκλην Ἄσμικτον τοῦ τοιούτου στόλου ἡγεμόνα προβαλόμενος ἐξέπεμψε, προστάξας πάντας τοὺς ἐν Χερσῶνι καὶ Βοσφόρῳ καὶ τοὺς τῶν ἄλλων ἀρχοντιῶν λαοὺς ξίφεσιν ἀνηλωκέναι, Ἡλίαν δὲ τὸν αὐτοῦ δορυφόρον σὺν αὐτῷ ἀπιόντα ἄρχοντα Χερσῶνος ἐγκαταστῆσαι, ἔτι δὲ καὶ Βαρδάνην Ἀρμένιον τῷ γένει ἐξόριστον ἐκεῖσε καταλιπεῖν. Στέφανος δὲ διὰ τῆς Ποντικῆς θαλάσσης πρὸς τὰ ἐκεῖσε περαιωθεὶς τὰ προστεταγμένα ἐπλήρου, μειράκιά τινα ὀλίγα τῷ συνόντι αὐτῷ λαῷ ὡς δῆθεν αἰχμάλωτα περιποιήσας. Τονδοῦνον δὲ τὸν Χερσῶνος ἄρχοντα καὶ Ζωῗλον πρωτοπολίτην λεγόμενον καὶ ἑτέρους ἄνδρας τεσσαράκοντα τῶν ἐμφανεστέρων δεσμώτας σὺν γυναιξὶ καὶ παισὶ πρὸς Ἰουστινιανὸν ἔπεμψεν, ἄλλους τε τῶν πρωτευόντων Χερσῶνος ἄνδρας ἑπτὰ ξυλίνοις ὀβελοῖς προσαρτήσας ἐπὶ πυρὸς διώπτησε. τοὺς δὲ τῶν ἑτέρων προστατεύοντας πολισμάτων ἄνδρας ἄχρι καὶ εἰς εἴκοσι ἀκατίῳ ἐμβαλὼν καὶ προσδήσας λίθους [τε] τούτῳ πλείστους τῷ βυθῷ παραδέδωκεν. Ἰουστινιανὸς δὲ φιλανθρωπότερον τὸν Στέφανον διατεθέντα παρὰ τὰ διατεταγμένα αὐτῷ νομίσας διὰ τὴν τῶν μειρακίων περιποίησιν, σπουδαιότερον ἐπανήκειν πρὸς αὐτὸν ἐκέλευσεν. αὐτὸς δὲ κατὰ τὰ προσταχθέντα ἐκεῖθεν ἀπάρας μηνὸς Ὀκτωβρίου ἐνισταμένου χειμῶνι μεγάλῳ καὶ ναυαγίῳ περιπίπτει, εἰς τρεῖς καὶ ἑβδομήκοντα χιλιάδας τῶν καταποντισθέντων ἀριθμηθέντων, ὧν τὰ πτώματα ἐξ Ἀμάστριδος πόλεως μέχρις Ἡρακλείας ὑπὸ τῆς θαλάσσης ἀπερρίπτετο. ἐφ' οἷς οὐ λυπηθεὶς ἀλλὰ καὶ λίαν περιχαρὴς γενόμενος Ἰουστινιανὸς πάλιν βουλεύεται ἕτερον ἐκεῖσε ἐκπέμπειν στόλον. οἱ δὲ τῶν χωρῶν τούτων ἄρχοντες τῆς φήμης αἰσθόμενοι ἑαυτοὺς ὅση δύναμις ἠσφαλίζοντο, πρὸς δὲ τοὺς Χαζάρεις διαπρεσβεύονται ὥστε ἐπὶ φυλακὴν τούτων λαὸν ἀποστέλλειν καὶ περισώζειν τοὺς ἐν αὐτοῖς περιλειφθέντας. ταῦτα Ἰουστινιανὸς μεμαθηκὼς Γεώργιον τὸν πατρίκιον ἀποστέλλει καὶ Ἰωάννην τὸν τῆς πόλεως ὕπαρχον σὺν ἑτέροις ἄρχουσι καὶ στρατῷ ἄχρι τριακοσίων ἀνδρῶν, παραδοὺς αὐτοῖς Τονδοῦνον καὶ Ζωῗλον, ὥστε ἀποκαταστῆσαι αὐτοὺς ταῖς οἰκείαις ἀρχαῖς, Ἡλίαν δὲ ἀγαγεῖν ὡς αὐτόν. τούτων ἐν Χερσῶνι παραγενομένων οἱ τῆς πόλεως μόνους Γεώργιον καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ ἄρχοντας ἀξιοῦσιν ἐντὸς γενέσθαι τῆς πόλεως· οὗ γεγονότος τὰς μὲν πύλας ἐπ' αὐτοῖς ἔκλεισαν, Γεώργιον δὲ καὶ Ἰωάννην ξίφει ἀναιροῦσι. τοὺς δὲ ἔξω τοῦ τείχους ἀπολειφθέντας στρατιώτας, ἔτι δὲ καὶ Τονδοῦνον καὶ Ζωῗλον τοῖς ἐκεῖσε προσεδρεύουσι Χαζάροις παραδόντες τῷ χαγάνῳ παρέπεμψαν, οὓς παραλαβόντες οἱ Χάζαροι κατὰ τὴν ὁδὸν ἔκτεινον. οἱ δὲ τῆς πόλεως Χερσῶνος Ἰουστινιανὸν μὲν αἰσχρῶς δυσφημήσαντες καθύβριζον, Βαρδάνην δὲ τὸν ἐκεῖσε ὄντα ἐξόριστον ὡς βασιλέα εὐφήμουν. τούτων αἰσθόμενος Ἰουστινιανὸς καὶ μείζονι θυμῷ ἐξαπτόμενος τὰ μὲν Ἡλία τέκνα τῷ μητρῴῳ κόλπῳ φερόμενα ἀναλίσκει, τὴν δὲ αὐτοῦ γυναῖκα τῷ ἰδίῳ μαγείρῳ ζευχθῆναι ἠνάγκασεν, Ἰνδῷ τῷ γένει καὶ ὅλῳ δυσειδεῖ τυγχάνοντι. ἕτερον δὲ πάλιν μέγαν στόλον ἀποστέλλει, ἡγεῖσθαι τούτου προχειρισάμενος Μαῦρον τὸν πατρίκιον, προστάξας τὴν μὲν πόλιν Χερσῶνος καταστρέψασθαι καὶ ἅπαντας τοὺς ἐν αὐτῇ ἀφειδῶς κατακτεῖναι. ὁ δὲ πρὸς Χερσῶνα περαιωθεὶς τοῦ ἔργου εἴχετο. λαοῦ δὲ Χαζάρων ἐξαπιναίως ἐπιπεσόντος ἡ μὲν πόλις περιεσώζετο, Βαρδάνης δὲ ὡς τὸν κύριον τῶν Χαζάρων φυγὰς ᾤχετο. Μαῦρος δὲ ὁ πατρίκιος πρὸς μὲν τὴν πολιορκίαν ἀμηχανήσας, παλινοστεῖν δὲ πρὸς Ἰουστινιανὸν δεδιώς, συμφρονεῖ τῇ πόλει Χερσωνιτῶν. καὶ Ἰουστινιανὸν μὲν ἀπηναίνοντο, Βαρδάνην δὲ ὡς βασιλέα εὐφήμουν, Φιλιππικὸν αὐτὸν μετονομάσαντες. καὶ πρὸς τὸν Χάζαρον διαπρεσβεύονται τοῦτον ὡς αὐτοὺς ἀπεσταλκέναι. ὁ δὲ ὅρκοις ἐμπεδοῖ τὸ Ῥωμαϊκὸν πλῆθος περὶ τῆς Βαρδάνου σωτηρίας χρήματα αὐτοὺς πραξάμενος, κατ' ἄνδρα ἑκατὸν νομίσματα εἰληφώς. Ἰουστινιανὸς δὲ χρόνου παρερχομένου ὑπώπτευεν ὡς καὶ παρ' αὐτῶν ἠθετημένος εἴη. διὰ τοῦτο αἱρεῖται Τέρβελιν τὸν ἄρχοντα τῶν Βουλγάρων καὶ τηνικαῦτα συμμαχεῖν αὐτῷ. ὁ δὲ πέμπει πρὸς αὐτὸν ἄνδρας ὡς ἦν. Εἰ μὲν γὰρ ἄνθρωπος οὐκ ἐγεγόνει ποτέ, οὐδὲ ἀνθρώπου μορφὴν ἢ εἶδος ἐπὶ γῆς ἑκουσίως ἀνέλα σεν, οὐκ ἂν ταῦτα ἐγράφετο, οὐδὲ ἐπ' αὐτοῦ χώραν γενέσθαι ἐδέχετο· εἰ δὲ σὰρξ ὁ Λόγος ἐγένετο, καὶ ἐπὶ γῆς ἐφάνη, καὶ ὤφθη ἀνθρώποις ὡς ἄνθρωπος, ὁ πρώην ἄσαρκος Θεὸς καὶ ἀσώματος· οὐκ ἂν ἀδικοίμεν, ὡς οἶμαι, ἃ ἑωράκαμεν τῇ γραφῇ σημαίνειν ἐθέλοντες. Α οὐδὲν ἦν, καθὸ Θεὸς ἦν, καθὸ δὲ - αὐτὸς ἄνθρωπος νγ'. Ο ΒΑΣ. Τί δὲ βούλει περὶ τῆς τῶν ἀγγέ λων εικονογραφίας λέγειν ; οὐδὲ γὰρ, οἶμαι, ἐρεῖς, ὡς καὶ τὰς ἀγγέλων οι ζωγράφοι γινώσκουσι μορφᾶς, καὶ πρὸς εἶδος ἐκείνας ἀποβλέποντες γράφουσιν. Ο ΠΑΤΡ. Εἶδος μὲν ἔγωγε ἢ μορφὴν ἀγγέ λων οὐκ ἂν εἰδέναι φαίην αὐτούς, οὔτε ὡς εἰδότας ποιεῖν τὰ γραφόμενα (15)· ἀνθρώπων δὲ αὐτοῖς περιτιθέασιν εἶδος, τῇ Γραφῇ, ὡς οἶμαι, πειθόμενοι. Ο ΒΑΣ. Πόθεν τοῦτο φής; Ο ΠΑΤΡ. Οὐκ οἶσθα, ὡς περὶ τῶν τῷ ᾽Αβραὰμ παρὰ τὴν ὁρῶν ὀφθέντων ἀγγέλων Γραφή πού φησιν, ὡς ἀναβλέψας τοῖς ὀφθαλμοῖς ᾽Αβραὰμ, τρεῖς ἄνδρας αὐτῷ παρεστῶτας εἶδεν ; Τί δή; οὐ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀγγέ λους, ὡς ἄνδρας φαινομένους εἰσήγαγεν ; Οὐκοῦν οὐκ αὐτοὶ πλάττονται, οὐδὲ ἀλόγου τόλμης ἔγγονον αὐτοῖς τὰ γραφόμενα, ἀλλ᾽ οἷοι ὤφθησαν, τοιού τους ταῖς εἰκόσιν ἐγγράφουσιν. Ο ΒΑΣ. Καὶ πόθεν αὐτοῖς ἡ τῶν πτερῶν προσθήκη ἐφεύρηται ; Ο ΠΑΤΡ. Οἶμαι ὅλως, ἵνα μὴ ἄνθρωποι τελείως νοοῖντο, τῇ προσθήκῃ τὸ διαλλάττον ἐδήλωσαν. Οὐ δέ γε αὐτὴν, ὡς δοκῶ, την προσθήκην ἀλόγῳ θεωρή σαντες γνώμῃ, ἀλλὰ τὸ ἀεροπόρον αὐτῶν αἰνιττόμενοι, καὶ τὴν κατ' οὐρανὸν ἐν Θεῷ δίαιταν, καὶ τὰς ἐκεῖθεν δι' ἡμᾶς συντόνους καθόδους, καὶ τὰς εἰς οὐρανὸν ἐξ ἡμῶν ἑτοίμους ἀνόδους, επτερωμένους αὐτοὺς ὑπογράφουσιν. Ηδη δὲ καὶ Μωϋσέως πτέρυγας έχοντα τυπωσομένου τὰ Χερουβὶμ (ἄγγελοι δὲ καὶ ταῦτα· καὶ γὰρ ἁπλῶς τὰς οὐρανίους τε καὶ νοερὰς δυνάμεις ἀγγέλους καλοῦσιν, ὡς Διονυσίῳ δοκεῖ ), οὐκ ἀπεικότως ἡγοῦμαι τῷ παραπλησίῳ τῶν παραδειγμάτων ἐχρήσαντο. Καὶ γυνί, ὦ βασιλεῦ, μνημονευτέον ἐκείνων καὶ ἀπρὶξ τῇ ψυχῇ φυλακτέον, ὡς εἰ καὶ ἀγγέλων εἰκόνας γράφομεν, κτίσμα πάλιν ἡμῖν τὸ γραφόμενον, καὶ πρόσειμι αὐτοῖς, οὐχ ὡς τὴν ἀνωτάτω καὶ πρώτην κληρωσαμένους οὐσίαν (μὴ οὕτω μανείην, ὡς Θεὸν νοεῖν τὸ κτιζόμενον), ἀλλ' ὡς συνδούλοις, πολλὴν πρὸς τὸν κοινὸν Δεσπότην παρρησίαν κεκτημένοις διὰ τὸ πλούσιον τῆς ἀρετῆς; ἦν. Εἰ μὲν γὰρ ἄνθρωπος οὐκ ἐγεγόνει ποτέ, οὐδὲ ἀνθρώπου μορφὴν ἢ εἶδος ἐπὶ γῆς ἑκουσίως ἀνέλα σεν, οὐκ ἂν ταῦτα ἐγράφετο, οὐδὲ ἐπ' αὐτοῦ χώραν γενέσθαι ἐδέχετο· εἰ δὲ σὰρξ ὁ Λόγος ἐγένετο, καὶ ἐπὶ γῆς ἐφάνη, καὶ ὤφθη ἀνθρώποις ὡς ἄνθρωπος, ὁ πρώην ἄσαρκος Θεὸς καὶ ἀσώματος· οὐκ ἂν ἀδικοί- μεν, ὡς οἶμαι, ἃ ἑωράκαμεν τῇ γραφῇ σημαίνειν ἐθέλοντες. Α οὐδὲν ἦν, καθὸ Θεὸς ἦν, καθὸ δὲ - αὐτὸς ἄνθρωπος νγ'. Ο ΒΑΣ. Τί δὲ βούλει περὶ τῆς τῶν ἀγγέ λων εικονογραφίας λέγειν ; οὐδὲ γὰρ, οἶμαι, ἐρεῖς, ὡς καὶ τὰς ἀγγέλων οι ζωγράφοι γινώσκουσι μορφᾶς, καὶ πρὸς εἶδος ἐκείνας ἀποβλέποντες γρά- φουσιν. Ο ΠΑΤΡ. Εἶδος μὲν ἔγωγε ἢ μορφὴν ἀγγέ λων οὐκ ἂν εἰδέναι φαίην αὐτούς, οὔτε ὡς εἰδό- τας ποιεῖν τὰ γραφόμενα (15)· ἀνθρώπων δὲ αὐτοῖς περιτιθέασιν εἶδος, τῇ Γραφῇ, ὡς οἶμαι, πειθό- μενοι. Ο ΒΑΣ. Πόθεν τοῦτο φής; Ο ΠΑΤΡ. Οὐκ οἶσθα, ὡς περὶ τῶν τῷ ᾽Αβραὰμ παρὰ τὴν ὁρῶν ὀφθέντων ἀγγέλων Γραφή πού φησιν, ὡς ἀναβλέψας τοῖς ὀφθαλμοῖς ᾽Αβραὰμ, τρεῖς ἄνδρας αὐτῷ παρ- εστῶτας εἶδεν ; Τί δή; οὐ τοὺς ἐν Σοδόμοις ἀγγέ λους, ὡς ἄνδρας φαινομένους εἰσήγαγεν ; Οὐκοῦν οὐκ αὐτοὶ πλάττονται, οὐδὲ ἀλόγου τόλμης ἔγγονον αὐτοῖς τὰ γραφόμενα, ἀλλ᾽ οἷοι ὤφθησαν, τοιού τους ταῖς εἰκόσιν ἐγγράφουσιν. Ο ΒΑΣ. Καὶ πόθεν αὐτοῖς ἡ τῶν πτερῶν προσθήκη ἐφεύρηται ; Ο ΠΑΤΡ. Οἶμαι ὅλως, ἵνα μὴ ἄνθρωποι τελείως νοοῖντο, τῇ προσθήκῃ τὸ διαλλάττον ἐδήλωσαν. Οὐ δέ γε αὐτὴν, ὡς δοκῶ, την προσθήκην ἀλόγῳ θεωρή σαντες γνώμῃ, ἀλλὰ τὸ ἀεροπόρον αὐτῶν αἰνιττό- μενοι, καὶ τὴν κατ' οὐρανὸν ἐν Θεῷ δίαιταν, καὶ τὰς ἐκεῖθεν δι' ἡμᾶς συντόνους καθόδους, καὶ τὰς εἰς οὐρανὸν ἐξ ἡμῶν ἑτοίμους ἀνόδους, επτερωμένους αὐτοὺς ὑπογράφουσιν. Ηδη δὲ καὶ Μωϋσέως πτέρυ- γας έχοντα τυπωσομένου τὰ Χερουβὶμ (ἄγγελοι δὲ καὶ ταῦτα· καὶ γὰρ ἁπλῶς τὰς οὐρανίους τε καὶ νοερὰς δυνάμεις ἀγγέλους καλοῦσιν, ὡς Διονυσίῳ δοκεῖ ), οὐκ ἀπεικότως ἡγοῦμαι τῷ παραπλησίῳ τῶν παραδειγμάτων ἐχρήσαντο. Καὶ γυνί, ὦ βασιλεῦ, μνημονευτέον ἐκείνων καὶ ἀπρὶξ τῇ ψυχῇ φυλακτέον, ὡς εἰ καὶ ἀγγέλων εἰκόνας γράφομεν, κτίσμα πάλιν ἡμῖν τὸ γραφόμενον, καὶ πρόσειμι αὐτοῖς, οὐχ ὡς τὴν ἀνωτάτω καὶ πρώτην κληρωσαμένους οὐσίαν (μὴ οὕτω μανείην, ὡς Θεὸν νοεῖν τὸ κτιζόμενον), ἀλλ' ὡς συνδούλοις, πολλὴν πρὸς τὸν κοινὸν Δεσπότην παρρησίαν κεκτημένοις διὰ τὸ πλούσιον τῆς ἀρετῆς; rum, quæ pinguntur atque ponuntur imaginum mo- dus ostendet : aut enim illæ in præsepi jacentein re- præsentant, aut Deiparæ parentis sugentem ubera, aut discipulos alloquentem, vel astantem Pilato, aut in ligno pendentem, aut si qua ejusmodi alia ejus in terras adventum declarant : quorum nihil est ea ratione qua Deus est, sed qua idem unusque ipse homo exsistebat. Nisi enim quandoque homo factus esset, hominisque figuram ac formam in nibus, eorumque dices simulacris? Nec enim, puto, dicturus es, etiam angelorum figuras pictoribus ex- ploratas esse, sicque illos pingere, velut in propria forma conspiciuntur. PATR. Ego saue illos ange- lorum nec formam nosse, nec figuram, libens admit- tam : atque adeo nec sic pingere tanquam sciant, pingere tamen, puto, humana forma, ut Scriptura sacra morem gerant. IMPER. Unde hæc ais ? PATR. Nescis quomodo de angelis, qui Abrahæ ad quer- cum apparuerunt, quodam loco dicat Scriptura, respicientem tres viros vidisse oculis sibi astantes ? Quid vero? Nonne Lot virili specie apparentes ange- los in Sodomis domo sua excepit ? Non ergo picto- res figmento ludunt, nec alieni a ratione conatus proles est, quod ita pingunt: sed quales angeli appa- ruerunt, tales etiam pictis coloribus eos exhibent ac repræsentant. IMPER. Unde vero etiam alarum illis additamentum accessit? PATR. Omnino existimo, ad discretionem, ne penitus homines putarentur, alas addidisse. Quin ne id quidem opinor, minus congrue extraque rationem illos invenisse; sed ut vim illam, qua aera pervolant, eorumque in cœlis divinum convictum subnotarent; ut innuerent, quod inde ad nos jugiter descendant rursumque veloces ascendant in cœlum, sic instructos alis pingendos statuisse. Quin etiam cum Moses quoque alata Cherubim (quæ ipsa angeli sunt, cum caelestes om- nes atque intelligentes Virtutes, Dionysio auctore, vocentur angeli) non absone puto, affine exemplum usurpasse pictores. Nunc itaque, imperator, horum D meminisse oportet, atque animo firmiter retinere, nobis qui angelorum imagines pingimus, creaturam esse quod coloribus atque penicillo effingimus, et sic ipsos adire me, non tanquam supremam primam- que essentiam suo jure obtineant (absit enim ut o dementiae ferar, et quod creatum est, Deum censeam) sed velut qui conservi magna apud com- munem · Dominum virtutis abundantia et suffragii ` polleant potestate. terra assumpsisset, nunquam hæc picturæ arte efficta essent, nec locus fuisset ut in eo talia fierent. Cum autem Verbum caro factum sit, ac in terra apparuerit, humanaque forma, qui olim Deus incorpo- reus et carnis expers erat, visus sit, nihil ad injuriam fecisse videri possumus, si ea quæ oculis vidimus, coloribus quoque ac penicillo reddere statuamus. rum, quæ pinguntur atque ponuntur imaginum mo- dus ostendet : aut enim illæ in præsepi jacentein re- præsentant, aut Deiparæ parentis sugentem ubera, aut discipulos alloquentem, vel astantem Pilato, aut in ligno pendentem, aut si qua ejusmodi alia ejus in terras adventum declarant : quorum nihil est ea ratione qua Deus est, sed qua idem unusque ipse homo exsistebat. Nisi enim quandoque homo factus esset, hominisque figuram ac formam in nibus, eorumque dices simulacris? Nec enim, puto, dicturus es, etiam angelorum figuras pictoribus ex- ploratas esse, sicque illos pingere, velut in propria forma conspiciuntur. PATR. Ego saue illos ange- lorum nec formam nosse, nec figuram, libens admit- tam : atque adeo nec sic pingere tanquam sciant, pingere tamen, puto, humana forma, ut Scriptura sacra morem gerant. IMPER. Unde hæc ais ? PATR. Nescis quomodo de angelis, qui Abrahæ ad quer- cum apparuerunt, quodam loco dicat Scriptura, respicientem tres viros vidisse oculis sibi astantes ? Quid vero? Nonne Lot virili specie apparentes ange- los in Sodomis domo sua excepit ? Non ergo picto- res figmento ludunt, nec alieni a ratione conatus proles est, quod ita pingunt: sed quales angeli appa- ruerunt, tales etiam pictis coloribus eos exhibent ac repræsentant. IMPER. Unde vero etiam alarum illis additamentum accessit? PATR. Omnino existimo, ad discretionem, ne penitus homines putarentur, alas addidisse. Quin ne id quidem opinor, minus congrue extraque rationem illos invenisse; sed ut vim illam, qua aera pervolant, eorumque in cœlis divinum convictum subnotarent; ut innuerent, quod inde ad nos jugiter descendant rursumque veloces ascendant in cœlum, sic instructos alis pingendos statuisse. Quin etiam cum Moses quoque alata Cherubim (quæ ipsa angeli sunt, cum caelestes om- nes atque intelligentes Virtutes, Dionysio auctore, vocentur angeli) non absone puto, affine exemplum usurpasse pictores. Nunc itaque, imperator, horum D meminisse oportet, atque animo firmiter retinere, nobis qui angelorum imagines pingimus, creaturam esse quod coloribus atque penicillo effingimus, et sic ipsos adire me, non tanquam supremam primam- que essentiam suo jure obtineant (absit enim ut o dementiae ferar, et quod creatum est, Deum censeam) sed velut qui conservi magna apud com- munem · Dominum virtutis abundantia et suffragii ` polleant potestate. terra assumpsisset, nunquam hæc picturæ arte efficta essent, nec locus fuisset ut in eo talia fierent. Cum autem Verbum caro factum sit, ac in terra apparuerit, humanaque forma, qui olim Deus incorpo- reus et carnis expers erat, visus sit, nihil ad injuriam fecisse videri possumus, si ea quæ oculis vidimus, coloribus quoque ac penicillo reddere statuamus. 53. IMPER. At quid de angelorum pictis imagi- Β 53. IMPER. At quid de angelorum pictis imagi- Β

τρισχιλίους, οὓς δεξάμενος συμπεραιοῦται αὐτοῖς, καὶ ἅμα τῷ τοῦ Ὀψικίου λεγομένῳ στρατῷ εἰς τὸ καλούμενον πεδίον τοῦ Δαματρῦ ἱδρύσασθαι παρεκέλευεν. αὐτὸς δὲ τούς τε ἄρχοντας ἑαυτοῦ καὶ στρατὸν ὁπλίτην ἕτερον παραλαβὼν πρὸς τοῖς Ποντικοῖς ἐξέδραμε χωρίοις, ἄχρι παραθαλασσίου κώμης Γιγγιλίσσου ὀνομαζομένης, ὥστε ἀναμανθάνειν οἷα τὰ ἐν Χερσῶνι αὐτῷ πεπραγμάτευτο. ἐπὶ χρόνον δέ τινα ἐκεῖσε διατρίψας καὶ θεασάμενος τὸν τοιοῦτον στόλον σὺν τῷ Φιλιππικῷ βασιλεύοντι πρὸς Βυζάντιον καταίροντα, πρὸς τὸν καταλειφθέντα αὐτῷ λαὸν κατὰ τὸν Δαματρὺν παλινοστεῖ. Φιλιππικὸς δὲ πολέμου ἐκτὸς εἰς τὴν πόλιν εἰσῄει, καὶ αὐτίκα Ἡλίαν σὺν ὁπλίτῃ λαῷ κατὰ Ἰουστινιανοῦ ἀποστέλλει. καὶ αὐτὸς τῷ μὲν συνόντι Ἰουστινιανῷ πλήθει ὅρκοις τὰ τῆς σωτηρίας ἐβεβαίωσε καὶ τὸν τῶν Βουλγάρων λαὸν σώους ἐπανήκειν ὑπέσχετο, αὐτοῦ δὲ Ἰουστινιανοῦ τὴν κεφαλὴν ἐκτέμνει, ἤδη ἔτος ἕκτον ἀνύσαντος ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ βασιλείᾳ, καὶ πρὸς Φιλιππικὸν ἐκπέμπει. ὁ δὲ ταύτην δεξάμενος πρὸς τοῖς ἑσπερίοις τόποις ἄχρι Ῥώμης ἀπέστελλε. Μαῦρον δὲ τὸν πατρίκιον καὶ Ἰωάννην τὸν βασιλικὸν δορυφόρον, ἐπίκλην Στροῦθον, κατὰ Τιβερίου τοῦ υἱοῦ Ἰουστινιανοῦ ἐξέπεμψεν, ὃν καταλαμβάνουσιν ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ καταφυγόντα τοῦ ἱεροῦ τῆς πανάγνου θεομήτορος τοῦ ἐν Βλαχέρναις ὄντος, ἐν ᾧ εἰσπηδήσας Ἰωάννης ἀφέλκεται τῆς ἱερᾶς ἐξημμένον τραπέζης, μήτε τὰ ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου εὐλαβηθεὶς μήτε τοῖς πολλοῖς δάκρυσιν Ἀναστασίας τῆς αὐτοῦ μάμμης εἴξας· παρῆν γὰρ καὶ αὐτὴ τῷ ἐγγόνῳ συγκινδυνεύουσα. καὶ τοῦτον εἰς τὴν τοῦ ὑπερκειμένου τείχους τὴν καλουμένην τῶν Καλλινίκων ζῴου ἀλόγου δίκην μαχαίρᾳ ἀποσφάττουσιν, ἐν τῷ ἱερῷ τῶν θείων Ἀναργύρων τῶν καλουμένων τῶν Παυλίνης ταφῆναι προστάξαντες. μεθ' ὃν συλλαμβάνονται καὶ Βαρασβακούριον καὶ τοὺς λοιποὺς Ἰουστινιανοῦ ἄρχοντας, καὶ πάντας ξίφει ἀναιροῦσι. Φιλιππικὸς δὲ ἀσέμνως καὶ ῥᾳθύμως τὰ βασίλεια διέπων ἐφαίνετο, τοὺς δὲ ἐν τῇ ἕκτῃ οἰκουμενικῇ συνόδῳ πατέρας ἀναθέματι καθυπέβαλε, τὰ παρ' αὐτῶν ἐνθέως δογματισθέντα δύο τοῦ σωτῆρος θελήματα καὶ ἐνεργείας μὴ ἀποδεχόμενος, συλλήπτορα εὑρίσκων Ἰωάννην τὸν τηνικαῦτα τῆς πόλεως ἀρχιερέα καὶ Γερμανὸν τὸν Κυζίκου μητροπολίτην καὶ ἑτέρους ἱερεῖς καὶ συγκλητικοὺς πλείστους. Ἐν τούτοις τῶν Βουλγάρων ὁπλίτης ὅμιλος ἀθρόως τοὺς ἐν τῷ Θρᾳκικῷ Βοσπόρῳ οἰκοῦντας ἐπεισπίπτει· καὶ λαὸν πλεῖστον τῶν ἐγχωρίων καὶ τῶν ἐκ Βυζαντίου διαπερώντων τέρψεως καὶ ἡδυπαθείας ἕνεκεν ἀναιροῦσιν, ἄλλους τε ᾐχμαλώτευσαν καὶ ἄργυρον ὡς πλεῖστον καὶ σκεύη οὐκ ὀλίγα παρ' αὐτῶν προσκτησάμενοι· ἀδείας δὲ αὐτοῖς προσγενομένης καὶ πρὸς τῷ χερσαίῳ τείχει τῆς πόλεως σκεδάννυνται, ἄχρι καὶ τῆς Χρυσῆς καλουμένης πύλης προεκδραμόντες. ἐκεῖθεν ὑπονοστήσαντες πολλὰ τὰ ἐπὶ Θρᾴκης χωρία καταληΐζονται. μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τὸ τῶν Σαρακηνῶν ἔθνος τὴν Ῥωμαίων κατέθεον χώραν, καὶ τὰ πλεῖστα μέρη διεκτρέχοντες πλείστην ὅσην βλάβην ἀνθρώπων τε καὶ κτηνῶν ἐποιοῦντο, τήν τε Μήδειαν καὶ ἕτερα πολίσματα συμπαραλαμβάνουσι. Φιλιππικὸς δὲ γενέθλιον τῆς πόλεως ἡμέραν ἐπιτελέσας καὶ ἁμιλλητήριον τῶν ἵππων ἀγῶνα ἐπιδειξάμενος, εἶτα τοῖς φίλοις συμποσιάσας εἰς ὕπνον κατὰ τὸν μεσημβρινὸν τῆς ἡμέρας καιρὸν ἐτράπετο. συμβαίνει δέ γε αὐτῷ τὰ τῆς ἐπιβουλῆς ἐντεῦθεν. Γεώργιός τις ὄνομα, τὸ ἐπίκλην Βούραφος, πατρίκιος τυγχάνων καὶ τοῦ Ὀψικίου στρατοῦ ἡγούμενος, πρὸς τῇ Θρᾴκῃ τηνικαῦτα ἐπιδημῶν φυλακῆς ἕνεκα τῆς χώρας διὰ τὴν τῶν Βουλγάρων καταδρομήν, γνώμῃ Θεοδώρου τοῦ πατρικίου τὸ ἐπίκλην Μυακίου πέμπει τῶν ὑπηρετῶν τινά, Ῥοῦφον ὄνομα, σὺν ὀλίγοις στρατιώταις πρὸς τὸ Βυζάντιον τὰ πρὸς τὴν Φιλιππικοῦ ἐπιβουλὴν ἐπιτελέσοντας· ὃς ἀθρόως κατὰ τὰ βασίλεια ἐπεισπίπτει, καὶ τὸν βασιλέα καθεύδοντα καταλαβὼν ἐξανίστησί τε τοῦ ὕπνου καὶ πρὸς τὸν τοῦ ἱπποδρομίου ἐξάγει χῶρον κἀκεῖσε αὐτοῦ τὰς ὄψεις ἀπετύφλωσε, δεύτερον ἔτος ἐν τῇ βασιλείᾳ ΤΙΤΑ. βουλόμενος, τοὺς μὲν τὸν ὀρθὸν λόγον πρεσβεύοντας ἀπεληλαμένους, καὶ τοῖς κακουργοῦσιν ἐξίσου τὸν κίνδυνον ὑπομένοντας· τοὺς δὲ τἀναντία θρησκεύοντ τας ὑμῖν στεργομένους, καὶ πάσης τημελείας και δρᾶς ἀπολαύοντας. Η οὐχ οὗτοι μὲν ἐν χρυσοφόροις αὐλίζονται δώμασιν, ἡμᾶς δὲ καθειργνύντα στενοχωρεῖ τὰ δεσμωτήρια; Οὐ τὰ ἐδώδιμα τούτοις τῆς· ανακτορικῆς δαψιλείας ἀποκεκλήρωται, ἡμᾶς δὲ λιο μὲς πιέζει και κόρος ἐνδείας ἐμπίπλησιν; Οὐχὶ πᾶσα βίβλος τούτοις ἀνεῖται πρὸς ἔρευναν, δίκη δὲ τοῖς ἐπιχορηγεῖν ταύτας ἡμῖν ἐπικρέμαται; Τί γνωρίζεται μεσιτείας ἐν τούτοις ἐμπύρευμα; Τίς ίσονο μίας ἐμπολιτεύεται τούτοις ἀῤῥέπεια; Τίς ἀτρεψία νοὺς ἰσορβόπως τούτοις ἐπιστατεῖ καὶ τηρεῖ τὸ συνειδὶς ἀπαρέγκλιτον; Ταῦτα τοίνυν ὁρῶντες, καὶ τὸ πολυκλινὲς τῆς ὑμετέρας νεύσεως ἐννοούμενοι, καὶ ὡς ἐκ πρώτης ἤδη ἐπιβολῆς ἐρήμην καταδιαιτη θείημεν (16), τὸ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας σιγῇ τιο μῶμεν αἰδέσιμον· ὡς ἂν μὴ τῷ βορβόρῳ τῆς βλασ φημίας ἀλῶναι, καὶ χρανθῆναι λόγοις ακόρεστα κατὰ τῆς οἰκονομίας Χριστοῦ ἀσελγαίνουσιν. Ἐπὶ αὖ τῇ οἰκουμενικῇ καταστροφῇ τίς ὑμῖν σώφρονος λογισμοῦ συνέψεται κύριος; Αφ' ἡλίου γὰρ ἐκβολών, καὶ μέχρι Γαδείρων καὶ Ηρακλείων στηλῶν, ἡ τῶν ἱερῶν εἰκόνων σεβάζεται ποίησις, ἣν οὐ χθιζή τις ἐπίνοια, ἡ Χριστοῦ δὲ πρὸς ἀνθρώπους ἐπιδημία τὸ εἶναι σαφῶς ἐπιφέρεται. Ἐπὶ τούτῳ τοίνυν τῷ θεμελίῳ προφήτας, ἀποστόλους καὶ διδασκάλους έποικοδομεῖν δεδιδάγμεθα· βασιλεῖς δὲ ὑπείκειν μὲν καὶ στέργειν τοῖς παρ' αὐτῶν κεκριμένοις ἐπέγνωμεν, νομοθετεῖν δὲ καὶ ὅρους τῇ Ἐκκλησία σε συλημένους πηγνύναι πάμπαν οὐκ ἔγνωμεν. Καὶ ὅτι μὲν ἀληθῆ ταῦτα, τῷ συνειδότι τῶν ἀκροατῶν ἀφίεμεν τὸ τοιοῦ τον κριτήριον. Ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ γὰρ ἐκείνου καὶ ἀπαραλογίστου δικαστηρίου τοὺς ἑαυτῆς ἐπαινέτας ἡ ἀλήθεια στεφανώσει, τοὺς ἀντιπάλους δὲ τῶν εὐσεβῶν δογμάτων εἰς τὴν τοῦ ψεύδους αἰσχύνην ἀποκρινεῖ καὶ προκρούσεται. νη'. Τούτοις οὖν καὶ πλείστοις ὅσοις καταβροντη- 58. θεὶς τὴν διάνοιαν, καὶ ὥσπερ ἐκκεκωφωμένος τὰ ὦτα ὑπὸ τῆς τῶν θεσπεσίων ἐκείνων φανεὶς ἀπηχήσεως, ὡς εἰς αὐτὸν ἤδη προσκεκρουκότας ὑποτοπήσας " ἀσύγγνωστα (17)· καὶ καθάπερ συκοφαντίαν προφα νεστάτην ῥαψῳδηθείς, οὕτω φυγὰς ἀνάνδρως τοῦ ἰδίου λόγου γεινάμενος, καθαρὰν τὴν ήτταν καθωμολόγη σεν· οὐ γὰρ εἶχεν ὀρέξαι χεῖρα τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ, οὐδὲ μὴν ἀντιβλέψαι τολμᾷν πρὸς τὴν τῶν λεγομένων ἀν τίῤῥησιν. Καὶ μάλα εἰκότως· ἡ γὰρ ἀλαζονία, καὶ βραχείας ἐξουσίας ἐπειλημμένη, τελέως ἔμπληκτον ποιεῖ τὸν ἁλόντα, καὶ ἐξίστησι τοῦ φρονείν. Αμα δε ΤΙΤΑ. βουλόμενος, τοὺς μὲν τὸν ὀρθὸν λόγον πρεσβεύοντας ἀπεληλαμένους, καὶ τοῖς κακουργοῦσιν ἐξίσου τὸν κίνδυνον ὑπομένοντας· τοὺς δὲ τἀναντία θρησκεύοντ τας ὑμῖν στεργομένους, καὶ πάσης τημελείας και δρᾶς ἀπολαύοντας. Η οὐχ οὗτοι μὲν ἐν χρυσοφόροις αὐλίζονται δώμασιν, ἡμᾶς δὲ καθειργνύντα στενο- χωρεῖ τὰ δεσμωτήρια; Οὐ τὰ ἐδώδιμα τούτοις τῆς· ανακτορικῆς δαψιλείας ἀποκεκλήρωται, ἡμᾶς δὲ λιο μὲς πιέζει και κόρος ἐνδείας ἐμπίπλησιν; Οὐχὶ πᾶσα βίβλος τούτοις ἀνεῖται πρὸς ἔρευναν, δίκη δὲ τοῖς ἐπιχορηγεῖν ταύτας ἡμῖν ἐπικρέμαται; Τί γνω- ρίζεται μεσιτείας ἐν τούτοις ἐμπύρευμα; Τίς ίσονο μίας ἐμπολιτεύεται τούτοις ἀῤῥέπεια; Τίς ἀτρεψία νοὺς ἰσορβόπως τούτοις ἐπιστατεῖ καὶ τηρεῖ τὸ συνει- δὶς ἀπαρέγκλιτον; Ταῦτα τοίνυν ὁρῶντες, καὶ τὸ πολυκλινὲς τῆς ὑμετέρας νεύσεως ἐννοούμενοι, καὶ ὡς ἐκ πρώτης ἤδη ἐπιβολῆς ἐρήμην καταδιαιτη θείημεν (16), τὸ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας σιγῇ τιο μῶμεν αἰδέσιμον· ὡς ἂν μὴ τῷ βορβόρῳ τῆς βλασ φημίας ἀλῶναι, καὶ χρανθῆναι λόγοις ακόρεστα κατὰ τῆς οἰκονομίας Χριστοῦ ἀσελγαίνουσιν. Ἐπὶ αὖ τῇ οἰκουμενικῇ καταστροφῇ τίς ὑμῖν σώφρονος λογισμοῦ συνέψεται κύριος; Αφ' ἡλίου γὰρ ἐκβολών, καὶ μέχρι Γαδείρων καὶ Ηρακλείων στηλῶν, ἡ τῶν ἱερῶν εἰκόνων σεβάζεται ποίησις, ἣν οὐ χθιζή τις ἐπίνοια, ἡ Χριστοῦ δὲ πρὸς ἀνθρώπους ἐπιδημία τὸ εἶναι σαφῶς ἐπιφέρεται. Ἐπὶ τούτῳ τοίνυν τῷ θε- μελίῳ προφήτας, ἀποστόλους καὶ διδασκάλους έποι- κοδομεῖν δεδιδάγμεθα· βασιλεῖς δὲ ὑπείκειν μὲν καὶ στέργειν τοῖς παρ' αὐτῶν κεκριμένοις ἐπέγνωμεν, νομοθετεῖν δὲ καὶ ὅρους τῇ Ἐκκλησία σε συλημένους πηγνύναι πάμπαν οὐκ ἔγνωμεν. Καὶ ὅτι μὲν ἀληθῆ ταῦτα, τῷ συνειδότι τῶν ἀκροατῶν ἀφίεμεν τὸ τοιοῦ τον κριτήριον. Ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ γὰρ ἐκείνου καὶ ἀπαραλογίστου δικαστηρίου τοὺς ἑαυτῆς ἐπαινέτας ἡ ἀλήθεια στεφανώσει, τοὺς ἀντιπάλους δὲ τῶν εὐ- σεβῶν δογμάτων εἰς τὴν τοῦ ψεύδους αἰσχύνην ἀπο- κρινεῖ καὶ προκρούσεται. νη'. Τούτοις οὖν καὶ πλείστοις ὅσοις καταβροντη- 58. θεὶς τὴν διάνοιαν, καὶ ὥσπερ ἐκκεκωφωμένος τὰ ὦτα ὑπὸ τῆς τῶν θεσπεσίων ἐκείνων φανεὶς ἀπηχήσεως, ὡς εἰς αὐτὸν ἤδη προσκεκρουκότας ὑποτοπήσας " ἀσύγγνωστα (17)· καὶ καθάπερ συκοφαντίαν προφα νεστάτην ῥαψῳδηθείς, οὕτω φυγὰς ἀνάνδρως τοῦ ἰδίου λόγου γεινάμενος, καθαρὰν τὴν ήτταν καθωμολόγη σεν· οὐ γὰρ εἶχεν ὀρέξαι χεῖρα τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ, οὐδὲ μὴν ἀντιβλέψαι τολμᾷν πρὸς τὴν τῶν λεγομένων ἀν τίῤῥησιν. Καὶ μάλα εἰκότως· ἡ γὰρ ἀλαζονία, καὶ βραχείας ἐξουσίας ἐπειλημμένη, τελέως ἔμπληκτον ποιεῖ τὸν ἁλόντα, καὶ ἐξίστησι τοῦ φρονείν. Αμα δε C A scandala velis solvere atque exstingucre, cur hou etiam in omnes pariter acclinem lancem ostendisti? Cunctis namque palam conspicuum est, cos quidem, qui recto dogmati student persecutionem pati, pa- rique nefariis viris atque patibulariis alex subjici ; eos vero, qui secus sentiunt, vobis in deliciis esse, omnique cura ac benignitate foveri. Nunquid non hi quidem instructas auratis laquearibus domos ha- bitant; nos autem carcerum angustiæ in arclumn cogunt? Nonne his regise munificentie addicta fer- cula; nos autem fames premit impletque satietas egestatis? nonne his concessum ut quos libuerit scrutentur libros; in jus autem ac crimen vocatur, quisquis librorum nobis copiam fecerit? Quænam rebus ita constitutis mediationis aut conciliationis species agnoscitur ? Quænam viget æquitas, in neu- tram inflexa partem? Quæ mentis constantia, æquali utrosque lance librans, neutris male faventem con- scientiam servans? Hæc itaque cum videamus, quamque propenso in adversarios animo eorum re- bus studeatis ipsi nobiscum reputantes, certique futurum ut a primo congressu statim damnemur exilio, venerandam Ecclesiæ catholica fidem silen- tio colimus, ne blasphemiæ cœno irretiamur, neve sermonibus, insatiabili petulantia Christi dispensa- tionem ejusque in carne mysterium exagitantibus, polluamur. Nam, quæso, quis sanæ mentis vobis in orbis universi subversione socium se præbet? Ab ortu enim solis ad Gades usque et Herculeas co- lumnas obtinet sacrarum imaginum veneratio at- que religio, quam non nova quædam uniusque diei, ut aiunt, inventum, sed Christi ad homines adventu noscitur invexisse. Super hoc itaque fundamentum prophetas, apostolos atque doctores novimus super- ædificare; imperatores vero ac reges his cedere de- Dere, et quæ illorum fuerint firmata judicio, ains plecti atque indubitata habere; non vero sancire leges Ecclesiæ nedum subreptitia decreta eidem ob- Hæc quæ dicimus vera esse, penes auditorum con- trudere, vimque illis ac robur violenter præstare. scientiam judicium esto. In tremendo namque ac omnino incorrupto judicio veritas suos landatores coronatura, eos, qui nunc piæ doctrinæ adversantur, in mendacii probrum rejiciet atque repellet. His itaque aliisque plurimis in quemdam animi stuporem actus Leo, velut surdus auribus ad- mirabilium procerum voce insonante effectus, ut læsæ majestatis suæ citra spem veniæ reos habuit, et sionis itaque hac voce Demosthenes, Eustathius, velut manifestissimæ calumniæ contra se instructæ convictos; sui autem factus desertor sermonis, vic- toria cecidisse se liquido est professus. Non enima erat unus ex omnibus, qui manum illi victus por- rigeret : ipse autem nec respicere in eos au lebat, neque hiscere, ut quæ dicta fuerant, confutaret. Idque jure maximo; arrogantia enim si vel mali cum quid potestatis nacta quemcunque occupave- C A scandala velis solvere atque exstingucre, cur hou etiam in omnes pariter acclinem lancem ostendisti? Cunctis namque palam conspicuum est, cos quidem, qui recto dogmati student persecutionem pati, pa- rique nefariis viris atque patibulariis alex subjici ; eos vero, qui secus sentiunt, vobis in deliciis esse, omnique cura ac benignitate foveri. Nunquid non hi quidem instructas auratis laquearibus domos ha- bitant; nos autem carcerum angustiæ in arclumn cogunt? Nonne his regise munificentie addicta fer- cula; nos autem fames premit impletque satietas egestatis? nonne his concessum ut quos libuerit scrutentur libros; in jus autem ac crimen vocatur, quisquis librorum nobis copiam fecerit? Quænam rebus ita constitutis mediationis aut conciliationis species agnoscitur ? Quænam viget æquitas, in neu- tram inflexa partem? Quæ mentis constantia, æquali utrosque lance librans, neutris male faventem con- scientiam servans? Hæc itaque cum videamus, quamque propenso in adversarios animo eorum re- bus studeatis ipsi nobiscum reputantes, certique futurum ut a primo congressu statim damnemur exilio, venerandam Ecclesiæ catholica fidem silen- tio colimus, ne blasphemiæ cœno irretiamur, neve sermonibus, insatiabili petulantia Christi dispensa- tionem ejusque in carne mysterium exagitantibus, polluamur. Nam, quæso, quis sanæ mentis vobis in orbis universi subversione socium se præbet? Ab ortu enim solis ad Gades usque et Herculeas co- lumnas obtinet sacrarum imaginum veneratio at- que religio, quam non nova quædam uniusque diei, ut aiunt, inventum, sed Christi ad homines adventu noscitur invexisse. Super hoc itaque fundamentum prophetas, apostolos atque doctores novimus super- ædificare; imperatores vero ac reges his cedere de- Dere, et quæ illorum fuerint firmata judicio, ains plecti atque indubitata habere; non vero sancire leges Ecclesiæ nedum subreptitia decreta eidem ob- Hæc quæ dicimus vera esse, penes auditorum con- trudere, vimque illis ac robur violenter præstare. scientiam judicium esto. In tremendo namque ac omnino incorrupto judicio veritas suos landatores coronatura, eos, qui nunc piæ doctrinæ adversantur, in mendacii probrum rejiciet atque repellet. His itaque aliisque plurimis in quemdam animi stuporem actus Leo, velut surdus auribus ad- mirabilium procerum voce insonante effectus, ut læsæ majestatis suæ citra spem veniæ reos habuit, et sionis itaque hac voce Demosthenes, Eustathius, velut manifestissimæ calumniæ contra se instructæ convictos; sui autem factus desertor sermonis, vic- toria cecidisse se liquido est professus. Non enima erat unus ex omnibus, qui manum illi victus por- rigeret : ipse autem nec respicere in eos au lebat, neque hiscere, ut quæ dicta fuerant, confutaret. Idque jure maximo; arrogantia enim si vel mali cum quid potestatis nacta quemcunque occupave-

Α ζευξάτωσαν οἱ ἐν ἐξορίᾳ πικρᾷ πιεζόμενοι, ἀνακα- λυφθήτω ὑμῶν τὰ ὑπόγεια βάραθρα, καὶ ἀναδοθήσ τωσαν οἱ λιμοῦ τραυματίας καὶ δίψης γενόμενοι παίγνια, καὶ νύκτα φωτισμόν, κατὰ τὸ ἀδόμενον, ἐν τῇ τρυφῇ ἑαυτῶν ἐντρυφῶντες ὁσημέραι λαβέτω παῦλαν ἡ μάστιξ, τὰ τῶν θεοφρόνων ἐπιξαίνουσα σώματα. Ὡς εἰ ταῦτα γένοιτο, καὶ τῷ παντὶ τὴν έλευθερίαν ἐγγράψοιτε, καὶ τῇ βίᾳ μὴ δῶτε τὰ ἑαυ τῆς διαπράττεσθαι, τότε τῶν τῆς Ἐκκλησίας προ- δήλων ἐχθρῶν, καὶ τῶν μηδὲν ἱερωσύνης επιφερο μένων λείψανον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ζητήμασιν ἐκκλησ σιαστικοῖς ἐγκρίνεσθαι μή δυναμένων, ἀπεληλαμέ νων, τοῖς λοιποῖς (εἰ καί τις, ὅπερ ἀπέστω, λελεί. ψεται) εἰς λόγους ἐλθεῖν ἡμᾶς ἑαυτοὺς πείσομεν. Οὐ γὰρ ἀνιέροις θέμις πρὸς ἔρευναν ἱερῶν κατα ( Β λέγεσθαι. Εἰπάτωσαν γὰρ οἱ τὰ Κωνσταντίνου πάλαι Μs. καθιεῖται. σεσιγηκότα καὶ κατᾴδοντα περιέποντες δόγματα, τις αὐτοῖς ἀξίαν ἐπιτέθεικεν ἱεράν; ἐκ τίνος ἱεροφαν τικῆς χειροτονίας γνωριζομένης τοῖς ἐκκλησιαστι κοῖς νόμοις κατατετάχθαι φασὶν εἰς βαθμὸν τῶν Ιερουργούντων; Εἰ οὖν τάξις αὐτοῖς ἐκκλησιαστικὴ τὸ ἀναξίοις εἶναι μαρτύρεται, τίς αὐτοὺς ἐπ' ἐκε κλησίας λέγειν ἀνέξεται; Ταῦτα τοῖς στείλασιν ὑμᾶς γνωρισθήτω, καὶ εἰ τοῖς ἡμετέροις καταπει σθέντες ὀφθεῖεν λόγοις, ἰδοὺ καιρὸν καὶ τόπον τοῖς, πρὸς οἷς εὐκαιρόν ἐστι, διαλεχθῆναι ὁρίζομεν· καὶ καιρός, ἡνίκα ἂν Θεῷ φίλον, τὰ τῆς νόσου ἡμῖν ἐπισ λωφῆσαι, καὶ ὑπολειφθῆναι τοῖς ζῶσι δῷ Θεός, συν- ομολογεῖν καὶ συμφθέγγεσθαι· τόπος δὲ τὸ τοῦ θείου λόγου διώνυμον τέμενος, ἐν ᾧ Θεὸς κάθηται 8, τὰ τῇ καθολικῇ πίστει ἀνήκοντα διεσμιλευμένως διαιτῶν καὶ τρανῶν δικαιότατα. ξβ'. Ταῦτα τοῦ ἀγγελιαφόρου τοῖς ὠσὶ τοῦ πέμε ψαντος ἐνηχήσαντος, καὶ αὐτοῦ δὲ τοῖς τἀναντία συμφρονοῦσι κατὰ μηδὲν ἀποκρύψαντος, πρὸς πᾶσαν αὐτῶν ἀφασίαν τὴν γλῶτταν διήγειρεν, καὶ τὴν καρ δίαν ἐπάλγωσεν, ὡς περὶ ἀδυνάτων καὶ μὴ τελεσθῆς ναι ἱκανῶς ἐχόντων ὑπάρχοντα. Οθεν πρὸς βουλήν ἑαυτοὺς συναθροίσαντες, τοιαῦτα τῷ βασιλεῖ, κατὰ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας προβόλου λέγοντες, ἀπέπτυον ῥήματα. Οὐκ ἔστι κατὰ τοῦτον τὸν λόγον τὰ τῷ κράτει σου δεδογμένα καὶ τῇ ἐνδημούσῃ συνόδῳ κεκριμένα πέρας λαβεῖν ἀμφιδέξιον· εἰ γὰρ εὕροι καιρὸν ἡ ἑκάστου ροπή, ὅποι τρέπεσθαι βούλοιτο, καὶ οἱ τῇ ἐξορίᾳ κατακριθέντες ἀνακομιδῆς ἐπιτεύξαιντο, καὶ πᾶς τις τῆς οἰκείας αἱρέσεως, μηδεμιᾶς ὑπού σης βίας, γένοιτο κύριος· τάχα γυμνοὶ καὶ μόνοι περιλειφθείημεν. Ἐκείνῳ γὰρ πᾶσα γνώμη έχου- σιαζομένη ὡς τάχος συνέψεται, καὶ τὰ καθ' ἡμᾶς πάσης βοηθείας ἐκτὸς περιστήσεται, καὶ μάλιστα τὴν πρὸς τοὺς προκρίτους ἀναινομένῳ διάλεξιν, ΝΟΤΑ. S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. nulla veritate nitantur) permittite ut quisque ex animi sui sententia feratur, suæque sit voluntatis arbiter. Pateant carceres; postliminio redeant, qui gravi macerantur exsilio ; aperiantur alla de- fossa humo vestro illa barathra, ac producantur viri fame confecti, factique sitis ludibria, viri scilicet quorum nox quotidie illuminatio in deliciis eorum, ut cecinit beatus Psalles : cessent (a) verbera, quibus Deo affatorum hominum corpora vapulant. Atque adeo dum hæc fant, cunctisque liberum permittatis suffragium, neque violentiæ concedatis, ut suas partes agat, tune palam proditis Ecclesiæ hostibus ejectisque, qui nullum vel exile sacer- dotii vestigium afferunt, ac proinde ecclesiasticis disputationibus interesse non possunt, cum cæteris • si quis, quod absit, reliquus erit) conferendi ser- monis causa convenire non detrectabimus. Neque enim fas est, ut cum profanis communem ad sacra disquirenda conventuin ineamus. Dicant enim, qui olim silentio damnata atque suppressa Constantini decreta sectantur, quis sacram illis dignitatem im- posuerit? ostendant cujus ordinationis vi, quam quidem agnoscant leges ecclesiasticæ, in sacerdo- tum gradum ascenderint. Cum itaque ecclesiasticus ordo indignos eos esse testetur,quis eos in ecclesia haqui sustineat? Hæc iis, qui miserunt, renuntia : qui si nostris sermonibus obsequi videantur, en tempus ac loeum disputationi congrua præstitui- mus : et quidem par edendæ confessionis habendi- que colloquii tempus erit, ubi Deo bene propitio tantisper morbus interquieverit, vitaque illius mu- C nere superstes fuerit: locus vero verbi divini, famosa ac celeberrima basilica; in qua præsidens Deus, quæ que decernet, et quam justissime explanabit. sum miserat, auribus insonuit, et is cuncta ad illos retulit qui contrariæ erant opinionis, mutos om- nino et voce destitutos reddidit; gravique cordis dolore affecit, ut qui prorsus impossibilia ipsis pro- poneret et quæ præstare nullatus valerent. Quanı- obrem ipsi coacto inter se concilio, adversus Eeclesiæ firmissimum morum coram imperatore hæc verba despuunt. Haudquaquam fieri potest, lum res ita transigatur, ut quæ majestati tuæ visa sunt, ac praesenti decreta synodo, prosperum exi- tum obtineant. Si enim unicuique tempus detur D pro animi sententia se vertendi quo velit, et iis, qui exsilio damnati sunt, obtingat revertendi facultas, et propriæ voluntatis, nulla vi subeunte, arbiter quivis fiat, nudi forsan ac soli relinquemur: futn- rum est enim ut omnes illum sponte sna propense sequantur, et res nostræ omni destitutæ ope jaceant; ideo quod cum proceribus nostris in disputationis Psal. cxxxviii, tl. * spectant ad fidem catholicam distincte subtiliter- VARIE LECTIONES. (a) De cruciatibus et verberibus in carcere inflictis agitur in Vita S. Nicolai Studita, cap. 4, ubi va- ria ex Vita S. Theodori Studitæ adnotavimus. 62. Porro ubi nuntius verba hæc, ejus, qui ip-

έταττεν. Ο δὲ ὡς ὑπὸ μάστιγος ἐλαυνόμενοι, λύπῃ καὶ μανία γενόμενοι κάτοχοι, σὺν τοῖς ἑπομένοις αὐτοῖς χωμολόγοις καὶ ἀγύρταις, αὐτόν τε καὶ Τα- ράσιον, τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ἑδραιοτάτους στύλους, τοῖς ἀναθέματιν ἔβαλλον· οὕτω τε λοιπὸν διὰ τῆς λεω φόρου ἐνασχημονοῦντες οι μιαρώτατοι, καὶ πρὸς τὰ βασίλεια σὺν τοῖς κατὰ τῶν ἁγίων σκώμμασιν ἤδη φερόμενοι, ἠπείλουν ἐνώπιον τοῦ τε βασιλέως καὶ τοῦ τῆς αἱρέσεως φορυτοῦ, ὅσα ἤκουσαν καὶ ὅσα ἐποίησαν. ξς'. Ὡς οὖν τῆς ἑαυτῶν καταδίκης ἐκ τῆς κα- Β νονικῆς ἀκριβείας ἐπῄσθοντο, καὶ τὸ ἀπότομον τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ψυχῆς ἀπὸ τῶν οἰκείων ψευδαγγέλων ἀνέγνωσαν, ὑφῆκαν τοῦ θράσους, καὶ τῆς πρὸς αὐτ τὸν ὁμιλίας ἐθελουσίως ἀπείπαντο· ἐφ' ἑτέραν δὲ ἀνοδίαν τραπόμενοι, βίᾳ καθελεῖν ἐθρύλλουν τὸν ἅγιον, ἢ λαθραίῳ ὑπεξαγαγεῖν θανάτῳ μελέτην ἐτί θεντο. Καὶ εἰ μή τις τῶν τῇ ὀρθῇ δόξῃ προσκειμέ νων, καὶ τῷ κλήρῳ κατειλεγμένων, τὰ τῆς ἐπιβουλῆς ἐκ τῶν τῆς ἀληθείας πεπυσμένος σαφῶς, ἀπεγύ- μνωσεν, καὶ τὰ τῆς ἀσφαλείας προειδέσθαι κατ έσπευσεν, τάχα μετὰ τραγῳδίας ἐχαρτυπήθη καὶ νῦν ὀλοφύρματα. Ως δὲ καὶ περὶ ταύτην οἱ φονῶντες τὴν δραματουργίαν ἐσφάλησαν (ἡ γὰρ ἄνω θεία ῥοπὴ τὸν ἑαυτῆς ἐφρούρει θεράποντα), την περί γε τοῦ θρόνου βία καθελεῖν σπουδὴν ὑφίεντο, θάνατ τον ἀπειλοῦντες κακὸν τῇ τῶν πρὸς τὴν ἀσθένειαν συνοισόντων ἀναιρέσει· κἄν τ' οὐκ ἐνδόσιμον ἦν, στε ρίσκοντες αὐτὸν τῆς ἐκ τῶν ἔξωθεν τημελείας, τῆς τε ἐν ταῖς συνάξεσι νενομισμένης (22-23) μνήμης. Οὕτω γὰρ τὸ μορμολυκεῖον ἐκεῖνο (ἐκκοπτέσθω γὰρ τὸ βασιλέα καλεῖν αὐτὸν Ἰουδαϊκῶς τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσιν ἐπηπείλησεν, ὡς ἐάν τις αὐτὸν ἀρχιερέα τρανῶς ὀνομάσειεν, ἀποσυνάγωγος γένηται. Εξ'. Μόνος οὖν λοιπὸν ἐπ' ἐλπίδι κατοικισθεὶς, καὶ ταῖς θλίψεσιν ὑπὸ Θεοῦ πλατυνθεὶς, ὡς Δαβὶδ ὁ θειότατος, ἐν τούτῳ καὶ μόνῳ φέρειν οὐκ ἔσθενεν, ἐν τῷ τὴν ποίμνην ὁρᾷν ἠθετηκυίαν τὸν ἀρχιποίμενα, καὶ τοῖς λύκοις γενομένην ὑπόφορον. Τί οὖν ἔδει ποιεῖν [ὦ (24) ταν] πρὸ τῆς ὑμῶν αὐτῶν σωτηρίας ; Ms.θάνατον ἀπειλοῦντες κάκωσιν τῶν πρὸς τὴν ἀσθένειαν συνοισόντων ἀναίρεσιν, ἀλλ' οὐκ ἐνα δόσιμος ἦν, στερίσκοντες αὐτὸν τῆς ἐκ τῶν ἔξωθεν σημελείας, τῆς ἐν ταῖς συνάξεσι νενομισμένης μνή- μης. τοῖς ἱερα σθαι λαχοῦσι, VITA. A omnino æternis vinculis subjiciendi. Præiecto igi- tur iis canone, ac depositionis promulgata sententia, jubet eos septo divino excedere. Illi porro tan- quam flagro abacti, atroque mœrore ac furore perciti, adjuncta sibi petulantium hominum et circumforaneorum caterva, ipsum pariter ac Ta- rasium (b), firmissimas Ecclesiæ columnas, ana¬ themate feriunt: atque ita impurissimi homines, publice turpitudinem jaetantes suam, redire festi- nant ad imperatorem cum iis conviciis, quibus san- ctos compleverant, et coram ipso vulgique hæretici impura turba minas crepando, referunt omnia quæ audiverant fecerantque. CAPUT XI. Periculum necis sancto Nicephoro inferendæ. Ultima in templo valedictio. Exsilium. tos sentientes, et sacri illius animi inflexibili constantia ex falsis nuntiis suis liquido cognita, an- daciam tantisper reiniserunt; ultroque ne cum illo in colloquium venirent decernentes, ad aliud di- vium converterunt se, et sanctum vi deponendum susurrabant, vel etiam ex insidiis occulte tollen- dum. Ac forte, nisi e clero aliquis rectæ fidei ad- dictior, quas vera auditione deprehenderat stru- clas ei insidias palam detexisset, et securitati ejus festinasset prospicere, tragicæ lamentatio- nes de eo in charta modo exaratæ exstarent. Ubi autem ne hæc quidem stropha ex voto cesserat homicidis (divina enim protectio ac cura Dei fa- mulo præsidio erat), contenderunt illata vi séde sua C dejicere et deponere sanctum, omni contentione con- tra eum certantes, comminantes necem et verbera, et quidquid dirum est, si quis subministraret aliquid, quod ejus levandæ imbecillitati conferret; eum denique, quamvis nullam ipsis occasionem daret, externo omni privantes ornatu, etiain memoriæ in conventibus sacris per leges faciendæ honore spo- liarunt. Sic namque larva illa (absit enim ut impe- ratoris regisque nomen obtineat) furore Judaico comminatus erat, ut si quis eum pontificem aut percitus, iis, qui sacerdotali dignitate fulgebant, episcopum palam vocaret, extra synagogam fieret. Psal. IV, 2, manus patriarcha, qui Leoni Isaurico restiterat. › Colitur Maii. (92-95) Ex quibus longe intricatissimis, sed modica emendatione in textu correctis, hic nunc demum sensus Latinus exsistet: Malam comminantes mor- D . divinissimus David in tribulationibus dilatatus 17. unum hoc ut ferret adduci non poterat, quor Christi gregem, summo pastore abjecto, lupis expositum prædamque factam videret. Quid ergo per vestram ipsorum salutem agendum, quid præ- tem earum ablatione rerum quæ infirmitati levanda conducerent; et (quamvis nulla adesset causa ) pri- vantes ipsuni tam externo ornatu quam legitima in sacris commemoratione. » Deinde istud simplicius reddes, quibus sacra facere obligisset. sic interpretor : c Quid igitur faciendum ei, charis- simi, pro vestra salute, quid præstandum erat? Ac deinde in fine periodi: Ut quantum in ipso erat in peccatum non laberentur; et paulo post, 66. Ex canonica igitur districtione sese damna- (6) In Appendice Theophanis additur : S. Ger- 67. In sola igitur spe deinceps fundatus, et sicut (24) Ms. ᾧ, quo per conjecturam mutato, caetera

ξθ'. Ταύτην ὡς πληγὴν ὑστάτην ὁ κοπρόνους τὴν Α ἐπιστολὴν δεξάμενος, καὶ μανικόν τι καὶ σαρδόνειον περιμειδιάσας, ἐπὶ τῇ προδεικνυμένῃ βίᾳ προστί- θησι βιαιότερα. Τῷ γὰρ φρουράρχῃ πατρικίῳ τοῦ Θεοφόρου Πατρός στρατιωτικὴν ἐγχειρήσας ἀπόμοι - ραν, μεσούσης ἤδη νυκτὸς, τὸν τοῦ φωτὸς Κυρίου [ λαμπτήρα ] ἐξοστρακίζειν ἐκέλευσεν. Τί τοῦτο; Οὐ τῆς κατὰ Χριστὸν ἐπισυστάσεως διαλλάττει τὸ δράμα καὶ σύνταγμα· οὐδὲ γὰρ ἔξω νυκτὸς ἐκεῖνοι τὰς κατὰ Χριστοῦ βολὰς ἡ ἐπιβουλάς διετίθεσαν, καὶ οὗτοι νύκτα συνήγορον ἔχοντες ἐπ᾽ ἴσῃ προδοσίᾳ τοῦ καλοῦ Ποιμένος ελεγχόμενοι. Ο δὲ τὴν ὥραν ἐληλυ θυίαν, καὶ τὴν σπεῖραν ἐπ' αὐτὸν ἐμπίδων δίκην καὶ παρνόπων αττόντων θεώμενος, αἰτήσας φῶτα και τῆς κλίνης διαναστάς, ὑπερείδειν αὐτὸν ἐνὶ τῶν ειωθότων προσέταττεν (ἔτι γὰρ τὸ τῆς νόσου ήκμα- Β δεν ἄλγημα, καὶ ἡ διοικοῦσα τὸ σῶμα ὑπέλυεν δύο ναμις)· καὶ τῇ μὲν λαιᾷ τὰ τῆς ἀσθενείας, ὡς ἔφην, ὑπέρειδεν, τῇ δεξιᾷ δὲ τοῦ θείου ἐπειλημμένος πυ ρείου, τὰς τῶν ἱερῶν ἐκείνων ταμιείων εὐωδίαζε δώματα. Φθάσας οὖν εἰς τὸν τοῦ μεγίστου νεώ πε ρίπυστον (25) κατηχούμενον, ἐν ᾧ πολλάκις παννύ- χοις ἐλιπάρει τὸ θεῖον ἐντεύξεσι, δυοῖν λαμπάδοιν ὑφῆπτε κηρῶν, εἶτα τὰ ἐν χερσὶ μεθεὶς, ἀνωτέρω τε τῶν ὁρωμένων γενόμενος, τὸ μὲν σῶμα πρηνές εἰς γῆν καταβαλών, ὄρθιον δὲ τὴν ψυχὴν ἀνατείνας εἰς οὐρανόν · σ. Καὶ σύ, φησίν, ὁ ὑπερμεγέθης καὶ ὑπερφυής, ὁ τῶν θαυμασιωτάτων κτισμάτων Κύριος, καὶ τῆς ἀν εξερευνήτου σοφίας, ἧς βραχύ μόλις ἐκ τούτων υπου φαίνεις ίχνος, μόνος εὑρέτης, ἐπιφάνηθι φιλανθρώπω κηδεμονίᾳ ἐπὶ τὴν μεγάλην καὶ ὑψηλὴν τοῦ ναοῦ σου θαυματοποιίαν, ἐν ᾧ τῶν ἀχράντων καὶ ἀκηράτων μενα κατηχουμενείον, (α) VITA. quinatissimus ille animus, furiosumque aliquid ac sardonium subridendo immurmuraus, illi, quam hactenus ostenderat, violentiæ violentiora adjungit. Patricio namque, illius carceris quo divinus Pater tem nebatur praefecto (c), contradita militari manu, media nocte Dominicæ lucis præcepit, ut virum sanctum in exsilium deportaret. Cur vero istud ? Nempe ut fabula et machinatio præsens ab ea quæ in Christo antecesserat conjuratione non dissideret: nain et illi noctis beneficio usi suas in Christum machinas atque insidias instruxerunt; et hi simili noctis favente silentio, parem boni pastoris proditionein perpetrasse noscuntur. Ipse porro horam venisso videns, et cobortem culicum instar ac loenstarum salientium sibi ingruentem contuens, lumen inferri jussit, ac se lectulo erigens, unum e domesticis fulciendo sibi operam commodare jubet : vigebat enim adhuc ægritudinis dolor, ac qua regitur corpus, fatiscebat facultas. Itaque sinistra quidem, uti dicebam, imbecillitatein sustentans, dextera thuribulum accepit, et sacrarum illarum ædium tecta suavi lustravit incenso; veniensque in tem- pli maximi exaudibile catechumenium, ubi non raro supplicationibus in totas productis noctes Deum obsecrare consueverat, duos accendit cereos (d), dimittensque ea omnia, quæ in manibus erant, et cunctis quæ sub aspectum cadunt effectus superior, pronum in terram corpus stravit, rectumque in cœlum animum dirigens, ait : C quandoque et quod Latinus servat interpres : auctores vide apud Meursium in Glossario : usun Simeon Thessalon. lib. De Sa- cram., describit his verbis : « Catechumena, id est catechumenorum domus, propterea excogitata sunt ut etiam hi auditu visuque solo divinorum partici- pes fierent, et labiis linguaque fidem profiterentur. › Erant autem porticus vel atrium templo ipsi præ- tensum, vel ipsius templi pars anterior, in quo non baptizatis licebat consistere usque dum sacra my- D steria inferrentur ad altare. » (c) In Appendice Theophanis hæc de ejus exsilio Darrantur : • Cæterum Dei manu miraculorum effectrice nonnihil sublevatus est patriarcha : quod cum rescisset Chamæleon, quorundam opemilites in patriarchium clam penetrare jussit et silentes abdu- cere erat porro jejuniorum initium. Conferta itaque multitudine coacti, velut Judæi in Christum insilientes, cum gladiis et lignis ecclesiae atrium repleverunt, clamantes et tumultuose vociferantes : cœperuntque exsecrari et diris devovere sancta in memoria defunctos Germanum et Tarasium, imo et Nicephorum. Quæ quidem audiens patriar- cha, Deo cum Jacrymis gratias egit, quod pietatis defendendæ causa hæc audire mereretur. Confe- suum conspiranti impetu populus insiliit, ut in pa- ariarchium ingrederetur. Mox Thomas quidam pa- tricius, bis exconsul, qui tunc velut imperatoris jussu superans, summe mirabilium rerum Dominus, im- pervestigabilisque sapientiæ, cujus vix tenue quod- dam ex his vestigium subobscure ostendis, inventor solus, benignissima dignatione tua ac cura appare super magna ac sublimi mirabilis templi tui stru Ecclesiam tutandam susceperat, portis patriarchii occlusis, eos removit, velut inscio imperatore is- tjusmodi facinora molitos. Protinus ad Chamæ- leontem præfatus vir profectus, inordinatum po- puli motum denuntiavit. Ille pro solito mendax, nec quidquam scire, nec quenquam a se missum negare. Verum, inquit, necessitate compulsus, et animi moerore tactus populus, in hujusmodi factum prorupit. Subinfert Thomas: Si eum jusseris ex- pelli, domine, non opus multis. Tantum homines duos mitte, aliosque qui efferant : non enim ingra- vescente valetudine, a se potest procedere: atque ita discedet. Id ita fecit, submissis nocte, qui pa- triarcham ejicerent Ecclesia. Incidebat porro Dominica Sexagesimæ, Græcis Orientalis Ecclesiæ, post quam jejunium auspicabatur anno in xi Februarii, cyclo lunge 18, solis 12, littera Dominicali G. Interim Theophanes infra in alia Vita num scribit Idus Martii in exsilium ejectum fuisse ; › quod intelligi potest de ejectione quo ipse Con- stantinopoli discesserat, ut paulo post dicitur. ' Vita S. Nicet : • Tunc imperator misit untra ex optimatibus, qui tyrannico more ipsum deposuit, Ille vero cum in magnam ecclesiam descendisse, et cereas faces accendisset, thuraque et preces adhibuisset, cum populus ipse illius peregrinationem lamentaretur, hanc habuit orationem : Filii, Curia. stianos vos inveni, Christianos vos relinquo. ▲ 69. llac epistola ceu novissima plaga accepta in- (25) Alias et frequentius pluraliter τὰ κατηχού 70. Et tu omnem magnitudinem ac naturam

καὶ στρατιωτικῷ πέλυκι τῷ Βουθοίνα (27) παραβαλ- Β περικοπάς προσεμέσαντες, καὶ τὴν προκαττυθεῖσαν λόμενον, πρὸς μόνην τὴν γαστέρα βλέποντα καὶ τὰ τῶν ζωμαρίων ἐπιεικῶς καρυκεύματα, πάσης ἐπι- στημονικῆς ἐμπειρίας ἀλλότριον, τῆς δὲ σολοίκου · καὶ βαρβάρου λέξεως καὶ λίαν ἐμπείραμον. Τοῦτον, ἵνα τὰ ἐν μέσῳ παρεὶς [σιγῶ], αὐθήμερον πλύνας καὶ σοφίσας, ἐπὶ τὸν ἱερατικὸν καὶ φρικτὸν θρόνον ἐφίστησι, καὶ ποιμένα τῆς ἑαυτοῦ λυκώδους ψυχῆς (οὐ γὰρ τῶν Χριστοῦ θρεμμάτων) ὁ βάρβαρος ἀνα ηγόρευσεν. Εντεῦθεν λοιπὸν ἔκ τε τῶν πεισθέντων ἐπισκόπων ἐξ αἰκισμῶν ἢ καὶ ἑκουσιότητος, ἔκ τε τῶν νεωτεριζόντων καὶ ἀνιέρων διδασκάλων συμφο ρήσας κολοιώδη (28) λέσχην, τὸ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῇ Ἐκκλησία συνίστησι βουλευτήριον· ἐν ᾗ πάν σας τὰς προμελετηθείσας ανοήτως παραγραφὰς καὶ ἐν Βλαχέρναις Κωνσταντίνου σύνοδον ἐπίκουρον ἔχοντες, ἐπικυρωτικήν ταύτην ἐκείνης ὠνόμασαν, καὶ λίαν εἰκότως. Ἐκ γὰρ Πατρικῆς συνηγορίας τὸ κῦρος οὐκ ἔχουσαν, οὔτε ἐξ ἀποστολικῶν θρόνων συνέδρους, ὡς νόμος ἐστὶν ἐκκλησιαστικός, ευπορή σασαν, ἐκ δὲ τῶν ὁμοίων αὐτῇ τὰ ἑαυτῆς ἐπικυροί, καὶ τῷ ψεύδει πειρᾶται παραλογίζεσθαι τὴν ἀλή θειαν. Ταῦτα τῇ πρώτῃ τῆς λυμώδους αὐτῶν καθ έδρας ἡμέρᾳ θεσπίσαντες διελύοντο· τῇ δὲ μετὰ ταύτην ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέῤῥεον, καὶ τῶν τοῦ ψεύδους δογμάτων ἀπήρχοντο, ἐν ᾗ καὶ τὸ ἀπηνὲς τῆς αὐτῶν ἀτεράμονος κακότητος διεδείκνυντο. εδ'. Καὶ ὁρᾶτε τὴν ὑπερβολὴν τῆς ὠμότητος. Απο λεξάμενοι τῶν τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας ἐπισκόπων τι νὰς, οὓς ἐτόπαζον ὑπὸ χεῖρας σφῶν ἐκ πρώτης ἐπιβολῆς ἄγειν, εἶτα τὰς ἱερὰς ἀμπεχόνας αὐτῶν εἰς ῥάκια μικρά περιῤῥήξαντες, πρὸ τῶν πυλῶν τοῦ μεγίστου νεώ κατεχομένους ὡς δεσμώτας ἑστάναι προσέταττον, καὶ δὴ πολλὰ κατ' αὐτῶν βατταρίσαν τες, καὶ βατράχων δίκην ἀσύμβατα καὶ ἄναρθρα θορυβήσαντες, διὰ μέσης τῆς ἑαυτῶν καθέδρας προσ- τάττουσιν ἔλκεσθαι. Ἐν ᾧ δὲ τοῖς τῆς κακίας ἐξάρ- χοις προσήγγιζον, στῆναι διὰ βοῆς ἐπεκέλευον. Ὡς δὲ τὸ ἐδραῖον αὐτῶν πρὸς τὰς ἐπηρείας ἀτίνακτον ἔβλεπον (πέτραις γὰρ στεῤῥαῖς ἢ δρυσί βαθυῤῥίζοις κολεύειν S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. curas redolentem (i) et securi militari boum voratori A Herculi comparabilem, soli ventri saginando in- tentum et eduliorum delicias consectantem; regendi autem peritia omni destitutum, nec nisi solæcæ ac barbara dictionis gnarum artificem. Hunc, ut quæ sunt media missa faciam, unius lucis labore expoliens erudiensque, sacerdotalis tremendæque sedis constituit præsidem; suæque ipsius supius anima (non enim Christi ovium) barbarus proclam mavit pastorem. Inde ex episcopis, qui sive pœnis adacti sive etiam sponte in ejus concesserant vota, atque ex novatoribus profanisque magistris gracu- lorum tumultuario conventu adunato, Ecclesiæ ad- versum in Ecclesia concilium cogit (j): in quo quidquid olim insano studio annotatum congestum- que fuerant, meditati, evomerent et consarcina. tam prius in Blachernis (k) Constantini synodum, subsidio assumentes, hanc illius confirmationem appellarunt, atque id perquam merito: cum enim eam ex Patrum suffragio omne robur deficeret, neque, ut lex ecclesiastica cavet, apostolicarum sedium antistites ullos consentientes haberet, ex sui similibus sua confirmabat, ac mendacio cona- batur veritati imponere. His prima pestilentis suæ sessionis die sancitis, conventus solutus est. Se- quenti autem in unum confluentes, occeperunt falsa dogmata sua exponere, quæ etiam palam pro- diderunt sævitiam præfractæ suæ malitiæ. Quæso autem, crudelitatis eorum enormitatein attendite. delegissent, quos a prima statim congressione subactum iri existimabant, sacris illorum vestibus in minutos pannos conscissis, eos pro majoris ec- clesiæ foribus tentos, velut vinctos stare præci- piunt, multaque ad eos imperite loquentes, ac rana- rum more nihil cohærentia atque distincta tumul- tuarie eſſutientes, per medium eos consessum trahi jubent. His vero ad nequitiæ præsides propius ac- cedentibus clamore sublato imperant gradum sis- tere, perspectaque in iis obfirmati animi constan- tia, quam nulla injuriarum viș posset convellere (duris enim petris, altaque radice fixis quercubus absque disciplinæ cujuscunque jugo vidisses. › Similia leguntur in Vita S. Niceta. (j) Est hoc conciliabulum toniis Conciliorum in- serium, sed ad annum 814, cum habitum sit ammo 815, mense Aprili. (*) In eadem Appendice Legerunt temum edi- tum a defensoribus pseudosynodi, et decretum viI synodi ad Blachernas vocaverunt. S. Theodorus Studila lib. II, ep. ad Patriarcham Antiochenum: • Synodus, inquit, facta est, veterem illam inspiam confirmans, et orthodoxam, Nicænam scilicet, ana- themate damnans. › (i) Theodotum Cassiteram Leoni Grammatico, D tebat, ibi risus, lusus, luctæ, turpiloquia baberî ast auctori Appendicis: filium Michaelis patricii Melissini, Constantini imperatoris Caballini ob ter- tiam ejus uxorem leviri. Istum Theodotum Spatharo candidatum, opinatis ejus consentientem, maritali nuptiarum corona notatum, tonderi jussit et pa- Ariarcham consecrari. Celebrata est ordinatio ejus Paschatis festo (ergo ipsis Kalendis Aprilis) hominis, inquam, qui nihil spirituale calleret, nulla Scrip- turæ parte foret. eruditus, nisi forte levissima : qui nullam erga Deum pietatem ostentaret, tantum quod mansuetudine præstaret et bonus hominibus appa- Teret commendabatur. Hic cum patriarchalem digni- tatem subiisset, opipara meridiana serotinaque carnibus appositis cœpit agitare convivia, clericos- que ac monachos nec non episcopos, juvenili ætate carnium esu abstinentes, continentiam abrumpere, et ad ingluviem comedere compulit: et ubi primum pietas plurima, honestas, continentia et virtus eui- Hercules, quod boves, integros uno epulo absum- psisse fingeretur. alludi, quod a tumultuando ductum cen- suit Celius Rhodiginus, lib. xu11, sap. 4. 74. Cum rectæ confessionis episcopos quosdam Ci (27) Βουθοίνας seu Βουθοίνης Græcis dictus est (28) Videtur ad etymnon nominis κολοιός, graculus,

βυθῷ διαῤῥυῆναι σιγῆς; Πᾶσαν γὰρ εὐαγγελικήν prαταπο καὶ μαρτυρικὴν ἀνέκαθεν ἱστορουμένην εὐπρέπειαν κατορύξαντες, τιτάνω διαβρόχῳ καταλεαίνειν οὐκ ἔδεισαν. Τῷ δὲ τρόπῳ πειρατέον εἰπεῖν τῆς ἐπινοου μένης ἰδέας τῇ αἱρέσει κακῶς ὑποκύψασι, τὸν ὑγια δὲ λόγον ἀπαράτρωτον ἐν τῷ τῆς συνειδήσεως κρι τηρίῳ συνέχουσι, τοῦτο δὴ κακοτρόπως εγχειρί ζουσι τὸ ἀτόπημα; Οἱ δὴ καὶ δάκρυον πολλάκις τῷ ἐκ τιτάνου μίγματι συγκατέῤῥαναν, τὸ τοῦ μύσους οὐ φέροντες ἄλγημα. Παντὶ γὰρ βουλομένῳ τὸ κατά τῶν ἱερῶν ἐκτυπωμάτων ἀνεῖτο θράσος· οἱ μὲν γὰρ τὰ τῶν κειμηλίων συνέκλων σεβάσμια, οἱ δὲ τῶν ἱερῶν ἐσθημάτων τὰ τίμια εἰς ῥάκια λεπτὰ καταβ ῥηγνύντες, τῷ ἐδάφει προσέῤῥιπτον: ἕτεροι τὰς ἐν πίναξι γραφὰς πελέκει διαθρύπτοντες, κατὰ μέσης ἀγορᾶς ἐπίμπρων ὠμότατα· ἄλλοι βαλβίτοις καὶ ἀλοι φαῖς καὶ ἐδμαῖς ἀηδιζούσαις ἀντὶ τῶν πρόσθε θυμια μάτων κατέχραινον. Καὶ ἦν ἰδεῖν, ὡς ἐν ἀπαγωγή, συμπατούμενα τὰ τῶν θείων νεῶν ἀναθήματα· ἦν ἰδεῖν τὰ πολλοῖς ἄψαυστα καὶ ἀθέατα, χερσὶ βεβή λοις ἑλκόμενα, καὶ παντὶ προκείμενα θέατρον· ποιο μένας τῶν Ἐκκλησιῶν ἐξωθουμένους, καὶ λύκους πιστευομένους τὸ ποίμνιον, τοὺς τὸν ὀρθὸν λόγον πρεσβεύοντας ἀπεληλαμένους, καὶ τοὺς τὸν ὅσιον λόγον βδελυσσομένους, τοὺς ἀνευθύνους ως ενόχους εὐθυνομένους, καὶ τοὺς μαστιγίας ἐπὶ θρόνων ἀντι καθεζομένους, κληρικούς εμπαιγμῶν καὶ μαστίγων πεῖραν λαμβάνοντας, καὶ εἱρκταῖς ἀδιεξόδοις ἐμμέ νοντας, τοὺς καθ' ἡμᾶς Ναζηραίους αἰκίαις καὶ λιμῷ καὶ δίψει καὶ μακραῖς φρουραῖς καὶ πόνοις πιεζομένους, καὶ μέχρις εσχάτων κινδύνων έγκαρτε ροῦντας τοῖς πάθεσιν, τοὺς μὲν τὸ ζῆν διὰ ξίφους ζημιουμένους, τοὺς δὲ σάκκοις ἐνδεσμουμένους καὶ δίκην λίγων καταδυομένους τοῖς ὕδασιν, γυναῖκας ἐπ' ἄψει γυμνουμένας ἀῤῥένων, καὶ καταδίκοις ἴσα τεινομένας, καὶ μαστιζομένας, καὶ πάντα διὰ Χρι στὸν φερούσας ἡνδρειωμένῳ φρονήματι. π. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τὰ θεῖα, καὶ τοὺς διὰ τι μῆς ἄγοντας ταῦτα, ὁ μισαλήθης ἐπεδείκνυτο Λέων τὰς δὲ φιλοτησία; ἤτοι σπονδάς, ἂς πρὸς τοὺς ἀγχι τέρμονας Ούννους ἐσπείσατο οὕτως αἰσχρῶς καὶ ἀκό σμως ἀποπερανθείσας, τίς οὐκ ἂν ἐπιδακρύσοι θερ (η) Εξ βυθῷ διαῤῥυῆναι σιγῆς; Πᾶσαν γὰρ εὐαγγελικήν prαταπο καὶ μαρτυρικὴν ἀνέκαθεν ἱστορουμένην εὐπρέπειαν κατορύξαντες, τιτάνω διαβρόχῳ καταλεαίνειν οὐκ ἔδεισαν. Τῷ δὲ τρόπῳ πειρατέον εἰπεῖν τῆς ἐπινοου μένης ἰδέας τῇ αἱρέσει κακῶς ὑποκύψασι, τὸν ὑγια δὲ λόγον ἀπαράτρωτον ἐν τῷ τῆς συνειδήσεως κρι τηρίῳ συνέχουσι, τοῦτο δὴ κακοτρόπως εγχειρί ζουσι τὸ ἀτόπημα; Οἱ δὴ καὶ δάκρυον πολλάκις τῷ ἐκ τιτάνου μίγματι συγκατέῤῥαναν, τὸ τοῦ μύσους οὐ φέροντες ἄλγημα. Παντὶ γὰρ βουλομένῳ τὸ κατά τῶν ἱερῶν ἐκτυπωμάτων ἀνεῖτο θράσος· οἱ μὲν γὰρ τὰ τῶν κειμηλίων συνέκλων σεβάσμια, οἱ δὲ τῶν ἱερῶν ἐσθημάτων τὰ τίμια εἰς ῥάκια λεπτὰ καταβ ῥηγνύντες, τῷ ἐδάφει προσέῤῥιπτον: ἕτεροι τὰς ἐν πίναξι γραφὰς πελέκει διαθρύπτοντες, κατὰ μέσης ἀγορᾶς ἐπίμπρων ὠμότατα· ἄλλοι βαλβίτοις καὶ ἀλοι φαῖς καὶ ἐδμαῖς ἀηδιζούσαις ἀντὶ τῶν πρόσθε θυμια μάτων κατέχραινον. Καὶ ἦν ἰδεῖν, ὡς ἐν ἀπαγωγή, συμπατούμενα τὰ τῶν θείων νεῶν ἀναθήματα· ἦν ἰδεῖν τὰ πολλοῖς ἄψαυστα καὶ ἀθέατα, χερσὶ βεβή λοις ἑλκόμενα, καὶ παντὶ προκείμενα θέατρον· ποιο μένας τῶν Ἐκκλησιῶν ἐξωθουμένους, καὶ λύκους πιστευομένους τὸ ποίμνιον, τοὺς τὸν ὀρθὸν λόγον πρεσβεύοντας ἀπεληλαμένους, καὶ τοὺς τὸν ὅσιον λόγον βδελυσσομένους, τοὺς ἀνευθύνους ως ενόχους εὐθυνομένους, καὶ τοὺς μαστιγίας ἐπὶ θρόνων ἀντι καθεζομένους, κληρικούς εμπαιγμῶν καὶ μαστίγων πεῖραν λαμβάνοντας, καὶ εἱρκταῖς ἀδιεξόδοις ἐμμέ νοντας, τοὺς καθ' ἡμᾶς Ναζηραίους αἰκίαις καὶ λιμῷ καὶ δίψει καὶ μακραῖς φρουραῖς καὶ πόνοις πιεζομένους, καὶ μέχρις εσχάτων κινδύνων έγκαρτε ροῦντας τοῖς πάθεσιν, τοὺς μὲν τὸ ζῆν διὰ ξίφους ζημιουμένους, τοὺς δὲ σάκκοις ἐνδεσμουμένους καὶ δίκην λίγων καταδυομένους τοῖς ὕδασιν, γυναῖκας ἐπ' ἄψει γυμνουμένας ἀῤῥένων, καὶ καταδίκοις ἴσα τεινομένας, καὶ μαστιζομένας, καὶ πάντα διὰ Χρι στὸν φερούσας ἡνδρειωμένῳ φρονήματι. π. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τὰ θεῖα, καὶ τοὺς διὰ τι μῆς ἄγοντας ταῦτα, ὁ μισαλήθης ἐπεδείκνυτο Λέων τὰς δὲ φιλοτησία; ἤτοι σπονδάς, ἂς πρὸς τοὺς ἀγχι τέρμονας Ούννους ἐσπείσατο οὕτως αἰσχρῶς καὶ ἀκό σμως ἀποπερανθείσας, τίς οὐκ ἂν ἐπιδακρύσοι θερ (η) Εξ occultare? Etenim omnem ex picl: Evangelii histo ria, martyrumque certaminibus abolentes decorem, eum calce subacta oblittere baud sunt veriti. Quo autem modo eos affectos fuisse dicam, qui hære seos invento succumbentes sanam nihilominus rationem in conscientiæ judicio invulneratam ser vantes, rem absurdam maligne jubentibus addixe runt operam. Hi sane non raro aqua mistain cal cem perfuderunt lacrymis, quia præ sceleris imma nitate dolorem non poterant dissimulare. Cuique enim quidvis audendi in sacras imagines (m) libera crat potestas; cum alii pretiosa ac veneranda cimelia confringerent, alii sacras magni pretii vestes in minutas lacinias panosque dissecarent et humi projicerent; alii pictas tabellus securibus exscindentes clesiis, nonne eam magis convenit silentii c medio in foro crudelissime incenderent; alli ster core, uncturisque ac tetris odoribus priorum sufli tuum loco oblinirent ac fœde deturparent. Vidisses velut in captivitate hostili sacrarum ædium concul cari donaria, et quæ vulgo intacta fuerant atque inaspecta, profanis trahi manibus, ac promiscue plebis exponi spectaculo: ab Ecclesiis expelli pas tores, et lupos gregibus praefici: lugari qui reclam doctrinam proßtebantur, quibus vero exsecrationi illa erat, eos in domesticos et nécessarios rècipi (n). Viros innoxios ceu reos tribunalibussisti, vicissimque flagriones præsidere judiciis, clericus ludibria atque verbera expertos, firmissimis undequaque ergastu lis detineri, Nazaracos nostros verberibus, fame, siti, diuturnis carceribus ac laboribus maceratos, ad extrema usque pericula inter cruciatus perse. verare: et horum quidem alios gladio vitam amit tere; alios culeis inclusos, vinctosque saxorum more alto pelago demergi. Feminas vero viris spec tantibus denudari, ac velut reas equuleo distendi aç cædi, omnia virili sensu Christi causa perferentes. Impietas et cædęs Leonis Armeni. Successio Michaelis Balbi etiam Iconoclasta; ad eum epistola sancti Nicephori. Leo (m) In eadem appendice: «Imagines per Eccle sias ubivis erectas deposuit et combussit, sacraque vasa culatis imaginibus insignia contrivit. Grammaticus: Primum sacram omnem ex eccle siis deponit figuram: exinde Christi vel sancti ali cujus imagines habere repertos, duris suppliciis et morte damnabat; ita ut nobiles plurimos et illustres viros interfecerit. In dicta appendice: «Olutire ausis linguas abscidit, istos contudit verberibus, alios delatori bus et impiis hominibus institutis, ubicunque alios sibi non communicantes reperirent, accusari per misit. Repertos autem verberibus intolerandis sub jiciebat, facultates publico addicebat, et in exs lum religione illis se impenderent a Leone veritatis osore ßatrata facinora sunt. Quis autem amicitias atque fœdera turpiter ac iudecore cum vicini、 Hunnis ab illo inita, fervidissimis lacrymis non de pellebat, non viros solum, sed et mulieres... In alie has regiones missos a locorum dominis, gentilitate detentis, comprehendi novus Antichristus factus curabat ex quo episcopos et monachos plures occidit, et exsilio multatos episcopos maris insulis inclusit, monachos revocavit.» Quibus verbis ea Appendix finitur ab auctore synchrono scripta. Inter monachos fuit sanctus Nicelas, in cujus Vita legitur Talibus eos tormentis affecisse, qualibus nec gentiles martyres ipsos afixerant... quibus singu lis per foramen quoddam angustissimum panis ejus que putidi enciam, velut canibus, projiciebant... paululum putide aquæ dabatur. > occultare? Etenim omnem ex picl: Evangelii histo ria, martyrumque certaminibus abolentes decorem, eum calce subacta oblittere baud sunt veriti. Quo autem modo eos affectos fuisse dicam, qui hære seos invento succumbentes sanam nihilominus rationem in conscientiæ judicio invulneratam ser vantes, rem absurdam maligne jubentibus addixe runt operam. Hi sane non raro aqua mistain cal cem perfuderunt lacrymis, quia præ sceleris imma nitate dolorem non poterant dissimulare. Cuique enim quidvis audendi in sacras imagines (m) libera crat potestas; cum alii pretiosa ac veneranda cimelia confringerent, alii sacras magni pretii vestes in minutas lacinias panosque dissecarent et humi projicerent; alii pictas tabellus securibus exscindentes clesiis, nonne eam magis convenit silentii c medio in foro crudelissime incenderent; alli ster core, uncturisque ac tetris odoribus priorum sufli tuum loco oblinirent ac fœde deturparent. Vidisses velut in captivitate hostili sacrarum ædium concul cari donaria, et quæ vulgo intacta fuerant atque inaspecta, profanis trahi manibus, ac promiscue plebis exponi spectaculo: ab Ecclesiis expelli pas tores, et lupos gregibus praefici: lugari qui reclam doctrinam proßtebantur, quibus vero exsecrationi illa erat, eos in domesticos et nécessarios rècipi (n). Viros innoxios ceu reos tribunalibussisti, vicissimque flagriones præsidere judiciis, clericus ludibria atque verbera expertos, firmissimis undequaque ergastu lis detineri, Nazaracos nostros verberibus, fame, siti, diuturnis carceribus ac laboribus maceratos, ad extrema usque pericula inter cruciatus perse. verare: et horum quidem alios gladio vitam amit tere; alios culeis inclusos, vinctosque saxorum more alto pelago demergi. Feminas vero viris spec tantibus denudari, ac velut reas equuleo distendi aç cædi, omnia virili sensu Christi causa perferentes. Impietas et cædęs Leonis Armeni. Successio Michaelis Balbi etiam Iconoclasta; ad eum epistola sancti Nicephori. Leo (m) In eadem appendice: «Imagines per Eccle sias ubivis erectas deposuit et combussit, sacraque vasa culatis imaginibus insignia contrivit. Grammaticus: Primum sacram omnem ex eccle siis deponit figuram: exinde Christi vel sancti ali cujus imagines habere repertos, duris suppliciis et morte damnabat; ita ut nobiles plurimos et illustres viros interfecerit. In dicta appendice: «Olutire ausis linguas abscidit, istos contudit verberibus, alios delatori bus et impiis hominibus institutis, ubicunque alios sibi non communicantes reperirent, accusari per misit. Repertos autem verberibus intolerandis sub jiciebat, facultates publico addicebat, et in exs lum religione illis se impenderent a Leone veritatis osore ßatrata facinora sunt. Quis autem amicitias atque fœdera turpiter ac iudecore cum vicini、 Hunnis ab illo inita, fervidissimis lacrymis non de pellebat, non viros solum, sed et mulieres... In alie has regiones missos a locorum dominis, gentilitate detentis, comprehendi novus Antichristus factus curabat ex quo episcopos et monachos plures occidit, et exsilio multatos episcopos maris insulis inclusit, monachos revocavit.» Quibus verbis ea Appendix finitur ab auctore synchrono scripta. Inter monachos fuit sanctus Nicelas, in cujus Vita legitur Talibus eos tormentis affecisse, qualibus nec gentiles martyres ipsos afixerant... quibus singu lis per foramen quoddam angustissimum panis ejus que putidi enciam, velut canibus, projiciebant... paululum putide aquæ dabatur. > 80. Et hæc quidem circa divina, ac eos qui pia 80. Et hæc quidem circa divina, ac eos qui pia

Α ματος μεγαλεῖον τῇ ἀποστολικῇ σάλπιγγε την οίκουμένην τρανῶς περιήχησεν, τῷ σεβασμίῳ τετίμηται. πδ'. Ὃν τῆς νουνεχίας θαυμάσας, καὶ τῆς τῶν λόγων ἀκριβείας ὑπεραγάμενος, εἰ καὶ τῶν ἀμυήσ των περὶ τὰ τοιαῦτα πρῶτος ἐτύγχανεν, ἀμαθίαν ἐκ πατρῴας ἀπαιδευσίας ὡς περιουσίαν ἱκανὴν κλήρωσάμενος, ούτωσί πως πρὸς τοὺς τὸ γράμμα διακομι σαμένους λέγεται φάναι· Οσοι τῶν ἐκκλησιαστικῶν πρὸ ἡμῶν ἐν ἐρεύνῃ δογμάτων γενόμενοι, αὐτοὶ τὸν περὶ αὐτῶν λόγον παρὰ Θεῷ εἰσπραχθήσονται, εἰ εὖ ἢ καὶ ἑτέρως ἐθέσπισαν· ἡμεῖς δὲ ἐν ᾧ τὴν Ἐκκλησίαν βαδίζουσαν εὕρομεν, ἐν τούτῳ καὶ διαφυ λάττειν προκρίνομεν. Τοῦτο δὲ ἐπακριβοῦντες δια Β βεβαιοῦμεν, ὡς μὴ θαῤῥεῖν τινα κατ' εἰκόνων ἢ ὑπὲρ εἰκόνων παρρησίᾳ τὴν γλῶτταν κινεῖν· ἀλλ' ἐκποδὼν ἔστω καὶ οἰχέσθω καὶ ἡ Ταρασίου σύνο οδος καὶ ἡ Κωνσταντίνου τοῦ πάλαι καὶ ἡ νυνὶ ἐπὶ Λέοντος κροτηθεῖσα, καὶ σιγῇ βαθείᾳ τῆς τῶν εἰκό νων μνήμης ἕνεκεν ἐμπολιτευέσθω τὸ σύνολον. Αὐτὸς δὲ ὁ ταῦτα λέγειν καὶ γράφειν σπουδήν τιθέ μενος, εἰ ἐπὶ δόξῃ ταύτῃ τῆς Ἐκκλησίας καθώ ηγεῖσθαι βούλοιο, πᾶσαν περὶ τῆς τῶν εἰκόνων ὑπάρ ξεώς τε καὶ προσκυνήσεως επισιώπησιν τὸ λοιπὸν ἐνδεικνύμενος, πάρεση. πε'. Ἐπεὶ οὖν ὁ τῶν βασιλικῶν ἀτοπημάτων ἀπόλογος καὶ μέχρις ὤτων τοῦ μακαρίου διέβη Πατρός, εἰς οὐδὲν τοῦτον θέμενος, οὐδὲ ἐπὶ νοῦν βαλέσθαι προθέμενος, τῆς προτέρας ασφαλούς ἀκριβείας ἀντ είχετο, λογικαῖς μεθόδοις καὶ ἀποδείξεσι τὰ τῶν ἀντιπάλων ἀνασκευάζων λογύδρια (31), μίαν καὶ εβδόμην συνιστῶν τῶν οἰκουμενικῶν σύνοδον, τὴν ἐπὶ Ταρασίου τοῦ ἀοιδίμου τῶν πανευφήμων Πατέρων συνέλευσιν, τάς τε παλιμφήμους δόξας τὰς κατά τῶν ἱερῶν εἰκόνων Κωνσταντίνου φρούδους ἀποδει κνὺς τάς τε Λέοντος ἐπικυρωτικὰς, καὶ αὐτὸν πᾶσι θρίαμβον προτιθείς, πάσης ἐπίπροσθεν ἄγων αἱρέ σέως τὴν τῶν Χριστιανοκατηγόρων ἀπόνοιαν, οἷς τι μέλον περὶ τῆς ἀμωμήτου λατρείας καὶ πίστεως. πς'. Οὕτω φρονῶν καὶ διδάσκων καὶ τοῖς θείοις ἐνασχολούμενος δόγματι, τῆς εἰλικρινούς πάντα τὸν κόσμον περὶ τὸ θεῖον ἐπλήρωσεν υπολήψεως, πάντων τῶν ἐν Παλαιᾷ καὶ Καινῇ Διαθήκῃ μεγαλοφυῶν ἀνὁρῶν, ὅσον ἐφικτόν, κατά πόδας ιών. ᾽Αβραὰμ την πίστιν ζηλῶν, καὶ ταύτῃ πυρποληθεὶς τὴν διάνοιαν καὶ τῇ τῶν λόγων δυνάμει ὡς ἄλλους ἐκείνου οίκογενεῖς ὁπλισάμενος τοὺς κατὰ τῆς Ἐκκλησίας μας ΓΕΠΙ. Α ματος μεγαλεῖον τῇ ἀποστολικῇ σάλπιγγε την οίκουμένην τρανῶς περιήχησεν, τῷ σεβασμίῳ τετί- μηται. πδ'. Ὃν τῆς νουνεχίας θαυμάσας, καὶ τῆς τῶν λόγων ἀκριβείας ὑπεραγάμενος, εἰ καὶ τῶν ἀμυήσ των περὶ τὰ τοιαῦτα πρῶτος ἐτύγχανεν, ἀμαθίαν ἐκ πατρῴας ἀπαιδευσίας ὡς περιουσίαν ἱκανὴν κλήρω- σάμενος, ούτωσί πως πρὸς τοὺς τὸ γράμμα διακομι σαμένους λέγεται φάναι· Οσοι τῶν ἐκκλησιαστικῶν πρὸ ἡμῶν ἐν ἐρεύνῃ δογμάτων γενόμενοι, αὐτοὶ τὸν περὶ αὐτῶν λόγον παρὰ Θεῷ εἰσπραχθήσονται, εἰ εὖ ἢ καὶ ἑτέρως ἐθέσπισαν· ἡμεῖς δὲ ἐν ᾧ τὴν Ἐκ- κλησίαν βαδίζουσαν εὕρομεν, ἐν τούτῳ καὶ διαφυ λάττειν προκρίνομεν. Τοῦτο δὲ ἐπακριβοῦντες δια Β βεβαιοῦμεν, ὡς μὴ θαῤῥεῖν τινα κατ' εἰκόνων ἢ ὑπὲρ εἰκόνων παρρησίᾳ τὴν γλῶτταν κινεῖν· ἀλλ' ἐκποδὼν ἔστω καὶ οἰχέσθω καὶ ἡ Ταρασίου σύνο οδος καὶ ἡ Κωνσταντίνου τοῦ πάλαι καὶ ἡ νυνὶ ἐπὶ Λέοντος κροτηθεῖσα, καὶ σιγῇ βαθείᾳ τῆς τῶν εἰκό νων μνήμης ἕνεκεν ἐμπολιτευέσθω τὸ σύνολον. Αὐτὸς δὲ ὁ ταῦτα λέγειν καὶ γράφειν σπουδήν τιθέ μενος, εἰ ἐπὶ δόξῃ ταύτῃ τῆς Ἐκκλησίας καθώ ηγεῖσθαι βούλοιο, πᾶσαν περὶ τῆς τῶν εἰκόνων ὑπάρ ξεώς τε καὶ προσκυνήσεως επισιώπησιν τὸ λοιπὸν ἐνδεικνύμενος, πάρεση. πε'. Ἐπεὶ οὖν ὁ τῶν βασιλικῶν ἀτοπημάτων ἀπό- λογος καὶ μέχρις ὤτων τοῦ μακαρίου διέβη Πατρός, εἰς οὐδὲν τοῦτον θέμενος, οὐδὲ ἐπὶ νοῦν βαλέσθαι προθέμενος, τῆς προτέρας ασφαλούς ἀκριβείας ἀντ είχετο, λογικαῖς μεθόδοις καὶ ἀποδείξεσι τὰ τῶν ἀντιπάλων ἀνασκευάζων λογύδρια (31), μίαν καὶ εβδόμην συνιστῶν τῶν οἰκουμενικῶν σύνοδον, τὴν ἐπὶ Ταρασίου τοῦ ἀοιδίμου τῶν πανευφήμων Πατέρων συνέλευσιν, τάς τε παλιμφήμους δόξας τὰς κατά τῶν ἱερῶν εἰκόνων Κωνσταντίνου φρούδους ἀποδει κνὺς τάς τε Λέοντος ἐπικυρωτικὰς, καὶ αὐτὸν πᾶσι θρίαμβον προτιθείς, πάσης ἐπίπροσθεν ἄγων αἱρέ σέως τὴν τῶν Χριστιανοκατηγόρων ἀπόνοιαν, οἷς τι μέλον περὶ τῆς ἀμωμήτου λατρείας καὶ πίστεως. πς'. Οὕτω φρονῶν καὶ διδάσκων καὶ τοῖς θείοις ἐνασχολούμενος δόγματι, τῆς εἰλικρινούς πάντα τὸν κόσμον περὶ τὸ θεῖον ἐπλήρωσεν υπολήψεως, πάντων τῶν ἐν Παλαιᾷ καὶ Καινῇ Διαθήκῃ μεγαλοφυῶν ἀν- ὁρῶν, ὅσον ἐφικτόν, κατά πόδας ιών. ᾽Αβραὰμ την πίστιν ζηλῶν, καὶ ταύτῃ πυρποληθεὶς τὴν διάνοιαν καὶ τῇ τῶν λόγων δυνάμει ὡς ἄλλους ἐκείνου οίκο- γενεῖς ὁπλισάμενος τοὺς κατὰ τῆς Ἐκκλησίας μας ΓΕΠΙ. ae describebat esse ejusmodi, ut non nudiustertius, recensque inventa obtinuerit, sed ex quo primum prædicationis majestas apostolica tuba clarius in- sonante, orbem pervasit, venerationi sit babita. ctrinæque et eloquii vim maximam reputans, etsi talium omnium maxime rudis erat, imperitiam ex paterna inscitia velut sufficientem adeptus substan- tiam, in hunc fere modum nuntiis, qui epistolam ferebant, fertur respondisse : Qui nobis priores ecclesiastica dogmata scrutari instituerunt, num bene an secus sanxerunt, rationem Deo judici red- dituri sunt. Nos autem in quo incedentem Eccle- siam invenimus, in eo quoque conservare decrevi- mus. Quid porro hic animi sit, clarius explicantes edicimus, ne quis deinceps aut adversus imagines, aut pro iis tutandis aperte linguam movere præsii- mat: sed facessant eliminenturque tam Tarasii synodus, quam quæ pridem sub Constantino, nuper- que sub Leone Augusto coaclæ sunt; profundoq: silentio sepultum maneat totmın, quo imaginum nemoria, invidiosum utique negotium, ventilator. Is autem qui, ut hæc loqueretur ac perscriberet, sui muneris esse putavit, siquidem hanc tenens opi- nionem Ecclesiæ præesse velit, de imaginum veri- tate adorationeque nullum deinceps collaturus ser- monem, omniaque silentio pressurus, adveniat (s). auribus accepit beatus Pater; doccifaciens dicta éaque ad animum subire non patiens, priori verita- tis solidissimæ confessioni inbæsit. Dialecticis deinde argumentis ac demonstrationibus adversa- riorum fabellas confutans; demonstravit unican, eamque inter œcumenicas septimam synodum, esse tenendam, ad quam sub Tarasio inclyto pastore ce- Jeberrimi Patres convenerunt: scelestasque et ina- nes ostendens esse opiniones Constantini adversus imagines sacras, dementiamque qua Leo eas confir- mare nisus est, ipsumque pariter triumphatum traduxit coram universis, quibus inculpati cultus al- que fidei cura adhuc aliqua suppetebat. doctrinæ operam ponens, mundi universum ambitum sincera de Deo opinione implevit, eximios quosque Veteris ac Novi Testamenti viros, quoad assequi poterat, vestigio premnens. Neque Abraha am- Jatus fidem, eaque incensus animum, sicut ille, vernaculos suos doctrinæ vi armans, insanientibus adversus Ecclesiam regibus detraxit spolia, eosdemi Comparatio sancti Nicephori cum sanctis variis. Ejus obitus. Scriptoris peroratio. ae describebat esse ejusmodi, ut non nudiustertius, recensque inventa obtinuerit, sed ex quo primum prædicationis majestas apostolica tuba clarius in- sonante, orbem pervasit, venerationi sit babita. ctrinæque et eloquii vim maximam reputans, etsi talium omnium maxime rudis erat, imperitiam ex paterna inscitia velut sufficientem adeptus substan- tiam, in hunc fere modum nuntiis, qui epistolam ferebant, fertur respondisse : Qui nobis priores ecclesiastica dogmata scrutari instituerunt, num bene an secus sanxerunt, rationem Deo judici red- dituri sunt. Nos autem in quo incedentem Eccle- siam invenimus, in eo quoque conservare decrevi- mus. Quid porro hic animi sit, clarius explicantes edicimus, ne quis deinceps aut adversus imagines, aut pro iis tutandis aperte linguam movere præsii- mat: sed facessant eliminenturque tam Tarasii synodus, quam quæ pridem sub Constantino, nuper- que sub Leone Augusto coaclæ sunt; profundoq: silentio sepultum maneat totmın, quo imaginum nemoria, invidiosum utique negotium, ventilator. Is autem qui, ut hæc loqueretur ac perscriberet, sui muneris esse putavit, siquidem hanc tenens opi- nionem Ecclesiæ præesse velit, de imaginum veri- tate adorationeque nullum deinceps collaturus ser- monem, omniaque silentio pressurus, adveniat (s). auribus accepit beatus Pater; doccifaciens dicta éaque ad animum subire non patiens, priori verita- tis solidissimæ confessioni inbæsit. Dialecticis deinde argumentis ac demonstrationibus adversa- riorum fabellas confutans; demonstravit unican, eamque inter œcumenicas septimam synodum, esse tenendam, ad quam sub Tarasio inclyto pastore ce- Jeberrimi Patres convenerunt: scelestasque et ina- nes ostendens esse opiniones Constantini adversus imagines sacras, dementiamque qua Leo eas confir- mare nisus est, ipsumque pariter triumphatum traduxit coram universis, quibus inculpati cultus al- que fidei cura adhuc aliqua suppetebat. doctrinæ operam ponens, mundi universum ambitum sincera de Deo opinione implevit, eximios quosque Veteris ac Novi Testamenti viros, quoad assequi poterat, vestigio premnens. Neque Abraha am- Jatus fidem, eaque incensus animum, sicut ille, vernaculos suos doctrinæ vi armans, insanientibus adversus Ecclesiam regibus detraxit spolia, eosdemi Comparatio sancti Nicephori cum sanctis variis. Ejus obitus. Scriptoris peroratio. 84. Is porro solertem viri animum admiratus, do- 85. Has absonæ orationis imperatorias nugas ubi 86. Ea fide, sicque docens, ac strenuam divinæ D 84. Is porro solertem viri animum admiratus, do- 85. Has absonæ orationis imperatorias nugas ubi 86. Ea fide, sicque docens, ac strenuam divinæ D

τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας τετολμήκασιν. Ἐντεῦθεν τοίνυν ἀοίκητον σχεδὸν ἤδη γεγονυῖαν τὴν πόλιν ταύτην κατοικίζει ἐκ τῶν χωρῶν καὶ τῶν νήσων τῆς ὑπὸ Ῥωμαίοις ἐξουσίας λαῶν πλήθη μετάγων. ὑπὸ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον στόλον ἐκπέμπει κατὰ τῆς τῶν Σαρακηνῶν χώρας, οὗ ἡγεῖτο ὁ τηνικαῦτα στρατηγῶν τῶν Κιβυραιωτῶν καλουμένου στρατοῦ. καθορμίζεται δὲ ὁ στόλος κατὰ τὴν Κύπρον νῆσον. ἔνθα αὐτίκα μάλα κατῇρεν ἐκ τῆς Ἀλεξάνδρου πόλεως καὶ τῶν Σαρακηνῶν πλόϊμον. ὅπερ ὁ στρατηγὸς προαισθόμενος ἐξαπιναίως εἰσπίπτει κατ' αὐτοῦ πυρί τε διαφλέξας τὰς ναῦς τὰ αὐτῶν σφετερίζεται ἅπαντα, καὶ κατὰ κράτος ἑλὼν τοὺς πολεμίους πρὸς Κωνσταντῖνον ὑπενόστει. Μετὰ ταῦτα τίκτεται τῷ βασιλεῖ υἱός, ὃν Λέοντα ἐπωνόμασε. τηνικαῦτα καὶ ἐν Συρίᾳ σεισμὸς μέγας γίνεται καὶ ὄλεθρος ἐκεῖθεν ἐφίσταται μέγιστος. αἱ μὲν γὰρ τῶν ἐκεῖ πόλεων ἐπὶ μέγα ἡ γῆ περὶ αὐταῖς ἔχανεν, αἱ δὲ παρὰ μέρος τοῦτο πεπόνθεισαν. ἄλλαι τῶν ὑψηλῶν ἀποκινηθεῖσαι χώρων πρὸς τὰ ὑποκείμενα πεδία σὺν τείχεσιν αὐτοῖς καὶ οἰκήμασι σῶοι κατεσύρησαν, μέχρι σημείων ἓξ [καὶ] τῆς οἰκείας μεταστᾶσαι ἱδρύσεως, ἢ μικρῷ πρός. ἤδη δέ τινες ἔφασαν τὴν γῆν θεάσασθαι τὴν κατὰ τὴν Συρίαν Μεσοποταμίας ῥαγεῖσαν ἐπὶ σημείοις δύο βύθιον ἑτέραν ἀναβράσαι κάτωθεν γῆν ὥσπερ ἀμμώδη καὶ λευκοτάτην, συναναδοθῆναι δὲ ταύτῃ ἡμίονον θήλειαν ἀνθρωπείᾳ φωνῇ τὴν τῶν Ἀράβων κατάλυσιν προαναφωνοῦσαν. οὐ πολὺ γὰρ τὸ μεταξύ, καὶ τῆς ὑπερέκεινα ἐρήμου ἔθνος ἐπιφυὲν πλήθη τούτων πολλὰ ἀμαχὶ διεχειρίσατο. Μετὰ δὴ ταῦτα στέφει Κωνσταντῖνος τὸν υἱὸν Λέοντα εἰς βασιλέα καὶ εὐθὺς κατὰ Σαρακηνῶν ἐκστρατεύει. καὶ γενόμενος κατὰ τὴν Μελιτηναίων πόλιν ταύτην πολιορκίᾳ εἷλε, λαὸν πολὺν δοριάλωτον καὶ πλεῖστα σκῦλα ἐκεῖθεν ἀπενεγκάμενος. ἐν τούτῳ δὲ ἐτελεύτα καὶ Μαρία ἡ Αὐγούστα ἡ αὐτοῦ γαμετή. ὅπερ δὲ μετ' ὀλίγον συνέβαινε μνήμης ἄξιον, οὐ παραδραμεῖν δίκαιον. συνηνέχθη γὰρ τηνικαῦτα θέαμα φορεβὸν καὶ τεράστιον ξένον ἐξ ἀερίου γενέσθαι συμπτώματος, ὅπερ περὶ λύχνων ἁφὰς κατάρξαν διὰ πάσης ἐφαίνετο νυκτός, ἔκπληξιν καὶ δέος μέγα τοῖς θεωμένοις ἐμποιοῦν ἅπασιν. ἐδόκει γὰρ αὐτοῖς ὡς οἱ ἀστέρες ἅπαντες τοῦ τεταγμένου αὐτοῖς οὐρανίου χώρου παρακινούμενοι κατὰ γῆς ἐφέροντο. οἱ δὲ περίγειοι γενόμενοι ἀθρόον διελύοντο, ἥκιστα τὴν οἱανοῦν βλάβην ποιησάμενοι πώποτε. φασὶ δὲ πολλοὶ ὡς διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης τὸ τοιοῦτον ἐξαίσιον διεδείκνυτο θέαμα. Καὶ τὰ μὲν τῶν ἀστέρων ἐν τούτοις ὤφθη· χρόνου δέ τινος διῳχηκότος Ἀναστάσιος ὁ τοῦ Βυζαντίου ἐτελεύτα ἱεράρχης. Κωνσταντῖνος δὲ καθ' ἅπαξ πρὸς τὴν ὕβριν τῆς ἐκκλησίας ἰδὼν καὶ πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἤδη ἀπομαχόμενος, ὡς ὑπὸ τοῦ ἄγοντος αὐτὸν ἐναντίου πνεύματος κινούμενος, σύνοδον ἱερέων ἀθροίζει ὀκτὼ καὶ τριάκοντα καὶ τριακοσίους τὸν ἀριθμὸν τυγχάνουσαν, (ταύτης ἐξῆρχε Θεοδόσιος ὁ τῆς Ἐφεσίων πόλεως ἀρχιεπίσκοπος) ἀρχιερέα τε τῆς πόλεως ἀνακηρύσσει Κωνσταντῖνόν τινα τὸ τῶν μοναχῶν σχῆμα περιβεβλημένον, ἐπίσκοπον δὲ τῆς τοῦ Συλλαίου πόλεως γεγονότα. ὅρον δὲ πίστεως ἐκτίθενται, ἐν ᾧ ὑπεσημήναντο ἅπαντες κακῶς καὶ δυσσεβῶς συμφρονήσαντες, τὴν τῶν ἱερῶν εἰκονισμάτων καθαίρεσιν ἐκφωνήσαντες· καὶ ὥσπερ νηπιωδεῖς ἐπ' ἀγορᾶς ταῦτα ἀνεθεμάτιζον. μεθ' ὧν καὶ Γερμανὸν τὸν ἀρχιερέα τοῦ Βυζαντίου γεγονότα Γεώργιόν τε τὸν ἐκ Κύπρου τῆς νήσου ὁρμώμενον καὶ Ἰωάννην τὸν ἀπὸ Δαμασκοῦ τῆς Συρίας τὸ ἐπίκλην Μανσούρ. Ταῦτα ἐπιτελῆ ποιήσας Κωνσταντῖνος ἦρξε δομεῖσθαι τὰ ἐπὶ Θρᾴκης πολίσματα, ἐν οἷς οἰκίζει Σύρους καὶ Ἀρμενίους, οὓς ἔκ τε Μελιτηναίων πόλεως καὶ Θεοδοσιουπόλεως μετανάστας πεποίηκε, τὰ εἰς τὴν χρείαν αὐτοῖς ἀνήκοντα φιλοτίμως δωρησάμενος. ταῦτα τοίνυν οἱ Βούλγαροι ὡς ἐπολίζοντο θεασάμενοι, φόρους ᾔτουν παρὰ βασιλεῖ δέξασθαι. τοῦ δὲ μὴ δεξαμένου οἵ γε στρατευσάμενοι τὰ ἐπὶ Θρᾴκης χωρία κατέτρεχον καὶ μικροῦ τοῦ μακροῦ καλουμένου τείχους ἐπεξέθεον. ὁ δὲ ἀντεπεξῄει καὶ συμβαλὼν πολέμῳ εἰς φυγὴν ἀπογεγραμμένων ἡ Ἐκκλησία μετ' ἤχου χορεύουσα πανηγυρίζει ἑορτὴν τὴν μακραίωνα, μεθ' ὧν χοροστατῶν, καὶ τὸ τῆς ἁγιαστείας ἀγγελοπρεπῶς ὑποκρινόμενος ἅγιον, τῆς ἴσης αὐτοῖς τῶν ἐπαγγελιών κληρουργίας εὐμοίρησεν. Ἐνάτῳ δὲ οὖν ἑνὸς μηνὸς δέοντι χρόνῳ τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ καὶ ἀλήπτου πατριαρ χίας, τὴν ὑστάτην ὑπελθὼν ἀῤῥωστίαν, ἐπιστάντα τὸν ὅρον τοῦ τέλους οὐδαμῶς ἡγνόησεν, ἀλλ᾿ ὃν ἐδεδίει πάλαι, διὰ τὸ φοβερὸν τῆς ἀπροόπτου καὶ ὠκυτάτης ἐλεύσεως, τότε περιχαρῶς προσεδέχετο, χάριν εἰδὼς τῷ δήσαντι καὶ ἀπαλλαγὴν τῶν ἀνιαρῶν διὰ λύσεως προξενήσαντι, καὶ αὖθις συνδήσοντι, κρίμα σιν οἷς ἐδικαίωσεν, ὑψηλότερον. ῥωστικαῖς καὶ ἀνόσοις ἐκείναις τῆς αὐτοῦ κατακλί- . σεως ἡμέραις, οὐκ ἐνεδίδου πάντα τρόπον διδασκαλίας τοῖς - προσιοῦσιν ἐπινοῶν, ἀπέχεσθαι μὲν τῆς Β αἱρετικῆς ἀναχύσεως, προφητικώς ξηραινούσης ὀστᾶ ψυχῆς καὶ ὀλλυούσης Ελπίδα τῶν προστετηκότων αὐτῇ· ἀντέχεσθαι δὲ τῆς μόνης διδασκαλίας καὶ πίστεως, τῆς ὑπὸ τῶν ἑπτὰ σεβασμίων καὶ οἰκου μενικῶν συνόδων τρανωθείσης καὶ κυρωθείσης, ἣν καὶ ἡ καθόλου Εκκλησία σεβαστικῶς περιπτύσσεται, καὶ πᾶσαν ἐλπίδα τῶν πιστῶν πρὸς Θεὸν διαπορ θμεύει, καὶ τοῦ ἐφετοῦ ποιεῖ περιδράττεσθαι. Η γὰρ εὐσεβὴς τῶν Πατέρων πίστις, ὡς ἴστε, κενοτο μίαις οὐδαμῶς ἀμβλύνεσθαι καταδέχεται, κρατύνε σθαι δὲ μᾶλλον ὀρθοτομίαις εἴωθεν ἀποστολικαῖς. Γ΄. Οὕτω ταῦτα, καὶ πολλῷ πλείω τούτων, ἐκ τοῦ θησαυροῦ τῆς ἑαυτοῦ θεοπλούτου σοφίας βιωφελή ἐπιφθεγξάμενος λόγια, καὶ στηρίξας ὡς ἐξ ἄρτου πνευματικοῦ τὰς τῶν πιστῶν ἐπαϊόντων καρδίας, καὶ τὸν Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὃς οὐκ ἔδωκεν ἡμᾶς εἰς θήραν τοῖς ὁδοῦσιν αὐτῶν, ἀλλὰ ῥυσάμενος ἡμᾶς τὴν παγίδα συνέτριψεν, εἰς ἐπήκοον τῶν συνειλεγμένων εἰπὼν, χερσὶν ἀνεπάφοις Θεοῦ τὴν ὁσίαν καὶ ἱερὰν ψυχὴν ἐναπέθετο.. Ὁποῖον ἀνίας καὶ κατηφείας ἄλ γημα λελοιπώς τοῖς θεόφροσιν, οὐδεὶς παραστῆσαι λόγος δυνήσεται· ὅσην δὲ θυμηδίας καὶ παρρησίας ἀφορμὴν δεδωκὼς τοῖς κακόφροσιν, ἐκ τῶν ὁρωμένων εὐπετὲς συνιδεῖν. Ατε γὰρ θῶες καὶ κερδάλαι, καὶ εἴ τι ζῶον ἐπὶ δειλίᾳ περίβλεπτον, τὰ τῶν λεόν των οὐχ ὑφίστανται προσβλέπειν σκιρτήματα, αγαπῶσι δὲ λίαν μηδὲ τῆς πόῤῥωθεν αὐτῶν ἐρευγῆς ἐπαισθέσθαι τὸ σύνολον, ἥκιστα συντελούσης εἰς θάρσος καὶ γενναιότητα· οὕτως οἱ τῆς αἱρέσεως πτώκες, τὸ λεόντειον καὶ πεποιθὸς τῆς τοῦ ἁγίου γλώττης ἔτι περιούσης αιδούμενοι, καὶ τῶν τῆς καρ δίας αὐτοῦ θείων ερευγμάτων πτοούμενοι τὸ βλοσυ ρὸν καὶ θαύματος ἄξιον, ὑποψίᾳ τε πολλῇ πιεζό μενοι, ὧν τε εἰς αὐτὸν ἔδρασαν, ὧν τε πρὸς τῆς ἀλη θείας αὐτῆς ἀπηλέγχθησαν, οὐδὲ προβαίνειν ῥᾳδίως εἶχον ἐκ τῶν τῆς κακίας ἑαυτῶν καταδύσεων. Εξ οὗ δὲ τὸ θεῖον ἐκεῖνο σκῆνος πρὸς τὴν ἀμείνονα διὰ ἀπογεγραμμένων ἡ Ἐκκλησία μετ' ἤχου χορεύουσα πανηγυρίζει ἑορτὴν τὴν μακραίωνα, μεθ' ὧν χορο- στατῶν, καὶ τὸ τῆς ἁγιαστείας ἀγγελοπρεπῶς ὑπο- κρινόμενος ἅγιον, τῆς ἴσης αὐτοῖς τῶν ἐπαγγελιών κληρουργίας εὐμοίρησεν. Ἐνάτῳ δὲ οὖν ἑνὸς μηνὸς δέοντι χρόνῳ τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ καὶ ἀλήπτου πατριαρ χίας, τὴν ὑστάτην ὑπελθὼν ἀῤῥωστίαν, ἐπιστάντα τὸν ὅρον τοῦ τέλους οὐδαμῶς ἡγνόησεν, ἀλλ᾿ ὃν ἐδε- δίει πάλαι, διὰ τὸ φοβερὸν τῆς ἀπροόπτου καὶ ὠκυ- τάτης ἐλεύσεως, τότε περιχαρῶς προσεδέχετο, χάριν εἰδὼς τῷ δήσαντι καὶ ἀπαλλαγὴν τῶν ἀνιαρῶν διὰ λύσεως προξενήσαντι, καὶ αὖθις συνδήσοντι, κρίμα σιν οἷς ἐδικαίωσεν, ὑψηλότερον. ῥωστικαῖς καὶ ἀνόσοις ἐκείναις τῆς αὐτοῦ κατακλί- . σεως ἡμέραις, οὐκ ἐνεδίδου πάντα τρόπον διδασκα- λίας τοῖς - προσιοῦσιν ἐπινοῶν, ἀπέχεσθαι μὲν τῆς Β αἱρετικῆς ἀναχύσεως, προφητικώς ξηραινούσης ὀστᾶ ψυχῆς καὶ ὀλλυούσης Ελπίδα τῶν προστετηκότων αὐτῇ· ἀντέχεσθαι δὲ τῆς μόνης διδασκαλίας καὶ πίστεως, τῆς ὑπὸ τῶν ἑπτὰ σεβασμίων καὶ οἰκου μενικῶν συνόδων τρανωθείσης καὶ κυρωθείσης, ἣν καὶ ἡ καθόλου Εκκλησία σεβαστικῶς περιπτύσσεται, καὶ πᾶσαν ἐλπίδα τῶν πιστῶν πρὸς Θεὸν διαπορ θμεύει, καὶ τοῦ ἐφετοῦ ποιεῖ περιδράττεσθαι. Η γὰρ εὐσεβὴς τῶν Πατέρων πίστις, ὡς ἴστε, κενοτο μίαις οὐδαμῶς ἀμβλύνεσθαι καταδέχεται, κρατύνε σθαι δὲ μᾶλλον ὀρθοτομίαις εἴωθεν ἀποστολικαῖς. Γ΄. Οὕτω ταῦτα, καὶ πολλῷ πλείω τούτων, ἐκ τοῦ θησαυροῦ τῆς ἑαυτοῦ θεοπλούτου σοφίας βιωφελή ἐπιφθεγξάμενος λόγια, καὶ στηρίξας ὡς ἐξ ἄρτου πνευματικοῦ τὰς τῶν πιστῶν ἐπαϊόντων καρδίας, καὶ τὸν Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὃς οὐκ ἔδωκεν ἡμᾶς εἰς θήραν τοῖς ὁδοῦσιν αὐτῶν, ἀλλὰ ῥυσάμενος ἡμᾶς τὴν παγίδα συνέτριψεν, εἰς ἐπήκοον τῶν συνειλεγμένων εἰπὼν, χερσὶν ἀνεπάφοις Θεοῦ τὴν ὁσίαν καὶ ἱερὰν ψυχὴν ἐναπέθετο.. Ὁποῖον ἀνίας καὶ κατηφείας ἄλ γημα λελοιπώς τοῖς θεόφροσιν, οὐδεὶς παραστῆσαι λόγος δυνήσεται· ὅσην δὲ θυμηδίας καὶ παρρησίας ἀφορμὴν δεδωκὼς τοῖς κακόφροσιν, ἐκ τῶν ὁρωμέ- νων εὐπετὲς συνιδεῖν. Ατε γὰρ θῶες καὶ κερδάλαι, καὶ εἴ τι ζῶον ἐπὶ δειλίᾳ περίβλεπτον, τὰ τῶν λεόν των οὐχ ὑφίστανται προσβλέπειν σκιρτήματα, αγα- πῶσι δὲ λίαν μηδὲ τῆς πόῤῥωθεν αὐτῶν ἐρευγῆς ἐπαισθέσθαι τὸ σύνολον, ἥκιστα συντελούσης εἰς θάρσος καὶ γενναιότητα· οὕτως οἱ τῆς αἱρέσεως πτώκες, τὸ λεόντειον καὶ πεποιθὸς τῆς τοῦ ἁγίου γλώττης ἔτι περιούσης αιδούμενοι, καὶ τῶν τῆς καρ δίας αὐτοῦ θείων ερευγμάτων πτοούμενοι τὸ βλοσυ ρὸν καὶ θαύματος ἄξιον, ὑποψίᾳ τε πολλῇ πιεζό μενοι, ὧν τε εἰς αὐτὸν ἔδρασαν, ὧν τε πρὸς τῆς ἀλη θείας αὐτῆς ἀπηλέγχθησαν, οὐδὲ προβαίνειν ῥᾳδίως εἶχον ἐκ τῶν τῆς κακίας ἑαυτῶν καταδύσεων. Εξ οὗ δὲ τὸ θεῖον ἐκεῖνο σκῆνος πρὸς τὴν ἀμείνονα διὰ 'Ev youv tais C rum Ecclesia cum sono choros ducit, festum diem feliciter agitans; cum quibus pariter et ipse præsul- tans atque sanctitatis castimoniam angelica puritate representans, parem illis beat repromissionis hmreditatem consecutus est. Anno itaque nono (4), uno minus mense, ex quo sancte atque inculpate tenuerat patriarchatus clavum, in supremam inci- dens ægritudinem, nequaquam ignoravit exitus sai finem : sed quem formidabat olim ratione terroris, improviso ac celeri ipsius adventu, incutiendi, in- genti tunc gaudio exspectabat, gratias illi agens, qui quod vinxerat resolvendo liberationem ipsi a malis afferret; solutaque iterum revincturus esset nobiliori quadam ratione. Diebus ergo iis, quibus A requiem, in qua primitivorum in calis descriplo- lecto decumbens tantisper levala ægritudine leva- Patrum fides, vanis adversariorum conatibus obscurari non potest; sed rectis apostolicis sensibus, atque doctrina ipsa per se firmatur roboraturque. batur, et remissiorę morbo utebatur, non cessabat omnem doctrinæ modum ad se adeuntibus inculcare, commonens ut ab hæretica dissolutione sese absti- nerent, ut quæ animi exsiccet ossa et adhærentium sibi spes secundum prophetam perire faciat : solam autem doctrinam ac finem tenerent, quam venera- bilium et œcumenicarum septem synodorum studio declaratam Patrumque suffragio eonfirmatam, uni- versalis Ecclesia devote amplectitur, quæ fidelium spem omnem in Deum transferens, facit ut deside - rala consequantur : Pia enim, aiebat, ut nostis, pientiæ thesauro depromnens sermone salutari, cum spiritalis quodammodo panis annona audientium animos confirmasset in fide, eorum, qui collecti erant, obaudiente cœtu illa pronuntiavit verba : Benedictus Deus, qui non dedit nos in captionem dentibus eorum, sed liberatis nobis, laqueum con- trivit. Itaque in Dei manibus sanctam ac sacram animam suam deposuit. Quem is excessu ille suo mœroris ac tristitiæ sensura divina sapientibus reli- querit, nemo, quantacunque vi dicendi polleat, repræsentare possit : quantam vero latitiae ac petu- lantiæ occasionem ab ejus morte acceperint malo sentientes, ex iis quæ visu ipso satis superque sunt explorata, facile unusquisque perspexerit. Elmin D ut cervari lupi vulpesque, ac si qua sunt alia ejus- (c) Suut auni ante exsilium administratar in Con- stantinopolitana sede dignitatis patriarchalis, modi animalia timiditatis majoris, si jubas Icones qualiant luetrisque exsiliant, ne oculis quidem ferre sustinent; sed gratissimum babent, si ne procul quidem illos audiant rugientes, quanquam nihil inde audaciæ iis ac generositatis accedat: sic hæretici lepores, cum leoniwam viri fortitudinem, ejusque adhuc superstitis in loquendi fiduciam tormidini haberent, et divinarum ipsius animni cructationum gravitate ac vi stupenda percellerentur, multaque cos suspicio angeret, cum eorum nomine, qua ab die Aprilis anni 806, quo consecratus est, 'Ev youv tais C rum Ecclesia cum sono choros ducit, festum diem feliciter agitans; cum quibus pariter et ipse præsul- tans atque sanctitatis castimoniam angelica puritate representans, parem illis beat repromissionis hmreditatem consecutus est. Anno itaque nono (4), uno minus mense, ex quo sancte atque inculpate tenuerat patriarchatus clavum, in supremam inci- dens ægritudinem, nequaquam ignoravit exitus sai finem : sed quem formidabat olim ratione terroris, improviso ac celeri ipsius adventu, incutiendi, in- genti tunc gaudio exspectabat, gratias illi agens, qui quod vinxerat resolvendo liberationem ipsi a malis afferret; solutaque iterum revincturus esset nobiliori quadam ratione. Diebus ergo iis, quibus A requiem, in qua primitivorum in calis descriplo- lecto decumbens tantisper levala ægritudine leva- Patrum fides, vanis adversariorum conatibus obscurari non potest; sed rectis apostolicis sensibus, atque doctrina ipsa per se firmatur roboraturque. batur, et remissiorę morbo utebatur, non cessabat omnem doctrinæ modum ad se adeuntibus inculcare, commonens ut ab hæretica dissolutione sese absti- nerent, ut quæ animi exsiccet ossa et adhærentium sibi spes secundum prophetam perire faciat : solam autem doctrinam ac finem tenerent, quam venera- bilium et œcumenicarum septem synodorum studio declaratam Patrumque suffragio eonfirmatam, uni- versalis Ecclesia devote amplectitur, quæ fidelium spem omnem in Deum transferens, facit ut deside - rala consequantur : Pia enim, aiebat, ut nostis, pientiæ thesauro depromnens sermone salutari, cum spiritalis quodammodo panis annona audientium animos confirmasset in fide, eorum, qui collecti erant, obaudiente cœtu illa pronuntiavit verba : Benedictus Deus, qui non dedit nos in captionem dentibus eorum, sed liberatis nobis, laqueum con- trivit. Itaque in Dei manibus sanctam ac sacram animam suam deposuit. Quem is excessu ille suo mœroris ac tristitiæ sensura divina sapientibus reli- querit, nemo, quantacunque vi dicendi polleat, repræsentare possit : quantam vero latitiae ac petu- lantiæ occasionem ab ejus morte acceperint malo sentientes, ex iis quæ visu ipso satis superque sunt explorata, facile unusquisque perspexerit. Elmin D ut cervari lupi vulpesque, ac si qua sunt alia ejus- (c) Suut auni ante exsilium administratar in Con- stantinopolitana sede dignitatis patriarchalis, modi animalia timiditatis majoris, si jubas Icones qualiant luetrisque exsiliant, ne oculis quidem ferre sustinent; sed gratissimum babent, si ne procul quidem illos audiant rugientes, quanquam nihil inde audaciæ iis ac generositatis accedat: sic hæretici lepores, cum leoniwam viri fortitudinem, ejusque adhuc superstitis in loquendi fiduciam tormidini haberent, et divinarum ipsius animni cructationum gravitate ac vi stupenda percellerentur, multaque cos suspicio angeret, cum eorum nomine, qua ab die Aprilis anni 806, quo consecratus est, 90. Hæc et his plura ex opulento divinæ snæ sa- 90. Hæc et his plura ex opulento divinæ snæ sa-

ἐτρέψατο καὶ ἐδίωκεν ἀνὰ κράτος καὶ πλείστους Βουλγάρους ἀνεῖλε. μετ' οὐ πολὺ πλοῒ καὶ πεζῇ κατ' αὐτῶν ἐστράτευεν. οἱ γοῦν τὰς ναῦς ἔχοντες ἄχρι καὶ εἰς πεντακοσίους τὸν ἀριθμὸν συντελούσας, διὰ τοῦ Εὐξείνου ἐκπλεύσαντες καὶ πρὸς τῷ Ἴστρῳ γενόμενοι ποταμῷ χώρας τε Βουλγάρων ἐπίμπρασαν καὶ δοριαλώτους οὐκ ὀλίγους εἷλον· αὐτὸς δὲ μάχῃ συμμίξας αὐτοῖς κατὰ τὰς λεγομένας Μαρκέλλας (φρούριον δὲ τοῦτο πλησιαίτατα Βουλγάρων κείμενον) εἰς φυγὴν ἐτρέ ψατο καὶ πολλοὺς αὐτῶν ἔκτεινεν. ἐντεῦθεν ἐκεῖνοι τὸ ἧττον ἀπενεγκάμενοι περὶ εἰρήνης διεπρεσβεύοντο ἐκ τῶν οἰκείων τέκνων ὁμήρους προϊέμενοι. Ἔτι πρὸς τούτοις οὐδὲ ἐκεῖνο νῦν παραδραμεῖν ἄξιον. ὥρα ἐνέστηκε φθινοπώρου, καὶ ἐν αὐτῇ χειμέριον γίνεται τὸ κατάστημα καὶ τῷ ὄντι κρυερὸν καὶ δριμύτατον, ὡς ξένην τινὰ καὶ ἐξαίσιον τοῖς τηνικαῦτα ὁρῶσιν ἀποτελέσαι τῆς ὑγρᾶς οὐσίας ἐκ τῆς περὶ αὐτὴν συμβάσης πήξεως τὴν θέαν, οὐκ ἐν τοῖς γλυκέσιν ὕδασι μόνον, ἀλλὰ, τὸ δὴ παραδοξότερον, καὶ κατὰ τῆς ἁλμυρᾶς ἰσχῦσαν ποιότητος, καὶ ἐν ἄλλοις μὲν πλείστοις τοῖς ἀνὰ τὴν οἰκουμένην τόποις, οὐχ ἥκιστα δὲ τά τε ὑπερβόρεια καὶ προσάρκτια καταπῆξαν δεινότατα. ἐπὶ τοσοῦτο δὲ κατεπυκνοῦτο καὶ διεπήγνυεν ὥστε τὴν ὑπερπόντιον τοῦ Εὐξείνου θάλασσαν ἐπὶ σημείοις ἑκατόν που ἀποκρυσταλλωθῆναι κατὰ τὸ πέλαγος, εἶτα καὶ τοὺς ὑπερκειμένους μεγίστους ὅτι μάλιστα καὶ πλείστους ποταμῶν, καὶ ἔτι τὸν ἐπὶ Μεσήμβρειαν καὶ Μήδειαν πόλιν ἐρχόμενον παράκτιον χῶρον τῷ πάγει συναποπετρωθῆναι, διὰ βάθους χωρησάσης τῆς τοιαύτης πήξεως ἄχρι καὶ εἰς τριάκοντα πήχεις· ἐπὶ τούτοις ἀφάτου καταρραγείσης χιόνος εἰς ὕψος διαρθῆναι τὸ κρύος ὑπερανεστηκὸς τῆς ἐπιφανείας μέχρι πηχῶν που ἄλλων εἴκοσι, καί πως συμφυῆναι τῇ ἠπείρῳ τὴν θάλασσαν ὡς μηδὲ διακρῖναι ῥᾳδίως ποτέρα ἑτέρας ἀποκέκριται. οὕτω τε ἅπαν τὸ πρὸς ἄρκτους ἠπειρωθὲν ὕδωρ πεζεύειν κατὰ νώτου συνεχώρει τοῖς βουλομένοις, βάσιμά τε ἦν τὰ ἐκείνῃ ἅπαντα, ὅσα τε ἐν τοῖς τῶν Χαζάρων γῆς μεθορίοις καὶ τοῖς πλησιοχώροις Σκυθικοῖς ἔθνεσι, καὶ οὐκ ἀνθρώποις μόνον ἀλλὰ καὶ κτήνεσι καὶ ζῴοις ἑτέροις γενόμενα· ἄπλωτον δὲ ἤδη ἐντεῦθεν γενέσθαι τὴν Ποντικὴν τότε θάλασσαν. ἡμέραις δέ τισι διιππευούσαις καὶ ὁ ἄπλετος ἐκεῖνος τοῦ παγέτου ὁλκὸς εἰς διάφορα συρρήγνυται τμήματα, ἅπερ εἰς τοσοῦτον ὕψος ἀνέσχεν ὡς ὄρη δοκεῖν εἶναι ὑπερύψηλα. τούτων ἀπορραγέντα μέρη τινὰ καὶ τῇ βίᾳ τῶν πνευμάτων συνωθούμενα πρός τε Δαφνουσίαν, φρούριον [ὄν] τι τῆς Ποντικῆς μοίρας ἐρυμνότατον τυγχάνον, ἐξοκέλλουσι καὶ ἄχρι τοῦ στομίου τοῦ Εὐξείνου κατέρρουσι· συστραφέντα δὲ πρὸς ἑαυτὰ κατὰ τὸν αὐτόθι στενὸν πόρον, τὸν μεταξὺ πορθμὸν πληρώσαντα τὰς ἑκατέρωθεν ἠπείρους, τήν τε Θρᾴκην καὶ τὴν Ἀσιάτιδα, ἀλλήλαις συνήνωσαν, ὡς ἐξ ἑκατέρας πρὸς θατέραν πεζῇ μᾶλλον ἢ πλοῒ διαπεραιοῦσθαι ἐξεῖναι τῷ βουλομένῳ. ἐκεῖθεν συνωθούμενα ἀνὰ τὴν Προποντίδα μέχρις Ἀβύδου ἐξεχύθησαν, ἥπερ δὴ οὐδὲ θάλασσα εἶναι τὸ λοιπὸν ὑπωπτεύετο. τούτων ἓν ἀποσπασθὲν τῇ ἀκροπόλει τοῦ Βυζαντίου προσαράσσεται καὶ τὸ αὐτόθι τεῖχος περιέσεισεν ὡς καὶ τοὺς ἔνδον οἰκοῦντας συμμετασχεῖν τοῦ σάλου. καὶ τοῦτο τριχῇ διαιρεθὲν παρ' ἑκάτερα μέρη τῆς ἀκροπόλεως τὰς ἀκτὰς ἐμπίπλησι. τὸ δὲ ὕψος αὐτοῖς τῶν τῆς πόλεως τειχῶν ὑπερανέστηκε, δι' αὐτῶν τέ τινες ἐξ ἀκροπόλεως πρὸς τὸ ἀντικρύ, ἐν οἷς τῶν Γαλάτου λεγόμενον ἵδρυται φρούριον, πεζῇ διεπεραιοῦντο. ταῦτα ἔκπληξιν μεγίστην τοῖς τῆς πόλεως ἐνεποίει· τῷ παραδόξῳ γὰρ καὶ ἀδοκήτῳ τῆς θέας ἐν ἀπορίᾳ γενόμενοι θρήνοις καὶ δάκρυσι πλείστοις συνεχόμενοι ἐνθένδε ἀπηλλάσσοντο. Χρόνων δὲ οὐκ ὀλίγων διελθόντων, Σκλαβηνῶν γένη τῆς ἑαυτῶν μεταναστάντα γῆς φυγάδες διαπερῶσι τὸν Εὔξεινον. συνετέλει δὲ αὐτῶν τὸ πλῆθος ἄχρι καὶ εἰς ἀριθμὸν ὀκτὼ καὶ διακοσίας χιλιάδας. καὶ πρὸς τὸν ποταμὸν ὃς Ἀρτάνας καλεῖται αὐτοὶ κατοικίζονται. Τὰ δὲ κατὰ τοὺς Οὔννους Βουλγάρους ἐπράττετο τῇδε. οὗτοι τὰ πρὸς ἀλλήλους συνθέμενοι τοὺς μὲν θησιν γινώσκων ὅτι τὸ μὲν ἐπιτυχεῖν ἀπροσδόκητον ἔχει τὸν ἔπαινον, τὸ δὲ σφάλλεσθαι συγγνώμην εὐγνώμονα. θησιν γινώσκων ὅτι τὸ μὲν ἐπιτυχεῖν ἀπροσδόκη- τον ἔχει τὸν ἔπαινον, τὸ δὲ σφάλλεσθαι συγγνώμην εὐγνώμονα. DE EXSILIO SANCTI NICEPHORI, ET TRANSLATIONE RELIQUIARUM, CAPUT I. inexspectatam habet laudem ; sic ab eo aberrans A ORATIO Auctore Theophane presbytero et præposito. Sancti Nicephori patriarchatus, exsilium, obitus. admodum proximis temporibus, sanctorum Pa- temporibus, in gentibus et civitatibus præclara faci- nora, ad eximias Dei maximarumque rerum demons- trationes facta sunt, quibus vera ipsius cognitio per- spicue ſuit confirmata : quemadinodum in Psalmis canitur : Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam Quibus verbis etsi perpetua illa Dei virtus, rerum omnium atque universi orbis con- servatrix ac moderatrix indicatur, non minus ta- men, imo vero magis etiam significantur ea, quæ nostris temporibus in primis excellentia atque ad- mirabilia gesta sunt ab eadem ipsa divina virtute, quæ eximia potentia sua cuncta gubernat ac regit. Siquidem non in una parte, neque in gente minima aut contemnenda ejusmodi bonorum munera vi- C guerunt: sed publice et passim, et in proprio at- que electo Christi clero, qui apostoli Petri verbis merito vocatur regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis 7. Verum quoniam rerum maximarum argumenta præstantissimos requirunt enarratores, qui dicendi vi eas valeant explicare, ne inornata orationis tenuitate earum amplitudo imminuatur; ego, qui orationis laboro pauper- tate, vehementer a scribendo deterrebar: sed tamen assiduis mé ad munus hoc suscipiendum adhortantium precibus non potui non obtemperare. Dei igitur, qui dicendi facultatem elargitur, beni- gnitate confisus, ad scribendum accedo, adjuvante me precibus suis orationemque moderante divino Patre Nicephoro, qui sé nobis maximum ad dicen- D dum argumentum præbuit. utilitate ac dignitate gererentur, tunc nimirum, cum unus in Ecclesia sensus vigebat, et impia cuncta ac peregrina dogmata, tanquain scelera at- que piacula detestanda rejiciens, omnes hæretico- rum nugas ad nihilum redigebat; Nicephorus im- Psal, xv, 3. Petr. 11, 9. runt Patres 550. veniam pro animi candore mereatur. perii sceptra (v) moderabatur, et Nicephorus sacram excelsæ atque urbium reginæ civitatis sedem obti- B nebat, qui luminis instar perpetuo fulgentis, uni- versum orbem terrarum virtutum radiis illumi- nabat. Jam et in principe ac beata Trinitate una et eadem essentia, et in una Dei Verbi carnem induti persona duæ naturæ, et duæ voluntates clarissiine fuerant opportunis conciliis constitutæ et declaratæ, contrariis opinionibus rejectis atque improbatis, et utilis sacrarum imaginum usus jam inde ab initio institutus et per manus traditus, in omnibus Ecclesiis ornate decoreque demonstrabatur: quem- trum concilium celebrantium suffragiis (x) divini- tus fuerat`comprobatus. (x) Nicænum habitum anno 787, cui interfue- una cum filio hujus vitæ finem sortitus est, et ad Michaelem (2) ejus generum imperii gubernatio per- venit, sub leonino nomine crudeliter frendens, in- vasit Hunc valde sævus immanisque Leo, ex Ar- menia genus ducens qui et defectionem a Deo, et adversus imperatorem, apud quem in honore erat, minime obscuram aut tectam tyrannidem machi- nabatur. Quod quidem illi e sententia successit : nam per vim sibi imperium vindicavit (a). Cæterum haud aliter duxit potentiam suam fore diuturnam, nisi contra nos audacter bellum susciperet, et ve- nerabilium imaginum interitum omni studio atque arte moliretur. Ad hunc enim furorem atque de- mentiam a dæmonibus, a quibus instruebatur, et falsis vatum mendacium somniis et incertis tem- porum promissis misere compulsus erat. exitus se perducturum non speravit, nisi præclarum Ecclesiæ ducem, et ab omni reprehensione remo- tum, rectæ doctrinæ regulam, Nicephorum e sacra sede exturbaret, ot propriæ malitiæ. propugnaen - lum Ecclesiam constitueret, et nemine conatibus suis repugnante, omnia ex sententia sua et eorum, qui sibi favebant, tuto moderaretur. Primum hallucinatus. DE EXSILIO SANCTI NICEPHORI, ET TRANSLATIONE RELIQUIARUM, CAPUT I. inexspectatam habet laudem ; sic ab eo aberrans A ORATIO Auctore Theophane presbytero et præposito. Sancti Nicephori patriarchatus, exsilium, obitus. admodum proximis temporibus, sanctorum Pa- temporibus, in gentibus et civitatibus præclara faci- nora, ad eximias Dei maximarumque rerum demons- trationes facta sunt, quibus vera ipsius cognitio per- spicue ſuit confirmata : quemadinodum in Psalmis canitur : Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam Quibus verbis etsi perpetua illa Dei virtus, rerum omnium atque universi orbis con- servatrix ac moderatrix indicatur, non minus ta- men, imo vero magis etiam significantur ea, quæ nostris temporibus in primis excellentia atque ad- mirabilia gesta sunt ab eadem ipsa divina virtute, quæ eximia potentia sua cuncta gubernat ac regit. Siquidem non in una parte, neque in gente minima aut contemnenda ejusmodi bonorum munera vi- C guerunt: sed publice et passim, et in proprio at- que electo Christi clero, qui apostoli Petri verbis merito vocatur regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis 7. Verum quoniam rerum maximarum argumenta præstantissimos requirunt enarratores, qui dicendi vi eas valeant explicare, ne inornata orationis tenuitate earum amplitudo imminuatur; ego, qui orationis laboro pauper- tate, vehementer a scribendo deterrebar: sed tamen assiduis mé ad munus hoc suscipiendum adhortantium precibus non potui non obtemperare. Dei igitur, qui dicendi facultatem elargitur, beni- gnitate confisus, ad scribendum accedo, adjuvante me precibus suis orationemque moderante divino Patre Nicephoro, qui sé nobis maximum ad dicen- D dum argumentum præbuit. utilitate ac dignitate gererentur, tunc nimirum, cum unus in Ecclesia sensus vigebat, et impia cuncta ac peregrina dogmata, tanquain scelera at- que piacula detestanda rejiciens, omnes hæretico- rum nugas ad nihilum redigebat; Nicephorus im- Psal, xv, 3. Petr. 11, 9. runt Patres 550. veniam pro animi candore mereatur. perii sceptra (v) moderabatur, et Nicephorus sacram excelsæ atque urbium reginæ civitatis sedem obti- B nebat, qui luminis instar perpetuo fulgentis, uni- versum orbem terrarum virtutum radiis illumi- nabat. Jam et in principe ac beata Trinitate una et eadem essentia, et in una Dei Verbi carnem induti persona duæ naturæ, et duæ voluntates clarissiine fuerant opportunis conciliis constitutæ et declaratæ, contrariis opinionibus rejectis atque improbatis, et utilis sacrarum imaginum usus jam inde ab initio institutus et per manus traditus, in omnibus Ecclesiis ornate decoreque demonstrabatur: quem- trum concilium celebrantium suffragiis (x) divini- tus fuerat`comprobatus. (x) Nicænum habitum anno 787, cui interfue- una cum filio hujus vitæ finem sortitus est, et ad Michaelem (2) ejus generum imperii gubernatio per- venit, sub leonino nomine crudeliter frendens, in- vasit Hunc valde sævus immanisque Leo, ex Ar- menia genus ducens qui et defectionem a Deo, et adversus imperatorem, apud quem in honore erat, minime obscuram aut tectam tyrannidem machi- nabatur. Quod quidem illi e sententia successit : nam per vim sibi imperium vindicavit (a). Cæterum haud aliter duxit potentiam suam fore diuturnam, nisi contra nos audacter bellum susciperet, et ve- nerabilium imaginum interitum omni studio atque arte moliretur. Ad hunc enim furorem atque de- mentiam a dæmonibus, a quibus instruebatur, et falsis vatum mendacium somniis et incertis tem- porum promissis misere compulsus erat. exitus se perducturum non speravit, nisi præclarum Ecclesiæ ducem, et ab omni reprehensione remo- tum, rectæ doctrinæ regulam, Nicephorum e sacra sede exturbaret, ot propriæ malitiæ. propugnaen - lum Ecclesiam constitueret, et nemine conatibus suis repugnante, omnia ex sententia sua et eorum, qui sibi favebant, tuto moderaretur. Primum hallucinatus. 4. Plurima profecto diversis occasionibus atque 2. Cuin præclare res nostræ sese haberent, et ex 3. Verum posteaquam Nicephorus (y). imperator 4. Iimpium autem atque audax facinus ad optatos 4. Plurima profecto diversis occasionibus atque 2. Cuin præclare res nostræ sese haberent, et ex 3. Verum posteaquam Nicephorus (y). imperator 4. Iimpium autem atque audax facinus ad optatos

ἐκ σειρᾶς τὴν κυρείαν τὴν ἐπ' αὐτοὺς κεκτημένους κτείνουσιν, ἡγεμόνα δὲ ἐφ' ἑαυτοῖς καθιστᾶσι Τελέσσιον ὄνομα, ἄνδρα σοβαρὸν καὶ τὸ ἐκ νεότητος θράσος ἅμα ἐπιδεικνύμενον. οὗτος λαὸν συναγείρας ὁπλίτην καὶ μάχιμον τὰ πλησιαίτερα τῶν Ῥωμαίων χωρία καὶ φρούρια κατέτρεχε καρτερῶς. οὗ τὸ θρασὺ καὶ αὔθαδες Κωνσταντῖνος θεασάμενος ναῦς ἱππαγωγοὺς ἄχρι καὶ εἰς τὰς ὀκτακοσίας κατεσκεύασε, καὶ ταύτας ἱππικῷ στρατῷ πληρώσας διὰ τοῦ Εὐξείνου πρὸς τὸν Ἴστρον ἐξέπεμψεν. αὐτὸς δὲ στρατὸν ἕτερον ἐπαγόμενος πρὸς Ἀγχίαλον πόλιν παραγίνεται. καθ' ὃν Τελέσσιος ἐξέρχεται ἔχων εἰς συμμαχίαν καὶ Σκλαβηνῶν οὐκ ὀλίγα πλήθη. καὶ ἡττηθεὶς μάχῃ εἰς φυγὴν ἐτράπετο. πλεῖστοι δὲ τῶν πολεμίων ἀφ' ἑκατέρου μέρους πίπτουσι, καὶ ἄλλοι οὐκ ὀλίγοι καὶ τῶν ἐπιφανεστέρων ἐζωγρήθησαν. οὕτω τε τοῦ πολέμου κρατήσας πρὸς τὸ Βυζάντιον Κωνσταντῖνος ᾤχετο, καὶ οὓς ἐπήγετο τῶν ἐζωγρημένων τοῖς τε πολίταις καὶ τοῖς ἐκ τῶν λεγομένων χρωμάτων δημόταις ὡς ἀναιρήσειν αὐτοχειρίᾳ παραδίδωσιν. οἱ δὲ λαβόντες ἔξω τείχους τοῦ πρὸς τῷ χερσαίῳ κειμένου ἀνεῖλον. καὶ τούτων τὰ λάφυρα τὸν ἱππικὸν ἀγῶνα θεώμενος ἐθριάμβευσεν. μεθ' ὧν καὶ δύο χρυσοῖ λουτῆρες, οἳ ἐν τῇ νήσῳ κατεσκευάσθησαν Σικελίᾳ, δημοσιεύονται, ὁλκὴν χρυσοῦ ἄχρι καὶ εἰς ὀκτακοσίας λιτρῶν ἕκαστον ἄγοντα. Οἱ δὲ Βούλγαροι τὸ δυστυχὲς Τελεσσίου θεασάμενοι τοῦτόν τε στασιάσαντες κτείνουσι, καὶ κύριον αὑτῶν καθιστῶσιν ἕνα τῶν ἐν αὐτοῖς ἀρχόντων τυγχάνοντα, ᾧ Σαβῖνος ὑπῆρχεν ὄνομα· ὃς εὐθὺς τὸ κῦρος δεξάμενος πρὸς βασιλέα διαπρεσβεύεται, εἰρήνην αὐτὸν αἰτούμενος βεβαιότατα. Βουλγάρους δὲ οὐκ ἤρεσκε τὸ πραττόμενον· ἀλύοντες γὰρ ἐν τούτῳ ἰσχυρῶς ἀντέλεγον, οἰόμενοι ὡς Ῥωμαίοις αὐτίκα δουλωθησόμενοι. τούτους δεδιὼς Σαβῖνος φυγὰς πρὸς βασιλέα ᾤχετο. εὐζώνων δὲ ἀποστείλας ἀνδρῶν τινὰς τὰς γυναῖκας αὐτῶν καὶ τοὺς συγγενεῖς κεκρυμμένους εὑρὼν πρὸς Σαβῖνον ἄγει. ἐν τούτοις μεταμεληθέντες οἱ Βούλγαροι καὶ αὐτοὶ πέμπουσι πρὸς βασιλέα τοὺς τὴν εἰρήνην αἰτήσοντας. ὁ δὲ οὐκ ἐδέχετο, ἀλλ' εὐθὺς κατ' αὐτῶν ἐξεστράτευσεν. οἱ δὲ τὰς δυσχωρίας τοῦ περὶ αὐτοὺς ὄρους ἀνέφραττον. καὶ τούτων ὁ κύριος τὰ πιστὰ παρὰ βασιλέως λαβὼν σὺν τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ πρὸς βασιλέα παραγίνεται. αὐτὸς δὲ τούτους δεξάμενος ἅμα Σαβίνῳ συμπαρεδρεύοντι ὠνείδισε τὴν ἀταξίαν καὶ τὸ μῖσος ὃ κατὰ Σαβίνου ἐπεδείξαντο, καὶ εἰρηνεύειν αὐτοῖς συνετίθετο. Ταῦτα διεπράττετο κατὰ τὴν πρώτην ἰνδικτιόνα. ἔτι καὶ υἱὸς τίκτεται τῷ βασιλεῖ, ὃν Νικήταν ὠνόμασεν. ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον στόλος τῶν Σαρακηνῶν ἐξ Ἀφρικῆς ἀπάρας κατὰ τῆς νήσου Σικελίας παραγίνεται· τὸ δὲ ἐν αὐτῇ στρατιωτικὸν γενναίως ἀντιταξάμενον τούτοις, μηδὲν τῆς ἐλπίδος ἠνυκότας ἀπέπεμψε. Κατὰ δὲ τὴν τρίτην ἰνδικτιόνα εἰσέρχεται Κωνσταντῖνος εἰς Βουλγαρίαν τῷ τὸν ἀρχηγὸν αὐτῶν κατασταθέντα ὑπὸ Σαβίνου Οὔμαρον ὄνομα τῆς ἀρχῆς μεταστῆσαι Βουλγάρους, ἀνειπεῖν δ' ἐν αὐτῇ Τόκτον ἄνδρα Βούλγαρον τὸν Βαϊα νοῦ ἀδελφόν. οἱ δὲ Βουλγάρων φυγάδες ἐν ταῖς ὕλαις τοῦ ποταμοῦ τοῦ Ἴστρου ἀπῴχοντο, οὐκ ὀλίγοι δὲ αὐτῶν κατακτείνονται, μεθ' ὧν καὶ ὁ Τόκτος ἅμα τῷ ἀδελφῷ Βαϊανῷ ἀναιρεῖται καὶ ἕτεροι. ἄλλος δέ τις ἄρχων αὐτῶν, ὃν ὀνομάζουσι Καμπαγάνον, ἐν Βάρνῃ [προσφυγεῖν] ὡς ἐδόκει προσρύεσθαι ὑπὸ τῶν ἰδίων δούλων ἀνῃρέθη. τότε δὴ καὶ Βουλγαρίας ὑπὸ Ῥωμαίων πυρίκαυτα ὡς πλεῖστα χωρία γέγονε καὶ διόλωλεν. Ἤδη δὲ ἡ ἀσέβεια τοῦ κρατοῦντος ἐπαρρησιάζετο, καὶ πᾶσα εὐσεβείας ὁδὸς διεβάλλετο καὶ τῶν εὐσεβούντων καὶ θεῷ προσανακειμένων ὁ βίος ἐχλευάζετο καὶ διεσκώπτετο, μάλιστα δὲ τῶν μοναζόντων τὸ ἱερὸν ἐκθέσμως ἐδιώκετο τάγμα. τούτων γὰρ τοὺς τὴν ἑαυτῶν ὁμολογίαν φυλάξαντας καὶ ἐπὶ τοῦ οἰκείου διαμείναντας σχήματος καὶ τῷ ἀνοσίῳ αὐτῶν ἀνθεστηκότας δόγματι ποικίλαις βασάνοις καὶ διαφόροις αἰκίαις παρεδίδοσαν, καὶ ὧν μὲν τὴν γενειάδα ἀφειδῶς ἐνεπίμπρων, ὧν δὲ τῶν ταύτης τριχῶν βίᾳ ἀποσπῶντες ἀφῄρουν. κεφαλὰς δ' ἄλλων gam, qualem tuis ornatam et confirmatam institutis reliquisti. Aspice et vide congregatos filios, qui ex propinquo venerunt, cum reliqui procul tuum ad so reditum exspectent : quos tu, velut orphanos, moli tna mærentes absentia relinquere. Habeat civitas tua loco muneris pretiosissimi tuum beatissimum tabernaculum, quo magis quam imperii amplitudine ornata glorietur et gaudeat. triarcha Methodius, nocturnum psalmorum cantum et mysticum sacrificium cum populo fideli perli- ciens, præclarum e tumulo corpus retexit, quod undeviginti annorum spatio integrum omnino pu- rumque manserat : et in arca ab ipso compositum admonuit, non esse ex imperii et reipubl. digni- A cum constitumat non habentem maculam neque ro- tate, quod venerandus et inter patriarchas illustris Nicephorus, qui pro gloriosæ sinceræque fidei de- fensione a sacra sede depulsus, in longissimo exsilio defunctus erat, negligeretur: sed omni studio curandum esse, ut divinum corpus ipsius in tium, inquit, non evitabimus, si post mortem etiam ipsum in exsilio, tauquam jure damnatum, reli- querimus : præsertim cum non ignorėmus eos qui ex genere erant Joseph, in benedictionis parte posuisse, ut patris ossa post quadringentos fere annos ex Ægypto in Chananitidem exportarent, Quod cum ita sit, nos, qui sumus pietatis flii, diutius privari patiemur Patris illius præsentia, a quo divinis documentis enutriti sumus? llæc quidem B omnium, quas intuetur sol, urbium præstantissima reliquias sanctas desiderat, quas pie conservet et colat. Sponsi sui præsentia fruatur rursum Ecclesia ipsius amantissima, et quo vivo injustissima impera. toris manu spoliata fuit, mortui corpus, annuente quemadmodum hic populus, qui per te securus in vera religione conquiescit, incredibili studio post piscit? Quod si tabernaculum ejus tantum ad se re- latum aspexerit, se illum ipsum recepisse spiran- tem existimabit, et tanquam thesaurum aliquem pretiosissimum recondet et observabit. His precibus el cohortationibus celerrime ac libentissime inclyta ɔnnuit imperatrix : Perspicuum est enim, inquit, boc apud omnes posteros et mihi et liberis meis et sacerdotum manibus sublatum, cum luminibus et frequenti psalmorum cantu in navim ad hoc paratam illatum est. Sed cum fretum trajecisset, et ad urbis littus appropinquasset, Michael juvenis Dei cura imperator, et amplissimis dignitatibus præstantes viri, et patricii, et reliqui cives, leti facesque manibus tenentes, obviam processerunt, et arcam illam pretiosam cum fide ac veneratione humeris suis subeuntes, ad Maguam usque gestarunt ecclesiam, ex qua (j), pontificia dignitate spoliatus, nisque psalinorum cantibus vicissim utentes, et cum omni luminum genere per mediam urbem C ipsum gestantes, in Sanctorum Apostolorum templo collocarunt. Tanta antem erat concurrentis populi virorum et feminarum atque ætatum omnium mul- exitum parabant : adeo ut, quamvis multæ prop- celebritates exstiterint, nulla tamen cum hac con- ferri queat. Nonnulli etiam in via spiritibus immundis vexati, dum ab aliis comprimerentur, miserandas atque maledicas voces emittebant : quorum e numero quidam ab ipso curati sunt. patriarche corpus in celeberrimo Apostolorum: recens constructo manibus ipsius Methodii compo- situm est, tertio Idus Martii (k), quo quidem die in exsilium etiam ejectus fuerat, ut utraque re sit me- morabilis. reliquiæ jacebant, easque cum veneratione et la- crymis complectens, tanquam sanctum ipsum vie ventem sic allocutus est : vir beatissime, qui eis- dem laboribus et ærumnis, quibus sanctus Joannes Chrysostomus, affectus es, sicut eodem religionis studio et dicendi libertate præstabas; quique pariter et sede privatus, et multatus exsilio, et idem triginta trium annorum spatium extorriș tum D vivus tum mortuus transegiŝti: nunc te nobis tui amantissimis restitue, atque hinc discedens, ad propria redi, ut te nunc, ut ipsum olim, populus tni studiosissimus cum gaudio suscipiat. Tibi alie- inconsiderate ab Ecclesia depulit: sed dignas fu- rore suo pœnas dedit, miserandoque exitu imperio simul et vita privatus est, audaciæque suæ debita præmia tulit. Hodie imperatores, Deo propter mo- rum pietatem charissimi, mortuo Ecclesiam red- dunt, quam, ut filii per Evangelium effecti, me- crorum præconum decus, qui digni facti sumus, ut te et terrestrem haberemus civem et cœle- stem apud Deum intercessorem, ad arcam tuam cum desiderio accedimus, eamque cum omni ve- neratione complectentes, has tibi voces effundi- mus : sublimium et arcanorum mysteriorum ins- gam, qualem tuis ornatam et confirmatam institutis reliquisti. Aspice et vide congregatos filios, qui ex propinquo venerunt, cum reliqui procul tuum ad so reditum exspectent : quos tu, velut orphanos, moli tna mærentes absentia relinquere. Habeat civitas tua loco muneris pretiosissimi tuum beatissimum tabernaculum, quo magis quam imperii amplitudine ornata glorietur et gaudeat. triarcha Methodius, nocturnum psalmorum cantum et mysticum sacrificium cum populo fideli perli- ciens, præclarum e tumulo corpus retexit, quod undeviginti annorum spatio integrum omnino pu- rumque manserat : et in arca ab ipso compositum admonuit, non esse ex imperii et reipubl. digni- A cum constitumat non habentem maculam neque ro- tate, quod venerandus et inter patriarchas illustris Nicephorus, qui pro gloriosæ sinceræque fidei de- fensione a sacra sede depulsus, in longissimo exsilio defunctus erat, negligeretur: sed omni studio curandum esse, ut divinum corpus ipsius in tium, inquit, non evitabimus, si post mortem etiam ipsum in exsilio, tauquam jure damnatum, reli- querimus : præsertim cum non ignorėmus eos qui ex genere erant Joseph, in benedictionis parte posuisse, ut patris ossa post quadringentos fere annos ex Ægypto in Chananitidem exportarent, Quod cum ita sit, nos, qui sumus pietatis flii, diutius privari patiemur Patris illius præsentia, a quo divinis documentis enutriti sumus? llæc quidem B omnium, quas intuetur sol, urbium præstantissima reliquias sanctas desiderat, quas pie conservet et colat. Sponsi sui præsentia fruatur rursum Ecclesia ipsius amantissima, et quo vivo injustissima impera. toris manu spoliata fuit, mortui corpus, annuente quemadmodum hic populus, qui per te securus in vera religione conquiescit, incredibili studio post piscit? Quod si tabernaculum ejus tantum ad se re- latum aspexerit, se illum ipsum recepisse spiran- tem existimabit, et tanquam thesaurum aliquem pretiosissimum recondet et observabit. His precibus el cohortationibus celerrime ac libentissime inclyta ɔnnuit imperatrix : Perspicuum est enim, inquit, boc apud omnes posteros et mihi et liberis meis et sacerdotum manibus sublatum, cum luminibus et frequenti psalmorum cantu in navim ad hoc paratam illatum est. Sed cum fretum trajecisset, et ad urbis littus appropinquasset, Michael juvenis Dei cura imperator, et amplissimis dignitatibus præstantes viri, et patricii, et reliqui cives, leti facesque manibus tenentes, obviam processerunt, et arcam illam pretiosam cum fide ac veneratione humeris suis subeuntes, ad Maguam usque gestarunt ecclesiam, ex qua (j), pontificia dignitate spoliatus, nisque psalinorum cantibus vicissim utentes, et cum omni luminum genere per mediam urbem C ipsum gestantes, in Sanctorum Apostolorum templo collocarunt. Tanta antem erat concurrentis populi virorum et feminarum atque ætatum omnium mul- exitum parabant : adeo ut, quamvis multæ prop- celebritates exstiterint, nulla tamen cum hac con- ferri queat. Nonnulli etiam in via spiritibus immundis vexati, dum ab aliis comprimerentur, miserandas atque maledicas voces emittebant : quorum e numero quidam ab ipso curati sunt. patriarche corpus in celeberrimo Apostolorum: recens constructo manibus ipsius Methodii compo- situm est, tertio Idus Martii (k), quo quidem die in exsilium etiam ejectus fuerat, ut utraque re sit me- morabilis. reliquiæ jacebant, easque cum veneratione et la- crymis complectens, tanquam sanctum ipsum vie ventem sic allocutus est : vir beatissime, qui eis- dem laboribus et ærumnis, quibus sanctus Joannes Chrysostomus, affectus es, sicut eodem religionis studio et dicendi libertate præstabas; quique pariter et sede privatus, et multatus exsilio, et idem triginta trium annorum spatium extorriș tum D vivus tum mortuus transegiŝti: nunc te nobis tui amantissimis restitue, atque hinc discedens, ad propria redi, ut te nunc, ut ipsum olim, populus tni studiosissimus cum gaudio suscipiat. Tibi alie- inconsiderate ab Ecclesia depulit: sed dignas fu- rore suo pœnas dedit, miserandoque exitu imperio simul et vita privatus est, audaciæque suæ debita præmia tulit. Hodie imperatores, Deo propter mo- rum pietatem charissimi, mortuo Ecclesiam red- dunt, quam, ut filii per Evangelium effecti, me- crorum præconum decus, qui digni facti sumus, ut te et terrestrem haberemus civem et cœle- stem apud Deum intercessorem, ad arcam tuam cum desiderio accedimus, eamque cum omni ve- neratione complectentes, has tibi voces effundi- mus : sublimium et arcanorum mysteriorum ins- 16. Hæc voce ebili supplicans sacratissimus pa- 15. Tune sacer civitatis antistes, cum sacerdoti- 18. Nos autem, o Patrum sanctissime, o sa- 16. Hæc voce ebili supplicans sacratissimus pa- 15. Tune sacer civitatis antistes, cum sacerdoti- 18. Nos autem, o Patrum sanctissime, o sa-

Ἐγὼ δὲ οὐ τῶν οἰκονομεῖν καὶ ἐθύνειν ταῦτα δεδυνη μένων, τῶν δὲ οἰκονομεῖσθαι καὶ ἄγεσθαι δεδεμένων, μεμοιραμένος· ἐπειδὴ σμικρὸς ἄγαν, καὶ τῶν πάντων, ἐλάχιστος, καὶ τηλικαύτης εὐμοιρίας πάμπαν καί εὐ- κληρίας ἀπολειπόμενος, καὶ διὰ ταῦτα οὐδὲ Ἐκκλησίαν πιστεύεσθαι, ἥτις ἐστὶν ἀποστολικῶς οἶκος Θεοῦ, βε- βουλημένος, τῷ ἀνισχύρῳ καὶ νωθεστέρῳ [νοθεστέρω τῆς φύσεως, καὶ τῷ ἐνδέοντι τῆς τῶν θειοτέρων μετά σεως, ᾗπερ εἰπεῖν ἀναγκαιότερον [ἧς περ εἰπεῖν οἰκει· ότερον]· ὅτι μὴ τὰ ἑαυτοῦ εὖ θέμενος, μηδὲ τῶν ταπει νῶν καὶ χαμαιζήλων ὑπερκύψας, οὐδέ ψυχῶν προστα σίαν καὶ ἐπιμέλειαν εἱλόμην ἂν ἐγχειρίζεσθαι πώποτε • οἷς γὰρ τῆς τῶν οἰκείων σπουδῆς οὐ μεθίστηκε βελ τιώσεως, σχολῇ γ᾽ ἂν οὗτοι τὰ τῶν πέλας εὖ διαθέσθαι ἱκανωθήσονται. Καὶ ἅμα τῆς δωρεᾶς ἐκείνης καὶ χάριτος ἀνάξιον ἑαυτὸν κρίνων καὶ λογιζόμενος, καὶ ὄφελόν γε ὡς οὐ τοῦ μακαρισμοῦ ἐκείνου ἄξιος, μηδὲ τοῦ ἄθλιος εἶναι καὶ ταλανίζεσθαι δίκαιος, μηδὲ τῆς ἀντιθέτου μοί ρας, καὶ τοῦ ὑπεναντίον φρονήματος ἐκείνου τοῦ πονηροῦ καὶ κακούργου δούλου, ὡς διὰ πολλήν ῥᾳθυμίαν τε καὶ ἀκρασίαν τὴν τοῦ δεσπότου υπερτίθεται ἔφοδον, καὶ βαρὺς τοῖς συνδούλοις καὶ δυσφόρητος γίνεται, καὶ κοι νωνεῖ μεθύουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἐπιστὰς οὐ προσδοκώμενος ὁ κύριος καὶ διχῇ διελὼν τοῖς ὑποκριταῖς συναριθμήσεις, μηδὲ τοῦ πιστευθέντος τὸ τάλαντον καὶ ὑπὸ γῆν θεμένου καὶ κατακρύψαντος· καὶ διὰ τοῦτο πικρῶς ἐγκαλούμενου, καὶ οὐ τὸν τόκον μόνον καὶ τὸ πολυπλάσιον εισπραττο μένου, ἀλλὰ ζημιουμένου καὶ τὸ κεφάλαιον, καὶ σκότῳ παραπεμπομένου τῷ ἐξωτέρῳ. Εἶθε μὴ ἐν τούτοις ἁλοὺς, Α α α κεφαλῆς τοῖς καθορῶσι λογισθείην ἐλεγχθείς ποτε και παράδειγμα τοῖς πολλοῖς προτεθείην, καὶ εἰς κίνησεν κατακριθεὶς ὑπὸ τοῦ πάντα εἰδότος καὶ ἐξετάζοντος τὰ ἡμέτερα, καὶ ἀχθεὶς ὑπὸ μάστιγας πράξεων οὐχ ὁσίων δίκας ἱκανῶς εἰσπραχθήσομαι, ἵνα οἱ ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις ὑπόδικοι φωραθέντες τῷ ἀπ᾿ ἐμοῦ πάθει σωφρονί ζοιντο, καὶ τὴν διόρθωσιν ἐπιδέχοιντο. Ἐπεὶ τοίνυν συγχωρήσει τε καὶ παροράσει Θεοῦ ὑπὸ τὸν αὐτοῦ εἰσήχθην ζυγὸν, καὶ ταύτην τὴν ὑπηρεσίαν καὶ διακονίαν οὐκ ἐθελοντής ἀναδέδεγμαι, ὅτι τρόπῳ βιαζόμενος, ο α μοι τὰ πρὸ τοῦδε, καὶ εἰς οἷον κεχω μέχασι καταστάσεως, ὡς πάντες σχεδὸν οἱ ἐνταῦθα ἴσασιν ἐρῶν ἔρχομαι. Αλλῳ μὲν οὖν ἄλλο τι ἐπιτήδευμά τε καὶ τέχνημα, ἢ μικρὸν ἢ μείζον, ὡς ἂν αὐτὸς ἕκαστος τῷ αὐτεξουσίῳ ὁρμώμενος, καὶ τὴν αἵρεσιν τῶν πρα κτέων ἐφ' ἑαυτῷ φέρων προέλοιτο. Ἐπειδὴ γάρ, και θάπερ πολυειδεῖς τῶν ἀνθρώπων αἱ· γνῶμαι, καὶ τὰ διαβούλια, διάφορά τε τὰ ἤθη καὶ ὁ τρόπος παμ- ποίκιλος, οὕτω δὴ καὶ αἱ κατὰ τὸν βίον αἱρέσεις διατέμνονται πολυτρόπως καὶ διασχίζονται, καὶ εἰς B S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. At vero ego non is sum qui isthæc rite moderari dispensareque valeam, sed qui aliorum moderamine atque directione plane indigeam; sum enim admo- dum exiguus, vere omnium infimus, et hac tam præclara sorte tantaque functione penitus indignus, et proinde Ecclesia, quæ domus Dei ab Apostolo de- finitur, homini naturæ usque adeo infirmæ ac imbe- cillis, divinarumque purgationum beneficio majorem in partem adhuc destituto (ne quid aliud gravius dicam) nulla ratione committi debuerat; sed nec ego quoque, cum memetipsum regere apteque com- ponere necdum satis didicerim, neque vilia illa et terrena satis adhuc despexerim, animarum curam gubernationemque suscipere ullatenus debueram, cum illi quoque, qui amplioribus et animi et cor- poris bonis cumulati sunt, administrationis hrjus Anem ægre admodum consequi valeant. At postea- quam semel ad munus hoc, quo semper indignum me judicavi et etiamnum judico, evectus sum, utinam, si illud beatitudinis elogium non omnino promerear, eo saltem calamitatum miserarumque non deveniam, ut perverso obstinatoque animi sensu a rectitudine abstractus, oppositam sortem, est maligni illius servi cladem fortunamque expet riar ( hic enim cum ignavi intemperantiæque plu· rimum indulgens domini adventum negligeret, et gravem præterea intolerabilemque suis sese con- servis exhiberet, et cum ebriosis commercium so- cietatemque haberet, repentino domini sui adventu divisus, eamdemque cum hypocritis partem in sul- C phureo stagno sortitus legitur), aut certe illius, qui phureo stagno sortitus legitur), aut certe ilkus. cum talentum acceptum defodisset, et sub terra oc- culuisset, acerbe graviterque accusatus, non solum jenus, et illud multiplicatum postulatur, verum ipso quoque capitali despoliatus, in tenebras exteriores abjicitur (Matth. xxv). Utinam in horum numero non inveniar, neque in exemplum derisionemque et capitis motionem omnibus intuentibus propositus, ab eoque qui omnia nostra novit et scrutatur re- dargutus et condemnatus, meritas iniquarum actio- num pœnas olim exsolvere compellar, itat ii qui in similes forte noxas lapsuri erant, meo exemplo vi- supplicioque admoniti a scelere se contineant, Lamque corrigant. hoç Quoniam ergo Deo permittente et connivente ju- gum istud subii, præsensque ministerium et famu- latum invite ac tantum non per vim suscepi, qualis mihi annis retro aclis functio vitæque ratio exstite- rit, quemadmodum omnibus propemodum comper- tum est, breviter expediam. Itaque aliis aliud est studium opusque majus vel minus, prout uniuscu- jusque fert libido, et quivis quod profuturum sperat, suopte arbitratu sibi eligit. Quemadmodum enim variæ hominum sunt sententiæ, variaque consilia, diversæ ad hæc consuetudines et mores, ita etiam electiones ritusque vivendi variis modis inter se se- cernuntur, et quodammodo ad infinitatem quamdam • Ex codice Signieriano supplevimus quæ deerant. – D

γε εὐσπλάγχνῳ καὶ εὐμενεῖ ὄμματι ἐπὶ τὴν ἐμὴν ἐπιβλέψαι μετριότητα, κρατῆσαί τε τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς, καὶ ὁδηγῆσαι πρός τε τὸ αὐτοῦ θέλημα καὶ τῶν ἐγχειρισθέν· των πρὸς σωτηρίαν κυβέρνησιν. "Ος καὶ ἀναβάλλεται ἐπὶ τοῖς δυσχερέσι τούτοις καὶ ἀνιῶσιν· ἢ διὰ τὴν ἡμε - τέραν κακίαν καὶ βελτίωσιν ἐπανάγων ἡμᾶς, ἡ πρὸς τὸ ἐκείνων εἰς ἡμᾶς παραγυμνοῦσθαι τὸν κακούργον καὶ δύστροπον, ὡς ἂν μὴ λανθάνῃ πικρία ὕπουλος, ἐν ψυχῇ δολερῶς ἐμφωλεύουσα, ἀλλ᾽ εἰς προυπτον ἐξέλθοι καί ἐμφανὲς τὸ κρυπτόμενον. Εἰ δὲ ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις ὀχυρά, καὶ μεμοχλευμένου βασίλειον, κατὰ τὸν Σολο- μώντειον, ἡμᾶς νενουθέτηκε, δέομαι μὲν καὶ ἄλλων πλειόνων εὐχῶν εἰς βοήθειαν, μάλιστα δὲ πάντων τῆς ὑμῶν ἐν πνεύματι ποθεινοτάτης καὶ ἱερᾶς ἀδελφότητος ἱεραῖς εὐχαῖς καὶ πρὸς Θεὸν μεσιτείαις κεχρήσομαι, ὡς μεγίστην ἡμῖν φερούσαις ὄνησίν τε καὶ ἐπικούρησιν, οἷα Θεῷ πλησιαζούσαις, καὶ πρὸς τὸ ἄνω καὶ νοερόν ἀναφερομέναις θυσιαστήριον, καθαρῶς προσομιλούντων ὑμῶν καὶ ἀκροωμένων, σιγώντων τε καὶ ἐπιβοωμένων, καθάπερ οἱ περὶ Μωυσέα καὶ Σαμουήλ ηκούοντο, καὶ εἴ τις ἄλλος κατ᾿ αὐτοὺς περὶ τῷ πνεύματι. Διὰ τοῦτο συλλαμβάνεσθέ μου τῇ ἀσθενείᾳ, καὶ χεῖρας ὁσίας εἰς ύψος διάρατε. Πεπείσμεθα γὰρ ὑπεῖναι ἀπὸ τῆς παῤῥη- σίας τὴν δύναμιν, ἄνωθεν ἡμῖν τὸν ἔλεον ἕλκοντες, καὶ ἵλεων τὸν Θεὸν ἡμῖν ἐργαζόμενοι, δυναμῶσαι καὶ ἐπιῤῥῶ- σαι τὸ ἀσθενές τε καὶ ἄτονον, καὶ τὸν θώρακα ἠμφιεσμέν τους τῆς πίστεως καὶ τὴν περικεφαλαίαν περιβαλλομέ- τους, στῆκαι γενναίως πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, πρὸς ἃς ἡμῖν ἡ πάλη καθέστηκεν, ἑδραῖόν τε καὶ ἀκατάβλητον τῆς ψυ· χῆς φυλαχθῆναι [διαφυλαχθῆναι] τὸ σύντονον, ἔτι καὶ πρὸς ἀπειλοῦντας καὶ ἀντιτείνοντας, αισίως καὶ δεξιῶς φέρεσθαι, καὶ ὡς τέκνα τούτους τῆς Ἐκκλησίας υἱος παιεῖσθαι, καὶ πρόβατα λογικής [λογικά] τῆς ἐκλεκτῆς τοῦ Χριστοῦ ποίμνης καταρτίζοντες, καὶ τῇ θείᾳ μάνδρα τῆς ᾿Εκκλησίας ἐναυλίζεσθαι παρασκευάζοντες, ἀνάλωτα τοῖς ἀνηλεῶς σπαράσσουσι λύκοις γίνεσθαι τοῖς ὁμος τοῖς καὶ συμπνοίας σημάντροις ἐσφραγισμένους, ανεπι βουλεύτους καὶ ἀτρώτους ἐπάρχοντας [διαμένοντας], ἵνα τῇ πάντων ἡμῶν κεφαλῇ Χριστῷ τῷ ἀρχιποίμενε ὑποτάσσοιντο καὶ εὐήνιον αὐτῷ τὸν αὐχένα ύπογές καθαρθῆναι δὲ ἡμᾶς καὶ λαμπρυνθῆναι, καὶ γενέσθαι τέλεια τελείου φωτός γεννήματα, ὥστε δύνασθαι καὶ άλλοις μεταδιδόναι λαμπρότητος καὶ καθάρσεως, δοθῆναι δὲ ἡμῖν λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος εἰς τὸ πληροῦν τοὺς ἀκροωμένους πνεύματος, καὶ κηρύσσειν αόκνως καὶ συντονωτάτως τῶν καθ᾿ ἡμᾶς μυστηρίων τὴν δύναμιν, χάριτι τοῦ τρανοῦντος γλῶσσαν μογγιλάλον [μογελάλων], καὶ πόδας ὀρθοῦν δυναμένου χωλεύοντας, καὶ τρέχειν ν) EPISTOLA AD LEONEM II PAPAM. A perinisit, hoc est Dei? Ejus proinde virtutem auai- prits. B liumque jugiter invoco, eumdemque, ut benevolo misericordiqne oculo ad meam tenuitatem respicit, dextraque manu me fulciat, et ad suam voluntatem salutaremque subditorum gubernationem semper dirigat, etiam atque etiam rogo. Qui quidem si in præsentibus difficultatibus ac molestiis opem suam obscurius declarat, id propter nostram accidit ma- litiam quo nimirum hac nos ratione ad vitæ emen dationem alliciat; vel ideo sane, quo illorum in nos malignitatem ac perversitatem palam faciat, ne subdolorum virulentia callide in animo occultata, maneat incognita, sed quodcunque occultum abdi · tumque in illorum animis delitescit, id totum in lu- cem proferatur. Quia ergo frater a fratre adjutus, est veluti ci- vitas munita, palatiumque repagulis obfirmatum, quemadmodum Salomon alicubi testatur (Prov. xvIII), piurimum quidem orationis imploro, sicut plurium quoque præsidii indigeo: at omnium vero maxime sanctas sanctæ et in spiritu desideratissimæ frater- nitatis vestræ preces et ad Deum intercessiones in praesentia exopto, easdemque summopere desidero ; cum enim tuæ preces haud secus atque Moysis et Samuelis, aut si quispiam alius unquam his similis exstitit, ob sui puritatem maxime Deo appropin- quent, rectaque ad cœleste illud et spirituale altare ferantur, non dubitamus quin maximam illæ nobis opem utilitatemque allaturae sint. Opem proinde meæ ferte infirmitati, sanctasque vestras manus in C altum sustollite. Confidimus enim efficaciam vestræ fiduciæ non defuturam, sed Dei misericordiam he- nignitatemque, per hanc provocatam, repente nolis adfuturam, nostramque infirmitatem, ac debilitate: confirmaturam corroboraturamque, quo fidei loricata induti, et spei galea circumtecti (Ephes. vi ; Thess. I intrepide potestatibus, principibus, et tenebra rum sæculi hujus potentatibus, spiritui quoque ma- litie, quibuscum perpetua nobis lucta intercedit, obsistamus, et stabilem inconcussamque animi con- stantiam retineamus; rebelles præterea hucusque adversantes, dextre decenterque Christo lucrifacia- mus, et veluti adoptionis filios sanctæ Dei Ecclesi..: restituamus, oves ad haec rationalis electique gregis Christo perficiamus, et in sacras Ecclesiæ caula:, ne a lupis immaniter dilacerare solitis capiantur, inducamus, quo omnes tandem consensionis con- cordieque signaculis muniti, nullis deinceps insidii, nullis discerpantur morsibus, sed Christo omniu:: nostrum capiti subjiciantur, eidemque prona et obe- dientia colla submittant. D Orate, obsecro, instanterque rogate, ut idem ipse nos illuminare ac emundare dignetur, quo fìlți perfecta lucis effecti, alios quoque illuminare et emundare valeamus; sermonem nihilominus in aper- tione oris subministret, quo auditores nostros spiritu adimpleamus, et mysteriorum nostrorum virtutem impigre magnaque cum conteslie ne depredicemus illius semper gratia sebuisi, qui I albu-

Καὶ οἱ τὸ νέον τῶν Ῥωμαίων ὄνομα πληρωσάμενοι, ο τε δὴ ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ θεμελίου ᾠκοδομημένοι τῆς πίστεως, φαμὲν δὴ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν πανσόφων τεχνιτευμάτων, τεθέντος ἀκρογωνιαίου λίθου τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστοῦ καὶ Θεοῦ, κατ' οὐδὲν ἐν πίστει τα δεύτερα τῶν πρεσβυτέρων απο· φερόμεθα. Ἐν γὰρ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι τὸ προαριθμούμενον, καθάπερ οὐκ ἔστιν Ἰουδαῖος, οὐχ Ελλην, οὐ βάρβαρος [οὐ Σκύθης], οὐ δοῦλος, οὐκ ἐλεύ θερος, ἀλλὰ πάντες ἐν Χριστῷ ἐν ἐσμεν. Τοιγάρτοι και ἐν ἡμῖν ὁ θεῖος Παῦλος κομπαζέτω καὶ αὐχείτω μέγα, καὶ σεμνυνέσθω συνάπτων τοῖς παλαιοῖς τὰ νέα, και συγ κρίνων ἔκ τε δόγμασι καὶ κηρύγμασιν. Οὗ καὶ ἡμεῖς ταῖς διδασκαλίαις καὶ ὑποθήκαις ἑπόμενοι ἐφ᾽ αἷς ἐῤῥιζώμεθα κραταιούμενοι τῇ ὁμολογίᾳ τῆς πίστεως ἡμῶν, ἐν ᾗ ἑστήκαμεν καὶ καυχώμεθα, καὶ τὰς ἡμε- τέρας υπολήψεις, αἱ τινές ποτέ εἰσι περὶ τὴν οὕτως εὐκλεᾶ καὶ ἀμώμητον ἡμῖν θρησκείαν ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ διαπρυσίως κηρύσσομεν, μεθ᾿ ἧς τῷ Θεῷ λατρεύομεν, καὶ ἦν ἀναπνεῖν διαπαντός, ἡ τὸν ἀέρα, ἀκλινῶς ἔχομεν· ᾗ καὶ συναπέρχεσθαι τῆς ἐνθένδε ζωῆς κατισχυριζόμεθα, τῇ ἄνωθεν χάριτι δυναμούμενοι καὶ φρουρούμενοι, ὡς οὐκ ἔστιν ἄλλην ὁδεῦσαι ἡ ἐπιβῆναι ἢ τὰ τῆς παρούσης ζωῆς εὖ θέσθαι ἢ τῶν ἐν τῇ μελλούσῃ ἀποκειμένων τοῖς ἀξίας ἀγαθῶν ἐπιτεύξασθαι. Β Ομολογώ τοίνυν πιστεύειν εἰς ἕνα Θεόν Πατέρα παν τοκράτορα, τὸν πάντων ποιητὴν καὶ δεσπότην καὶ κύ- ρεν· καὶ εἰς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν ἀληθινὸν Θεόν, τὸν προαιών τον Αύγου, τὸν ἀνάρχως καὶ ἀφράστως ἐξ αὐτοῦ γεν νηθέντα, ἁλήπτως καὶ ἀπερινοήτως πάσῃ νοητῇ καὶ αἰσθητῇ κτίσει καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τὸ ζωαρχικὸν καὶ πανάγιον Τριάδα ὁμοούσιν, ὑπερούσιον, ἀόρατον, ἀκατάληπτον, ἀχώριστον, ἀναλλοίωτον, ἁπλῆν καὶ ἀμερῆ καὶ ἀσύνθετον, ἀδιάστατον, ἀἴδιον, ἀσώμα. τον, ἄπ ιον, ἄποσον, ὁμότιμον, ὁμόδοξον καὶ ὁμόθεον η ἀναφῆ τε καὶ ἀψηλάφητον, καὶ ἀσχημάτιστον, ἀπειρά γαθον, φῶς ἀειλαμπές, τρελαμπές, ὑπέρφωτον, ἀεὶ ὡσαύτως καὶ κατὰ τὰ αὐτὰ ἔχουσαν· πάντων ἐπου πτικὴν καὶ τελειωτικὴν δύναμιν, πᾶσι τοῖς λογικοῖς τε καὶ νοεροῖς, νοερῶς καὶ ἀμερῶς τῇ προνοίᾳ [προχύσει] τοῦ θείου φωτὸς ἐπιλάμπουσαν ἀναλόγως ταῖς τῶν φωτιζομένων παραδοχαῖς, καὶ πρὸς τὸ εἶναι καὶ εὖ εἶναι] διατηροῦσαν ἐν ὑφεστῶσι πράγμασι καὶ οὐ ψε- λοῖς ὀνόμασι γνωριζομένην, μια θεότητι, καὶ ἐξουσίᾳ, καὶ βασιλείᾳ δοξαζομίνην, καὶ προσκυνουμένην ὑπὸ πάν στις ερωμένης καὶ ἀοράτου κτίσεως. EPISTOLA AD LEONEM III PAPAM. [Hard. forte, *] A et alia, sed una eademque cœli terræque Ecclesia; quare nec immerito unam ubique eamque indivul- sam per fidei concordiam societatem obtinenius ; neque enim in Judæa tantum notus est Deus, sed omni in loco, quocunque mens sensusve attingere potest. G Unde et nos quoque, qui novæ Romæ nomen sortiti sumus, tanquam super uno eodemque fidei fundamento, apostolorum nimirum et prophetarum, sapientissimorum utique architectorum, Christo in- terim et Deo, omnium nostrum Salvatore pro an- gulari lapide et fundamento substrato, vedificati, quod quidem ad fidei integritatem attinet, veteribus Romanis nequaquam cedimus. Nam in sanctis Dei Ecclesiis non est prioris aut posterioris ratio, sicut neque Judei quoque et Græci, servi et liberi, et barbari et Scythæ, sed omnes unum in Christo su- mus (Coloss. 11). Quapropter et de nobis quoque divns Paulus glorietur, magnificeque sentiat, et nova antiquis conjungens, dogmaque dogmati, et prædi- cationem prædicationi committens, ex æquo de utrisque gestiat. Siquidem nos æque ac illi, illius doctrinam et institutionem assecuti sumus, in illis- que consistimus radicati, et in fidei nostræ confes- sione confirmati : in qua etiam stamus et gloriamur nostramque quam de religione usque adeo gloriosa et inculpata habemus sententiam aperta revelataque facie predicamus ; in qua et Deo quoque servimus, et dum spirabimus indefense perseverare, cœlesti gratia corroborati constabilitique, ex hae vita disce- dere peroptamus; nec enim alia est via, ut prasen- tem hanc vitam recte sancteque instituamus, bona- que quæ dignis in futuro sæculo reposita sunt, certo consequamur. Fateor proinde me credere in unum Deum Patrem omnipotentem, omnium factorem, omnium herum et dominum; et in Filium ejus unigenitum Dominum nostrum Jesum Christum, verum Deum, Verbum æternum, ab æterno ineffabiliter, incomprehensibi- liter, modoque quem nulla, neque spiritalis, neque sensibilis creatura assequi potest, ex Patre natum; et in Spiritum sanctum vivificum ac sanctissimum. Credo in homousiam Trinitatem, supersubstantia- lem, inaspectabilem, incomprehensibilem, imparti bilem, inalterabilem, æternam, indivisam, simplicem, omnis partis, omnnis compositionis, omnnis corporis, omnis quantitatis et qualitatis expertem, codem honore, eadem gloria, eadem deitate pollenteni, nalli neque tactui, neque contactui obviam, omnis figuræ exsortem, infinite bonam, lumen defectionis nesciam, trilucem, supersplendidam, semper pari similique modo affectam, virtutem omnia intuentem, omniaque perfcientem, omnibus cum ratione, tem intellectu quoque preditis spiritualiter indivulseque, et proinde per divinæ lucis radium præsentem, illu- minata et existentia omnia, tam in esse quam in bene esse convenienter, prout cujusque natura fert, conservantem; in rebus subsistentibus, et non in solis nudisque nominibus cognitam; una divinitate,

Α τυχίου [Εὐτυχίος] και Διοσκόρου σύγχυσις τε καὶ συνουσίωσις· ἐντεῦθεν τὴν αὐτὸν κτιστὸν καὶ ἄκτιστον ὁμολογοῦμεν, προσιώνιόν τε καὶ ὑπέρχρονον, οὐράνιον τε καὶ ἐπίγειον, περίγραπτόν τε καὶ ἀπερίγραπτον, παθητόν τε καὶ ἀπαθῆ, ἀμήτορα καὶ ἀπάτορα, τὸ μὲν διὰ τὴν ἄῤῥητον, καὶ ἄναρχον, καὶ προαιώνιον ἐκ Πατρός γέννησιν, τὸ δὲ διὰ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς κρυφίαν τε καὶ ἀπερινόητον ἔνωσιν, καὶ δύο αὐτοῦ τὰς γεννήσεις κηρύσσομεν, ακαταλήπτους, καὶ ὑπὲρ λόγου τυγχανού σας ὁ γὰρ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων μονογενής Υἱός, ὁ ὧν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν ὁ ἐν οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς προαιώνιος ἐξ αὐτοῦ ἐκλάμψας, ἐπὶ συν τελείᾳ τῶν αἰώνων ἑαυτὸν κεκένωκε, καὶ τὴν τοῦ δού λου μορφὴν ἀνέλαβεν, ὁ ἐστι τὴν ἡμετέραν οὐσίαν. Ἡ ἐν Χριστῷ οὖν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσις, ἄλλο μὲν πρὸς ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ, συνάγει· οἷον δὴ τὸ ἀόρατον καὶ ὁρώμενον, παθητὸν καὶ ἀκήρατον, οὐκ ἄλλον δὲ καὶ ἄλλον, μὴ γένοιτο. Θεὸν τὸν αὐτὸν τέλειον ἀληθῆς καὶ ἄνθρωπον τέλειον ὁμολογοῦμεν τὸ διάφορον τῶν φύσεων προσνέμοντες, ἵνα καὶ τὸν αὐτὸν γινώσκοντες, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν, οὐκ εἰς δυάδα υἱῶν μερίζοντες, διὰ τὸ ἑτεροῖον τῶν συνδραμουσῶν ἐπὶ τῇ καθ᾽ ὑπό στασιν ἑνώσει φύσεων, ἵνα ἐξωσθῆ τῆς θείας αὐλῆς ὁ παράφρων Νεστόριος, πάντα δὲ τὰ τῆς θεανδρικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας ἐπιτελέσαντα. Ως γὰρ Θεὸς ἐνήργει τὰ θεῖα, δι' αὐτῶν τὰς θεοσημείας καὶ τὰ θαύματα ἐργαζόμενος, ὡς ἄνθρωπος δέ, ὁ αὐτὸς τὰ πάθη καὶ τὰς ὕβρεις σκου σίως κατεδί ατο. Διὰ τοῦτο μετὰ τῶν δύο φύσεων άκος λούθως καὶ ἀναγκαίως, ισαρίθμους καὶ τὰς φυσικὰς αὐτοῦ ἐνεργείας δοξάζω, ως δηλωτικὰς καὶ συστατικὰς αὐτῶν τῶν οὐσιῶν ἤγουν φύσεων, κατὰ τὰς θεοσεβεῖς καὶ θεοπρεπεῖς τῶν θεοσόφων ἡμῶν πατέρων παραδόσεις. Ωσαύτως καὶ δύο θελήσεις ήγουν θελήματα φυσικά τοῦ αὐτοῦ ἑνὸς Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πρεσβεύω. θελητικὸν γὰρ αὐτὸν γινώσκω καθ᾿ ἑτέραν τῶν φύσεων, ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ὑπάρχει καὶ νοεῖται· ὥσπερ ἐνεργοῦντα οὕτω καὶ θέλοντα· ἐπὶ τὸ πάθος δὲ τὸ σωτή - ριον ἑκουσίως ἐλθόντα. Πιστεύω αὐτὸν σταυρωθῆναι οὐκ ἐν ᾗ διαλάμπει σὺν τῷ Πατρὶ οὐσίᾳ· εἰ καὶ τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταυρώ σθαι λέγεται γέγραπται] τῷ λόγῳ τῆς ἀντιδόσεως· ἀλλὰ τῇ καθ' ἡμᾶς γερά γεηρά φύσει, καθ᾽ ἦν τὸ χο κὸν ἡμῶν ἀνέλαβε φύραμα, καὶ κατάρα ὑπὲρ ἡμῶν γέγονεν, ἵνα τῆς παρ' ἑαυτῷ εὐλογίας κοινωνοὺς ἡμᾶς ἀναδείξῃ, καὶ τὸν τῶν κακούργων κατὰ τὴν σάρκα ηνέσχετο υπου μεῖναι θάνατον, ἵνα τὸ τοῦ θανάτου κέντρον. τὴν ἁμαρ τίαν κατακρίνῃ ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, καὶ καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον. Ταφῇ δὲ παραδοθέν αὐτοῦ τὸ σῶμα ἄφθαρτον διατηρή σαντα μηδαμῶς τῆς ἀποῤῥήτου καὶ ἀνεκφράστου διαι ρεθὲν ἑνώσεως· εἰ καὶ τῆς λογικῆς αὐτοῦ καὶ νοερᾶς ψυχῆς ἐχωρίσθη ἐν τῷ τριημέρῳ διαστήματι μεθ᾿ ἧς αὐτὸς καὶ εἰς ᾅδου καταβέβηκε, καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ Α τυχίου [Εὐτυχίος] και Διοσκόρου σύγχυσις τε καὶ συνουσίωσις· ἐντεῦθεν τὴν αὐτὸν κτιστὸν καὶ ἄκτιστον ὁμολογοῦμεν, προσιώνιόν τε καὶ ὑπέρχρονον, οὐράνιον τε καὶ ἐπίγειον, περίγραπτόν τε καὶ ἀπερίγραπτον, παθητόν τε καὶ ἀπαθῆ, ἀμήτορα καὶ ἀπάτορα, τὸ μὲν διὰ τὴν ἄῤῥητον, καὶ ἄναρχον, καὶ προαιώνιον ἐκ Πατρός γέννησιν, τὸ δὲ διὰ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς κρυφίαν τε καὶ ἀπερινόητον ἔνωσιν, καὶ δύο αὐτοῦ τὰς γεννήσεις κηρύσσομεν, ακαταλήπτους, καὶ ὑπὲρ λόγου τυγχανού σας ὁ γὰρ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων μονογενής Υἱός, ὁ ὧν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν ὁ ἐν οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς προαιώνιος ἐξ αὐτοῦ ἐκλάμψας, ἐπὶ συν τελείᾳ τῶν αἰώνων ἑαυτὸν κεκένωκε, καὶ τὴν τοῦ δού λου μορφὴν ἀνέλαβεν, ὁ ἐστι τὴν ἡμετέραν οὐσίαν. Ἡ ἐν Χριστῷ οὖν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσις, ἄλλο μὲν πρὸς ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ, συνάγει· οἷον δὴ τὸ ἀόρατον καὶ ὁρώμενον, παθητὸν καὶ ἀκήρατον, οὐκ ἄλλον δὲ καὶ ἄλλον, μὴ γένοιτο. Θεὸν τὸν αὐτὸν τέλειον ἀληθῆς καὶ ἄνθρωπον τέλειον ὁμολογοῦμεν τὸ διάφορον τῶν φύσεων προσνέμοντες, ἵνα καὶ τὸν αὐτὸν γινώσκοντες, καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν, οὐκ εἰς δυάδα υἱῶν μερίζοντες, διὰ τὸ ἑτεροῖον τῶν συνδραμουσῶν ἐπὶ τῇ καθ᾽ ὑπό στασιν ἑνώσει φύσεων, ἵνα ἐξωσθῆ τῆς θείας αὐλῆς ὁ παράφρων Νεστόριος, πάντα δὲ τὰ τῆς θεανδρικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας ἐπιτελέσαντα. Ως γὰρ Θεὸς ἐνήργει τὰ θεῖα, δι' αὐτῶν τὰς θεοσημείας καὶ τὰ θαύματα ἐργαζόμενος, ὡς ἄνθρωπος δέ, ὁ αὐτὸς τὰ πάθη καὶ τὰς ὕβρεις σκου σίως κατεδί ατο. Διὰ τοῦτο μετὰ τῶν δύο φύσεων άκος λούθως καὶ ἀναγκαίως, ισαρίθμους καὶ τὰς φυσικὰς αὐτοῦ ἐνεργείας δοξάζω, ως δηλωτικὰς καὶ συστατικὰς αὐτῶν τῶν οὐσιῶν ἤγουν φύσεων, κατὰ τὰς θεοσεβεῖς καὶ θεοπρεπεῖς τῶν θεοσόφων ἡμῶν πατέρων παραδόσεις. Ωσαύτως καὶ δύο θελήσεις ήγουν θελήματα φυσικά τοῦ αὐτοῦ ἑνὸς Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πρεσ- βεύω. θελητικὸν γὰρ αὐτὸν γινώσκω καθ᾿ ἑτέραν τῶν φύσεων, ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ὑπάρχει καὶ νοεῖται· ὥσπερ ἐνεργοῦντα οὕτω καὶ θέλοντα· ἐπὶ τὸ πάθος δὲ τὸ σωτή - ριον ἑκουσίως ἐλθόντα. Πιστεύω αὐτὸν σταυρωθῆναι οὐκ ἐν ᾗ διαλάμπει σὺν τῷ Πατρὶ οὐσίᾳ· εἰ καὶ τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταυρώ σθαι λέγεται γέγραπται] τῷ λόγῳ τῆς ἀντιδόσεως· ἀλλὰ τῇ καθ' ἡμᾶς γερά γεηρά φύσει, καθ᾽ ἦν τὸ χο κὸν ἡμῶν ἀνέλαβε φύραμα, καὶ κατάρα ὑπὲρ ἡμῶν γέγονεν, ἵνα τῆς παρ' ἑαυτῷ εὐλογίας κοινωνοὺς ἡμᾶς ἀναδείξῃ, καὶ τὸν τῶν κακούργων κατὰ τὴν σάρκα ηνέσχετο υπου μεῖναι θάνατον, ἵνα τὸ τοῦ θανάτου κέντρον. τὴν ἁμαρ τίαν κατακρίνῃ ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, καὶ καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον. Ταφῇ δὲ παραδοθέν αὐτοῦ τὸ σῶμα ἄφθαρτον διατηρή σαντα μηδαμῶς τῆς ἀποῤῥήτου καὶ ἀνεκφράστου διαι ρεθὲν ἑνώσεως· εἰ καὶ τῆς λογικῆς αὐτοῦ καὶ νοερᾶς ψυχῆς ἐχωρίσθη ἐν τῷ τριημέρῳ διαστήματι μεθ᾿ ἧς αὐτὸς καὶ εἰς ᾅδου καταβέβηκε, καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ monstrosam impostoris Eutychetis, et Dioscori con- fusionem concretionemve procul hinc ablegamus), ſit ut unum eumdemque confiteamur creatum et in- creatum, æternum et temporaneum, cœlestem et terrenum, circumscriptum et incircumscriptum, pa- tibilem et impatibilem, sine matre et sine patre : al- Lerum quidem propter ineffabilem, æternam, et omne sæculum antecedentem ex Patre nativitatem, alte- rum vero propter arcanam incomprehensibilemque cum nostra natura unionem; duas enim ipsius nati- vita:es, omnem sensum omnemque intellectum exce- dentes agnoscimus: unigenitus enim Filius,cum in forma Dei ac in sinu, hoc est, usia Patris esset, et ab æterno ex ipso eluceret, sub sæculorum finem se- metipsum exinanivit, servilemque formam, hoc est, nostram substantiam suscepit. Unio itaque in Christo secundum hypostasin alind ad aliud adjungit, puta visibile ad invisibile, pati- bile ad impatibile, ceteraque ex quibus Salvator constituitur, non tamen alium et alium constituit, absit. Unum namque eumdemque Deum perfectum et hominem itidem perfectum confitemur. Nam etsi naturarum differentiam Christo tribuimus, unum tamen eumdemque etiam post incarnationem agnoscimus, et quo stolidus Nestorius a divinis se- plis facessat, propter naturarum ad hyposlaticamn unionem coeuntium diversitatem, non duos filios, aut dualitatem filiorum inducimus, omnes autem Christi actiones, quæ utique theandricæ, hoc est, Dei simul et hominis, erant, uni tribuimus. Nam ut Deus erat, edebat opera divina, signa nimirum et miracula ut autem homo idem ipse sponte subi- bat passiones, sustinebatque probra et contumelias. Unde cum duabus naturis consentanee, imo neces- sario, juxta pias divinasque divinorum patrum no- strorum traditiones, duas quoque naturales opera- tiones illius glorifico, ipsarum quodammodo natura- rum et substantiarum indices atque constitutrices. Pari modo et duas quoque naturales unius ejusdem- que Dei et Domini nostri Jesu Christi voluntates veneror. Nam juxta utramque naturam, ex quibus et in quibus existit et intelligitur, voluntatis facul- tatem ei tribuimus: ut enim operatur salutarique passioni ultro sese exponit, ita et vult quoque. Credo rursum illum ipsum crucifixum esse, non quidem in ea natura in qua cum Patre lucet et re- gnat (etsi gloriæ Dominus propter idiomatum com- municationem crucifixus dicatur), sed in natura, hoc est, terrena, secundum quam terrestrem no- stram massam suscepit, et factus est maledictum propter peccata nostra, quo suæ nos benedictionis faceret esse participes et carnis mortem ab impro- bis illatam patienter sustinuit, quo mortis stimu- lum, id est peccatum in carne sua condemnaret, et destrueret eum qui mortis habebat imperium, hoc est diabolum. Credo corpus suum sepulturæ contra- ditum, incorruptum conservasse, nullo quidem mo- do ab arcana illa inexplicabilique unione divulsum, etsi illud tridui illo intervallo anima fuerit spoliatum; monstrosam impostoris Eutychetis, et Dioscori con- fusionem concretionemve procul hinc ablegamus), ſit ut unum eumdemque confiteamur creatum et in- creatum, æternum et temporaneum, cœlestem et terrenum, circumscriptum et incircumscriptum, pa- tibilem et impatibilem, sine matre et sine patre : al- Lerum quidem propter ineffabilem, æternam, et omne sæculum antecedentem ex Patre nativitatem, alte- rum vero propter arcanam incomprehensibilemque cum nostra natura unionem; duas enim ipsius nati- vita:es, omnem sensum omnemque intellectum exce- dentes agnoscimus: unigenitus enim Filius,cum in forma Dei ac in sinu, hoc est, usia Patris esset, et ab æterno ex ipso eluceret, sub sæculorum finem se- metipsum exinanivit, servilemque formam, hoc est, nostram substantiam suscepit. Unio itaque in Christo secundum hypostasin alind ad aliud adjungit, puta visibile ad invisibile, pati- bile ad impatibile, ceteraque ex quibus Salvator constituitur, non tamen alium et alium constituit, absit. Unum namque eumdemque Deum perfectum et hominem itidem perfectum confitemur. Nam etsi naturarum differentiam Christo tribuimus, unum tamen eumdemque etiam post incarnationem agnoscimus, et quo stolidus Nestorius a divinis se- plis facessat, propter naturarum ad hyposlaticamn unionem coeuntium diversitatem, non duos filios, aut dualitatem filiorum inducimus, omnes autem Christi actiones, quæ utique theandricæ, hoc est, Dei simul et hominis, erant, uni tribuimus. Nam ut Deus erat, edebat opera divina, signa nimirum et miracula ut autem homo idem ipse sponte subi- bat passiones, sustinebatque probra et contumelias. Unde cum duabus naturis consentanee, imo neces- sario, juxta pias divinasque divinorum patrum no- strorum traditiones, duas quoque naturales opera- tiones illius glorifico, ipsarum quodammodo natura- rum et substantiarum indices atque constitutrices. Pari modo et duas quoque naturales unius ejusdem- que Dei et Domini nostri Jesu Christi voluntates veneror. Nam juxta utramque naturam, ex quibus et in quibus existit et intelligitur, voluntatis facul- tatem ei tribuimus: ut enim operatur salutarique passioni ultro sese exponit, ita et vult quoque. Credo rursum illum ipsum crucifixum esse, non quidem in ea natura in qua cum Patre lucet et re- gnat (etsi gloriæ Dominus propter idiomatum com- municationem crucifixus dicatur), sed in natura, hoc est, terrena, secundum quam terrestrem no- stram massam suscepit, et factus est maledictum propter peccata nostra, quo suæ nos benedictionis faceret esse participes et carnis mortem ab impro- bis illatam patienter sustinuit, quo mortis stimu- lum, id est peccatum in carne sua condemnaret, et destrueret eum qui mortis habebat imperium, hoc est diabolum. Credo corpus suum sepulturæ contra- ditum, incorruptum conservasse, nullo quidem mo- do ab arcana illa inexplicabilique unione divulsum, etsi illud tridui illo intervallo anima fuerit spoliatum;

πόλιν συγκροτηθεῖσαν ἁγίαν πέμπτην σύνοδον τῶν ρ έ ἁγίων Πατέρων ἡμῶν, ἥτις τὰ Θεοδώρου καὶ Νεστορίου, πρὸς δὲ καὶ Ωριγένους, Διδύμου τι καὶ Εὐαγρίου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτοὺς κακοδόξων ἀσεβῶ δόγματα, τέως μὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς κρυπτόμενα, τηνικαῦτα δὲ πικρῶς ἀναφυέντα καὶ ἀναβλαστήσαντα ἐξέτεμε· δι' ὧν γὰρ αὐτοὶ ἑληρώδουν μυθολογημάτων, Ἰουδαϊκῇ τε καὶ Ελληνικῇ μάλλον, ή Χριστιανικῇ δόξῃ ἐπηκολούθη σαν ᾿Εξῆς τὴν ἔκτην τῶν ρον ἱερῶν ἀνδρῶν οἰκουμενικὴν σύνολον καὶ αὐτὴν κατὰ τοῦτο τὸ βασίλειον ἄστυ συνηγμένην, καὶ τῶν κατὰ Χριστὸν φύσεων τάς τε ιδιό τητας καὶ φυσικὰς· ἐνεργείας καὶ θελήσεις κηρύξασαν, ἀναθεματίσασαν δὲ Θεόδωρον τὸν τῆς Φαρὰν ἐπίσκοπον, καὶ Ονώριον, Κῦρον τε καί Σέργιον, Πύρρον, Παῦλον καὶ Πέτρον, τοὺς συγχωρήσει Θεοῦ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν ἐν τῇ ἱερωσύνῃ εἰσφθαρέντας· ἔτι καὶ Μακάριον τὸν ᾿Αντιοχείας ονομασθέντα πρόεδρον, καὶ Στέφανον τὸν τούτου μαθητήν· πρὸς δὲ καὶ Πολυχρόνιον, τὸν τηπιόφρονα γέροντα· οἱ ἐν θέλημα, καὶ μίαν ἐνέργειαν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἐδόξαζου. Ἐπὶ ταύτης δὲ πάλιν καὶ μετὰ ταῦτα τὴν ἐν Νικαία τὸ δεύτερον συνελθοῦσαν τῶν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς χρόνοις βν Πατέρων ἑβδόμην καὶ ἱερὰν σύνοδον, ἥτις πάσας τὰς προλαβούσας ἁγίας συνόδους ἐπεσφράγισε, καὶ τὰ τούτων δόγματα, τῶν σεπτῶν καὶ ἱερῶν εἰκόνων τήν ἀρχῆθεν παραδεδομένην τῇ Ἐκκλησίᾳ προσκύνησιν ἀνεδέξατο, ὁρίσασα παραπλησίως αὐτὰς τῷ τύπῳ τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ προσκυνεῖσθαι. Ἀπεβάλομεν τῆς Ἐκκλησίας τοὺς ἐφ᾽ ὕβρει καὶ καταστροφῇ τούτων και νολογήσαντας, καὶ τῶν Χριστιανῶν κατηγορήσαντας, ὅτι ὡς θεοῖς αὐτοῖς προσεκύνησαν· τουτέστι Θεοδόσιον, Βασίλειον, Σισίννιον, τοὺς παροράσει Θεοῦ ἱερατικών θρόνων άρξαντας. καὶ ταύτας τὰς εἰρημένας ἁγίας οικουμενικές συνότους αποδέχομαι, καὶ πάντων τῶν ἐκκρίτων καὶ μακα ρίων Πατέρων τά τε δόγματα καὶ πονήματα ἀσπάζομαι, ὡς διδασκαλίαν ἀνεπίληπτον καὶ σωτηρίας θεμέλιον, καὶ οὓς ἡ καθολική Εκκλησία προσίεται ἀποδέχομαι, καὶ οὺς ἀποτρέπεται ἀποστρέφομαι. Αποβάλλομαι δὲ καὶ παν τελῶς ἀποτρέπομαι τοὺς ἀπὸ Σίμωνος τοῦ Μάγου, καὶ μέχρι τοῦ δεῦρο τῆς εὐσεβείας παντάπασιν ἀποπε- πτωκότας, καὶ δόξαις πονηρῶν δογμάτων και φθοραποιῶν ἐμφυρέντας, καὶ τὴν τῶν ἁγίων παράδοσιν άθετήσαντας, καὶ τὸν πικρὸν τῶν ζιζανίων σπόρον συναναμίξαι τῇ τῆς ὀρθοδοξίας αρούρα τολμήσαντας αυτούς τα αναθεματίζω, καὶ πάντας τοὺς ἑπομένους αὐτοῖς, καὶ ὡς λύμην τῆς κατὰ Χριστὸν Ἐκκλησίας διαπτύω καὶ τῷ ἀναθέματι καθυποβάλλω. Ἡμεῖς μὲν οὖν τὸ ἡμέτ τερον φρόνημα τοῖς μακαριωτάτοις ὑμῖν καὶ Θεοδιδά κτοῖς κατὰ ταῦτα δεδηλωμένων προσπεφωνήκαμεν τῷ ἄνωθεν κεκρατηκέτι ἐκκλησιαστικῷ θεσμῷ ἑπόμενοι, οἷόν τινι ἐμψύχω κήρυκι, τῷ δὲ ἡμῶν προσχρησάμενοι τῷ γράμματι, τῆς ἐν Χριστῷ ἀγάπης καὶ πρὸς ἀλλή λους συμπνοίας καὶ ὁμονοίας τὰς ἐγγύας ἐπαγομένω. Ἡ δὲ ὑμετέρα ποθεινοτέρα ἐν Κυρίῳ ἀδελφότης ἀμεί πόλιν συγκροτηθεῖσαν ἁγίαν πέμπτην σύνοδον τῶν ρ έ ἁγίων Πατέρων ἡμῶν, ἥτις τὰ Θεοδώρου καὶ Νεστορίου, πρὸς δὲ καὶ Ωριγένους, Διδύμου τι καὶ Εὐαγρίου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτοὺς κακοδόξων ἀσεβῶ δόγματα, τέως μὲν παρὰ τοῖς πολλοῖς κρυπτόμενα, τηνικαῦτα δὲ πικρῶς ἀναφυέντα καὶ ἀναβλαστήσαντα ἐξέτεμε· δι' ὧν γὰρ αὐτοὶ ἑληρώδουν μυθολογημάτων, Ἰουδαϊκῇ τε καὶ Ελληνικῇ μάλλον, ή Χριστιανικῇ δόξῃ ἐπηκολούθη σαν ᾿Εξῆς τὴν ἔκτην τῶν ρον ἱερῶν ἀνδρῶν οἰκουμενικὴν σύνολον καὶ αὐτὴν κατὰ τοῦτο τὸ βασίλειον ἄστυ συνηγμένην, καὶ τῶν κατὰ Χριστὸν φύσεων τάς τε ιδιό τητας καὶ φυσικὰς· ἐνεργείας καὶ θελήσεις κηρύξασαν, ἀναθεματίσασαν δὲ Θεόδωρον τὸν τῆς Φαρὰν ἐπίσκοπον, καὶ Ονώριον, Κῦρον τε καί Σέργιον, Πύρρον, Παῦλον καὶ Πέτρον, τοὺς συγχωρήσει Θεοῦ κατὰ τὴν Ἐκκλη- σίαν ἐν τῇ ἱερωσύνῃ εἰσφθαρέντας· ἔτι καὶ Μακάριον τὸν ᾿Αντιοχείας ονομασθέντα πρόεδρον, καὶ Στέφανον τὸν τούτου μαθητήν· πρὸς δὲ καὶ Πολυχρόνιον, τὸν τηπιόφρονα γέροντα· οἱ ἐν θέλημα, καὶ μίαν ἐνέργειαν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἐδόξα- ζου. Ἐπὶ ταύτης δὲ πάλιν καὶ μετὰ ταῦτα τὴν ἐν Νικαία τὸ δεύτερον συνελθοῦσαν τῶν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς χρόνοις βν Πατέρων ἑβδόμην καὶ ἱερὰν σύνοδον, ἥτις πάσας τὰς προλαβούσας ἁγίας συνόδους ἐπεσφράγισε, καὶ τὰ τούτων δόγματα, τῶν σεπτῶν καὶ ἱερῶν εἰκόνων τήν ἀρχῆθεν παραδεδομένην τῇ Ἐκκλησίᾳ προσκύνησιν ἀνεδέξατο, ὁρίσασα παραπλησίως αὐτὰς τῷ τύπῳ τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ προσκυνεῖσθαι. Ἀπεβάλομεν τῆς Ἐκκλησίας τοὺς ἐφ᾽ ὕβρει καὶ καταστροφῇ τούτων και νολογήσαντας, καὶ τῶν Χριστιανῶν κατηγορήσαντας, ὅτι ὡς θεοῖς αὐτοῖς προσεκύνησαν· τουτέστι Θεοδόσιον, Βασίλειον, Σισίννιον, τοὺς παροράσει Θεοῦ ἱερατικών θρόνων άρξαντας. καὶ ταύτας τὰς εἰρημένας ἁγίας οικουμενικές συνό- τους αποδέχομαι, καὶ πάντων τῶν ἐκκρίτων καὶ μακα ρίων Πατέρων τά τε δόγματα καὶ πονήματα ἀσπάζομαι, ὡς διδασκαλίαν ἀνεπίληπτον καὶ σωτηρίας θεμέλιον, καὶ οὓς ἡ καθολική Εκκλησία προσίεται ἀποδέχομαι, καὶ οὺς ἀποτρέπεται ἀποστρέφομαι. Αποβάλλομαι δὲ καὶ παν τελῶς ἀποτρέπομαι τοὺς ἀπὸ Σίμωνος τοῦ Μάγου, καὶ μέχρι τοῦ δεῦρο τῆς εὐσεβείας παντάπασιν ἀποπε- πτωκότας, καὶ δόξαις πονηρῶν δογμάτων και φθορα- ποιῶν ἐμφυρέντας, καὶ τὴν τῶν ἁγίων παράδοσιν άθε- τήσαντας, καὶ τὸν πικρὸν τῶν ζιζανίων σπόρον συνα- ναμίξαι τῇ τῆς ὀρθοδοξίας αρούρα τολμήσαντας αυτούς τα αναθεματίζω, καὶ πάντας τοὺς ἑπομένους αὐτοῖς, καὶ ὡς λύμην τῆς κατὰ Χριστὸν Ἐκκλησίας διαπτύω καὶ τῷ ἀναθέματι καθυποβάλλω. Ἡμεῖς μὲν οὖν τὸ ἡμέτ τερον φρόνημα τοῖς μακαριωτάτοις ὑμῖν καὶ Θεοδιδά κτοῖς κατὰ ταῦτα δεδηλωμένων προσπεφωνήκαμεν τῷ ἄνωθεν κεκρατηκέτι ἐκκλησιαστικῷ θεσμῷ ἑπόμενοι, οἷόν τινι ἐμψύχω κήρυκι, τῷ δὲ ἡμῶν προσχρησάμενοι τῷ γράμματι, τῆς ἐν Χριστῷ ἀγάπης καὶ πρὸς ἀλλή λους συμπνοίας καὶ ὁμονοίας τὰς ἐγγύας ἐπαγομένω. Ἡ δὲ ὑμετέρα ποθεινοτέρα ἐν Κυρίῳ ἀδελφότης ἀμεί D A trum synodum, que in hac iterum divina Deoque addicta civitate coacta, impia Theodori, Nestorii, Origenis, Didymi, Evagrii, reliquorumque hæretico- rum prædicta sectantium dogmata, dudum quidem ante apud plerosque occulta, per id vero tempus acerbos denuo ramos surculosque proferentia, juste excidit: quæ enim ipsi mente delira et fabalose profi- tebantur, ea Judæorum et paganorum imaginationi ve- rius, quam Christianorum fidei consentanea erant. Post hanc et sextam quoque sanctam et œcume- nicam sanctorum virorum synodum, iterum in regia hac urbe congregatam veneror, quæ pro natu- rarum Christi ratione, ejusdem quoque proprietates naturalesque operationes, et voluntates distinxit ac prædicavit, et Theodorum episcopum Pharan, Ho- norium, Cyrum, Sergium, Pyrrhum, Paulum, Pe- trum, qui permissu Dei per corruptionem et fraudem in Ecclesiæ sacerdotium irrepserant, Macarium An- tiochiæ antistitem, et Stephanum Macarii discipu- lum, et Polychronium puerilem insanumque senem anathemati subjecit : unam enim hi duntaxat volun- tatem, unamque operationem Christo Servatori no- stro tribuendam esse docebant. Recipio tandem septimam sacram sanctorum Patrum synodum nostro hoc avo in civitate Nicæa denuo celebratam, quæ omnes præcedentes sacrąs synodos earumque dogmata ac decreta confirmavit et quodammodo obsignavit, sacrarumque ae venera- bilium imaginum cultum adorationemque jam inde ab initio Ecclesiis traditam suscepit definivitque non secus venerandas esse atque vivificæ crucis effigiem. Eos proinde ex Ecclesiis ejicimus, qui in haruni contumeliam et eversionem futili garrulitate Chri- stianis insultant, quasi deorum loco hactenus illas habeant venerenturque, quales sunt Theodosius, Ba- silius, et Sisinnius, qui Dei permissione episcopali- bus sedibus præfuere. Has itaque prædictas sacras et oecumenicas syno- dos suscipio, et omnium electorum beatorumque Patrum dogmata et opuscula, ut quæ ab omni re- prehensione alienam doctrinam salutisque funda- mentum contineant, ex animo complector, demum quoscunque Ecclesia catholica recipit, illos ego quo- que recipio, et quoscunque ista aversatur, illos ipsos et ego itidem aversor. Exsecror etiamn modisque omnibus detestor, qui a Simone Mago appellationem sortiti et ab omni prorsus pietate exuti, ad præsen- tem usque diem pravorum exitialiumque dogmatum opinionibus sanctorum traditionem infirmare viru- lentumque zizaniorum semen orthodoxæ fidei agro immiscere non cessant; hos, inquam, omnesque eorumdem sequaces exsecror, et veluti Ecclesiarum Christi pestes respuo et anathematizo. Nos proinde Ecclesiarum sanctionem, quæ jam inde ab initio ob- tinuit, secuti, hisce nostris litteris veluti animato quodam præcone, et charitatis in Christo mutuæque inter nos concordiæ et amicitiæ vadibus usi, vos sa- latandos nostramque sententiam vobis beatissimis Deoque edoctis hunc in modum faciendam putavi- D A trum synodum, que in hac iterum divina Deoque addicta civitate coacta, impia Theodori, Nestorii, Origenis, Didymi, Evagrii, reliquorumque hæretico- rum prædicta sectantium dogmata, dudum quidem ante apud plerosque occulta, per id vero tempus acerbos denuo ramos surculosque proferentia, juste excidit: quæ enim ipsi mente delira et fabalose profi- tebantur, ea Judæorum et paganorum imaginationi ve- rius, quam Christianorum fidei consentanea erant. Post hanc et sextam quoque sanctam et œcume- nicam sanctorum virorum synodum, iterum in regia hac urbe congregatam veneror, quæ pro natu- rarum Christi ratione, ejusdem quoque proprietates naturalesque operationes, et voluntates distinxit ac prædicavit, et Theodorum episcopum Pharan, Ho- norium, Cyrum, Sergium, Pyrrhum, Paulum, Pe- trum, qui permissu Dei per corruptionem et fraudem in Ecclesiæ sacerdotium irrepserant, Macarium An- tiochiæ antistitem, et Stephanum Macarii discipu- lum, et Polychronium puerilem insanumque senem anathemati subjecit : unam enim hi duntaxat volun- tatem, unamque operationem Christo Servatori no- stro tribuendam esse docebant. Recipio tandem septimam sacram sanctorum Patrum synodum nostro hoc avo in civitate Nicæa denuo celebratam, quæ omnes præcedentes sacrąs synodos earumque dogmata ac decreta confirmavit et quodammodo obsignavit, sacrarumque ae venera- bilium imaginum cultum adorationemque jam inde ab initio Ecclesiis traditam suscepit definivitque non secus venerandas esse atque vivificæ crucis effigiem. Eos proinde ex Ecclesiis ejicimus, qui in haruni contumeliam et eversionem futili garrulitate Chri- stianis insultant, quasi deorum loco hactenus illas habeant venerenturque, quales sunt Theodosius, Ba- silius, et Sisinnius, qui Dei permissione episcopali- bus sedibus præfuere. Has itaque prædictas sacras et oecumenicas syno- dos suscipio, et omnium electorum beatorumque Patrum dogmata et opuscula, ut quæ ab omni re- prehensione alienam doctrinam salutisque funda- mentum contineant, ex animo complector, demum quoscunque Ecclesia catholica recipit, illos ego quo- que recipio, et quoscunque ista aversatur, illos ipsos et ego itidem aversor. Exsecror etiamn modisque omnibus detestor, qui a Simone Mago appellationem sortiti et ab omni prorsus pietate exuti, ad præsen- tem usque diem pravorum exitialiumque dogmatum opinionibus sanctorum traditionem infirmare viru- lentumque zizaniorum semen orthodoxæ fidei agro immiscere non cessant; hos, inquam, omnesque eorumdem sequaces exsecror, et veluti Ecclesiarum Christi pestes respuo et anathematizo. Nos proinde Ecclesiarum sanctionem, quæ jam inde ab initio ob- tinuit, secuti, hisce nostris litteris veluti animato quodam præcone, et charitatis in Christo mutuæque inter nos concordiæ et amicitiæ vadibus usi, vos sa- latandos nostramque sententiam vobis beatissimis Deoque edoctis hunc in modum faciendam putavi-

Μιχαήλ δὲ τῷ ὁτιωτάτω μητροπολίτῃ τῆς « Φιλα δέλφου [συναδέλφου] φιλοχρίστου πόλεως τὰ παρόντα ἡμῶν συνοδικά γράμματα πρὸς τὴν ἡμετέραν ηγαπη μένην καὶ ποθεινὴν ἀδελφότητα ενεχειρίσαμεν. Καὶ πεο πείσμεθα μὲν ἐκ τῆς ἤδη προλαβούσης αὐτοῦ ἐντεύξεώς τε καὶ ὁμιλίας, ὡς φιλοφρόνως παρ' ὑμῶν ὁραθήσεται καὶ δεχθήσεται, παρακαλοῦμεν δὲ καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν μετριότητα, γνησιώτερα καὶ οἰκειότερα τὰ τῆς ἀποδοχῆς καὶ τιμῆς καὶ ἀναπαύσεως αὐτῷ παρ' ὑμῶν γενέσθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην, πάνυ τὸ θερμὸν καὶ γνήσιον κέκτηται, καὶ ἐν τοῖς τῆς Ἐκκλησίας πράγμασι, τὸ σπουδαῖον· καὶ πρόθυμον ἐπιδείκνυ ται, ὥσπερ καὶ ἐν λόγῳ καὶ βίῳ καὶ ἀρετῇ τὸ προύχον ἀποφέρεται, ὃς καὶ μέλλει Θεοῦ εὐοδοῦντος τούτῳ καὶ ὑμᾶς κινοῦντος, τὰ τῆς ἀγάπης καὶ ὁμονοίας σύμβολα, τουτέστι τὰς τιμέας ὑμῶν κεραίας τῶν ἐν χερσὶ συλλα βῶν ἀντίγραφα πρὸς ἡμᾶς κομίζειν, εἰς πλείονα εὐφρο σύνην ἡμῶν πνευματικὴν, καὶ καταρτισμὸν τῆς ἐν Κυρίῳ φιλικῆς ἡμῶν διαθέσεως. Πᾶσαν τὴν σὺν ὑμῖν ἐν Χριστῷ αδελφότητα πλείστα προσαγορεύομεν. Εῤῥωμένος ἐν Κυρίῳ ὑπερεύχου ἡμῶν, ἁγιώτατε καὶ μακαριώτατε ἀδελφέ, μεσίτην και συνεργὸν πρὸς Θεὸν τὸν κοινὸν προστάτην καὶ ἀντιλήπτορα ἡμῶν, τὸν μέγαν καὶ κορυ φαῖον ἀπόστολον κεκτημένος, ᾧ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν τῶν αναξίων δούλων αὐτοῦ ἐντεύξεις, προσάγειν μὴ κατο κνήσης. Εἰς σύμβολον δὲ τῆς μεσιτευούσης ἐν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ ἀγάπης, ἀπεστείλαμεν τῇ ἀδελφικῇ ὑμῶν μακαριότητι, εγκόλπιον χρυσοῦν, οὗ ἡ μία ὄψις κρυστάλλου ἐγκατακεκλεισμένη, ἡ δὲ ἑτέρα εικονεσμένη δι' εγκαύ σεως, καὶ ἐντὸς ἔχον ἕτερον ἐγκολπιον, ἐν ᾧ εἰσι μερί δες τῶν τιμίων ξύλων ἐντετυπωμέναι· στιχάριον λευκόν καὶ φαινόλιον κάστανον ἄῤῥαφα, ἐπιτραχήλιον καὶ ἐγχεί ριον, πεποικιλμένα χρυσῷ. Καὶ ταῦτα δεχομένη Θεοῦ εὐοδοῦντος καὶ διασώζοντος μετριάσει πρὸς τὴν οἰκτρὰν ταύτην ὑπομνήσεως χάριν, ἀποστολὴν, ταῦτα ἐν οθόνη εὐφυῶς διατυλιχθέντα διετάξαμεν μολιβδίνη σφραγίδι ἐνσημανθῆναι. Β Β Μιχαήλ δὲ τῷ ὁτιωτάτω μητροπολίτῃ τῆς « Φιλα δέλφου [συναδέλφου] φιλοχρίστου πόλεως τὰ παρόντα ἡμῶν συνοδικά γράμματα πρὸς τὴν ἡμετέραν ηγαπη μένην καὶ ποθεινὴν ἀδελφότητα ενεχειρίσαμεν. Καὶ πεο πείσμεθα μὲν ἐκ τῆς ἤδη προλαβούσης αὐτοῦ ἐντεύξεώς τε καὶ ὁμιλίας, ὡς φιλοφρόνως παρ' ὑμῶν ὁραθήσεται καὶ δεχθήσεται, παρακαλοῦμεν δὲ καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν μετριότητα, γνησιώτερα καὶ οἰκειότερα τὰ τῆς ἀποδο- χῆς καὶ τιμῆς καὶ ἀναπαύσεως αὐτῷ παρ' ὑμῶν γενέ- σθαι. Καὶ γὰρ καὶ πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην, πάνυ τὸ θερμὸν καὶ γνήσιον κέκτηται, καὶ ἐν τοῖς τῆς Ἐκκλη- σίας πράγμασι, τὸ σπουδαῖον· καὶ πρόθυμον ἐπιδείκνυ ται, ὥσπερ καὶ ἐν λόγῳ καὶ βίῳ καὶ ἀρετῇ τὸ προύχον ἀποφέρεται, ὃς καὶ μέλλει Θεοῦ εὐοδοῦντος τούτῳ καὶ ὑμᾶς κινοῦντος, τὰ τῆς ἀγάπης καὶ ὁμονοίας σύμβολα, τουτέστι τὰς τιμέας ὑμῶν κεραίας τῶν ἐν χερσὶ συλλα βῶν ἀντίγραφα πρὸς ἡμᾶς κομίζειν, εἰς πλείονα εὐφρο σύνην ἡμῶν πνευματικὴν, καὶ καταρτισμὸν τῆς ἐν Κυρίῳ φιλικῆς ἡμῶν διαθέσεως. Πᾶσαν τὴν σὺν ὑμῖν ἐν Χριστῷ αδελφότητα πλείστα προσαγορεύομεν. Εῤῥωμένος ἐν Κυρίῳ ὑπερεύχου ἡμῶν, ἁγιώτατε καὶ μακαριώτατε ἀδελφέ, μεσίτην και συνεργὸν πρὸς Θεὸν τὸν κοινὸν προστάτην καὶ ἀντιλήπτορα ἡμῶν, τὸν μέγαν καὶ κορυ φαῖον ἀπόστολον κεκτημένος, ᾧ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν τῶν αναξίων δούλων αὐτοῦ ἐντεύξεις, προσάγειν μὴ κατο κνήσης. Εἰς σύμβολον δὲ τῆς μεσιτευούσης ἐν ἡμῖν ἐν Κυρίῳ ἀγάπης, ἀπεστείλαμεν τῇ ἀδελφικῇ ὑμῶν μακα- ριότητι, εγκόλπιον χρυσοῦν, οὗ ἡ μία ὄψις κρυστάλλου ἐγκατακεκλεισμένη, ἡ δὲ ἑτέρα εικονεσμένη δι' εγκαύ σεως, καὶ ἐντὸς ἔχον ἕτερον ἐγκολπιον, ἐν ᾧ εἰσι μερί δες τῶν τιμίων ξύλων ἐντετυπωμέναι· στιχάριον λευκόν καὶ φαινόλιον κάστανον ἄῤῥαφα, ἐπιτραχήλιον καὶ ἐγχεί ριον, πεποικιλμένα χρυσῷ. Καὶ ταῦτα δεχομένη Θεοῦ εὐοδοῦντος καὶ διασώζοντος μετριάσει πρὸς τὴν οἰκτρὰν ταύτην ὑπομνήσεως χάριν, ἀποστολὴν, ταῦτα ἐν οθόνη εὐφυῶς διατυλιχθέντα διετάξαμεν μολιβδίνη σφραγίδι ἐνσημανθῆναι. . Cæterum nostras hasce synodicas litteras Michaeli A sanctissimo Christoque dilecto Philadelphiæ civita- tis metropolitano, ad dilectam desideratamque fra- ternitatem vestram deferendas tradidimus. Et quam- vis ex sermone et colloquio quod cum eo miscui- mus, conjecturam facientes, non dubitemus quin omni cum humanitate eum suscepturi lætisque ocu- His aspecturi sitis, rogamus nihilominus propter no- stram parvitatem, ut germane, familiariter hono- rificeque a vobis excipiatur reficiaturque. Is enim est qui sincero fervidoque affectu vestram dilectio- nem complectitur, magnumque in rebus ecclesia- sticis studium promptitudinemque declarat, et in sermone, vitæque integritate, et virtute admodum excellere videtur, qui etiam Deo illum dirigente, animumque vestrum permovente ad majorem no- stram lætitiam spiritualem perfectioremque nostræ in Domino dilectionis affectionem, dilectionis con- cordiæque symbola, hoc est, venerandas vestras lit- teras hisce praesentibus respondentes ad nos est relaturus. Universam quæ vobiscum agit fraterni tatem plurimum salutamus in Christo. Vale in Domino. Ora pro nobis, sanctissime et beatis sime frater, mediatorem et synergum apud Deum communem patronum fautoremque nostrum, ma- gnum illum principemque apostolum adeptus, cui pro nobis indignis illius servis intercessiones offerre ne graveris. In signum autem charitatis quæ inter nos in Domino intercedit, misimus fraternæ vestræ beatitudini encolpium aureum, cujus alterum latus crystallo est inclusum, alterum opere fusili efigiatum; C habet id intra se alterum encolpium, cui pretiosorum lignorum particulæ cælate insertæ sunt; accessit his candidum sticharium, et castanei coloris contex- tum phenolium, tum epitrachelium quoque et en- chirium auro variegata et ornata. Isthæc memosyni loco ad misericordem illum apostolatum Deo duce transferenda submisseque offerenda sindoni elegan- ter involvi plumbeoque sigillo obsignari curavi- mas. Cæterum nostras hasce synodicas litteras Michaeli A sanctissimo Christoque dilecto Philadelphiæ civita- tis metropolitano, ad dilectam desideratamque fra- ternitatem vestram deferendas tradidimus. Et quam- vis ex sermone et colloquio quod cum eo miscui- mus, conjecturam facientes, non dubitemus quin omni cum humanitate eum suscepturi lætisque ocu- His aspecturi sitis, rogamus nihilominus propter no- stram parvitatem, ut germane, familiariter hono- rificeque a vobis excipiatur reficiaturque. Is enim est qui sincero fervidoque affectu vestram dilectio- nem complectitur, magnumque in rebus ecclesia- sticis studium promptitudinemque declarat, et in sermone, vitæque integritate, et virtute admodum excellere videtur, qui etiam Deo illum dirigente, animumque vestrum permovente ad majorem no- stram lætitiam spiritualem perfectioremque nostræ in Domino dilectionis affectionem, dilectionis con- cordiæque symbola, hoc est, venerandas vestras lit- teras hisce praesentibus respondentes ad nos est relaturus. Universam quæ vobiscum agit fraterni tatem plurimum salutamus in Christo. Vale in Domino. Ora pro nobis, sanctissime et beatis sime frater, mediatorem et synergum apud Deum communem patronum fautoremque nostrum, ma- gnum illum principemque apostolum adeptus, cui pro nobis indignis illius servis intercessiones offerre ne graveris. In signum autem charitatis quæ inter nos in Domino intercedit, misimus fraternæ vestræ beatitudini encolpium aureum, cujus alterum latus crystallo est inclusum, alterum opere fusili efigiatum; C habet id intra se alterum encolpium, cui pretiosorum lignorum particulæ cælate insertæ sunt; accessit his candidum sticharium, et castanei coloris contex- tum phenolium, tum epitrachelium quoque et en- chirium auro variegata et ornata. Isthæc memosyni loco ad misericordem illum apostolatum Deo duce transferenda submisseque offerenda sindoni elegan- ter involvi plumbeoque sigillo obsignari curavi- mas. .

205 ANTIRRHETICUS I ADV. CONSTANTINUM COPR. 200 in biblicis testimoniis pulchræ codicum varietates. Sunt nova Græcæ linguæ non pauca vocabula lexicis inferenda. Sunt theologici sermonis formulæ. Est multiplex hæreseon notitia. Et salsa deorum ethnico- rum per singulos decurrens irrisio. Est Clementis Alexandrini breve ex deperdito Pascali opere lemma. Sunt duo majora Cyrilli pariter Alexandrini segmenta antehac incognita Commentarii in Epist. ad Rom. 1, 4; x, 6, quorum primum in calcem tomi nostri sècundi Anecdotorum Cyrilli intulimus, alterum in Lat. part. p. 27. Asseruntur etiam a Nicephoro homiliæ aliquot Basilio et Chrysostomo, quas eis critici eri- piebant. Epiphanii, ut volebant, celebre de imaginibus dictum satis nunc exsumatur. Denique ne quid houæ frugis nobis forte oblatum præteriremus, multas in adnotationibus nostris Macarii Chrysocephali partes scripsimus, nonnullas etiam chronographorum duorum G. Hamartoli, et P. Siculi, necnon Matth. Cantacuzėni, ex Vaticanis codicibus sumptas; et argumentum Nicephori, substratis scholiis declaravimus. Sed hæc hactenus. praque eam æternus Pater cum Spiritu sancto. Sub cruce sedens Maria Virgo cum Jesu in genubus mortuo, angelis interim in aere lugentibus: tum astantes mulieres item plorantes, cum Josepho ab Arimathæa, Joanne, alioque discipulo. In angulis interioribus angelorum aligerorum capita: in an- gulis vero exterioribus evangelistæ quatuor. Cir- cumambiunt sacræ passionis intrumenta. Est etiam inscriptio : Ο ευσχήμων Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ξύλου καθ ελὼν τὸ ἄχραντόν σου σῶμα, σινδόνι καθαρᾷ εἰλή- σας καὶ ἀρώμασιν, ἐν μνήματι καινῷ κηδεύσας ἀπὸ Beto Nobilis Joseph de ligno deponens immacula- tum corpus tuum, puraque syndone involvens cum aromatibus in monumento novo funerans posuit. › (Ex Marc. xv, 43.) In antimensiis autem Melchita- rum, hæc eadem Arabice scribuntur. Est id ergo antimensii genus ɛllŋtór, ul appellant Græci, ut ab illo perfectiore et sacris reliquiis prædito distin- guant, quod proprie antimensium dicunt. De an- imensiis responsum Emmanuelis patriarchæ Con- stantinopolitani memoratur a Latino Latinio in lucubrat. et Epist. ed. Rom. an. 1659, p. 370. Item de antimensiis accurate agit Joannes episcopus Citri apud Leunclavium, Jur. Gr. Rom. p. 350. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ (1) ΓΕΝΟΜΕΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΔΥΣΣΕΒΟΥΣ ΜΑΜΩΝΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΑΡΚΩΣΕΩΣ ΑΜΑΘΩΣ ΚΑΙ ΑΘΕΩΣ ΚΕΝΟΛΟΓΗΘΕΝΤΩΝ ΛΗΡΗΜΑΤΩΝ. S. P. N. NICEPHORI ARCHIEPISCOPI CONSTANTINOPOLITANI REFUTATIO ET EVERSIO DELIRAMENTORUM INSCITE ET IMPIE AB IRRELIGIOSI MAMONÆ (2) VANILOQUENTIA DICTORUM ADVERSUS SALUTAREM DEI VERBI INCARNATIONEM. (Ang. Mai Biblioth. Nov. t. V, p. 1.) -- ΑΝΤΙΡΡΗΣΙΣ ΠΡΩΤΗ. ANTIRRHETICUS PRIMUS. Οὕτως μὲν δὴ τῶν προτέρων ἡμῖν λόγων ἐκπεπό- Α νηται τὸ ἀγώνισμα καὶ ἐξήνυσται. Καὶ γὰρ τὴν bus appellantur majorum sedium pastores; rarius patriarcha, quod fit in Apologetico minore. mum, utpote Deo contrarium, juxta illud : Non po- testis Deo servire et mamonæ. 1-15 la quidem prioris disputationis (3) per↔ actum fuit a nobis certamen atque absolutum. Nam cedit in codice; quanquam nos maluimus_tres ad- versus Copronymum Antirrheticos præponere, quia hos jucundiores lectoribus fore speravimus, quam prolixum illum spissaque materia redundantem majoris melis apologeticum. (1) Ita cód. et sic plerumque in antiquis codici- (2) Mamonam appellat Constantinum Coprony- (3) Dicit Apologeticum majorem, qui reapse præ-

Α τῶν ἀοιδίμων Πατέρων ἡμῶν ὁμηγύρεις τέλεον Β ἠθετῆσθαι· ὑφ' ὧν διὰ τοῦ ἐνεργοῦντος καὶ λαλοῦν- τος ἐν αὐτοῖς θείου Πνεύματος, πεφοιτηκέναι εἰς ἡμᾶς τὴν τοῦ θείου μυστηρίου ἀληθότητα ἐκφανέστε ρον καὶ τρανότερον ἀσφαλῶς πεπείσμεθα, τάς τε κατά Νίκαιαν τὸ φιλόθεον ἄστυ συγκεκροτημένας φημί, δ τῶν ἐν Βιθυνοῖς καθ' ὧν τὸ κράτος ἔσχε πόλεων, τὰ πρεσβεῖα οἷα δὴ μητρόπολις φέρεται, καὶ ἦν τὸ Χαλ- κηδονίων αὐχεῖ μάλιστα πόλισμα, καὶ μὲν δὴ καὶ αὐ- τὴν περ ἡ Βύζαντος ἐγκαλλωπίζεται πόλις, ἐπὶ τῷ τελείῳ τῶν ἀριθμῶν ἐνσεμνυνομένη, τῷ εἰς πλείονα τῆς ἀσεβείας ἕνδειξιν διεῤῥίφθαι καὶ ἐκκεκρίσθαι, καὶ οὓς οἱ κατ' αὐτὴν θεσπέσιοι Πατέρες θεσμούς καὶ νόμους τῇ ἐπινοίᾳ τῇ ἄνωθεν ποδηγούμενοι ἐκπεφωνήκασιν· ὑφ' ὧν καθορίζεται θεοσόφως μάτ λιστα καὶ ἐνδικώτατα, τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ σεβασμίαν εἰκόνα κατὰ τὸν ἀνθρώ πινον χαρακτῆρα, τὸ ἐξ ἐκείνου ἀναστηλοῦσθαι· ὅπερ ἤδη καὶ πάλαι μὲν γεγονός διεφαίνετο · καὶ γὰρ ἡλικιῶτις τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιφανείας, ἡ θεία αὕτη γραφή, ὅσον δὲ τὸν ἀμνὸν ὅς εἰς τύπον παρελήφθη τῆς χάριτος ἐπιλαμψάσης αὐτῆς μή προϊέναι περαιτέρω εἰκονιζόμενον. Δέον γὰρ εἶναι τοὺς παλαιοὺς μὲν τύπους καὶ τὰς σκιὰς ὡς τῆς άληθείας συμβολά τε καὶ προχαράγματα τιμωμέ νους, σεπτούς τε καὶ αὐτοὺς ἤδη τυγχάνοντας, περι- γεγράφθαι, τὴν χάριν δὲ προτετιμῆσθαι εἰκότως καὶ τὴν ἀλήθειαν. Πρὸ τούτων δὲ καὶ ὑπὲρ ταύτας, τὴν ἐφ' ᾗ ἡ Ἐφεσίων μέγα φρονεί, τέλεον ἀποσκευά- σασθαι, ἄντικρυς περιγραπτὸν τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν κατὰ τὸ ἀνθρώπειον, μεγαλοφώνως κηρύξα- σαν, καὶ τοὺς μὴ ταύτην δεχομένους την φωνήν, φρικτοῖς ἀναθέματι περιδεσμήσασαν. Καὶ τί χρὴ τοῦ μυστηρίου τῆς τοῦ Σωτῆρος οικονομίας περι- θεσμοὺς καὶ σεβάσματα. λέγειν συνόδους ἀνατετράφθαι παρ' αὐτῶν; Τὸ πᾶν υβρίζοντες, ἐκφαυλίζουσιν ἔθη τὰ καθ᾿ ἡμᾶς καὶ * ζ'. Ἐπεὶ οὖν κατὰ τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας καὶ τῶν θείων ἡμῶν δογμάτων ἀπηναισχύντησαν, πά σαν ἱερὰν παράδοσιν διωσάμενοι, καὶ τὰς κατὰ τῆς δόξης τοῦ Μονογενοῦς παρὰ τοῦ πατρὸς τῆς ἀπι- στίας, μᾶλλον δὲ ἀποστασίας εἰπεῖν οἰκειότερον, κενολογηθείσας φωνὰς εἰς βεβαίωσιν τῆς ἑαυτῶν προχειρίζονται ματαιότητος, ἔδει μὲν ταύτας ὡς φληνάφους, ὡς ἀγυρτώδεις, ὡς ἀηδίας καὶ λέσχης πεπληρωμένας, ὡς ἀπαιδεύτους καὶ ἀσυνέτους καὶ ψεύδους ἐμπλέους, ὡς ἑαυτῷ ἀνακολούθους, ὡς τῇ ἀληθείᾳ καὶ ἑαυταῖς μαχομένας, καὶ πλάνης ἀπάτης μεμεστωμένας, καὶ ὡς οὐκ ἂν λόγος πρὸς τὴν αὐτῶν κακίαν ἀφίκοιτο, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ὡς ἐκ πολλῆς κοπρίας και φορυτοῦ ἀπαιδεύτως καὶ ἀμαθῶς συν· αγηγερμένας, τέλεον ἀπωθεῖσθαι καὶ διακρούεσθαι. Οὕτω γὰρ ἀκόσμως καὶ αὐθαδῶς καὶ ἀσέμνως, κατά τῶν φαινομένων καὶ ὑπ' ὄψιν πάντων ἡγμένων καὶ S. NICEPHORI PATRIARCH.E CP. inclytorum Patrum nostrorum synodos penitus aboleant, a quibus per operantem loquentemque in eis Spiritum, pervenisse ad nos divini mysterii veritatem manifestius ac dilucidius, firmiter cre- dimus, duas videlicet in religiosa urbe Nicæa Bithynorum metropoli, necnon illam qua Chal- cedon urbs maxime gloriatur: denique et illam qua Byzantium illustratur, pleno episcoporum nu- mero insignem (5), ob magis magisque coar- guendam, sternendam, proterrendamnque inpieta- tem : denique conditos in ea divis Patribus su- perno aflatu instinctis canones atque regulas, qui- bus definitur sapientissime atque justissime, Domini ac Dei nostri Jesu Christi venerandam in humana forina imaginem deinceps esse publice proponen- dam (6), quod jamdiu tamen factum constabat; coa. tanea enim Servatoris nostri apparitioni hujusmodi imaginis factura fuit (7) : agnum autem, qui ut typus assumptus fuerat, ipsa jam splendente veri- tate, diutius non esse figurandum : oportere enim veteres typos umbratiles, ceu veritatis symbola et præfigurationes, quanquain olim in pretio habitos et cultos, nunc aboleri, gratiam autem præ illis ac veritatem honorari. Ante has autem synodos imo et pra ipsis, illam qua Ephesus valde superbit (8), pe- nitus expungere volunt, que circumscriptum plane Christum Deum nostrum, quod attinet ad humani- Jatem, magna voce prædicavit : et eos qui id vocabulum non admittunt anathematibus horrendis c supposuit. Sed cur opus est dicere, synodos ab his subverti? Qui enim toti Servatoris nostri, incarnati mysterio contumeliam faciunt, iidem nostros quoque mores, canones, resque sacras contemnunt. divinaque nostra dogmata impudenter agere aggressi sunt, sacram omnem rejicientes traditionem, et contra Unigeniti majestatem vana vocabula ab in- credulitatis vel potius apostasiæ parente, ut magis proprie loquamur, sumpta ad suæ stultitiæ confir- mationem objiciunt, hæc oporteret quidem ceu nu- gatoria et trivialia, et insuavitatis garrulitatisque plena, ut rudia, inquam, ac fatua et falsitate sca- D tentia, nec sibimet coherentia, et veritati secum- que repugnantia, atque ex omni errore concreta, talia demum ut ipsorum nequitiam nulla oratio adequare queat, atque, ut summatim dicam, ex fini colluvie et quisquiliis inerudite ignoranterque col- leela, haec, inquam, prorsus exterminare alque exsullare oporteret. Adeo quippe isti inornate, te- mere atque indecore contra res evidentes, et Nempe missa ad Abgarum regulum Christi Domini iniago, et illa a femina hæmorrhoissa po- sila eiden Christo statua. propterea quod Deus est incircumscriptus, Chri- · stus autem Deus. Jam cum Ephesina synodus defini- verit contra Nestorium unum esse Filium Dei, Deum pariter et hominem (quo fit ut una adora- ho- tione colendus sit), sequitur ut Christi imago, minis Dei sit imago; cujus tamen veneratio pro- prie vereque in ipsum Christum Deum tendit ac desinit. 7. Quoniam itaque adversus Christi Ecclesiam (5) Recole Apologeticum minorem cap. 10. (6) Intelligit canonem Trulanum 82. (8) Nolebant Iconomachi fieri Christi imagines,

ἐρηρεισμένοις τὸ σώζεσθαι περιγίνεται, ἀπαναινό- μενος. Καταγοητεύει δὲ τοῖς ἐπιπλάστοις βήμασι τούτοις τῶν ἀκροωμένων τὰ ἤθη, ὡς ἂν αὐτοὺς διὰ τούτων ἐπαγαγέσθαι δυνήσοιτο. Εντεῦθεν ἀστείως τις μάλα καὶ ἐμμελέστατα ἀποφανείται πληροῦσθαι ἐπ' αὐτῷ ἐκεῖνα δὴ τὰ ἱερὰ λόγια φάσκοντα · Βολὶς τιτρώσκουσα ἡ γλῶσσα αὐτῶν· τάφος ἀνεφημένος ὁ λάρυγξ αὐτῶν· ταῖς γλώσσαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν. Π:θανεύονται μὲν γὰρ τῷ λείῳ καὶ περιχαρεῖ τῶν λόγων με μορφωμένοι, τὴν ἀκοὴν καταθέλγοντες· τιτρώσκουσι δὲ ὅμως, ὡς ἐν βολίσιν οξείαις, τὰς τῶν ἀμαθεστέρων ψυχὰς, ποικίλοις καὶ ἀνιάτοις τραύμασι κατά βάθους περιαμύσσοντες. Ηνίκα γὰρ δυστρόπως καὶ κακοήθως κατὰ τῆς ἀλη θείας προσφέρεται, εὐθὺς οὐ παρρησιάζεται την ἀσέβειαν· εὐγνωμόνως δὲ περὶ τὸν ὑγια διατίθεται λόγον, ἀπὸ τοῦ δέξαι ὀρθῶς καὶ ἀμέμπτως δοξάζειν, θηρᾶσθαι τῶν πλειόνων τὴν ἔννοιαν μηχανώμενος, ἵνα ἐν ᾧ μέλλοι τὰ τῆς οἰκείας ἐξερεύγεσθαι πονη- ρίας, πιθανὸς ὀφθείς, ῥᾳδίως ὅλοι τους πειθομένους αὐτοῦ τοῖς πλάσμασιν. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐ χρὴ προσο επιβλέπειν τοῖς ῥήμασιν, ἀλλὰ προσέχειν τοῖς ἐγχει ρήμασι. Ταῖς ἀληθείαις γὰρ αίρεται αὐτῷ κατὰ τῆς τοῦ Μονογενοῦ; οἰκονομίας ὁ πόλεμος. Εντεῦθεν ὁ Τυρὼς τῆς ἀσεβείας διαίρετα: καὶ πολὺς ἐπιφύεται, κατὰ τῶν ἱερῶν ἡμῶν δογμάτων τὴν ἑαυτοῦ ἀντ εξανιστὰς κακοδοξίαν· καὶ οἷς οὐκ ἐξῆν αὐτῷ ἐγχει- ρεῖν ἢ προσβλέπειν, τούτοις παρὰ πάντα τὸν τοῦ δικαίου λόγον καὶ τὴν ἱερὰν ἡμῶν θεσμοθεσίαν ἀντι- καθίσταται, ἐμβριθέστατά τε καὶ δυσμενέστατα ἑαυτὸν ἐπιῤῥίψας τῇ Ἐκκλησίᾳ. Επείπερ δῆλοι πᾶσι καθίστανται τῆς ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἑαυτοῦ Ἐκκλη- σία έθετο, τῇ τοῦ μεγάλου Αποστόλου μυσταγωγία ἡμῖν φανερούμενοι· παρὸν γὰρ τοῖς δημοσίοις καὶ βασιλικοῖς ἐνασχολεῖσθαι πράγμασιν, ἐπειδὴ τῆς θείας δόξης τὴν οἰκείαν φιλοσαρκίαν καὶ ἐμπάθειαν προτετίμηκε, ταῖς τῶν ἀγόντων ὑπαγόμενος εἰσ- ηγήσεσι, δεινὸν πνεύσας, κατὰ τοῦ εὐσεβοῦντος μέρους τὴν χεῖρα καθώπλισε, καὶ τὴν γλῶσσαν κατὰ τῆς ὀρθῆς καὶ ἀμωμήτων ἡμῶν παρέθηξε πίστεως. Εἴ τις οὖν τὸν νοῦν προσέξει καὶ ἀκριβέστερον ἀληθείᾳ προσκρούοντα, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἑαυτῷ ἀγεννῶς ι. « Ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ, φησὶ, καὶ καθολικὴ ἡμῶν 10. • πάντων τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία. › Ποίαν ἐνταῦθα ἐπιστήσειε, ῥᾶστα ἂν αὐτὸν ἐπιγνοίη, οὐ μόνον τῇ περιπίπτοντα. φῆς Ἐκκλησίαν; ἤρετο ἄν τις αὐτόν. Εἰ μὲν ἑτέραν τινὰ καὶ οἰκείαν ἀποτεμόμενος, ἐν τῇ ματαιότητι τῶν λογισμῶν φαντασιούμενος ἀνετυπώσω, σὸν ἂν εἴη τὸ τεχνούργημα. Εἰ δὲ δὴ ταύτην τὴν καθ' ἡμᾶς εἴποις, πῶς ἁγίαν ἐνταῦθα καλεῖς, ἢν εναγῆ καὶ ἀκάθαρτον ἐν ἑτέροις διὰ πλείστων ὅσων ἐπινσιῶν καὶ κακουργημάτων, καὶ λάτριν δαιμονίων ἀποφῆναι ἐσπούδασας, καὶ ξοάνοις ἀνοσίοις προσκυνήσασαν, καὶ • ANTIRRHETICUS I ADV. CONSTANTINUM COPR. A contingit (11). Fictis autem hujusmodi verbis mores B Sancta Dei, inquit, et catholica omnium, D qui Christiani sumus, ecclesia. Quamina: hie auditorum fascinat, ut sic cos transversos agere possit. Ilinc belle admodum atque accurate compleri in hoc homine illud apparet, quod sacra oracula dicunt : Sagitta vulnerans, lingua eorum : sepulcrum palens, gultur eorum : linguis suis dolose agebant 5. Suadent enim, lepore ac lenitate sermonis semet figurantes, auresque mulcentes; vulnerantque si- mul, ceu sagittis acutis, indoctiorum animos, va- riisque et insanibilibus plagis alte transfigunt. Cum enim oblique hic homo malitioseque adversus ve- ritatem invehitur, non continuo impietatem osten- tat; benigne vero sincereque doctrinam sanam ex- ponit, ut videatur recte et irreprehensibiliter sen- tire; atque ita complurium benevolentiam venari molitur, ut cum postea propriam evomet malitiam, dignus fide habitus, facilius eos capiat qui ipsius fictas fabulas persuaderi sibi siverint. Atqui haud oportet verbis attendere, sed facta conside- rare. Re enim vera commovetur ab eo bellum adver- sus Unigeniti incarnationem. Iline Typhon impie- tatis attollitur plurimumque grandescit, saeris nostris dogmatibus perversam suam opinionem opponens quasque res ei nec attingere nec spe- clare liceret, eas præter omne fas praeterque no- stram legislationem (12) oppugnat, summo cun impetu et odio in Ecclesiae corpus insiliens. Certe omnibus notum es', quos homines in Ecclesia sua Deus posuerit, nempe eos quos magni Apostoli doctrina nobis demonstrat 5. Nihilominus cum hic (Mamonas) deberet publicis regalibusque negotiis vacare, postquam divinæ gloriæ carnalitatem suam atque libidinem anteposuit, ductorum suorum im- pulsus suasionibus, horribiliter furens contra pio- rum partes manum armavit, linguamque adversus rectam et inculpabilem Adem nostram exacuit. Si quis ergo mentem adverterit, et accuratius rem dispexerit, facillime illum cognoscet, non adversus veritatem tantum impingere, verum etiam sibimet ipsum deformiter contradicere. rin tantummodo asceticorum, hanc opinionem, quod beata Virgo salutem æternam (intercedendo scilicet) nobis conciliet; neque id cum aliqua Christi redemptoris ac mediatoris contumelia catholicis dici, prout heterodosi quidam dictitant. Profecto tu dicis ecclesiam ? rogabit eum aliquis. Si aliam quamdam peculiarem secernens, dum phantasie Lue vanitati indulges, procudisti, hoc utique pro- prium erit opifcium tuum. Sin vero hanc dicis, que apud nos est, quomodo tu sanctam nunc appellas, quam exsecrandam impuramque alibi fictionibus tuis plurimis atque malitia, et dæmoniorum cultri- cein, statuasque sacrilegas venerantem demonstrare hanc sententiam confirmare multis aliis Patrum auctoritatibus, non foret difficile. cis hominibus dispatare de divinis dogmatibus ia- terdictum erat. 3. Psal. sis, 5. * Act. xx, 28. (14) Vides haud esse neoterican neque nostro- (12) Nempe contra canonicam regulum, qua lai-

εἰργάσατο εἰς τὸν οἶκον Ἀχαὰβ φόνων, μέχρι δʹ γε νεᾶς τοὺς ἐξ αὐτοῦ κρατήσειν τῆς βασιλείας τοῦ Ἰσραήλ, μῆνας ʹ. ιεʹ Σεροὺμ ἀποκτείνας Ζαχαρίαν ἐβασίλευσε μῆνα. ι ʹ Μαναὴμ ἀποκτείνας Σεροὺμ ἐβασίλευσεν ἔτη ιβʹ. ιζʹ Φακεΐας υἱὸς αὐτοῦ ἔτη ιʹ. ιηʹ Φακεὲ υἱὸς Ῥωμελίου· ἐφ' οὗ Ἡσαΐας καὶ Ναοὺμ οἱ προφῆται ἔτη κηʹ. ιθʹ Ὠσηὲ υἱὸς Ἡλία ἀποκτείνας τὸν Φακεὲ ἔτη θʹ. Ἐπὶ αὐτοῦ Σαλμανασὰρ ὁ τῶν Ἀσσυρίων βασιλεὺς ᾐχμαλώτευσε πᾶσαν τὴν Σαμάρειαν καὶ τὸν αὐτῆς βασιλέα καὶ πᾶσαν τὴν γῆν τοῦ Ἰσραήλ, δίχα τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ τῶν δύο φυλῶν Ἰούδα καὶ Βενιαμίν· πάντας τοῦ Ἰσραὴλ κατήγαγεν αἰχμαλώτους εἰς γῆν Ἀσσυρίων, βασιλεύοντος τοῦ Ἰούδα ἐν Ἱερουσαλὴμ Ἐζεκίου. τοὺςδὲ λεγομένους Χουθσαίους ἀναγαγὼν ὁ Ἀσσύριος ἐκ τῆς γῆς ἀνεκάθισεν ἐν τῇ γῇ Ἰσραήλ, ἔν τε τῇ Σαμαρείᾳ καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς πόλεσι ταῖς παρ' αὐτοῦ ἐρημωθείσαις· ἀνθ' ὧν παρέλαβε καὶ μετῴκισεν εἰς τὴν γῆν αὐτοῦ Ἰσραηλιτῶν. ἐκεῖνοι δὲ τὴν γῆν Ἰσραὴλ οἰκήσαντες τοῖς ἰδίοις ἐλάτρευον θεοῖς. ὀργισθεὶς δὲ ὁ θεὸς λέοντας ἔπεμψε κατεσθίοντας αὐτούς. τοῦτο δὲ μαθὼν ὁ μετοικίσας αὐτοὺς βασιλεὺς καὶ τὸ αἴτιον νοήσας ἀπέστειλεν αὐτοῖς ἕνα τῶν παρ' αὐτοῖς αἰχμαλώτων ἱερέων τοῦ Ἰσραήλ, τὴν λατρείαν τοῦ θεοῦ Ἰσραὴλ καὶ τὸν νόμον ἐκδιδάσκοντα. τὰ παρὰ τοῦ Μωϋσέως οὖν μόνα παραλαβόντες ἐλάτρευον καὶ τῷ θεῷ, τῶν εἰδώλων οὐκ ἀποστάντες. ἀπὸ τούτων εἰσὶν οἱ νῦν Σαμαρεῖται τὴν πεντάτευχον μόνην τοῦ Μωϋσέως δεχόμενοι καὶ μὴ συγχρώμενοι τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ ὅσοι ἀρχιερεῖς ἐγένοντο ἐν τῷ Ἰσραήλ. αʹ Ἀαρὼν ἕβδομος ὢν ἀπὸ Ἀβραάμ, δύο υἱοὺς κατέλιπεν, Ἐλεάζαρ καὶ Ἰθάμαρ. βʹ Ἐλεάζαρ, ἐφ' οὗ ἀπεβίω Μωϋσῆς, καὶ ἡ κληροδοσία τῆς γῆς διὰ Ἰησοῦ καὶ ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου ἐπάγη ἐν τῇ ἐρήμῳ. γʹ Φινεὲς υἱὸς Ἐλεάζαρ μετὰ πάντων πρεσβυτέρων τὸν λαὸν κρίνας. δʹ Ἀβιούδ. Βεχί. Ὀζεί. εʹ Ἡλὶ ἐκ τοῦ Ἰθάμαρ. ʹ Ἀχιτώφ, ἐφ' οὗ Σαμουήλ. ζʹ Ἀβιάθαρ ὁ μετὰ τοῦ Δαυίδ. ηʹ Σαδὼκ ἐκ τοῦ οἴκου Ἐλεάζαρ. θʹ Ἀχιμάς, Ἀζαρία, Σαμαρείας. ιʹ Ἀζαρίας ὁ διὰ ζῆλον θεοῦ ἀναιρεθείς. ιαʹ Ἀζαρίας ὁ τὸν Ὀζίαν τῆς εἰς τὰ ἅγια εἰσόδου κωλύσας. ιβʹ Οὐρίας ὁ παρὰ τῷ Ἡσαΐᾳ πιστός. ιγʹ Σομνὰς ὁ πονηρὸς καὶ ἄσωτος ἐπὶ Ἐζεκίου βασι λέως. ιδʹ Ἐλιακείμ. Σελούμ. ιεʹ Χελκίας ὁ ἐπὶ Ἰωσίου βασιλέως. ι ʹ Σαρεὰς ὁ ἐπὶ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος, ὃν ἀνεῖλεν ὁ Ναβουχοδονόσωρ. ιζʹ Ἰωσεδέκ, ὃν Ἰεζεκιὴλ Σαδοὺκ ὀνομάζει. οὗτος ἦν ἐν Βαβυλῶνι ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ. ιηʹ Ἰησοῦς υἱὸς αὐτοῦ ὁ ἐπανελθὼν καὶ τὸν ναὸν οἰκοδομήσας μετὰ Ζοροβάβελ. ιθʹ Ἰωακείμ. Ἐλιασούμ. κʹ Ἰωδάε, ἐφ' οὗ Νεεμίας ἠνῳκοδόμησε τὴν Ἱερουσαλὴμ [καὶ τὰ τείχη]. καʹ Ἰωνᾶν. κβʹ Ἰαδδῶ, ὁ ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνων βασιλέως. κγʹ Ὀνίας. Σίμων ὁ θεοφιλής. κδʹ Ἐλεάζαρ, ἐφ' οὗ ἡρμηνεύθησαν αἱ θεῖαι γραφαὶ ἐπὶ Πτολεμαίου. κεʹ Μανασσῆς. Ὀνίας. κ ʹ Σίμων υἱὸς αὐτοῦ· οὗ μνημονεύει Ἰησοῦς υἱὸς Σιρὰχ ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ. κζʹ Οἱ Σίμωνος υἱοὶ τρεῖς, Ὀνίας, Ἰάσων καὶ Μενέλαος. Οὗτοι δὲ ἀλλήλοις ἀντιταττόμενοι ὑπ' ἀλλήλων διολώλασιν· ἐφ' ὧν καὶ Ἀντίοχος τὰ κακὰ διεπράξατο, ἀνελὼν τὸν Μενέλαον. κηʹ Ἄλκιμος ἀλλογενὴς κατεστάθη ὑπὸ Ἀντιόχου ἀντὶ Μενελάου. κθʹ Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος καὶ Ἰωνάθης καὶ Σίμων οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ. λʹ Ἰωάννης υἱὸς Σίμωνος τοῦ Μακκαβαίου. λαʹ Ἀριστόβουλος υἱὸς αὐτοῦ, ὃς καὶ διάδημα βασιλέως περιέθετο μετὰ Ἀλεξάνδραν τὴν μητέρα αὐτοῦ. λβʹ Ἰωάννης ὁ καὶ Ἰανναῖος καὶ Ὑρκανός. Τοῦτον ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ ἐξέωσε· Πομπήιος δὲ ὁ Ῥωμαίων στρατηγὸς προσφυγόντα αὐτῷ τὸν Ὑρκανὸν ἀποκαθίστησιν· ἐφ' οὗ Ἰουδαῖοι γεγόνασιν ὑποτελεῖς Ῥωμαίων. Ἀριστόβουλος μὲν οὖν δέσμιος ἀνεπέμφθη εἰς Ῥώμην ὑπὸ Πομπηίου. Ὑρκανὸς δὲ ᾐχμαλωτεύθη ὑπὸ Πάρθων, Ἀντίγονός τε Ἀριστοβούλου καὶ αὐτὸς ἀνῃρέθη.λγʹ Ἀνάνηλος ἀλλογενὴς ὁ κατασταθεὶς ὑπὸ Ἡρώδου. λδʹ Ἀριστόβουλος υἱὸς Ὑρκανοῦ, ὃν ἀνεῖλεν Ἡρώδης, γαμβρὸς Ἀνανήλου. λεʹ Ἀνάνηλος πάλιν τὸ δεύτερον ὑπὸ Ἡρώδου κατασταθείς. λ ʹ Σίμων Βοηθοῦ πενθερὸς Ἡρώδου. λζʹ Ματθίας Θεοφίλου. ληʹ Ἰωάζαρ πενθεριδοῦς Ἡρώδου· ἐφ' οὗ ὁ Χριστὸς ἐγεννήθη. λθʹ Ἐλεάζαρ. Ἰησοῦς. Ὠσηέ. Ἰωάζαρμʹ Ἄνανος, ἐφ' οὗ ὁ Εκκλησίας ἐπερείδεσθαι ᾤετο· ἀπεναντίας γὰρ 2. γρ. περιπ. ταύτῃ κάν τούτοις δοξάζων ἐλέγχεται, τοῖς διδασκά λοις αὐτοῦ τοῖς 'Ακεφάλοις ἑπόμενος, ὧν τινες τὰς φύσεις δοκοῦσι δέχεσθαι, πάντες δὲ τὰ ἰδιώματα αὐτῶν πάντη ἀναιροῦσι καὶ παραγράφονται. Εντεϋ θεν τὸ φλεγμαῖνον τῆς γνώμης, καὶ τὴν ὑποικουροῦ. σαν ἐν τῷ βάθει τῆς ψυχῆς, κατὰ τῶν χαρακτηρι ζόντων καὶ ἐμφανιζόντων ἡμῖν τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ ἀνθρώπεις, εἶδος δυσμένειαν, ἀτά κτως πως καὶ ἀσυναρτήτως ἐκπομπεύων παραδεί κνυσι. ιγ'. Φησί γάρ' ι Κἂν πᾶσα εἰκὼν παράγωγος πρωτοτύπου τινὸς γνωρίζεται.» Τίνι ταῦτα παρα βλητέον; ἢ ἐκεῖνο ῥητέον, ὅτι χαλκέως ἐν ἴσῳ φυση τῆρι ὑπὸ τοῦ ἐμφωλεύοντος καὶ ὀλέκοντος πνεύματος τὰ σπλάγχνα περιτεινόμενος, κατ' ἐκεῖνον δὴ τὸν Βουζίτην τὸν λάλον, ἡνίκα τῷ Αυσίτῃ τῷ μεγάλῳ ἐπιπληκτικώτερόν πως προσδιελέγετο. Οὐ γὰρ ἔσθε νεν ἔτι κρύπτειν ἐντὸς τὴν κακοήθειαν. Νῦν ὅπερ πάλαι ὤδινε πικρὸν τῆς ἀσεβείας ἐξήμβλωσε κύημα, καὶ ἣν πρὶν ὑπὸ παραπετάσματι • τῷ πλάσματι και τασκιάζειν ἐδόκει πονηρίαν ἐκρήγνυσι· καὶ ταῦτα μηδὲ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου φερούσης, ἀκαταλ λήλως εκτιθέμενος· δεικνὺς καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι βία κατεῖχεν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἃ προλεχθέντα αὐτῷ παρ επλάσιτο. Καὶ δὴ ἂν περιεῤῥώγει αὐτοῦ ἡ γαστήρ, εἰ μὴ ταύτην ἔῤῥηξε την φωνήν, καὶ παρὰ τὴν τά ξιν, καὶ παρὰ τὴν ἁρμονίαν, καὶ παρὰ τὴν ἀκολού θησιν τῆς τοῦ λόγου ἐκθέσεως. Μικρὰ γὰρ τῇ σκηνῇ προσπαίξας, καὶ τὸ δράμα ὅπερ ὑπεκρίνατο μενο νουχὶ διαγελάσας, πρὸς τὴν οἰκείαν ῥοπὴν ἐπανιών, ἐφ' ἑαυτὸν γίνεται. ιδ'. Τὸν μυθολογούμενον κολοιὸν ἐκεῖνον ἡ παλαιὰ εἰσφέρει μυθοπλαστία, οθνείοις πτεροῖς ἐγκαλλωπι ζόμενόν πως καὶ ἐπαγαλλόμενον· ἐφ' ὅν ἀέριον ποτε προσρῆξαν πνεῦμα, σκεδάννυσι μὲν τὴν ἐπεία ακτον εὐμορφίαν, καὶ φροῦδον ποιεῖ τὸ ἀλλότριον, ἐκεῖθεν δὲ αὐτῷ τὸ δυσειδὲς λοιπὸν ἐξελέγχεται. Τάχα τι παραπλήσιον καὶ αὐτός μοι πεπονθέναι δοκεῖ. Αλλοτρίοις γὰρ ὥσπερ τῆς εὐσεβείας ἐν βραχέσιν ἑαυτὸν περιμορφώσας λόγοις, ὑπὸ τῆς ἐμπνεούσης αὐτῷ ἐναντίας δυνάμεως, οὐκ εἰς μακρὰν τὸ αἴσχος τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἔκδηλον παρεστήσατο. 'Αρα γὰρ οὐ πᾶσιν ἐστι καταφανής, τῇ τοῦ Χριστοῦ δόξῃ μετ μαχημένος, ἀπειλῶν καὶ βρέμων κατὰ τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεω;; ὅτι δὴ πρὶν ἢ κατάρξαι τοῦ περὶ εἰκό νων λόγου, δι' ὧν ἀπέῤῥιψεν ἐν μέσῳ ῥημάτων, την οἰκείαν καὶ πρὸ τῆς ἀρίστης ἐκείνης τοῦ λόγου και τασκευῆς, ὑπαινίττεται γνώμην. Σκοπεῖτε γὰρ ἐν ταῦθα, ποίας ἀκολουθίας ἔννοιαν διασώζει ταῦτα πρὸς τὰ προηγούμενα· ἐν γὰρ τοῖς προλαβοῦσι περί τε φύσεων καὶ ὑποστάσεως διαλεγόμενος, ἀθρόν ὑπ' αὐθαδείας καὶ ἐμπαθείας ἐκβιαζόμενος, ἐπὶ Εκκλησίας ἐπερείδεσθαι ᾤετο· ἀπεναντίας γὰρ 2. γρ. περιπ. ταύτῃ κάν τούτοις δοξάζων ἐλέγχεται, τοῖς διδασκά λοις αὐτοῦ τοῖς 'Ακεφάλοις ἑπόμενος, ὧν τινες τὰς φύσεις δοκοῦσι δέχεσθαι, πάντες δὲ τὰ ἰδιώματα αὐτῶν πάντη ἀναιροῦσι καὶ παραγράφονται. Εντεϋ θεν τὸ φλεγμαῖνον τῆς γνώμης, καὶ τὴν ὑποικουροῦ. σαν ἐν τῷ βάθει τῆς ψυχῆς, κατὰ τῶν χαρακτηρι ζόντων καὶ ἐμφανιζόντων ἡμῖν τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ ἀνθρώπεις, εἶδος δυσμένειαν, ἀτά κτως πως καὶ ἀσυναρτήτως ἐκπομπεύων παραδεί κνυσι. ιγ'. Φησί γάρ' ι Κἂν πᾶσα εἰκὼν παράγωγος πρωτοτύπου τινὸς γνωρίζεται.» Τίνι ταῦτα παρα βλητέον; ἢ ἐκεῖνο ῥητέον, ὅτι χαλκέως ἐν ἴσῳ φυση τῆρι ὑπὸ τοῦ ἐμφωλεύοντος καὶ ὀλέκοντος πνεύματος τὰ σπλάγχνα περιτεινόμενος, κατ' ἐκεῖνον δὴ τὸν Βουζίτην τὸν λάλον, ἡνίκα τῷ Αυσίτῃ τῷ μεγάλῳ ἐπιπληκτικώτερόν πως προσδιελέγετο. Οὐ γὰρ ἔσθε νεν ἔτι κρύπτειν ἐντὸς τὴν κακοήθειαν. Νῦν ὅπερ πάλαι ὤδινε πικρὸν τῆς ἀσεβείας ἐξήμβλωσε κύημα, καὶ ἣν πρὶν ὑπὸ παραπετάσματι • τῷ πλάσματι και τασκιάζειν ἐδόκει πονηρίαν ἐκρήγνυσι· καὶ ταῦτα μηδὲ τῆς ἀκολουθίας τοῦ λόγου φερούσης, ἀκαταλ λήλως εκτιθέμενος· δεικνὺς καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι βία κατεῖχεν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἃ προλεχθέντα αὐτῷ παρ επλάσιτο. Καὶ δὴ ἂν περιεῤῥώγει αὐτοῦ ἡ γαστήρ, εἰ μὴ ταύτην ἔῤῥηξε την φωνήν, καὶ παρὰ τὴν τά ξιν, καὶ παρὰ τὴν ἁρμονίαν, καὶ παρὰ τὴν ἀκολού θησιν τῆς τοῦ λόγου ἐκθέσεως. Μικρὰ γὰρ τῇ σκηνῇ προσπαίξας, καὶ τὸ δράμα ὅπερ ὑπεκρίνατο μενο νουχὶ διαγελάσας, πρὸς τὴν οἰκείαν ῥοπὴν ἐπανιών, ἐφ' ἑαυτὸν γίνεται. ιδ'. Τὸν μυθολογούμενον κολοιὸν ἐκεῖνον ἡ παλαιὰ εἰσφέρει μυθοπλαστία, οθνείοις πτεροῖς ἐγκαλλωπι ζόμενόν πως καὶ ἐπαγαλλόμενον· ἐφ' ὅν ἀέριον ποτε προσρῆξαν πνεῦμα, σκεδάννυσι μὲν τὴν ἐπεία ακτον εὐμορφίαν, καὶ φροῦδον ποιεῖ τὸ ἀλλότριον, ἐκεῖθεν δὲ αὐτῷ τὸ δυσειδὲς λοιπὸν ἐξελέγχεται. Τάχα τι παραπλήσιον καὶ αὐτός μοι πεπονθέναι δοκεῖ. Αλλοτρίοις γὰρ ὥσπερ τῆς εὐσεβείας ἐν βραχέσιν ἑαυτὸν περιμορφώσας λόγοις, ὑπὸ τῆς ἐμπνεούσης αὐτῷ ἐναντίας δυνάμεως, οὐκ εἰς μακρὰν τὸ αἴσχος τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἔκδηλον παρεστήσατο. 'Αρα γὰρ οὐ πᾶσιν ἐστι καταφανής, τῇ τοῦ Χριστοῦ δόξῃ μετ μαχημένος, ἀπειλῶν καὶ βρέμων κατὰ τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεω;; ὅτι δὴ πρὶν ἢ κατάρξαι τοῦ περὶ εἰκό νων λόγου, δι' ὧν ἀπέῤῥιψεν ἐν μέσῳ ῥημάτων, την οἰκείαν καὶ πρὸ τῆς ἀρίστης ἐκείνης τοῦ λόγου και τασκευῆς, ὑπαινίττεται γνώμην. Σκοπεῖτε γὰρ ἐν ταῦθα, ποίας ἀκολουθίας ἔννοιαν διασώζει ταῦτα πρὸς τὰ προηγούμενα· ἐν γὰρ τοῖς προλαβοῦσι περί τε φύσεων καὶ ὑποστάσεως διαλεγόμενος, ἀθρόν ὑπ' αὐθαδείας καὶ ἐμπαθείας ἐκβιαζόμενος, ἐπὶ inixum putabat: nam contra ipsam potius sentire hic quoque convincitur, magistros suos Acephalos sequens quorum nonnulli naturas videntur ad mittere. cuncti tamen illarum funditus pro prietates de medio tollunt et abolent. Exin mentis suæ flammam, latensque in animi penetralibus įodium adversus figurantes nobisque exhibentes Servatoris nostri Christi humanam formam, extra ordinem abrupteque ostentans demonstrat. typo aliquo derivata cognoscitur. Cuinam hæc comparanda rei sunt? nisi illud dicendum est, quod velut ænea fistula, incluso ac violento spiritu vi scera distentus fuerit, æque ac ille loquax Buziles cum ad magnum Ausilein increpatoria verba inten debat. Non enim potuit Mamonas malitiam diutius intra se celare. Nunc quem diu parturiebat acer Dum impietatis abortum effudit, et quam antea sub simulationis peripetasmate velare videbatur improbitatem, demum excrevit. Atque his, quam vis orationis sequela minime postularet, incongrue dictis salis ostendit nonnisi vi intra se conti nuisse ea etiam quæ antea simulabat. Et quidem venter ejus dirumpendus erat, nisi hanc vocem etiam extra ordinem exprompsisset extraqué bar moniam et dispositi sermonis seriem. Brevi enim in scena jocatus, et ejus quod agebat dramatis con sumpto risu, ad suum rursus ingenium se recepit. vum narrat alienis pennis ornatum aliquando atque gloriantem, in quem aerens spirans ventus com mentitiam dispersit formositatem, remque alienam fecit evaniḍam; ex quo illius deformitas deinde ap paruit. Simile quid Mamonas etiam passus mihi videtur. Postquam enim alienis paulisper se ve mustavit velut rectae fidei dictionibus, flante mox adversaria vi, non diu post sententiæ suæ turpitu dinem patefactam exhibuit. Nonne enim omnibus patet, ab eo Christi gloriam oppugnari, dum mi natur ac fremit adversus Verbi incarnationem? quandoquidem nondum incepto de imagimbus ser mone, per ea quæ in medium verba jecit, ante etiam præclaram illam orationis structuram, sen tentiam suam innuit. Quippe hic animadvertite quamnain sensus cohærentiam cum præcedentibus hæc verba retineant: nam de naturis antea bypostasique locutus, mox propria audacia animi que impetu instinctus, ad imagines inordinate tran silit et prototypa: ita ut aperte démonstret, totum Job. xxx11, Acephalos Monopbysitas Syros a Copronymo Byzantium translatos quinto sui regni anno narcat in Chronico Theophanes. De inconstantia loquendi Acephalorum Mα nopbysitarum circa Christi naturas, din Eustathius monachus a me editus Script. vet. t. VΠ. inixum putabat: nam contra ipsam potius sentire hic quoque convincitur, magistros suos Acephalos sequens quorum nonnulli naturas videntur ad mittere. cuncti tamen illarum funditus pro prietates de medio tollunt et abolent. Exin mentis suæ flammam, latensque in animi penetralibus įodium adversus figurantes nobisque exhibentes Servatoris nostri Christi humanam formam, extra ordinem abrupteque ostentans demonstrat. typo aliquo derivata cognoscitur. Cuinam hæc comparanda rei sunt? nisi illud dicendum est, quod velut ænea fistula, incluso ac violento spiritu vi scera distentus fuerit, æque ac ille loquax Buziles cum ad magnum Ausilein increpatoria verba inten debat. Non enim potuit Mamonas malitiam diutius intra se celare. Nunc quem diu parturiebat acer Dum impietatis abortum effudit, et quam antea sub simulationis peripetasmate velare videbatur improbitatem, demum excrevit. Atque his, quam vis orationis sequela minime postularet, incongrue dictis salis ostendit nonnisi vi intra se conti nuisse ea etiam quæ antea simulabat. Et quidem venter ejus dirumpendus erat, nisi hanc vocem etiam extra ordinem exprompsisset extraqué bar moniam et dispositi sermonis seriem. Brevi enim in scena jocatus, et ejus quod agebat dramatis con sumpto risu, ad suum rursus ingenium se recepit. vum narrat alienis pennis ornatum aliquando atque gloriantem, in quem aerens spirans ventus com mentitiam dispersit formositatem, remque alienam fecit evaniḍam; ex quo illius deformitas deinde ap paruit. Simile quid Mamonas etiam passus mihi videtur. Postquam enim alienis paulisper se ve mustavit velut rectae fidei dictionibus, flante mox adversaria vi, non diu post sententiæ suæ turpitu dinem patefactam exhibuit. Nonne enim omnibus patet, ab eo Christi gloriam oppugnari, dum mi natur ac fremit adversus Verbi incarnationem? quandoquidem nondum incepto de imagimbus ser mone, per ea quæ in medium verba jecit, ante etiam præclaram illam orationis structuram, sen tentiam suam innuit. Quippe hic animadvertite quamnain sensus cohærentiam cum præcedentibus hæc verba retineant: nam de naturis antea bypostasique locutus, mox propria audacia animi que impetu instinctus, ad imagines inordinate tran silit et prototypa: ita ut aperte démonstret, totum Job. xxx11, Acephalos Monopbysitas Syros a Copronymo Byzantium translatos quinto sui regni anno narcat in Chronico Theophanes. De inconstantia loquendi Acephalorum Mα nopbysitarum circa Christi naturas, din Eustathius monachus a me editus Script. vet. t. VΠ. 15. Ait enim:. Etiamsi omnis imago de proto 14. Famigeratum illum vetus mythographia cor 15. Ait enim:. Etiamsi omnis imago de proto 14. Famigeratum illum vetus mythographia cor

Α αλλάκτως έχειν τά τε χρώματα καὶ τὴν ἄλλην ύλην τὴν ἄψυχον ἐξ ὧν ἡ εἰκὼν συνέστηκε, πρὸς τὴν ἀνα θρώπου φύσιν. Ἐχρῆν δὲ, κατὰ τὸν τοιοῦτον λόγον, καὶ ἐπικοινωνεῖν τῷ ὁρισμῷ ἀμφότερα, καὶ τὸν αὐτὸν ἀποσώζειν λόγον τῶν ὁμοουσίων· οἷον ὥσπερ ἄνθρω- πος πρὸς ἄνθρωπον τῷ αὐτῷ ὄρῳ ὑποπέπτωκεν, οὕτω καὶ τὸ ἀπείκασμα· καὶ εἰ ὁ ἄνθρωπος ζῶον λο- γικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικὸν, καὶ τὴν εἰκόνα ζώον λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικὸν ὡσαύτως εἶναι, μηδὲν παραλλάσσουσαν. 'Αλλ' οὐχ οἷόν τε τῶν εἰκαζομένων οὐδὲν πρὸς πᾶσαν ἐξικνεῖσθαι καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν, ἡ ἀλήθεια βε βαιοῖ, καὶ τῶν θεολόγων οἱ ἔκκριτοι. Καὶ ὁ μὲν ἀλη θὴς λόγος καὶ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἑαυτοῦ διαφέ- ρειν οἶδεν, ἐξ ἑτεροφυῶν συνεστῶτα, ψυχῆς λέγω καὶ σώματος, εἰ καὶ ἕν τι ἐκ τούτων ὁ ἄνθρωπος· ἑκά- τερον γὰρ τὸν οἰκεῖον δρον ἀποφέρεται· ἄλλος γὰρ δ τῆς ψυχῆς λόγο, καὶ ὁ τοῦ σώματος ἕτερος, διαφο ραῖς δὲ καὶ συμβεβηκότι πλείοσι, Σύνθετοι γὰρ ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ ἀντίθετο: καὶ ἑαυτοῖς καὶ ἀλλήλοις. Ὁ δὲ οὐδὲ τὰ ἀπεικάσματα κατά τι γοῦν τῶν ὧν εἰσιν ἀπεικάσματα παραλλάσσειν ἡγεῖτο, ἀλλ' ἀκραιφνῶς ἀποσώζειν πρὸς τὰ ἀπεικαζόμενα τὸ ὁμο- φυὲς καὶ ὁμοούσιον· πῶς δ᾽ ἂν ἔτι εἰκὼν καὶ ἀπεί- κασμα λεχθείη, εἰ μὴ τὸ ἀπεοικὸς ἔχει τῷ ἑτεροίῳ τῶν φύσεων; ᾿Απέῤῥηκται οὖν πάντη τῆς ἀληθείας ὁ σοφώτατος, καὶ πόρρω που τῆς τῶν πραγμάτων καταλήψεως ἀποπέπτωκεν. "Αξιον δὲ καὶ τοῦτο πρὸς αὐτὸν εἰπεῖν· ὅτι Λέληθας σεαυτὸν κανταῦθα, ὦ φι- λοσοφώτατε, τοῖς οἰκείοις περιπίπτων ἐπιχειρήματ σιν· ἐπειδὴ γὰρ, κατὰ τὸν σὸν λόγον, ὁμοούσιον εἶναι δεῖ τὴν εἰκόνα τῷ πρωτοτύπῳ, ἡ δὲ εἰκὼν ὅτι πε- ριγραπτή συμφήσεις πάντως καὶ αὐτὸς, οὐ γὰρ ἂν οὕτω μανείη τις μὴ οὐχὶ οὕτως ἔχειν ταῦτα φάναι, ἔσται καὶ τὸ πρωτότυπον περιγραπτὸν ὡς ὁμοούσιον. Τὰ γὰρ ὁμοούσια διαφέρειν ἀλλήλων, ὅσον κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον, οὐδαμῶς οἷόν τέ ἐστιν· ἡνίκα καὶ αὐτὸς τὸ περιγραπτὸν καὶ ἀπερίγραπτον εἰς τὸν τῆς οὐσίας παραλαμβάνεις λόγον. Εἴ σοι οὖν τὰ τοῦ δόγματος στήσεται, κατέστραπταί σου ἡ μηχανή, καὶ καταλέλυται τὰ ἐγχειρήματα τῇ σφενδόνῃ τῆς ἀληθείας καὶ τοῖς ὅπλοις κραταιῶς ἐκπορθούμενα. Οντως ἔδει τοιούτων διδασκάλων τοιούτους εἶναι καὶ τοὺς νῦν ἀνακύψαντας φοιτητές, καὶ τοιούτων ἐξ ὧν η ὅμοια τὰ γεώργια, κακῶν κάκιστα καὶ αἰσχρῶν αἴσχιστα ιζ'. Ετι τῆς αὐτῆς ἐννοίας, ἢ ἀνοίας εἰπεῖν δι καιότερον, ἐχόμενός φησιν· ο Ινα τὸ ὅλον σωθῇ, ἐπεὶ οὐδὲ εἰκών. » Τῆς ἐκείνου ταῦτα παρανοίας καὶ τῆς παχύτητος. Οἱ γὰρ ὑγιὰ τὴν φρένα κεκτημένοι, καὶ ἄρτιον καὶ τὸ ἐν λόγοις καίριον διασώζοντες, ἐκ τοῦ ἐναντίου φήσουσι μᾶλλον, ὅτι εἰ τὸ ὅλον διασώζεται, οὐδὲ εἰκὼν, ἀλλ' αὐτὸ ἐκεῖνά ἐστι τὸ εἰκονιζόμενον, οἷς τὸ ταὐτὸν εἴδει μόνον, ἀλλ᾽ οὐ τῷ ὑποκειμένῳ ἐμφαίνεται. Τῷ δὲ ὑπείληπται ὡς εἰ μὴ καὶ ἔμψυ χον εἴη καὶ αὐτοκίνητον, καὶ ὅσα τοῦ ἀρχετύπου S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. B ex quibus imago constat, ab hominis natura non differant. Oporteret autem, secundum idem ratio- cinium, ut res utraque eamdem haberet definitionem, atque eamdemn sequeretur consubstantialium condi- tionem: nempe ut homo relative ad alium hominem sub eamdem cadit definitionem, ita et figura. Et quoniam homo est animal rationale, mortale, men- tis et scientiæ capax, imaginem pariter opus foret rationale animal esse, mortale, mentis scientiæque capax, nullaque re differens. Atqui fieri non posse !!! ulla similitudo totam adamussim exæquet verita- tem, ipsa veritas affirmat cum summatibus theolo- gis (18). Imo etiam vere dicitur homo ipse a se- m:et differre, ex diversis naturis constans, anima, inquam, et corpore; etiamsi unum quid ex his ex- sistit homo: utraque enim res propriam habet de- finitionem; namque alia est animæ ratio, alia cor- poris, cum differentiis pluribus atque accidentibus. Sumus quippe nos compositi, imo et oppositi tum nobis ipsis tum aliis invicem hominibus. Mamonas autem ne simulacra quidem ab iis re ulla, quorum sunt simulacra, differre putabat, sed eamdem atque illa, quæ repraesentant, retinere naturam atque substantiam. Attamen qui fieri potest ut imago di- catur vel simulacrum, nisi diversam habeat a pro- totypo suo naturam? Ab omni, igitur veritate se- jungitur hic sapientissimus, atque a rerum intelli- gentia longissime abest. En aliud insuper quod a nobis huic dici æquum est: nempe nescis, o colu- men philosophorum, te tuismet argumentis irre- tiri : quia enim, ut tu ais, consubstantialem iua- ginem esse prototypo oportet, imaginem autem cir- cumscriptam esse tu quoque concedes (neque quis- quam adeo insaniet, ut hoc negel), sequitur ut pre- totypum quoque, utpote consubstantiale, circum- scriptum sit. Nam consubstantialia differre inter se, quod ad substantiam attinet, prorsus est impossi- bile quandoquidem tu quoque circumscriptum et incircumscriptum in substantiæ ratione compre- hendis. Si ergo apud te dogma steterit, machina tua disjicitur, et argumenta sternuntur veritatis fuuda, armisque aliis valide expugnata. Reapse ta- lium magistrorum similes esse opportuit exortos nunc discipulos ! Taliumn sunt, inquam, arvorum fructus, ex. malis pessimi, ex turpibus turpissimi. cam, amentia perseverans dicit: « Ut totum ser- vetur ; alioqui ne imago quidem. › Id quoque ab insania ejus est atque stupiditate. Nam qui sanam et integram mentem habent, et loquendi rectitudi- nem retinent, contrarium potius dicent, quod si to- tum nempe servatur, haud jam imago est, sed illud ¡psnın quod figuratur: namque hæc specie tantum una eademque res videntur, non sbbjecto: Mamo- uas autem credit, nisi imago animata sit et proprio C D nutia imago veritatem assequitur. 17. Adhuc in eadem mente, vel, ut verius di- (18) Intelligit Nicephorus Nazianzenum oral, 23, 11 : Μηδεμία εἰκὼν φθάνει πρὸς τὴν ἀλήθειαν,

οὕτως ἂν ἐπέγνω ὅτι δυνατὸν τὸν Χριστὸν, μᾶλλον Α ພ δὲ ἀληθὲς καὶ εὐσεβές, εἰκονίζεσθαι. 'Αλλ' οὐδὲν αὐτῷ τούτων διὰ φροντίδος ἐγένετο· οὐδὲ λογισμῷ τῷ εἰκότι τὰ λεγόμενα ἔκρινεν, ἐξουσίᾳ δὲ μᾶλλον τῇ τῶν ἀγόντων ἐξαπάτῃ διαπραττόμενος. "Η γὰρ ἂν τὸ ἔνυλον γραφόμενον καὶ εἰκονιζόμενον είρηκεν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ τῷ κρατοῦντι αρότρου, παρὰ τῷ σοφῷ προσέειπται τὸ ἀσόριστον, οὐδὲν ἧττον καὶ τῷ αυτουργοῦντι τὸ ἀῤῥητούργημα, τὸ ἀσύμηλον και ἀσύνετον νεμηθήσεται· ἐναντίος οὖν ἑαυτῷ καὶ τῇ ἀληθείᾳ καθέστηκε, μήτε & λέγει, μήτε περί τίνων διαβεβαιούται νοῶν, ἐξ ἀμαθίας τε ἅμα καὶ μοχθηρίας τὰ τοιαῦτα κατασκευάζων. κ'. Εἶτα τὴν ἔνωσιν τοῦ κατὰ Χριστὸν προσώπου δοκεῖ πρεσβεύειν ἀσύγχυτον, ὅπερ ἐξ ἐναντίων σύγ κειται φύσεων, καθὰ καὶ τῶν Πατέρων ἐκδιδάσκει τὰ δόγματα· ι Προελθὼν γὰρ Θεός, ο φασίν οἱ θεο- λόγοι, ι μετὰ τῆς προσλήψεως, ἓν ἐκ δύο τῶν ἐναν τίων, ο Πῶς οὖν αὐτῷ σωθήσεται τὸ ἀσύγχυτον, ἐπείπερ τὰ τῇ ἑτέρᾳ τῶν φύσεων οὐσιωδῶς ἐφαρ μόζοντα ἀμφοτέραις δίδωσι; Τοῦτο δὲ ἀδύνατον. Οὐ γὰρ ἐγχωρεῖ τὰ τῇ θείᾳ καὶ ὑπερτάτη φύσει προσ όντα, ἐπὶ τὴν καθ' ἡμᾶς γεώδη ταύτην οὐσίαν φυ- σικῶς μεταπεφοιτηκένα:· οὐδὲ ἡ ἄῦλος τῇ ἐνύλι ταῖς ἰδιότησε ταυτίζοιτο, πάντη ἀλλήλων ἀποτετε:- χισμέναις. Ὁ δὲ τοῦτο ἐκκλίνων, οὐδὲν ἕτερον λέγει, ἢ τὰ ἀντικείμενα καὶ πολλῷ ἀλλήλων διεστηκότα εἰς ταυτὸν τῇ φύσει συνέρχεσθαι καὶ συμφύρεσθαι, συγχεόμενα καὶ εἰς ἄλληλα περιτρεπόμενα· ὡς εἶναι τὰς φύσεις διὰ τὴν εἰς μίαν ὑπόστασιν ἔνωσιν, ἢ ἄμφω ἀγράπτους διὰ τὸν Λόγον, ἢ ἄμφω γραπτάς διὰ τὴν σάρκα, ἢ ὅπερ ἀληθέστερον εἰπεῖν, οὐδ' ὁπό- τερον τούτων, ἀλλ' ἕτερόν τι ἀποτελεσθῆναι οὐσίας εἶδος, ὅπερ ἡ σύγχυσις ἀπειργάσατο, καὶ ἡ ἐκεί του εὐχέρεια ἀνεπλάσατο. Τοιοῦτον γὰρ ἡ σύγχυσις, τὰ συνερχόμενα εξαφανίζουσα, καὶ μηδέν τούτων καθαρῶς διασώζουσα, ὡς μήτε θεότητα κατ' αὐτόν με μεμενηκέναι, μήτε μὴν ἀνθρωπότητα. Οὐκ ἔστιν τὸ ἐκτύπωμα. Οὐ προσκυνοῦμεν τῇ κτίσει παρὰ τὴν Κτίσαντα, ἀλλὰ προσκυνοῦμεν τὸν Κτίστην κτισθέντα τὸ καθ' ἡμᾶς, καὶ εἰς κτίσιν ἀταπεινώτως καὶ ἀκαθε αιρέτως κατεληλυθότα ἵνα τὴν ἡμῶν δοξάσῃ φύσιν, καὶ θείας κοινωνούς ἀπεργάσηται τοὺς ἀνθρώπους φύσεως. Συμπροσκυνῶ τῷ βασιλεῖ καὶ Θεῷ τὴν ελουργίδα του σώματος. ἣν ἐφόρησε· τιμῶ τὴν εὐ πρέπειαν τῆς σαρκὸς, ἣν ἐνεδύσατο· οὐχ ὡς ἱμά τον, οὐδ᾽ ὡς τέταρτον τῆς ἁγίας Τριάδος πρόσωπον, ἀλλ' ὡς ὁμόθεον χρηματίσαν, καὶ γενόμενον ὅπερ τὸ χρίσιν ἀμεταβλήτως. Οὐ γὰρ θεότης ἡ φύσις γέ- τους τῆς σαρκός, ἀλλ' ὥσπερ ὁ Λόγος σὰρξ ἀτρέπτως γέγονε, μείνας ὅπερ ἦν, οὕτω καὶ ἡ σὰρξ Λόγος μέτ γονεν, οὐκ ἀπολέσατα τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστί, ταυτιζομένη δὲ μᾶλλον πρὸς τὸν Λόγον καθ᾽ ὑπόστασιν. Διὸ θαρ τῶν εἰκονίζω τὸν πρὶν ἀόρατον, οὐχ ὡς ἀόρατον, ἀλλ' ὡς ὁρατὴν γενόμενον δι' ἡμᾶς μεθέξει σαρκός τε καὶ αἷματο;· οὐ τὴν ἀόρατον εἰκονίζω θεότητα, ἀλλὰ τὴν ὀραθεῖσαν ζωγραφῶ σάρκα· εἰ γὰρ ψυχὴν εἰκονίσαι ἀμήχανον, πότῳ μᾶλλον Θεὸν τὸν καὶ τῇ ψυχῇ δόντα τ' ἄξιον ; τη ANTIRRHETICUS I ADV. CONSTANTINUM COPR. A neque justo ratiocinio de prælictis judicavit, sed præpotenter potius ductorum suorum errori favit. Secus enim rem materialem pingi figurarique posse non negasset. Sed sicuti ei qui tenet aratrum, sapiente imputatur insipientia; ita ei qui per se fɔ- cit infandum opus, ignominia et imprudentia im- putabitur : nam contrarius sibi est ac veritati ; ne- que quæ affirmat reputans, et inscite simul ac ne- quiter agens. B C Coloribus exprimimus illam quæ visibilis fuit ei hominis formam : effigiamus materialem Domini substantiam, veneramur humani ejus aspectus similitudinem, unde etiam ad originalem pulchritu- dinem mentem altollimus, atque ita adorationem ad incarnatum nostri causa transmittimus. Non depin- gimus divinitatis naturam, non figuramus incapacem figuræ substantiam. Nec spectaturum se speret fa- ziem Dei is qui nobis hanc calumniam imponit; sed PATROL. GR. C. D in Christi persona, quæ ex oppositis naturis com- ponitur, sicut Patrum placita docent. Processit enim Dens, ut aiunt theologi, in humanitatis assumptione, unum quid ex contrariis duobus. › Quomodo igitur conservabitur inconfusio, si Ma- monas quæ alteri tantum naturæ substantialiter congruunt, utrique attribuit? Hoc enimvero est impossibile. Neque enim possunt ea, quæ divinæ supremæque naturæ insunt, ad nostram hanc ter- ṛenam substantiam naturaliter transgredi ; neque immaterialis res çasdem, ac materialis, habere po- test proprietates quæ sunt-invicem prorsus sepa- ratæ. Is autem hæc declinans, nihil aliud ait, nisi quod opposita multumque inter se dissidentia unum ilemque coeunt atque commiscentur, con- in fusa et invicem permutata; ita ut naturæ, ob suam in unica, persona unionem, vel ambæ sint incir- cumscripta propter Verbum, vel contra amba cir- cumscriptæ propter carnem; vel quod verius dice- tur, nentrum horum, sed alimd quoddam consur- rexerit substantiæ genus, quod confusio effeccrit, ‹t auctoris nostri levitas fabricaverit. Ea quippe con- fusio dicitur, quæ coeuntia destruit, id est nihil lo rum purum conservat; ita ut neque deitas in co quod vidimus, testamur; quod oculis nostris specta · rimus, et manus nostræ contrectaverunt, hoc etiam in imaginibus adoramus; et humanam partem qua' visa fuit depingimus; effigiem aspicimus assumptæ a Deo Verbo carnis, veneramur theandriçæ forma imaginem. Non adoramus creaturam pra Creatore. sed honorem tribuimus Creatoriqui factus est propier nos creatura, atque ad creaturæ statum sine sui de- minutione aut destructione descendit, ut nostram honoraret naturam, divina'que participes naturæ ho- niues faceret. Adoro una cum rege Deoque corporis purpuram quam gestavit; konoro carnis decorem quo semet induit; non tamen ceu restem, neque item cen quartam Trinitatis sanctæ personam, sed tanquam Dei participem, et unum quid cnm ungente immula- biliter effectam. Non enim deitas conversa est in carnis naturam; sed sicut Verbum caro invertibiliter factum est, sed tamen quod erat permanens; sic etiam caro Verbum facta est, quin tamen id quo eral amillerel; sed Naum potius cum Verbo facta secundum hypostasim. Confidenter itaque figuro eum qui antea erat invisibilis; non, inquam, figuro prout est invisibilis, sed quatenus factus est visibilis prop- ler nos per carnis et sanguinis participationen. Non Figuro, inquam, deilalem, scd eam quæ visibilis fu carnem depingo. Nam si animam figurare nequeo, quanto minus illum qui animam fecit materia ex- perlem? 20. Deinde inconfusam unionem videtur asserere

Α τῶν φύσεων ἡ ἀνθρωπίνη περιγράφεται, δ παρὰ πᾶσι Διὰ τῆς εἰκονικῆς ἀνατο τώσεως, τὸν ἀπερίγραπτον φύσει τῇ θεϊκῇ, περι γραφόμενον ὁρῶμεν τῇ προσλήψει τοῦ ἡμετέρου φυράματος, καὶ τὰ ἰδιώματα της φύσεως ἣν προστί λη, εν οἰκειούμενον• τοῖ; νοῦν ἔχουσιν ὡμολόγηται, ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ περιγραπτοὶ τυγχάνομεν, καὶ πάντα ὅσα ἡμεῖς πλὴν ἁμαρτίας ὁ Χριστός γέγονεν, ἀνάγκη καὶ θατέρα ήγουν τὴν θείαν καὶ ἀπόῤῥητον φύσιν, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἤτοι τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, συμπεριγρά φεσθαι · ὡς εἶναι τὸ ὅλον τοῦτο τὸ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος συντεθέν περιγραπτόν; Επίσης γὰρ θείας καὶ ἀνθρωπίνης ὁ Χριστὸς κεκοινώνηκε φύ σεως, καὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἐγένετο. Τὸ δὲ ἔν τισι μεσιτεῦον, ἑκατέρου τῶν μεσιτευομένων ἄκρων ἐξ ἀνάγκης ὁμοίως μεθέξει, καὶ οὐδέν τι μᾶλλον τοῦδε ἢ τοῦδε, ἢ ἀπολίποιτο, ἢ τὸ πλέον σχοίη· καθὸ εἴρηται, ὅτι Ἐπεὶ τὰ παιδία κεκοινώς νηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλη σίως μετέσχε τῶν αὐτῶν. "Ωστε περιγέγραπται ὑμῖν ἡ ἄῦλος καὶ ἄγραφος φύσις, ἐκδηλότερον. Ο δε ἐπὶ τῆς ἐνύλου καὶ ἐνσάρκου δοῦναι οὐκ ἐβούλεσθε τοῦτο γὰρ διὰ τῶν λόγων ὑμῶν κατασκευάζεται, ἵνα ὅπερ καθ' ἡμῶν προχειρίζεσθε, τοῦτο ἐφ' ὑμῖν αύτοῖς ἀντιπεριιστάμενων σχοίητε. Πῶς οὖν ἐπὶ τοῦ θείου Λόγου τὸ ἀναλλοίωτον διασέτωσται, ἢ ἐπὶ τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως τὸ ἄτρεπτον διατετήρηται, ἃ δὴ κηρύσσει τὰ Εὐαγγέλια, οἵ τε Ιεροφάνται Πατέρες διδάσκουσιν; ὧν τήν τε διδασκαλίαν καὶ ὁποῖον περί γε τούτου φρόνημα κέκτηνται, εἰς ὕστερον παραθέσθαι σπουδάσομεν. Πῶς δὲ καὶ τὸ ἀσύγχυτον, δ πρεσβεύειν ὑποκρίνεσθε, ἐν τῇ κατά Χριστὸν ὑποστάσει συμφυλαχθήσεται; Σκοπῶμεν δὲ καὶ οὕτως, ὅτι ἐπειδὴ γενητὴ ἡ φύσις, ἣν ὁ Λόγος ἀνείληφε, καὶ μέντοι φθαρτὴ καὶ παθητή, τέμνεται τα καὶ ὀδυνᾶται, καὶ τἆλλα ὑπομένει ὅσα πάσχειν πέφυκε, τί δήποτε διὰ τὴν πρὸς αὐτὴν ὑποστατικών ἔνωσιν; μὴ καὶ γενητὸς ὁ Λόγος εἴη, παθητός τε αἱ καὶ φθαρτός, καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα τῆς τοῦ δούλου μερ. φῆς καὶ τῆς δούλης φύσεως; Καὶ ἵνα ἐν βραχεῖ τὸ πᾶν τῆς βλασφημίας αὐτῶν ἡ τοῦ λόγου πα στήσῃ ἀκολουθία, διὰ τὸ πρόβλημα αὐτῶν, καὶ τῶμα τὸν Λόγον σωματωθέντα, περὶ ἡ ταῦτα θεωρεῖται, οικειότερον ὁμολογῆσαι ἐκδιασθήσονται. Αλλά φή σουσιν, Η σαρξ τεθέωται ἑνωθεῖσα τῷ λόγῳ. Αλλ' ἀκούσονται, ὅτι καὶ ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐπαχύνθη, καὶ ὁ ἀναφὴς ἐψηλαφήθη, ἀλλ' οὐ παρά τοῦτο οὔτε ὁ Λόγος τῶν θείων ἐξέστηκε πλεονεκτημάτων, οὔτε ἡ σὰρξ τῶν ἐξ ἀρχῆς συνυφεστώτων μεταβέβληται ιδιωμάτων, οὐδὲ τοῦ κατ' αὐτὴν ο κείου λόγου ἐξῆκται. Περὶ γὰρ τῶν μετὰ τὴν θείαν ἀνάστασιν καινοποιηθέντων, τοῦ ἀφθάρτου, φημί, καὶ ἀθανάτου, εἴ τι; ἐνίσταται, ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα εἰρή σεται. Σῶμα γάρ, ὃ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνέλαβεν ὁ Κύριος, καθ᾿ ὁμοιότητα τῶν ἡμετέρων σωμάτων, περιγρα Α τῶν φύσεων ἡ ἀνθρωπίνη περιγράφεται, δ παρὰ πᾶσι Διὰ τῆς εἰκονικῆς ἀνατο τώσεως, τὸν ἀπερίγραπτον φύσει τῇ θεϊκῇ, περι γραφόμενον ὁρῶμεν τῇ προσλήψει τοῦ ἡμετέρου φυράματος, καὶ τὰ ἰδιώματα της φύσεως ἣν προστί λη, εν οἰκειούμενον• τοῖ; νοῦν ἔχουσιν ὡμολόγηται, ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ περι- γραπτοὶ τυγχάνομεν, καὶ πάντα ὅσα ἡμεῖς πλὴν ἁμαρτίας ὁ Χριστός γέγονεν, ἀνάγκη καὶ θατέρα ήγουν τὴν θείαν καὶ ἀπόῤῥητον φύσιν, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἤτοι τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, συμπεριγρά φεσθαι · ὡς εἶναι τὸ ὅλον τοῦτο τὸ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος συντεθέν περιγραπτόν; Επίσης γὰρ θείας καὶ ἀνθρωπίνης ὁ Χριστὸς κεκοινώνηκε φύ σεως, καὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἐγένετο. Τὸ δὲ ἔν τισι μεσιτεῦον, ἑκατέρου τῶν μεσιτευομένων ἄκρων ἐξ ἀνάγκης ὁμοίως μεθέξει, καὶ οὐδέν τι μᾶλλον τοῦδε ἢ τοῦδε, ἢ ἀπολίποιτο, ἢ τὸ πλέον σχοίη· καθὸ εἴρηται, ὅτι Ἐπεὶ τὰ παιδία κεκοινώς νηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλη σίως μετέσχε τῶν αὐτῶν. "Ωστε περιγέγραπται ὑμῖν ἡ ἄῦλος καὶ ἄγραφος φύσις, ἐκδηλότερον. Ο δε ἐπὶ τῆς ἐνύλου καὶ ἐνσάρκου δοῦναι οὐκ ἐβούλεσθε τοῦτο γὰρ διὰ τῶν λόγων ὑμῶν κατασκευάζεται, ἵνα ὅπερ καθ' ἡμῶν προχειρίζεσθε, τοῦτο ἐφ' ὑμῖν αύ- τοῖς ἀντιπεριιστάμενων σχοίητε. Πῶς οὖν ἐπὶ τοῦ θείου Λόγου τὸ ἀναλλοίωτον δια- σέτωσται, ἢ ἐπὶ τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως τὸ ἄτρεπτον διατετήρηται, ἃ δὴ κηρύσσει τὰ Εὐαγγέλια, οἵ τε Ιεροφάνται Πατέρες διδάσκουσιν; ὧν τήν τε διδασκα- λίαν καὶ ὁποῖον περί γε τούτου φρόνημα κέκτηνται, εἰς ὕστερον παραθέσθαι σπουδάσομεν. Πῶς δὲ καὶ τὸ ἀσύγχυτον, δ πρεσβεύειν ὑποκρίνεσθε, ἐν τῇ κατά Χριστὸν ὑποστάσει συμφυλαχθήσεται; Σκοπῶμεν δὲ καὶ οὕτως, ὅτι ἐπειδὴ γενητὴ ἡ φύσις, ἣν ὁ Λόγος ἀνείληφε, καὶ μέντοι φθαρτὴ καὶ παθητή, τέμνεται τα καὶ ὀδυνᾶται, καὶ τἆλλα ὑπομένει ὅσα πάσχειν πέφυκε, τί δήποτε διὰ τὴν πρὸς αὐτὴν ὑποστατικών ἔνωσιν; μὴ καὶ γενητὸς ὁ Λόγος εἴη, παθητός τε αἱ καὶ φθαρτός, καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα τῆς τοῦ δούλου μερ. φῆς καὶ τῆς δούλης φύσεως; Καὶ ἵνα ἐν βραχεῖ τὸ πᾶν τῆς βλασφημίας αὐτῶν ἡ τοῦ λόγου πα στήσῃ ἀκολουθία, διὰ τὸ πρόβλημα αὐτῶν, καὶ τῶμα τὸν Λόγον σωματωθέντα, περὶ ἡ ταῦτα θεωρεῖται, οικειότερον ὁμολογῆσαι ἐκδιασθήσονται. Αλλά φή σουσιν, Η σαρξ τεθέωται ἑνωθεῖσα τῷ λόγῳ. Αλλ' ἀκούσονται, ὅτι καὶ ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐπαχύνθη, καὶ ὁ ἀναφὴς ἐψηλαφήθη, ἀλλ' οὐ παρά τοῦτο οὔτε ὁ Λόγος τῶν θείων ἐξέστηκε πλεονεκτη- μάτων, οὔτε ἡ σὰρξ τῶν ἐξ ἀρχῆς συνυφεστώτων μεταβέβληται ιδιωμάτων, οὐδὲ τοῦ κατ' αὐτὴν ο κείου λόγου ἐξῆκται. Περὶ γὰρ τῶν μετὰ τὴν θείαν ἀνάστασιν καινοποιηθέντων, τοῦ ἀφθάρτου, φημί, καὶ ἀθανάτου, εἴ τι; ἐνίσταται, ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα εἰρή σεται. Σῶμα γάρ, ὃ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνέλαβεν ὁ Κύριος, καθ᾿ ὁμοιότητα τῶν ἡμετέρων σωμάτων, περιγρα mus, quia altera naturarum harum, humana ni- mirum, circumnscribitur (quod quidem a quovis sensato conceditur, quoniam et nos ipsi circum- scripti sumus, et nostra omnia, peccato excepto, Christus habet), opus esse alterum quoque, divinam scilicet ineffabilem:que naturam, ob eandem cau- sam, il est ob unionem lypostaticam, circum- scribi; ita ut totum hoc ex deitale et humanitate compositum, circumscriptum sit? Eque enim di- vinam atque humanam Christus naturain participat, Deique et hominum mediator factus est. Jam quod aliquibus intermedium est, utrumque, cui interjacet, terminum necessario similiter partici- pabit, neque aliquid plus vel minus ex hoc vel illo, aut habebit aut desiderabit, prout scriptum est : Quia pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem 1. Valde igitur constat, circumscribi a vobis immaterialem et indefinitam naturam; quod tamen ne materiali quidem etin- carnatæ largiri volebatis. Hic enim sermonum ve- strorum exitus est, ut quod nobis abjiciebatis, id ipsum in vos retortum sentiatis. Quomodo igitur in divino Verbo immutabilitis servata fuit, vel in nostra natura invertibilitas re- tel:? quas tamen Evangelia prædicant, et sacro- rum antistites Patres docent: quorum doctrinam deque his rebus sententiam exponendam postea curabimus. Quomodo autem etiam inconfusio, quam slirmare simulatis, in Christis hypostasi conser- vabitur? Sed et hoc consideremus : quoniam as- sumpta a Verbo natura creata est, itemque cor- ruptibilis, pussibilis, caque cælitur, dolet, aliaque patitur quæ naturaliter pati sortita est; uum proinde ob hypostaticam cum divina natura unionem, Ver- bum fit creatum, passibile, corruptibile, et cætera que servi forma servilisque natura habet? Atque ut paucis totam illorum blasphemiam orationis nostra series exponat, secundum ipsorum propo, sitionen, Verbum quoque corporatum, de quo life» considerantur, corpus potius confiteri cogentur. Sed dicent Carnem contemplamur Verbo unitam. At audient : Et Verbum caro factum est aique rrassile tum; et intangible tactum fuit : neque tamcn propterea a suis divinis prærogativis Verbum dis- cessit ; neque caro haerentes sibi ab initio proprie tates immutavit, neque a propria conditione de- pulsa est (23). Nam de iis, quæ post divinam resur- rectionem nova acciderunt, inputribilitatem dico et immortalitatem, si quis repugnat, in sequenti- bus disseretur. Corpus quidem, quod nostro simile Dominus assumpsit, prout sunt cætera corpora, circumscriptum omuino fuit. Quandonam enim ex se flebr. n, 14. Inimicu figura eum, qui suapία natura divina incircumscriptus est, circumscriptte na videmus propter nostri plasmatis assumptionem; u facientem. mus, quia altera naturarum harum, humana ni- mirum, circumnscribitur (quod quidem a quovis sensato conceditur, quoniam et nos ipsi circum- scripti sumus, et nostra omnia, peccato excepto, Christus habet), opus esse alterum quoque, divinam scilicet ineffabilem:que naturam, ob eandem cau- sam, il est ob unionem lypostaticam, circum- scribi; ita ut totum hoc ex deitale et humanitate compositum, circumscriptum sit? Eque enim di- vinam atque humanam Christus naturain participat, Deique et hominum mediator factus est. Jam quod aliquibus intermedium est, utrumque, cui interjacet, terminum necessario similiter partici- pabit, neque aliquid plus vel minus ex hoc vel illo, aut habebit aut desiderabit, prout scriptum est : Quia pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem 1. Valde igitur constat, circumscribi a vobis immaterialem et indefinitam naturam; quod tamen ne materiali quidem etin- carnatæ largiri volebatis. Hic enim sermonum ve- strorum exitus est, ut quod nobis abjiciebatis, id ipsum in vos retortum sentiatis. Quomodo igitur in divino Verbo immutabilitis servata fuit, vel in nostra natura invertibilitas re- tel:? quas tamen Evangelia prædicant, et sacro- rum antistites Patres docent: quorum doctrinam deque his rebus sententiam exponendam postea curabimus. Quomodo autem etiam inconfusio, quam slirmare simulatis, in Christis hypostasi conser- vabitur? Sed et hoc consideremus : quoniam as- sumpta a Verbo natura creata est, itemque cor- ruptibilis, pussibilis, caque cælitur, dolet, aliaque patitur quæ naturaliter pati sortita est; uum proinde ob hypostaticam cum divina natura unionem, Ver- bum fit creatum, passibile, corruptibile, et cætera que servi forma servilisque natura habet? Atque ut paucis totam illorum blasphemiam orationis nostra series exponat, secundum ipsorum propo, sitionen, Verbum quoque corporatum, de quo life» considerantur, corpus potius confiteri cogentur. Sed dicent Carnem contemplamur Verbo unitam. At audient : Et Verbum caro factum est aique rrassile tum; et intangible tactum fuit : neque tamcn propterea a suis divinis prærogativis Verbum dis- cessit ; neque caro haerentes sibi ab initio proprie tates immutavit, neque a propria conditione de- pulsa est (23). Nam de iis, quæ post divinam resur- rectionem nova acciderunt, inputribilitatem dico et immortalitatem, si quis repugnat, in sequenti- bus disseretur. Corpus quidem, quod nostro simile Dominus assumpsit, prout sunt cætera corpora, circumscriptum omuino fuit. Quandonam enim ex se flebr. n, 14. Inimicu figura eum, qui suapία natura divina incircumscriptus est, circumscriptte na videmus propter nostri plasmatis assumptionem; u facientem.

εἰληφέναι τὸν Κύριον, καὶ ταύτῃ μηδὲ γεγράφθαι. συνουσιῶσθαι δοκοῦν αὐτοῖς; Οὐκοῦν οὐδὲ σέσωσται τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ὅλον φύραμα. Καὶ πῶς ἄρα ὑμῶν οἱ θεολόγοι ἀνέξονται τῶν ληρημάτων, μέγα διακεκραγότες· Εἰ ἥμισυς έπταισεν ὁ ᾿Αδάμ, ἥμισυ καὶ τὸ προσειλημμένον καὶ τὸ σωζόμενον· εἰ δὲ ὅλος ἥνωται τῷ Θεῷ, ὅλος καὶ σώζεται ; Καὶ ὁρᾶτε οι πρόεισιν ὑμῖν ἀτοπίας ὁ λόγος. Εἴπερ γὰρ ἔδει, καθ' ὑμᾶς, ἰδιωμάτων ἄνευ φύσιν ὑπάρξει, τὸ παραδοξότατον, μηδ' ὁποτέρᾳ τῶν κατὰ Χριστὸν φύσεων ἰδίωμα διδόναι. Τίνι γὰρ τρόπῳ τῇ σαρκὶ μένῃ, τῷ ἡδομένῳ τῆς ψυχῆς, τοῦτο φιλοτι μεῖσθε, ἀλλὰ μὴ καὶ τῇ ἑτέρα φύσει ἐπιδαψιλεύεσθε; ἵνα πλέον ὑμῖν δεικνύηται ἡ πρὸς τὴν μίαν ὑπόστα σιν εὐγνωμοσύνη, ὡς ἐπινοίᾳ μόνῃ ψιλῇ κατὰ πολ λὴν ἐξουσίαν καὶ εὐκολίαν τὰ ἐξ ὧν αἱ φύσεις γνωρίζονται καὶ συνίστανται νομοθετοῦσι, καὶ σύγχυσιν καὶ φυρμόν, κατὰ τοὺς διδασκάλους ὑμῶν τῆς παι λαιότητος, ἐπινοοῦσι τῶν φύσεων, καὶ σκιαγραφούσι τὸ Χριστοῦ μυστήριον, ὡς ἂν καταφανέστερον καὶ σαφέστερον ἡ ἀναπλασθεῖσα ὑμῖν τραγέλαφος ὑπό στασις συσταίη. Οὐχ ὁρῶ δὲ τίς ἡ ἀποκλήρωσις, τὸ ἀπερίγραπτον τοῦ Λόγου μόνον, ὡς σεμνόν τι καὶ εὔσημον, τῇ σαρκὶ χαρίζεσθαι· καὶ τούτῳ τιμήν σεσθαι ᾧ μηδὲ τετιμῆσθα: ἀνεκτόν, τῶν δ' ἄλλων θείων πλεονεκτημάτων φθονήσαντας ζημιοῦν, καὶ οἷόνπερ ἡμίτμητον καὶ ἀτελῆ καταλιμπάνειν· ὡς μηδὲ τὸ τῆς τιμῆς ἀκέραιον διασώζεσθαι, ἐπεὶ οὐ τοσούτον τιμᾶται τῷ κεχαρισμένῳ, ὅσον ἀτιμάζεται τοῖς ἀπεστερημένοις. Οὐ γὰρ ὁ περὶ τὸ ἓν φιλότιμος, οὗτος εὔνους, ἀλλ' ὁ περὶ τὰ πολλὰ μικρολογούμενος, οὗτος δυσγνώμων. Τάχα δ' ἂν ἀπέχρησε πως καὶ τοῦτο προσριφέν αὐτῇ μόνον πρὸς τὴν τοῦ ζητουμένου παράστασιν συναιρόμενον, ἵνα τέλεον καὶ τοῦ εἶναι σὰρξ παρ' ὑμῖν ἐκσταίη. Συναναιρεῖν γὰρ διὰ τούτου ᾠήθητε καὶ τῆς ὅλης οἰκονομίας τὸν τρόπον, ὥσπερ ὅλον ἐκπεπωκότες τῆς φαντασίας τὸν χείμαρον. Τίνος γὰρ χάριν διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον ἔνωσιν, μὴ καὶ τὸ ἀπαθὲς ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄφθαρτον ἐνείματε τῇ σαρκί, ἔτι καὶ τὸ ἄχρονον, καὶ ἄναρχον, καὶ ἀέρατον, ἀναφές ὑπανοίγεις, καὶ τὸ τῆς οἰκονομίας ἀνατρέπεις μυ στήριον ; τί καινὴν καὶ πονηρὰν νομοθετεῖς νομοθε σίαν, ὁ τῆς χάριτος ἀνάξιος, τὸ πονηρὸν τῆς Μανιχαϊκῆς αἱρέσεως ἀποκύημα; Ει εἰληφέναι τὸν Κύριον, καὶ ταύτῃ μηδὲ γεγράφθαι. συνουσιῶσθαι δοκοῦν αὐτοῖς; Οὐκοῦν οὐδὲ σέσωσται τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ὅλον φύραμα. Καὶ πῶς ἄρα ὑμῶν οἱ θεολόγοι ἀνέξονται τῶν ληρημάτων, μέγα διακεκρα- γότες· Εἰ ἥμισυς έπταισεν ὁ ᾿Αδάμ, ἥμισυ καὶ τὸ προσειλημμένον καὶ τὸ σωζόμενον· εἰ δὲ ὅλος ἥνωται τῷ Θεῷ, ὅλος καὶ σώζεται ; Καὶ ὁρᾶτε οι πρόεισιν ὑμῖν ἀτοπίας ὁ λόγος. Εἴπερ γὰρ ἔδει, καθ' ὑμᾶς, ἰδιωμάτων ἄνευ φύσιν ὑπάρξει, τὸ παραδοξότατον, μηδ' ὁποτέρᾳ τῶν κατὰ Χριστὸν φύσεων ἰδίωμα διδόναι. Τίνι γὰρ τρόπῳ τῇ σαρκὶ μένῃ, τῷ ἡδομένῳ τῆς ψυχῆς, τοῦτο φιλοτι μεῖσθε, ἀλλὰ μὴ καὶ τῇ ἑτέρα φύσει ἐπιδαψιλεύεσθε; ἵνα πλέον ὑμῖν δεικνύηται ἡ πρὸς τὴν μίαν ὑπόστα σιν εὐγνωμοσύνη, ὡς ἐπινοίᾳ μόνῃ ψιλῇ κατὰ πολ λὴν ἐξουσίαν καὶ εὐκολίαν τὰ ἐξ ὧν αἱ φύσεις γνωρί- ζονται καὶ συνίστανται νομοθετοῦσι, καὶ σύγχυσιν καὶ φυρμόν, κατὰ τοὺς διδασκάλους ὑμῶν τῆς παι λαιότητος, ἐπινοοῦσι τῶν φύσεων, καὶ σκιαγραφούσι τὸ Χριστοῦ μυστήριον, ὡς ἂν καταφανέστερον καὶ σαφέστερον ἡ ἀναπλασθεῖσα ὑμῖν τραγέλαφος ὑπό στασις συσταίη. Οὐχ ὁρῶ δὲ τίς ἡ ἀποκλήρωσις, τὸ ἀπερίγραπτον τοῦ Λόγου μόνον, ὡς σεμνόν τι καὶ εὔσημον, τῇ σαρκὶ χαρίζεσθαι· καὶ τούτῳ τιμήν σεσθαι ᾧ μηδὲ τετιμῆσθα: ἀνεκτόν, τῶν δ' ἄλλων θείων πλεονεκτημάτων φθονήσαντας ζημιοῦν, καὶ οἷόνπερ ἡμίτμητον καὶ ἀτελῆ καταλιμπάνειν· ὡς μηδὲ τὸ τῆς τιμῆς ἀκέραιον διασώζεσθαι, ἐπεὶ οὐ τοσούτον τιμᾶται τῷ κεχαρισμένῳ, ὅσον ἀτιμάζεται τοῖς ἀπεστερημένοις. Οὐ γὰρ ὁ περὶ τὸ ἓν φιλότιμος, οὗτος εὔνους, ἀλλ' ὁ περὶ τὰ πολλὰ μικρολογούμενος, οὗτος δυσγνώμων. Τάχα δ' ἂν ἀπέχρησε πως καὶ τοῦτο προσριφέν αὐτῇ μόνον πρὸς τὴν τοῦ ζητουμένου παράστασιν συναιρόμενον, ἵνα τέλεον καὶ τοῦ εἶναι σὰρξ παρ' ὑμῖν ἐκσταίη. Συναναιρεῖν γὰρ διὰ τούτου ᾠήθητε καὶ τῆς ὅλης οἰκονομίας τὸν τρόπον, ὥσπερ ὅλον ἐκπεπωκότες τῆς φαντασίας τὸν χείμαρον. Τίνος γὰρ χάριν διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον ἔνωσιν, μὴ καὶ τὸ ἀπαθὲς ἐξ ἀρχῆς καὶ ἄφθαρτον ἐνείματε τῇ σαρκί, ἔτι καὶ τὸ ἄχρονον, καὶ ἄναρχον, καὶ ἀέρατον, ἀναφές ὑπανοίγεις, καὶ τὸ τῆς οἰκονομίας ἀνατρέπεις μυ στήριον ; τί καινὴν καὶ πονηρὰν νομοθετεῖς νομοθε σίαν, ὁ τῆς χάριτος ἀνάξιος, τὸ πονηρὸν τῆς Μανι- χαϊκῆς αἱρέσεως ἀποκύημα; Ει c A que circumscriptum neque substantialiter ei uni- secias distractio. tum fuisse? Ergo neque nostri plasmatis integritas incolumis fuit. Quomodo vero deliramenta vestra theologi ferent, qui alle clamitant : Si dimidius peccavit Adamus, dimidium est fum assumptum tum salvatum : sin totus Deo unitus est, totus et Salvatur. Ac jam cernite quousque absurditatis sermo vester procedat. Nam si oporteret, juxta opinionem vestram, siue proprietatibus esse naturam, quod est apprime incredibile, ne alterutri quidem Christi naturæ proprietas danda foret. Cur enim carni soli, pro animi vestri libito, proprietatem donatis, autem alteri quoque naturæ largimini? ut magis videlicet demonstraretis vestram erga uni- eam hypostasim sinceritatem, quod nempe simplici tantum cogitatione (27), pro vestro arbitrio ac facilitate, res ex quibus naturæ constant alque agnoscuntur, statuitis; confusionemque et cinnum, æque ac veteres magistri vestri, imaginamini, Christique mysterium umbraliter pingitis, ut evi- dentius scilicet atque apertius conficta a vobis quasi hircocervi persona consurgat. Neque video quodnamn hoc sit distributionis genus, Verbi tan- tum incircumscriptionem, ut nobile aliquid et au- gustum, cerni largiri; atque hac dote honorare eam arbitrari, qua se honorari ferendum ei nou sit; cæteris autem prærogativis cen per invidiam spoliare, et quasi dimidiatam imperfectantque relinquere; ita ut ne honor quidem heelunis maneat, quia non tam honoratur ie data, quain cæteris dehonestatur ablatis. Nam nec qui qua aliqua re liberalis est, is est benevolus; et qui in multis parce agit, malignus est. incoluwis Utique vel hæc dos sola (incircumscriptio) carni adjecta sufficit ad quæstionis statum demon- strandum, nempe quod omnino ne carnem quidem esse, apud vos jam constet. Destruere enim hoc pacto arbitramini universæ quoque incarnationis rationem, quandoquidem totam Phantasiastarum sentinam exhausistis (28). Cur enim propter ejus cuin Verbo unionem, carni non attribuitis etiain impassibilitatem, atque ut sit intemporalis, et sine Cur fores phantasiastis. c A que circumscriptum neque substantialiter ei uni- secias distractio. tum fuisse? Ergo neque nostri plasmatis integritas incolumis fuit. Quomodo vero deliramenta vestra theologi ferent, qui alle clamitant : Si dimidius peccavit Adamus, dimidium est fum assumptum tum salvatum : sin totus Deo unitus est, totus et Salvatur. Ac jam cernite quousque absurditatis sermo vester procedat. Nam si oporteret, juxta opinionem vestram, siue proprietatibus esse naturam, quod est apprime incredibile, ne alterutri quidem Christi naturæ proprietas danda foret. Cur enim carni soli, pro animi vestri libito, proprietatem donatis, autem alteri quoque naturæ largimini? ut magis videlicet demonstraretis vestram erga uni- eam hypostasim sinceritatem, quod nempe simplici tantum cogitatione (27), pro vestro arbitrio ac facilitate, res ex quibus naturæ constant alque agnoscuntur, statuitis; confusionemque et cinnum, æque ac veteres magistri vestri, imaginamini, Christique mysterium umbraliter pingitis, ut evi- dentius scilicet atque apertius conficta a vobis quasi hircocervi persona consurgat. Neque video quodnamn hoc sit distributionis genus, Verbi tan- tum incircumscriptionem, ut nobile aliquid et au- gustum, cerni largiri; atque hac dote honorare eam arbitrari, qua se honorari ferendum ei nou sit; cæteris autem prærogativis cen per invidiam spoliare, et quasi dimidiatam imperfectantque relinquere; ita ut ne honor quidem heelunis maneat, quia non tam honoratur ie data, quain cæteris dehonestatur ablatis. Nam nec qui qua aliqua re liberalis est, is est benevolus; et qui in multis parce agit, malignus est. incoluwis Utique vel hæc dos sola (incircumscriptio) carni adjecta sufficit ad quæstionis statum demon- strandum, nempe quod omnino ne carnem quidem esse, apud vos jam constet. Destruere enim hoc pacto arbitramini universæ quoque incarnationis rationem, quandoquidem totam Phantasiastarum sentinam exhausistis (28). Cur enim propter ejus cuin Verbo unionem, carni non attribuitis etiain impassibilitatem, atque ut sit intemporalis, et sine Cur fores phantasiastis.

Δ βλαβείας καὶ διαιρέσεως τὴν ἀτοπίαν διαφεύξῃ ; καὶ την θεότητα : βλέπομεν τὰ παθήματα, καὶ πιστεύη- μὲν τὴν ἀνθρωπότητα : η γὰρ ταύτῃ σαφῶς περιπέπτωκας. Ἐπεὶ οἱ περὶ Νεστόριον τούτου γε είνεκεν τὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν ὁμολογεῖν ἐπὶ Χριστοῦ παρῄτηνται, εὐδοκία δὲ μᾶλλον καὶ σχέσει ταύτην ὑπάρξαι κενοφωνοῦσιν, ὡς δὴ τῆς θείας φύσεως μὴ ἐπιδεχομένης ἕτερον πρόσωπον ἑνώσεως, διὰ τὸ ἀπερίγραπτον. Ἐξ οὗ μηδὲ κυρίως Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον, ἀλλ' ἀνθρωποτόκον γεγενῆσθαι εἰκαιολογοῦσιν. Εἶτα θαυ- μάτων ὁμοῦ καὶ παθημάτων περὶ τὸν Χριστόν σοι προκειμένων, καὶ τούτων παραπολύ διεστηκότων ἀλλήλων καὶ διαφερόντων, τί φής; Επειδὴ ἀπερί- γραπτος ὁ Λόγος, ὡσαύτως δὲ καὶ ἡ σαρξ, ἑκατέρω ἀμφότερα πάντως τῷ τε λόγῳ καὶ τῇ σαρκὶ ἀναθή σεις· οὐ γὰρ ἰδίᾳ καὶ ἀνὰ μέρος, τῷ μὴ παραλλάς. σειν κατὰ σὲ τὴν ἰδιότητα, τόν τε Λόγον καὶ τὴν σάρκα, κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον. Ταῦτα δὲ, πρὸς τῷ ἀσεβεῖ, καὶ τὸ ἀνόητον ἔξει· οὐδεὶς γὰρ τῶν νοῦν εχόντων ἀποφανεῖται, οὔτε τὸν Λόγον παθήματα φέρειν, οὔτε τῆς σαρκὸς τὰ θαύματα ὑπολήψεται. Οὐ γὰρ τῇ δυνάμει τῆς σαρκὸς ταῦτα δείκνυται, ἀλλ' ἡ τοῦ συνημμένου Λόγου πανσθενὴς καὶ δρα στήριος ἀποτελεῖ δι' αὐτῆς ἐνέργεια· ή οιχήσεται σοι μετὰ τῶν θαυμάτων καὶ τὰ πάθη. Απερίγραπτος γὰρ εἰ δοθείη ή σάρξ, οὐκ ἔστιν δ τοῖς πάθεσιν ὑποκείσεται. Πόθεν οὖν σοι διαδρᾶναι τὸ βλάσφημον περιγενήσεται; Ὡς πανταχόθεν γε μέγα περικέχη- νεν ὁ τῆς ἀσεβείας περὶ σὲ βόθρος· καὶ δίκαιον γὰρ καὶ πρέπον, τὰ θαύματα τῷ λόγῳ ἀνάπτοντα, και ἀπερίγραπτον ὁμολογοῦντα ἀναλόγως καὶ ἁρμοδίως, καὶ τὰ παθήματα τῇ σαρκὶ διδόντα, περιγραπτήν εἶναι δοξάζειν. Οὕτω γὰρ ἀποδιδόναι χρὴ ἑκατέρα τῶν φύσεων τὰ οἰκεῖα καὶ ἴδια. κγ'. Εἶτά φησιν· ὁ Ὅτι ἐπὶ τῆς σαρκὸς καὶ μόν νης ἴδιον πρόσωπον περιγράφει ψιλοῦ ἀνθρώπου. Ο Εἰ δὲ οὐ περιγράψει, τί σοι συμβήσεται ; Ἵνα τῷ αὐτῷ σοι κανόνι τοῦ λόγου χρήσωμαι, καὶ οὕτως ἴδιον πρόσωπον δώσει ἰδικῶς γυμνοῦ μόνου του Λόγου κεχωρισμένον, καὶ διῃρημένον τῆς κατ' αὐτὸν ἀνθρωπότητος, ἥτις ἐστὶ περιγραπτή, ὡς τῇ ἀληθείᾳ καὶ πᾶσι τοῖς ὀρθὰ φρονεῖν εἰδόσι δοκεί, καὶ διὰ πλειόνων προαποδέδεικται. Καὶ ἤδη σοι καὶ πάλιν ἐντεῦθεν ή τετράς περιίσταται· ἐπειδὴ κε χώρισται τοῦ Λόγου κατὰ τὸν σὸν λόγον τὸ ἀνθρώ- πινον, καὶ μεμέρισται σοι οὐδὲν ἧττον ὁ Χριστὸς, καὶ προστέθειταί σοι πρόσωπον ἐπὶ τῆς ζωαρχικής καὶ σεβασμίας Τριάδος. Αλλ' οὕτως ἀχάλινον ἐπὶ κατὰ τῆς Χριστοῦ οἰκονομίας ὁ Χριστομάχος διαφείς τὴν γλῶσσαν, παλιμφήμους ἀπορρίπτει τους λόγους, καινοῖς ἐγχειρήμασιν ἑαυτὸν ὡς πλείστοις παρα κρουόμενος, ὅλην τοῦ ψεύδους τὴν ἐξαπάτην εἰσδε δεγμένος, ἐντεῦθεν λοιπὸν τῆς μυθοπλαστίας κατάρ χεται, καὶ συμπλάσσει τὴν τερατείαν, βαττολογίαις ταύτην ἐξυφαίνων, καὶ φασμάτων πλήρη τὴν ἑαυτοῦ S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. B - absurditatem vitabis manifeste enim iu hanc in- cidisti. Siquidem Nestorius hanc ob causam hypo- staticam unionem confiteri in Christo recusat, sed benevolentia potius et relatione hanc confici blate- rat, ceu si divina natura non admittat aliam unionis personam, propter incircumscriptionem. Quo fit, ut nec proprie Deiparam sanctam Virginem, sed hominiparam exstitisse futiliter dicat. Deinde Christi miraculis simnul et cruciatibus tibi objectis, quid ais? Quoniam iucircumscriptum est Verhum, pariterque incircumscriptam carnem ais, utrique omnino ambo attribues, miracula atque cruciatus, Verbo utique et carni; non autem singillatim ac particulatim, quia non alternant proprietatem ver- bum et caro, quod attinet ad incircumscri- ptionem. Id vero non impium tantummodo, sed sto- lidum quoque erit: nemo enim cordatus pronun- tiabit, vel Verbum cruciatus pati, vel carnis esse miracula existimabit (30). Quippe hæc haud carnis virtus efficit, sed unii Verbi omnipotens atque efficax patrat per carnem operatio. Vel certe apud te cruciatus æque ac miracula evanescent. Nam si carnem incircumscriptam esse concedamus, cruciatus subire non poterit. Quomodo igitur blas- phemiam vitabis? Undique te circumambit ampla et hians impietatis fovea. Profecto justum con- gruumque est, ut is qui miracula Verbo assignal, idque incircumscriptum confitetur, idem si con- venienti analogia carni pariter cruciatus attribuit, hanc circumscriptam esse existimet. Sic enim c, oportet naturæ utrique quod proprium ac peculiare est ascribere. ва propriam circumscribit personam simplicis homi- nis. Quod si forte non circumscribat, quid tibi eveniet? Ut eadem tecum loquendi formula utar, sic propriam personam assiguabit seorsum nudi ac solius Verbi, divisam ac separatam a Christi humanitate, quæ vere est circumscripta, ut cunctis recte sentientibus constat, et copiose antea de- monstratum fuit. Et ecce tibi hine denuo consurgit quaternitas, quia separata est a Verbo juxta tırımı ratiocinium humanitas, nihiloque minus abit in partes Christus, additurque a te persona vivi- Acæ venerandæque Trinitati. Scilicet ita effrenem adversas Christi œconomiam hic ejus hostis vi- brans lingnam repugnantes sermones effutit; et no- yis plurimisque argumentis semet ipse decipiens, totum mendacii errorem complexus, abhine fabulis componendis indulget, praestigias comminiscitur, rasque vana garrulitate contexit, suamque animam phantasmatibus replet; ut sic blasphemia impie- tatem, præstigia vesaniam scribentia, nec non Spectamnus miracula, et in- G D telligimus deitatem, Cernimus cruciatus, et credimus humanitatem. 23. Deinde ait : • Quia carni, et quidem soli, (50) Macarius : 'Ορῶμεν τὰ θαύματα, καὶ νοοῦμεν

ἐμνούτιον εἶναι δεῖ τοῦ εἰκαζομένου τὸ ἀπεικόνισμα. μὴ εἰδὼς τὴν ἐν αὐτοῖς ἢ διδοὺς διαφοράν, ὥσπερ οὐδὲ ἐμψύχου καὶ ἀψύχου, ἢ λογικοῦ καὶ ἀλόγου, ἢ τῶν οὕτως ἀντιδιαστελλομένων πρὸς ἄλληλα τὸ διά φορον ἐπιστάμενος, ἐξ οὗ δείκνυται τὸ κατὰ τὴν γνώμην ἀνίδρυτον καὶ ἀστεύθμητον [ἀστάθμητον]· οὕτω δὴ κἐν τούτοις τῇ αὐτῇ διανοία χρώμενος, τῇ κατ' αὐτὸν θεολογία τὴν μυθολογίαν ἐκ πολλῆς ἄγαν αγχινοίας καὶ νοὸς νήψεως εἰς ἄκρον συντιθείς, εἰς ταυτὸν ἄγει πρωτότυπον καὶ παράγωγον. Καὶ ὡς ἀνὰ μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου διαστεῖλαι οὐ τρεί λετο, οὐδὲ τούτων ἀνὰ μέσον διακρίνει ήνέσχετο, οὐδ᾽ ὅσον ἐπ' ἄκρη γλώσσῃ τοῦ περὶ αὐτῶν λόγου Εφάψασθαι. Ο γὰρ διὰ τῆς εἰκόνος μερίζεσθαι τὸν Χριστόν οιόμενος, οὐδὲν ἕτερον δοξάζει ἢ ὅτι οὐδὲν διοίσει Χριστὸς τῆς ἑαυτοῦ εἰκόνος, ἀλλὰ ταυτὸν εἶναι ἀμφότερα. Ως εἴ γε τὴν τούτων κρίσιν δι ἔγω, οὐκ ἂν τῶν ἱερῶν καὶ σεβασμοῦ ἀξίων κατο ἔγνω. Τῇ γὰρ κενῇ δόξῃ καὶ ματαιότητι του κόσμου ἡττώμενος, καὶ φιλαυτίᾳ καὶ ἐμπαθείᾳ καταβα- πτιζόμενος, ἐσκοτίσθη τὴν ψυχὴν, καὶ τοῦ τῆς ἀλη θείας εστέρηται φωτός, οὐδὲν πλέον τῶν ὁρωμένων είδος ή φανταζόμενος. Γεώδης γὰρ ὢν καὶ κάτω νενευκώς, τὴν ἐγκεκρυμμένην τοῖς ἱεροῖς χάριν καὶ ἐναποκειμένην οὐ κατενόησεν, οἷάπερ μέχρι τῆς ὕλης καὶ τῶν κτισμάτων τὸν νοῦν συνιστάμενος. ᾿Αλλὰ δὴ ὅ γε ἐλόμενος, οἷς ὁ σοφώτατος καὶ θεωρητικώτατος οὗτος, φρονεῖν τε καὶ προχειρίζει σθαι, ἐρημένοις ἡμῖν ἀποκρινέσθω, καὶ συνδιασ σκεπτέσθω, ὡς ἂν γνοίη ὅποι τὰ τῶν προβλη- μάτων αὐτῷ ἐξίοι. Λεγέτω γὰρ ἡμῖν πρότερον, εἰ παρ' ὑπονοῦν Χριστιανῶν οὕτω δόξης ἐπύθετο ἔχοντος. Ἀλλ' οὐκ ἂν εἰπεῖν ἰσχύσειεν, οὐκ ἂν ἔχοι δείξαι· τέχνασμα γὰρ καὶ κακούργημα οἰκεῖον προφανῶς αὐτῷ ἤδη προβέβληται. Ομως δ' οὖν ποία δυνάμει καὶ ὅτῳ τρόπῳ συμβαίνειν ταῦτα βού λεται ὁ τῶν καινῶν τούτων δογμάτων εὑρετής; Ει γὰρ κτίσμα μόνον ὁ Χριστός χαρακτηριζόμενος ἀπο- λείπεται, τῆς θείας ἀμοιροῦν φύσεως τῷ ταύτην ὑπάρχειν ἀπερίγραπτον, πολλῷ δή που σαρκούμενον, τοῦτο πρότερον πεπονθέναι ἔδει· καθόσον καὶ ἡ ἀνει. λημμένη τῷ λόγῳ σαρξ, οικειοτέρα αὐτῷ τῆς κατ' αὐτὴν εἰκόνος ὡς ἀρχέτυπον. Ἐπειδὴ οὐδαμῶς γε ἡ διὰ τοῦ χαρακτηρίζεσθαι μίμησις καλώ; τηρηθή σεται, εἰ μὴ τοῖς προηγουμένοις ὡς οἷόν τε ἐξομοιω- θείη. Πῶς γὰρ τὸ ἐν μιμήσει τινὸς καὶ ὁμοιώσε! γινόμενον, ὁρᾶταί τι δυνήσεται ἢ πάθος, εἰ μὴ πρό- τερον τὸ οὗ ἐστιν ὁμείωμα, οὕτω πέφυκεν εἶναι ; Ε: Ο τὰ ταῦτα λέγειν, ἐσχάτης παραφροσύνης και δυσσεβείας ἐστὶ, πῶς οὐχὶ κἀκεῖνα μανίας τῆς ἀνω κάτω; Εἰ γάρ τις φαίη ἀληθῆ ἐκεῖνα εἶναι, πάντως που κατὰ τὸ ἀκόλουθον τοῦ λόγου, ἐπειδὴ ἀληθῶς ὡράθη ἀνθρώποις πεφηνώς καθ᾿ ἡμᾶς ὁ Χριστός, οὐ πέφυκε δὲ ἡ θεία φύσις ὁρᾶσθαι, πολὺ μᾶλλον παρά τὸ μὴ ὁρᾶσθαι αὐτὴν, κτίσμα μόνον τὸ θεαθὲν ὑπο. λελείφθαι συμβήσεται, τῆς θείας μὴ οὔσης ἐν αὐτῷ φύσεως, καὶ τοσοῦτον ὅσον καὶ πρώτως ἀνθρώποις ὡράθη, οὕτω τε χαρακτηρισθῆναι ἐδέησεν· εἰ μὴ γὰρ ἐθεάσατό τις, οὐδὲ ἐχαρακτήρισε που πάντω;. ANTIRRHETICUS I ADV. CONSTANTINUM COPR. 2:3 rato, nesciens vel non concedens differentiam in ipsis, velut neque animali et inanimati, neque ra- tionalis et irrationalis, vel aliarum rerum plane inter se distinctarum diversitatem agnosceus; ex quo sententiam ejus apparet infirmam esse et in- stabilem : sic in his etiam, eadem mente utens, theo- logia suæ mythologiam multo enimvero acumine ac mentis sobrietate exquisite admiscens, perinde habet prototypum et ejus simulamentum. Ac sienti inter sanctum et pollutum non vult distinguere; ne inter hae quidem discernere patitur, et summis quidem labris doctrinam hanc delibate. Nam qui ob factam imaginem dividi Christum putat, nihil aliud arbitratur, nisi Christum ab imagine sua non differre, sed ambo. esse unum. Secus, si hæc novisset discernere, res sacras et cultu dignas non damnasset. At enim vana gloria, et mundi stultitia victus, nimis sui amans et cupi- ditatibus mersus, animam gerit obtenebrataır, ve- ritatisque lumine caret, nihil præter visibilia sciens atque imaginans. Nam terrenus tolms, et humi pronus, abditam reconditamque in sacris rebus gratiam non agnoscit, utpote qui intra materium tantum et creaturas mentem continet. A beat, opus esse figurani consubstantialem esse lig': - B Age vero si quis, æque ac iste sapientissimus atque acutissimus, ita cogitare et profiteri decre- vit, interrogantibus nobis respondeat, ac porro det οperam ut agnoscat quousque propositiones illius evadant. Dicat enim nobis primum, num ab aliquo Christiano ita opinante didicerit? Profecto nec amfirmare id poterit, nec demonstrare: suum enim ipsius et artificium et maleficium sine dubio jamdiu prae se fert. Veruntamen, qua vi, quove mode, hve inter se componere vult hic dogmatum novo - rum inventor? Si enim Christus figuratus creatura tantum remanet, divinæque expers naturæ quia hæve iucircumscripta est, multo id prius pati debuit, cum est incarnatus; quatenus assumpta a Verbo caro, magis propria ejus est, quam imago arche- typi : quandoquidem ea que figurando ft imitatio non bene servabitur, nisi exemplari quoad fieri po- test assimiletur. Quomodo enim quod ad alicujus D imitationem similitudinemque fit, agere aliquisl aut pali poterit, nisi antea id cujus est imitatio, ita se habeat? Quod si lare dicere, summa demen- tin impietasque est, quidni et illa in vesauia sum- ma versentur? Nam si quis illa vera esse dicat, prorsus sermonis necessario nexu, quoniam vere hominibus visibilis fuit cum inter nos apparuit Christus (quanquam fieri nequit ut divina natura conspiciatur), sequitur, inquam, ut quia divina na- tura non est conspicua, id quod cernitur, creatura potiore jure tantummodo sit, divina ibi non exsi- stcute natura. Jam vero quatenus primitus ab hom n:inibus conspectus fuit, eatenus etiam figurari debuit; nam nisi quis viderit, ne figuram quidem cficiet. Quod si criminantur ob diclas causas pic

263 21 recta vel distorta sit, considerare (55). Nos enim A σκολιότητος, ἐπισκεπτόμενοι. Ἡμεῖς γὰρ, καθὰ παρα sicut a divinitus loquemibus 39 instituti fuimus, unum eumdemque Christum ac Deum, duplicem ptionem dat in prædicta oratione Macarius, cujns verba hic ponere nos non piget : Τὴν μονογενῆ Λό. γον δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπῆται κηρύττομεν, καὶ τὴν ἡμῶν ἀνάπλασιν ἀπεργάσασθαι· καὶ προαιώνιον αὐτὸν εἰδότες κατὰ τὴν θεότητα, ἔγχρονον κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα γινώσκομεν · δύο φέροντα φύσεις ἐν μιᾷ τῇ ὑποστάσει· ὅλον τὸν αὐτὸν Θεὸν, καὶ ὅλον ἄνθρωπον, Θεὸν σεσαρκωμένον ἐνεργῶς· οὐ κατὰ φαντασίαν ἢ δόκησιν, ἀλλ' ἀληθείᾳ καὶ πράγματι· οὐ τραπέντα τὴν θεότητα, ἀλλὰ προσλαβόντα τὴν ἀνθρωπότητα, σάρκα δηλαδή έψυχωμένην ψυχή λογική και νοερά· οὐ γὰρ μόνην ἡμπέσχετο σάρκα ψυχῆς ἐρήμην τῆς λογικῆς, ἀλλὰ γεγέννηται κατά ἀλήθειαν ἐκ γυναικός, μορφὴν δούλου λαβών · καὶ ἔστιν ὥσπερ ἐν θεότητι τέλειος, οὕτω καὶ ἐν ἀνθρω πότητι τέλειος· οὐκ ἐκ μόνης θεότητος καὶ σαρκός εἰς ἕνα Χριστὸν καὶ Κύριον καὶ Υἱὸν συγκείμενος, ἀλλ᾽ ἐκ δυοῖν τελείων, ἀνθρωπότητος, δὴ λέγω και θεότητος, εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν παραδόξως συνδεό- μενος, οὐ σύγχυσιν διὰ τὴν ἕνωσιν οὐδὲ φυρμόν ὑπομείνας, οὐ διαίρεσιν διὰ τὸ ἄφυρτον οὐδὲ χωρι σμὸν εἰσδεχόμενος, ἀλλὰ καὶ τὴν σύνθεσιν δὲ λέγω τὴν καθ' ὑπόστασιν τῶν δύο τελείων φύσεων ἄτρε πτον καὶ ἀσύγχυτον καὶ ἀναλλοίωτον καὶ ἀδιαίρετον καὶ ἀδιάσπαστον ἔνωσιν. Οὐ γὰρ μίαν σύνθετον φύ σιν φρονοῦμεν, ἀλλὰ μίαν σύνθετον ὑπόστασιν ὁμο λογούμεν, καὶ ἀχώριστον κεκτημένην τὴν τῶν φύ σεων συνδρομήν, καὶ ἀσύγχυτα τούτων φυλάττουσαν τὰ ἰδιώματα. Οὔτε γὰρ ὡς ἄφυρτον ἔχοντα τὰ συν- ελθόντα τὴν ἕνωσιν, και χωριστά λοιπὸν ἀπ' ἀλλή λων πέφυκεν· οὔτε ὡς ἀδιαίρετον κεκτημένα τὴν σύναψιν και σύγχυσιν τινα τοπαράπαν ὑφίσταται ἀλλ' ἔμεινε μὲν και μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀκραιφνῆ καθ' ἑαυτὰ τῆς φύσεως ἑκατέρας τὰ ίδια, αἱ θελήσεις δη- λαδή, αἱ ἐνέργειας, τὸ παθητὸν τῆς σαρκὸς, τὸ ἀπα θὲς τῆς θεότητος. Διεφυλάχθη δὲ καὶ τὸ ἀδιαίρετον ἀλλήλων καὶ εἰς αἰῶνας αχώριστον τῆς τε κτιστῆς καὶ τῆς ἀκτίστου οὐσίας, τῆς περιγραπτῆς καὶ τῆς ἀπεριγράπτου φύσεως. Εἰ γὰρ καὶ πέπονθεν ὁ Μα νογενῆς ἐξ ἀσθενείας σαρκός, ἀλλ' ἔμεινεν ἀπαθὴς ἐκ δυνάμεως θεότητος. Εἰ καὶ ἤλγησεν ὑπὲρ ἡμῶν τῇ ἐν σταυρῷ προσηλώσει καὶ διατάσει καὶ οὕτως ἀπέθανεν, ἀλλ' ἐθελούσιον ἦν αὐτῷ καὶ τὸ πάθος καὶ τὸ ἄλγος καὶ τὸ ἀποθ νείν. Ἔπασχεν ἡ σὰρξι λέγει φυσικῶς ἡ ψυχὴ διὰ τὴν συνάφειαν· ἐξ αὐτῆς γὰρ ἡ αἴσθησις τῇ σαρκί· καὶ ἡ θεότης ἐν ἀμφο τέροις οὐκ ἔπασχεν οὐδὲ ἤλγει, ἐπεὶ τῶν τοιούτων ὑπέρτερον τὸ θεῖον. Η ψυχὴ διῄρητο τῆς σαρκός, ἀλλ' ἡ θεότης ἐξ ἀμφοῖν ἀδιαίρετος ἦν· ταύτῃ του καὶ παθὼν καὶ ἀποθανὼν καὶ ταφεὶς ὁ Δεσπότης ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ἀπετινάξατο τὴν φθορὰν καὶ τὰ τῆς φθορᾶς· καὶ μετασκευάσας αὐτοῦ τὸ σῶμα πρὸς ἀφθαρσίαν, καὶ τὴν οἰκείαν ψυχήν κατ' ἐξουσίαν ὡς Θεός προσλαβόμενος, ἀνέστη τριήμερος καὶ μένει Θεό, μετὰ σαρκὸς καὶ ψυχῆς εἰς αἰῶνας ἀχώριστος, οὐκέτι παθητὸν ἔχων τὸ πρόσλημμα. • Εἰ γὰρ καὶ ἐγνώκαμεν κατὰ σάρκα Χριστόν, φη- σίν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν. » Τὸ γὰρ ἐξ αὐτῆς ἑνώσεως τὴν θέωσιν δεξάμενον τοῦ Σωτῆρος ἀνθρώ πινον, τὸ παθητὸν εὐθὺς οὐκ ἀπεβάλετο διὰ τὴν τῆς οἰκονομίας ἐκπλήρωσιν· ἐν δὲ τῇ ἀναστάσει, καὶ τοῦτό γε ἀπεκδυσάμενον, ἀνενδεὲς καὶ ἀπαθὲς καὶ αθάνατον ἀποκατέστη· οὐ μέντοι καὶ ἄκτιστον, οὐδ' ἀόρατον, οὐδ᾽ ἀπερίγραπτον· ταῦτα γὰρ μόνης ἴδια θεότητος. Κάντεῦθεν γοῦν καὶ τὸ διάφορον τῶν φύ σεων του θεανθρώπου Δεσπότου, καὶ τὸ μοναδ κὸν τοῦ προσώπου εἰς αἰῶνας γινώσκεται. Οὐδὲν γὰρ ὠν προσείληφε τῶν ἡμετέρων, μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀπὸ έθετο, οὐ τὸ σῶμα, οὐ τὴν ψυχήν, ἀλλὰ καὶ σῶμα περι- γραπτὸν ἔχων, καὶ ψυχὴν λογικήν τε καὶ νοεραν, θελητικήν τε καὶ ἐνεργητικὴν κεκτημένος, εἰς οὐρα τῶν θεηγόρων μεμυσταγωγήμεθα, διπλοῦν τὸν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ὁμολογεῖν παρει- νὸν ἀνεφοίτησε· καὶ οὕτως ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός κάθηται, θέλων θεϊκῶς τε καὶ ἀνθρωπίνως τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, καὶ ἐνεργῶν καθ' ἑκάτερα· θεϊκῶς μὲν τοὺς ἐκλεκτοὺς ὡς πλάσματα οἰκειούμενος, ἀνθρωπί νως δὲ τούτους ὡς ἀδελφοὺς προσδεχόμενος. "Ωσπερ γοῦν τὸ ἀναβῆναι ἐκγῆς εἰς οὐρανὸν, καὶ καταβῆναι πάν λιν, ἐνέρ εαί εἰσι περιγραφομένου σώματος, οὕτω καὶ τὸ ὀραθῆναι τῆς κτιστῆς ἐστι φύσεως, κ. τ. λ. Θεσμούς γὰρ Ἐκκλησίας πατρικούς διαφυλάττοντες, καὶ παι ραδόσεις ἀποστολικὰς κρατύνοντες, τὴν τοῦ Λόγου σάρκωσιν ἀνακηρύττομεν, καὶ τὴν ὀρθόδοξον ἔργοις καὶ λόγοις βεβαιοῦμεν πίστιν· Unigenitum Filium Verbum propter nos factum hominem, nostrumique sibi plasma assumpsisse, prædicamus: cumque eum ante sæcula divinitate esse sciamus, temporalem hu- B manitate agnoscimùs; duas haben:em naturas in una persona, eumdem 10!um Deum, cumdemque hominem totum; Deum omnino incarnatum, non phantaslice ant apparenter, sed ipso facto ac veritate; non im- mma a divinitate, sed assumpta humanitate, carne videlicet animata, id est animæ rationalis et intel- lectualis compote : non enim carnem tantummodo sibi induit, quæ rationali anima careret, sed rever i genitus fuit ex muliere, servi formam asciscens : atque ut divinitate perfectus ést, ita etiam humanitate perfectus; hand ex sola divinitate et carne in unum Christum et Dominum ac Filium concretus, sed ex duabus perfectis naturis, humanitate videlicet et divinitate in unum idemque mirabiliter copula!us : non confusionem passus propter unionem, neque misturam, neque divisionem aut separationem prop- ter distinctas naturas experiens: sed conjunctionem inconfusum, et unionem inseparabilem retinens. Con- junctionem vero dicimus illam, quæ sit duarum per- fectarum naturarum in una persona; inconvertibi - lem, inconfusam, immutabilem, indivis bilem, inse- parabilem, inquam, unionem. Non enim unicam com- positam naturam credimus, sed unicam conipositam personam confitemur, quæ inseparabile retinet na- turarum vinculum, et inconfusas harum conserval proprietates. Nec quia partes concurrentes inconfuse uniuntur, idcirco invicem separari deinceps queunt : nec quia inseparabilem conjunctionem habent, id- cireo ullatenus confusio confit: sed manent eliam post unionem inviolata sigillatin nature wiriusque proprietates, voluntates nimirum et operationes; carnis passibilitas, deitatis impassibilitas. Incolumis item est mutua inseparabilitas ac sempiterna indivi- sibilitas, creatæ scilicet et increatæ substantiæ, cir- cumscriptæ et incircumscripta natura. Etiamsi enim passus est Unigenitus ob carnis infirmitatem, idem mansit impassibilis divinitatis virtute. Quod si dolunt pro nubis in cruce ob clavorum pixuram el spasmum utque ita obiit, attamen voluntarii ei fuerunt dolor uc passio et ipsa mors, Puliebatur caro, do- lebat naturaliter anima propter conjunctionem; il- linc enim fit sensus carni : attamen in utraque in- passibilis erat et absque dolore deitas; quia Dei na- tura his excelsior est. Separula est a carne anima, sed dettas in utraque indivisibiliter mansit. Prup- terea paliens moriensque et sepultus Dominus noster Jesus Christus, corruptionem corruptionisque effec tum vitavit; suoque ad imputribilitatem corpore transformato, animam Hem pro sua divina potestule Tesumens, tertia ab obitu die resurrexil : manetque cum carne et anima Deus per sacula indivisibilis; assumptam partem haud ultérius habens passibilem. ‹ Eisi enim cognovimus secundum carnem Christum, inquet Apostolus (11 Cor. V, 16), sed nunc jam non novimus. › Olim certe Servatoris humanitas, que ob unionem fuit deificata, non continuo passibi.1.a- tem a'jecerit, aconite naimp endæ causa: ul D 3. NICEPHORI PATRIARCHE CP. (35) Egregiam Christi Domini econoriæ descri-

θυσιαστήριον μέγα κεκράξεται· ὃ καὶ ζῶν κακῶς καθαιρῶν ἐβεβήλου, καὶ ἀναιρούμενος ἐνδίκως τῷ λύθρῳ τῶν ἐναγῶν αἱμάτων πλέον ἔχρανέ τε καὶ κατεμόλυνεν, ἄξια ὄντως τὰ ἐπίχειρα τῆς εἰς Χριστὸν ὕβρεως δεξάμενος ὁ ἀλιτήριος, ἔνθα τῶν προμάντεων ἡ σκηνὴ καὶ ἡ παιδιὰ καὶ ἡ πλάνη θριαμβεύεται. πῶς οὖν οὗτος τὰ τῆς οἰκείας ἀσεβείας ἀποπληροῦν ἐτεχνάζετο; πρῶτα μὲν ἀπόπειραν ποιεῖται τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, εἰ οἷόν τε ἠρέμα καὶ ἡσυχῇ τὰ κατὰ νοῦν αὐτῷ προχωρήσειν· ὡς δ' οὖν ἄπρακτα καὶ ἀνήνυτα αὐτῷ ἐγεγόνει τὰ ἐγχειρήματα, ἐφ' ἑτέραν τραπόμενος ἔρχεται καί, ὡς ἂν μηδὲν πονηρίας καὶ κακουργίας τῶν προκαταρξάντων ἐλλείποι τῆς ἀσεβείας, ζηλοῖ κἀνταῦθα τὸν χριστομάχον ἐκεῖνον, τὸν πάλαι συγχωρήσει θεοῦ τοῦ φύλου τοῦ Ῥωμαϊκοῦ κακῶς ἄρξαντα, τὸν Κωνσταντῖνον φημὶ τὸν δυσσεβέστατον. ὃς δὴ καθάπερ ἐκ πατρῴου κλήρου κατάγουσαν τὴν παρανομίαν ταύτην διαδεξάμενος, ἱκανῶς ἐπεκράτυνεν· ἀθροίζει λοιπὸν καὶ οὗτος, ὥσπερ ἐκεῖνος, ἅπαν τὸ ἐν ἱερωσύνῃ τελοῦν, καὶ παντοίαις αὐτοὺς ἐπιχειρήσεσι μεθοδεύων πείθειν ἐμηχανᾶτο πρὸς τὸ οἰκεῖον ἑλεῖν βούλημα. ἀλλ' ὅσον μὲν ἐν αὐτοῖς προῦχον καὶ ἔκκριτον, ἐρηρεισμένον καὶ πάγιον περὶ τὸν ὑγιᾶ καὶ ὀρθὸν λόγον τὸ φρόνημα ἐκέκτητο, τοῦ θεομισοῦς αὐτοῦ θελήματος ἀντικαθιστάμενον ὤφθη· διὸ αἰκίαις τε καὶ φρουραῖς χαλεπαῖς πρότερον ἐπελθὼν καὶ μηκίστων λιμῶν καὶ ἀσιτιῶν τηκεδόσι πιέζων καὶ δι' ἀτιμίας ἁπάσης περιαγαγών, μεταταῦτα ὑπερορίαις μακραῖς ὁμοῦ καὶ πικραῖς κατεδίκασεν· ὅσον δὲ ἀγροικικώτερον καὶ ἁπλούστερον ἢ καὶ εὐηθέστερον ἐπάγεται, οὓς μὲν χρήμασιν ὑποφθείρων, οὓς δὲ ὑποσχέσεσι δελεάζων, οὓς δέ, παρρησίαν τὴν εἰς τὰ βασίλεια ἐπαγγελλόμενος, ὑπο κλέπτων, ἔστι δὲ οὓς καὶ ἀπειλαῖς ἐκδειματῶν καὶ ἑτέραις τισὶν ἐπινοίαις μετερχόμενος, εἰς τὸ ἴδιον σαγηνεύει θέλημα. τούτους λοιπὸν τοῦ κοινοῦ τῆς ἐκκλησίας ἀπορραγέντας σώματος, οἷάπερ μέλη διερρυηκότα καὶ ἐφθαρμένα, καὶ ἰδίᾳ συνάγειν ἐπιχειρήσαντας λαβών, συγκροτεῖ, ὡς ἐδόκει, ἀπ' αὐτῶν σύνοδον· καὶ σύνεδρος ἤδη καὶ πρόεδρος, μᾶλλον δὲ πρόδρομος τῆς τοῦ προσδοκωμένου πονηροῦ ἐπιστασίας γίνεται, προοδοποιῶν τὰ τῆς ἐνδημίας αὐτῷ καὶ τρόπον τινὰ τὸν ἀγῶνα τὸν κατὰ τῶν ἁγίων ἐνστησόμενον ἀναμερισάμενος· καὶ τὸ πολὺ τῶν πόνων προαφαιρούμενος, τοσοῦτον εὔνους αὐτῷ ὤφθη, ἵνα, ἐν ᾧ μέλλει φανεροῦσθαι ὁ ἄνομος, πρὸς μόνον τὸν καταλύοντα αὐτοῦ τὸ κράτος ἕξει τὴν μάχην, τῶν δὲ εἰς μνήμην τῆς ἐν σαρκὶ πολιτεύσεως αὐτοῦ ἀναστηλωμένων ἐκ ποδῶν γεγενημένων, μὴ πλείω περὶ αὐτὰ ἐνασχολούμενος κάμνοι, σχοίη δὲ ῥᾷον κατὰ τῶν εὐσεβούντων τηνικάδε τὸ ἀγώνισμα· καὶ πάλιν ὁρᾶται ἐν τῷ ναῷ κυρίου τὸ βδέλυγμα καὶ ἀνοίγεται στόμα λαλοῦν μεγάλα κατὰ τῆς δόξης κυρίου καὶ κατὰ τῆς θείας οἰκονομίας μεγαλορημονοῦν καὶ ἀλαζονευόμενον. ταύτην οὖν τί κλητέον, ἢ οὐχ' ἁπλῶς σύνοδον; ἀλλὰ βαρβαροσύνοδον δικαίως ἄν τις καλέσειε διὰ τὸ τοῦ ἠθροικότος βάρβαρόν τε καὶ ἔκφυλον φρόνημα, ἢ πονηρὸν συνέδριον καὶ τοῦ Καϊαφαϊκοῦ ἐκείνου ἐφάμιλλον, ἐπεὶ καὶ οὗτοι παρανόμως κενὰ κατὰ τοῦ Χριστοῦ ἐμελέτησαν καὶ ὥσπερ τὸ Ἰουδαϊκὸν σύνταγμα κατὰ τῆς Χριστοῦ ἐνσωματώσεως ἐφρυάξαντο καὶ πλεῖστα κενολογήσαντες ἐματαιοπόνησαν. ὡς γὰρ οὐκ ἂν λεχθείη σύνοδος ἱερατική, φανερόν· πρῶτον μὲν γὰρ πῶς συστήσαιεν σύνοδον οἵ γε τὰς συνθήκας, ἃς ἐν τῷ θείῳ θυσιαστηρίῳ κατενώπιον θεοῦ καὶ ἀγγέλων καὶ παντὸς τοῦ τῆς ἐκκλησίας πληρώματος δεδωκότες, παρασπονδήσαντες ἠθετήκασι, τά τε χειρόγραφα, ἐν οἷς τοὺς τύπους τοῦ σταυροῦ καὶ τὰ οἰκεῖα ὀνόματα προὔθηκαν, κατεπάτησαν; ἐξ ὧν κατὰ συλλόγους ἱεροὺς συνιέναι οὐκ ἐξὸν αὐτοῖς· ἔπειτα δ' ὅτι παρὰ πάντα θεσμὸν καὶ κανόνα ἐκκλησιαστικὸν ἤθροισται· καθάπερ γὰρ τὸ παρὰ τοῦ δυσσεβοῦς Κωνσταντίνου παραλόγως καὶ ἀνοσίως συλλεγὲν παράνομον σύστημα, οὕτω καὶ τοῦτο ψευδῶς καὶ ἀτάκτως κεκλήκασι σύνοδον. πάμπαν γὰρ τῶν ἐν ἀρχιερωσύνῃ τελούντων μεγίστων θρόνων, τοῦ τε τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης λέγω καὶ ἐσται, τὸ προσεπικὸς ἐκείνῳ οὐκ ἔχουσι. Τίνι δὲ λόγῳ ὁ καινοποιήσας διὰ τῆς σαρκώσεως αὐτοῦ Λόγος τὴν καθ᾿ ἡμᾶς φύσιν, τὰ μέγιστα δεδωρημένος, τήν σε ἀθανασίαν καὶ ἀφθαρσίαν λέγω, καὶ τἆλλα ὅσα ἡ τῶν μελλόντων ἐλπὶς ἡμῖν ὑποτίθεται, τούτου μόνου φθονήσας ἡμᾶς ἀπεστέρησεν; Οὐδαμοῦ γὰρ ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις τὸ ἀπερίγραπτον μεμυσταγωγηκώς καθυπέσχετο. Ούτε παρ' ἄλλῃ Γραφῇ, ἢ τὸ τῶν ἱερομυστῶν διδασκάλιον, εἰσηγούμενον φαίνεται. Δεῖ μὲν οὖν τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι αθανα σίαν, φησί που ὁ θεῖος Απόστολος, καὶ ὅ τι σπείρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ. Τὸ περιγραπτὸν δὲ τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀπεριγραψίαν, οὐδέπω καὶ σήμερον, οὔτε παρὰ Παύλου, οὔτε παρ' ἑτέρου τῶν τῆς Ἐκκλησίας μυσταγωγῶν τις ακήκοε. Τὴν δὲ Β πολλὴν λέσχην περιιστάμενοι, ἂν τοῦτο φήσομεν αὐτὸ τὸ ἐνοικῖσαι [ἐνοικήσαι] ἐν τῇ παρθενικῇ μήτρα τὸν Χριστὸν, εἰ μὴ περιγεγράφθαι σωματικῶς ἐν αὐτῇ δέξαιντο ὡς τὸ τῆς ἀληθείας ἐναστράπτει φῶς, τί ἂν ἕτερον εἴποιεν, ἢ τὸ ἐν περιγραφῇ τὸν ἀπερίγράπτον οἴεσθαι Λόγου; Τοῦτο δὲ ποίας δυσσεβείας καὶ ἀθεῖος ὑπερβολὴν καταλείπει; Ανάγκη γὰρ δυοῖν θάτερον, ἢ μετεσχηκέναι παρὰ τῆς ἁγίας Παρθένου περιγράπτου σώματος, ἢ πάντως γε κατὰ τοὺς πάντη διεστραμμένους, ἀντιστραφείσης τῆς τῶν πραγμάτων σχέσεως, ἀντιδιδόναι τὸ ἀπερίγραπτον αὐτῇ· ἐν γάρ τι τούτων ἡ ἕνωσις καὶ ἡ κατ' αὐτὴν τοῦ Λόγου ἐνοίκησις ἀπειργάσατο. ᾿Αλλὰ μὴν πε ριγραπτὴ ἡ Παρθένος, καὶ τὸ τοῦ Κυρίου ἄρα σῶμα περιγραπτὸν, ὡς ἐκ περιγραπτοῦ προελθὸν σώματος. Εἰ γὰρ οὐδὲν τούτων δοίεν, ἐκφύγοιεν δὲ τὰ ἄτοπα, λελείψεται αὐτοὺς ἀτοπωτέρω περιπεσεῖν πτώματι. Τοῖς διδασκάλοις γὰρ τῆς παλαιωθείσης φαντασίας κανταῦθα ἑπόμενοι, ὥσπερ διὰ σωλήνος τῆς Παρθέ του ἄνωθεν σαρκοφοροῦντα διῖχθαι τὸν λόγον, ἵνα μὴ δ' ὁπότερον θατέρου μετάσχοι, δογματίσουσι. Δικαιότερον δ᾽ ἂν τοῖς κατακρίτοις συναριθμηθείεν, τοῖς παρὰ τῶν ἁγίων φριχτοῖς ἀναθέματι καθυπο βαλλόμενοι. Ταῦτα μὲν ἐκβασανίζων ὥσπερ ὁ λόγος οὕτω διέξεισιν. Ο γάρτοι θεολογικώτατος καὶ δογματικώτατος οὐδαμή σαφῶς διευκρινήσατο· πηνίκα καὶ πότε χαρίζεται τῇ σαρκὶ τὸ ἀπερίγραστον, πρὸ τῆς ἑνώσεως ἆρα τῆς πρὸς τὸν Λόγον, ἢ μετὰ τὴν ἔνωσιν; Ἀλλὰ πρὸ μὲν τῆς ἑνώσεως, οὐκ ἂν εἰς τοσοῦτον, οἶμαι, παρανοίας ἐξολισθήτας ἔφησεν· ἡ γὰρ ἂν οὐδ᾽ ἀνειλήφθαι τὸ παράπαν ώμολόγησε τὸ γὰρ ἀπερίγραπτον, οὐδὲ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Θεός, Οὐδ' ἄγγελος τάχα εἶποι τις τῷ γε κατειλήφθαι. Αλλ' ὅτι μὲν ἀγγέλων οὐκ ἀνείληφε φύσιν, ὁ Παῦλος αὐτῷ ἐκβοάτω μεγαλοφώνως λέγων· οὐ γὰρ δή που ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραάμ ἐπιλαμβάνεται. Απερίγραπτον δὲ λέγειν τὸ σπέρμα τοῦ ᾿Αβραάμ, τῆς ἐκείνου σοφίας εἰπεῖν· οὐδεὶς γὰρ οὕτω κτηνώδης καὶ ἀνούστατος, ὅστις αὐτῷ τῷ λόγῳ ἐσται, τὸ προσεπικὸς ἐκείνῳ οὐκ ἔχουσι. Τίνι δὲ λόγῳ ὁ καινοποιήσας διὰ τῆς σαρκώσεως αὐτοῦ Λόγος τὴν καθ᾿ ἡμᾶς φύσιν, τὰ μέγιστα δεδωρημένος, τήν σε ἀθανασίαν καὶ ἀφθαρσίαν λέγω, καὶ τἆλλα ὅσα ἡ τῶν μελλόντων ἐλπὶς ἡμῖν ὑποτίθεται, τούτου μόνου φθονήσας ἡμᾶς ἀπεστέρησεν; Οὐδαμοῦ γὰρ ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις τὸ ἀπερίγραπτον μεμυσταγωγηκώς καθυπέσχετο. Ούτε παρ' ἄλλῃ Γραφῇ, ἢ τὸ τῶν ἱερομυστῶν διδασκάλιον, εἰσηγούμενον φαίνεται. Δεῖ μὲν οὖν τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρ- σίαν, καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι αθανα σίαν, φησί που ὁ θεῖος Απόστολος, καὶ ὅ τι σπεί- ρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ. Τὸ περιγραπτὸν δὲ τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀπεριγραψίαν, οὐδέπω καὶ σήμερον, οὔτε παρὰ Παύλου, οὔτε παρ' ἑτέρου τῶν τῆς Ἐκκλησίας μυσταγωγῶν τις ακήκοε. Τὴν δὲ Β πολλὴν λέσχην περιιστάμενοι, ἂν τοῦτο φήσομεν αὐτὸ τὸ ἐνοικῖσαι [ἐνοικήσαι] ἐν τῇ παρθενικῇ μήτρα τὸν Χριστὸν, εἰ μὴ περιγεγράφθαι σωματικῶς ἐν αὐτῇ δέξαιντο ὡς τὸ τῆς ἀληθείας ἐναστράπτει φῶς, τί ἂν ἕτερον εἴποιεν, ἢ τὸ ἐν περιγραφῇ τὸν ἀπερί- γράπτον οἴεσθαι Λόγου; Τοῦτο δὲ ποίας δυσσεβείας καὶ ἀθεῖος ὑπερβολὴν καταλείπει; Ανάγκη γὰρ δυοῖν θάτερον, ἢ μετεσχηκέναι παρὰ τῆς ἁγίας Παρθένου περιγράπτου σώματος, ἢ πάντως γε κατὰ τοὺς πάντη διεστραμμένους, ἀντιστραφείσης τῆς τῶν πραγμάτων σχέσεως, ἀντιδιδόναι τὸ ἀπερίγραπτον αὐτῇ· ἐν γάρ τι τούτων ἡ ἕνωσις καὶ ἡ κατ' αὐτὴν τοῦ Λόγου ἐνοίκησις ἀπειργάσατο. ᾿Αλλὰ μὴν πε ριγραπτὴ ἡ Παρθένος, καὶ τὸ τοῦ Κυρίου ἄρα σῶμα περιγραπτὸν, ὡς ἐκ περιγραπτοῦ προελθὸν σώματος. Εἰ γὰρ οὐδὲν τούτων δοίεν, ἐκφύγοιεν δὲ τὰ ἄτοπα, λελείψεται αὐτοὺς ἀτοπωτέρω περιπεσεῖν πτώματι. Τοῖς διδασκάλοις γὰρ τῆς παλαιωθείσης φαντασίας κανταῦθα ἑπόμενοι, ὥσπερ διὰ σωλήνος τῆς Παρθέ του ἄνωθεν σαρκοφοροῦντα διῖχθαι τὸν λόγον, ἵνα μὴ δ' ὁπότερον θατέρου μετάσχοι, δογματίσουσι. Δικαιότερον δ᾽ ἂν τοῖς κατακρίτοις συναριθμηθείεν, τοῖς παρὰ τῶν ἁγίων φριχτοῖς ἀναθέματι καθυπο βαλλόμενοι. Ταῦτα μὲν ἐκβασανίζων ὥσπερ ὁ λόγος οὕτω διέξεισιν. Ο γάρτοι θεολογικώτατος καὶ δογματικώτατος οὐδαμή σαφῶς διευκρινήσατο· πηνίκα καὶ πότε χαρίζεται τῇ σαρκὶ τὸ ἀπερίγρα- στον, πρὸ τῆς ἑνώσεως ἆρα τῆς πρὸς τὸν Λόγον, ἢ μετὰ τὴν ἔνωσιν; Ἀλλὰ πρὸ μὲν τῆς ἑνώσεως, οὐκ ἂν εἰς τοσοῦτον, οἶμαι, παρανοίας ἐξολισθήτας ἔφησεν· ἡ γὰρ ἂν οὐδ᾽ ἀνειλήφθαι τὸ παράπαν ώμολόγησε τὸ γὰρ ἀπερίγραπτον, οὐδὲ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Θεός, Οὐδ' ἄγγελος τάχα εἶποι τις τῷ γε κατειλήφθαι. Αλλ' ὅτι μὲν ἀγγέλων οὐκ ἀνείληφε φύσιν, ὁ Παῦλος αὐτῷ ἐκβοάτω μεγαλοφώνως λέγων· οὐ γὰρ δή που ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραάμ ἐπιλαμβάνεται. Απερίγραπτον δὲ λέγειν τὸ σπέρμα τοῦ ᾿Αβραάμ, τῆς ἐκείνου σοφίας εἰπεῖν· οὐδεὶς γὰρ οὕτω κτηνώδης καὶ ἀνούστατος, ὅστις αὐτῷ τῷ λόγῳ A scripti sumus, nulla salus eveniet, quia naturam ei conformem non habemus. Cur vero Verbum reno- vata per suam incarnationem nostra natura, maxi- mis donis impertitis, immortalitate videlicet et in- corruptione, et aliis quotquot nobis futurarum re- rum spes proponit, hanc unam rem tantummodo nobis invidit? Nunquam enim inter promissa sua, dum doceret, incircumscriptionem spopondit. Nec In aliis Scripturæ locis vel quavis magistrorum sa- crorum lucubratione dictum hoc apparet. Ergo oportet quidem corruptibile hoc induere incorruptio- nem, et mortale hoc induere immortalitatem, ait ali- cubi divus Paulus 18; et : Seminatur in ignobilitate, surgit in gloria ". Sed tamen circumscriptum hoc induere incircumscriptionem, nondum neque nunc, neqtie a Paulo, neque ab alio ex Ecclesiæ magistris quisquam audivit. Jam vero prolixam loquacitatem caventes, unum hoc dicemus : ipsam nempe Christi in virginali utero habitationem, nisi eum corpora- liter circumscriptum isti concedant, ceu reapse ve- ritatis lumen splendide ostendit, quid aliud esse di- cent, nisi Verbum incircumscriptum circumscripto in loco ut putant fuisse contentum? Id autem qui fleri potest ut a summa impietate atque atheismo absit? Nam de duobus alterutrum necesse est; vel nempe Verbum a sancta Virgine circumscriptum corpus accepisse; vel omnino secundum hos per- versissimos, conversa rerum relatione, incircum- scriptionem Virgini attribuere. Horum enim aller. utrum unio effecit et Verbi in Virgine habitatio. Sed c gua revera circumscripta Virgo fuit, et Domini si- mul corpus circumscriptum, quippe quod de cir- cumscripto corpore processit. Nam si neutrum horum concesserint, simulque absurda vitare velint, superest ut ipsi pejore lapsu ruant. Etenim vietæ phantasiæ magistros nunc etiam sectantes, per Virginem, quæ fistulæ instar fuerit, Verbum de cœlo carnem suam detulisse dog- matizabunt; ita ut alter alterius (nempe filius ma- tris) non sit particeps. Atqui æquius est ma- ledictos los connumerari cum iis, quos sancti viri horrendis anathematibus supposuerant. Porro no- stra oratio hos veluti fidiculis urgens, ita dicere pergit. Nempe summus hic theologus ac dogmatista D nusquam clare discernit, quandonam carni largiatur incircumscriptionem; num ante ejus cum Verho unionen, an postea. Sed ante quidem unionem, neminem adeo stolidum fore puto qui dicat: se- cus ne assumpsisse quidem carnem profitebitur : nam res iucircumscripla homo non est, sed Deus. Neque angelicam fortasse formam assumptam fuisse quisquam dicet. Nam quod Verbum augelorum n turam haud sibi asciverit, Paulus magna voce cla- maus dicit : Non enim angelos apprehendit, sed Abrahæ semen apprehendit *. Dicere autem incir- cumscriptum Abrahæ semen, Mamona sapientis officium est: nemo tamen adeo belluinus ameusquo A scripti sumus, nulla salus eveniet, quia naturam ei conformem non habemus. Cur vero Verbum reno- vata per suam incarnationem nostra natura, maxi- mis donis impertitis, immortalitate videlicet et in- corruptione, et aliis quotquot nobis futurarum re- rum spes proponit, hanc unam rem tantummodo nobis invidit? Nunquam enim inter promissa sua, dum doceret, incircumscriptionem spopondit. Nec In aliis Scripturæ locis vel quavis magistrorum sa- crorum lucubratione dictum hoc apparet. Ergo oportet quidem corruptibile hoc induere incorruptio- nem, et mortale hoc induere immortalitatem, ait ali- cubi divus Paulus 18; et : Seminatur in ignobilitate, surgit in gloria ". Sed tamen circumscriptum hoc induere incircumscriptionem, nondum neque nunc, neqtie a Paulo, neque ab alio ex Ecclesiæ magistris quisquam audivit. Jam vero prolixam loquacitatem caventes, unum hoc dicemus : ipsam nempe Christi in virginali utero habitationem, nisi eum corpora- liter circumscriptum isti concedant, ceu reapse ve- ritatis lumen splendide ostendit, quid aliud esse di- cent, nisi Verbum incircumscriptum circumscripto in loco ut putant fuisse contentum? Id autem qui fleri potest ut a summa impietate atque atheismo absit? Nam de duobus alterutrum necesse est; vel nempe Verbum a sancta Virgine circumscriptum corpus accepisse; vel omnino secundum hos per- versissimos, conversa rerum relatione, incircum- scriptionem Virgini attribuere. Horum enim aller. utrum unio effecit et Verbi in Virgine habitatio. Sed c gua revera circumscripta Virgo fuit, et Domini si- mul corpus circumscriptum, quippe quod de cir- cumscripto corpore processit. Nam si neutrum horum concesserint, simulque absurda vitare velint, superest ut ipsi pejore lapsu ruant. Etenim vietæ phantasiæ magistros nunc etiam sectantes, per Virginem, quæ fistulæ instar fuerit, Verbum de cœlo carnem suam detulisse dog- matizabunt; ita ut alter alterius (nempe filius ma- tris) non sit particeps. Atqui æquius est ma- ledictos los connumerari cum iis, quos sancti viri horrendis anathematibus supposuerant. Porro no- stra oratio hos veluti fidiculis urgens, ita dicere pergit. Nempe summus hic theologus ac dogmatista D nusquam clare discernit, quandonam carni largiatur incircumscriptionem; num ante ejus cum Verho unionen, an postea. Sed ante quidem unionem, neminem adeo stolidum fore puto qui dicat: se- cus ne assumpsisse quidem carnem profitebitur : nam res iucircumscripla homo non est, sed Deus. Neque angelicam fortasse formam assumptam fuisse quisquam dicet. Nam quod Verbum augelorum n turam haud sibi asciverit, Paulus magna voce cla- maus dicit : Non enim angelos apprehendit, sed Abrahæ semen apprehendit *. Dicere autem incir- cumscriptum Abrahæ semen, Mamona sapientis officium est: nemo tamen adeo belluinus ameusquo

τῶν ἄλλων, οἷς τὰ προέδρια ἐν τοῖς ἱερεῦσιν ἀφώρισται, ἠμοιρήκασιν· ὧν ἄνευ, δόγματος ἐκκλησιαστικοῦ κινουμένου, συστῆναι, κατά γε τὸν ἄνωθεν παραδεδομένον τῇ ἐκκλησίᾳ θεῖον τύπον, ἱερατικὴν σύνοδον, οὐ θεμιτόν. διὸ ἄστατόν τε ἐφ' ἑαυτοῦ καὶ ἀνίδρυτον δείκνυται, καί τις ἐνταῦθα συνεὶς λίαν ἐμφρόνως ἂν ἀποφθέγξαιτο ὅπερ παρά τινι τῶν πάλαι σοφῶν ἐλέγετο περί γέ τινος στρατοπέδου εὖ μάλα στρατιᾶς πολυπληθείᾳ κομῶντος, ταξιάρχου δὲ συνετοῦ καὶ εἰδήμονος τὰ τακτικὰ καὶ πολέμια τοῦ κοσμοῦντος καὶ εὖ διατάττοντος ἀπολειπομένου· "Ἡλίκον θηρίον κεφαλὴν οὐκ ἔχει", ἐπεὶ καὶ οὗτοι, πολυανθρωπίᾳ πλήθοντες καὶ οὐ πάνυ τι εὐαρίθμητον τυγχάνοντες σύστημα, τοῦ τε ἡγεμονοῦντος τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερολογίας καὶ ἐπιστημονικωτάτου πνεύματος κανόνος τε πάμπαν καὶ λόγου τοῦ ἰθύνοντος ἀπεστέρηνται. καὶ τί γε ἄλλο ἢ αὐτὴν τὴν κεφαλὴν τῆς ἐκκλησίας Χριστὸν ἠθετήκασι; καὶ ὅλης αὐτοῦ τῆς οἰκονομίας πειρῶνται ἀνατρέπειν, ὡς οἷοί τέ εἰσι, τὸ μυστήριον. τοιγάρτοι εἰς τοῦτο ἀκοσμίας καὶ ἀταξίας ἠγμένοι, τό τε ἐπιεικὲς ἀπημφιεσμένοι καὶ ἥμερον, θηρῶν δίκην καὶ λύκων ἀγρίων (τῷ γὰρ ἔξωθεν καὶ φαινομένῳ κῳδίῳ τὸν ἐντὸς καὶ κεκρυμμένον συγκαλύπτουσι θῆρα) τῇ Χριστοῦ ἐκκλησίᾳ βαρέως ἐπεισπεσόντες καὶ κατὰ τῶν ἱερῶν ἡμῶν δογμάτων ἐπιλυττήσαντες, ὅλῳ τῷ στόματι τὰ λογικὰ πρόβατα, τὸν λαὸν κυρίου, κατεσθίειν κατὰ τὸ εἰρημένον διὰ φωνῆς ἁγίου προφήτου ἵενται. ἐντεῦθεν ἡ παλαιὰ τῷ χρόνῳ καὶ τὴν κακίαν νεάζουσα κακοδοξία, ὡς ἐξ ἀδύτων τῶν μυχῶν τῆς ἀπιστίας ὑπερκύψασα καὶ τῶν τῆς πλάνης φωλεῶν ἐξερπύσασα, τοὺς ἄρτι τῆς εὐσεβείας ἀποπεφοιτηκότας καὶ πρὸς αὐτὴν ἀθλίως μεταθεμένους, ὥσπερ τῆς ἀληθοῦς ἀπημαύρωσεν ὁμολογίας, οὕτω δὴ καὶ τῶν ἐπειλημμένων τῶν τῆς ἱερωσύνης οἰάκων, τῆς κοινωνίας ἀπετείχισε, τὴν σύμπνοιαν ἀπείρξασα καὶ συναίνεσιν· μὴ δὲ γὰρ ἐνὸν αὐτοὺς τῷ ψεύδει συνάρασθαι, ἐπειδὴ ἔνθα τὸ ἐμπαθὲς καὶ δοῦλον τῆς σαρκὸς πρυτανεύει φρόνημα, ὁ τῆς ἐλευθερίας καὶ εἰρήνης σύνδεσμος ὁ συνεστηκὼς ἐκ τοῦ πνεύματος οὐδ' ὅλως κατακρατύνεσθαι πέφυκενὑπὸ γὰρ πολλῆς αὐθαδείας καὶ ἀνοσιουργίας κεκρατημένος ὁ συναθροίσας κακῶς, πᾶσαν κανονικὴν καὶ ἔνθεσμον καταπατῶν παράδοσιν, ἢ μὴ δὲ συνιεὶς ὅτι θεσμὸς κανόνων ἦν πώποτε, ἔδοξε τῶν προὔχειν κατὰ τὴν ἱερωσύνην λαχόντων δίχα τὴν ἰδίαν βεβαιοῦν εἰκαιοφροσύνην, ὅμως δ' οὖν παρανόμως καὶ ἀθέσμως συνειλεγμένοι, κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ πολλὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος καταφλυαρήσαντες ἐμελέτησαν, καὶ δόγμα πονηρόν, καλῶς πάλαι κατακριθὲν καὶ σιγηθὲν ἀποφάσει τῶν προηγησαμένων θείων ἀνδρῶν, πάλιν ἀναζωπυροῦντες καινίζουσι καὶ τολμῶσιν, ὡς ᾤοντο, ὅρον ἐκτίθεσθαι πάντῃ ἀόριστον· ὁρίζονται μὲν γὰρ παντελῶς οὐδέν, ἐπ' ἀναιρέσει δὲ τῶν εὖ καὶ καλῶς τεθειμένων ὅρων καὶ ἀληθῶν δογμάτων καὶ τοῦ εὐσεβοῦς τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ἐκκλησίας φρονήματος, ματαίως ἄγαν καὶ ἀθεεὶ παρατάττονται. οὐδὲ γὰρ ἀπὸ στόματος κυρίου, ἀλλ' ἐκ τῆς ἰδίας κοιλίας ἀποφθέγγονται καὶ λαλοῦσι διεστραμμένα, οὐδαμοῦ τῷ ἐκκλησιαστικῷ κανόνι καὶ τύπῳ κατακολουθήσαντες, τοῦ φόβου δὲ κυρίου καταφρονήσαντες καὶ τῆς ἐντολῆς ἀλογήσαντες, ἣ καὶ τῷ ἕνα τῶν ἐλαχίστων σκανδαλίζοντι οὐ μικρὸν τὸν κίνδυνον ἐπικρεμάννυσιν, ἤπουγε πλῆθος ἄπειρον καὶ ἀριθμοῦ κρεῖττον καὶ πολιτείαν ὅλην καὶ ἔθνος ὁλόκληρον ἱερόν τε καὶ ἅγιον, ὃ διεσπάραξάν τε καὶ ἐλυμήναντο, τῷ αἵματι Χριστοῦ τῷ ἀμώμῳ καὶ ἀχράντῳ κτηθέν τε καὶ ὑποστὰν ἱδρῶσί τε καὶ πόνοις πολλοῖς τῶν μετὰ Χριστὸν καὶ τῶν τὰ ἐκείνων διαδεξαμένων ἀοιδίμων ἀνδρῶν. ἐν τούτῳ γοῦν τῷ δοκοῦντι ὅρῳ εὐθὺς μὲν καὶ ἐκ προοιμίων τὴν ἀσέβειαν οὐ παρρησιάζονται, κατασχηματίζονται δὲ τὴν εὐσέβειαν καὶ καταχρωννύουσί πως τοὺς ἑαυτῶν λόγους, ἐπειδὴ τοῦτο φίλον καὶ σύνηθες τοῖς αἱρετίζουσιν. οὕτω γὰρ καὶ παρὰ Ἀρειανοῖς καὶ Εὐνομιανοῖς καὶ ἄλλοις αἱρεσιώταις γινόμενον ἔγνωμεν· οὓς μιμούμενοι, ὥσπερ δὴ λοιπὸν ἀπολίποι. Όντως δυσσεβείας ταυτὶ τὰ δια νοήματα, οὐ Χριστιανῶν δόγματα, ἄπαγε, ἐκείνου δὲ φρονήματα καὶ κυήματα. Τί δ' ἂν εἶπε περὶ τοῦ κατὰ τὸν ἄνθρωπον συγκρίματος, μιᾶς ὑποστάσεως ὄντος τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἀνθρώπου, ἐκ φύσεων δὲ δύο συνεστηκότος, καὶ τῆς μὲν φαινομένης καὶ περιγρα φομένης, προσέτι δὲ καὶ εἰκονιζομένης, τῆς δὲ νοουμένης καὶ οὐ γραφομένης; Εἴ τις ἄνθρωπον εἰκονίσειεν, ἄρα ἐδόκει αὐτῷ συνεικονίζειν τῷ ὁρατῷ τὸ ἀόρατον; ἢ διαιρεῖν κατά το ψυχὴν καὶ σῶμα, ὅπερ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ θάνατος; Τί γὰρ ἄλλο θάνατος, ἢ χωρισμός ψυχῆς ἀπὸ σώματος; Εἶπεν ἄν τις πρὸς αὐτὸν καὶ λίαν εἰκότως· Σὺ οὖ τὴν πολύχρυσον ἐκπιὼν μέθην, καὶ τῷ χρυσῷ ἡττη θείς, καὶ ὑποκύψας κατὰ τὸν Μίδαν ἐκεῖνον τὸν πάλαι ἱστορούμενον, καὶ ἐν πλείοσι χρυσώμασιν ἔτι δὲ καὶ χρώμασι κατά διαφόρους τόπους τὴν σεαυτοῦ ἐγχα. ράξας εἰκόνα, ᾔσθου τῶν παρὰ σοῦ δογματιζομέ νων, συμπεριέγραψας τούτοις καὶ τὴν σὴν ψυχήν, ἢ κεχώρισται τοῦ σοῦ σώματος; ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν τέθνηκας ταῦτα πράσσων, ἢ οὔ; Ως ὄφελόν γε ἀπο φάγης αὐτίκα, ὡς ἂν μὴ τοσαῦτα κατὰ Χριστιανῶν δράσειας. Οποίαν μὲν οὖν εἶχες ψυχήν, εἴτε κυνείαν, είτε χορείαν, ἢ θηρίων τινῶν ἀγρίων, αὐτὸς ἄν εἰδείης· ὅτι δὲ ἐν ᾧ ταῦτα ἔλεγες, τῶν ἀλόγων ἧς αλογώτερος, καὶ τῶν θηρίων πικρότερος, τὸν θεῖον ἐλοτρόπως διωσάμενος φόβον, καὶ τὴν Χριστιανών ἅπασαν ἐκπολιορκῶν θεοσέβειαν, καὶ σφόδρα αν ἰσχυρισαίμην. Οὐκ ἔδει σε οἷς ἔπραττες ἀκόλουθα φρονεῖν τε καὶ λέγειν; καὶ μὴ σαυτῷ τε καὶ τῇ ἀλη θείᾳ ἐναντιούμενον, ἕτερα μὲν ὁρᾷν, ἕτερα δὲ δογματ τίζειν; Εἰ οὖν σαυτῷ οὐκ ἐπείθου, σχολῇ γε ἂν ἑτέροις ἐπέπεισο· ἀλλὰ καὶ θαυμάζεσθαι καὶ προσο κυνεῖσθαι τεθέσπικας ἃ κατεσκεύασας, καὶ κίνδυ νος ἦν οὐ μικρὸς ἡ ζημία, ᾧ τὸ θεσπισθὲν οὐκ ἐπράττετο, κατ' ἐκεῖνον τὸν Βαβυλώνιον, τὸν ἁλαο ζόνα καὶ βάρβαρον, οὗ καὶ τὸν τρόπον ὡς ἀληθῶς καὶ τὴν δυσμένειαν ἐζήλωσας, ὃς τὴν πολυθρύλλητον εἰκόνα ἐκείνην τεκτηνάμενος καὶ ἀναστήσας, προσ κυνεῖσθαι διεκελεύετο, καὶ θάνατος ἦν πικρότατος τοῖς ἀπειθοῦσι τοῖς νενομισμένοις ἡ δίκη. Διὸ δὴ καὶ εἰκότως τὴν Χριστοῦ εἰκόνα καταβαλών, τὴν δὲ οἰκείαν καὶ ἀντίθετον ἀντιπαρατιθεὶς, οὐκ ἄλλο τι ἢ ᾿Αντίχριστος δικαίως ἂν νομισθείη. Πόσους ἂν θανάτους ὑπέστης, ἐπὶ τοῦ σοῦ νομίσματος χαρα κτηριζόμενος καὶ τυπούμενος; ἀλλ᾽ ἅπαξ ὑπὸ τῆς ἀσεβείας καὶ παρανοίας ψυχῇ τεθνηκώς, τῶν ἀπεί ρων ἐκείνων θανάτων οὐκ εἴληφας αἴσθησιν. Τοιαῦτα μὲν οὖν τῷ οὕτω διανοησαμένῳ καὶ δράσαντι, εἰς δέον ἂν καὶ εὐστόχως, ὡς οἶμαι, λεχθείη. Ἡμῖν δὲ καιρὸς ἐπὶ τὴν τῶν ζητουμένων διαφορὰν μεταβής σεσθαι, καὶ τὴν περὶ αὐτῶν διάσκεψιν ποιήσασθαι, ὡς μὴ ἐπὶ πλεῖον ὁ περὶ αὐτῶν παραδράμοι λόγος. κη'. Φανερὸν οὖν τοῖς νήφεσιν [νήφουσιν], ὡς ἐπὶ λοιπὸν ἀπολίποι. Όντως δυσσεβείας ταυτὶ τὰ δια νοήματα, οὐ Χριστιανῶν δόγματα, ἄπαγε, ἐκείνου δὲ φρονήματα καὶ κυήματα. Τί δ' ἂν εἶπε περὶ τοῦ κατὰ τὸν ἄνθρωπον συγκρίματος, μιᾶς ὑποστάσεως ὄντος τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἀνθρώπου, ἐκ φύσεων δὲ δύο συνεστηκότος, καὶ τῆς μὲν φαινομένης καὶ περιγρα φομένης, προσέτι δὲ καὶ εἰκονιζομένης, τῆς δὲ νοουμένης καὶ οὐ γραφομένης; Εἴ τις ἄνθρωπον εἰκονίσειεν, ἄρα ἐδόκει αὐτῷ συνεικονίζειν τῷ ὁρατῷ τὸ ἀόρατον; ἢ διαιρεῖν κατά το ψυχὴν καὶ σῶμα, ὅπερ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ θάνατος; Τί γὰρ ἄλλο θάνατος, ἢ χωρισμός ψυχῆς ἀπὸ σώματος; Εἶπεν ἄν τις πρὸς αὐτὸν καὶ λίαν εἰκότως· Σὺ οὖ τὴν πολύχρυσον ἐκπιὼν μέθην, καὶ τῷ χρυσῷ ἡττη θείς, καὶ ὑποκύψας κατὰ τὸν Μίδαν ἐκεῖνον τὸν πάλαι ἱστορούμενον, καὶ ἐν πλείοσι χρυσώμασιν ἔτι δὲ καὶ χρώμασι κατά διαφόρους τόπους τὴν σεαυτοῦ ἐγχα. ράξας εἰκόνα, ᾔσθου τῶν παρὰ σοῦ δογματιζομέ νων, συμπεριέγραψας τούτοις καὶ τὴν σὴν ψυχήν, ἢ κεχώρισται τοῦ σοῦ σώματος; ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν τέθνηκας ταῦτα πράσσων, ἢ οὔ; Ως ὄφελόν γε ἀπο φάγης αὐτίκα, ὡς ἂν μὴ τοσαῦτα κατὰ Χριστιανῶν δράσειας. Οποίαν μὲν οὖν εἶχες ψυχήν, εἴτε κυνείαν, είτε χορείαν, ἢ θηρίων τινῶν ἀγρίων, αὐτὸς ἄν εἰδείης· ὅτι δὲ ἐν ᾧ ταῦτα ἔλεγες, τῶν ἀλόγων ἧς αλογώτερος, καὶ τῶν θηρίων πικρότερος, τὸν θεῖον ἐλοτρόπως διωσάμενος φόβον, καὶ τὴν Χριστιανών ἅπασαν ἐκπολιορκῶν θεοσέβειαν, καὶ σφόδρα αν ἰσχυρισαίμην. Οὐκ ἔδει σε οἷς ἔπραττες ἀκόλουθα φρονεῖν τε καὶ λέγειν; καὶ μὴ σαυτῷ τε καὶ τῇ ἀλη θείᾳ ἐναντιούμενον, ἕτερα μὲν ὁρᾷν, ἕτερα δὲ δογματ τίζειν; Εἰ οὖν σαυτῷ οὐκ ἐπείθου, σχολῇ γε ἂν ἑτέροις ἐπέπεισο· ἀλλὰ καὶ θαυμάζεσθαι καὶ προσο κυνεῖσθαι τεθέσπικας ἃ κατεσκεύασας, καὶ κίνδυ νος ἦν οὐ μικρὸς ἡ ζημία, ᾧ τὸ θεσπισθὲν οὐκ ἐπράττετο, κατ' ἐκεῖνον τὸν Βαβυλώνιον, τὸν ἁλαο ζόνα καὶ βάρβαρον, οὗ καὶ τὸν τρόπον ὡς ἀληθῶς καὶ τὴν δυσμένειαν ἐζήλωσας, ὃς τὴν πολυθρύλλητον εἰκόνα ἐκείνην τεκτηνάμενος καὶ ἀναστήσας, προσ κυνεῖσθαι διεκελεύετο, καὶ θάνατος ἦν πικρότατος τοῖς ἀπειθοῦσι τοῖς νενομισμένοις ἡ δίκη. Διὸ δὴ καὶ εἰκότως τὴν Χριστοῦ εἰκόνα καταβαλών, τὴν δὲ οἰκείαν καὶ ἀντίθετον ἀντιπαρατιθεὶς, οὐκ ἄλλο τι ἢ ᾿Αντίχριστος δικαίως ἂν νομισθείη. Πόσους ἂν θανάτους ὑπέστης, ἐπὶ τοῦ σοῦ νομίσματος χαρα κτηριζόμενος καὶ τυπούμενος; ἀλλ᾽ ἅπαξ ὑπὸ τῆς ἀσεβείας καὶ παρανοίας ψυχῇ τεθνηκώς, τῶν ἀπεί ρων ἐκείνων θανάτων οὐκ εἴληφας αἴσθησιν. Τοιαῦτα μὲν οὖν τῷ οὕτω διανοησαμένῳ καὶ δράσαντι, εἰς δέον ἂν καὶ εὐστόχως, ὡς οἶμαι, λεχθείη. Ἡμῖν δὲ καιρὸς ἐπὶ τὴν τῶν ζητουμένων διαφορὰν μεταβής σεσθαι, καὶ τὴν περὶ αὐτῶν διάσκεψιν ποιήσασθαι, ὡς μὴ ἐπὶ πλεῖον ὁ περὶ αὐτῶν παραδράμοι λόγος. κη'. Φανερὸν οὖν τοῖς νήφεσιν [νήφουσιν], ὡς ἐπὶ nil deinceps, præter statuam, reliquum faciet. Vere sunt ista impietatis commenta, non Christia norum dogmata, absit! sed Mamona cogitatus et conceptiones. Quid porro dicet si comparatio in stituatur cum homine, cum una sit uniuscujusque hominis persona, qui ex duabus constat naturis, quarum altera conspicua est et circumscripta et liguram præ se ferens, altera vero menti tantum occurrit, nec delineatur? Si quis, inquam, homi nem depinxerit, num ei videbitur visibile cum in visibili configurare? vel animam a corpore separare, quod nihil aliud quam mors est? Quid enim est mors, nisi animæ a corpore separatio? Et jam aliquis merito admodum sic Mamonain alloqueretur: Tu ergo multi auri ebriatus crapula, et pecuni cupiditate victus, eique haud secus de ditus, quam ille veteris historiæ Midas, quique in compluribus ex auro vasis aut etiamn coloriis tab lis, per diversa loca imaginem tuam charaxandam curas, tuane dogmata agnoscis? circumscribisne una cum his animam tuam? vel hæc a corpore tuo separatur? quod idem est ac dicere: Morerisme dum htc agis, an secus? Urinam vero statim dirumpere ris, ne talia adversus Christianos patrares! Qualemn porro animam habeas, utrum caninam an suillam, w: alicujus silvestris fera, ipse vidras: cæteroqui, quod dum ita loqueris, irrationalibus animantis bis absurdior sis, ferisque acerbior, propter ea quod abjecto omni Dei timore universam Chri stíanorum religionem oppugnas, equidem vehemen ter affirmo. Nonne oportebat te consentanea factis tuis et opinari et dicere? non autem tibimet ac ve ritati contrarium, aliud quidem agere, aliud dog matizare? Si ergo ipse hanc tibi rem non persua des, multo minus aliis persuaseris. Quin etiam in pretio haberi atque honorari imagines tuas jussisti, que le mandante sunt facta, nec leve pena peri culum illi impendebat qui jussis tuis morem nou gereret. Prorsus ut ille superbus ac barbarus Baby lonius, cujus etiam vere mores iracundiamque sint laris, qui celebre illud simulacrum fabricavit, ere etumque adorari mandavit, morte acerbissima iis decreta qui edicto non obedivissent. Propterea tụ qui Christi iconem dejecisti, tuamque substituisti, nihil aliud quam Antichristus jure meritoque repu- p tandus es. Quot mortes pati deberes, dum in tuis nummis figuraris atque excuderis! Sed enim tu ob impietatem tuam atque dementiam semel animo mortuus, innumerabilium illarum mortium sensu caruisti. Haec adversus istum ista opinantem agen temque, apte et pro merito, ut arbitror, dicta sint. Sed jam tempus est transeundi ad propositarum questionum distinctionem et expositionem, ne diu tus sermo de his differatur. Ex hoc vocabulo usque ad verba simul inho Loratur (cap. 50), excerptum ex ms. Nicephoro Sastal Latine Fr. Turriano auctore, apud Canisium Antiq. lect. ed. Basnag. t. II, part. 11, p. 15, quem interpretem, paucis mutatis, libenter sequor. nil deinceps, præter statuam, reliquum faciet. Vere sunt ista impietatis commenta, non Christia norum dogmata, absit! sed Mamona cogitatus et conceptiones. Quid porro dicet si comparatio in stituatur cum homine, cum una sit uniuscujusque hominis persona, qui ex duabus constat naturis, quarum altera conspicua est et circumscripta et liguram præ se ferens, altera vero menti tantum occurrit, nec delineatur? Si quis, inquam, homi nem depinxerit, num ei videbitur visibile cum in visibili configurare? vel animam a corpore separare, quod nihil aliud quam mors est? Quid enim est mors, nisi animæ a corpore separatio? Et jam aliquis merito admodum sic Mamonain alloqueretur: Tu ergo multi auri ebriatus crapula, et pecuni cupiditate victus, eique haud secus de ditus, quam ille veteris historiæ Midas, quique in compluribus ex auro vasis aut etiamn coloriis tab lis, per diversa loca imaginem tuam charaxandam curas, tuane dogmata agnoscis? circumscribisne una cum his animam tuam? vel hæc a corpore tuo separatur? quod idem est ac dicere: Morerisme dum htc agis, an secus? Urinam vero statim dirumpere ris, ne talia adversus Christianos patrares! Qualemn porro animam habeas, utrum caninam an suillam, w: alicujus silvestris fera, ipse vidras: cæteroqui, quod dum ita loqueris, irrationalibus animantis bis absurdior sis, ferisque acerbior, propter ea quod abjecto omni Dei timore universam Chri stíanorum religionem oppugnas, equidem vehemen ter affirmo. Nonne oportebat te consentanea factis tuis et opinari et dicere? non autem tibimet ac ve ritati contrarium, aliud quidem agere, aliud dog matizare? Si ergo ipse hanc tibi rem non persua des, multo minus aliis persuaseris. Quin etiam in pretio haberi atque honorari imagines tuas jussisti, que le mandante sunt facta, nec leve pena peri culum illi impendebat qui jussis tuis morem nou gereret. Prorsus ut ille superbus ac barbarus Baby lonius, cujus etiam vere mores iracundiamque sint laris, qui celebre illud simulacrum fabricavit, ere etumque adorari mandavit, morte acerbissima iis decreta qui edicto non obedivissent. Propterea tụ qui Christi iconem dejecisti, tuamque substituisti, nihil aliud quam Antichristus jure meritoque repu- p tandus es. Quot mortes pati deberes, dum in tuis nummis figuraris atque excuderis! Sed enim tu ob impietatem tuam atque dementiam semel animo mortuus, innumerabilium illarum mortium sensu caruisti. Haec adversus istum ista opinantem agen temque, apte et pro merito, ut arbitror, dicta sint. Sed jam tempus est transeundi ad propositarum questionum distinctionem et expositionem, ne diu tus sermo de his differatur. Ex hoc vocabulo usque ad verba simul inho Loratur (cap. 50), excerptum ex ms. Nicephoro Sastal Latine Fr. Turriano auctore, apud Canisium Antiq. lect. ed. Basnag. t. II, part. 11, p. 15, quem interpretem, paucis mutatis, libenter sequor. 28. Perspicuum est igitur iis, qui sobria 28. Perspicuum est igitur iis, qui sobria

Α γὰρ ἐπὶ πάντων τῶν τοιούτων ὁ τοῦ συναναιρεῖσθαι διήκει λόγος· ἔσθ' ὅτε γὰρ καὶ αἱ σχέσεις καταλιμ πανόμεναι διατώζονται, τῶν πραγμάτων ἀποργανι ζόμεναι και στερόμεναι· ὡς ἐπί τε πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ τῶν ὁμοίων ἔχει. Ως παρόντα γὰρ καὶ τὸν ἀποι χόμενον διά τε τῆς ἐμφερείας καὶ μνήμης ἢ μορφής ἐμφανίζουσα, συμπαρεκτεινομένην τῷ χρόνῳ διασώ ζει τὴν σχέσιν· ἡ γοῦν ὁμοίωσις σχέσις τις μέση συγ χάνουσα, μεσιτεύει τοῖς ἄκροις, τῷ ὁμοιουμένῳ φημί καὶ τῷ ὁμοιοῦντι, ἐνοῦσα τῷ εἴδει καὶ συνάπτουσα, κἂν τῇ φύσει διήνεγκεν. Εἰ γὰρ ἄλλο καὶ ἄλλο τῇ φύσει ἑκάτερον, ἀλλ' οὐκ ἄλλος καὶ ἄλλος· ἄλλος δὲ αὐτὸς ἐκεῖνος· διὰ τοῦ τύπου γὰρ τοῦ ἐξ ἀρχῆς εἴδους ἡ γνῶσις ἐγγίνεται, καὶ ἐν αὐτῷ τοῦ γεγραμμένου ἡ ὑπόστασις καθορᾶται· ὅπερ οὐκ ἂν ἐπ' ἄλλου τῶν Β τοιούτων κατιδεῖν ἔνεστιν, οἷον ἐπὶ πατρός, ἢ υἱοῦ, ἡ ξέχω, φίλου. Εναντίως γὰρ ἡ ταῦτα ἔχει· οὐκ ἄλλο γάρ καὶ ἄλλο τούτων ἕκαστον, ἐπεὶ οὐσίας τῆς αὐτῆς κεκοινώνηκεν, ἄλλος δὲ καὶ ἄλλος, τῷ ἑτεροίῳ δι ενηνοχότες τῶν ὑποστάσεων. Καὶ εἴπερ ἐπὶ τούτοις ἡ σχέσις καὶ μεριζομένοις οὐ διόλλιτα: [διόλλυται], · πολλῷ μᾶλλον ἐπ' ἐκείνοις συμφυλαχθήσεται. Ἐκ περιουσίας δὲ καὶ τὴν ὁμωνυμίαν χαρίζεται ἡ ὁμοίω σις· μία γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ἡ προσηγορία βασιλεὺς γὰρ καὶ ἡ βασιλέως εἰκὼν λέγεται· εἴποι δ' ἂν, Ἐγὼ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐν ἐσμεν, δῆλον δὲ ὅτι παρὰ τὸ της ουσίας διάφορον. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ὥστε παραδείξαι τὸν τῆς εἰκόνος τρόπον· καθ' δν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον θεωρουμένη, την σχέσιν ἔχει· οὐ κατ' οὐσίαν τὸ ταὐτὸν κεκτημένη, οὐδὲ γὰρ ὅσα κατὰ τοῦ αρχετύπου ὡς ἀρχετύπου κατηγορεῖται, καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ εἰκόνος κατηγορηθήσεται πάντως. Τὸ μὲν γὰρ εἰ τύχοι, ἔμψυχον· ἡ δὲ, ἄψυχος· ἢ λογικὸν καὶ κινούμενον, ἡ δὲ ἄλογος καὶ ἀκίνητος· οὐκοῦν οὐ ταὐτὸν ἀμφότερα, ἀλλὰ τὴ μὲν ἔοικεν ἀλλήλοις τῷ εἴδει, πὴ δὲ ἀπέοικε τῇ ουσίᾳ. Ἐπεὶ οὖν τῶν ἐν σχέσει ἡ εἰκὼν, διὰ τοῦτο καὶ συνδοξάζεται τῷ πρωτοτύπω δοξαζο. μένῳ, καὶ ἔμπαλιν ἡτιμωμένῳ συνατιμοῦται. Της διαφορᾶς οὖν ἐν τούτοις γνωριζομένης ἔκ τε τοῦ λόγου, καὶ τοῦ ὁρισμοῦ, τῆς δὲ γραφῆς τῶν ἔξωθεν οὔσης, καὶ οὐδὲν ἐπικοινωνούσης τῷ ὁρισμῷ τῆς οὐσίας, τί μάτην οἱ δι' ἐναντίας ταράττονται, δια:- ρεῖσθαι ἐντεῦθεν τὰ φυσικῶς ἡνωμένα δοξάζοντες ; Εμβρόντητοι οὖν καὶ παραπλῆγες εἰκότως νομι σθήσονται. λα'. Εἰ δὲ χρὴ καὶ ὅθεν παρήκται καὶ ἐσχημάτι στα τούνομα εἰπεῖν, κατὰ τὸν τῆς ἐτυμολογίας τρόπον, φαμὲν ὅτι ἀπὸ τοῦ εἴκω ῥήματος, δ δὴ καὶ ἕτερα μέν τινα σημαίνει, ιδιοτρόπως δὲ δηλοῖ τὸν ὁμοιῶ. Ἐκ τούτου οὖν τοῦ εἴκω προσλήψει του ν στοιχείου, γέγονεν ἡ εἰκὼν, ἢ σημαίνει τὸ ὁμοίωμα. Διὸ καὶ ὑβρίζεται παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας, ἥτις τῷ Χριστῷ ἐστιν ἐμφερής. Ἐκ δὲ τοῦ εἰρη μένου σήματος, ὥσπερ τινὸς ἀρχῆς καὶ μίξης, καὶ τὸ ἔοικε ῥῆμα ἐσχημάτισται, ὃ δὴ καὶ αὐτὸ τὸ εἴχω, οι εἰκὼν, ἔοικε εἴχω, οι εἰκὼν, ἔοικε Α γὰρ ἐπὶ πάντων τῶν τοιούτων ὁ τοῦ συναναιρεῖσθαι διήκει λόγος· ἔσθ' ὅτε γὰρ καὶ αἱ σχέσεις καταλιμ πανόμεναι διατώζονται, τῶν πραγμάτων ἀποργανι ζόμεναι και στερόμεναι· ὡς ἐπί τε πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ τῶν ὁμοίων ἔχει. Ως παρόντα γὰρ καὶ τὸν ἀποι χόμενον διά τε τῆς ἐμφερείας καὶ μνήμης ἢ μορφής ἐμφανίζουσα, συμπαρεκτεινομένην τῷ χρόνῳ διασώ ζει τὴν σχέσιν· ἡ γοῦν ὁμοίωσις σχέσις τις μέση συγ χάνουσα, μεσιτεύει τοῖς ἄκροις, τῷ ὁμοιουμένῳ φημί καὶ τῷ ὁμοιοῦντι, ἐνοῦσα τῷ εἴδει καὶ συνάπτουσα, κἂν τῇ φύσει διήνεγκεν. Εἰ γὰρ ἄλλο καὶ ἄλλο τῇ φύσει ἑκάτερον, ἀλλ' οὐκ ἄλλος καὶ ἄλλος· ἄλλος δὲ αὐτὸς ἐκεῖνος· διὰ τοῦ τύπου γὰρ τοῦ ἐξ ἀρχῆς εἴδους ἡ γνῶσις ἐγγίνεται, καὶ ἐν αὐτῷ τοῦ γεγραμμένου ἡ ὑπόστασις καθορᾶται· ὅπερ οὐκ ἂν ἐπ' ἄλλου τῶν Β τοιούτων κατιδεῖν ἔνεστιν, οἷον ἐπὶ πατρός, ἢ υἱοῦ, ἡ ξέχω, φίλου. Εναντίως γὰρ ἡ ταῦτα ἔχει· οὐκ ἄλλο γάρ καὶ ἄλλο τούτων ἕκαστον, ἐπεὶ οὐσίας τῆς αὐτῆς κεκοινώνηκεν, ἄλλος δὲ καὶ ἄλλος, τῷ ἑτεροίῳ δι ενηνοχότες τῶν ὑποστάσεων. Καὶ εἴπερ ἐπὶ τούτοις ἡ σχέσις καὶ μεριζομένοις οὐ διόλλιτα: [διόλλυται], · πολλῷ μᾶλλον ἐπ' ἐκείνοις συμφυλαχθήσεται. Ἐκ περιουσίας δὲ καὶ τὴν ὁμωνυμίαν χαρίζεται ἡ ὁμοίω σις· μία γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ἡ προσηγορία βασιλεὺς γὰρ καὶ ἡ βασιλέως εἰκὼν λέγεται· εἴποι δ' ἂν, Ἐγὼ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐν ἐσμεν, δῆλον δὲ ὅτι παρὰ τὸ της ουσίας διάφορον. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται, ὥστε παραδείξαι τὸν τῆς εἰκόνος τρόπον· καθ' δν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον θεωρουμένη, την σχέσιν ἔχει· οὐ κατ' οὐσίαν τὸ ταὐτὸν κεκτημένη, οὐδὲ γὰρ ὅσα κατὰ τοῦ αρχετύπου ὡς ἀρχετύπου κατηγορεῖται, καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ εἰκόνος κατηγορηθήσεται πάντως. Τὸ μὲν γὰρ εἰ τύχοι, ἔμψυχον· ἡ δὲ, ἄψυχος· ἢ λογικὸν καὶ κινού- μενον, ἡ δὲ ἄλογος καὶ ἀκίνητος· οὐκοῦν οὐ ταὐτὸν ἀμφότερα, ἀλλὰ τὴ μὲν ἔοικεν ἀλλήλοις τῷ εἴδει, πὴ δὲ ἀπέοικε τῇ ουσίᾳ. Ἐπεὶ οὖν τῶν ἐν σχέσει ἡ εἰκὼν, διὰ τοῦτο καὶ συνδοξάζεται τῷ πρωτοτύπω δοξαζο. μένῳ, καὶ ἔμπαλιν ἡτιμωμένῳ συνατιμοῦται. Της διαφορᾶς οὖν ἐν τούτοις γνωριζομένης ἔκ τε τοῦ λόγου, καὶ τοῦ ὁρισμοῦ, τῆς δὲ γραφῆς τῶν ἔξωθεν οὔσης, καὶ οὐδὲν ἐπικοινωνούσης τῷ ὁρισμῷ τῆς οὐσίας, τί μάτην οἱ δι' ἐναντίας ταράττονται, δια:- ρεῖσθαι ἐντεῦθεν τὰ φυσικῶς ἡνωμένα δοξάζοντες ; Εμβρόντητοι οὖν καὶ παραπλῆγες εἰκότως νομι σθήσονται. λα'. Εἰ δὲ χρὴ καὶ ὅθεν παρήκται καὶ ἐσχημάτι στα τούνομα εἰπεῖν, κατὰ τὸν τῆς ἐτυμολογίας τρόπον, φαμὲν ὅτι ἀπὸ τοῦ εἴκω ῥήματος, δ δὴ καὶ ἕτερα μέν τινα σημαίνει, ιδιοτρόπως δὲ δηλοῖ τὸν ὁμοιῶ. Ἐκ τούτου οὖν τοῦ εἴκω προσλήψει του ν στοιχείου, γέγονεν ἡ εἰκὼν, ἢ σημαίνει τὸ ὁμοίωμα. Διὸ καὶ ὑβρίζεται παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας, ἥτις τῷ Χριστῷ ἐστιν ἐμφερής. Ἐκ δὲ τοῦ εἰρη μένου σήματος, ὥσπερ τινὸς ἀρχῆς καὶ μίξης, καὶ τὸ ἔοικε ῥῆμα ἐσχημάτισται, ὃ δὴ καὶ αὐτὸ τὸ eoudi, in omnia quae ejusmoli sunt manat : si- quidem aliquando relationes incolumes remanent rebus orbatæ et nudæ, ut in patre et filio et simili- Las evenit. Eum enim, qui recessit, tanquam pre- ŝentem, dum per similitudinem et memoriam forma et imago ostendit, relationem cum tempore conti- nuatam servat : id est, similitudo relatio quaedam media extremis interjecta est, furnme scilicet assi- milata, et cui assimilata est, copulans cam cum im- gine, licet natura differat. Etsi enim utrumque aliud ipse ille cujus imago est : per Giguram enim forme, quæ a principio exstitit, cognitio illius formæ effi- moli sunt, non cernitur, ut in patre, aut filio, aut amico. Hæc enim contra ac illa se habent : siquidem eamdem substantiam participant: alius in his etiam in diversas hypostases partitis relatio non perit, multo magis. in illis conservabitur. lloc vero amplius fit, quod similitudo communitatem nominis largitur; ona enim est in ambobus appel- scilicet præter substantiæ differentiam. Ilec auteń diximus ut ostenderemus quomodo imago ad :rchetypum, cum imago consideratur, relationen habeat; nec idem sit cum co secundum substan- tiam; nec enim quaecunque de archetypo, prout C est archetypum, dicuntur, necessario de ejus pari- ter liragine dicuntur. Illud enim fortassis est anim firatum, huc vero inanimata : aut illud est ratio- mis particeps et movetur, hæc vero sine ratione ac sine motu. Non igitur ambo idem : quin potius par- tim similitudinem imaginis inter se habent, par- tim dissimilitudinem substantie. Quia igitur imago de genere eorum est, que mutuam relationem hae bent, idcirco honorato prototypo, simul honoratur imago ejus : et rursus inhonorato, simul inhonora- mere caternorum nihil que commune habentium cum substantiæ definitione; cur incassum adversarii D trepidant, dividi hic naturaliter unita putantes? Stolidi igitur attonitique merito reputabuntur. tionem sequentes dicimus esse a verbo qual assumpta littera v, que significaι similitudinem. Heirco autem icon injuriam patitur d.ce, verbum quoque formatur, quod ipsumm eoudi, in omnia quae ejusmoli sunt manat : si- quidem aliquando relationes incolumes remanent rebus orbatæ et nudæ, ut in patre et filio et simili- Las evenit. Eum enim, qui recessit, tanquam pre- ŝentem, dum per similitudinem et memoriam forma et imago ostendit, relationem cum tempore conti- nuatam servat : id est, similitudo relatio quaedam media extremis interjecta est, furnme scilicet assi- milata, et cui assimilata est, copulans cam cum im- gine, licet natura differat. Etsi enim utrumque aliud ipse ille cujus imago est : per Giguram enim forme, quæ a principio exstitit, cognitio illius formæ effi- moli sunt, non cernitur, ut in patre, aut filio, aut amico. Hæc enim contra ac illa se habent : siquidem eamdem substantiam participant: alius in his etiam in diversas hypostases partitis relatio non perit, multo magis. in illis conservabitur. lloc vero amplius fit, quod similitudo communitatem nominis largitur; ona enim est in ambobus appel- scilicet præter substantiæ differentiam. Ilec auteń diximus ut ostenderemus quomodo imago ad :rchetypum, cum imago consideratur, relationen habeat; nec idem sit cum co secundum substan- tiam; nec enim quaecunque de archetypo, prout C est archetypum, dicuntur, necessario de ejus pari- ter liragine dicuntur. Illud enim fortassis est anim firatum, huc vero inanimata : aut illud est ratio- mis particeps et movetur, hæc vero sine ratione ac sine motu. Non igitur ambo idem : quin potius par- tim similitudinem imaginis inter se habent, par- tim dissimilitudinem substantie. Quia igitur imago de genere eorum est, que mutuam relationem hae bent, idcirco honorato prototypo, simul honoratur imago ejus : et rursus inhonorato, simul inhonora- mere caternorum nihil que commune habentium cum substantiæ definitione; cur incassum adversarii D trepidant, dividi hic naturaliter unita putantes? Stolidi igitur attonitique merito reputabuntur. tionem sequentes dicimus esse a verbo qual assumpta littera v, que significaι similitudinem. Heirco autem icon injuriam patitur d.ce, verbum quoque formatur, quod ipsumm 31. Jam si oportet dicere etiam unde icon no- 31. Jam si oportet dicere etiam unde icon no-

φῆς τῷ λόγῳ ἐπεισάγει. Τί γὰρ ἄλλο τοῦτο ἢ πάθος; Καὶ περιπέπτωκεν ἐξ οὗ φεύγειν ἔδοξεν, ὡς εἴ γε τοῦτο ἦν, περιεγέγραπτο ἂν ὁ Λόγος, οὕτω πάσχειν πεφυκώς καὶ πρὸ τῆς ἑνώσεως πρὸς τὸ σῶμα, οὐ δι' αὐτήν γε τὴν ἕνωσιν. Εἰ δὲ φύσει απερίγραπτος, καὶ ἐν σώματι συναπτόμενος διατηρείη ἂν τὸν ἑαυτοῦ λόγον ὡς Θεὸς τῆς φυσικῆς ἀοριστίας καὶ ἀπεριγρα ψίας πάμπαν ἀπαράτρωτον καὶ ἀμείωτον. Οὐδὲ γὰρ τὰ οἰκεῖα τῷ σώματι πάσχοντι συμπάθοι ἂν δ Λόγος οὐσιωδῶς ποθεν, ὡς οὐδὲ ἐκ τοῦ ἀπαθοῦς καὶ ἀναλλοιώτου εἰς τὸ παθητὸν καὶ ἀλλοιωτὸν περιτραπείη ποτ' ἄν· οὐ τοίνυν οὐδὲ τοῦ κατ' αὐτὸν σώματος περιγραφομένου συμπεριγραφήσεται. "Ατοπου οὖν καὶ ἀνόητόν ἐστι καὶ ἀσεβές, τὸ ἀποφαίνε σθαι διαιρεῖσθαι ἐκ τοῦ εἰκονίζεσθαι τὸν Χριστὸν, ἢ συμπεριγράφεσθαι. Τῷ δὲ οὐ περὶ τούτων προ- Β ηγουμένως ὁ λόγος, ἀλλ' ἐπινενόηται αὐτῷ τὸ απερίγραπτον, οἷον ἔργανόν τι ἐπιτήδειον ὑπηρε τον τῷ δυσσεβεῖ θελήματι· ᾧ προσχρησάμενος, χρησιμεύον πρὸς καθαίρεσιν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὗρεν οἰκονομίας. Αγ. Θαυμάσαι δ᾽ ἄν τις αὐτοῦ τῆς σοφίας τὸ μετ γαλοφυές, πῶς ἐκεῖνο πέπονθε λαθών, ἡνίκα αὐτῷ λεπτὼς καὶ ἀπεξεσμένως τὰ τοῦ λόγου ἐξήτασται καὶ διηρεύνηται· τῷ γὰρ ἀπεριγράπτῳ τιμήσας Χριστόν, καὶ τῷ κεχωρίσθαι τῆς σαρκὸς εἰ περιγρά φοιτο, τὸν περὶ τῆς παναγίας αὐτοῦ ψυχῆς λόγον ὑπερθέμενος, ἀγέραστον ταύτην ἐν τοῖς ἑαυτοῦ δόγ. μασι καταλέλοιπε. Τί οὖν; Ἐδέκει χωρίζειν τὴν ψυχὴν τὸν περιγράφοντα Χριστὸν ἐκ τοῦ σώματος ἵνα μετὰ τοῦ λόγου, καὶ τὴν ψυχὴν προσαφηρηκώς εἴη · ὁπότε γραφομένου του σώματος ἀφίστασθαι ἔμελλε, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος Λόγος· ἐπείπερ οὐδὲ αὐτὴ φύσιν ἔχει τοῦ γράφεσθαι. Πάλιν γὰρ φιλοπευστοῦσι καὶ λίαν ἀποροῦσιν ἡμῖν, οἱ τοῦ σοφοῦ λόγοι καὶ οἱ ἐκεῖθεν νῦν σοφιστεύοντες, ἢ ἀλη θέστερον εἰπεῖν ἀνοηταίνοντες διευκρινείτωσαν (ἔτι γὰρ καὶ τοῦτο τῶν ἀτόπων αὐτοῖς ὑπολέλειπται): Εμψυχος ἆρα ἡ κατὰ Χριστὸν ἀνθρωπίνη μορφή χαρακτηριζομένη του προσειληφότος θείου Λόγου, ἢ ἄψυχος ἀπονοσφίζεται; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἔμψυχος, νενέκριται πάλιν τὸ κατὰ Χριστὸν ἀνθρώπειον, καὶ πάλιν ἐν νεκροῖς ὁ ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, καὶ πάλον ἀνασταυροῦται καὶ παραδειγματίζεται, καὶ τοῦτο ωχ άπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις καὶ ἀεὶ, ὅσον καὶ εικονίζεσθαι συμβήσεται. Τὸ δὲ ἄψυχον φήσει τις μης μετοίχεσθαί ποι, ἀκίνητόν γε ὂν, καὶ μετα Επίνειν οὐχ οἷόν τε. Πρὸς δὲ, καὶ ἄδηλον ὅπου ἡ Ψυχή μεταστήσεται. Εἰ γὰρ τὸν Λόγον ἀναπληρούν τὴν τῆς ψυχῆς τόπον δώσουσι, σαφῶς τῆς ᾿Αρειανικής μανίας τὰ δόγμα ὑπολείπεται. Εἰ δὲ ἔμψυχος ἀποῤξήγνυται, ποῦ ποτε ἆρα ἀποιχομένη προσχω ρήσεις. τῆς ἐκείνων μανίας εἰπεῖν ἀκόλουθον. Ὡς ἄρα ἔνθα τὸ πάντων οἰκειότατον καὶ ἐγγύτατον Εναύλισμα παρ' αὐτοῖς νομιζόμενον τυγχάνει. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ἐπειδὴ βούλονται τῷ ἀρχετύπω ταὐτὸν εἶναι μάλιστα τὰ ἐξεικόνισμα, καὶ ἀμφότερα ὑπάρχειν ἐμπούτια, καὶ οὐδενὶ τὴν διαφοράν κεκτή φῆς τῷ λόγῳ ἐπεισάγει. Τί γὰρ ἄλλο τοῦτο ἢ πάθος; Καὶ περιπέπτωκεν ἐξ οὗ φεύγειν ἔδοξεν, ὡς εἴ γε τοῦτο ἦν, περιεγέγραπτο ἂν ὁ Λόγος, οὕτω πάσχειν πεφυκώς καὶ πρὸ τῆς ἑνώσεως πρὸς τὸ σῶμα, οὐ δι' αὐτήν γε τὴν ἕνωσιν. Εἰ δὲ φύσει απερίγραπτος, καὶ ἐν σώματι συναπτόμενος διατηρείη ἂν τὸν ἑαυτοῦ λόγον ὡς Θεὸς τῆς φυσικῆς ἀοριστίας καὶ ἀπεριγρα ψίας πάμπαν ἀπαράτρωτον καὶ ἀμείωτον. Οὐδὲ γὰρ τὰ οἰκεῖα τῷ σώματι πάσχοντι συμπάθοι ἂν δ Λόγος οὐσιωδῶς ποθεν, ὡς οὐδὲ ἐκ τοῦ ἀπαθοῦς καὶ ἀναλλοιώτου εἰς τὸ παθητὸν καὶ ἀλλοιωτὸν περιτραπείη ποτ' ἄν· οὐ τοίνυν οὐδὲ τοῦ κατ' αὐτὸν σώματος περιγραφομένου συμπεριγραφήσεται. "Ατο- που οὖν καὶ ἀνόητόν ἐστι καὶ ἀσεβές, τὸ ἀποφαίνε σθαι διαιρεῖσθαι ἐκ τοῦ εἰκονίζεσθαι τὸν Χριστὸν, ἢ συμπεριγράφεσθαι. Τῷ δὲ οὐ περὶ τούτων προ- Β ηγουμένως ὁ λόγος, ἀλλ' ἐπινενόηται αὐτῷ τὸ απερίγραπτον, οἷον ἔργανόν τι ἐπιτήδειον ὑπηρε τον τῷ δυσσεβεῖ θελήματι· ᾧ προσχρησάμενος, χρησιμεύον πρὸς καθαίρεσιν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὗρεν οἰκονομίας. Αγ. Θαυμάσαι δ᾽ ἄν τις αὐτοῦ τῆς σοφίας τὸ μετ γαλοφυές, πῶς ἐκεῖνο πέπονθε λαθών, ἡνίκα αὐτῷ λεπτὼς καὶ ἀπεξεσμένως τὰ τοῦ λόγου ἐξήτασται καὶ διηρεύνηται· τῷ γὰρ ἀπεριγράπτῳ τιμήσας Χριστόν, καὶ τῷ κεχωρίσθαι τῆς σαρκὸς εἰ περιγρά φοιτο, τὸν περὶ τῆς παναγίας αὐτοῦ ψυχῆς λόγον ὑπερθέμενος, ἀγέραστον ταύτην ἐν τοῖς ἑαυτοῦ δόγ. μασι καταλέλοιπε. Τί οὖν; Ἐδέκει χωρίζειν τὴν ψυχὴν τὸν περιγράφοντα Χριστὸν ἐκ τοῦ σώματος ἵνα μετὰ τοῦ λόγου, καὶ τὴν ψυχὴν προσαφηρηκώς εἴη · ὁπότε γραφομένου του σώματος ἀφίστασθαι ἔμελλε, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος Λόγος· ἐπείπερ οὐδὲ αὐτὴ φύσιν ἔχει τοῦ γράφεσθαι. Πάλιν γὰρ φιλοπευστοῦσι καὶ λίαν ἀποροῦσιν ἡμῖν, οἱ τοῦ σοφοῦ λόγοι καὶ οἱ ἐκεῖθεν νῦν σοφιστεύοντες, ἢ ἀλη θέστερον εἰπεῖν ἀνοηταίνοντες διευκρινείτωσαν (ἔτι γὰρ καὶ τοῦτο τῶν ἀτόπων αὐτοῖς ὑπολέλειπται): Εμψυχος ἆρα ἡ κατὰ Χριστὸν ἀνθρωπίνη μορφή χαρακτηριζομένη του προσειληφότος θείου Λόγου, ἢ ἄψυχος ἀπονοσφίζεται; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἔμψυχος, νενέκριται πάλιν τὸ κατὰ Χριστὸν ἀνθρώπειον, καὶ πάλιν ἐν νεκροῖς ὁ ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, καὶ πά- λον ἀνασταυροῦται καὶ παραδειγματίζεται, καὶ τοῦτο ωχ άπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις καὶ ἀεὶ, ὅσον καὶ εικονίζεσθαι συμβήσεται. Τὸ δὲ ἄψυχον φήσει τις μης μετοίχεσθαί ποι, ἀκίνητόν γε ὂν, καὶ μετα Επίνειν οὐχ οἷόν τε. Πρὸς δὲ, καὶ ἄδηλον ὅπου ἡ Ψυχή μεταστήσεται. Εἰ γὰρ τὸν Λόγον ἀναπληρούν τὴν τῆς ψυχῆς τόπον δώσουσι, σαφῶς τῆς ᾿Αρεια- νικής μανίας τὰ δόγμα ὑπολείπεται. Εἰ δὲ ἔμψυχος ἀποῤξήγνυται, ποῦ ποτε ἆρα ἀποιχομένη προσχω ρήσεις. τῆς ἐκείνων μανίας εἰπεῖν ἀκόλουθον. Ὡς ἄρα ἔνθα τὸ πάντων οἰκειότατον καὶ ἐγγύτατον Εναύλισμα παρ' αὐτοῖς νομιζόμενον τυγχάνει. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ἐπειδὴ βούλονται τῷ ἀρχετύπω ταὐτὸν εἶναι μάλιστα τὰ ἐξεικόνισμα, καὶ ἀμφότερα ὑπάρχειν ἐμπούτια, καὶ οὐδενὶ τὴν διαφοράν κεκτή A Verlo inferat. Quid enim hoc aliud est quam pas- sio? Et en illuc incurrit, unde fugere sibf videba- tur. Nam si hoc ita se haberet, profecto circum- scriptum fuisset Verbum, quoniam ita natura comparatum fuisset etiam ante unionem cum cor- pore, non autem propter ipsam unionem. Quod si natura est incireumscriptum, corpori quoque con- junctum, utique semet conservaverit, utpote Deus, in physica infinitate et incircumscriptione prorsus illæsum ac nullatenus imminutum. Neque enim quæ sibi propria patitur corpus, eadem unquam compa- titur in propria substantia Verbum, quod ex impas. sibili et immutabili in passibile atque mutabile converti nunquam potest. Non ergo, etiamsi corpus ejus sit circumscriptum, Verbum circumscribetur. Absurdum itaque, insanum atque impium est di- • cere dividi Christum, dum figuratur, aut simul cir- cumscribi. Veruntamen Mamona haud hic est principalis dicendi scopus, sed incircumscriptum excogitavit tanquam instrumentum improbe suæ voluntati apte deserviens; cujus usum Servatoris nostri economiæ evertendæ idoneum comperit, sapientiae magnitudinem, quomodo illud non sen- serit, dum subtiliter et accurate res verbi scruta- retur a que disquireret : nempe quod dum Chri- stum incircumscriptione honorat, eumque separari a carne asserit si circumscribatur, de sanctissima ejusdem carne simul dicere omittens, inhonoram bane in dogmatibus suis reliquit. Quid ergo? Vide- tur is, qui Christum circumscriberet, animam quo- que ejusdem a corpore separare, et una cum Verbo animam quoque illi eripere; siquidem illa a picto corpore, hand secus quam divinum Verbum abfu- tura est; nam nec ipsa pingi suapte natura potest. Rursus enim sciscitantibus nobis ac dubitantibus, istius sapientis sermones, necnon illorum qui eximde nune argutantur, vel ut verins dicatur insa- niunt, quæso explicent (hoc enim adhuc illorum absurditati superest); dicant isti, inquam: Animata- ne Christi bumana forma, dum figuratur, an inani- mata, ab assamente divino Verbo discedit? Nam si inanimata, moritur iterum Christi humanitas, rur- susque fit inter mortuos qui inter illos liber erat, D rursus crucifigitur, et spectaculo proponitur ; neque hoc semel, sed sæpe ac semper, quotiescun- que figurari contigerit. Porro inanimatum, dicet aliquis, nec aliquoversus pergere propter suam immobilitatem potest, neque transifire. Insuper inexploratum est, quonam se anima transferet, Nam si forte velint Verbum anime loco esse, manifeste bine Arianæ hæreseos dogma exsistit. Sin animata humana Christi forma separatúr, quo¬ nam denique ista abeat, istorum insanie consen- taneum erit dicere. Scilicet hic maxime proprius et obvius, in quo hi versentur reputatur locus. Quis hic, inquam, locus? Volunt scilicet idem omnino atque archetypum esse simulacrum, et utrumque esse consubstantiale, nihilque invicem A Verlo inferat. Quid enim hoc aliud est quam pas- sio? Et en illuc incurrit, unde fugere sibf videba- tur. Nam si hoc ita se haberet, profecto circum- scriptum fuisset Verbum, quoniam ita natura comparatum fuisset etiam ante unionem cum cor- pore, non autem propter ipsam unionem. Quod si natura est incireumscriptum, corpori quoque con- junctum, utique semet conservaverit, utpote Deus, in physica infinitate et incircumscriptione prorsus illæsum ac nullatenus imminutum. Neque enim quæ sibi propria patitur corpus, eadem unquam compa- titur in propria substantia Verbum, quod ex impas. sibili et immutabili in passibile atque mutabile converti nunquam potest. Non ergo, etiamsi corpus ejus sit circumscriptum, Verbum circumscribetur. Absurdum itaque, insanum atque impium est di- • cere dividi Christum, dum figuratur, aut simul cir- cumscribi. Veruntamen Mamona haud hic est principalis dicendi scopus, sed incircumscriptum excogitavit tanquam instrumentum improbe suæ voluntati apte deserviens; cujus usum Servatoris nostri economiæ evertendæ idoneum comperit, sapientiae magnitudinem, quomodo illud non sen- serit, dum subtiliter et accurate res verbi scruta- retur a que disquireret : nempe quod dum Chri- stum incircumscriptione honorat, eumque separari a carne asserit si circumscribatur, de sanctissima ejusdem carne simul dicere omittens, inhonoram bane in dogmatibus suis reliquit. Quid ergo? Vide- tur is, qui Christum circumscriberet, animam quo- que ejusdem a corpore separare, et una cum Verbo animam quoque illi eripere; siquidem illa a picto corpore, hand secus quam divinum Verbum abfu- tura est; nam nec ipsa pingi suapte natura potest. Rursus enim sciscitantibus nobis ac dubitantibus, istius sapientis sermones, necnon illorum qui eximde nune argutantur, vel ut verins dicatur insa- niunt, quæso explicent (hoc enim adhuc illorum absurditati superest); dicant isti, inquam: Animata- ne Christi bumana forma, dum figuratur, an inani- mata, ab assamente divino Verbo discedit? Nam si inanimata, moritur iterum Christi humanitas, rur- susque fit inter mortuos qui inter illos liber erat, D rursus crucifigitur, et spectaculo proponitur ; neque hoc semel, sed sæpe ac semper, quotiescun- que figurari contigerit. Porro inanimatum, dicet aliquis, nec aliquoversus pergere propter suam immobilitatem potest, neque transifire. Insuper inexploratum est, quonam se anima transferet, Nam si forte velint Verbum anime loco esse, manifeste bine Arianæ hæreseos dogma exsistit. Sin animata humana Christi forma separatúr, quo¬ nam denique ista abeat, istorum insanie consen- taneum erit dicere. Scilicet hic maxime proprius et obvius, in quo hi versentur reputatur locus. Quis hic, inquam, locus? Volunt scilicet idem omnino atque archetypum esse simulacrum, et utrumque esse consubstantiale, nihilque invicem 35. Mirari autem licet ingenitam huic homini 35. Mirari autem licet ingenitam huic homini

μεν, ὅτι ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς γέγονεν ὁ τοῦ Θεοῦ Πιστεύεις εἰς Χριστόν; προσκύνησον αὐτὸν ἐν εἰκόνι. Τιμᾷς αὐτοῦ τὰ διὰ σὲ πάθη, καὶ ἀναζωγρα φεῖς ἀοράτως ἐν διανοίς; ἴδε αὐτὰ καὶ διὰ τῶν ὀμμάτων, ἵν' ἑκατέρωθεν ἁγιασθῇς, κ. τ. λ. Τον σταυρὸν ἐνθυμήθητι, τοὺς ἤλους, την λόγχην, τίμη- σου τὴν πλευρὰν, ἐξ ἧς τὸ αἷμα καὶ ὕδωρ ἡ τοῦ κόσμου ἀνάπλασις· κήρυξαν τὴν ταφὴν καὶ τὴν ἀνάστασιν, ἐξ ὧν καὶ δι᾽ ὧν ἡ οἰκονομία πᾶσα μαρτύ ρεῖται, καὶ ἡ παγκόσμιος σωτηρία συνίσταται. ἐνυπόστατος Λόγος, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστρά φη, καὶ μετέσχεν ἡμῖν παραπλησίως αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ κτίσμα γέγονεν ὁ ἄκτιστος, καὶ ὁ Λόγος ἐπαχύνθη καὶ σὰρξ ἐγένετο, καὶ ὡράθη ὁ ἀόρατος, καὶ πάθη δι' ἡμᾶς ὁ ἀπαθὴς κατεδέξατο ὡς φιλάν- θρωπος. Ταῦτα πιστεύομεν ὥσπερ έωρακότες οἱ ἀκούσαντες· ἵνα καὶ τοῦ μακαρισμοῦ τύχωμεν· Μακάριοι γὰρ, φησίν, οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύ σαντες. Ο οὖν ἑωράκαμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν διὰ πίστεως, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν, τοῦτο καὶ γράφομεν καὶ εἰκονίζομεν· οὐ διαιροῦντες οὐδὲ ἀποδιιστάντες ἰδικῶς καὶ ἀναμέρος τὴν ἅπαξ ένω θεῖσαν σάρκα τῇ θεότητι· τοῦτο γὰρ καὶ λέγειν ἄτοπον, καὶ ἐννοεῖν τῆς ἀνωτάτω παραπληξίας· ἀλλὰ κἀκεῖνα πράσσομεν, καὶ ταῦτα ὁμολογοῦμεν φυλάττεσθαι, κατὰ τὴν ἄνωθεν κεκρατηκυίαν ἔνθεον καὶ ἔνθεσμον συνήθειαν. λζ'. Εἰ δέ σοι τὰ τῶν Εὐαγγελίων άπιστα, πεπαύ- μεθα τῆς συνηγορίας καὶ ἀποδείξεως. Η κἀκεῖνα γοῦν δέξαι, ἢ καὶ ταῦτα διάγραψον. Ἡμῖν μὲν οὖν τῶν ἐν χερσὶ καὶ ὑπ' ὄψιν ἡγμένων, οὐδὲν ἧττον βέβαια τὰ κατὰ πίστιν παραδεδομένα εγκαθίδρυται σὺ δὲ οὐδὲ τούτων ἐπαισθήσῃ, ἵνα σοι τὴν περὶ ἐκεί των πιστώσηται ἀλήθειαν, ὅλῳ σαρκικῷ γε ὄντι καὶ κάτω βρίθοντι καὶ οὐδὲν ὑψηλὸν περὶ τῶν καθ' ἡμᾶς μυστηρίων ὑπολαμβάνοντι. Η γὰρ ἰδὼν ἡλιακὴν ἀκτῖνα δένδρῳ τυχὸν ἢ ἑτέρᾳ ὕλῃ προσβαλοῦσαν, εἶτα τμηθέντι τῷ δένδρῳ, δόξεις πάντως συναποτε τμῆσθαι καὶ τὴν ἀκτῖνα, ὅπερ πάσχειν ἡ ἀκτὶς οὐ πέφυκεν, οιήσῃ; τάχα δὲ, καὶ εἴ τις τὸ τοῦ ἡλίου σῶμα διαγράφοι, ἀποσχίζειν καὶ διαιρεῖν τοῦ φωτὸς τὸν ἥλιον; ἢ πεπυρακτωμένον σίδηρον ἐρῶν, ἄν πέρ τις καταχέει ὕδατι, ὑπολήψῃ συναπεσβέσθα: καὶ συνεφθάρθαι τῷ πυρὶ καὶ τὸν σίδηρον, ὃς οὐδαμῶς φύσιν ἔλαχεν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ παραβλά πτεσθαι, τοὐναντίον δὲ μᾶλλον στο μοῦσθαι καὶ ῥώνε νυσθαι; Αλλ' ἐχρῆν οἱ, καὶ τούτοις ἐπιστημονικῶς καὶ ἐμφρόνως ἐπιβάλλειν, καὶ ὡς ἔχουσι φύσεως ταῖς ἀληθείαις ἑπόμενον δοξάζειν, εἶτα ὡς ἐξ ἀμυ δρῶν ἐμφάσεων τῶν παραδειγμάτων τούτων, καὶ περὶ τῶν προκειμένων ἐννοεῖν, ὅτι οὔτε συμπερι γραφήσεται ὁ Λόγος τῇ σαρκί, οὔτε γραφομένης δ σέβειαν μάλλον χειραγωγεί δι' οράσεως τὰ βλεπου μενα, ή δι' ἀκοῆς τὰ λεγόμενα; Καὶ πάντες μεν ποδηγούνται διὰ τῶν ἐν ζωγραφίαις ὁρωμένων, ὀλίγον δέ ἐστι τὸ συνιέναι τὰ ἐν βιβλίοις γραφόμενα. S. NICEPHORI PATRIARCH.E CP. Libris docemur, hominem nobis similem factumn A esse Verbum Dei hypostaticum, et cum hominibus conversatum, idemque nobiscum participasse car- nem et sanguinem, et visum invisibile, cruciatus propter nos passum quod eratimpassibile, ob suam erga homines charitatem (44). His quamvis tantum- modo auditis haud secius quam visis credimus, ut beatitudinem illam consequamur, de qua dictum fuit : Beati qui non viderunt, et nihilominus credide- runt. Quod ergo fidei tantum oculis vidimus et contrectavimus, hoc etiam pingimus et figura- mus (45); haud equidem dividentes aut separantes unitam semel deitati carnem; nam hoc vel dictu ´absurdum est, nec cogitari sine summa insania potest; sed et illa facimus, et hæc conservari con- fitemur, juxta cam, quæ jam inde ab initio perse- verat, divinam ac legitimam consuetudinein. 37. Quod si tu Evangeliorum veritati mi- mine credis, nos quidem a patrocinando demon- strandoque cessabimus. Vel itaque et icones reci- pe, vel simul Evangelia quoque dele (46). Apud nos certe haud minus firma sunt ea quæ per Ødem nobis insident, quam illa quæ præ manibus sunt, vel ob oculos versantur: tu vero ne his quidem commoveris, ut illorum ab his veritatem haurias; quia totus carnalis es, humique incumbens, et nihil altum de mysteriis nostris intelligis. Num tu sola- rem radium videns arbori vel alii materiæ inci- dentem, mos Casa arbore existimabis radium simul concisum, quod tamen radii natura pati ne- quit (47) ? Forte etiam si quis solis corpus depin- gat, revellere se ac separare a luce sulem judica- hit? Item si candens ferrum cernas a quopiam aqua perfundi, putabisne exstingui et destrui una cum igne etiam ferrum, quod cæteroqui natura non est comparatum ut a frigido et humido detri- mentum patiatur, imo potius acui atque obdurari solet? Sed hunc hominem opus esset in hujasmodi rebus paulo sapientius prudentiusque versari, deque illarum natura, veritate duce, existimare: deinde ·Tanquam ex bis tenuibus demonstrationibus atque exemplis, de nostra quoque proposita re cogitare, * Joan. xx, 29. B imagine venerandi, ita vivide exponit etiam Maca- rius. Credis in Christum? adora eum in imagine. Honoras eum ob ea quæ tui gratia passus est, atque in mente tua invisibiliter depingis? Spectasis eadem etiam ocu'is, ut utrinque sanct ficeris, etc. Cogita crucem, clavos, lanceam honora latus, ex quo sanguis et aqua, mundi videlicet reformatio: prædică sepulturam et c D resurrectionem, quæ universam œconomiæ rationeme fealantur, et mundi salutem continent. Nescis magis ad pietalem deducere que vist spe clantur, quam quæ fando audiuntur Etenim OMNES a rebus in pictura conspectis erudiuntur, pauci vero librorum scripturas intelligunt. ritate atque Evangelia, sed quia sacram historia utrinque pariter cognoscimus. PP. disputatione cum Judæis. (44) Christi pingendi convenientiam, eumqne in (45) Apre Macarius: Η οὐκ οἶδας ὅτι πρὸς εὐ- (46) lloc dicit, non quia pictura pari sit aucla (17) flee similitudo sumitur ex S. Silvestri 1.

προσώπου ἑνὸς ὄντος, ἔφησεν ἀδύνατον είναι είχο- νίζεσθαι τὸν Χριστὸν, κατὰ τὴν ἑτέραν τῶν φύσεων, καὶ βεβαιοί τοῦτο φάσκων μετὰ βραχέα· ο Ότι ή εἰκὼν, προσώπου ἐστὶν εἰκὼν, καὶ ταύτῃ τὴν θείαν φύσιν ἀπρόσωπον ὡς ἀπερίγραπτον τυγχάνειν, ο πάντως ἵνα ἡ ἀκόλουθος τῷ λόγῳ ἀντίθεσις φυλαχθῇ, καὶ ἐκ τοῦ ἀνεικόνι στον δοξάζειν τὸν Χριστὸν, ἀπροσ- ωπον ὡσαύτως ἐπὶ τῆς ἑτέρας τῶν φύσεων αὐτὸν εἰσαγάγοι. Καὶ τοῦτό ἐστι πάλιν ἀδύνατον. Ἔλεξε γὰρ ἂν βιασθεὶς κανταῦθα, ὅτι οὐ δυνατὸν ἐπὶ τοῦ ἐκ δύο φύσεων ἐν ἑνὶ προσώπῳ ὄντος, ἐπὶ τῆς μιᾶς φύσεως πρόσωπον ἀνεικόνιστον εἶναι, καὶ ἐπὶ τῆς μιᾶς ἀπρόσωπον τυγχάνειν, καὶ ψιλόν μόνον Θεὸν νοεῖσθαι τὸν Χριστὸν, καὶ ἐπὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ μόνης πρόσωπον διδόναι, καὶ μὴ εἰκονίζειν αὐτόν· καθὸ τὸ ἀνεικόνιστον, προσώπου ἐστὶν ἀνεικόνιστον· καὶ ἡ σάρξ ἐστι περιγραπτή. Οὕτως οὖν ἐπὶ τοῖς προειρημένοις αὐτῷ ἀτόποις, ὁμοίως καὶ τὰ νῦν ἀναφαινόμενα ἄτοπι. Καὶ γὰρ τὸ ἀμφίκρημνον οὐκ ἐξέκλινε, ταῖς τῶν οἰκείων λόγων συνδούμενος ἄρχυ- σιν· ἐπεὶ ἐδέησέ γε καὶ μὴ βουλομένῳ αὐτῷ, και ται πολλά περὶ τοῦ ἀπεριγράπτου καμόντι, καὶ κει νολογήσαντι πλείονα, περιγραπτὸν ὁμολογῆσαι τὸν Λόγον, ἵνα μὴ πρόσωπον ἰδικῶς ἐπὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ εἰσάγοι μόνης, καὶ ἡ σὰρξ καταλειφθῇ ἀπρόσ- ωπος. "Η πάντως γε λελείψεται· ἀόρατον αὐτὸν οἴεσθαι καὶ ἀναγῆ καὶ ἀπαθῆ, καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν μη- δὲ σάρκα ἀνειληφέναι. Καὶ πῶς ἐκφεύξεται τὸ τῆς δοκήσεως καὶ φαντασίας βλάσφημον ; Τοῦτο δὲ τὸ πρόσωπον καὶ τὴν ὑπόστασιν ἁπλῆν μὲν τέως οὐ λέγει εἶναι ἡ γὰρ ἂν τὸ πᾶν τῆς οἰκονομίας ἀνεῖ- λεν, ὅπερ νῦν ἄντικρυς εἰπεῖν δέδοικεν, ὡς ἂν ἐκφα- νείη πάντα κυκῶν καὶ κατασείων τὰ καθ᾿ ἡμᾶς μυ στήρια. Τὸ γὰρ φύσει ἁπλοῦν, οὔτε ὁρᾶσθαι, οὔτε εἰδοποιεῖσθαι, οὔτε πάσχειν τι καθ' οντιναοῦν τμός που πέφυκεν· ἀπαθὲς γὰρ καὶ ἄφθαρτον καὶ πάντη ἄληπτον καὶ ἀπερινόητον. Τοῦτο δὲ τί ἂν εἴη ἄλλο ἢ Θεός; Τοῦτο οὖν οὐ λέγει, σύνθετον δὲ καὶ αὐτὸς αὐτῆς ὡμολόγησεν, εἰπὼν ἐκ δύο φύσεων γεγενῆ- σθαι, καν ταμιεύηται νῦν ὅν δοκεῖ τρόπον συνθέ σεως. Τεχνιάζεται γὰρ διὰ τῆς μιᾶς τοῦ ἀπεριγρά- πτου φωνῆς, καὶ τἄλλα πάντα ἀνελεῖν ἰδιώματα. Β Σύνθετον δὲ ἐκ τῶν ἐναντίων αὐτήν φαμεν ἡμεῖς, καθὰ δὴ οἱ θεηγόροι διδάσκουσι φάσκοντες· « Προελ- θὼν δὲ Θεὸς μετὰ τῆς προσλήψεως, ἓν ἐκ δύο τῶν ἐναντίων, σαρκός τέ φημι καὶ πνεύματος. » 'Αδύνατον γὰρ δύο φύσεις εἰς ἑνός τινος ὑπαρξιν συνερχομένας, μὴ εἶναι ἐναντίας καὶ διαφόρους, ὧν τὸ διάφορον, καὶ ὁ ἀριθμὸς παρίστησιν· οἷς γὰρ συντεθεῖσιν ὁ ἀριθμὸς ἐπιφημισθείη, τὸ ἑτεροφυὲς τῶν ἠριθμημέ- των εἰσήγαγεν. Εἰ γὰρ ταὐτὸν εἶεν, οὐ δύο ἂν εἶεν, ἀλλὰ μία. Πῶς γὰρ ἐπὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς σύνθεσιν γενέσθαι δυνατόν; Η γὰρ σύνθεσις, τὸ διάφορον τῶν συντρεχόντων, ἃ δὴ καὶ ἑτεροούσια εἶναι δηλοῖ. Καὶ πειθέτω ταῦτα ὁ λέγων· « Οὔπω ἦν ANTIRRHETICUS I ADV. CONSTANTINUM COPR. A stremus. Dicendum est ig.tur, quod quandoquidem, nune quem dicat modum compositionis. Molitur abolere proprielales. • C mua exsistente Christi persona, impossibile ait Christum figurare in altera ex ejus naturis, idque paulo post confirmat dicens: • Quia icon est per- sonæ icon, ideoque personam divina natura mon habet, quia incircumscripta est, » dicendum est, inquam, ut consentanea sermoni servetur anti:he- sis, ob id etiam quod Christus figurari posse non credatur, eum fore similiter in altera naturarum suarum absque persona. Porro hoc vicissim est impossibile. Nam et hoc loco coactus diceret im- possibile esse eum, qui ex duabus naturis in una persona exsistat, una quidem in natura esse infign- rabilem, in altera autem esse impersonalem, sim- plicemque et tantummodo Deum intelligi Christum; atque ejus soli deitati personam concedendam, non tamen eumdem figurandum; quatenus quod infi- gurabile est, hujus persona est infignrabilis; caro autem circumscripta est. Sic ergo præter supra - dicta ejus absurda, præsentia quoque haud minore absurditate laborant. Nam duplex præcipitium non vitavit, suorum implicitus verborum retibus : quoniam illi necesse fuit etiam invito, etsi multum pro incircumscripto laboraverat, multaque vana dixerat, circumscriptum Verbum confiteri, ne per- sonam seorsum in ejus tantum deitate statueret, caro auten impersonalis maneret. Vel secus super- erit ei, ut existimet Verbum esse invisibile, intan- gibile, impassibile, in summa ne carnem quidem assumpsisse. Quomodo autem vitabit Docetarum et Phantasiastarum blasphemiam? Hanc vero perso- nam et hypostasim nequaquam simplicem interim dicit; alioqui totum œconomice negotium sustulis- set, quod nunc liquido affirmare veretur; ita ut cuncta permiscere et pessumdare mysteria nostra videatur. Nam quod naturaliter simplex est, neque cerni, neque repraesentari, neque aliquid pati ullo modo potest : est enim impassibile, incorruptibile, prorsus incomprehensibile et non intelligibile. Ilve vero quid est aliud, nisi Deus? Compositam autem ipse quoque eandem (personam) confessus est cum dixit eam ex duabus naturis confieri ; etiamsi celat enim uno incircumscripti vocabulo cæteras omnes D Age vero Christi personam ex duobus contrariis compositam dicimus nos, prout theologi his verbis dlocent (52) : « Procedens Deus cum assumpta hu- manitate, unum ex duobus dissidentibus, carne, inquam, et spiritu. » Inipossibile est enim naturas duas in unam subsistentiam concurrentes haud esse oppositas ac differentes; quarum diversitatem vel ipse numerus iudicat: de quibus enim compositis numerus prædicatur, eorum quoque diversa naturi apparet. Nam si idem essent, jam non duæ naturæ essent, sed una. Nam quæ fieri potest compositio unius ejusdemque naturæ ? Quippe compositio diffe- rentiam concurrentium denotat, quæ hæc insuper PATROL. GR. C. (59) Sic fere loqui solet haud semel Gregorius Theologus.

σωματικῶς αἰνιττόμενος; Αυτός τε ὁ Σωτὴρ ἡ Αλήθεια· Πρὸ τοῦ σε Φίλιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν εἶδόν σε, τῷ Ναθαναὴλ προσφθεγ γόμενος, καὶ τοῖς μαθηταῖς πόρξω τῆς Βηθανίας σωματικῶς συναυλιζόμενος· τόν γε Λαζάρου θάνατου ἀνακοινούμενος· συνεἶναί τε αὐτοῖς μετὰ τὴν ἀνά- στασιν ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος ἐπαγγελ- λόμενος. Τί χρὴ ἀπαριθμεῖσθαι τὰ πλείονα; Όπου εἰπὶ δύο ή τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἐκεῖ εἶναι ἐν μέσῳ αὐτῶν καθυπισχνεῖται. Πανταχοῦ δὲ οἱ συνηγμένοι, πανταχοῦ ἄρα καὶ αὐτὸς ἔσται· καὶ ὅπως εἰς προΰπτον ἅπασι πρόκειται, ὡς κατὰ τὴν ἀνέκφραστον καὶ ἀπόῤῥητον θείαν φύσιν, καθ᾿ ἣν πανταχοῦ καὶ ὑπὲρ ταῦτα νοεῖται. Καὶ γάρ που διαγορεύει τὰ λόγια· Μὴ οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ, λέγει Κύριος; Καὶ αὖθις· Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι, λέγει Κύριος, καὶ οὐχὶ Θεὸς πόρρωθεν· καί· Πνεῦμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην· καί· Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύγω; Καὶ αὐτὸς μὲν πᾶσι πάρεστιν, οὐ πάντα δὲ αὐτῷ πάρεστιν, οἱ θεολόγοι φασίν. Ἐξ ὧν ἁπάντων δηλοῦται τὸ θεϊκῶς πᾶσι παρεῖναι· οὐ γὰρ δὴ σωματ τικῶς πανταχοῦ παρῆν συνηγμένοις αὐτοῖς· οὐδὲ ἐν ᾧ ἔφασκον οἱ μαθηταί· Ἐν τῷ ὀνόματί σου τὰ δαιμόνια ἡμῖν ὑποτάσσεται. Ετέρωθι γὰρ ἕν τινι τόπῳ τὸ σῶμα ἐφαίνετο. Σαφές οὖν ὅτι οὐ περι- γέγραπτο ἐν τῷ σώματι, ἡ δὲ τοῦ ὀνόματος παναλ κὴς καὶ ἀκατάληπτος δύναμις ἐνήργει πανταχοῦ τὰ τεράστια. Οι προφητικῇ δὲ προγνώσει καὶ χάριτι (ἄπαγε) τοιαῦτά τε ἔπραττε καὶ τοῖς μαθηταῖς προς- λεγεν· ὥσπερ βλέπων τὰ ἔμπροσθεν, ὡς Θεὸς δὲ παρὼν ἅπασιν, οὐδὲ ἐνεργείᾳ ψιλῇ, κατά τινας τῶν πάλαι τὰ τοιαῦτα ληρωδησάντων, κενῶσαι μὲν τοὺς οὐρανοὺς τῆς ἑαυτοῦ ὑποστάσεως κατὰ τοὺς καιρούς τῆς θείας σαρκώσεως, εἶναί τε οὐσιωδῶς σὺν ἡμῖν, ἐνεργείᾳ δὲ καὶ ἀξίᾳ μόνῃ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Παν τέρα· ἐπεὶ ἕτερον οὐσίαν καὶ ἄλλο ἐνέργειαν ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶς θεωρουμένων, οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ θείου Λόγου ἐτίθεντο ὅπερ τοῖς εὐσεβέσιν ἀπείρηται· ἐπὶ γὰρ τῶν ἁπλῶν καὶ ἀσωμάτων ἐν οὐδενὶ διαφέρειν ἴσασιν· οὐ γὰρ διοριστέον ταῦτα ἀλλήλων, ἵνα μὴ σύνθετον τὸ ὑπὲρ πᾶσαν ἁπλότητα νεοῖτο· οὔτε γὰρ ἡ θεία οὐσία ἀνενέργητος εἴη ἄν ποτε, οὔτε ἀνούσιος ἡ ἐνέργεια· Ὁ πατήρ μου γὰρ, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, καὶ ἐγὼ ἐργάζομαι. Η μὲν γὰρ, τὸ ὑπερουσίως εἶναι αὐτὸν καὶ ἀεὶ ὡσαύτως εἶναι, καὶ ἀπαρεγκλίτως ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ μονιμότητος καὶ ἱδρύσεως ἴστασθαι, δηλοῖ. Ἡ δὲ, τὰς ἐν τοῖς ούτι προνοητικὰς προόδους καὶ ἀῤῥήτους οἰκονομίας παρ- ίστησι, καθ᾽ ἂς ἀνεκφοιτήτως τῆς οἰκείας ἁπλότη τος προϊών, πρακτικεύεται, τὴν τῶν ὅλων ἐργαζ CΧΧΧΥΗ, 7. σε . S. NICEPHORI PATRIARCH.E ĆP. Medius vestrum stelit, quem vos nescitis 43? Num is a corporaliter nondum esse præsentem Christum in- mebat? Sane et ipsa Veritas Servator: Prius quam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu vidi te ", Nathanaeli dicebat. Tum etiam cum discipulis procul Bethania corporaliter versans, Lazari obitum palam nuntiabat 4. Et denique se cum illis futu- rum post resurrectionem usque ad consummatio- t:em sæculi promittebat *. C Plura enumerare quid interest? Ubi fuerint duo vel tres in nomine ejus congregati, illic se fore in medio illorum spondet “. Ubique autem Christiani congregantur; ergo ubique ille aderit; nempe ut cuique exploratum est, secundum suam ineffabilem arcanamque naturam, cum qua ubique et super ista esse intelligitur. Nam et divina oracula alicubi B aiunt: Nonne calum terramque ego impleo, dicit Dominus ? lemque : Deus propinquus ego sum, dicit Dominus, et non remotus . Et : Quo ibo pro- cul Spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam **? Atque ipse quidem rebus omnibus adest, haud tamen res omnes ei adsunt (56), aiunt theologi. Unde apparet eum omnibus divinitus esse praesentem, non tamen corporaliter cum iis congregatis ubique fuisse. Etenim nee tuin aderat, quoniam discipuli aiebant : In nomine tuo etiam dæmonia nobis subjiciuntur *¹. Alibi quippe tunc ejus corpus conspiciebatur. Patel ergo circumscriptum fuisse Christum in corpore, sed nominis potentissima invictaque vi prodigia ubique patravisse. Neque vero prophetica pravi- sione et gratia (alsit !) hac et faciebat et disci- pulis praenuntiabat, ceu futura cernens ; sed utique tanquam Deus cunctis præsens. Neque item sola vi activa, juxta priscos aliquot qui ita nugati sunt, nempe eum vacuos reliquisse coelos sua hypostasi per divinæ incarnationis tempus, et substantialiter versatum esse nobiscum; activa autem vi tantum- modo et majestate apud Deum Patrem exstitisse; quoniam aliud esse substantiam, aliud vin activam, sicut in corporibus visibilibus, ita etiam in divino Verbo censebant, quam rem orthodoxi negant : namque in simplicibus et incorporeis nihil prædicta differre norunt; quæ revera non sunt invicem disterminanda, ne forte imaginemur esse composi- tum, id quod quamlibet potius simplicitatem supe- D rat: nam nec unquam divina substantia sine actione erit, neque absque substantia det actio. Pater meus, inquit, usque modo operatur, et ego operor ". Sub- stantia enim demonstrat illam supersubstantialiter se habere, semperque sibi esse æqualem, et inde- elinabiliter in sua stabilitate atque immobilitate perstare. Actio autem providentiam circa res et arcanam administrationem denotat; quilus, etsi simplicitatem suam minime deserit, agit tamen, et Joan. 1, 26. ** ibid. 1, 48. ** Joan. x1, 14, ibid. 25. Psal. XXIII, 21. ** Matth. xxvii, 20. Matth. xxiii, 20. Jerem. Luc. 5, 17. 2s Juan. V, 17. (56) Nempe Deus res nostras omnes scit ac videt; non ita nos res Dei.

καὶ τὸ στερέωμα τὴν ποίησιν ἀναγγέλλειν τῶν χειρῶν αὐτοῦ· ὁ ἥλιος ἐργάτης ἡμέρας καὶ τῆς νυκτὸς ὑπὲρ γῆν τε καὶ ὑπὸ γῆν γινόμενος, ὥσπέρ τις διαιτητὴς ἔντεχνος, βραβεύων ἑκατέρᾳ τὸ εὔτακτον, ἀναλογίᾳ καὶ ἰσομοιρίᾳ ἀλλήλαις κατὰ τὰς διαδοχὰς ἀντιπαραχωρεῖν τὰ χρονικὰ διαστήματα, ὡρῶν τε καὶ καιρῶν τροπὰς ἐπαμείβων καὶ διευθετίζων ὡς ἄριστα· ἥ τε γῆ τοῦ βλαστάνειν ἕνεκεν καὶ φύειν καρπούς τε καιρίους καὶ πᾶν εὔχρηστον πρὸς χρῆσιν τῶν δεομένων ἐπιτηδείαν· καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων αἱ παραγωγαὶ καὶ γενέσεις κατά τινα αἰτίαν χρησίμην καὶ εὔλογον παρὰ τοῦ γενεσιουργοῦ τῶν ὅλων προΐασιν. ἤδη δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐκ τέχνης ἀποτελουμένων τὸ αὐτὸ κατιδεῖν ἔνεστιν· καὶ γὰρ τὸ σκάφος, τοῦ πλεῖν ἕνεκεν καὶ ἐμπορεύεσθαι παρὰ τοῦ τέκτονος κατεσκεύασται, ἥ τε κλίνη καὶ ὁ θρόνος καὶ τὸ βάθρον πρὸς ἀνάκλισιν καὶ καθέδραν τοῖς χρωμένοις ἐξείργασται· καὶ ἐφ' ἑκάστου τῶν ἄλλων ὡσαύτως. οὐκοῦν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ εἰκὼν λόγον ἕξει, καθ' ὃν γίνεταί τε καὶ χρηματίζει· τοῦτο δὲ τί ἂν εἴη ἄλλο ἢ ἡ πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ἐξομοίωσις, καὶ τοῦ ἐνηνθρωπηκότος ἡ δήλωσις καὶ ἡ τοῦ ἐπιγεγραμμένου ὀνόματος μνήμη; οὐ γὰρ ἑτέρου τινὸς λόγον ἡμῖν εἰσηγήσεται, ἐπείπερ ἡ Χριστοῦ εἰκὼν οὐκ ἂν ἄλλου λεχθείη εἰκών, κἂν μυριάκις ψευδώνυμον αὐτὴν καλεῖν τολμῶσιν χριστομαχοῦντες οἱ ἄθλιοι. εἰ δὲ ἐν τούτοις αὐτῆς ὁ λόγος, τίς οὕτως αὐθάδης καὶ τολμητίας, ὃς τὸ ἄχρη στον ἀπορρίψειεν καὶ κατακρῖναι τολμήσοι; ποῖον λόγον οὐχ' ἕξει κολάσεως ἢ πῶς Χριστιανὸς νομισθήσεται, καθαιρῶν οἷς λόγος ἡ τοῦ θεοῦ λόγου ὁρᾶται ἐνανθρώπησις; ῥητέον δὲ καὶ αὖθις· πᾶν γινόμενον ἢ αἱρετὸν ἢ φευκτόν ἐστιν ἢ τούτων ἐν μέσῳ ἐξ ἀποφάσεως τῶν ἄκρων συνιστάμενον. ἀλλὰ μὴν ἡ Χριστοῦ εἰκὼν παρὰ Χριστιανοῖς οὐ φευκτή πῶς γάρ, ἣ τὴν μνήμην ἡμῖν εἰσάγει Χριστοῦ καὶ ἀμέσως τὸ εἶδος τοῦ κυριακοῦ ἐμφανίζει σώματος; , οὔτε μὴν μέσον· οὐδὲ γὰρ ἄλλό τι τῶν ἐν ἐκκλησίᾳ ἱερῶν· πάντα γὰρ τίμια καὶ σεβάσμια· τὸ αἱρετὸν ἄρα καὶ σεπτὸν ἡ ταύτης ἀπενέγκοιτο ποίησις καὶ προσκύνησις. ἀλλὰ καὶ τῶν πρός τι ἡ εἰκών ἐστιν, καὶ τοῦτο πᾶσιν ἂν οἶμαι διωμολογῆσθαι, οἷς τὸ ἐν διανοίαις ἀκέραιον διασῴζεται, ἐπεὶ καὶ σχέσις αὐτῇ πρὸς ὃ λέγεται πρόσεστιν, καὶ δι' ἑαυτῆς ἐμφανίζει τὸ ἀρχέτυπον καὶ τὴν γνῶσιν αὐτοῦ παρέχεται. δηλώσει καὶ ὁ κατ' αὐτὴν ὁρισμός· καὶ γὰρ ἀφομοίωσις πρὸς τὸ πρωτότυπον εἶδος εἶναι πέφυκεν, καὶ ταυτὸν ἐκείνῳ, παρὰ τὸ τῆς οὐσίας διάφορον· ἐξ οὗ καὶ τοῦ ὀνόματος μεταλήψεται. πρὸς δέ γε καὶ ἀντιστρέφει ταῦτα πρὸς ἄλληλα κατὰ τὸν λόγον τῶν πρός τι καὶ τὴν ἑαυτοῖς σχέσιν· σχοίη δ' ἄν τινα καὶ μέθεξιν ὡς παρ' αἰτίου αἰτιατόν. εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν εἰκόνος ταῦτα ἡμῖν γνωρίζεται, πῶς ὁ ταύτην προπηλακίζων αἰσχρῶς, Χριστιανὸς ὑποληφθήσεται ἢ ὀνομασθήσεται; οὕτως οὖν συνήχθω καὶ ὁμολογείσθω πάντοθεν ὡς οὐκ ἄχρηστος τῶν ἱερῶν τούτων μορφωμάτων ἡ ποίησις καὶ προσκύνησις, δικαία δὲ μᾶλλον καὶ εὔχρηστος ἄγαν καὶ τοῦ κατακεκρῖσθαι μακράν. εἰ γοῦν ἄχρηστος ἦν (λελέχθω γὰρ καὶ τοῦτο), τίς ἡ τοσαύτη περὶ τὸ ἄχρηστον μανία καὶ ὁ κατὰ Χριστιανῶν διωγμός; καὶ τίνος χάριν ὁ τοσοῦτος τῶν ἀνοσίων καὶ ἀνιέρων σκυλμὸς καὶ ἡ συνέλευσις; τίς ὁ τηλικοῦτος ὃν κατεβάλοντο οἱ διώκοντες κάματος, ἄλλα τε ὅσα κατὰ τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν πάνδεινα καὶ ἀνήκεστα τηνικαῦτα ἐπράττετο; ἀλλὰ καὶ πρόδηλον ὡς τοῦ χρησίμου καὶ προσήκοντος ἕνεκεν· ὅπερ Χριστιανοῖς μὲν οἰκεῖον καὶ ἔννομον, τοῖς δὲ τῆς Χριστιανῶν θεοσεβείας ξένοις πολέμιον καὶ ἀλλότριον· βαρὺς γὰρ ἦν αὐτοῖς ὁ Χριστός, καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος. πλὴν καὶ οὕτως τῆς δυσφημίας ἔχονται καὶ οὐ μεθιᾶσιν, ἀλλ' ἀπερίγραπτον τὸ σῶμα Χριστοῦ καὶ ἄγραπτον οἱ τῆς δοκήσεως ὑπασπισταὶ φασίν· τούτων δὲ τὸ φασματῶδες πανταχοῦ στηλιτεύεται, καθὰ καὶ οὐ πολλῷ ὕστερον ἱκανῶς διαδειχθήσεται. τῆς κατὰ Χριστιανῶν δὲ συκοφαντίας οὐχ' ὑφιέντες οἱ φιλαπεχθήμονες ἐφ' ἑτέραν ἀθεωτέραν τῆς βλασφημίας ὁδὸν μετοίχονται, ὡς θεοῖς προσεληλυθέναι ταῖς εἰκόσιν αὐτοὺς ἀποφαινόμενοι. ἐπὶ τὰς κεφαλὰς δὲ αὐτῶν τὸ δύσφημον τρέποιτο· Θέμα Ἰησοῦν. Οὗτοι δὲ οἱ ἀνιερώτατοι καὶ ἀπιστότα το:, εἰ μὴ εἰς τὸ ὄνομα Κωνσταντίνου, ἀλλ' εἰς τὴν Τριάδα ἐβαπτίσθησαν (οἶμαι δὲ ὡς οὐκ ἂν ἀπαφή σειαν· ἡ γὰρ ἂν οὐδὲν ἐδέησαν ἡμῖν τῶν νῦν ἀγω νισμάτων τε καὶ σκαμμάτων, οὐδ᾽ ἂν ὄχλον ἡμῖν πραγμάτων τοσοῦτον ἐπετώ ρευον), πόθεν αὐτοῖς ἡ τῶν εἰδώλων παρείσδυσις, λεγέτωσαν ἡμῖν τρανές στατα· καὶ εἰ τὴν σφραγίδα τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀτυλόν τε καὶ ἀνεπιβούλευτον τηροῦντες διατελοῦσι, πῶς αὐτοῖς διὰ γλώσσης καὶ πρόχειρον τὸ τῶν εἰδώλων ὄνομα; κη'. Εἰ γὰρ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ βαπτι σθέντας οὐδὲν Χριστὸς ὀνίνησι, πῶς οὐχὶ καὶ Ἰουδαίων ἀγνωμονέστεροι, καὶ Ἑλλήνων ἀπιστό τεροι, καὶ βαρβάρων αθεώτεροι; οὐδεὶς γὰρ τούτων οὐδέπω τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταγο ρεῦσαι τετόλμηκε. Τοῦτο ποίας ἀσεβείας ὑπερβολὴν καταλείπει; τίς ἱκανὸς λόγος παραστῆσαι τῆς ἀτοπίας τὸ μέγεθος; τίς γὰρ ἂν εἴη ἄλλος, ὅσο τις αὐτοὺς ἐκ τῆς τοιαύτης πλάνης διὰ τοῦ ἰδίου ἐξαγοράσειεν αἷματος; Πῶς ἂν αὐτοὺς μὴ ὅτι γε ἐπισκόπους, ἀλλ' οὐδὲ Χριστιανοὺς ἁπλῶς τις όνο μάσειεν; ἀναγκασθήσονται οὖν ἕτερον ἐπιζητεῖν βάπτισμα, ἐν ᾧ τελεσθήσονται ἢ συντελεσθήσονται Ανασταυροῦντες ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ παραδειγματίζοντες, εἴ γέ ποτε ἅπαξ εφωτίσθη σαν, ἐγεύσαντό τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπουρανίου, καὶ μέτοχοι έγενθησαν Πνεύματος ἁγίου. Οὕτω οὖν ἑτέρας μυήσεως χρήζοντες, καὶ ἑτέρας χρίσεως ήτοι χειροτονίας δεήσονται, καθάπαξ ηρνημένοι τὰ πρόσ τερα καὶ ἀποπεμπόμενοι· πῶς γὰρ ἂν μεταδοῖεν μνήσεως, ήνπερ αὐτοὶ οὐδαμῶς διεσώσαντο; ἢ πῶς οι γε ἑαυτοὺς ἀποχειροτονήσαντες, βαπτίζειν ἢ δογματίζειν ἐπιχειρήσαιεν; πόθεν αὐτοῖς τὸ δόγμα καὶ βάπτισμα τὸ εὐπαράδεκτον σχοίη ἢ ἀξιόπιστον; κθ'. Προσθείην δ' ἂν κἀκεῖνο τοῖς εἰρημένοις. ὅπερ καὶ αὐτοί μοι οἱ πάντα περιτρέποντες καὶ πρὸς πάντα ῥᾳδίως μεταβαλλόμενοι καὶ οὐδαμοῦ τὸ στά σιμον ἔχοντες, συμφήσαιεν· ἐπειδάν τις τῶν ἐκ τῆς ἡμετέρας πίστεως πρὸς ἑτέραν θρησκείαν ἑκὼν ἢ βιασθείς μετάθοιτο, ἔθνεσί τε ἀπίστοις συμμιαινό μενος, καὶ τῶν ἐβδελυγμένων τῆς ἐδωδῆς ἀπογευό μενος, ἢ κατά τι γοῦν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐθῶν παρ αμείψειεν, οἱ θεῖοι τῆς Ἐκκλησίας θεσμοί κελεύουσιν, τοῦτον συναισθόμενον τῆς ἁμαρτίας, καὶ μεταμε λόμενον ἐφ' οἷς κακῶς ἔπραξε, προστρέχοντα τε ἐν μετανοίᾳ τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῶν ἀτόπως καὶ ἀνα οσίω; αὐτῷ πεπραγμένων επιστρέφειν ἐπαγγελλόμε νον, οὐδῶν τοῦ θείου νεῶ ἥκιστα ἐπιβαίνειν, ἀλλὰ πόρξω που τῶν ἡμετέρων συλλόγων αὐλίζεσθαι, καὶ τῆς κοινωνίας τῶν θείων μυστηρίων ἀπείργεσθαι καὶ χρόνος ἐπ' αὐτῷ τεταγμένος ἀφώρισται, ἕως ἂν καρδίᾳ συντετριμμένῃ καὶ πνεύματι ταπεινώ σεως, διὰ θερμῆς καὶ ἐπιπόνου ἐξομολογήσεως τῶν προειληφότων παραπτωμάτων τὸ ἄγος ἀποτρέψαιτο καὶ οὕτω τῶν ἁγιασμάτων τῆς μετοχῆς ἀξιωθήσε ται, καὶ τοῖς πιστοῖς συγκαταλεγήσεται· εἰπάτωσαν οὖν ἡμῖν οἱ τοῖς εἰδώλοις προσκεκυνηκέναι φάσκον τες, εἰ βούλοιντο Χριστιανοῖς ἐναρίθμιοι εἶναι, τίς Θέμα Ἰησοῦν. Οὗτοι δὲ οἱ ἀνιερώτατοι καὶ ἀπιστότα το:, εἰ μὴ εἰς τὸ ὄνομα Κωνσταντίνου, ἀλλ' εἰς τὴν Τριάδα ἐβαπτίσθησαν (οἶμαι δὲ ὡς οὐκ ἂν ἀπαφή σειαν· ἡ γὰρ ἂν οὐδὲν ἐδέησαν ἡμῖν τῶν νῦν ἀγω νισμάτων τε καὶ σκαμμάτων, οὐδ᾽ ἂν ὄχλον ἡμῖν πραγμάτων τοσοῦτον ἐπετώ ρευον), πόθεν αὐτοῖς ἡ τῶν εἰδώλων παρείσδυσις, λεγέτωσαν ἡμῖν τρανές στατα· καὶ εἰ τὴν σφραγίδα τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀτυλόν τε καὶ ἀνεπιβούλευτον τηροῦντες διατελοῦσι, πῶς αὐτοῖς διὰ γλώσσης καὶ πρόχειρον τὸ τῶν εἰδώλων ὄνομα; κη'. Εἰ γὰρ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ βαπτι σθέντας οὐδὲν Χριστὸς ὀνίνησι, πῶς οὐχὶ καὶ Ἰουδαίων ἀγνωμονέστεροι, καὶ Ἑλλήνων ἀπιστό τεροι, καὶ βαρβάρων αθεώτεροι; οὐδεὶς γὰρ τούτων οὐδέπω τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταγο ρεῦσαι τετόλμηκε. Τοῦτο ποίας ἀσεβείας ὑπερβολὴν καταλείπει; τίς ἱκανὸς λόγος παραστῆσαι τῆς ἀτοπίας τὸ μέγεθος; τίς γὰρ ἂν εἴη ἄλλος, ὅσο τις αὐτοὺς ἐκ τῆς τοιαύτης πλάνης διὰ τοῦ ἰδίου ἐξαγοράσειεν αἷματος; Πῶς ἂν αὐτοὺς μὴ ὅτι γε ἐπισκόπους, ἀλλ' οὐδὲ Χριστιανοὺς ἁπλῶς τις όνο μάσειεν; ἀναγκασθήσονται οὖν ἕτερον ἐπιζητεῖν βάπτισμα, ἐν ᾧ τελεσθήσονται ἢ συντελεσθήσονται Ανασταυροῦντες ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ παραδειγματίζοντες, εἴ γέ ποτε ἅπαξ εφωτίσθη σαν, ἐγεύσαντό τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπουρανίου, καὶ μέτοχοι έγενθησαν Πνεύματος ἁγίου. Οὕτω οὖν ἑτέρας μυήσεως χρήζοντες, καὶ ἑτέρας χρίσεως ήτοι χειροτονίας δεήσονται, καθάπαξ ηρνημένοι τὰ πρόσ τερα καὶ ἀποπεμπόμενοι· πῶς γὰρ ἂν μεταδοῖεν μνήσεως, ήνπερ αὐτοὶ οὐδαμῶς διεσώσαντο; ἢ πῶς οι γε ἑαυτοὺς ἀποχειροτονήσαντες, βαπτίζειν ἢ δογματίζειν ἐπιχειρήσαιεν; πόθεν αὐτοῖς τὸ δόγμα καὶ βάπτισμα τὸ εὐπαράδεκτον σχοίη ἢ ἀξιόπιστον; κθ'. Προσθείην δ' ἂν κἀκεῖνο τοῖς εἰρημένοις. ὅπερ καὶ αὐτοί μοι οἱ πάντα περιτρέποντες καὶ πρὸς πάντα ῥᾳδίως μεταβαλλόμενοι καὶ οὐδαμοῦ τὸ στά σιμον ἔχοντες, συμφήσαιεν· ἐπειδάν τις τῶν ἐκ τῆς ἡμετέρας πίστεως πρὸς ἑτέραν θρησκείαν ἑκὼν ἢ βιασθείς μετάθοιτο, ἔθνεσί τε ἀπίστοις συμμιαινό μενος, καὶ τῶν ἐβδελυγμένων τῆς ἐδωδῆς ἀπογευό μενος, ἢ κατά τι γοῦν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐθῶν παρ αμείψειεν, οἱ θεῖοι τῆς Ἐκκλησίας θεσμοί κελεύουσιν, τοῦτον συναισθόμενον τῆς ἁμαρτίας, καὶ μεταμε λόμενον ἐφ' οἷς κακῶς ἔπραξε, προστρέχοντα τε ἐν μετανοίᾳ τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῶν ἀτόπως καὶ ἀνα οσίω; αὐτῷ πεπραγμένων επιστρέφειν ἐπαγγελλόμε νον, οὐδῶν τοῦ θείου νεῶ ἥκιστα ἐπιβαίνειν, ἀλλὰ πόρξω που τῶν ἡμετέρων συλλόγων αὐλίζεσθαι, καὶ τῆς κοινωνίας τῶν θείων μυστηρίων ἀπείργεσθαι καὶ χρόνος ἐπ' αὐτῷ τεταγμένος ἀφώρισται, ἕως ἂν καρδίᾳ συντετριμμένῃ καὶ πνεύματι ταπεινώ σεως, διὰ θερμῆς καὶ ἐπιπόνου ἐξομολογήσεως τῶν προειληφότων παραπτωμάτων τὸ ἄγος ἀποτρέψαιτο καὶ οὕτω τῶν ἁγιασμάτων τῆς μετοχῆς ἀξιωθήσε ται, καὶ τοῖς πιστοῖς συγκαταλεγήσεται· εἰπάτωσαν οὖν ἡμῖν οἱ τοῖς εἰδώλοις προσκεκυνηκέναι φάσκον τες, εἰ βούλοιντο Χριστιανοῖς ἐναρίθμιοι εἶναι, τίς mine fuere baptizati, quod ipsos non arbitror mes gaturos. Secus enim haud nobis opus esset his febr. VI, Christus prodest, quidni sint isti Judæis vecordio siores? Nemo enim ex his Ecclesiae Dei accusato exsistet, qui istos ex tanta culpa sanguine suo redi mat? Quis hos Christianos, nedum episcopus, nun cato suo compunctus, et male actorum pœnitens, bunc, inquam, canones limina sacri templi attingere divinorum mysteriorum communione arceri: tem eluerit; atque ita sanctarum rerum participationi sint excepturi; quibus canonibus obtemperare do disceptationibus ac certaminibus, neque nobis adeo negotium facesserent. Unde ipsis idolorum obtru sio, dicant ingenne. Quod si hoe professionis sigil lum intactum sincerumque conservant, cur illis semper versatur in ore idolorum nomen? res, et ethicis infideliores, et barbaris irreligio rem se facere ausus est. Hoc cujusnam impietatis culmen non exæquat? que verba insolentis hujus magnitudinem demonstrabunt Quisnam alius cupet? Cogentur itaque aliud quærere bapt.ama, quo initientur vel consummentor crucifigen!es sibimet Fil.um Dei et ostentui habentes **, postquam jam semel illuminati fuerant, et caeleste domum gustaverant, sanctique Spiritus participes facti fuerant. Sic ergo nova initiatione indigentes, nova etiam unctione et ordinatione egebunt, quia prio rem abnegarunt et repudiarunt, Quomodo enim initiationem conferent, quam ipsi non retinueruit? Vel quomodo qui de sua se ordinatione demiserunt, baptizare aut dogmata docere contendent? Qui de nique fieri potest, ut dogma vel baptisma ab iis traditum gratum sit aut fiducia dignum? concedent, quanquam omnia subvertere soliti, sententiamque facile mutare, et nullam constantiam retinere. Siquando aliquis ex fide nostra ad aliɛm cultum sponte vel coactus transierit, et cum infide libus ethnicis se contaminans, et abominandis escis gustatis, aut alio quolibet modo a nostro ritu dis cesserit, venerandi Ecclesiae canones, si hic pec ad Ecclesiam mutata mente redierit, et a perversis scelestisque operibus suis se recedere profiteatur, vetant, sed procul cœtu nostro consistere volunt, et pusque ei rei definitum est, donec contrito corde et cum spiritus humilitate, per fervidam gemebun damque præteritarum culparum confessionem scelus restituatur, el cæteris fidelibus consocietur. Dicant ergo uobis, qui se idola adorare aiunt, si Chri stianis adnumerari velint, quisnam his (ab icono machis) resipiscendi modus, quodlve temporis spa tium sit statutum; quinam peccati confessionem mine fuere baptizati, quod ipsos non arbitror mes gaturos. Secus enim haud nobis opus esset his febr. VI, Christus prodest, quidni sint isti Judæis vecordio siores? Nemo enim ex his Ecclesiae Dei accusato exsistet, qui istos ex tanta culpa sanguine suo redi mat? Quis hos Christianos, nedum episcopus, nun cato suo compunctus, et male actorum pœnitens, bunc, inquam, canones limina sacri templi attingere divinorum mysteriorum communione arceri: tem eluerit; atque ita sanctarum rerum participationi sint excepturi; quibus canonibus obtemperare do disceptationibus ac certaminibus, neque nobis adeo negotium facesserent. Unde ipsis idolorum obtru sio, dicant ingenne. Quod si hoe professionis sigil lum intactum sincerumque conservant, cur illis semper versatur in ore idolorum nomen? res, et ethicis infideliores, et barbaris irreligio rem se facere ausus est. Hoc cujusnam impietatis culmen non exæquat? que verba insolentis hujus magnitudinem demonstrabunt Quisnam alius cupet? Cogentur itaque aliud quærere bapt.ama, quo initientur vel consummentor crucifigen!es sibimet Fil.um Dei et ostentui habentes **, postquam jam semel illuminati fuerant, et caeleste domum gustaverant, sanctique Spiritus participes facti fuerant. Sic ergo nova initiatione indigentes, nova etiam unctione et ordinatione egebunt, quia prio rem abnegarunt et repudiarunt, Quomodo enim initiationem conferent, quam ipsi non retinueruit? Vel quomodo qui de sua se ordinatione demiserunt, baptizare aut dogmata docere contendent? Qui de nique fieri potest, ut dogma vel baptisma ab iis traditum gratum sit aut fiducia dignum? concedent, quanquam omnia subvertere soliti, sententiamque facile mutare, et nullam constantiam retinere. Siquando aliquis ex fide nostra ad aliɛm cultum sponte vel coactus transierit, et cum infide libus ethnicis se contaminans, et abominandis escis gustatis, aut alio quolibet modo a nostro ritu dis cesserit, venerandi Ecclesiae canones, si hic pec ad Ecclesiam mutata mente redierit, et a perversis scelestisque operibus suis se recedere profiteatur, vetant, sed procul cœtu nostro consistere volunt, et pusque ei rei definitum est, donec contrito corde et cum spiritus humilitate, per fervidam gemebun damque præteritarum culparum confessionem scelus restituatur, el cæteris fidelibus consocietur. Dicant ergo uobis, qui se idola adorare aiunt, si Chri stianis adnumerari velint, quisnam his (ab icono machis) resipiscendi modus, quodlve temporis spa tium sit statutum; quinam peccati confessionem 28. Nam si baptizatis in Christi mortem nihil 29. Prædictis hoc etiam adlam, quod ipsi quoque 28. Nam si baptizatis in Christi mortem nihil 29. Prædictis hoc etiam adlam, quod ipsi quoque

ποῦ γὰρ Χριστιανὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκυνεῖν καὶ λατρεύειν θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ μεμυημένον ἐπὶ τῷ μύσει τούτῳ ἁλόντα τεθέανται, μικρὸν ἢ μέγαν ἢ ὁποιασοῦν τύχης καὶ ἡλικίας καὶ ἀξιώματος τυγχάνοντα, πᾶσαν εἰδωλικὴν πλάνην καὶ μυσαρότητα καταπτύοντα, ἢ παρ' ὁτουοῦν ἠκηκόεσαν, ἐξ οὗ τοῦ κατὰ Χριστιανῶν διωγμοῦ οἱ πάλαι χριστομάχοι κατῆρξαν, καίτοι πολλὰ διερευνησάμενοι καὶ ἀνιχνεύσαντες; ἀλλ' οὐκ ἂν εἰπεῖν ἔχοιεν, ἐν προσποιήσει δὲ Χριστιανισμοῦ τὰ Χριστιανῶν ἤλαυνον καὶ ἐλαύνουσιν. εἰ γοῦν, ὅπερ οὐδὲ λέγειν ἀκίνδυνον, ἑωράκεσαν τῶν ἀγροικοτέρων τινὰς ἢ ἀμαθεστέρων, τῆς τοῦ καθ' ἡμᾶς μυστηρίου τελειότητος ὁπωσοῦν παρενεχθέντας καὶ δι' ἁπλότητα τρόπων παραλόγως ἐνταῦθά τι πράσσοντας, ἐχρῆν νέμειν τὸ προσῆκον τοῖς ἱεροῖς γέρας καὶ σεμνῶς περιέπειν τὰ ἅγια, τῷ διδασκα λικῷ δὲ καὶ ποιμαντικῷ χρωμένους τρόπῳ ἰθύνειν καὶ ποδηγεῖν τοὺς ἀφελεῖς καὶ ἀμαθαίνοντας, ἀσφαλῶς ἰέναι τῆς θεοσεβείας τὴν τρίβον, οὐ μὴν εἰς τοσοῦτον μανίας κατὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ ἐξοιστρηθῆναι κηρύγματος. οὐδὲ γάρ, εἴ τις ἀθέσμως εἰς τὸ θεῖον ἐξυβρίσειε θυσιαστήριον ἢ τῶν ἁγίων ἕτερον, διὰ τὸν ὑβρικότα καθαιρεθήσεται τὸ θυσιαστήριον καὶ τὰ ἅγια. τεκμήριον δέ· ἐπειδὴ τὸ δεύτερον οὐ πέπρακται, οὐδὲ τὸ πρότερον ἄρα. σοφίζονται δ' οὖν τὴν ἀσέβειαν τῇ μεταθέσει τοῦ ὀνόματος ἐπὶ τὸ πάναισχρόν τε καὶ ἀκαλλές, ἵνα κλέψωσι τοὺς ἁπλουστέρους τὴν γνώμην καὶ πείσωσιν, ὡς δῆθεν εἰδωλικὴν παραιτουμένους προσκύνησιν, τῆς περὶ τὰ ἅγια τιμῆς ἀλογήσωσιν καὶ τῆς ἀτιμίας ἀνθέξωνται, τὰ ἐπηγγελμένα δὲ οἱ δυσσεβεῖς ἐν τῷ βίῳ καταθύμια ἐπιτελέσωσιν καὶ τὴν ἐκκλησίαν Χριστοῦ ἐκπορθήσωσιν. οἱ δὲ τὴν τοῦ θεοῦ λόγου ἠθετηκότες συγκατάβασιν, ἐξ ἧς τὸ λελυτρῶσθαι εἰδώλων ἡμῖν περιγέγονεν, πῶς εἰδωλικῆς μανίας ἐκτὸς καταστήσονται, οὓς ἡ φιλόχρυσος κατεβόσκετο νόσος καὶ τὸ χοϊκὸν αὐτῶν κατακεκράτηκε φρόνημα; εἶτα μετὰ τὴν ἄχρηστον τῶν ἱερῶν ποίησιν καὶ κατάκρισιν, ... τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν, φασίν, προτιμήσαντες· ἥτις σύνοδος κυρώσασα καὶ βεβαιώσασα τῶν ἁγίων πατέρων τὰ θεόκλυτα δόγματα καὶ ταῖς ἁγίαις οἰκουμενικαῖς ἓξ συνόδοις ἐπακολουθήσασα εὐαγεστάτους κανόνας ἐξέθετο. πρὸς ταῦτα φαμέν· εἰ, ὡς κατακομψεύονται, ταῖς ἁγίαις οἰκουμενικαῖς ἓξ συνόδοις ἐπηκολούθησαν οἱ παλαιοὶ τὴν ἀσέβειαν καὶ νέοι τούτων διδάσκαλοι, κυροῦντες τῶν πατέρων τὰ δόγματα, ὧν στέργειν καὶ τοὺς θείους θεσμοὺς ὤφελον, πῶς ἐνταῦθα τὸ ἀκόλουθον οὐκ ἐφύλαξαν, ἀλλ' ἀπεναντίας ἦλθον παντάπασιν, ἀκυροῦντες αὐτῶν τὰ δογματιζόμενα καὶ κανονιζόμενα; εἴπερ γὰρ συνοδικῆς ἀκολουθίας μετῆν αὐτοῖς ὁπωσοῦν λόγος, ὥσπερ οἱ τῆς οἰκουμενικῆς ἕκτης συνόδου ἱεροὶ πατέρες μετὰ πάσης ἐμμελοῦς διασκέψεως κανόνας ἐξέθεντο εὐσεβείας πεπληρωμένους καὶ εὐθύτητος, ἐν οἷς τὴν μὲν χάριν προτετιμήκασιν, τοὺς παλαιοὺς δὲ τύπους καὶ τὰς σκιάς, ὡς τῆς ἀληθείας σύμβολά τε καὶ προχαράγματα, οὐ κατέκριναν, οὐκ ἠτίμωσαν, ἀσπασίως δὲ μᾶλλον ὡς τίμια καθὰ προσῆκεν προσεδέξαντο, τὸ δὲ εἶδος τοῦ πανσέπτου καὶ ὑπερτίμου τοῦ Χριστοῦ σώματος κατὰ τὸν χαρακτῆρα τὸν ἀνθρώπινον ἀναστηλοῦσθαι εὐαγῶς καθωρίσαντο, οὕτω δὴ καὶ αὐτοὺς ἐχρῆν τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προτετιμηκότας προσκύνησιν, καὶ αὐτῷ δὴ τούτῳ τῷ ἱερῷ τοῦ Χριστοῦ ἀπεικονίσματι τὴν πρέπουσαν καὶ ἐποφειλομένην νεῖμαι τιμὴν καὶ προσκύνησιν, μὴ μὴν οὕτως ἀπηνῶς καὶ δριμέως ὥσπέρ τινος δυσμενοῦς ἐξουθενῆσαι καὶ κατακρῖναι, ἵνα ὡς ἀληθῶς καὶ ἡ ἀκολουθία καὶ τάξις, ἣν ἐν ἐπαγγελίαις ἐποιοῦντο, ἄμεμπτος διεσῴζετο· καὶ οὐδὲν ἂν οὕτω προσπταῖον τὴν οἰκονομίαν τοῦ θεοῦ λόγου ἐλωβήσατο, καθάπερ οὐδὲ τὰ πάλαι τῆς χάριτος σύμβολα τὴν χάριν τιμώμενα ἐλυμήνατο· ᾔδεισαν γὰρ καὶ μάλα ἐπιστημόνως οἱ σοφοὶ πατέρες τὸν τῆς προτιμήσεως τρόπον, καὶ ὅπως ἔδει μεταχειρίζεσθαι· περὶ ὃν οἱ ἀνόητοι φανερῶς ὡς πανταχοῦ ἀποσφάλλονται. καὶ γὰρ διάφορον τοῦτόν τις ἐπιὼν καταλήψεται· εἰ μὲν γὰρ ἐπὶ τῶν ἐναντίων λάβοι, τὸ ἀγαθὸν προτιμῶν Α ἴσμεν γὰρ αὐτὸν ἀνείδεον καὶ ἄσχετον καὶ ἀσχημάτιστον, ἀλλὰ πρὸς τὸ τοῦ Λόγου σῶμα καὶ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν καὶ τὸ εἶδος αὐτὸ, ἐξ ὧν ὁ Χριστός· διὸ καὶ ὁμωνύμως αὐτῷ προσαγορεύεται, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν αὐτοῦ ἐμφαινόμενον. που ᾿Αλλὰ σὲ μὲν τὸ παραληφθὲν ὄνομα, δύο ὑπάρ χον δηλωτικὸν φύσεων, ἐπὶ τοῖς σοῖς παρώτρυνε δόγμασι μέγα φρονεῖν καὶ βρενθύεσθαι, οἴεσθαί τε μηδ' ἕτερον τῶν κατὰ τοὔνομα θεωρουμένων, θατέ ρου ἄνευ προσαγορεύεσθαι, ἔν τινι πράγματι ἢ δίγ ματι, ἢ ὁπωσοῦν παραλαμβάνεσθαι, ἢ πάντως γε μονούμενον τοῦ ἑτέρου, διαστήσεσθαι μακρῷ. Ἡμεῖς δὲ τί πρὸς ταῦτά φαμεν; Οπηνίκα ἄν σοι προτα θείη, ἄνθρωπον μόνον τὸν Χριστὸν; ἢ υἱὸν ἀνθρώ που λέγεσθαι, καὶ τοῦτο ψιλῇ τῇ κλήσει προσαγορευόμενον. Καὶ εἰ μή τινι ἄλλῳ, αὐτῷ γε τῷ Χρι στῷ, εἴπερ βούλοιο, πεισθήσῃ, πρὸς τὸν δῆμον τῶν Ἰουδαίων λέγοντι · Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι ἄνθρωπον ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα; καί· Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ καί · Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· και Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι. καί· 'Ηλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου σῶσαι τὸ ἀπολωλός· καί· Υἱὸν Δαβὶδ ὠνόμαζον. Καὶ πολλὰ τούτοις εὑρεθήσεται ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τὰ πα ραπλήσια, εἴπερ σοι μὴ παιδιὰ καὶ λῆρος τὰ εὐαγγελικά νενόμισται λόγια. Ἐπεὶ οὖν τὸ δηλού μενον ἐκ τῆς ψιλῆς τοῦ ἀνθρώπου προσηγορίας, εν ἐστιν, οὐ δύο, καθάπερ ἐπὶ τοῦ Χριστὸς ὀνόματος, μίαν γὰρ ἡμῖν φύσιν ἡ φωνὴ τὴν ἀνθρωπίνην χα. ρακτηρίζει, τί σοι συμβήσεται καὶ τί προστεθήσε ται, ὡς καινόν τι καὶ μέγα καὶ θαυμάσιον οἷον ; Έξεστι γάρ σοι χριστομαχοῦντι μᾶλλον ἢ ὄνοματο μαχοῦντι, ψιλὸν ἄνθρωπον καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἕνα κηρύσσειν τὸν Κύριον, ὅ σοι καὶ πάλαι καὶ νῦν κακῶς διεσπούδασται, καὶ τοῦτον κατάκριτον, καὶ ὑπὸ δίκην ἀγόμενον, καὶ τὰ τῶν κακούργων οἴσοντα, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταδικαζόμενον. Καὶ τἆλλα ἑκὼν παραλείψαι μὲ δέει τῆς βλασφημίας. Ἴσως εἴποις ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος καὶ Θεός ἐστιν. Έλυσας τὸ ζητούμενον, καὶ ὁ Θεὸς γὰρ ουτος ἄνθρωπος ἐστιν. Εἰ δὲ ἐκ τοῦ ἐναντίου, ὅταν Θεὸν μόνον ἀκούοις - —Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός· καί· ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νε κροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· καί · Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε καί· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Καὶ πρὸς τὸν ἐκ γενητῆς τυφλός λέγεται· Σὺ πιστεύεις εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια· - Θεὸν μόνον ὑπολαμβάνεις καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς γεγυμνωμένον οὐσίας, πάντως που καὶ σώματος αὐτὸν ἀπαλλάξεια;, καὶ πάντα ἀγέλοιο τὰ ἀνθρώπου· ὡς ἐξεῖναί σοι λοιπὸν καὶ πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν σαφῶς ἀποσκευάζεσθαι. Ει: Ει: Α ἴσμεν γὰρ αὐτὸν ἀνείδεον καὶ ἄσχετον καὶ ἀσχη- μάτιστον, ἀλλὰ πρὸς τὸ τοῦ Λόγου σῶμα καὶ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν καὶ τὸ εἶδος αὐτὸ, ἐξ ὧν ὁ Χριστός· διὸ καὶ ὁμωνύμως αὐτῷ προσαγορεύεται, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν αὐτοῦ ἐμφαινόμενον. που ᾿Αλλὰ σὲ μὲν τὸ παραληφθὲν ὄνομα, δύο ὑπάρ χον δηλωτικὸν φύσεων, ἐπὶ τοῖς σοῖς παρώτρυνε δόγμασι μέγα φρονεῖν καὶ βρενθύεσθαι, οἴεσθαί τε μηδ' ἕτερον τῶν κατὰ τοὔνομα θεωρουμένων, θατέ ρου ἄνευ προσαγορεύεσθαι, ἔν τινι πράγματι ἢ δίγ ματι, ἢ ὁπωσοῦν παραλαμβάνεσθαι, ἢ πάντως γε μονούμενον τοῦ ἑτέρου, διαστήσεσθαι μακρῷ. Ἡμεῖς δὲ τί πρὸς ταῦτά φαμεν; Οπηνίκα ἄν σοι προτα θείη, ἄνθρωπον μόνον τὸν Χριστὸν; ἢ υἱὸν ἀνθρώ που λέγεσθαι, καὶ τοῦτο ψιλῇ τῇ κλήσει προσαγο- ρευόμενον. Καὶ εἰ μή τινι ἄλλῳ, αὐτῷ γε τῷ Χρι στῷ, εἴπερ βούλοιο, πεισθήσῃ, πρὸς τὸν δῆμον τῶν Ἰουδαίων λέγοντι · Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι ἄν- θρωπον ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα; καί· Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ καί · Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· και Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι. καί· 'Ηλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου σῶσαι τὸ ἀπολωλός· καί· Υἱὸν Δαβὶδ ὠνόμαζον. Καὶ πολλὰ τούτοις εὑρεθήσεται ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τὰ πα ραπλήσια, εἴπερ σοι μὴ παιδιὰ καὶ λῆρος τὰ εὐαγγελικά νενόμισται λόγια. Ἐπεὶ οὖν τὸ δηλού μενον ἐκ τῆς ψιλῆς τοῦ ἀνθρώπου προσηγορίας, εν ἐστιν, οὐ δύο, καθάπερ ἐπὶ τοῦ Χριστὸς ὀνόματος, μίαν γὰρ ἡμῖν φύσιν ἡ φωνὴ τὴν ἀνθρωπίνην χα. ρακτηρίζει, τί σοι συμβήσεται καὶ τί προστεθήσε ται, ὡς καινόν τι καὶ μέγα καὶ θαυμάσιον οἷον ; Έξεστι γάρ σοι χριστομαχοῦντι μᾶλλον ἢ ὄνοματο μαχοῦντι, ψιλὸν ἄνθρωπον καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἕνα κηρύσσειν τὸν Κύριον, ὅ σοι καὶ πάλαι καὶ νῦν κακῶς διεσπούδασται, καὶ τοῦτον κατάκριτον, καὶ ὑπὸ δίκην ἀγόμενον, καὶ τὰ τῶν κακούργων οἴσοντα, καὶ βιαίῳ θανάτῳ καταδικαζόμενον. Καὶ τἆλλα ἑκὼν παραλείψαι μὲ δέει τῆς βλασφημίας. Ἴσως εἴποις ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος καὶ Θεός ἐστιν. Έλυσας τὸ ζητούμενον, καὶ ὁ Θεὸς γὰρ ουτος ἄνθρωπος ἐστιν. Εἰ δὲ ἐκ τοῦ ἐναντίου, ὅταν Θεὸν μόνον ἀκούοις - —Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός· καί· ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νε κροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· καί · Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε καί· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Καὶ πρὸς τὸν ἐκ γενητῆς τυφλός λέγεται· Σὺ πιστεύεις εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια· - Θεὸν μόνον ὑπολαμβάνεις καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς γεγυμνωμένον οὐσίας, πάντως που καὶ σώματος αὐτὸν ἀπαλλάξεια;, καὶ πάντα ἀγέλοιο τὰ ἀνθρώπου· ὡς ἐξεῖναί σοι λοιπὸν καὶ πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν σαφῶς ἀποσκευάζεσθαι. stus confcitur : ideoque et homonymiam cum illo habet, quia speciem ejus præ se fert (62-63). Sed te quidem assumptum Christi nomen, quod duarum naturarum demonstrativum est, dogmati- bus tuis gloriari magnopere et inflariîmpulit, atque existimare neutrum borum isto nomine denotato- rum, sine altero, quolibet in negotio aut dogmate nominari solere, nec quomodolibet usurpari, quin si ab altero dissocietur, procul omnino distrahatur. Nos vero quid ad hæc dicimus? Sane tibi aliquando occurret, hominem tantummodo Christum aut filium hominis dici, atque ita nuda nominatione appellari. Et si alii nemini, Christo certe credere voles tur- B. bis Judaeorum dicenti : Cur me interficere queritis, hominem qui veritatem vobis locutus sum *8 ? Et : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis 59. Et : Clari- ficatus est Filius hominis 60. Et : Filius hominis tra- dendus est *. Et : Venit Filius hominis ad salvandum Davidis lilium nominabant quod perierat 6. Multaque his similia in Evangeliis comperientur, nisi forte lusus nugæque evangelica a te creduntur oracula. Quoniam itaque quod nuda hominis appel- latione significatur, unum est, non duo, sicut in Christi nomine usuvenit; namque unam nobis hu- manain naturam vocabuluın denotat; quid tibi eveniet, et quid tibi adjicietur, veluti novum quid et magnum et plane mirificum? Licet enim tibi, qui Christo potius quam nomini ejus adversaris, merum hominem et de nostro numero unum præ- dicare Dominum, id quod tu et olim et nunc etiam improbe studuisti ; atque hunc reum, et prenæ sub- ditum, et digna maleficis patientem, violentæque neci addictum. Alia consulto prætereo, blasphemie metu. Fortasse dices, hominem hunc Deum quoque esse. Quæstionem so!visti; nam et Deus hic homo est. Sed e contrario, cum Deum tantummodo no- minari audis : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 6. Et vidi mus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre 68. Et Sicut Pater suscitat mortuos et vivifical, sic et Filius quos vult vivificat *.Et : Pater, clarifica Filium luum, ut et Filius clarifcet te o. El : Ego et Pater unum sumus 68. Et cæco nato dicitur: Tu cre- dis in Filium Dei "? et 'quæcunque his similia ; num, inquain, cum hæc audis, Deum tantummodo existimas, substantia nostra spoliatum? Ita prorsus eum corpore exueres, et quidquid humanum est detraheres; adeo ut jam deinde posses universam economiam aperte destruere. re Joan. VI, 54. Joan. XIII, 31. Matth. xvi1, 21. ** Matth. xviii, 11. • Matth. 1x, 27, et alibi. * Joan. 1, 1. ibid. 14. 6. Joan. v, 21. Joan. xv, 1. Joan. x, 30. « Juan. IN, 35. (62-63) Ilic et deinceps admirentur theologi persubtilem æque atque rectissimam Nicephori de Christi idiomatibus doctrinam. stus confcitur : ideoque et homonymiam cum illo habet, quia speciem ejus præ se fert (62-63). Sed te quidem assumptum Christi nomen, quod duarum naturarum demonstrativum est, dogmati- bus tuis gloriari magnopere et inflariîmpulit, atque existimare neutrum borum isto nomine denotato- rum, sine altero, quolibet in negotio aut dogmate nominari solere, nec quomodolibet usurpari, quin si ab altero dissocietur, procul omnino distrahatur. Nos vero quid ad hæc dicimus? Sane tibi aliquando occurret, hominem tantummodo Christum aut filium hominis dici, atque ita nuda nominatione appellari. Et si alii nemini, Christo certe credere voles tur- B. bis Judaeorum dicenti : Cur me interficere queritis, hominem qui veritatem vobis locutus sum *8 ? Et : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis 59. Et : Clari- ficatus est Filius hominis 60. Et : Filius hominis tra- dendus est *. Et : Venit Filius hominis ad salvandum Davidis lilium nominabant quod perierat 6. Multaque his similia in Evangeliis comperientur, nisi forte lusus nugæque evangelica a te creduntur oracula. Quoniam itaque quod nuda hominis appel- latione significatur, unum est, non duo, sicut in Christi nomine usuvenit; namque unam nobis hu- manain naturam vocabuluın denotat; quid tibi eveniet, et quid tibi adjicietur, veluti novum quid et magnum et plane mirificum? Licet enim tibi, qui Christo potius quam nomini ejus adversaris, merum hominem et de nostro numero unum præ- dicare Dominum, id quod tu et olim et nunc etiam improbe studuisti ; atque hunc reum, et prenæ sub- ditum, et digna maleficis patientem, violentæque neci addictum. Alia consulto prætereo, blasphemie metu. Fortasse dices, hominem hunc Deum quoque esse. Quæstionem so!visti; nam et Deus hic homo est. Sed e contrario, cum Deum tantummodo no- minari audis : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 6. Et vidi mus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre 68. Et Sicut Pater suscitat mortuos et vivifical, sic et Filius quos vult vivificat *.Et : Pater, clarifica Filium luum, ut et Filius clarifcet te o. El : Ego et Pater unum sumus 68. Et cæco nato dicitur: Tu cre- dis in Filium Dei "? et 'quæcunque his similia ; num, inquain, cum hæc audis, Deum tantummodo existimas, substantia nostra spoliatum? Ita prorsus eum corpore exueres, et quidquid humanum est detraheres; adeo ut jam deinde posses universam economiam aperte destruere. re Joan. VI, 54. Joan. XIII, 31. Matth. xvi1, 21. ** Matth. xviii, 11. • Matth. 1x, 27, et alibi. * Joan. 1, 1. ibid. 14. 6. Joan. v, 21. Joan. xv, 1. Joan. x, 30. « Juan. IN, 35. (62-63) Ilic et deinceps admirentur theologi persubtilem æque atque rectissimam Nicephori de Christi idiomatibus doctrinam.

πάντως αἱρεῖται καὶ τὸ κακὸν ἀποπέμπεται, ὡς ἐπί τε φρονήσεως καὶ ἀφροσύνης, ὑγείας καὶ νόσου, καὶ κάλλους καὶ αἴσχους θεωρεῖται· εἰ δὲ ἐφ' ὧν οὐκ ἐναντίωσις ἀλλ' ὁμοίωσις δείκνυται, καὶ τὸ ἕτερον ἧττον ὑπάρχει, ὡς ἐπὶ τῶν προκειμένων ὁρᾶν ἔνεστιν (εἰ γάρ τις μὴ οὕτω ταῦτα ἔχειν οἰήσεται, σαφῶς ἐκ τοῦ ἐναντίου παραφθέγγεται πνεύματος, ὡς οὐδὲν ἔνθα μνήμη Χριστοῦ ὑπεναντίον), οὐ πάντως ἐπειδὴ τὸ προῦχον ἐνταῦθα προτετίμηται, τὸ ὑφειμένον κατακριθήσεται ἢ ἀναιρεθήσεται, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ συνεισαχθήσεται καὶ περιποιηθήσεται· ἐπεὶ πόθεν τὸ ὑπεραναβεβηκὸς ἐν τούτοις τὴν προτίμησιν σχοίη καὶ τὸ πρεσβεῖον, μὴ συνεπινοουμένου καὶ σῳζομένου καὶ τοῦ ἐλάττονος καὶ ὃ τὰ δεύτερα φέρεται, ἐν οἷς μάλιστα καὶ κυριώτερον ἡ προτίμησις ὁραθήσεται; δῆλον δέ· καὶ γὰρ οἱ τῶν νοητῶν διακόσμων ταξίαρχοι, οἷον ὁ θεῖος Μιχαὴλ καὶ Γαβριὴλ φέρε εἰπεῖν, ἐπειδὴ τῶν ὑποβεβηκότων ἁγίων ἀγγέλων ἐν ἀξιώματι προτετίμηνται, οὐ διατοῦτο οἱ λοιποὶ θεῖοι ἄγγελοι ἠτιμωμένοι τε καὶ κατάκριτοι· οὐ μὴν οὐδὲ ἡνίκα ὁ τοῦ ἀποστολικοῦ κορυφαῖος χοροῦ, Πέτρος φημὶ ὁ θεσπέσιος, τὸ ἔξοχον ἐνταῦθα ἀποκεκλήρωται, ἤδη οἱ λειπόμενοι τοῦ σωτῆρος μαθηταὶ ἐξουθενημένοι καὶ ἀπωσμένοι· ἀλλὰ μὴν οὐδὲ εἰ ὁ τὴν βασίλειον διέπων ἀρχήν, ἐπεὶ τὸ ὑπερφερὲς ἐν ἅπασιν κέκτηται, ταύτῃ δὴ οἱ τῆς ὑπατικῆς ἀξίας μεμοιραμένοι, ἔκπτωτοι καὶ ἄτιμοι. ὅπου γε ὁρῶμεν τὰ ἀνθρώπινα ἔσθ' ὅτε τῶν θείων προτιμώμενα, τοῦτο τῆς θείας ἔργον προνοίας, τρόποις οἷς οἶδεν ἀπορρήτοις κυβερνώσης καὶ διεξαγούσης τὰ ἡμέτερα καὶ πολλὴν τὴν κηδεμονίαν περὶ ἡμᾶς ἐνδεικνυμένης. καὶ εἴ τις ἐνίσταιτο, παρὰ τῆς εὐαγγελικῆς ἐμπεδούσθω διδασκαλίας, ἣ τῷ προσφέροντι τὸ δῶρον ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον παρακελεύεται, εἴ που μνησθείη τὸν ἀδελφὸν ἔχειν τι κατ' αὐτοῦ, ἀφεῖναι τὸ δῶρον αὐτοῦ, καὶ ἀπελθόντα πρῶτον καταλλαγῆναι καὶ τηνικαῦτα προσφέρειν· ἀλλ' οὐκ εἰ ταῦτα προτιμητέα, διατοῦτο τὰ θεῖα περιοπτέα ἢ κατακριτέα. Εἰ δὲ ἔδει παρθενίαν προτιμηθῆναι, ἔδει καὶ γέννησιν τιμηθῆναι, ὁ μέγας ἐπιφωνείτω Γρηγόριος. οὕτω καὶ ἡ τῶν πραγμάτων ἀκολουθία καὶ ὁ τῆς ἀληθείας λόγος ἔχοι ἂν τὸ ἀδιάπτωτον, ἐν οἷς καὶ περὶ ἕτερα καὶ διάφορα ἡ προτίμησις· ἐνταῦθα δὲ οὐχ' οὕτως, ἀλλὰ περὶ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἡ τιμή, κἂν διαφόρως προσάγοιτο· καὶ γὰρ ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. ἔδει ταῦτα δυσωπῆσαι τῶν χριστομάχων τὴν ἀπαιδευσίαν καὶ μοχθηρίαν. εἰ μὲν γὰρ πρὸς ἄλλου τινὸς εἶδος ταῦτα ἐτετύπωτο τὰ ὁμοιώματα, ἢ ἑτέρου του μνήμην εἰσῆγεν, ἔσχεν ἂν τὸ εὐπρόσωπον ὁ λόγος αὐτοῖς· εἰ δὲ αὐτὸν ἡμῖν τὸν σωτῆρα Χριστὸν χαρακτηρίζειδηλοῖ ἐπιγεγραμμένον καὶ τοὔνομα, ᾧ καὶ ἡ ἐν λατρείᾳ προσκύνησις σὺν τῷ πατρὶ προσάγεται καὶ τῷ πνεύματι (καὶ οὐδεὶς τούτοις ἀντερεῖ, κἂν μανίας εἰς ἄκρον καὶ βακχείας ἐξεκυλίσθη· οὐ γὰρ ἑτέρου εἰκὼν ἡ Χριστοῦ εἰκὼν νοηθήσεται, ὡς οὐκ ἐνὸν τὴν ἐπί τινος κηροῦ σφραγῖδα ἑτέροις χαράγμασιν ἐναρμόσασθαι· ἢ δεδόσθω παρ' αὐτοῖς ὁ ἐνανθρωπήσας ἕτερος καὶ τὸ πᾶν λέλυται), τί δὴ οὖν λυπεῖ, τοῦ θείου προτετιμημένου σεβάσματος, μὴ καὶ ταῦτα τὸ ἐοικὸς αὐτοῖς καὶ ἀναλογοῦν σέβας ὡς οἰκεῖα Χριστοῦ ἀποφέρεσθαι, ἀλλὰ μὴ τὸ ἄχρηστον παρὰ τῶν ἀσεβῶν καὶ κατάκριτον, εἴ γε δεῖ κατὰ τὴν θεολόγον φωνὴν καὶ ταῦτα τιμηθῆναι κἀκεῖνα προτιμηθῆναι; ἀλλὰ κἂν αὐτοὶ σιγῶσι τὸ ἀπόρρητον, οἱ λίθοι κεκράξονται, ὅτι καὶ ἡ ἀτιμία τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον (ὅπέρ ἐστιν αὐτοῖς περισπούδαστον) διαβαίνει, καθὰ παρ' ἡμῖν ἡ τιμή. εἶτα ποῦ οἱ φιλοσκώμμονες καὶ συκοφάνται τῆς ἀληθείας ὁμοτίμους τὰς εἰρημένας προσκυνήσεις προσφέρειν Χριστιανοὺς κατειλήφασιν, ἵνα τὴν μὲν προτιμήσωσιν, τὴν δὲ κατακρίνωσιν; εἰ δ' οὖν τοῦ προτετιμῆσθαι χάριν τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν ἐκείνη κατακέκριται, ἐξῆν πάντως αὐτοῖς καὶ πᾶν ἱερὸν καθαιρήσειν καὶ διολλύναι, ἵνα πλείονος τῆς προτιμήσεως καὶ δόξης ἔτυχεν· ὃ γὰρ ἐφ' ἑνὶ καθαιρεθέντι δόξαν ἀποφέρεται, ταύτην ἐπὶ τῇ τῶν πλειόνων ἀναιρέσει μείζονα δήπου ἀποίσεται. ἀλλὰ γὰρ οὐχ' ὅπως τὴν ἐν πνεύματι λατρείαν οἵ γε τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ἀπέθανε, δίκαιος ὑπὲρ ἀδί κων· ἵνα ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ Θεῷ, θανατωθεὶς μὲν σαρκί, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύματι. Καὶ πάλιν Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκὶ, καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ὁπλίσασθε. Συνυπηγή σει τούτοις καὶ ὁ τῶν ἀποῤῥήτων μυσταγωγής Χρι στὸν ἐσταυρωμένον κηρύσσων· Καὶ τὸν Κύριον τῆς Τόξης ἐσταυρώσθαι. Ταύτῃ θεοκτόνους καὶ κυ ριοκτόνους ἀποκαλοῦσι τοὺς Ἰουδαίους αὐτοί τε καὶ οἱ θεσπέσιοι Πατέρες ἡμῶν, οἱ περὶ τοῦ τρόπου τῆς εἰκειώσεως, τοιάδε διεξίασιν. Ὁ μὲν θεῖος Κύριλλος ἐν τῇ πρὸς Νεστόριον τρίτῃ ἐπιστολῇ· ι Καὶ ἦν ἐν τῷ σταυρωθέντι σώματι, τὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς οἰκειού μενος πάθη. • Ἐν δὲ τῇ πρὸς τοὺς ἀνατολικούς οὕτως· «Απαθῆ δὲ πρὸς ταῦτα τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὁμολογοῦμεν ἅπαντες, κἂν εἰ πανσόφως αὐτὸς οίκο νομῶν τὸ μυστήριον, ἑαυτῷ προσνέμων ὁρῶτο, τὰ τῇ ἰδίᾳ σαρκί συμβεβηκότα πάθη.» Ταύτῃτοι καὶ δ πάνσοφος Πέτρος Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί· καὶ οὐχὶ τῇ φύσει τῆς ἀρξή του Θεότητος ἵνα γὰρ αὐτὸς τῶν ὅλων Σωτὴρ εἶναι πιστεύηται, κατ' οἰκείωσιν οἰκονομικὴν εἰς ἑαυτὸν, ὡς ἔφην, τὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἀναφέρει πάθη. Ο δέ γε ἱερὸς Αμφιλόχιος πρὸς Σέλευκον γράφων, οὕτω φησίν Η ληφθεῖσα πάσχει φύσις, ἡ δὲ λαβοῦσα ἀπαθὴς μένει· οἰκειοῦται δὲ ὁ Θεὸς τὰ τοῦ ἰδίου ναοῦ ἀν θρώπινα πάθη, σταυρόν φημι καὶ θάνατον, καὶ τἆλλα ὅσα περὶ αὐτὸν οἰκονομικῶς θεωρεῖται· οἰκειοῦται δὲ αὐτὸς πάσχων οὐδέν.» Οὕτω καὶ ὁ θεῖος Γρηγό ριος ὁ Νυσσκεὺς κατὰ Απολιναρίου γράφων·. Επειδή τοίνυν ἄλλο τὸ ἀνθρώπινον θέλημα, καὶ ἄλλο τὸ θεῖον, φθέγγεται μὲν ὡς ἐκ τοῦ ἀνθρώπου, τὸ τῇ ἀσθενείᾳ τῆς φύσεως πρόσφορον, ὁ τὰ ἡμέτερα πάθη οικειωσάμενος. "Ηδη δὲ ὁ καὶ παράδοξον, οὐ μόνον τὰ τῇ καθ᾿ ἡμᾶς φύσει οὐσιωδῶς τε καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐνυπάρχοντα πάθη, ἀλλὰ καὶ τὰ τούτων ἀπηχέστερα κατὰ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ κατηγο ρούμενα ταῖς ἱεραις Γραφαῖς εὑρίσκεται· καὶ οἰκειοῦ σθαι ταῦτα λέγεται, ὁποῖον τί ἐστι τὸ κατάραν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ μέντοι καὶ ἁμαρτίαν αὐτὸν γεγονέ και κατά τό Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Καὶ τό· Οὐκ εἰδότα ἁμαρτίαν, ὑπὲρ ὑμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησε. Τό τε ἡμέτερον στασιῶδες ἀνει ληφέναι καὶ ἀνυπότακτον. Οὕτω γὰρ οἰκειοῦται τὰ τοῦ προσλήμματος, ἵνα ἐν ἑαυτῷ δαπανήσῃ τὸ χεῖρον,» ὡς κηρὸν πῦρ, καὶ ὡς ἀτμίδα γῆς ἥλιος, καὶ ἡμεῖς μεταλάβωμεν τῶν ἐκείνου διὰ τὴν σύγκρασιν· › ὁ μέσ γας φησὶ Γρηγόριος. φύλον) σύμφυλος συμφυὴς καὶ ὁμοούσιος, τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ἀπέθανε, δίκαιος ὑπὲρ ἀδί κων· ἵνα ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ Θεῷ, θανατωθεὶς μὲν σαρκί, ζωοποιηθεὶς δὲ πνεύματι. Καὶ πάλιν Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκὶ, καὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ὁπλίσασθε. Συνυπηγή σει τούτοις καὶ ὁ τῶν ἀποῤῥήτων μυσταγωγής Χρι στὸν ἐσταυρωμένον κηρύσσων· Καὶ τὸν Κύριον τῆς Τόξης ἐσταυρώσθαι. Ταύτῃ θεοκτόνους καὶ κυ ριοκτόνους ἀποκαλοῦσι τοὺς Ἰουδαίους αὐτοί τε καὶ οἱ θεσπέσιοι Πατέρες ἡμῶν, οἱ περὶ τοῦ τρόπου τῆς εἰκειώσεως, τοιάδε διεξίασιν. Ὁ μὲν θεῖος Κύριλλος ἐν τῇ πρὸς Νεστόριον τρίτῃ ἐπιστολῇ· ι Καὶ ἦν ἐν τῷ σταυρωθέντι σώματι, τὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς οἰκειού μενος πάθη. • Ἐν δὲ τῇ πρὸς τοὺς ἀνατολικούς οὕτως· «Απαθῆ δὲ πρὸς ταῦτα τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὁμολογοῦμεν ἅπαντες, κἂν εἰ πανσόφως αὐτὸς οίκο νομῶν τὸ μυστήριον, ἑαυτῷ προσνέμων ὁρῶτο, τὰ τῇ ἰδίᾳ σαρκί συμβεβηκότα πάθη.» Ταύτῃτοι καὶ δ πάνσοφος Πέτρος Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί· καὶ οὐχὶ τῇ φύσει τῆς ἀρξή του Θεότητος ἵνα γὰρ αὐτὸς τῶν ὅλων Σωτὴρ εἶναι πιστεύηται, κατ' οἰκείωσιν οἰκονομικὴν εἰς ἑαυτὸν, ὡς ἔφην, τὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ἀναφέρει πάθη. Ο δέ γε ἱερὸς Αμφιλόχιος πρὸς Σέλευκον γράφων, οὕτω φησίν Η ληφθεῖσα πάσχει φύσις, ἡ δὲ λαβοῦσα ἀπαθὴς μένει· οἰκειοῦται δὲ ὁ Θεὸς τὰ τοῦ ἰδίου ναοῦ ἀν θρώπινα πάθη, σταυρόν φημι καὶ θάνατον, καὶ τἆλλα ὅσα περὶ αὐτὸν οἰκονομικῶς θεωρεῖται· οἰκειοῦται δὲ αὐτὸς πάσχων οὐδέν.» Οὕτω καὶ ὁ θεῖος Γρηγό ριος ὁ Νυσσκεὺς κατὰ Απολιναρίου γράφων·. Επειδή τοίνυν ἄλλο τὸ ἀνθρώπινον θέλημα, καὶ ἄλλο τὸ θεῖον, φθέγγεται μὲν ὡς ἐκ τοῦ ἀνθρώπου, τὸ τῇ ἀσθενείᾳ τῆς φύσεως πρόσφορον, ὁ τὰ ἡμέτερα πάθη οικειωσάμενος. "Ηδη δὲ ὁ καὶ παράδοξον, οὐ μόνον τὰ τῇ καθ᾿ ἡμᾶς φύσει οὐσιωδῶς τε καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐνυπάρχοντα πάθη, ἀλλὰ καὶ τὰ τούτων ἀπηχέστερα κατὰ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ κατηγο ρούμενα ταῖς ἱεραις Γραφαῖς εὑρίσκεται· καὶ οἰκειοῦ σθαι ταῦτα λέγεται, ὁποῖον τί ἐστι τὸ κατάραν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ μέντοι καὶ ἁμαρτίαν αὐτὸν γεγονέ και κατά τό Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Καὶ τό· Οὐκ εἰδότα ἁμαρτίαν, ὑπὲρ ὑμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησε. Τό τε ἡμέτερον στασιῶδες ἀνει ληφέναι καὶ ἀνυπότακτον. Οὕτω γὰρ οἰκειοῦται τὰ τοῦ προσλήμματος, ἵνα ἐν ἑαυτῷ δαπανήσῃ τὸ χεῖρον,» ὡς κηρὸν πῦρ, καὶ ὡς ἀτμίδα γῆς ἥλιος, καὶ ἡμεῖς μεταλάβωμεν τῶν ἐκείνου διὰ τὴν σύγκρασιν· › ὁ μέσ γας φησὶ Γρηγόριος. φύλον) σύμφυλος συμφυὴς καὶ ὁμοούσιος, nostra mortuus est, justus pro injustis, ut nos offere rel Deo; mortificatus quidem carne, vivificatus autem spiritu”. Et rursus: Christo passo pro nobis carne, et vos eadem cogitatione armamini”. Consonabit his etiam mysteriorum initiator, Christum crucifi zum prædicans, et Dominum gloriæ in cruce suspen sum ". Ideo deicillas et domiuicidas vocant Su dæos tum isti, tum divi Patres nostri, qui de ra tione appropriationis idiomatum ita disserunt. Divis quiden Cyrillus in tertia ad Nestorium epistola Eratque in crucifixo corpore, carnis suæ sibi approprians passiones. In illa vero ad Orientales sic: «Impassibile praeterea Dei Verbum con fitemur omnes, etiamsi sapientissime mysterii œco nomiam geren's, sibi attribuere videbatur eas quæ carui suæ accidebaut passiones. Propterea et sa pientissimus Petrus: Christo igitur pro nobis carne passo; carne, inquam, non ineffabilis deitatis na tura. Ut enim ipse omnium Servator esse crederetur, œconomica appropriatione in se, ut dixi, carnis suæ passiones transtulit.» Sacer vero Amphilochius ad Seleucun scribens sic ait «Assumpta patitur natura, sed ea quæ assumpsit, manet impassibilis. Appropriat autem sibi Deus proprii templi humanas passiones, crucem et mortem, et alia quotquot in ipso secundum oeconomiam spectantur. Appropriat sili, inquam, nihil ipse patiens. Sic et divus Gre gorius Nyssenus adversus Apollinarem scribens ‹ Quoniam itaque alia est humana voluntas, alia divina, loquitur quidem, tanquam ex humanitate, ea quæ sunt infirmitati naturæ congrua, is qui nostras passiones sibi appropriavit. Insuper, quod mirabile est, non solum eas quæ nostræ naturæ substantialiter et a primordiis insunt passiones, sel etiam deteriores, de communi nostro Servatore Christo prædicatas in sacris Scripturis comperimus, easque appropriatas dici, veluti quod maledictio pro nobis, imo et peccatum, factus fuerit; juxta illud: Maledictus omnis qui pendet in ligno Et illud: Nescientem peccatum, fecit esse peccatum Tum quia rebellem nostram contumacemque natu ram susceperit. Sic enim sibi appropriat assumpta, ut in se deteriora consumat, veluti ceram ignis, terræ vaporem sol: nosque propria ipsius partici pemus propter adunationem. Ita magnus Grego rius. * Petr. 111, 18. Petr. IV, Ed. Auberti t. V, part. 11, p. 72, Confer Cyrilli Opera, t. VI, p. 198. Apnd Combefisium in Amphilochii Reli quiarum editione, p. 142, cum aliqua varieta'e. In editione Parisiaca L. 11, p. 696. Reliqua per alium sunt querenda; namque et alterum Nys. seni prolixum contra Apollinarem scriptum protu Hit L. Zacagnius. Cæteroqui absurdus mihi videtur Carolimorum librorum auctor lib. 11, cap. 17. qui ad Nicænæ synodi testimonia ex Nysseno, nihil aliud respondet, nisi bujus Patris vitam et doctri nam sibi esse ignotam, ideoque testimonia ex ejus opusculis prolata ad res dubias confirmandas, mi nus cerni idonea. Rursus lil. 111, cap. 5, perperaut auctor reprehendit Tarasium, quod in fidei profes sione dixerit Spiritum sanctum contribulem (ojų Patri et Filio; quod vocabulum detestari se ait, et inutili eruditione castigat. Ecce enim apud Nyssenum, Contra Apollinarem, ed. Zacagn. p. 466, vocabulum de Filio dictum, explicatur id est connaturalis et con substantialis. nostra mortuus est, justus pro injustis, ut nos offere rel Deo; mortificatus quidem carne, vivificatus autem spiritu”. Et rursus: Christo passo pro nobis carne, et vos eadem cogitatione armamini”. Consonabit his etiam mysteriorum initiator, Christum crucifi zum prædicans, et Dominum gloriæ in cruce suspen sum ". Ideo deicillas et domiuicidas vocant Su dæos tum isti, tum divi Patres nostri, qui de ra tione appropriationis idiomatum ita disserunt. Divis quiden Cyrillus in tertia ad Nestorium epistola Eratque in crucifixo corpore, carnis suæ sibi approprians passiones. In illa vero ad Orientales sic: «Impassibile praeterea Dei Verbum con fitemur omnes, etiamsi sapientissime mysterii œco nomiam geren's, sibi attribuere videbatur eas quæ carui suæ accidebaut passiones. Propterea et sa pientissimus Petrus: Christo igitur pro nobis carne passo; carne, inquam, non ineffabilis deitatis na tura. Ut enim ipse omnium Servator esse crederetur, œconomica appropriatione in se, ut dixi, carnis suæ passiones transtulit.» Sacer vero Amphilochius ad Seleucun scribens sic ait «Assumpta patitur natura, sed ea quæ assumpsit, manet impassibilis. Appropriat autem sibi Deus proprii templi humanas passiones, crucem et mortem, et alia quotquot in ipso secundum oeconomiam spectantur. Appropriat sili, inquam, nihil ipse patiens. Sic et divus Gre gorius Nyssenus adversus Apollinarem scribens ‹ Quoniam itaque alia est humana voluntas, alia divina, loquitur quidem, tanquam ex humanitate, ea quæ sunt infirmitati naturæ congrua, is qui nostras passiones sibi appropriavit. Insuper, quod mirabile est, non solum eas quæ nostræ naturæ substantialiter et a primordiis insunt passiones, sel etiam deteriores, de communi nostro Servatore Christo prædicatas in sacris Scripturis comperimus, easque appropriatas dici, veluti quod maledictio pro nobis, imo et peccatum, factus fuerit; juxta illud: Maledictus omnis qui pendet in ligno Et illud: Nescientem peccatum, fecit esse peccatum Tum quia rebellem nostram contumacemque natu ram susceperit. Sic enim sibi appropriat assumpta, ut in se deteriora consumat, veluti ceram ignis, terræ vaporem sol: nosque propria ipsius partici pemus propter adunationem. Ita magnus Grego rius. * Petr. 111, 18. Petr. IV, Ed. Auberti t. V, part. 11, p. 72, Confer Cyrilli Opera, t. VI, p. 198. Apnd Combefisium in Amphilochii Reli quiarum editione, p. 142, cum aliqua varieta'e. In editione Parisiaca L. 11, p. 696. Reliqua per alium sunt querenda; namque et alterum Nys. seni prolixum contra Apollinarem scriptum protu Hit L. Zacagnius. Cæteroqui absurdus mihi videtur Carolimorum librorum auctor lib. 11, cap. 17. qui ad Nicænæ synodi testimonia ex Nysseno, nihil aliud respondet, nisi bujus Patris vitam et doctri nam sibi esse ignotam, ideoque testimonia ex ejus opusculis prolata ad res dubias confirmandas, mi nus cerni idonea. Rursus lil. 111, cap. 5, perperaut auctor reprehendit Tarasium, quod in fidei profes sione dixerit Spiritum sanctum contribulem (ojų Patri et Filio; quod vocabulum detestari se ait, et inutili eruditione castigat. Ecce enim apud Nyssenum, Contra Apollinarem, ed. Zacagn. p. 466, vocabulum de Filio dictum, explicatur id est connaturalis et con substantialis. 1. 16 1 Cor. 1, 23. 77 Galat. 111, 13. 18. || Cor. v, 1. 16 1 Cor. 1, 23. 77 Galat. 111, 13. 18. || Cor. v,

ἀγαθόν· ἀεὶ γὰρ ὁ Θεός θέλει ἡμᾶς καὶ εὖ εἶναι καὶ σώζεσθαι, καὶ τοῦ ἁμαρτωλοῦ τὴν ἐπιστροφὴν ἐκδέχεται καὶ τὴν μετάνοιαν. Τὸ δὲ καθ' ἡμᾶς, τρε πτὸν καὶ πεπερασμένον· οὐ γὰρ ἀεὶ ταὐτὸν θέλομεν, ἀλλὰ νῦν μὲν οὕτως, νῦν δὲ ἑτέρως· ποτὲ μὲν βαδί- ζειν, ποτὲ δὲ ἠρεμεῖν· καὶ ποτὲ μὲν θεωρεῖν καὶ σκέπτεσθαι, ποτὲ δὲ οὐ· καὶ ποτὲ μὲν ἐνεργεῖν, ποτὲ δὲ σχολάζειν. Καὶ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νεου- μένου ἀνθρώπου τὸ θέλημα οὐκ ἦν τῷ θείῳ ὑπεναν- τίον θελήματι, θεωθὲν ὅλον. Οἷα δὴ τὰ τῆς τρεπτῆς καὶ ἀλλοιωτῆς καὶ ρευστῆς φύσεως, ἄλλοτε άλλως μεταβαλλόμενα καὶ μεταπίπτοντα, καὶ τὸ σταθερὸν καὶ ἑδραῖον οὐκ ἔχοντα. ν. Τί δέ; Οὐχὶ καὶ ἡ γνῶσις διττὴ ἐπὶ Χριστῷ; Ως μὲν γὰρ Θεὸς πάντα οἶδε καὶ πρὸ γενέσεως, οὕτω πόρρω που διεσκηνωμένος τὴν τοῦ φίλου τοῖς μαθηταῖς ὡς Θεὸς προεδήλου κοίμησιν· παρὼν δὲ καὶ πελάζων τῷ τάφῳ πυνθάνεται · Ποῦ τε είκατε αὐτόν; τὰ τῆς φύσεως ἡμῶν ἐνδεικνύμενος μέτρα. Καί· ῾Ο ᾿Ιησοῦς ᾔδει τὰς διανοίας αὐτῶν, ὅτι ἔμελ- λον αὐτὸν ἐρωτᾷν. Ἐπεὶ καθὸ ἄνθρωπος, πάντων εἶχε τὴν γνῶσιν, τῷ ἡνῶσθαι τῷ λόγῳ καθ᾽ ὑπόστα σιν, ὥσπερ καὶ τῶν λοιπῶν πεπλουτηκώς καλῶν. Καὶ πάλιν προσεποιεῖτο ἀγνοεῖν τὴν ἡμέραν καὶ ὥραν, καθ᾿ ἣν τοῦδε τοῦ παντὸς ἥξει τὸ πέρας, τὸ οἰκεῖον τῷ προσλήμματι νέμων. "Απερ ἅπαντα δια τὴν οἰκονομίαν εἰς ἑαυτὸν ἀναλαβὼν, τέλειος άνθρω- πος κατὰ πάντα ὥσπερ καὶ Θεὸς τέλειος χρηματί ζων παρ' ἡμῶν δοξάζεται καὶ κηρύσσεται. Κατα δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ κτιστὸς καὶ ἄκτιστος ὁ αὐτὸς ὁμολογεῖται, καὶ θνητὸς καὶ ἀθάνατος, καὶ τάλα ὅσα περὶ τὸν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἀντικειμένως θεωρεῖ. ται διὰ τὴν διπλόην τῶν φύσεων. Ἀλλὰ τούτων οὕτως κηρυσσομένων, τίς ὁ κωλύσων λόγος εὐσεβῶς δογματίζοντας, μὴ καὶ τὴν λοιπὴν συζυγίαν όμοιο- τρόπως τῷ αὐτῷ νέμειν προσώπῳ, δ δὴ τοῖς Χριστο μάχοις ἀπείρηται δυσσεβῶς; καὶ ὅσον μὲν εἰς τὴν τοῦ Λόγου φύσιν ἀνῆκεν, ἀποδιδόναι τὸ ἀπερίγρα πτον· ὅσον δὲ εἰς τὴν τοῦ δούλου μορφήν, τὸ περι- γραπτὸν ἀνατίθεσθαι. Τίς οὕτως κτηνώδης καὶ ἄλο- γος τὴν ψυχὴν, καὶ φρενῶν ἔξω καθεστώς, τὰ μὲν ἄλλα πάντα, διττὰ ἐπὶ διτταῖς ταῖς γεννήσεσιν όμο- λογεῖν ἢ φύσεσιν, περὶ δὲ τὸ ἓν μόνον ζυγομαχεῖν; Εἰ γάρ τις τὰ οἰκειότατα καὶ ἀκριβῆ τῶν φύσεων ἀφ- έλος γνωρίσματα, μηδὲ φύσιν εἶναι ἀπολίποιτο ἄν. Τί γὰρ ἐντεῦθεν τὸ ὕποπτον ἡ βλαβερώτατον ; Ως γὰρ τὸ ἐνεργεῖν καὶ θέλειν, καὶ ἀγνοεῖν ἔτι καὶ πά σχειν ἀνθρωπίνως τὸν Κύριον, κατ' οὐδένα τρόπον τὸν τῆς κατ' αὐτὸν θεότητος ἐλωδήσαντο λόγον, οὐδὲ διαίρεσιν κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν συν- εἰσηνέγκαντο, οὕτως οὐδὲ τὸ σαρκὶ αὐτὸν γράφε σθαι, καθὰ τοῖς ἀνθρώποις ὤφθη καὶ συνανεστράφη, καθ᾽ ἐντιναοῦν τρόπον ὕβριν προστρίψαιτο, ή περί τὴν μίαν ὑπόστασιν κατά τι γοῦν διάστασις ὀφθή σεται. Εῤῥέτωσαν οὖν εἰκῇ φλυαροῦντες οἱ τῷ λόγῳ τῆς θείας οἰκονομίας βασκαίνοντες, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς εὐαγοὺς ἀλλοτριούμενο: πίστεω;. » S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. ac salvos fieri, et conversionem peccatoris excipit A atque pœnitentiam. Nostrum autem ingenium volu- bile est ac limitatum: non enim idem semper vo- Jumus, sed modo sic, modo aliter; modo ambulare volumus, modo quiescere; modo contemplari et speculari, modo secus ; modo operari, modo oliari. Et buin nitatis, quæ in Christo erat, voluntas haud divinæ contraria erat, quia tota deificata. Secus autem res naturæ nostræ volubilis atque fluxæ, ali- ter atque aliter variant ac pervertuntur, firmitatem nullam ac stabilitatem habentes. erat? Etenim utpote Deus omnia noverat ante etiam quam fierent. Sic procul habitans, amici mortem discipulis tanquam Deus præmonstrabat" : præ- sens autem propinquansque sepulcro interrogat : Ubinam posuistis eum"? naturæ nostræ modulum ita significans. Item: Jesus noverat cogitationes eorum ", quod essent se interrogaturi. Nam etiam quatenus homo, omnium rerum potiebatur notitia, utpote Deo hypostatice unitus, non secus alque aliis præditus erat prærogativis. Item speciem præbebat nesciendi diem et horam ”, qua huic universo finis aderit; ita scilicet assumptæ naturæ quod ejus proprium erat tribuens. Quibus omnibus in opere incarnationis assumptis, perfectus omnino homo itemque perfectus Deus exsistens, a nobis ho- noratur et proclamatur. Eodem modo et creatum et increatum eumdem confitemur, et mortalem atque immortalem, et quæcunque alia in uno eodemque subjecto contraria cernuntur propter naturarum duplicitatem. His ita declaratis, quis prohibet pii dogmatis asseclas, quominus reliquam rerum dua- litatem, pari modo in persona quoque attributis usurpent? quod isti Christomachi impie negant ; et quatenus quidem Christus ad Verbum refertur, dicant incircumscriptum ; quatenus vero ad servi formam pertinet, circumscriptionem ej assignent. Quis adeo brutus stolidoque animo atque excors ´ sit, ut cætera quidem omnia duplicia in duplici nativitate aut natura confitens, in hoc tantum cir- B C cumscriptionis negotio rixetur? Certe qui prima- rias et intimas naturarum notiones auferat, ne naturam quidem reliquam faciet. Quid enim hic formidolosum est aut magnopere noxium? Sicut enim operari et velle, nescire etiam atque pati humanitus Dominum, nullo modo ejusdem deitatis rationem læsit, neque divisionem ullam in unam eamdemque bypostasim intulit; ita ne in carne quidem eum pingi, qualiter inter homines visus est et conversatus, ullam ei ignominiam asperget ; neque in unica bypostasi distractio ulla apparebit. Facessant igitur qui vana nugantur, qui divinæ economiæ rationi invident, seque a sancta fide mostra abalienant. • Juan. X1, 14. sn ibisl. 33. * Matth. 18, 4. D Matth. xxiv, 30. 50. Quid? Nomme et scientia duplex in Christo

Λ τὴν εὐαγῆ πίστιν τε καὶ εὐλάβειαν, πάντων σοφώτε Β ρον καὶ συνετώτερον ἑαυτὸν ἀνεκήρυξε, τοῖς ἑαυτοῦ πανταχοῦ ἐξακολουθῶν πάθεσιν. Ἐκεῖνοι οὐκ εἰσῆλ- θον εἰς τὸ βάθος τοῦ δόγματος, οἱ κατὰ πάντα τοῖς διδασκάλοις τῆς Ἐκκλησίας ἑπόμενοι, τοῖς τε πρὸ αὐτῶν, τοῖς τε κατὰ τοὺς χρόνους τοὺς περὶ αὐτοὺς συνακμάσασι, τοῦτον δὲ μόνον ὁ καθαρώτατος καὶ ἡγνισμένος βίος εἰς τὰ βάθη τῶν ἀνεξιχνιάστων τοῦ Θεοῦ μυστηρίων ἐξικέσθαι παρεσκεύασεν; ᾿Αλλὰ φα- νερὸν ἑαυτὸν καὶ ἐνταῦθα κατέστησεν, ὡς διὰ πάνε των καὶ αὐτοῖς καὶ τῇ ἀληθείᾳ σαφῶς ἀντικαθ- ίσταται. β'. 'Αλλ' ὁ ἐγκαυχώμενος εἰς τὰ ἄμετρα, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπερπτὰς τὸ μέτρον καὶ λόγων καὶ γνώσεων, περὶ τὰ πᾶσιν ἔνδηλα διαπορεί, λέγων, ότι « Ο εἷς ἐκεῖνος ὁ ἐξ ἀμφοῖν εἰς ἓν πρόσωπον λήξας, πῶς ἔχει εἰκονισθῆναι, τῆς μιᾶς φύσεως μὴ περιγραφομένης; » Οὐκοῦν ἡ ἑτέρα περιγράφεται. Εἰς τοῦτο γὰρ αὐτὸν ἡ πολυπραγμοσύνη τοῦ λόγου περιαγαγοῦσα, καὶ μὴ βουλόμενον τὰ παρὰ γνώμην φθέγξασθαι κατηνάγκασεν. Οὕτως ὑπὸ τῆς ἀληθείας αὐτῆς ἀγχόμενος, μικρόν τι τῶν δεόντων γρύξαι καὶ ἀπηχῆσαι κατεβιάσθη, ὅπερ ἕως τοῦ νῦν, οὐδαμοῦ φθεγξάμενος ὤφθη. Αποσφάλλεται γοῦν εἰς τὰ καίρια, καὶ διαπέπτωκεν αὐτοῦ τὸ δίγμα. Δύο γὰρ αὐτῷ φύσεων προκειμένων τῷ λόγῳ, τού- των δὲ τὴν μίαν ἀπεφήνατο σαφῶς μὴ περιγρα φομένην· λείπεται ἄρα τὴν ἑτέραν περιγραφομένην καὶ οὐκ ἐθέλων διακηρύξαι. Τίς γὰρ τῶν σωφρονούν των δυοῖν ἀνθρώποιν τὸν ἕτερον ἀγνῶτα εἰπὼν, μὴ θάτερον εὐθὺς ἐγνωσμένον ἐκ παντὸς ὀνομάσεις ; Γελᾶται οὖν αὐτοῦ τὰ μειρακιώδη νοήματα καὶ κομπάσματα. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ἀπεσιώπησεν " ἔδει γὰρ αὐτὸν προσθεῖναι καὶ τὸ λειπόμενον. Αλλ' οὐ τολμᾷ, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ αὐτοῦ ἡ ἐπίνοια, μᾶλλον δὲ ἡ παράνοια. Δέδωκε καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι τὴν δια- φορὰν τῶν φύσεων, πάροδον ὥστε τὴν ἑτέραν περι- γραφομένην εἰσάγεσθαι· καὶ ὁ πολλάκις διέφυγεν, ἀκούσιον ἐνταῦθα τούτου τὴν ὁμολογίαν ὑπηνίξατο. Ω τῆς ματαιοφροσύνης καὶ παρανοίας! Πως περι τέτραπται τὰ τῆς πολλῆς σοφίας εἰς τὸ ἠλίθιον, καὶ ἐν τῇ πανουργίᾳ τῶν οἰκείων λόγων συμπεριελή φθη παραδειγματιζόμενος; ἵνα τὸ ψεῦδος εὐφώρα- τον γένηται τῆς ἐκείνου κακοδοξίας, καὶ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἐκκαλυφθείη. Τί δή ποτε δὲ μὴ προσ- τέθεικε διαπορῶν, ὅτι πῶς παθεῖν ἅπερ ἔπαθεν ἤμελλε, τῆς μιᾶ;] φύσεως μὴ οὔσης παθητῆς ; ἢ ὅτι πῶς τέθνηκε, πῶς ἐν μνημείῳ περιεῖρκτα, τῆς μιᾶς φύσεως μ΄ τε θνησκούσης μήτε περιειργομένης; Πλὴν ταῦτα λιπὼν ἐντεῦθεν, ἐφ᾿ ἕτερον μετέρχε ται λόγον, καὶ ἄγει εἰς μέσον τὸν ἄρτον καὶ τὸν οἶνον, ἅπερ εἰς τὰ θεῖα παραλαμβάνεται μυστήρια, καί φησιν, ὅτι . Κατὰ τὴν θεότητα αὐτοῦ, προ γνοὺς τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον, καὶ ἵνα τὸ μνημόσυνον τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ διηνεκῶς ἔχωμεν οἱ πιστεύ σαντες εἰς αὐτὸν, νύκτα καὶ ἡμέραν. ο 'Αρα ταῦτα οὐχὶ τῶν πρώην ἀσυνετώτερα; οὐ γὰρ δὴ τοσοῦτον τὴν ἀσέβειαν στηλιτεύει τὴν ἐκείνου, ὅσον τὴν S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. ritatis atque impietatis infamnia. Quorum enim mores et puram ſidem atque pietatem imitari debuerat, his omnibus sapientiorem se magisque perspicacem esse gloriatus est, suis semper obsequens cupidi - tatibus. Ergone illi in dogmatis altitudinem non penetrarunt, qui omni actu suo Ecclesiæ magi· stros, tum antiquiores tum etiam contemporales sectabantur, hunc autem solum suæ purissimum ` sanctumque vitæ genus ad penetrale inscrutabilium Dei mysteriorum accedere fecit? Imo vero is se ipsum hic quoque prodit, tum illis tum veritati manifeste in cunctis adversari. excedere terminos, tum loquendi tum etiam sciendi, idem in iis quæ omnibus evidentia sunt, addubitat dicens : 67. Nam ille unus qui ex duobus in unam concurrit personam, quomodo figurari potest, quoniam altera ex ejus naturis non est circumscri- pta? › Ergo, inquam, una ex his circumscribitur. Huc enim illum sermonis sui curiositas provexit, ut invitum etiam præter suam sententiam loqui adigeret. Sic veritate præfocatus, aliquid rectæ rei mutire et crepitare coactus est, quod hactenus nunquam dixisse visus erat. Deficit itaque in re principali, ejusque dogma dilabitur. Nam cum duas naturas jam pronuntiaverit, atque ex his unam aperte dixerit incircumscriptam, sequitur ut alte- rain, etiamsi nollet, circumscriptam prædicaverit. Nam quis sensatus, si dixerit ex duobus homini- bus unum esse ignotum, non simul prorsus fatetur alterum esse cognitum? Risui sunt ergo pueriles ejus cogitatus et gloriationes. At enim hanc reli- quam partem reticuit, quam tamen addere debuisset. Sed non audet, ne cogitatio sua vel potius incogi- tantia coarguatur. Stravit etiam iis, qui natura- rum differentiam non agnoscunt, viam inferendi naturam alteram esse circumscriptam; et quod sape vitaverat, nunc involuntariam subindicat ejus rei confessionem. stultitiam atque dementiam! Quomodo grandis illa sapientia decidit in inscitiam, et hic a suorum sermonum malitia circumventus publice apparuit? ut sic nimirum pravæ ejus sententiæ falsitas facile deprehendatur, et veritatis lux reveletur. Cur in sua dubitatione non addidit: Quomodo Christus pati potuit, cum in una ex ejus naturis non sit passibilis? vel quomodo mortuus est? quomodo in sepulcro positus, cum una ex his naturis non sit mortalis neque circumscripta? Verum ille, his omisɛis, ad aliam orationis partem pergit, producitque in medium panem ac vinum, quæ divinis adhibentur niysteriis, aitque : • Chri- stus divinitatis suæ vi mortem propriam prævidens ac resurrectionem et in cœlos reditum, atque ut memoriale incarnationis suæ diu noctuque habe- remus qui in cum credidimus. Nonne vero hæc prioribus sunt insipientiora? siquidem non tam ilius impietatem pervulgant, quam vesaniam at- que dementiam : uam nec quae dicit, nce de quibus C D 2. Sed qui in infinitum se jactat et humanos vult

σιν, ἢ χωρίσεις θύων τὸ ἀνθρωπινον. Εἰ δὲ πείθῃ τῷ Α σῷ διδασκάλῳ Εὐσεβίῳ λέγοντι ὅτι ὅλη διόλου μετα εβλήθη ή σαρξ, μὴ μείνασα τοῦθ᾽ ὅπερ ἦν σὰρξ εἰς τὴν τῆς θεότητος ἣν οἶδε φύσιν, μάτην θύων ἀλίσκῃ. Τίνος δὲ ὅλως μεταλήψεται ἄνθρωπος; Η οὐχὶ σαρκὸς Θεοῦ, ἀλλὰ φύσεως θεότητος δόξει μεταλαγ χάνειν; Μανιχαϊκῆς ταῦτα φαντασίας. Τὸ πᾶν δὲ τῆς μήνιδος κατὰ τοῦ Κυριακοῦ σώματος ἔχων, τέως περί γε τούτου τοῦ κατὰ μετοχὴν, οὐδὲν λέγειν βλάσφημον παρρησιάζεται· ἐπάγει δὲ τοιαῦτα· Τί γάρ; Καὶ εἰκών ἐστι τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ ὁ ἄρτος δε λαμβάνομεν, μορφάζων τὴν σάρκα αὐτοῦ, ὡς εἰς τύπον τοῦ σώματος ἐκείνου γινόμενος. » Παραινίττεται ἡμῖν διὰ τοῦ καὶ συνδέσμου, ὡς καὶ ἄλλη εἰκὼν ἐστι τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ Β Αt- ἄρτου δίχα. Μετριάζει δὲ ἐνταῦθα τὴν ἀσέβειαν εἰ [ἐν] πλείστοις γὰρ ἑτέροις θεομαχῶν, εἴδωλον ταύτην καλεῖν οὐ καταπέφρικεν, οὐ διατρανοῖ δὲ πότερον τούτων εκτυπώτερον, ἢ τὸ πλέον εἰς τὴν ὁμοίωσιν τοῦ πρωτοτύπου φέρει, δείκνυται δὲ αὐτῷ κανταῦθα τὸ ἀλλόκοτον· ποτὲ μὲν γὰρ σῶμα τοῦτο κυρίως καὶ ἀληθῶς καλεῖ, ποτὲ δὲ εἰκόνα σώματος, ταύτην ὑπομένων τὴν πλάνησιν ἀπὸ τοῦ σπεύδειν αὐτὸν ἐκ μέσου ποιῆσαι τὴν εὐαγγελικὴν ἱστορίαν τε καὶ ὑφήγησιν. Αλλ' εἴρητο ἂν καὶ τοῦτο αὐτῷ, ὅτι Κατὰ τὰς σὰς ὑπολήψεις, οὐδὲ σῶμά ἐστι Χρι- στοῦ, οὐδὲ εἰκὼν τοῦ σώματος αὐτοῦ. Εἰ μὲν γὰρ περιγεγράφθαι εἴποις, ἐπειδὴ χείλεσι καὶ ὁδοῦσιν εμπεριείργεται, οὐ Χριστοῦ σῶμα, οὐδὲ ἥνωται τῷ Λόγω. Προδιωρίσω γὰρ πολλάκις, ὅτι ἀπερίγραπτον τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον ἔνωσιν. Εἰ δὲ εἰκόνα σώματος φήσεις, οὐ μόνον ὡς εἰκὼν ἀπελήλαται, ἀλλὰ καὶ ὡς διαιροῦσα τὸ φύσει σῶμα ἐκ τῆς κατὰ τὸν Λόγον ἑνώσεως. Οὕτως οὐχ ἕστη κεν ἐφ' ἑαυτῆς ἡ πλάνη καὶ ἡ δυσσέβεια. Η τοίνυν καὶ τοῦτον τὸν ἄρτον ἀπερίγραπτον ἀπόφηναι, ἵνα σοι πλέον τὰ τῆς μυθοπλαστίας ἀπηρτισμένα ᾖ· οὐκ Εστι γὰρ φύσιν ἔχον τοῦτό γε· ἡ εὑρεθήσεται μάτην σοι ὁ πᾶς τοῦ ἀπεριγράπτου ἐκπονηθείς λόγος. Εἶτα μετὰ ταῦτά φησιν· ὁ Οὐ πᾶς ἄρτος σῶμα αὐτοῦ, ὥσπερ οὐδὲ γὰρ πᾶς οἶνος αἷμα αὐτοῦ, εἰ μὴ ὁ διὰ τῆς ἱερατικῆς τελετῆς ἀναφερόμενος ἐκ τοῦ χειροποιήτου πρὸς τὸ ἀχειροποίητον. » Τίνος διαποροῦντος ἢ ἀμφι- βάλλοντος, οὕτω δριμέως καὶ θαῤῥαλέως ἀποφαίνεται, ὅτι οὐ πᾶς ἄρτος σῶμα αὐτοῦ, οὐδὲ πᾶς οἶνος αἷμα αὐτοῦ, μηδὲ ἀποδείξεως τῆς περὶ τούτων, όπωσούν ANTIRRHETICUS II ADV. CONSTANTINUM COPR. tem separas (77). Quod si credis magistro tuo Eu- sebio dicenti totam omnino mutatam esse carnein (quæ haud maneat prout antea erat caro) in divini- tatis prout ipse scit naturam, jam tu frustra sacri- ficare convinceris (78). Quid enim demum partici- pabit homo? Num carnem Dei nequaquam, sed divinam naturam videbitur participare? Phantasia hæc Manichæa est. Cæteroqui quanquam iratum prorsus animum contra Dominicum corpus gerit, interim quod attinet ad ejus participationem, nihil blasphemum dicere audet. Subdit vero hæc : • Quid enim? Imago est corporis Christi etiam panis, quem sumimus, figurans carnem ejus, utpote qui ceu typus corporis Christi fit. » Innuit nobis per conjunctivam particulam etiam aliam quoque • esse imaginem corporis Christi, præter panem. nos neque imaginem (duodeviginti scilicet versus) locum ex ms. Nicephoro excerptum dederat Com- befisius in Manipulo rerum Constantinop. p. 221. De hoc eodem Nicephori tractu loquitur Hardui- Aus De sacramento altaris, cap. 5, quem auctorem videsis etiam p. (edit. Amstelod.) in adn. 8. Jam pro hoc nobilissimo et pretiosissimo, catholicau Ecclesiæ dogmate quid ego jam dicam post prædi- etum Harduini tractatum, post grandia Arnaldi et Renaudotii volumina, post testium nubem ab Igna- tiu et deinceps apud Con.befisium in Biblioth, PP. con:ion, inductam, post alias innumeras hac super C D que hic certe impietati suæ moderatur; nam plu- rimis aliis in locis cum Deo belligerans, idolum hanc imaginem appellare non exhorruit. Non la- men diserte declarat utra ex his prololypun magis exprimat, vel similitudinem melius cum eo tueatur, Jam vero hinc quoque absurditas ejus clarescit : modo enim hoc proprie vereque corpus appellat, modo corporis imaginem : quem ipse errorem pas titur, propterea quod dat operam, ut evangelicam de medio tollat historiam ac narrationem. Sed jam ei dictum fuit, nempe ; quod secundum opiniones tuas, neque corpus Christi est, neque ejusdem cor- poris imago. Nam si circumseribi dicas, quoniam intra labia et dentes concluditur, non est Christi corpus, neque Verbo unitur. Sepe enim jam dell- nistj incircumscriptum esse Christi corpus propter suam cum Verbo unionem. Quod si imaginem cor-. poris dicas, non modo quia imago est, rejicitur; sed quia etiam physicum corpus ab unione cum Verbo distraheret. Adeo sibi non constant nec er- ror nec irreligiositas. Vel igitur hunc quoque pa- nem incircumscriptum dic, ut tua omnis fabula perficiatur; neque enim hoc possibile est ; vel tota tua de incircumscripto oratio in cassum elaborata comperietur. Post haec mor ait: « Non quilibet panis, cor- pus ejus; nec vinum quodlibet, sanguis ejus; sed illud tantum quod per sacerdotalem consecrationewi offertur, ex manufacto ad non inanufactum. Quonam, oro, dubitante aut ambigente, adeo sc- vere et fiducialiter affirmat, non quemlibet panem esse Christi corpus, nec vinum quodvis. esse ejus- re catholicorum theologorum lucubrationes? En certe et alium propugnatorem dogmatis patriar- cham Nicephorum, qui totius Græcæ Ecclesiæ per- sonam gerit. Cyrilli etiam magni, Sophronii Hiera- solymitani, Eutychii Constantinopolitani (ubi de antitypis etiam diximus), Theodosii Alexandrini, et Luculentii Latini, nova testimonia alibi nos ipsi vulgavimus. quam de sacrificio constanter loquentem; quod est novum argumentum contra illos heterodoxos, qui cœnam tantummodo appellare volunt. (77) flactenus, capto initio ab iis verbis, at enim (78) Ceruis Nicephorum de missa liturgica tan-

Α πολέμιος γέγονε, τῶν τε θείων νόμων υπερόπτης Οὕτω δὲ καὶ οἱ ἅγιοι τὸν Χριστὸν ἠγάπησαν, ὥστε δι' αὐτὸν τὸν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτοῦ μιμήσασθαι θάνατον, καὶ τὸ ποτήριον ἀσμένως πιεῖν ἐκείνου, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτισθῆναι. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἐκκλη σία συνδοξάζουσα τῷ βασιλεῖ τοὺς στρατιώτας, αὐτοῦ τε Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ φίλων τάς στηλογραφίας τιμα. Καὶ καθορῶμεν αὐτὴν, παγκόσμιον ὄντως καὶ μιώτερον· ὡς φυτοῖς διαφόροις τοῖς σεπτοῖς τῶν καὶ τῶν ἱερῶν κανόνων ἀντίθετος, ὅσοι τε ἀποστόλοις καὶ ὁσίοις Πατράσιν ἐκτέθεινται, τεθέσπικε μὴ δεῖν κατὰ τὰς ἑδραιώσεις τῶν θείων τραπεζῶν τοῦ σε βασμίου θυσιαστηρίου, ταῦτα κατὰ τὸ νενομισμένον Χριστιανοῖς ἐναποτίθεσθαι. Καὶ γὰρ τοῖς σέβουσι καὶ περιέπουσιν, ὡς ἐξῆν, φιλοθέοις καὶ φιλομάρτυσι, περὶ τῶν ἐσχάτων ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος· ὥστε καὶ οἱ κατὰ τὸν χρόνον τὸν ἐκείνου δομούμενοι ναοί, λει ψάνων ἄνευ ἁγίων καθιεροῦσθαι ἔδοξαν· ἀντετίθεσαν γὰρ τῶν παρ' αὐτῶν τελουμένων μυστηρίων λείψανα, άξια ὡς ἀληθῶς τῶν οἰκείων δογμάτων καὶ τελετῶν πράσσοντες· οὐ γὰρ θεμιτὸν τῇ ἀποστολικῇ παραδόσει τοῦτο. Πῶς γὰρ τιμᾷν ἔμελλεν, ός γε καὶ τοὺς ἐπωνύμους αὐτῶν ἱεροὺς οἴκους, αὐθαδείᾳ καὶ θρασύτητι χρώμενος, ἀθεεὶ διώρυξέ τε καὶ περιέτρε ψεν, οὓς πίστει καὶ σεβάσματι, τὸ ἀνέκαθεν Χριστιανοὶ ἀνεστήσαντο; Καὶ τούτους μάλιστα ἔνθα τὰ ἱερὰ αὐτῶν ἐντετύπωτο ἀποσεβάσματα, καὶ τὰ σε βάσμια ένα πέκειτο λείψανα. Καὶ ἔργον ἦν αὐτῷ καὶ ἀγώνισμα, μηδὲ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν μνήμην εἰς τὸ ἑξῆς τοῖς ἀνθρώποις ὑπολελείφθαι. δ΄. Ἀλλ᾽ ἄξιον καὶ πρόσφορον ἐν τῷ παρόντι εἰπεῖν, καὶ οἰκεῖον τῆς τῶν ἁγίων τελειότητος, ὅτι ὡς Θεοῦ θεράποντες, καὶ κατὰ τὸν τῇδε βίον τὸν σταυρὸν ἀράμενοι, Χριστῷ ἠκολούθησαν καὶ συνεσταυρώθησαν, καὶ τοῦ ζωοποιοῦ αὐτοῦ πάθους καὶ τοῦ σωτηρίου θανάτου, μιμηταὶ καὶ ὀπαδοί γεγό νασι· διὸ καὶ εἰς τὸν αἰῶνα συμβασιλεύουσιν αὐτῷ· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν, Χριστῷ συνδιώκονται καὶ συμπάσχουσιν. "Οπερ γὰρ πρότερον τοῖς ἀρχετύποις συνέβαινε, τοῦτο καὶ νῦν ὡσαύτως περὶ τὰ ἱερὰ ὁμοιώματα διαδείκνυται, καὶ διπλοῖς τοῖς ἄθλοις ἐπὶ διπλοῖς τοῖς διωγμοῖς καὶ ταῖς ὕβρεσι παρὰ τοῦ στεφοδότου Χριστοῦ καταστέ φονται· καὶ ζῶσι τῷ Θεῷ πάντοτε καὶ εἰσὶν ἐν εἰ ρήνῃ, κἂν ἔδοξαν ἐν ὀφθαλμοῖς τεθνάναι τοῦ ἄφρονος. *Οδε γὰρ ἀνομήσας ἀπῆλθε διακενῆς, ἀξίους τῶν πόνων τρυγῶν τοὺς καρπούς, γέενναν καὶ τὸ ἡτοι - μασμένον αὐτῷ πῦρ, τοῖς ἄγουσιν ἅμα, κληρονομίαν ἀπενεγκάμενος. Ὁ μετὰ τοὺς ἀποστάτας ἀποστάτης, καὶ μετὰ τοὺς διώκτας πικρὸς διώκτης και χαλεπώ τατος, ᾧ οὐκ ἐξήρκεσε κατὰ τῶν ἐν τῷ βίῳ ἔτι περιόντων καὶ κατὰ Θεὸν ζῆν εὐσεβῶς αἱρουμένων επαφεῖναι τοὺς θυμοὺς καὶ τὰς μήνιδας, καὶ τιμων ρεῖσθα: ὡς ἀδικώτατα· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν προωδευ Θεομήτορος • Α πολέμιος γέγονε, τῶν τε θείων νόμων υπερόπτης Οὕτω δὲ καὶ οἱ ἅγιοι τὸν Χριστὸν ἠγάπησαν, ὥστε δι' αὐτὸν τὸν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτοῦ μιμήσασθαι θάνατον, καὶ τὸ ποτήριον ἀσμένως πιεῖν ἐκείνου, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτισθῆναι. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἐκκλη σία συνδοξάζουσα τῷ βασιλεῖ τοὺς στρατιώτας, αὐτοῦ τε Χριστοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ φίλων τάς στηλογραφίας τιμα. Καὶ καθορῶμεν αὐτὴν, παγκόσμιον ὄντως καὶ μιώτερον· ὡς φυτοῖς διαφόροις τοῖς σεπτοῖς τῶν καὶ τῶν ἱερῶν κανόνων ἀντίθετος, ὅσοι τε ἀποστόλοις καὶ ὁσίοις Πατράσιν ἐκτέθεινται, τεθέσπικε μὴ δεῖν κατὰ τὰς ἑδραιώσεις τῶν θείων τραπεζῶν τοῦ σε βασμίου θυσιαστηρίου, ταῦτα κατὰ τὸ νενομισμένον Χριστιανοῖς ἐναποτίθεσθαι. Καὶ γὰρ τοῖς σέβουσι καὶ περιέπουσιν, ὡς ἐξῆν, φιλοθέοις καὶ φιλομάρτυσι, περὶ τῶν ἐσχάτων ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος· ὥστε καὶ οἱ κατὰ τὸν χρόνον τὸν ἐκείνου δομούμενοι ναοί, λει ψάνων ἄνευ ἁγίων καθιεροῦσθαι ἔδοξαν· ἀντετίθεσαν γὰρ τῶν παρ' αὐτῶν τελουμένων μυστηρίων λείψανα, άξια ὡς ἀληθῶς τῶν οἰκείων δογμάτων καὶ τελετῶν πράσσοντες· οὐ γὰρ θεμιτὸν τῇ ἀποστολικῇ παρα- δόσει τοῦτο. Πῶς γὰρ τιμᾷν ἔμελλεν, ός γε καὶ τοὺς ἐπωνύμους αὐτῶν ἱεροὺς οἴκους, αὐθαδείᾳ καὶ θρασύτητι χρώμενος, ἀθεεὶ διώρυξέ τε καὶ περιέτρε ψεν, οὓς πίστει καὶ σεβάσματι, τὸ ἀνέκαθεν Χρι- στιανοὶ ἀνεστήσαντο; Καὶ τούτους μάλιστα ἔνθα τὰ ἱερὰ αὐτῶν ἐντετύπωτο ἀποσεβάσματα, καὶ τὰ σε βάσμια ένα πέκειτο λείψανα. Καὶ ἔργον ἦν αὐτῷ καὶ ἀγώνισμα, μηδὲ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν μνήμην εἰς τὸ ἑξῆς τοῖς ἀνθρώποις ὑπολελείφθαι. δ΄. Ἀλλ᾽ ἄξιον καὶ πρόσφορον ἐν τῷ παρόντι εἰπεῖν, καὶ οἰκεῖον τῆς τῶν ἁγίων τελειότητος, ὅτι ὡς Θεοῦ θεράποντες, καὶ κατὰ τὸν τῇδε βίον τὸν σταυρὸν ἀράμενοι, Χριστῷ ἠκολούθησαν καὶ συν- εσταυρώθησαν, καὶ τοῦ ζωοποιοῦ αὐτοῦ πάθους καὶ τοῦ σωτηρίου θανάτου, μιμηταὶ καὶ ὀπαδοί γεγό νασι· διὸ καὶ εἰς τὸν αἰῶνα συμβασιλεύουσιν αὐτῷ· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν, Χριστῷ συνδιώκονται καὶ συμπάσχουσιν. "Οπερ γὰρ πρότερον τοῖς ἀρχετύποις συνέβαινε, τοῦτο καὶ νῦν ὡσαύτως περὶ τὰ ἱερὰ ὁμοιώματα διαδείκνυται, καὶ διπλοῖς τοῖς ἄθλοις ἐπὶ διπλοῖς τοῖς διωγμοῖς καὶ ταῖς ὕβρεσι παρὰ τοῦ στεφοδότου Χριστοῦ καταστέ φονται· καὶ ζῶσι τῷ Θεῷ πάντοτε καὶ εἰσὶν ἐν εἰ ρήνῃ, κἂν ἔδοξαν ἐν ὀφθαλμοῖς τεθνάναι τοῦ ἄφρονος. *Οδε γὰρ ἀνομήσας ἀπῆλθε διακενῆς, ἀξίους τῶν πόνων τρυγῶν τοὺς καρπούς, γέενναν καὶ τὸ ἡτοι - μασμένον αὐτῷ πῦρ, τοῖς ἄγουσιν ἅμα, κληρονομίαν ἀπενεγκάμενος. Ὁ μετὰ τοὺς ἀποστάτας ἀποστάτης, καὶ μετὰ τοὺς διώκτας πικρὸς διώκτης και χαλεπώ τατος, ᾧ οὐκ ἐξήρκεσε κατὰ τῶν ἐν τῷ βίῳ ἔτι περιόντων καὶ κατὰ Θεὸν ζῆν εὐσεβῶς αἱρουμένων επαφεῖναι τοὺς θυμοὺς καὶ τὰς μήνιδας, καὶ τιμων ρεῖσθα: ὡς ἀδικώτατα· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν προωδευ Θεομήτορος • cmnibus hostis exstitit, divinarumque legum con- temptor, el sacrorum canonum adversarius, quot- quot ab apostolis sanctisque Patribus editi fuerunt, decreto cavit ne res hujusmodi in basibus divina- rum mensarum venerandi altaris pro Christiano- rum ritu apponerentur. Et quidem colentes ac visi- tantes, prout Dei et martyrum amatores decebat, capite periclitabantur: ita ut per illud tempus ædi- ficata templa, absque sacris reliquiis sint dedicata : quorum loco ponebant perfectorum a se mysterio- rum reliquias; digna vere suis dogmatibus cære- moniisque facientes ; neque enim per apostolicam traditionem id licet (82). Nam quomodo sanctorum reliquias honorarel Mamonas, qui et dedicatas ip- sorum nominibus sacras ædes, pro sua impudentia et au lacia, impie subruit et evertit, quas tamen fide et religione permoti superiores Christiani ere- xerant ? Atque eas præcipue diruit, ubi sacræ ve- nerandæque sanctorum res descriptæ erant, et pretiose reliquiæ repositæ. Omnino is totis viribus contendebat, ut nulla illorum nominis me- moria inter homines superesset. rum conveniens, in praesenti dicere, quod nempe hi ceu Dei famuli, et in hac vita crucem amplexi, Christum secuti fuerint, cum eoque crucifsi, et salutaris ejus passionis imitatores et assecla exsti- terint; quamobrem et in æternum cum illo regua- turi suut (85). Αtqui nunc etiam post illorum a no- lis discessum, cum Christo persecutionem experiun- tur et compatiuntur. Nam quod antea archetypis eveniebat, id nunc etiam ipsorum simulacris acci- dit, atque ob duplicata certamina duplicatasque in- sectationes atque contumelias a coronæ datore Christo ornantur: vivuntque Deo in sempiternum, atque in pace versantur, etiamsi mori visi sunt hu- jus stolidi oculis. At impius abiit vacuus, dignos laborum suorum referens fructus, gehennæ para- tique ipsi ignis, ducibusque suis, liares factus. Hic videlicet apostata post apostatas, el post persecu- tores acerbus persecutor et sævissimus, non satis habuit adversus adhuc viventes, et secundum Deum vivere volentes, indignationem odiumque expro- mere, et injustissimis penis eos afficere; sed jam præmortuis, multisque strenuitatibus atque agoni- bus claros, Anemque vite martyrio indeptus, igno- cmnibus hostis exstitit, divinarumque legum con- temptor, el sacrorum canonum adversarius, quot- quot ab apostolis sanctisque Patribus editi fuerunt, decreto cavit ne res hujusmodi in basibus divina- rum mensarum venerandi altaris pro Christiano- rum ritu apponerentur. Et quidem colentes ac visi- tantes, prout Dei et martyrum amatores decebat, capite periclitabantur: ita ut per illud tempus ædi- ficata templa, absque sacris reliquiis sint dedicata : quorum loco ponebant perfectorum a se mysterio- rum reliquias; digna vere suis dogmatibus cære- moniisque facientes ; neque enim per apostolicam traditionem id licet (82). Nam quomodo sanctorum reliquias honorarel Mamonas, qui et dedicatas ip- sorum nominibus sacras ædes, pro sua impudentia et au lacia, impie subruit et evertit, quas tamen fide et religione permoti superiores Christiani ere- xerant ? Atque eas præcipue diruit, ubi sacræ ve- nerandæque sanctorum res descriptæ erant, et pretiose reliquiæ repositæ. Omnino is totis viribus contendebat, ut nulla illorum nominis me- moria inter homines superesset. rum conveniens, in praesenti dicere, quod nempe hi ceu Dei famuli, et in hac vita crucem amplexi, Christum secuti fuerint, cum eoque crucifsi, et salutaris ejus passionis imitatores et assecla exsti- terint; quamobrem et in æternum cum illo regua- turi suut (85). Αtqui nunc etiam post illorum a no- lis discessum, cum Christo persecutionem experiun- tur et compatiuntur. Nam quod antea archetypis eveniebat, id nunc etiam ipsorum simulacris acci- dit, atque ob duplicata certamina duplicatasque in- sectationes atque contumelias a coronæ datore Christo ornantur: vivuntque Deo in sempiternum, atque in pace versantur, etiamsi mori visi sunt hu- jus stolidi oculis. At impius abiit vacuus, dignos laborum suorum referens fructus, gehennæ para- tique ipsi ignis, ducibusque suis, liares factus. Hic videlicet apostata post apostatas, el post persecu- tores acerbus persecutor et sævissimus, non satis habuit adversus adhuc viventes, et secundum Deum vivere volentes, indignationem odiumque expro- mere, et injustissimis penis eos afficere; sed jam præmortuis, multisque strenuitatibus atque agoni- bus claros, Anemque vite martyrio indeptus, igno- 6. Porro æquum est et utile, dignitatique sancto 6. Porro æquum est et utile, dignitatique sancto

ἐπὶ τοσοῦτον μανίας καὶ ἀθεΐας ἐξώλισθεν, ὡς ἄρα Α ἐξεῖναι αὐτῷ καὶ ἕτερα πολλὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ὡσαύτως ἐκείνοις καὶ κακίζειν και διαγράφειν, αλογώτατά τε καὶ δυσσεβέστατα· ἐπεὶ οὖν τὰς τοῦ Πνεύματος φωνὰς ἐξομνύμενος, ὡς πορρωτάτω τῆς Χριστιανῶν αὐλῆς διεσκήνωται, φέρε τὰς ἡμετέρας ὑπολήψεις, ἃς δὴ περὶ αὐτῶν οἱ περιβόλων εἴσω τῆς εὐσεβείας ἱστάμενοι ἔχομεν, καθὰ οἱ τοῦ Πνεύματος ὑποφῆται πάντες ἐμυσταγώγησαν, καὶ ὁ τῆς καθ ολικῆς Ἐκκλησίας οἶδε σκοπὸς, ὡς ἐν ὀλίγῳ εἰπεῖν παραστήσωμεν. θ'. Φαμὲν τοίνυν, ὡς αἱ πανάγιαι οὗται δυνάμεις, ὅπως μὲν ἔχουσι φύσεως καὶ ὑπάρξεως, παρ' ἡμῖν Αγνοημένον πώς ἐστι κα ὶ δυσεπιχείρητον· καὶ εἴρη ταί γε ἡμῖν ἐν ἑτέροις πλατύτερον, τοῖς τῶν ἱερῶν, διδασκάλων ἑπομένοις διδάγμασιν. Απλαί τε γὰρ " οὗται παντελῶς καὶ ἀσύνθετοι, καὶ ἀπερίγραπτοι τόπῳ διὰ τὸ ἀσώματον, ὅμως γράφονται καὶ εἰκονί ζονται. Καὶ προηγουμένως γε τοῦτο ἴσμεν, διὰ τῶν τοῦ Πνεύματος λογίων, ἅπερ ὁ ἱεροφάντης ἡμῖν Μωϋσῆς τῆς τῶν Χερους μ ποιήσεως ἕνεκεν παρα δέδωκεν. Επειτα ἐπειδὴ λειτουργικά πνεύματά εἰσιν, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντα; κληρονομεῖν σωτηρίαν, εὐδόκησεν ὁ πάντων κηδεμών και Δεσπότης Θεὸς, ὁ πάντα φιλανθρώπω: οἰακίζ αν καὶ πρυτανεύων τὰ ἡμέτερα, ἀναλόγως τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ, διὰ τῆς συντρόφου καὶ συνήθους αἰσθήσεως, τὰς τῶν μακαρίων δυνάμεν ἐπιστασίας γίνεσθαι· ἐξ ὧν ἡμῖν, τὸ κοινωνικὸν ἔχουσαι, τὰ θεῖα δῶρα καὶ τὰς εὐεργεσίας τῶν οἰκο νομουμένων και προμηθουμένων διαπορθμεύουσι. Πολλαὶ γοῦν τοῖς τοῦ Θεοῦ θεράπουσιν ἀγγελοφάνεται γεγόνασιν· οὐ τῆς φύσεως αὐτῶν ἐμφανιζο μένης, ἀλλ᾽ εἰς ὅσον ἀγιστείας καὶ καθαρότητος ἧκεν ὁ πρὸς τὴν τοιαύτην θέαν κεκλημένος, ἥ τε τῶν διακονουμένων πραγμάτων εκάλει χρεία καὶ ὁ και ρός, οὕτως αἱ μορφαὶ καὶ τὰ σχήματα τῶν ἀμορφών των καὶ ἀτυπώτων, τοῖς τῆς θέας ἠξιωμένοις καθα ροῖς νοὸς ὄμμασι, διετυποῦτό τε διαφόρως καὶ δια εφαίνετο. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τὸν πατριάρχην 'Αβραὰμ τελούμενα, κρείττω ἢ κατὰ ἀγγέλους ἦν· καὶ ὁ τῆς καινῆς ἐκείνης καὶ θαυμαστῆς δεξιώσεως τρόπος, καθ᾽ ἦν τὸ φιλόθεον ὁμοῦ καὶ φιλόξενον τοῦ ἐξενικό τος ἀνυμνεῖται τε καὶ θαυμάζεται, Θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀγγέλων παρουσίαν διαδεικνύει. Τὸν δὲ τούτου ἔκγοναι Ἰακώβ, ἡνίκα τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς ἀνθρώτους μυεῖσθαι συγκατάβασιν ἔμελλεν, ἀγγέλους έωρακέναι σαφῶς ἀναγέγραπται, καὶ κλίμακα δή τινα πρὸς οὐρανὸν αὐτὸν ἐκ γῆς ἀφικνουμένην καὶ ἀνατείνουσαν, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῆς ἐστηριγμένον τῶν ὅλων Κύριον, καὶ τὴν ἐκεῖθεν τῶν ἀνιόντων καὶ κατιόντων πάροδον, δι' ὧν ἡ καταφοίτησις τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς, μυστικῶς προετετύπωτο· ὃ δὴ καὶ εἰκόνα Χριστοῦ οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἡγεμόνες προδιαγεγράφθαι κηρύσσουσι σα φέστατα. ἐπὶ τοσοῦτον μανίας καὶ ἀθεΐας ἐξώλισθεν, ὡς ἄρα Α ἐξεῖναι αὐτῷ καὶ ἕτερα πολλὰ τῆς θεοπνεύστου Γρα- φῆς ὡσαύτως ἐκείνοις καὶ κακίζειν και διαγράφειν, αλογώτατά τε καὶ δυσσεβέστατα· ἐπεὶ οὖν τὰς τοῦ Πνεύματος φωνὰς ἐξομνύμενος, ὡς πορρωτάτω τῆς Χριστιανῶν αὐλῆς διεσκήνωται, φέρε τὰς ἡμετέρας ὑπολήψεις, ἃς δὴ περὶ αὐτῶν οἱ περιβόλων εἴσω τῆς εὐσεβείας ἱστάμενοι ἔχομεν, καθὰ οἱ τοῦ Πνεύματος ὑποφῆται πάντες ἐμυσταγώγησαν, καὶ ὁ τῆς καθ ολικῆς Ἐκκλησίας οἶδε σκοπὸς, ὡς ἐν ὀλίγῳ εἰπεῖν παραστήσωμεν. θ'. Φαμὲν τοίνυν, ὡς αἱ πανάγιαι οὗται δυνάμεις, ὅπως μὲν ἔχουσι φύσεως καὶ ὑπάρξεως, παρ' ἡμῖν Αγνοημένον πώς ἐστι κα ὶ δυσεπιχείρητον· καὶ εἴρη ταί γε ἡμῖν ἐν ἑτέροις πλατύτερον, τοῖς τῶν ἱερῶν, διδασκάλων ἑπομένοις διδάγμασιν. Απλαί τε γὰρ " οὗται παντελῶς καὶ ἀσύνθετοι, καὶ ἀπερίγραπτοι τόπῳ διὰ τὸ ἀσώματον, ὅμως γράφονται καὶ εἰκονί ζονται. Καὶ προηγουμένως γε τοῦτο ἴσμεν, διὰ τῶν τοῦ Πνεύματος λογίων, ἅπερ ὁ ἱεροφάντης ἡμῖν Μωϋσῆς τῆς τῶν Χερους μ ποιήσεως ἕνεκεν παρα δέδωκεν. Επειτα ἐπειδὴ λειτουργικά πνεύματά εἰσιν, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλλοντα; κληρονομεῖν σωτηρίαν, εὐδόκησεν ὁ πάντων κηδεμών και Δεσπότης Θεὸς, ὁ πάντα φιλ- ανθρώπω: οἰακίζ αν καὶ πρυτανεύων τὰ ἡμέτερα, ἀναλόγως τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ, διὰ τῆς συντρόφου καὶ συνήθους αἰσθήσεως, τὰς τῶν μακαρίων δυνά- μεν ἐπιστασίας γίνεσθαι· ἐξ ὧν ἡμῖν, τὸ κοινωνικὸν ἔχουσαι, τὰ θεῖα δῶρα καὶ τὰς εὐεργεσίας τῶν οἰκο νομουμένων και προμηθουμένων διαπορθμεύουσι. Πολλαὶ γοῦν τοῖς τοῦ Θεοῦ θεράπουσιν ἀγγελοφά- νεται γεγόνασιν· οὐ τῆς φύσεως αὐτῶν ἐμφανιζο μένης, ἀλλ᾽ εἰς ὅσον ἀγιστείας καὶ καθαρότητος ἧκεν ὁ πρὸς τὴν τοιαύτην θέαν κεκλημένος, ἥ τε τῶν διακονουμένων πραγμάτων εκάλει χρεία καὶ ὁ και ρός, οὕτως αἱ μορφαὶ καὶ τὰ σχήματα τῶν ἀμορφών των καὶ ἀτυπώτων, τοῖς τῆς θέας ἠξιωμένοις καθα ροῖς νοὸς ὄμμασι, διετυποῦτό τε διαφόρως καὶ δια εφαίνετο. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τὸν πατριάρχην 'Αβραὰμ τελούμενα, κρείττω ἢ κατὰ ἀγγέλους ἦν· καὶ ὁ τῆς καινῆς ἐκείνης καὶ θαυμαστῆς δεξιώσεως τρόπος, καθ᾽ ἦν τὸ φιλόθεον ὁμοῦ καὶ φιλόξενον τοῦ ἐξενικό τος ἀνυμνεῖται τε καὶ θαυμάζεται, Θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀγγέλων παρουσίαν διαδεικνύει. Τὸν δὲ τούτου ἔκγο- ναι Ἰακώβ, ἡνίκα τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς ἀνθρώ- τους μυεῖσθαι συγκατάβασιν ἔμελλεν, ἀγγέλους έωρακέναι σαφῶς ἀναγέγραπται, καὶ κλίμακα δή τινα πρὸς οὐρανὸν αὐτὸν ἐκ γῆς ἀφικνουμένην καὶ ἀνατείνουσαν, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῆς ἐστηριγμένον τῶν ὅλων Κύριον, καὶ τὴν ἐκεῖθεν τῶν ἀνιόντων καὶ κατιόντων πάροδον, δι' ὧν ἡ καταφοίτησις τοῦ πάν- των ἡμῶν Σωτῆρος Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς, μυστικῶς προετετύπωτο· ὃ δὴ καὶ εἰκόνα Χριστοῦ οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἡγεμόνες προδιαγεγράφθαι κηρύσσουσι σα φέστατα. sententiam doctrinamque Mamonas aemulans, in tantam rabiem et irreligiositatem illapsus est, ut sibi licere putet, alios quoque multos divinitus inspiratæ Scripturæ locos similiter vituperare ac delcre stultissime et scelestissime. Quia igitur ejuralis Spiritus sancti dictis, longissime a Cliri- stianorum aula habitat, agesis sententiam nostram, cujusmodi omnes intra orthodoxie septa stantes gerimus, prout Spiritus interpretes cuncti docue- runt, et catholicæ Ecclesiæ mens tenet, breviter exponamnus. jusmodi naturas habeant atque substantias, nos ferme ignorare, aut ægre admodum posse explicare; deque hac re alibi latius diximus (86), sacrorum magistrorum doctrinis obsequentes. Nam simplices D notitiam accepturus erat, vidisse manifeste angelos cum sint et incomposite, locoque propter incor- poralitatem incircumscriptæ, nihilominus pinguntur ac figurantur. Atque id potissime scimus per ora- cula Spiritus, quæ hierophanta Moyses causa suæ Cherubinorum facturæ nobis patefecit. Deinde quia administratorii spiritus sunt, in ministerium missi propter eos, qui hæreditatem capient salutis ", pla- cuit omnium curatori ac Domino Deo, qui benigne cuneta gubernat, rebusque nostris moderatur, prout postulat humana infirmitas, per comitantem fami- liaremque sensum, beatarum potentiarum adesse custodiam ; unde nobiscum communicantes, divina dona ac beneficia gerendarum rerum ac providen- darum deferrent. Multæ itaque Dei famulis ange- lorum apparitiones sese obtulerunt, non manifestata ipsorum natura, sed prout erat illius sanctimonia et puritas qui ad hanc visionem vocabatur, vel eorum quæ erant in manibus negotiorum usus tem- pusque requirebat, ita formæ ac figuræ angelorum, qui hisce per se carent, dignis eo visn puris mentis oculis, multifariam conformabantur atque appare- bant. Et res quidem cum patriarcha Abrahamo gesta ”, sublimior quam angelica fuit; et illius novæ admirandæque salutationis modus, quo reli- giositas et hospitalitas recipientis celebratur ac suspicitur, Dei potius quam angelorum præsentiam ostendit. Atque hujus nepotem Jacobum, qua tempore Dei Verbi ad hominem condescensionis scriptum est”; et quasdam scalas usque ad ipsum cœlum de terra porrectas ac pertingentes, atque in harum culmine constitutum universalem Domni- · num, et illuc ascendentium ac descendentium discur- sum; qua visione communis Servatoris Dei ad nos adventus mystice figurabatur; eaque etiam Christi imaginem nobis in antecessum depictam Ecclesia præsules manifestissime predicant. sententiam doctrinamque Mamonas aemulans, in tantam rabiem et irreligiositatem illapsus est, ut sibi licere putet, alios quoque multos divinitus inspiratæ Scripturæ locos similiter vituperare ac delcre stultissime et scelestissime. Quia igitur ejuralis Spiritus sancti dictis, longissime a Cliri- stianorum aula habitat, agesis sententiam nostram, cujusmodi omnes intra orthodoxie septa stantes gerimus, prout Spiritus interpretes cuncti docue- runt, et catholicæ Ecclesiæ mens tenet, breviter exponamnus. jusmodi naturas habeant atque substantias, nos ferme ignorare, aut ægre admodum posse explicare; deque hac re alibi latius diximus (86), sacrorum magistrorum doctrinis obsequentes. Nam simplices D notitiam accepturus erat, vidisse manifeste angelos cum sint et incomposite, locoque propter incor- poralitatem incircumscriptæ, nihilominus pinguntur ac figurantur. Atque id potissime scimus per ora- cula Spiritus, quæ hierophanta Moyses causa suæ Cherubinorum facturæ nobis patefecit. Deinde quia administratorii spiritus sunt, in ministerium missi propter eos, qui hæreditatem capient salutis ", pla- cuit omnium curatori ac Domino Deo, qui benigne cuneta gubernat, rebusque nostris moderatur, prout postulat humana infirmitas, per comitantem fami- liaremque sensum, beatarum potentiarum adesse custodiam ; unde nobiscum communicantes, divina dona ac beneficia gerendarum rerum ac providen- darum deferrent. Multæ itaque Dei famulis ange- lorum apparitiones sese obtulerunt, non manifestata ipsorum natura, sed prout erat illius sanctimonia et puritas qui ad hanc visionem vocabatur, vel eorum quæ erant in manibus negotiorum usus tem- pusque requirebat, ita formæ ac figuræ angelorum, qui hisce per se carent, dignis eo visn puris mentis oculis, multifariam conformabantur atque appare- bant. Et res quidem cum patriarcha Abrahamo gesta ”, sublimior quam angelica fuit; et illius novæ admirandæque salutationis modus, quo reli- giositas et hospitalitas recipientis celebratur ac suspicitur, Dei potius quam angelorum præsentiam ostendit. Atque hujus nepotem Jacobum, qua tempore Dei Verbi ad hominem condescensionis scriptum est”; et quasdam scalas usque ad ipsum cœlum de terra porrectas ac pertingentes, atque in harum culmine constitutum universalem Domni- · num, et illuc ascendentium ac descendentium discur- sum; qua visione communis Servatoris Dei ad nos adventus mystice figurabatur; eaque etiam Christi imaginem nobis in antecessum depictam Ecclesia præsules manifestissime predicant. 9. Dicimus ergo, sanctissimæ hæ potentiæ, cn- 9. Dicimus ergo, sanctissimæ hæ potentiæ, cn-

Α ρον ἰδόντες, τὸν λόγον ποιησάμενοι · ἐπηγγέλμεθα δὲ τὴν τούτων παραστῆσαι καὶ διαρθρῶσαι γνωσίν τε καὶ διάκρισιν, καὶ ὅτῳ πρὸς ἄλληλα διαφέρουσιν, ὡς ἂν εὐκάτοπτος αὐτῶν ἡ ἑρμηνεία καὶ διασάφησις οὐκ εἰδόσι γένηται, καταγέλαστος δὲ καὶ ἀπαιδευσίας πλήρης, τῶν ἀ.οήτων ὁ λόγος ἐκδειχθῇ. Ταύτῃ τοι ὡς ἐν βραχεῖ νῦν περὶ αὐτῶν διαλαβεῖν. εὔκαιρον ὑπειλήφαμεν. ιβ. Τίς γὰρ τῶν κατὰ βραχὺ λόγου μετασχόντων οὐκ ἐννοήσειεν, ὅτι ἄλλο μέν ἐστι γραφή, ἕτερον δὲ περιγραφή; Γραφή μὲν γὰρ, ἵνα ἐκ τῶν ἁπλουστέρων ἀρξώμεθα, διττῶς λέγεται· ἡ μὲν γὰρ τοῖς χαρακτήρσιν τουτωνὶ τῶν στοιχείων ἐν εἰρμῷ καὶ τάξει χαρασσομένη, καὶ συλλαβικῶς προϊοῦσα διὰ τῶν λογογραφουμένων εκφέρεται· ἡ δὲ διὰ τῶν ὁμοιωμάτων μιμήσει τῇ πρὸς τὸ παράδειγμα είδο- Β ποιουμένη και τυπουμένη, ὡς ἐπὶ τῆς ἡμῖν εἰς σιν γράψαι ζήτησιν προκειμένης δείκνυται. Καὶ ἡ μὲν τῶν συνειρομένων λόγων τὸ ἀπαγγελτικὸν διὰ τῶν ἐκφωνουμένων παρίστησιν· ἡ δὲ τῶν παραδεδειγμένων προσώπων τὸ μιμητικὸν, διὰ τῶν ἐμφαινομένων ὑποδείκνυσιν. Αλλως δὲ, εἴπερ εἰδῶν τινων ἔσθ' ὅτε καὶ πραγμάτων ἔμφασιν εἰσφέρει, οὐκ ἀναγκαῖν ἐν τῷ παρόντι διασκοπεῖσθαι. Γραφεῖς δὲ καὶ ἀμφό τεροι οἱ ταῦτα μετιόντες τε καὶ ἀποτελοῦντες, κατὰ τὴν ὧδε καλοῦνται συνήθειαν, ὅ τε τὸν λόγον ὑπογρά φων, καὶ ὁ τῆς ζωγραφικῆς ἐπιστήμης εἰδήμων. Τὸ γὰρ ἐπὶ τοῦ ξύσαι παρὰ τοῖς παλαιοίς λεγόμενον γράψαι, οὐ πόρρω τῆς τούτων εννοίας διώκισται. Περιγραφὴ δὲ, φασί, τούτοις ἀποτελεῖται ἡ γὰρ τόπῳ περιγράφεται τὸ περιγραφόμενον, ἢ χρόνῳ καὶ τῷ ἦρχθαι, ἢ καταλήψει· τόπῳ μὲν, ὡς τὰ σώματα· τόπῳ γὰρ περιείργεται, εἴ γε τόπος ἐστὶ πέτ ρας τοῦ περιεχομένου, καθὸ περιέχει το περιεχό. μενον· χρόνῳ δὲ καὶ τῷ ἦρχθαι περιγραπτόν ἐστιν μὴ πρότερον δν, ἀπὸ χρόνου καὶ τοῦ εἶναι ἤρξατο καθ᾽ ἃ καὶ ἀγγέλους καὶ ψυχὰς περιγράφεσθαι λέγε ται· σωματικῶς μὲν γὰρ ἄγγελοι ἐν τόπῳ οὐ περιο έχονται, τῷ μὴ τυποῦσθαι καὶ σχηματίζεσθαι· ἐνερ γοῦσι δὲ ἐν τόπῳ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, τῷ παρεῖ ναι νοητῶς νοεροί γε ὄντες, καὶ μὴ εἶναι ἑτέρωθι, ἀλλ' ἐκεῖσε νοητῶς περιγράφεσθαι. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ὑπὸ τοῦ Κτίσαντος αὐτοὺς περιορίζεσθαι. Ετι δὲ καὶ τὰ χρόνῳ οὐκ ἠργμένα μόνον, ἀλλὰ καὶ περα τούμενα καὶ ὁριζόμενα· ὧν ἐστιν ἡ καθ' ἡμᾶς παρούσα ζωή, μᾶλλον δὲ εὐπερίγραπτος καὶ πεπερασμένη · θανάτῳ γὰρ ἕκαστος ἡμῶν τὸ τέρμα τοῦ βίου δέχεται, καὶ τοῦδε τοῦ παντὸς τὸ πέρας καὶ ἡ συντέλεια, καθ᾿ ἣν μεταστοιχειούμενον διαμειφθή σεται. Καὶ καταλήψει δὲ περιγραπτόν ἐστιν, ὅ διανοίᾳ καὶ γνώσει καταλαμβάνεται· ἓν γὰρ περιγρα φῆς εἶδος λέγεται, καὶ ἡ κατάληψις, καθ᾽ ἦν καὶ Εμφα- η Εμφα- η Α ρον ἰδόντες, τὸν λόγον ποιησάμενοι · ἐπηγγέλμεθα δὲ τὴν τούτων παραστῆσαι καὶ διαρθρῶσαι γνωσίν τε καὶ διάκρισιν, καὶ ὅτῳ πρὸς ἄλληλα διαφέρουσιν, ὡς ἂν εὐκάτοπτος αὐτῶν ἡ ἑρμηνεία καὶ διασάφησις οὐκ εἰδόσι γένηται, καταγέλαστος δὲ καὶ ἀπαιδευσίας πλήρης, τῶν ἀ.οήτων ὁ λόγος ἐκδειχθῇ. Ταύτῃ τοι ὡς ἐν βραχεῖ νῦν περὶ αὐτῶν διαλα- βεῖν. εὔκαιρον ὑπειλήφαμεν. ιβ. Τίς γὰρ τῶν κατὰ βραχὺ λόγου μετασχόντων οὐκ ἐννοήσειεν, ὅτι ἄλλο μέν ἐστι γραφή, ἕτερον δὲ περιγραφή; Γραφή μὲν γὰρ, ἵνα ἐκ τῶν ἁπλου- στέρων ἀρξώμεθα, διττῶς λέγεται· ἡ μὲν γὰρ τοῖς χαρακτήρσιν τουτωνὶ τῶν στοιχείων ἐν εἰρμῷ καὶ τάξει χαρασσομένη, καὶ συλλαβικῶς προϊοῦσα διὰ τῶν λογογραφουμένων εκφέρεται· ἡ δὲ διὰ τῶν ὁμοιωμάτων μιμήσει τῇ πρὸς τὸ παράδειγμα είδο- Β ποιουμένη και τυπουμένη, ὡς ἐπὶ τῆς ἡμῖν εἰς σιν γράψαι ζήτησιν προκειμένης δείκνυται. Καὶ ἡ μὲν τῶν συνειρομένων λόγων τὸ ἀπαγγελτικὸν διὰ τῶν ἐκφω- νουμένων παρίστησιν· ἡ δὲ τῶν παραδεδειγμένων προσώπων τὸ μιμητικὸν, διὰ τῶν ἐμφαινομένων ὑποδείκνυσιν. Αλλως δὲ, εἴπερ εἰδῶν τινων ἔσθ' ὅτε καὶ πραγμάτων ἔμφασιν εἰσφέρει, οὐκ ἀναγκαῖν ἐν τῷ παρόντι διασκοπεῖσθαι. Γραφεῖς δὲ καὶ ἀμφό τεροι οἱ ταῦτα μετιόντες τε καὶ ἀποτελοῦντες, κατὰ τὴν ὧδε καλοῦνται συνήθειαν, ὅ τε τὸν λόγον ὑπογρά φων, καὶ ὁ τῆς ζωγραφικῆς ἐπιστήμης εἰδήμων. Τὸ γὰρ ἐπὶ τοῦ ξύσαι παρὰ τοῖς παλαιοίς λεγόμενον γράψαι, οὐ πόρρω τῆς τούτων εννοίας διώκισται. Περιγραφὴ δὲ, φασί, τούτοις ἀποτελεῖται ἡ γὰρ τόπῳ περιγράφεται τὸ περιγραφόμενον, ἢ χρόνῳ καὶ τῷ ἦρχθαι, ἢ καταλήψει· τόπῳ μὲν, ὡς τὰ σώ- ματα· τόπῳ γὰρ περιείργεται, εἴ γε τόπος ἐστὶ πέτ ρας τοῦ περιεχομένου, καθὸ περιέχει το περιεχό. μενον· χρόνῳ δὲ καὶ τῷ ἦρχθαι περιγραπτόν ἐστιν μὴ πρότερον δν, ἀπὸ χρόνου καὶ τοῦ εἶναι ἤρξατο καθ᾽ ἃ καὶ ἀγγέλους καὶ ψυχὰς περιγράφεσθαι λέγε ται· σωματικῶς μὲν γὰρ ἄγγελοι ἐν τόπῳ οὐ περιο έχονται, τῷ μὴ τυποῦσθαι καὶ σχηματίζεσθαι· ἐνερ γοῦσι δὲ ἐν τόπῳ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν, τῷ παρεῖ ναι νοητῶς νοεροί γε ὄντες, καὶ μὴ εἶναι ἑτέρωθι, ἀλλ' ἐκεῖσε νοητῶς περιγράφεσθαι. Εἴποι δ' ἄν τις καὶ ὑπὸ τοῦ Κτίσαντος αὐτοὺς περιορίζεσθαι. Ετι δὲ καὶ τὰ χρόνῳ οὐκ ἠργμένα μόνον, ἀλλὰ καὶ περα τούμενα καὶ ὁριζόμενα· ὧν ἐστιν ἡ καθ' ἡμᾶς παρούσα ζωή, μᾶλλον δὲ εὐπερίγραπτος καὶ πεπε- ρασμένη · θανάτῳ γὰρ ἕκαστος ἡμῶν τὸ τέρμα τοῦ βίου δέχεται, καὶ τοῦδε τοῦ παντὸς τὸ πέρας καὶ ἡ συντέλεια, καθ᾿ ἣν μεταστοιχειούμενον διαμειφθή σεται. Καὶ καταλήψει δὲ περιγραπτόν ἐστιν, ὅ δια- νοίᾳ καὶ γνώσει καταλαμβάνεται· ἓν γὰρ περιγρα φῆς εἶδος λέγεται, καὶ ἡ κατάληψις, καθ᾽ ἦν καὶ fieret; simulque ridicula et stultitiæ plena horum oratio demonstraretur. Propterea breviter nunc de bis disserere ten pestivum judicavimus. particeps, non intelligat aliud esse picturam, aliud circunscriptionem ? Pictura enim, ut a simplicio ribus incipiamus, dupliciter dicitur; altera enim characteribus horum elementorum serie et ordine signata, et syllabatim procedens, a scriptoribus expromitur; altera vero per similitudines ad imi- ◄ationem exemplaris formatur ac figurator, ut in ea pictura fit, quae nunc in quaestione posita est. Atque illa quidem per voces, quæ proferuntur, pa- tefacit ea quæ sermones contexti nuntiant : hæc vero personarum sibi ad exemplar propositarum imitationen per repraesentantes colores exhibet. Cæ- teroqui haud opus est nunc considerare, an ali- quando imago quarundam formaruin et rerum afferat. Pictores autem utrique, qui hæc fa- ciunt, consuetudine sie loquendi vocantur (90), qui scilicet sermonem describit, et qui scientiam pingendi consecutus est. Quod enim veteres dicebant, pro eo quod est scalpere (91), non longe abest a significatione horum (i. e. scri- bendi et pingendi). Circumscriptio autem, aiunt, his efficitur; etenim circumscriptum, aut loco circumscribitur, aut tempore, aut inchoatione, aut C comprehensione: loco quidem, ut corpora; loco enim continentur, siquidem locus est terminus contenti, quatenus contentum continet: tempore autem et inchoatione illud circumscriptuin est, quod a tempore esse cœpit, sicut angeli et animæ circumscribi dicuntur : corporaliter enim non con- tinentur loco angeli, quia forma figuraque carent, operantur autem in loco secundum naturam suam, quia adsunt ibi spiritaliter, utpote spiritales, et non sunt alibi, sed illic ut mentes circumscribuntur. Potest etiam dici eos a creatore esse circumscriptos. Tempore etiam circumscripta sunt non solum quæ esse cœperunt, sed quæ finem habent et extremum, cujusmodi est vita nostra, quæ imo circumscripla magnopere est et terminata : unusquisque enim morte finem vitæ accipit; et hujus mundi finis con- summatio est, qua mundus videlicet in aliam for- mam mutabitur. Circumscriptum autem compre- hensione est, quod mente et notione comprehenditur : nam circumscriptionis genus dicitur etiam com- fieret; simulque ridicula et stultitiæ plena horum oratio demonstraretur. Propterea breviter nunc de bis disserere ten pestivum judicavimus. particeps, non intelligat aliud esse picturam, aliud circunscriptionem ? Pictura enim, ut a simplicio ribus incipiamus, dupliciter dicitur; altera enim characteribus horum elementorum serie et ordine signata, et syllabatim procedens, a scriptoribus expromitur; altera vero per similitudines ad imi- ◄ationem exemplaris formatur ac figurator, ut in ea pictura fit, quae nunc in quaestione posita est. Atque illa quidem per voces, quæ proferuntur, pa- tefacit ea quæ sermones contexti nuntiant : hæc vero personarum sibi ad exemplar propositarum imitationen per repraesentantes colores exhibet. Cæ- teroqui haud opus est nunc considerare, an ali- quando imago quarundam formaruin et rerum afferat. Pictores autem utrique, qui hæc fa- ciunt, consuetudine sie loquendi vocantur (90), qui scilicet sermonem describit, et qui scientiam pingendi consecutus est. Quod enim veteres dicebant, pro eo quod est scalpere (91), non longe abest a significatione horum (i. e. scri- bendi et pingendi). Circumscriptio autem, aiunt, his efficitur; etenim circumscriptum, aut loco circumscribitur, aut tempore, aut inchoatione, aut C comprehensione: loco quidem, ut corpora; loco enim continentur, siquidem locus est terminus contenti, quatenus contentum continet: tempore autem et inchoatione illud circumscriptuin est, quod a tempore esse cœpit, sicut angeli et animæ circumscribi dicuntur : corporaliter enim non con- tinentur loco angeli, quia forma figuraque carent, operantur autem in loco secundum naturam suam, quia adsunt ibi spiritaliter, utpote spiritales, et non sunt alibi, sed illic ut mentes circumscribuntur. Potest etiam dici eos a creatore esse circumscriptos. Tempore etiam circumscripta sunt non solum quæ esse cœperunt, sed quæ finem habent et extremum, cujusmodi est vita nostra, quæ imo circumscripla magnopere est et terminata : unusquisque enim morte finem vitæ accipit; et hujus mundi finis con- summatio est, qua mundus videlicet in aliam for- mam mutabitur. Circumscriptum autem compre- hensione est, quod mente et notione comprehenditur : nam circumscriptionis genus dicitur etiam com- 12. Quis enim (89), qui aliquantulum rationis sit 12. Quis enim (89), qui aliquantulum rationis sit

δυσσεβέστερον; τί τούτων εἰς βλασφημίαν ἰσόρροπον; τίς οὕτως τῶν μισούντων θεὸν ἦρεν κατὰ θεοῦ κεφαλὴν καὶ ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησεν; τίς οὕτως τὴν γλῶσσαν κατὰ τῆς θείας οἰκονομίας παρέθηξεν καὶ κατὰ τοῦ κτίστου ἐπονηρεύσατο; τίς οὕτως ἔθετο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα καὶ ἡ γλῶσσα αὐτοῦ διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς; τοιαῦτα οὐδ' ἂν οἱ κυριοκτόνοι Ἰουδαῖοι τὸν Χριστὸν σταυρώσαντες κατεφρυάξαντο. τί λέγω Ἰουδαίους; εἰ ἐξῆν τῷ πονηρῷ καὶ ἀλιτηρίῳ δαίμονι γλώσσῃ ἀνθρωπείᾳ καθάπερ πάλαι τῇ τοῦ ὄφεως ἀποχρήσασθαι, οὐκ ἂν οἶμαι κατὰ τοῦ κτίσαντος τοιαύτας ῥῆξαι φωνὰς ὁποίας οἱ δείλαιοι οὗτοι καὶ ἀνόσιοι ἀπετόλμησαν, τὰ ἀχάριστα κτίσματα, τὰ τοῦ πονηροῦ πλάσματα, ὅλην αὐτοῦ τὴν πονηρίαν καὶ τὸν ἰὸν εἰσδεξάμενοι καὶ κατὰ τῆς τοῦ μονογενοῦς ἰσχύος καὶ τῆς Χριστιανῶν θεοσεβείας ἐπαιρόμενοι. ἀνεκτότερον οἶμαι θύειν εἰδώλοις ἢ τοιαῦτα φθέγγεσθαι· εὐγνωμονέστερον δ' ἂν διετέθησαν δαίμονες, τέλεον διὰ τῆς τοῦ λόγου ἐξησθενηκότες συγκαταβάσεως, καὶ δεικνύουσιν ὁμολογοῦντες ἐξ ὧν ἔπασχον. ὢ τῆς τοῦ θεοῦ μακροθυμίας· ὢ τῆς μεγάλης ἀνεξικακίας. οὐδὲ θεῖος φόβος, οὐκ ἀγγέλων εὐλάβεια, οὐκ ἀνθρώπων αἰδώς, οὐχ' ἡ περὶ τὰ ἅγια σεβασμιότης, οὐδὲ σύμπασα ἡ περιεστῶσα κτίσις εἰς συναίσθησιν αὐτοὺς τῆς τοσαύτης ἤγαγεν βλασφημίας. οὕτω γὰρ κατὰ τῆς θείας τραχηλιάσαντες μεγαλειότητος, τὸ ἀδρανὲς καὶ ἀνίσχυρον τοῦ θεοῦ λόγου καὶ τῆς πανσθενοῦς δυνάμεως κατεψηφίσαντο ὡς ἥκιστα ἡμᾶς εἰδωλικῆς ἀπάτης ῥύσασθαι κατισχύσαντος οὐδὲ ἀνθρώπους διὰ τῆς θείας αὐτοῦ ἐνσωματώσεως ὀνίνασθαί τι. εἰς ταυτὸν γὰρ τῆς δυσφημίας ὁ λόγος φέρει ἀμφότερα· εἰς τοσοῦτον ἀνῆκται τῶν θεομάχων τὸ τόλμημα. οἱ δὲ γὰρ ἀλογίᾳ καὶ ἀσεβείᾳ συζῶντες, ἀναμέσον ἁγίου καὶ βεβήλου καὶ καθαροῦ καὶ ἀκαθάρτου διαστεῖλαι οὐκ ἐξισχύσαντες, τὰ ἄμικτα καὶ τῷ ἀπείρῳ διϊστάμενα μᾶλλον ἢ ὅσον γε τοῦ σκότους φῶς μιγνύουσιν, τὴν ἀλήθειαν δολοῦντες καὶ τῷ ψεύδει ἐπερειδόμενοι. ἀλλ' οὐδὲ συνῆκαν ὡς τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς καταψηφίζονται οἱ ἀναίσθητοι· τὰ γὰρ Ἀρειανῶν πρεσβεύοντες (ἐκείνων γὰρ δόγμα τὸ μὴ γράφεσθαι τὸν Χριστόν, ὅπερ καὶ τούτοις ὁ τῶν Ἀρειανῶν κορυφαῖος Εὐσέβιος εἰσηγήσατο), τοῖς κατὰ Ἀρειανῶν εἰρημένοις τοῦ πατρὸς λόγοις ἀπεχρήσαντο, καθ' ἑαυτῶν μᾶλλον προάγοντες ἢ Χριστιανῶν, ὧν κατηγορεῖν ἀνοηταίνοντες ὑπελάμβανον. ἐκ ποίας δὲ γραφικῆς ἐρεύνης καὶ ἐξετάσεως τοῦ ζητουμένου πεποίηνται τὴν κατάληψιν; ὡς εἴ που ψιλῆς τετυχήκασι φωνῆς, κἂν ἡμῶν κατεκτυπεῖτο τὰ ὦτα σάλπιγγος ἤχῳ ὡσαύτως περιβομβούντων καὶ ἀποκωφούντων τὴν αἴσθησιν. εἰ γάρ τι αὐτοῖς πονηρὸν ἐξεύρηται, τὰς κατ' εἰδώλων ἐκτεθειμένας φωνάς, κατὰ τῶν θείων θεομαχοῦντες προηνέγκαντο, ὁπότε καὶ τὰ χρυσότευκτα ἐκεῖνα Χερουβίμ, ἅπερ ὁ ἱεροφάντης Μωσῆς, θεοῦ προστεταχότος, ἐτεκτήνατο, καὶ ἡ παλαιὰ καὶ ἐν νόμῳ σκηνὴ καθύπερθεν τῆς κιβωτοῦ ἔφερεν, ἔτι καὶ ὅσα ἡ Σολομῶντος κατεσκεύασε σοφία, καὶ ἃ τῷ θεσπεσίῳ προφήτῃ Ἰεζεκιὴλ ὦπται, καὶ εἴ τι τοιοῦτον κατὰ τὰς ἱερὰς βίβλους ἱστόρηται, ἐν εἰδώλων μοίρᾳ θεῖναι οὐ δεδίασιν, ὡς ἀθετεῖν μᾶλλον ἢ προσίεσθαι τὰς θεοπνεύστους γραφὰς προελόμενοι. ἐξ ὧν καὶ Ἰουδαίων ἀπιστότεροι καὶ ἀγνωμονέστεροι εἰκότως νομισθήσονται, ἄξιά γε ὡς ἀληθῶς τῆς ἑαυτῶν βδελυρίας καὶ ἀπιστίας καὶ φρονήσαντες καὶ ἐκφωνήσαντες. καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ φανερῶς κἀνταῦθα ἀπομάχονται· τὰ γὰρ τῷ θείῳ Ἰεζεκιὴλ διατεταγμένα, ἅπερ ἦν Χερουβὶμ καὶ φοίνικες, ἐν τῷ Ἰουδαϊκῷ ναῷ ἀνιστόρητο, εἴπερ μὴ ψευδομυθεῖν τὸ πνεῦμα οἰήσονται· καὶ οὐ καθῄρει Χριστός, ἀλλ' οἶκον τοῦ πατρὸς ἀπεφαίνετο καὶ τοῖς ἐντεῦθεν δὲ ἀπεληλαμένοις μὴ ποιεῖν οἶκον ἐμπορίου καὶ λῃστῶν σπήλαιον παρηγγύα. ὅς γε οὐδὲ τὴν Καίσαρος εἰκόνα ἀτιμάσας ὤφθη, καὶ ταῦτα ἀνδρὸς εἰδωλολάτρου καὶ Ἕλληνος, ἀλλὰ καὶ τιμῆς ἠξίου, ὥσπερ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ ἀποδίδοσθαι λέγων καὶ τὰ Καίσαρος Καίσαρι. ἆρ' οὖν οἱ ταῦτα φλυαροῦντες, τοῖς ἁγιωτάτοις ἡμῶν πατράσιν καὶ ταῖς ἱεραῖς συνόδοις κατηκολούθησαν; τίς εἰς ἄκρον ἐξουσίας παρὰ Θεοῦ ἐκνενέμηται, κατὰ τὸ εἰρημέν νοι Εστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων ἀξιώματος ὃν τυγχάνει. Ομοίως καὶ ἡ ἀνθρωπίνη ζωή, καίτοι περιγεγραμμένη οὖσα, καὶ ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ καθοριζομένη, ὅμως οὐ μάλιστα πυρετοὶ ἐφήμεροι· ἄχρι γὰρ μιᾶς ἡμέρας φασιν, ἀλλ᾽ οὐδείς γέ ποτε πυρετόν γραφόμενον ἡ Β εἰκονιζόμενον τεθέαται. Ηδη δὲ καὶ τῶν ἀνθῶν αἱ ποιότητες, αἱ τοῖς ὑποκειμένοις ἐνυπάρχουσι σώμασιν εὐωδιάζουσαι, ἐν τῷδε τῷ τόπῳ τυχόν πεφυτευ μένοις ἢ ἐναποτεθειμένοις, καὶ τὸ εὐῶδες ἀποπέμπου σαι, ἄχρι τοῦδε περιγραφήσονται. Καθ' ἑαυτὰς δὲ ὅτι μὴ ὑφίστανται, οὐ γράφονται, ὅτι μηδὲ εἰδοκὼς καὶ τῶν ἐξ Ἰακώβ κάθοδος, ὑπὲρ τὰ τετραμήκοντα ὅλοις ἔτεσι καθωρισμένη παρὰ τοῦ τῶν παιδείαν τῶν πεπλημμελημένων, διατελέσαι κατα Πράγμα δέ ἐστιν ἡ μὲν κάθοδος τῶν μετωκηκότων πλεονεξίας ἀπόδειξις καὶ γνώμη τυραννική, τῶν δὲ ὀλέντων ἐλευθερίας ἀφαίρεσις, ἀνδραποδισμός τε καὶ ἀκούσιος ἀπαγωγή. Αλλ' οὐκ ἄν τις κάθοδον ἢ ταῦτα· ὥσπερ δὴ τῶν σωμάτων, τα πράγματα. τὸ ἀέριον, ἅτε δὴ ἐν τῷδε μὲν τῷ χωρίῳ πνέον, ἐν τῷδε δὲ ἀπολειπόμενον, οὐ γραφόμενον δὲ, ἐπεὶ οὐ διήρθρωται οὐδὲ εἰδοπεποίηται. οὐδαμῶς δὲ εἰκονίζεται· οὐ γὰρ σῶμα οὐδὲ εἶδος αὐτῷ ἡ σχῆμα περίεστι· πῶς γὰρ ὅ γε κατὰ τὴν προφοράν χεόμενος καὶ λυόμενος; Εἴρηται δὲ ἐφ' οὗ γὰρ τὸν ἕτερον τῶν σημαινομένων τρόπον, ήγουν συλλαβικώς, πάντα γραφήσεται· καὶ πολλὰ ἄν τις ἀνερευνῶν εὕροι, ἐφ᾽ ὧν ἡ διαφορὰ τουτωνὶ τῶν λέξεων διαφαίνεται. Οὐδὲν οὖν τῶν εἰρημένων γρά ζοντες και διαπλάσσοντες, οἷον δικαιοσύνην καὶ ' γράφεται ἐξουσίας παρὰ Θεοῦ ἐκνενέμηται, κατὰ τὸ εἰρημέν νοι Εστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων ἀξιώματος ὃν τυγχάνει. Ομοίως καὶ ἡ ἀνθρωπίνη ζωή, καίτοι περιγεγραμμένη οὖσα, καὶ ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ καθοριζομένη, ὅμως οὐ μάλιστα πυρετοὶ ἐφήμεροι· ἄχρι γὰρ μιᾶς ἡμέρας φασιν, ἀλλ᾽ οὐδείς γέ ποτε πυρετόν γραφόμενον ἡ Β εἰκονιζόμενον τεθέαται. Ηδη δὲ καὶ τῶν ἀνθῶν αἱ ποιότητες, αἱ τοῖς ὑποκειμένοις ἐνυπάρχουσι σώμα- σιν εὐωδιάζουσαι, ἐν τῷδε τῷ τόπῳ τυχόν πεφυτευ μένοις ἢ ἐναποτεθειμένοις, καὶ τὸ εὐῶδες ἀποπέμπου σαι, ἄχρι τοῦδε περιγραφήσονται. Καθ' ἑαυτὰς δὲ ὅτι μὴ ὑφίστανται, οὐ γράφονται, ὅτι μηδὲ εἰδο- κὼς καὶ τῶν ἐξ Ἰακώβ κάθοδος, ὑπὲρ τὰ τετρα- μήκοντα ὅλοις ἔτεσι καθωρισμένη παρὰ τοῦ τῶν παιδείαν τῶν πεπλημμελημένων, διατελέσαι κατα Πράγμα δέ ἐστιν ἡ μὲν κάθοδος τῶν μετωκηκότων πλεονεξίας ἀπόδειξις καὶ γνώμη τυραννική, τῶν δὲ ὀλέντων ἐλευθερίας ἀφαίρεσις, ἀνδραποδισμός τε καὶ ἀκούσιος ἀπαγωγή. Αλλ' οὐκ ἄν τις κάθοδον ἢ ταῦτα· ὥσπερ δὴ τῶν σωμάτων, τα πράγματα. τὸ ἀέριον, ἅτε δὴ ἐν τῷδε μὲν τῷ χωρίῳ πνέον, ἐν τῷδε δὲ ἀπολειπόμενον, οὐ γραφόμενον δὲ, ἐπεὶ οὐ διήρθρωται οὐδὲ εἰδοπεποίηται. οὐδαμῶς δὲ εἰκονίζεται· οὐ γὰρ σῶμα οὐδὲ εἶδος αὐτῷ ἡ σχῆμα περίεστι· πῶς γὰρ ὅ γε κατὰ τὴν προφοράν χεόμενος καὶ λυόμενος; Εἴρηται δὲ ἐφ' οὗ γὰρ τὸν ἕτερον τῶν σημαινομένων τρόπον, ήγουν συλλαβικώς, πάντα γραφήσεται· καὶ πολλὰ ἄν τις ἀνερευνῶν εὕροι, ἐφ᾽ ὧν ἡ διαφορὰ τουτωνὶ τῶν λέξεων διαφαίνεται. Οὐδὲν οὖν τῶν εἰρημένων γρά ζοντες και διαπλάσσοντες, οἷον δικαιοσύνην καὶ ' γράφεται cuinscripti sunt atque dicuntur, fnibus quibusdam terminisque distincti. Etenim separatis in locis unicuique genti peculiaris principatus atque impe- rium attributum est, juxta illud dictum : Statuit terminos gentium, juxta numerum angelorum Dei *. Neque certe principatus et imperii nomen figurabi- tur; est enim res ac symbolum dignitatis. Ilumana pariter vita, etsi circumscripta est, et ab universali creatore Deo limitata, nihilominus haud delineatur. Morbi etiam, qui nobis accidunt, circumscripti sunt; etenim tempore definiuntur. Sunt apprime febres ephemeræ, quæ una die pleruinque circumscribun- tur, ut aiunt medici; nemo tamen febrim pictam figuratamre vidit. Insuper forum etiam qualitates, quæ odorem spirates, subjectis corporibus insunt tali in loco plantatis aut repositis, suavitatem suam emittunt, atque haetenus eircumscribuntur. Sed quia hæ qualitates per se non subsistunt, non pin- guntur neque ullo modo formam ab arte accipiunt. Quid Jacobi ejusque progeniei in Ægyptum descen- sus, qui ad quadringentos annos perduravit ? nec- von Judæorum sub Chaldæis apud Babylonem captivitas, totis septuaginta annis ab universali Deo præfinita, ad quam in alieno solo hi bello capti, ut sua peccata expiarent, perperiendam damnati sunt? Nonne hæc omnia circumscripta fuerunt, et Sane res quædam sunt abductio deportatorum ac reditus : servitus autem captivitatem quidem, præ- potentiam, voluntatemque tyrannicam demonstra- bat; captivorum vero res erat, libertatis privatio, servitium, et violenta abductio. Sed tamen menu deportationem et captivitatem, quatenus quidem res quædam sunt, pinget: non enim deportatos ipsos vel captivatos nunc dici putandum est; nam res ab ipsis hominibus diversa est, sicuti differunt acius a corporibus. Aereum quoque flatum dicere licet circumscriptum, quippe qui uno in loco' spirat, in alio deficit ; non tamen plugi potest, quoniam artubus nou est præditus neque ullam speciem pra se fert. scriptus dicitur, neque tamen ſignratur, nec corpus illi, nec species, neque ulla forma inest. Nam qui il fieri posset, siquidem pronuntiando funditur ac di- labitur ? Porro jam dictum a nobis fuit, quo sensa (i. e. pingitur aut describitur) vocabulum in his omnibus accipiendam sit. Nam secundum al- terum ex his significatibus, id est syllabatim, om- nia delineabuntur : et niulia quisque scrutando reperiet, in quibus harum dictionum differentia patet. Nulla ergo prædictarum rerum pingitur; nisi cuinscripti sunt atque dicuntur, fnibus quibusdam terminisque distincti. Etenim separatis in locis unicuique genti peculiaris principatus atque impe- rium attributum est, juxta illud dictum : Statuit terminos gentium, juxta numerum angelorum Dei *. Neque certe principatus et imperii nomen figurabi- tur; est enim res ac symbolum dignitatis. Ilumana pariter vita, etsi circumscripta est, et ab universali creatore Deo limitata, nihilominus haud delineatur. Morbi etiam, qui nobis accidunt, circumscripti sunt; etenim tempore definiuntur. Sunt apprime febres ephemeræ, quæ una die pleruinque circumscribun- tur, ut aiunt medici; nemo tamen febrim pictam figuratamre vidit. Insuper forum etiam qualitates, quæ odorem spirates, subjectis corporibus insunt tali in loco plantatis aut repositis, suavitatem suam emittunt, atque haetenus eircumscribuntur. Sed quia hæ qualitates per se non subsistunt, non pin- guntur neque ullo modo formam ab arte accipiunt. Quid Jacobi ejusque progeniei in Ægyptum descen- sus, qui ad quadringentos annos perduravit ? nec- von Judæorum sub Chaldæis apud Babylonem captivitas, totis septuaginta annis ab universali Deo præfinita, ad quam in alieno solo hi bello capti, ut sua peccata expiarent, perperiendam damnati sunt? Nonne hæc omnia circumscripta fuerunt, et Sane res quædam sunt abductio deportatorum ac reditus : servitus autem captivitatem quidem, præ- potentiam, voluntatemque tyrannicam demonstra- bat; captivorum vero res erat, libertatis privatio, servitium, et violenta abductio. Sed tamen menu deportationem et captivitatem, quatenus quidem res quædam sunt, pinget: non enim deportatos ipsos vel captivatos nunc dici putandum est; nam res ab ipsis hominibus diversa est, sicuti differunt acius a corporibus. Aereum quoque flatum dicere licet circumscriptum, quippe qui uno in loco' spirat, in alio deficit ; non tamen plugi potest, quoniam artubus nou est præditus neque ullam speciem pra se fert. scriptus dicitur, neque tamen ſignratur, nec corpus illi, nec species, neque ulla forma inest. Nam qui il fieri posset, siquidem pronuntiando funditur ac di- labitur ? Porro jam dictum a nobis fuit, quo sensa (i. e. pingitur aut describitur) vocabulum in his omnibus accipiendam sit. Nam secundum al- terum ex his significatibus, id est syllabatim, om- nia delineabuntur : et niulia quisque scrutando reperiet, in quibus harum dictionum differentia patet. Nulla ergo prædictarum rerum pingitur; nisi 14. Principatus item gentium ac dominatus cir- 15. Age vero humanus quaque sermo circum- 14. Principatus item gentium ac dominatus cir- 15. Age vero humanus quaque sermo circum-

Α τες, καὶ τῆς δοκήσεως δοξάζοντες τὸ ἀδόκιμον ; Ὁ ἐν σπαργάνοις ἐνειλούμενος, ἢ ἐν φάτνῃ κατακλι νόμενος, καὶ εἴσω σπηλαίου γινόμενος περιγράφεται, ἢ οὔ ; Τί δέ; ὁ περιτεμνόμενος, καὶ βαπτιζόμενος, καὶ σταυρούμενος, καὶ τὸ πάντων ἔσχατον ἐν μνημείῳ κατακλειόμενος, περιορίζεται ἐν τούτοις καὶ περι- έχεται, ἢ οὗ ; Τὸ γὰρ μὴ περιγραφόμενον, οὐδὲ ἐν τόπῳ ἐστίν· εἰ δὲ οὐκ ἐν τόπῳ, οὐδὲ σῶμα· εἰ δὲ οὐ σῶμα, πολλῷ πρότερον οὐδὲ ἄνθρωπος. Οὐκοῦν οὐδὲ ἐνηνθρώπησεν, οὐδὲ ἀνείληφε τὴν πεσούσαν φύσιν, καὶ οἷον τὸ καθ᾽ ἡμᾶς σῶμα, ὃ ταῦτα - πάσχειν πέφυκε, καὶ τοῖς τοιούτοις ὑποπέπτωκε πάθεσιν. Εἰ δὲ χρὴ πρὸς τὴν ὑμῶν ἀπαιδευσίαν καὶ ἀναισχυντίαν μικρόν τι προσπαίξαντα εἰπεῖν, περιγράφεται ή περιγραφόμενος, ἢ οὔ; Τοῦτο τῆς ὑμετέρας ἐμβροντησίας καὶ φρενοβλαβείας εἰπεῖν ἄξιον. Ἴσως γὰρ οὐδὲ τούτῳ συνθήσεσθε. Οὐ γὰρ παρὰ Χριστιανοῖς ταῦτα ἀπιστηθήσεται ἢ παιχθήσεται. Οπου γε καὶ μετὰ τὴν θείαν ἀνάστασιν, τῷ αὐτῷ σώματι, καίτοι τὴν ἀφθαρ σίαν καταπεπλούτηκότι, θυρῶν κεκλεισμένων είσω γίνεται, καὶ τοῖς μαθηταῖς ἐμφανίζεται ψηλα φώμενος, καὶ τὰς ὠτειλὰς τῆς θείας πλευρᾶς καὶ τῶν ήλων τῶν ἐν χερσὶν, οἷς διαπεπερόνηται, παραδεί κνυσιν· οὐδὲ προσέξετε τοῖς λέγουσιν, « Οἵτινες συνεφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ. Καὶ τὸ ἔτι τούτων παραδοξότερον, καὶ εἰς οὐρανοὺς σεσωμα- τωμένος ἄνεισι, καὶ ὡς σῶμα φέρων ὁρώμενος. Καὶ δηλοῦσι τὰ τοῖς παραπέμπουσιν ἀγγέλοις λεγόμενα, καὶ παρὰ τοῖς μαθηταῖς ἀκουόμενα, ότι "Ον τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν ἀνερχόμενον εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται· καὶ, Ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθε εξόμενον, καὶ πάλιν ἥξοντα μετὰ τῆς πατρικῆς δόξης δορυφορούμενον τῷ αὐτῷ κεχρημένον σώματι, ἵνα καὶ ὀρθῇ· ὑπὸ τῶν ἐκκεντησάντων, καὶ πιστευθῇ ὑπὸ τῶν ἀπειθησάντων. Καὶ ὅλως ἵνα συνοπτικώτε- ρον εἴπωμεν, τὸ ἀναβεβηκέναι αὐτὸν, τί ἄλλο ἢ σώ ματος ἴδιον, καὶ τόπου ἐξ οὗ καὶ εἰς ὃν μεταβέβηκε; Σώματος οὖν ταῦτα περιγραπτοῦ, καὶ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς, εἰ καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς, κἂν μὴ βούλοιντο οἱ παρά νόμοι. Εἰ καὶ μηκέτι Χριστὴν κατὰ σάρκα γινώ σκομεν. Ο δηλοῦται κόπων αὐτὸν ἀπηλλάχθαι, καὶ πείνης καὶ δίψης, καὶ ὅσα σαρκὸς πάθη καὶ ἀσθε νείας, καὶ πλὴν ἁμαρτίας, ἡμέτερα. Οὐ γὰρ ἔτι τοῖς αὐτοῖς περιπεσείται πάθεσι, τὴν ἀφθαρσίαν ἅπαξ ἐνδεδυκώς. τηʹ. Αμέλει ἐπὶ τῆς γῆς, ον, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὀπτανόμενος καὶ συναναστρεφόμενος, ἡνίκα ἐντὸς τοῦ ἱεροῦ σωματικῶς ὑπάρχων ἐδίδασκε, περιεγέ γραπτο. Ενταῦθα δὲ παρών, οὐκ ἦν κατὰ ταυτὸν καὶ ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ σωματικῶς· καίτοι πάντα πλη ρῶν, καὶ πανταχοῦ, καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν ὡς Θεὸς ὤν, καὶ ὡς ἑξὸν ὧδε εἰπεῖν ἀπερίγραπτος. Ἐπεὶ πῶς καὶ πόθεν ἐπὶ τὴν Βηθανίαν μετάγεται, ὁ λέγων τοῖς μαθηταῖς, Χαίρω δι' ὑμᾶς ἵνα πιστεύσητε, ἔτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ ; τὸ μέγα ἐπιτελέσων ἐκεῖνο μυστή ριον, τὰ τῆς κοινῆς καὶ καθολικῆς ἀναστάσεως προς S. NICEPHORI PATRIARCH/E CF. B clamitatis, et opinionis inopinabilis hæresin sectam mini? Qui fasciis involvitur, in præsepi reclinatur, et intra specum continetur, hic, inquam, circum- scribitur, necne? Quid porro ? baptizatus, cruci- fixus, ad extremuia monumento conclusus, deff- niturne his atque continetur, necne ? Nam quod non est circumscriptum, ne in loco quidem est : quod si non est in loco, ne corpus quidem : quod si non est corpus, multo minus homo est. Ergo neque humanatus est, neque lapsam naturam as- sumpsit, neque moré nostri hujus corporis, talia pati soliti, iisden subjacuit passionibus. Quod si cum ruditate ac impudentia vestra parumper jocari licet, qui circumscribitur estue, inquam, cir- cumscriptus necne? Nam hoc denique a stupidi- tate vestra et vesania dici dignum est. Attamen ne huic quidem propositioni fortasse assentiemini. At vero hec apud Christianos neque non credentur neque ludibrio erunt. Siquidem etiam post divi- nam resurrectionem, codem cum corpore, quan- quam incorruptibilitatem jam adepto, januis clausis introiit, et discipulis palpandum se obtulit, divinique lateris cicatrices necnon clavorum in nauibus quibus fuerat perforatus, ostendit. Neque attenditis : Quį cum illo manducavimus et bibimas'. Quodque his adhuc mirabilius est, corporatus in ccelos conscendit, corpusque secum gerere conspe- ctus est. Idque etiam constat ex angelorum comi- Tantium dicto discipulis exaudito : Quemadmodum vidistis eum ascendentem in cœlum, sic veniet 10. Neripe qui ad dexteram Dei seder, venturus denuo est paterna gloria stipatus, eodem cum cor- pore, ut etiam a transfixoribus conspiciatur, et ab incredulis credatur. Prorsus, ut verba ad compen- dium conferam, ascensio ejus nonnisi corporis propria est, nimirum. de loco in locum transitio. Sunt ergo hæc circumscripti corporis officia, corporis, inquam, nobis similis, quanquam nobis superioris, etiamsi hi scelesti nolim. Etsi jam diutius Christum in carne non cognoscimus. Qui- bus verbis significatur, laboribus eum jam exem- ptum, fame, siti, et quibuslibet carnis infirmita- tisque, excepto semper peccato, passionibus nostris, Non enim ulterius in easdem passiones incidet, postquam sibi induit incorruptibilitatem. D conspectus, cum iisque conversans, quo tempore intra templum corporaliter exsistens docebat, certe lunc, inquam, circumscribebatur. Jam dum ibi esset, nequaquam eodem tempore in Galilæa quoque corporaliter erat; quanquam simul omnia complebat, et ubique et super omnia Deus exsi- stens, atque, ut hic licet dicere, incircumscriplus. Peinde quomodo et unde in Bethaniam transiit, qui dixit discipulis : Gaudeo propter vos ut credatis, quoniam ibi non eram ". Qui magnum illud patra- 'Act. x, 41. Act. 1, 11. ]] Cor. v, 16. us Joan. XI, 15. 18. Certe in terra degens, et ab hominibus

ἀπηναισχύντησαν πρὸς πάντας. τὰς ψυχὰς γὰρ ὑπ' ἀναιδείας ἀπεσκληκότες, οὐδαμῶς εἰς δέον τῷ λόγῳ χρήσασθαι προτεθύμηνται. ποῦ γὰρ θήσομεν τὸν κεκινημένον κατὰ τῶν Χριστιανῶν τῶν εὐσεβεῖν μεμαθηκότων βαρύτατον καὶ δύσοιστον διωγμόν; οἷος μὲν οὖν καὶ ὅσοςὡς συνοπτικώτερον φάναι, ὁποῖος δὴ τῶν παρ' Ἕλλησι καὶ βαρβάροις ἀρξάντωνκατὰ τῶν τηνικαῦτα πιστῶν ἀνέφλεκται, ὁπόσα δὲ πολυειδῆ καὶ ποικίλα τῶν βασάνων τὰ νέφη, οὔμενουν παραστῆσαι καὶ ἀναμετρήσασθαι ῥᾴδιον. εἰ γάρ τις τὰ κατὰ μέρος ἐκδιηγεῖσθαι βούλοιτο, ἐκλελοιπότα ἂν αὐτῶ σχοίη τὸν χρόνον, κάμνειν τε μακρὰ καὶ πονεῖσθαι τηνάλλως δεήσειεν, εἴπερ μέλλοι πολλοστοῦ μέρους ἐφικέσθαι· εἰ δὲ χρὴ ὀλίγα ἐκ πολλῶν θέσθαι, τοιαῦτα, ἅπερ ἡ παλαιὰ τὴν κακίαν καὶ ἀκμάζουσα τὴν ἀσέβειαν καὶ ἐδίδαξεν καὶ παρεσκεύασεν κακεργέτις συνέλευσις. εὐθὺς μὲν τὰ προγράμματα καὶ προθέματα τῆς βασιλικῆς ἀθεΐας κατὰ πάσης φοιτῶντα χώρας καὶ πόλεως, ἀπειλοῦντα ὁπόσα καὶ οἷα τῶν πάλαι ἀπίστων ἔγνωμεν δείματα· δεσμὰ δὲ τὸ ἐντεῦθεν βαρύτατα, καὶ μάστιγες αἱ δυσβάστακτοι, καὶ τὰ λοιπὰ ἃ τούτοις ἕπεται κολαστήρια, μελῶν ἐκτομαὶ τῶν ἐπισημοτάτων μάλιστα καὶ ἀναγκαιοτάτων, οὐδεμιᾶς φειδοῦς τῶν διωκομένων ἀξιουμένων. ῥῖνας γοῦν ποτε ὡς πλείστας ἀνθρώπων ἀθλίων ἀποτεμόντες, ὥσπερ πάλαι τὴν τοῦ θείου Προδρόμου καὶ βαπτιστοῦ Ἰωάννου κεφαλὴν Ἡρῴδῃ προσέφερον, οὕτως τῷ ἐφ' ἡμῶν Ἡρῴδῃ τῷ δυσσεβεῖ οἱονεὶ δῶρον ἡδὺ καὶ ἐπέραστον ἀνετίθεσαν ἐπὶ πίνακος. ὀφθαλμῶν δὲ πηρώσεις καὶ γενειάδος ἐμπρησμοὺς καὶ τῶν αἱμάτων ἐκχύσεις, τί χρὴ καὶ λέγειν; καὶ εἴ που πίνακες τὰς ἱερὰς ταύτας ἐντετυπωμένοι μορφὰς εὑρεθεῖεν, οὗτοι κατὰ τῆς κάρας τῶν κεκτημένων καταγνύμενοι περιεθραύοντο· τῶν πεπονθότων τινές, οἷον στῆλαι τῶν ἀσεβῶν, εἰσέτι καὶ νῦν περισῴζονται, θριαμβεύοντες αὐτῶν τὸ θηριῶδες τῆς γνώμης καὶ ὠμὸν καὶ ἀπάνθρωπον. θάνατοι δὲ ὡς βίαιοι καὶ ἐξαίσιοι τῶν τὸ τέρμα τῆς ἀθλίας ζωῆς δεχομένων. μέγά τι καὶ γεγωνὸν οἱ σάκκοι ἂν ἐξεβόησαν, εἴπερ αὐτοῖς φωνὴν προέσθαι ἐξῆν, ἠδικημένοι τῆς χρήσεως, πρὸς εὐχρηστίαν μὲν καὶ ὑπηρεσίαν τὴν κατὰ τὸν βίον τὸν ἀνθρώπινον ἐξευρημένοι, ἀθλίων δὲ ἀνθρώπων ὀλέθρου χρηματίσαντες ὄργανα, ἐπὶ βυθοὺς θαλαττίους τοῖς ἐναπειλημμένοις ἐντὸς ἅμα καταδυόμενοι, ὑγρῷ ξίφει τῇ γεύσει τῆς ἁλμυρίδος περιπεσοῦσιν. ποίαν ταῦτα τραγῳδίαν οὐκ ἀποκρύπτει; τίς δὲ οὐ μέγα ἀνῴμωξεν ὁρῶν ναοὺς ἱεροὺς καθῃρημένους καὶ ἠφανισμένους, καὶ θυσιαστήρια ἅγια καταβεβλημένα καὶ διορωρυγμένα καὶ τὸν ἑαυτῶν κόσμον οὐκ ἔχοντα, κειμήλια ἅγια χερσὶ βεβήλοις καὶ ἀνοσίαις ἐγχειριζόμενα καὶ πυρὶ παραδιδόμενα καὶ τεφρούμενα; τίς δὲ τῆς θείας ἡμερότητος οὐ τεθαύμακε τὸ μακρόθυμον, ἡνίκα τὰ τῷ θεῷ ἀνακείμενα μοναστήρια εἰς κτῆσιν καὶ οἴκησιν ἀνδρῶν ἀσεβῶν καὶ τῷ στρατιωτικῷ ἐγκατειλεγμένων τάγματι ἀνιέμενα καὶ κοινούμενα καὶ ἄλλοις ἄλλως ἀπεμπολούμενά τε καὶ ἐγχειριζόμενα, αἵ τε λεγόμεναι καθολικαὶ ἐκκλησίαι ὅπως εἰς χρῆσιν ἱπποστασίων τῶν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ἀλογίας χρηματίζουσαι συγκεχώρηνται; ἐντὸς γὰρ τοῦ ἱεροῦ μέχρι καὶ σήμερον τῶν κοπροδόχων ξύλων τὰ λείψανα διαμεμένηκε κείμενα· ἃ καὶ ὄψεσιν οἰκείαις τεθεαμένοι, αὐτόχειρες τῆς τούτων γεγόναμεν ἀνακαθάρσεως. ὅπως δὲ καὶ δούλους τοῖς οἰκείοις δε σπόταις ἐπανέστησεν, συνεργοὺς ἐπὶ τῇ τῶν κεκτημένων, εἰ εὐσεβεῖς ἐτύγχανον, κατηγορίᾳ καὶ προδοσίᾳ ποιούμενος ὁ ἐξάγιστος, τοῖς πολλοῖς οὐκ ἠγνόηται. τί δ' ἄν τις εἴποι ὅπως τὸ στρατιωτικὸν ἅπαν κατὰ τοῦ ὀρθοδόξου μέρους ἐξέμηνεν, καὶ τούτου μάλιστα ὅσον κατὰ τὴν βασιλίδα ἔκ τε τῶν αἰπολίων καὶ βουκολίων καὶ τῆς συοφορβίας κακῶς συνέλεξεν, καὶ ἐπὶ κοπρίᾳ τοὺς ἐκ τῆς κοπρίας τελουμένους διῆγεν, ὥσπερ μηχανάς τινας καὶ πολέμια ὄργανα κατὰ τῆς ἐκκλησίας ὁπλίσας; οὓς δὴ καὶ ὅρκια ἐπράττετο, κατὰ πάσης δυνάμεως θείας ὁρκωμοτεῖν παρακελευόμενος μήποτε εἰς κοινωνίαν τῷ εὐσεβοῦντι μέρει συνέρχεσθαι, τοὺς δ' οὖν τοῦ μονήρους πάντες οἷς τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς ἔῤῥωται συμφωνοῦσι, καὶ ἀόρατόν ἐστι· τὸ δὲ ἀόρατον, καὶ ἀναφὲς καὶ ἀπερίληπτον, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ἀσώματον· τί δή ποτέ ἐστιν ὅπερ ἐπὶ τῶν τελετῶν τῶν παρ' ἡμῖν μυστηρίων Ιερουργεῖτε, οἱ ποσὶν ἀνίπτοις, ὃ δὲ λέγεται, τοῖς ἱεροῖς ἐπιβαίνοντες ; Εἰ γὰρ οὐχ ἁπτὸν, πῶς σφαγιάζεται; καὶ τί θύεται ; γὰρ μή ἐστιν ὁρατὸν, οὐδὲ πέφυκε θύεσθαι, οὐδὲ σφαγιάζεσθαι. Καὶ τίνος ἅπτεσθε ἀναφούς, καὶ ὁποίου σώματος ; Ποῖ δὲ χωρήσει ὑμῖν τὸ μετὰ χεῖρας φερόμενον, καὶ χειλέων εἴσω κατακλειόμενον καὶ περιγραφόμενον· δ καὶ ἐδοῦσι λεπτύνεται, καὶ ἐδεστὸν γίνεται, εἴ γε ἄψαυστον ὂν οὐδὲ τέθυται; οὐ γὰρ τὸν Λόγον αὐτὸν καθ᾿ αὐτὸν ἐδεστὸν εἶναι εἰποιτε. Πῶς δὲ καὶ τὸν θάνατον Χριστοῦ καταγγέλλετε, ἢ Β τὴν ἀνάστασιν ὁμολογεῖτε, καὶ τὰ παραδεδομένα τοῖς μύσταις τοῦ λόγου κατὰ τὴν ἱερὰν ἐκείνην νύχτα, καθ' ἣν κεκοινώνηκεν αὐτοῖς τῶν τοιούτων μυστηρίων; Ἐξ ὧν δείκνυσθε ὡς παράφρονες, λέγοντες ὅτι οὐδὲ ὁ Χριστὸς ἀληθῶς ἑαυτὸν τέθηκε, σώματος περιγραπτοῦ μὴ ὑπάρχοντος· οὐκοῦν ἑαυ τοὺς πλανῶντες παραλογίζεσθε, θύειν ὑπολαμβάνοντες ἃ μὴ λέγετε θύεσθαι. Πῶς γὰρ ἂν τυθείη τὸ ἀπερίγραπτον, καὶ ἁπτὸν ἔσται ἢ ἐδεσθήσεται; Εξ εξ δῆλον ὅτι καὶ τὰ ἐπὶ τῶν μυστηρίων τούτων ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις παραδεδομένα, καὶ τἆλλα πάντα διαγράφετε καὶ ἀθετεῖτε, οἱ εἰς τὸ σῶμα Χριστοῦ ἀνέδην προσκόπτοντες· εἴ γε οὐδὲ σῶμα κυρίως, ἀλλ᾽ εἰκόνα σώματος κατὰ τὸν διδάσκαλον ὑμῶν δογματίζετε. Διὸ κατὰ τὸν τῆς εἰκόνος λόγον ἂν αὐτοὶ εἰσηγήσασθε, ἐξ ἀνάγκης ἢ συγκαταθύε σαι τὸν Λόγον ὁμολογήσετε διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν, ἢ διὰ τὸ ἀπερίγραπτον εἶναι, κεχωρίσθαι τοῦ σώματος, καὶ οὐδὲν πλέον ἄρτου κοινοῦ καὶ οἴνου ἱερουρ γήσετε ἢ μεταλήψεσθε· σωτηρίας δὲ ἡ ἁγιασμού μετέχειν, οὐδὲ ὑπονοεῖν ἄξιον· ὁ δὲ πιστὸς οὐκ ἀποπλανᾶται· Πιστεύει γὰρ ὅτι σῶμα Χριστοῦ ἐστι τὸ παρὰ τοῖς ἀξίοις ἱερουργούμενον· καὶ ἐν χερσὶ συνέχων περιγεγραμμένον οἶδεν, εδηδοκώς τε ἁγιά ζεται, καὶ ἁμαρτιῶν καθαίρεται, καὶ βασιλείας οὐρανῶν ἐπιτεύξεσθαι διὰ τούτων ἀσφαλῆ τὴν ἐλπίδα κέκτηται. πάντες οἷς τὰ αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς ἔῤῥωται συμ- φωνοῦσι, καὶ ἀόρατόν ἐστι· τὸ δὲ ἀόρατον, καὶ ἀνα- φὲς καὶ ἀπερίληπτον, καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, ἀσώματον· τί δή ποτέ ἐστιν ὅπερ ἐπὶ τῶν τελετῶν τῶν παρ' ἡμῖν μυστηρίων Ιερουργεῖτε, οἱ ποσὶν ἀνίπτοις, ὃ δὲ λέγεται, τοῖς ἱεροῖς ἐπιβαίνοντες ; Εἰ γὰρ οὐχ ἁπτὸν, πῶς σφαγιάζεται; καὶ τί θύεται ; γὰρ μή ἐστιν ὁρατὸν, οὐδὲ πέφυκε θύεσθαι, οὐδὲ σφαγιάζεσθαι. Καὶ τίνος ἅπτεσθε ἀναφούς, καὶ ὁποίου σώματος ; Ποῖ δὲ χωρήσει ὑμῖν τὸ μετὰ χεῖρας φερόμενον, καὶ χειλέων εἴσω κατακλειόμενον καὶ περιγραφόμενον· δ καὶ ἐδοῦσι λεπτύνεται, καὶ ἐδεστὸν γίνεται, εἴ γε ἄψαυστον ὂν οὐδὲ τέθυται; οὐ γὰρ τὸν Λόγον αὐτὸν καθ᾿ αὐτὸν ἐδεστὸν εἶναι εἰποιτε. Πῶς δὲ καὶ τὸν θάνατον Χριστοῦ καταγγέλλετε, ἢ Β τὴν ἀνάστασιν ὁμολογεῖτε, καὶ τὰ παραδεδομένα τοῖς μύσταις τοῦ λόγου κατὰ τὴν ἱερὰν ἐκείνην νύχτα, καθ' ἣν κεκοινώνηκεν αὐτοῖς τῶν τοιούτων μυστηρίων; Ἐξ ὧν δείκνυσθε ὡς παράφρονες, λέ- γοντες ὅτι οὐδὲ ὁ Χριστὸς ἀληθῶς ἑαυτὸν τέθηκε, σώματος περιγραπτοῦ μὴ ὑπάρχοντος· οὐκοῦν ἑαυ τοὺς πλανῶντες παραλογίζεσθε, θύειν ὑπολαμβά- νοντες ἃ μὴ λέγετε θύεσθαι. Πῶς γὰρ ἂν τυθείη τὸ ἀπερίγραπτον, καὶ ἁπτὸν ἔσται ἢ ἐδεσθήσεται; Εξ εξ δῆλον ὅτι καὶ τὰ ἐπὶ τῶν μυστηρίων τούτων ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις παραδεδομένα, καὶ τἆλλα πάντα διαγράφετε καὶ ἀθετεῖτε, οἱ εἰς τὸ σῶμα Χριστοῦ ἀνέδην προσκόπτοντες· εἴ γε οὐδὲ σῶμα κυρίως, ἀλλ᾽ εἰκόνα σώματος κατὰ τὸν διδάσκαλον ὑμῶν δογματίζετε. Διὸ κατὰ τὸν τῆς εἰκόνος λόγον ἂν αὐτοὶ εἰσηγήσασθε, ἐξ ἀνάγκης ἢ συγκαταθύε σαι τὸν Λόγον ὁμολογήσετε διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν, ἢ διὰ τὸ ἀπερίγραπτον εἶναι, κεχωρίσθαι τοῦ σώμα- τος, καὶ οὐδὲν πλέον ἄρτου κοινοῦ καὶ οἴνου ἱερουρ γήσετε ἢ μεταλήψεσθε· σωτηρίας δὲ ἡ ἁγιασμού μετέχειν, οὐδὲ ὑπονοεῖν ἄξιον· ὁ δὲ πιστὸς οὐκ ἀπο- πλανᾶται· Πιστεύει γὰρ ὅτι σῶμα Χριστοῦ ἐστι τὸ παρὰ τοῖς ἀξίοις ἱερουργούμενον· καὶ ἐν χερσὶ συνέχων περιγεγραμμένον οἶδεν, εδηδοκώς τε ἁγιά ζεται, καὶ ἁμαρτιῶν καθαίρεται, καὶ βασιλείας οὐ- ρανῶν ἐπιτεύξεσθαι διὰ τούτων ἀσφαλῆ τὴν ἐλπίδα κέκτηται. C A circumscriptum autem, ut omnes quibus sani sunt animæ sensus concedunt, invisibile simul est; quod vero invisibile, intangibile quoque est et incom- prehensibile, atque, ut uno verbo dicam, incorpo- reum; quid, oro, vos in nostrorum mysteriorum liturgia sacrificalis, vos, inquam, qui illotis pedi- bus (1), ut proverbium est, ad sacra acceditis? Nam si illud corpus non est tangibile, quomodo im- molatur? quidve demuin sacrificatur? res enim in- visibilis neque sacrificari neque immolari potest (2). Quodiam, quæso, intangibile quodve demum ccr- pus vos tangitis? Quonam vobis abibit, quod præ manibus habetis, quod intra labia concluditis et circumscribitis, quod dentibus comminuitur, quod edule est ? Res profecto intangibilis non immolatur: nam certe Verbum, qua Verbum est, haud edule dicetis. Quomodo item Christi quoque mortem annun- tiatis, aut resurrectionem confitemini, et tradita sermonis ministris in sacra illa nocte, qua illos horum mysteriorum fecit participes? Quamobrem insanire vos constat, dicentes ne Christum quidem semet vere immolasse, cum corpus non sit cir- cumscriptum. Ergo vosmet ipsos errore decipitis, sacrificare existimantes, quæ reapse sacrificari ne- gatis. Nam quomodo sacrificetur incircumscriptum, vel idem tangibile erit, aut manducabitur? Ex qui- bụs apparet, vos. illa etiam quæ de his mysteriis in sacris Evangeliis sunt tradita, cum reliquis omnibus delere atque abolere, qui circa Christi corpus omnino erratis, quoniam haud vere corpus esse, sed corporis imaginem, juxta vestrum magi- strum, dogmatizatis. Itaque secundum illam ina- ginis rationem quam docetis, necessario vos aut simul cum corpore immolari Verbum, propter unicam hypostasiu, confitebimini; aut quia Verbum incircumscriptum est, id esse a corpore separatum : et jam nihil ultra communem panem ac vinum immolabitis aut participabitis. Denique salutem ant sanctificationém vos istine participare, id ne co- gitare quidem licet. Homo contra fidelis non er- rat; credit enim corpus esse Christi, quod apud di- gnos (3) sacrificatur, et quando manibus tenet, scil esse circumscriptum, et comedens sanctificatur, pec- catisque mundatur, et cœlorum regno propter hæc se potiturum tuto confilit (4). C A circumscriptum autem, ut omnes quibus sani sunt animæ sensus concedunt, invisibile simul est; quod vero invisibile, intangibile quoque est et incom- prehensibile, atque, ut uno verbo dicam, incorpo- reum; quid, oro, vos in nostrorum mysteriorum liturgia sacrificalis, vos, inquam, qui illotis pedi- bus (1), ut proverbium est, ad sacra acceditis? Nam si illud corpus non est tangibile, quomodo im- molatur? quidve demuin sacrificatur? res enim in- visibilis neque sacrificari neque immolari potest (2). Quodiam, quæso, intangibile quodve demum ccr- pus vos tangitis? Quonam vobis abibit, quod præ manibus habetis, quod intra labia concluditis et circumscribitis, quod dentibus comminuitur, quod edule est ? Res profecto intangibilis non immolatur: nam certe Verbum, qua Verbum est, haud edule dicetis. Quomodo item Christi quoque mortem annun- tiatis, aut resurrectionem confitemini, et tradita sermonis ministris in sacra illa nocte, qua illos horum mysteriorum fecit participes? Quamobrem insanire vos constat, dicentes ne Christum quidem semet vere immolasse, cum corpus non sit cir- cumscriptum. Ergo vosmet ipsos errore decipitis, sacrificare existimantes, quæ reapse sacrificari ne- gatis. Nam quomodo sacrificetur incircumscriptum, vel idem tangibile erit, aut manducabitur? Ex qui- bụs apparet, vos. illa etiam quæ de his mysteriis in sacris Evangeliis sunt tradita, cum reliquis omnibus delere atque abolere, qui circa Christi corpus omnino erratis, quoniam haud vere corpus esse, sed corporis imaginem, juxta vestrum magi- strum, dogmatizatis. Itaque secundum illam ina- ginis rationem quam docetis, necessario vos aut simul cum corpore immolari Verbum, propter unicam hypostasiu, confitebimini; aut quia Verbum incircumscriptum est, id esse a corpore separatum : et jam nihil ultra communem panem ac vinum immolabitis aut participabitis. Denique salutem ant sanctificationém vos istine participare, id ne co- gitare quidem licet. Homo contra fidelis non er- rat; credit enim corpus esse Christi, quod apud di- gnos (3) sacrificatur, et quando manibus tenet, scil esse circumscriptum, et comedens sanctificatur, pec- catisque mundatur, et cœlorum regno propter hæc se potiturum tuto confilit (4).

Α χωρεί καθαρῶς τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας παραδέχε- Β σθαι· ἥ τε ἀμφιβολία τὴν αἴγλην τῆς ἀληθείας ἐπι- σκιάζουσα, καθάπερ τι νέφος υποτρέχον τὸν ἥλιον, οὐκ ἐφίησιν εἰλικρινῶς τὴν σύνεσιν τῶν δεόντων αὐγάζεσθαι. Δῆλον οὖν ὡς οὐδὲν τῆς διὰ πίστεως ἀρχῆς βεβαιότερον ἢ ἀσφαλέστερον. Τὸ δὲ ζητεῖν ἀρχῆς ἀρχὴν, καὶ ἀπόδειξιν ἀποδείξεως, τί ἕτερόν ἐστιν ἡ πίστιν ἐπιζητεῖν πίστεως; τούτου δὲ τί ἀνοητότερον ἢ καταγελαστότερον ; Οὐ γὰρ ἕξει ποτέ οὗ στήσεται καὶ ἀπερείσει τὸν λογισμὸν, ἀεὶ τοῦ εφευρισκομένου ἐφ' ἑτέραν ζήτησιν ἐπειγομένου· ὥστε ὅσα ἂν κάμοι τις ζητῶν, ἐπὶ τὴν πίστιν ὡς εἰς ἀρχὴν ἀσφαλῆ καταφεύξεται. Τοῖς γὰρ ἀπίστοις εἰς ἀπέραντον ἥξει τὸ μάταιον, καὶ οὐδαμοῦ στή σονται, ἀλλ᾽ εἰς ἑαυτοὺς συντριβήσονται καὶ ἀπὸ ολοῦνται, διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν καὶ σκληρο- καρδίαν. γ'. Εξῆς δὲ ταῦτα λέγομεν, ὅτι τὸ γράφειν ήτοι εἰκονίζειν τὸν Χριστὸν, οὐκ ἐξ ἡμῶν τὴν ἀρχὴν εἴλη φεν, οὐδὲ ἐν τῇ καθ' ἡμᾶς ἡρκται γενεᾷ, οὐδὲ νεαρὸν τὸ ἐφεύρημα· χρόνῳ τετίμηται ἡ γραφή, αρχαιότητι διαπρέπει, ἡλικιῶτίς ἐστι τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματ τος· διὸ καὶ αἰδέσιμος καὶ σεβασμία. Καὶ ἵνα συνο τομώτερον καὶ βεβαιότερον είπω, ἐπειδὴ σύμβολα τῆς πίστεως ἡμῶν τῆς ἀμωμήτου τὰ ἱερὰ ταῦτα θεάματα, πάλαι τῇ πίστει καὶ ἐξ ἀρχῆς συνυφέστηκε καὶ συνήκμασεν· ἀποστόλων ἐστὶ τὸ ἐγχείρημα, Πατέρων τὸ ἐπισφράγισμα. Ὡς γὰρ αὐτοὶ τὸν τῆς θεοσεβείας ἡμῖν εἰσηγήσαντο λόγον, οὕτω καὶ ἐν τῷ μέρει τούτῳ, τὸν τρόπον καθ' ἂν ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τῆς γῆς ἀνεστράφη πολιτευόμενος, καθὰ καὶ διὰ τῆς εὐαγγελικής συγγραφῆς ἐμφανῆ καὶ δῆλα καθίστα ται, ταυτὸν τάχα ποιοῦντες, ὅπερ πολλοὶ τῶν πάλαι τὰς ἀριστείας ἀναγράπτους ἐποιήσαντο, οὐ μόνον ἐν βίβλοις ἀναταξάμενοι, ἤδη δὲ καὶ ἐν πίναξιν ἀνα ιστορήσαντες. Οἷόν τι καὶ παρά τινι τῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας ἀκούομεν, ὅτι • καὶ πολέμων ἀν- δραγαθήματα και λογογράφοι πολλάκις καὶ ζωγρά φοι διασημαίνουσιν, οἱ μὲν τῷ λόγῳ κοσμοῦντες, οἱ δὲ τοῖς πίναξιν ἐγχαράττοντες. » Ωστε ὁ τὴν συγ- γραφὴν δεχόμενος, ἀναγκαίως δέξεται καὶ τὴν ἱστο ρίαν· εἰ γὰρ τὸ ἕτερον οὐ δέξεται, οὐδὲ θάτερον δή- που. Καὶ ἐπειδὴ τὸ πᾶν τῆς τοῦ Λόγου κενώσεως οικονομία ἦν ἤδη πραττόμενον, εὐδόκησε κἂν τούτῳ δὴ τῷ τρόπῳ φιλανθρώπως τὰ τῆς οἰκονομίας ἐπι- δείξασθαι· διὸ καὶ ἐδέησε ταύτης τῆς παχυτέρας γραφής, σαφεστέρας δὲ ὅμως, τῶν ἁπλουστέρων τε καὶ ἀγροικοτέρων ἕνεκεν· ἵνα καὶ οἱ μὴ εἰδότες γράμματα, ὅπερ διὰ τοῦ λόγου καθυστερίζονται, διὰ τῆς ὄψεως ἀντεισαγόμενον ἔλοιντο, συντομωτέραν τε καὶ ἐκδηλοτέραν τὴν τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἀλήθειαν κατανοῶσιν. "Οπερ γὰρ πολλάκις ὁ νοῦς οὐχ εἷλε διὰ τῆς τῶν λόγων ἀκοῆς, ἡ ὄψις ἀπλανῶς παραλαβοῦσα, σαφέστερον ἐφηρμήνευσεν. Εἰς ἀνά- μνησιν λοιπὸν ὧν δι' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς ἔδρασέ τε καὶ S. NICEPHORI PATRIARCILÆ CP. gionis doctrinam pure excipere: dubitatio autem splendorem veritatis obscurans, ceu nebula quædam soli intercurrens, non sinit pure intellectum eorum, qui egent, illuminari. Est igitur exploratum, nihil esse firmius ac tutius quam initium a ſide ducere. Quærere autem initii initium, et demonstrationis demonstrationem, quid aliud est quam fidei fidem quærere? qua quidem re nihil insanius est magisve ridiculum. Nunquam enim habebit homo ubi con- sistat suumque ratiocinium defigat, si quod inveu- tum est, ad aliam cogatur inquisitionem. Itaque postea quam quantum quisque volet exquirendo se attriverit, ad fidem demum ceu ad tutum principium confugiet. Namque incredulis in infinitum stultitia procedet, et nusquam consistent, sed in semetipsis conterentur atque peribunt propter suam infidelita- tem et durum cor (6). C figurandi morem haud a nobis initium cepisse, neque ætate nostra susceptum, neque neotericum esse inventum. Temporis auctoritatem habet pictu- ra, antiquitate commendatur, evangelicæ prædica- tioni coætanea est; idcirco venerabilis est ac reli- giosa. Atque ut brevius asseverantiusque dicam : quia symbola fidei nostra sunt hae visibiles imnagi nes, eaque una cum fide jam inde a primordiis constant, simulque creverunt ; sequitur ut aposto- licum hoc opus sit, et Patrum sigillo confra matum. Sicut enim illi divinam religionem scripto nobis obtulerunt, ita vicissim a pictura modus quo Servator in terra conversatus est, non minus quam ab evangelica Scriptura, conspicuus manifestusque fit. A quibus idem actum est, quod multi egerunt qui res olim præclare gestas descripserunt, non libris solum commendantes, verum etiam in tabu- lis exponentes. Ilujusmodi effatum quoddamn ab uno etiam magistrorun Ecclesiæ audimus, quod ‹ nempe res belli fortiter gestas, et historici sæpe et pictores repræsentant, illi quidem oratione exor- mantes, hi vero in tabulis exprimentes. › Quamob- rem qui scriptum admittit, is necessario repræ- sentationem quoque admittet: nam si unu̟m non recipit, ne alterum quidem. Jam quia quidquid est actum, exinaniti Verbi vita gesta fuit, placuitque ei hoc quoque modo divinam economiam benevole D demonstrare; idcirco hoc etiam descriptionis genere opus fuit, crassiore quidem sed tamen manifestiore, simpliciorum rudiorumque hominum causa; ut ii etiam qui litteras nescirent, quod per litteraturam non poterant, id visui oblatum reciperent, et con- pendiariam magis atque evidentiorem rerum noti- tiam haurirent. Quod enim sæpenumero mens a sermonum auditu non percipit, visus veracius excipiens, clarius sibi interpretatur. Sic ejusmodi homines facilius recordantur ea quæ Christus egit descriptionem, nostris quoque temporibus maxime idoneam. Legatur autem divi quoque Cyrilli insi- guis hac super re locus, nobis ab ipso Nicephoro suppeditatus in Apologetico majore, pag. Gr. 137, quem nos propriam quoque in sedem transtulimus, nempe in explanationem Cyrilli in Epist. ad Rom. pag. Lat. 27, cum alnot. 3. Deinceps jam dicimus pingendi Christi ac (6) Vides pulchram genuinæ Christianorum fidei

Α τῆς τοιαύτης ἱστορίας γίνεσθαι. Πολλάκις γὰρ διὰ τῶν λόγων καὶ ἀπορίαι τινὲς καὶ διαμφισβητήσεις τίκτονται, καὶ φρονήματα διάφορα ταῖς ψυχαῖς, ὡς τὸ εἰκὸς, φύονται · πολλοὶ γοῦν καὶ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς ἑτέρους διαστασιάζουσι καὶ λογομαχούσι, περὶ τῶν λεγομένων ἀμφιγνοοῦντες· ἡ δὲ διὰ τῶν ὁρατῶν πίστωσις, ἀναμφίλεκτον πανταχόθεν κέκτη ται. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ ἐν ἀμφοτέροις ἡ κοινωνία, ὡς ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ βίβλῳ, καθὰ πολλαχοῦ ἐν ἀρ χαιοτάταις ἰδεῖν ἔστι δέλτοις, παρὰ μέρος γεγρά- φθαι, ἐντεῦθεν μὲν τὸν διὰ τῶν συλλαβών λόγον, ἐντεῦθεν δὲ τὸν διὰ τῆς ἱστορίας ταύτης, καὶ τὴν αὐτὴν προδείκνυσθαι ὑφήγησιν τῇ ἐν γράμμασιν. Ὡς οὖν τοῦ Εὐαγγελίου ή συγγραφὴ αὐτόθεν ἔχει παρὰ Χριστιανοῖς τὸ ἀξιόπιστον, οὐ προσδεομένη ἑτέρας συγγραφής ή λόγου του συνηγορήσοντος ἢ προσμαρτυρήσοντος, πρὸς τὸ εἶναι αὐτὴν σεβασμίαν καὶ ἔνδοξον· οὕτω καὶ ἡ τῶν θείων ἀπεικασμάτων γραφή, ἡ αὐτὴ τῇ εὐαγγελικῇ τυγχάνουσα, οἴκοθεν τὸ πιστὸν ἐπάγεται, καὶ οὐκ ἂν δεηθείη τῆς τῶν ἔξωθεν ἀποδείξεως, σημᾶναί τε τὰ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ τιμὴν ἀπενέγκασθαι. Εἰ γοῦν ἐδεῖτο μαρτυρίας τῆς τῶν ἐκτὸς, τί ἂν ἄλλο τις προεστήσατο, ἢ πάντως τὸν τοῦ Εὐαγγελίου λόγου βεβαιοῦντα εἰσήγαγεν ; Εἰ τοίνυν τὸ Εὐαγγέλιον ταῖς ἀκοαῖς τῶν πιστῶν ἐνηχούμενον, τοσούτου τιμάσθα: ἄξιον (καὶ γὰρ ἡ πίστις ἡμῶν ἐξ ἀκοῆς), τὰ τῇ θέα αὐτῇ προσπίπτοντα, καὶ δι' αὐτῆς τῆς αἰσθήσεως, τὸ ταυτὸν τῆς διδασκαλίας ἡμῖν παριστῶντα, ἡ παρευ δοκιμήσει τῆς διδασκαλίας τῷ τάχει, διότι καὶ ὄψις ἀκοῆς μᾶλλον τὸ ἐπαγωγὸν πρὸς πίστωσιν κέκτηται, ἢ πάντως οὐκ ἐν δευτέροις τετάξεται. Καὶ οὕτως ἔσται Εὐαγγέλιον. ς'. Αστέριος δὲ (μνήμης γὰρ καὶ τοῦτον ἀξιοῦν τὰ νῦν δίκαιο» [6]), εἴτε ὄν αὐτοὶ διδάσκαλον ἐπάγονταί, ἢ ὁστισοῦν ἕτερος, Αστέριος δ' οὖν ὅμως, ἐν τῷ εἰς τὴν αἱμόρρουν ἐγκωμίῳ, τήν τε σπουδήν καὶ προαίρεσιν τοῦ γυναίου, ἣν περὶ τὴν πίστιν τὴν εἰς τὸν εὐεργέτην ἐπεδείξατο, ὑπεραγάμενός φησιν, ὅτι γε δὴ ὁ παρ' αὐτῆς εἰς τύπον τοῦ Χριστοῦ χαλ- κουργηθεὶς ἀνδριάς, εἰς συνηγορίαν τοῦ εὐαγγε λικοῦ κηρύγματος ἔστηκεν, ὥστε τοὺς τοῦτο κωμ ῳδοῦντας καὶ καταχλευάζοντας Ἰουδαίους τε καὶ Ελληνας, δι' αὐτοῦ ἀληθῶς τῶν κηρυσσομένων ἐκδη - - λύτερον ἐκφαινομένων, ἡττᾶσθαι καὶ καταισχύνε- σθαι. Οὗ τὸν ἔλεγχον οὐ φέροντες, τῶν κατὰ καιροὺς κρατούντων ἀσεβῶν τε καὶ θεομάχων τινὲς, πρὸς καθαίρεσιν τοῦ θείου ἀγάλματος, οὕτω τηνικαῦτα Θεοῦ συγχωρήσαντος, ἐπεχείρησαν· ὅπερ δὴ καὶ ἐφ' ἡμῶν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὁρῶμεν γινόμενον. Επ' ἀμφοῖν οὖν τῶν γραφών μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ὑπαρχούσης ὑποθέσεως, καὶ τῶν ἀπ' αὐτῶν σημαι· Αξιοῦνται τὸν δίκαιον· S. NICEPHORI PATRIARCHIE CP. - qugdam et ambiguitates pariuntur, diversique sen- sus in animis effici solent : quo fit ut multi et secum ipsi et adversus alios dissentiant, verbisque pugnent, de dictis ambigentes: verumtamen ea, quam res visibiles faciunt, fides procul omni dubitatione est. Tanta vero est utriusque communio, ut in uno eodem- que libro, sicut sæpe in antiquissimis chartis videre est, alternatim res delineetur, hinc quidem per syllą- bicam orationem, illinc vero per hasce imagines ea- dem narratio exhibeatur, quæ fiebat litteris. Sicut ergo Evangelii scriptura inde obtinet apud Christianos fidem, quin alia scriptura aut oratione indigeat, quae de ea testetur eidemque patrocinetur, ut vene- rauda et honorabilis habeatur ; sic etiam divinarum imaginum delineatio, cum sit eadem atque evan- gelica scriptio, per se fidem facit, neque extrinseco argumento eget, ut Evangelii res repræsentet, el eumdem ac illud honorem impetret. Quod si extrin- secum testimonium imago requireret, quomodo ali- ter ei patrocinari possemus, quam invocata ab cvangelico scripto confirmatione? Si ergo Evange- lium credentium auribus assonans, tantopere est honorabile (nam fides nostra ex auditu) pictura quæ ipsi visui sensibusque incidens, eamdem instructio- nem nobis exhibet, hæc, inquam, vel prævertet ce- leritate instructionem, quoniam visus aptior est persuadende quam auditus, vel certe secundum gradum non tenebit. Atque ita Evangelii instar erit (8). B nunc commemoretur, sive is est quem isti magistram inducunt, sive alius quilibet (9); Asterius, inquam, nihilominus in hemorrhoissæ laudatione (10), studium voluntatemque mulieris, quam credendo in benefactorem suum ostendit, magnopere admi- rans, ait constitutam ab ipsa aneam Christi iinagi- nem, evangelicæ prædicationi opem tulisse; ita ut hanc irridentes Judæi simul et ethnici convince- rentur tamen ac pudefierent, quia veram esse do- ctrinam illam manifestius patebat. Quam convictio- nem non ferentes impii quidam ac Dei hostes, rerum subinde summa potiti, divipam statuam, ita Deo tunc permittente, dejicere moliti sunt (11) : quod sane nostris quoque temporibus ob peccata nostra perpetratum videmus. Cum in utrisque, tum pictu- ra scilicet tum scriptura, unum idemque argumen- tum exsistat, resque ab illis significatæ per omnia similes sint, quis sana mente preditus aut so- al auctoritatem. Recole p. 31, adii. 20. duo distincti Asterii subindicantur. Sed tamen de his prolixius dicí a nobis non est opus, quandoqui dem exstat Photii Amphilochiama questio quot fuerint Asterii, apudl Combefisium, tom. cit. p. 280. ex ms. Nicephoro Allatius ad Combefisium, qui edi- dit tom. cit. p. 277. Ibidem igitur Combefisius gra- tulatur de Nicephori opere tanquam thesauro D adhue reposito, sed tamen invento, bius, list. eccl. VII, 18, alii eversam fuisse : Maxi- mino aiunt, alii a Juliano. (b) Combefisius qui breve hinc excerptum, ex Photio sumptum, edidit, in Auct. Bibl. PP. 1. 1, p. 255, ponit : ridicule, contra textus scripti veritatem; absurde autem, contra nientein auctoris, qui Asterium, nedum ju- stum, sed dubiæ fidei existimat. 6. Asterius autcm, namque et hic dignus est qui C (8) Nempe ad demonstrationem quod attinet, non (9) Recole p. 80, cum adnot. 94. Namque et illic (10) Quindecim fere qui sequuntur versus, misit (11) Hanc Christi Domini statuam, de qua Euse-

βασιλίδος ἱερομύστης, καὶ τῆς οἰκουμένης φωστήρ Α φαεινότατος, Ἰωάννης δ' οὗτός ἐστιν ὁ μέγας· τί λέ- γων; Οτι οὐ πάντα δι' ἐπιστολῆς παρεδίδοσαν οἱ ἀπόστολοι, ἀλλὰ καὶ ἀγράφως· ὁμοίως δὲ κἀκεῖνα καὶ ταῦτά ἐστιν ἀξιόπιστα· ὥστε καὶ τὴν παράδοσιν, φησί, τῆς Ἐκκλησίας ἀξιόπιστον ηγούμεθα. Παρά δοσίς ἐστι ; μηδὲν πλέον ζήτει. Τούτοις ὅμοια καὶ ὁ θεῖος Βασίλειος τῷ ἱερῷ Ἀμφιλοχίῳ ἐπιστέλλει, ἐν ε; φησι· « Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεφυλαγμένων δογμάτων καὶ κηρυγμάτων, τὰ μὲν ἐκ τῆς ἐγγράφου «δασκαλίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων παραδόσεως διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδε- ξάμεθα· ἅπερ ἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὐσέβειαν· καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, οὔκουν ὥστις κἂν γοῦν μικρὸν θεσμῶν Ἐκκλησίας πεπεί- μαται· εἰ γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν ἐθῶν, Β ὡς μὴ μεγάλην ἔχοντα τὴν δύναμιν, παραιτεῖσθαι, λάθοιμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ καίρια ζημιοῦντες τὸ Εὐ- αγγέλιον· μᾶλλον δὲ εἰς ὄνομα ψιλόν περιστάντες τὸ κήρυγμα, καὶ ὁποῖα ταῦτα ὁ ἐντυγχάνων σαφῶς είσεται. Ωσαύτως καὶ ὁ θεῖος Επιφάνιος, ἐν οἷς περὶ τῶν προσφερομένων ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων διαλέγεται, φησίν, ὅτι ο 'Αναγκαίως ἡ Ἐκκλησία τοῦτο ἐπιτελεῖ, παράδοσιν λαβοῦσα παρὰ πατέρων τίς δὲ δυνήσεται θεσμὸν μητρὸς καταλύειν, ἢ νόμον πατρός; ὡς τὰ παρὰ τῷ Σολομῶντι εἰρημένα· Άκουε, υἱε, λόγους πατρός σου, καὶ μὴ ἀπώση θεσμούς μητρός σου· δείξας ὅτι ἐγγράφως τε καὶ ἀγράφως ἐδίδασκεν ὁ Πατήρ, τουτέστιν ὁ Θεὸς, Μονογενής, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἡ δὲ μήτηρ ἡμῶν δυναμένους καταλυθήναι ο ἡ Ἐκκλησία εἶχε θεσμοὺς ἐν ἑαυτῇ κειμένους μή θ'. Ταῦτα δὴ τῶν ἱερῶν διδασκάλων τὰ λόγια· ὧν τί ἂν εἴη σαφέστερον, ἢ πρὸς εὐσέβειαν εὐπειθέστε ρον; 'Αρ' οὖν οὐκ ἔδει τοῖς ἀποστολικοῖς καὶ Πατρι κοῖς εἶξαι προστάγμασιν; οὐκ ἔδει ταῦτα εἰ μή τι ἄλλο ἐπαισχυνθῆναι, ὡς ἐκ· πνευματικής προερχό μενα χάριτος ; οὐκ ἔδει τὴν λιθίνην αὐτῶν καταμα- λάξει καρδίαν, καὶ πᾶσαν ἀπιστίας ἀφορμὴν καὶ και κοήθειαν ψυχῆς ἀπελάσαι; Αλλ' οἴ γε ἀλαζονείᾳ καὶ ἀπειθείᾳ συζῶντες, τοὺς τοῦ δικαίου όρους παραχα- ράττουσι, καὶ τοὺς θεσμούς τῆς Ἐκκλησίας παρα- βραβεύουσι, καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν ἡτιμωμένα τὰ ἅγια. Πόθεν οὖν, φασί, καὶ ποῖος νόμος ἡμῖν εἰκόνι Χριστοῦ προσκυνεῖν ἐγκελεύεται ; "Οτι μὲν οὖν παρ ώσαντο ηρνημένοι τα Χριστιανῶν, τοιαῦτα ἐξερευ- νῶντες, ἐμφανές· διὸ οὐδὲ ἔδει τοῦ πρὸς αὐτοὺς λό. του· τῆς δὲ τῶν εὐγνωμονεστέρων καὶ εὐπειθείας ἐγγὺς ἡκόντων ὠφελείας τε καὶ οἰκοδομῆς ἕνεκεν, τααῦτα πρὸς αὐτοὺς πάλιν λέγομεν· ὅτι γε πρῶτον * Ελίδασκεν ὁ Πατήρ, τουτέστιν ὁ Θεὸς ὁ μονο- γενὴς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ; Πατήρ τουτέστιν ὁ Θεός, Πατὴρ καὶ Θεὸς, Μονογενής ANTIRRHETICUS III ADY. CONSTANTINUM COPR. 393. dam etiam sine scripto. Sed et hæc et illa parem fidem merentur. Quamobrem Ecclesiæ quoque tra- ditionem, inquit, fide dignam judicanus. Traditio est? Nihil amplius quæras (15). His similia divus quoque Basilius sacro Amphilochio scribit, ubi ait (16) : • Dogmatum in Ecclesia custoditorum ac doctrinarum, partem quidem a scripto magi- sterio habemus, partem vero ex apostolorum tra- ditione ad nos transmissa in mysterio excepimus. Quæ utraque eamdem vim in religione habent. Atque his nemo contradicet ; non, inquam, etiamsi Ecclesia leges tantum a limine salutaverit. Nam si forte ausimus non scriptas consuetudines ceu levem vim obtinentes recusare, imprudentes Evangelii omnia per epistolam tradiderunt apostoli, sed qua ipsius summam pessumdabimus; imno vero ad nudum nomen universam doctrinam redigemus. Et cujusmodi hæc sint, qui experietur, aperte cognos- cet. Similiter divus quoque Epiphanius de obla- tiene pro mortuis disserens, ait : « Necessario Ecclesia hoc facit, traditione a Patribus accepta. Quis autem poterit matris constitutum abolere, aut patris legem ? ut apudl Salomonem dicitur : Audi, fili, verba patris tui, et ne repellas mandala matris tuc 27. Ubi demonstrat scilicet, tum scripto tum sine scripto, docuisse Patrem id est Deum, et Uni- genitum et sanctum Spiritum; matrem vero no- stram Ecclesiam habere in se reconditas leges, quas violare nefas (17). › C 9. Haec sunt quidem sacrorum magistrorum Prov. 1, 8. etiam in Apol. majore circa finem in testimoniis. Basilius scripsit ad Amphilochium. est 55, cap. 8. Sed valde miror in editione Lipsiensi, ex Petariana, t. 1, p. 912, ita interpungi in Græ- cis : consequenterque La- D oracula; quibus sane quidnain aliud clarius est, atque erga religionem obsequentius ac tutins? Nonne ergo oportuit apostolorum ac Patrum mandatis mo- rem gerere? Nonne hæc decuit, si nihil aliud, certe revereri ceu de spiritali gratia manantia ? Nonne hæc oportuit adversariorum lapideum cor mollire, atque omnem incredulitatis occasionem pravumque habitum ex animis pellere? At isti superbia et con- tumacia innutriti, recti terminos convellunt, et Ecclesiæ constituta prætergrediuntur, resque sanc- tás despectui habent. Quamobrem aiunt : Quænam nos lex ad Christi imaginem adorandam adigit ? Quod itaque ren Christianam abnegant ita interro gantes, exploratum est; unde nec eis respondendum foret. Verumtamen ob illorum qui meliore mente sunt, et ad obedientiam propius accedunt, utilita- tem et ædificationem, insuper dicimus: ncmpe tine ibidem dici : Pater, hoc est unigenitus Deus, cum Spiritu sancio. Quis unquam theologus dixit Patrem unigenitum Deum? Nonne est consuetum illud in Grecis scriptis & Paler videlicet Deus, il est Deus Paler? certe est Filius, post quem Spiri- tu sancto addito, tota Trinitas ab Epiphanio, ut par est, nominatur. (15) Protulit hunc Chrysostomi locum Nicephorus (16) Nenije cap. 27, libri De Spiritu sancto, quem 47) Exstat hic locus in hæresi Arianorum, id

σχυντοι φθέγξασθαι, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν· Ἡ ἐμὴ βα Απαύγασμα, "Η Σοφία Σολομῶντος ἐξηγηθεῖσα παρὰ τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως κυροῦ Ματθαίου του Καντακουζηνού σιλεία οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν τοῦτο αὐτοῖς τὸ τερπνὸν καὶ χαρίεν, τὸ τῶν ἐπὶ γῆς βασιλεύειν αὐτὸν οὐκ ἀνέχεσθαι, ἵνα κάν τούτῳ τοῖς διδασκάλοις αὐτῶν, τοῖς ἀπὸ τοῦ Μάνεντος, ὁμογνώμονες φαίνοιντο ἀρχῇ ἑτέρᾳ τὰ τῇδε προςνέμουσι, τάχα οὐ συνιέντες οἱ ἀνόητοι, τῶν εἰρημένων καὶ οἰκονομουμένων τὴν δύναμιν· τί γὰρ αὐτῷ τὸ βραχὺ τοῦτο ῥησείδιον βού λεται; Ότι τοι, φησίν, οὐ κατὰ τοὺς γηΐνους δὴ τού τους καὶ θνητούς βασιλέας, πρόσκαιρον καὶ σμικρόν κεκτημένους τὸ κλέος, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἐμῆς διήρο τισται βασιλείας, οὓς μικρᾷ τῇ περικοσμίῳ ταύτῃ καὶ ἄνθεσι χόρτου ἴσα μαραινομένῃ συνησθέντας δόξῃ, φθορὰ τὸ λοιπὸν καὶ θάνατος διεδέξατο· ἔτι δὲ οὓς καὶ φρονήματα πλήθους, καὶ γνῶμαι διαστασιά ζουσαι, τῆς τε ἀξίας ἀφείλοντο, καὶ ἀδοξίᾳ καὶ συμφοραῖς ὡς πλείσταις καὶ χαλεπαῖς ὑπηγάγοντο οὐ γάρ τι τῶν γηίνων καὶ χαμαὶ ἐρχομένων, ἐπ' ἐμοὶ τεθεώρηται, ὅτα κατὰ τὴν ἐκείνων διαδείκνυται πρόοδον· οὐ δήμων ψηφίσματα καὶ χειροτονίαι, καὶ γνῶμαι ἀνθρώπειοι προερχόμεναι πολλάκις, καὶ δ μὴ συνήνεγκε δοκιμάζουσαι, ἀλλὰ τὰ πρὸς ἡδονὴν καὶ τὸ φιλότιμον σπεύδοντες, ἔσθ' ὅτε καὶ τὸν οὐκ ἄξιον εἰς τήνδε τὴν ἀρχὴν ἐγκαθίδρυσαν· οὐδέ τι τῶν ἐπὶ τῷ ἀξιώματι τῷ τοιούτῳ συμβόλων, ἃ δὴ φθαρτά τέ ἐστι καὶ ἐπίκηρα παρ' ἐμοὶ φέρεται, οὐχ ὁλουρ γόν τι χρῶμα καὶ περιβόλαιον, οὐ στέφανοι λιθοκόλ λητοι, καὶ σκῆπτρα καὶ θρόνων ὕψη καὶ λαμπραί περιφάνειαι· οὐκ ὀχήματα χρυσοτόρευτα, καὶ τιμαί προπόμπιοι καὶ δημόσιαι, καὶ πλῆθος ἀσπιδηφόρων καὶ δορυφόρων, καὶ εὐφημούντων κρότος, καὶ τῶν μὲν προπεμπόντων, τῶν δὲ παρεπομένων, οὐδ᾽ ὅσα τῶν γευστῶν τούτων καὶ ἀνθρωπίνων, οἷα ἐπὶ τῇ περιγείῳ ταύτῃ ἐξουσίᾳ εἰώθει γίνεσθαι· οὐκ ἔστιν οὖν ἐντεῦθεν ἡ ἐμὴ βασιλεία· εὐτελῆς τὸ φαινόμενον, ταπεινὸς τὸ βλεπόμενον, εὐαρίθμητον πλῆθος μαύτε τῶν ἐπάγομαι, καὶ ταῦτα πενήτων καὶ ἁλιέων τὸ ἀδοξότατον· ὑπερτελὴς δὲ καὶ πάντων ὑπερανεστη Τοῖς αὐτοῖς δὲ ἡ θεολογία ὀνόμασι καὶ τὸν ὑπερούσιον ἡμῶν ἀνυμνεῖ Σωτῆρα, απαύγασμα τοῦτον εἶναι τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, καὶ εἰκόνα τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος φάσκουσα ἐκ τούτων εὐθὺς τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ συνεισάγουσα, ὥσπερ δὴ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι· μία δὲ οὖσα πάντα δύναται, παντὸς Ἰουδαίου στόμα εμφράττει, καὶ τοῦ πως ἄλλως ἐπιχειρεῖν θορυβοῦντος· ὥσπερ γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ εἰς ὢν πάντα δύναται, οὕτω δὴ καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐν ὂν καὶ μονώτατον, πάντα δύναται· καὶ μία οὖσα καὶ μόνη ή τούτου σοφία, ὁ προάναρχος Υἱός Λόγος, πάντα δύναται, ὡς ἐν μιᾷ οὐσίᾳ, καὶ κατὰ μίαν τὴν αὐτὴν δύναμιν καὶ ἐνέρ γειαν σχυντοι φθέγξασθαι, ὡς αὐτὸς εἴρηκεν· Ἡ ἐμὴ βα Απαύγασμα, "Η Σοφία Σολομῶντος ἐξηγηθεῖσα παρὰ τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως κυροῦ Ματθαίου του Καντακουζηνού σιλεία οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν τοῦτο αὐτοῖς τὸ τερπνὸν καὶ χαρίεν, τὸ τῶν ἐπὶ γῆς βασιλεύειν αὐτὸν οὐκ ἀνέχεσθαι, ἵνα κάν τούτῳ τοῖς διδασκάλοις αὐτῶν, τοῖς ἀπὸ τοῦ Μάνεντος, ὁμογνώμονες φαίνοιντο ἀρχῇ ἑτέρᾳ τὰ τῇδε προςνέμουσι, τάχα οὐ συνιέντες οἱ ἀνόητοι, τῶν εἰρημένων καὶ οἰκονομουμένων τὴν δύναμιν· τί γὰρ αὐτῷ τὸ βραχὺ τοῦτο ῥησείδιον βού λεται; Ότι τοι, φησίν, οὐ κατὰ τοὺς γηΐνους δὴ τού τους καὶ θνητούς βασιλέας, πρόσκαιρον καὶ σμικρόν κεκτημένους τὸ κλέος, οὕτω καὶ τὰ τῆς ἐμῆς διήρο τισται βασιλείας, οὓς μικρᾷ τῇ περικοσμίῳ ταύτῃ καὶ ἄνθεσι χόρτου ἴσα μαραινομένῃ συνησθέντας δόξῃ, φθορὰ τὸ λοιπὸν καὶ θάνατος διεδέξατο· ἔτι δὲ οὓς καὶ φρονήματα πλήθους, καὶ γνῶμαι διαστασιά ζουσαι, τῆς τε ἀξίας ἀφείλοντο, καὶ ἀδοξίᾳ καὶ συμφοραῖς ὡς πλείσταις καὶ χαλεπαῖς ὑπηγάγοντο οὐ γάρ τι τῶν γηίνων καὶ χαμαὶ ἐρχομένων, ἐπ' ἐμοὶ τεθεώρηται, ὅτα κατὰ τὴν ἐκείνων διαδείκνυται πρόοδον· οὐ δήμων ψηφίσματα καὶ χειροτονίαι, καὶ γνῶμαι ἀνθρώπειοι προερχόμεναι πολλάκις, καὶ δ μὴ συνήνεγκε δοκιμάζουσαι, ἀλλὰ τὰ πρὸς ἡδονὴν καὶ τὸ φιλότιμον σπεύδοντες, ἔσθ' ὅτε καὶ τὸν οὐκ ἄξιον εἰς τήνδε τὴν ἀρχὴν ἐγκαθίδρυσαν· οὐδέ τι τῶν ἐπὶ τῷ ἀξιώματι τῷ τοιούτῳ συμβόλων, ἃ δὴ φθαρτά τέ ἐστι καὶ ἐπίκηρα παρ' ἐμοὶ φέρεται, οὐχ ὁλουρ γόν τι χρῶμα καὶ περιβόλαιον, οὐ στέφανοι λιθοκόλ λητοι, καὶ σκῆπτρα καὶ θρόνων ὕψη καὶ λαμπραί περιφάνειαι· οὐκ ὀχήματα χρυσοτόρευτα, καὶ τιμαί προπόμπιοι καὶ δημόσιαι, καὶ πλῆθος ἀσπιδηφόρων καὶ δορυφόρων, καὶ εὐφημούντων κρότος, καὶ τῶν μὲν προπεμπόντων, τῶν δὲ παρεπομένων, οὐδ᾽ ὅσα τῶν γευστῶν τούτων καὶ ἀνθρωπίνων, οἷα ἐπὶ τῇ περιγείῳ ταύτῃ ἐξουσίᾳ εἰώθει γίνεσθαι· οὐκ ἔστιν οὖν ἐντεῦθεν ἡ ἐμὴ βασιλεία· εὐτελῆς τὸ φαινόμενον, ταπεινὸς τὸ βλεπόμενον, εὐαρίθμητον πλῆθος μαύτε τῶν ἐπάγομαι, καὶ ταῦτα πενήτων καὶ ἁλιέων τὸ ἀδοξότατον· ὑπερτελὴς δὲ καὶ πάντων ὑπερανεστη Τοῖς αὐτοῖς δὲ ἡ θεολογία ὀνόμασι καὶ τὸν ὑπερούσιον ἡμῶν ἀνυμνεῖ Σωτῆρα, απαύγασμα τοῦτον εἶναι τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, καὶ εἰκόνα τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος φάσκουσα ἐκ τούτων εὐθὺς τὸ ὁμοούσιον αὐτῷ συνεισάγουσα, ὥσπερ δὴ καὶ τῷ παναγίῳ Πνεύματι· μία δὲ οὖσα πάντα δύναται, παντὸς Ἰουδαίου στόμα εμφράττει, καὶ τοῦ πως ἄλλως ἐπιχειρεῖν θορυβοῦντος· ὥσπερ γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ εἰς ὢν πάντα δύναται, οὕτω δὴ καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐν ὂν καὶ μονώτατον, πάντα δύναται· καὶ μία οὖσα καὶ μόνη ή τούτου σοφία, ὁ προάναρχος Υἱός Λόγος, πάντα δύναται, ὡς ἐν μιᾷ οὐσίᾳ, καὶ κατὰ μίαν τὴν αὐτὴν δύναμιν καὶ ἐνέρ γειαν rii atque impudentes, dicero ipsum allirnasse: Re gnum meum non est hic”. Hoc illis jucundum est et gratum, nempe ut ipsum dominari in terris non patiantur, ut in hoc etiam cum magistris suis, Ma nete prognatis, conspirent. Principio alii res ter renas attribuunt, non intelligentes, ut puto, pro sua inscitia dicti ejus ac œconomiæ vim. Quid enim si gnificat breve hoc Christi elatum? Nempe quod, inquit, non instar horum terrenorum mortalium que regum, temporaneam brevemque gloriam te mentima, meum quoque regnum ita se habet. Ete nim illos, exigua hac mundana, atque ut feni flo res marcescente, gloria fruitos, corruptio deinde et mors corripit: vel etiam plebis tumnullus et conju rationes, dignitate spoliant, et ignominia pluri misque ac diris calamitatibus irretiunt. Verumla men terrenum nihil et humi repens in me cernitur, secus ac in illorum vitæ cursu usuvenit; non po pulorum suffragia et electiones, humanæque sen tentia haud sine præjudicio spe erumpentes, nihil utile decernentes, voluptati suæ aut ambitioni ser vientes, el quandoque indignum in principatu col locantes. Nulla dignitatis hujusmodi insignia, quæ caduca et temporanea sunt, me exornant, non pur purei coloris indumentum, uon corona gemmata, et * sceptrum, et throni sublimitas, et splendidi appa ralus; mon currus auro illiti, et publicæ slipantium pompæ, et clypeatorum atque hastatorum globi, et acclamantium plausus, aliis quidem præviis, aliis sequentibus; non denique quidquid caducum et humanum, qualia in hac terrestri potentia fieri so lent. Non est hic ergo regnum meum. Vile quidem est quod apparet, exile quod cernitur, exiguum discipulorum numerum habeo, et quidem paupertate et arte piscatoria prorsus inglorium: sed perfectis simum et omnia excedens, quod mente cogitatur regis universalis atque omnium Dei Filius sum, verissimum ejus germen et splendor: eamdem * Joan. xvii, 36. cujus saltem occasione voca buli, non inutile vel injucundum ut puto erit, hic attexere theologicum quemdam locum cum aucto ris operisque notitia. Matthæi Cantacuzeni, qui im perialem quoque dignitatem brevi tempore Con stantinopoli tenuit, commentarium in Salomonis Sapientiam incerta propemodum fama memorat Cavaæus, ejusque codicem in Athone monte (ubi postremo monachatum professus est Cantacuzenus) exstitisse tradit, indice Possevino. Atqui ne tami Jonge hanc notitiam petamus, adest codex Vaticanus bonus et integerrimus foliorum 445, non parvi moduli, in quo is commentarius sub hoc titulo continetur Salomonis Sapientia a religiosissi mo imperatore domino Matthao Cantacuzeno explu nata. Prolecto laud foret incongruum, si Roma, in qua urbe ejusdem Matthæi commentarium in Salo monis Canticum Riccardus Græce et Latine anno vulgavit, nunc ejusdem altera hæc lucubra Lio ducta prorsus, gravis, moralis ac theologica, in lucem emitteretur. Interim tamen gatis erit vonnullas ejus particulas in his nostris scholiis iden tidem recitare. Atque in primis ex codicis folio 44, ubi diu locutus auctor de Spiritus sancti attributis, deinde ad Christum his verbis progreditur lisdem theologia nominibus nostrum quoque excelsum celebrat Servatorem, quem dicit esse splen dorem gloriæ Patris, et figuram substantiæ ejus, et imaginem bonitatis ipsius. Atque hinc recte con cludit consubstantialem eumdem esse, æque ac Spi rilus sanctus est. Cum hac una (substantia) sit, omnia potest, et Judæorum vel alterius cujuslibet turbare conantis, os oppilat. Nam sicut Deus l'ater rii atque impudentes, dicero ipsum allirnasse: Re gnum meum non est hic”. Hoc illis jucundum est et gratum, nempe ut ipsum dominari in terris non patiantur, ut in hoc etiam cum magistris suis, Ma nete prognatis, conspirent. Principio alii res ter renas attribuunt, non intelligentes, ut puto, pro sua inscitia dicti ejus ac œconomiæ vim. Quid enim si gnificat breve hoc Christi elatum? Nempe quod, inquit, non instar horum terrenorum mortalium que regum, temporaneam brevemque gloriam te mentima, meum quoque regnum ita se habet. Ete nim illos, exigua hac mundana, atque ut feni flo res marcescente, gloria fruitos, corruptio deinde et mors corripit: vel etiam plebis tumnullus et conju rationes, dignitate spoliant, et ignominia pluri misque ac diris calamitatibus irretiunt. Verumla men terrenum nihil et humi repens in me cernitur, secus ac in illorum vitæ cursu usuvenit; non po pulorum suffragia et electiones, humanæque sen tentia haud sine præjudicio spe erumpentes, nihil utile decernentes, voluptati suæ aut ambitioni ser vientes, el quandoque indignum in principatu col locantes. Nulla dignitatis hujusmodi insignia, quæ caduca et temporanea sunt, me exornant, non pur purei coloris indumentum, uon corona gemmata, et * sceptrum, et throni sublimitas, et splendidi appa ralus; mon currus auro illiti, et publicæ slipantium pompæ, et clypeatorum atque hastatorum globi, et acclamantium plausus, aliis quidem præviis, aliis sequentibus; non denique quidquid caducum et humanum, qualia in hac terrestri potentia fieri so lent. Non est hic ergo regnum meum. Vile quidem est quod apparet, exile quod cernitur, exiguum discipulorum numerum habeo, et quidem paupertate et arte piscatoria prorsus inglorium: sed perfectis simum et omnia excedens, quod mente cogitatur regis universalis atque omnium Dei Filius sum, verissimum ejus germen et splendor: eamdem * Joan. xvii, 36. cujus saltem occasione voca buli, non inutile vel injucundum ut puto erit, hic attexere theologicum quemdam locum cum aucto ris operisque notitia. Matthæi Cantacuzeni, qui im perialem quoque dignitatem brevi tempore Con stantinopoli tenuit, commentarium in Salomonis Sapientiam incerta propemodum fama memorat Cavaæus, ejusque codicem in Athone monte (ubi postremo monachatum professus est Cantacuzenus) exstitisse tradit, indice Possevino. Atqui ne tami Jonge hanc notitiam petamus, adest codex Vaticanus bonus et integerrimus foliorum 445, non parvi moduli, in quo is commentarius sub hoc titulo continetur Salomonis Sapientia a religiosissi mo imperatore domino Matthao Cantacuzeno explu nata. Prolecto laud foret incongruum, si Roma, in qua urbe ejusdem Matthæi commentarium in Salo monis Canticum Riccardus Græce et Latine anno vulgavit, nunc ejusdem altera hæc lucubra Lio ducta prorsus, gravis, moralis ac theologica, in lucem emitteretur. Interim tamen gatis erit vonnullas ejus particulas in his nostris scholiis iden tidem recitare. Atque in primis ex codicis folio 44, ubi diu locutus auctor de Spiritus sancti attributis, deinde ad Christum his verbis progreditur lisdem theologia nominibus nostrum quoque excelsum celebrat Servatorem, quem dicit esse splen dorem gloriæ Patris, et figuram substantiæ ejus, et imaginem bonitatis ipsius. Atque hinc recte con cludit consubstantialem eumdem esse, æque ac Spi rilus sanctus est. Cum hac una (substantia) sit, omnia potest, et Judæorum vel alterius cujuslibet turbare conantis, os oppilat. Nam sicut Deus l'ater

ιζ. Ταῦτα καὶ παρὰ τοῖς ἔξωθεν εὕροι τις ἂν, Α ὡς ἡ κατὰ Πολέμωνα ἱστορία διασημαίνει, ἧς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ἔπεσι καὶ ὁ μέγας ἐμνήσθη Γρηγόριος. Ἐξ ἀκολάστου γὰρ εἰς τὸ σωφρονεῖν μεταθέμενος, τοσοῦτον ἐδείχθη τῶν παθῶν ἐπικρατέστερος, ὡς δὴ καὶ θαύματα περὶ αὐτὸν ᾄδεσθαι· ὧν ἔν τι ὅ ἐπὶ τῇ ἑταίρα τελούμενον λέγεται. Τί οὖν φησιν; Οὐδὲ εἰκὼν, ἀλλὰ Πολέμων ἐν εἰκόνι ὑπερκύπτων έσω- φρίνισε τὴν ἀκόλαστον· ἀλλὰ καὶ σεβασμία, » φη- σίν. Ακους, οὐρανὲ,· καὶ ἐνωτίζου, γῆ, πάντες ἄγγελοι, καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ Θεὸν καὶ τὰ Θεοῦ ἐνθέως καὶ εὐσεβῶς τιμῶντες ἀεὶ καὶ δοξάζοντες, ἔκοτητε καὶ θαυμάσατε μέγα τι καὶ ἐξαίσιον, ἐπὶ τῇ τῶν ἀνόμων ἀναισχυντίᾳ καὶ ἀθεΐα. Τοῦ Πολέ μωνας ἡ εἰκὼν σεβασμία, καὶ ταῦτα παρὰ τῶν καθ' ἡμᾶς θεολόγων ἡμῖν ὑποδεδειγμένη, ἡ δὲ τοῦ Χρι- στοῦ εἰκὼν τί ; πάσης ἀτιμίας καὶ ὕβρεως ἔμπλεως. Αν τί δυσσεβέστερον ἢ ἀνοσιώτερον; Ἀλλὰ, φασίν, Ελληνος καὶ παρ' Ἕλλησι. Καὶ πῶς οὐ λίαν ἄτοπον, εἰ μὴ καὶ ἡ Χριστοῦ, παρὰ Χριστιανοῖς, εἴπερ Χριστιανοί; Έπειτα πάλιν ἡνίκα προταθείη αὐτοῖς παρὰ τῶν ὀρθοδοξούντων εἰς συνηγορίαν τῆς ἀληθείας λόγος, ὑπ' ἀναιδείας οἱ δείλαιοι στρεβλοῦσι κατὰ τὸ δοκοῦν τάς τε τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, τάς τε τῶν μυστ αγωγῶν τῆς Ἐκκλησίας φήσεις, οἰόμενοι τὴν ἑαυτῶν κακοδοξίαν ἐξ ἀθλίων καὶ ψευδῶν σκεμμάτων ἐπι- κουμεῖσθαι. Τούτων γὰρ τὰ μὲν ἀκρωτηριάζουσι, τὰ δὲ περιξέουσι καὶ ὑποτέμνονται, καθάπερ οι τοὺς νόθους τῶν στίχων οβελίζοντες, ἢ τὰ περιττά τῶν λίθων καὶ ξύλων οἱ τέκτονες. Β τη'. Τίνα οὖν ἐστι τα προτεινόμενα ; "Οτι ἡ γνῶσις τοῦ ἀρχετύπου διὰ τῆς εἰκόνος ἡμῖν ἐγγίνεται. Ἔτι μὴν καὶ ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἱι6αίνει· ὁποῖόν τι τῷ μεγάλῳ Βασιλείῳ καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ, καὶ πᾶσι τοῖς ἐῤῥωμένοις τὴν φρένα συνωμολόγηται· καὶ οὐδείς πω τῶν σωφρονούντων, θρασέως ἄγαν καὶ ἀμαθῶς πρὸς τὴν οὕτω λαμπράν ἀλήθειαν ἀντωπῆσαι ἀπηναισχύντησεν, ἕως ἂν τὸ ἄξεων τοῦτο καὶ μιαρόν δόγμα καθάπερ τι λοιμικόν στημα, ταῖς ἀνθρωπείαις ψυχαῖς κατὰ τὴν Ἐκκλη σίαν τοῦ Θεοῦ εἰσεφθάρη. Ἔχει δὲ τὰ τοῦ Πατρὸς ἐν οἷς πρὸς Ἀμφιλόχιον τὸν τοῦ Ἰκονίου ἐπίσκοπον γράφει, ἐπὶ λέξεως ὧδε· « Θεὸν ἐκ Θεοῦ προσκυνοῦν- τῆς, τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων ὁμολογοῦμεν, καὶ μένομεν ἐπὶ τῆς μοναρχίας, εἰς πλῆθος ἀπεσχισμένον τὴν θεολογίαν μὴ σκεδαννύντες· διὰ τὸ μίαν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ Θεῷ μονογενε! τὴν οἱονεὶ μορφήν θεωρεῖν, τῷ ἀπαραλλάκτῳ τῆς θεότητος ἐνιζομένην· Τις γὰρ ἐν Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν Υἱῷ· ἐπειδὴ καὶ οὗτος τοιοῦτος οἷος ἐκεῖνος, κἀκεῖνος ὅπερ οὗτος· καὶ ἐν τούτῳ τὸ ἕν. Ὥστε κατὰ μὲν τὴν ἰδιότητα τῶν προσώπων, εἷς καὶ εἷς· κατὰ δὲ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως, ἐν οἱ ἀμφότεροι. Πῶς οὖν εἴπερ εἷς καὶ σα· καὶ γὰρ ἦν σεβασμία. ANTIRRHETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR. C D Polemonis exemplo in syn. Nicena citato, et a Francofordiensibus improbato, loquitur Adrianus ! papa in celebri ad Carolum Magnum epistola, perire possumus, ut Polemonis historia comprobat, cujus in suis carminibus magnus meminit Grego- rius (23). Namque ex intemperante ad modestiam translatus, adeo cupiditatum victor evasit, ut nira etiam de eo canantur; quorum unum illud est, quod ei cum meretrice accidisse dicitur. Quid ergo ait adversarius? Non imago, inquit, sed Polemon ex sua imagine spectans, modestiam impudica fe- minæ imperavit ; et quidem venerabilis illa erat, addlit (24). Auli, coelum ; aures præbe, terra; angeli omnes et vos homines quotquot Deum et res divinas egregie pieque colitis semper et honoratis, obstu- pescite et adiniramini portentum magnum in horum impiorum impudentia atque irreligiositate. Pole- tonis imago venerabilis est, et quidem de theolo- gorum nostrorum sententia; Christi autem imago, quid? dedecore omni contumeliaque redundat. Quo quid irreligiosius aut scelestius dici potest? Sed ebuici, aiunt, honinis et apud ethnicos. Quidni vero sit absurdissimum, si Christi quoque imago apud Christianos æque non fuerit venerabilis ? Deinde adhuc cum illis opponitur ab orthodoxis contextus aliquis veritatis patronus, impudenter hi miseri ad suam sententiam vi detorquent tum inspiratæ Scripturæ, tum magistrorum Ecclesiæ verba, existimantes pravam suam opinionem infeli cibus mendacibusque commentis tueri. Ergo illos contextus partim mutilant, partim eradunt et suc- cidunt; sicut illi qui sparios versus obelo confi- gunt, aut sicut superfluitates lapidum vel lignorum medificatores fabri abradunt. 18. Quænam ergo a nobis argumenta oppo- nuntur? nempe quod archetypi notitia per imagi- mem in nobis gignitur. Insuper quod imaginis hono: ad prototypum transit; quemadmodum magno Ba- silio et ipsi veritati videtur, et omnes qui sana mente sunt confitentur: nemoque sobrius adversus tam splendidam veritatem tam audacter et inscite oculos attollere ausus erat, donec impium hoc et abominabile dogma, ceu pestis quædam humanas animas per Ecclesiam Dei corripuit. Patris autem testimonium in iis quæ ad Amphilochium Iconíi episcopum scribit, ita ad verbum se habet (25): • Deum ex Deo adorantes, proprietatem persona- rum confitemur, simulqne in uno principatu mane · mus, dum in multitudinem scissam hand disperdi- mus theologiam; quia unam in Deo Patre et Deo Unigenito veluti formam spectamus, paritate divini- talis unitam. Nam Filius in Patre est, et Pater in Filio; quandoquidem et hic talis est, qualis ille. Atque ita onum sunt. Quamobrem singularitate personarum sunt unus et mus; communione au- tem naturæ, unum sunt ambo. Quomodo ergo unus et unus, non sunt duo dii? quia rex dicitur etiam quam vider (25) Carm. X, seu De virtute, v. 795 seqq. De hoc 17. Idem extra nostram quoque religionem coal- (34) Sic nempe ait Gregorius v. 805 : Ταύτην ἰδοῦ (23) Lib. De Spiritu sancto, cap. 18.

Α λαμβάνει. Κατὰ μὲν γὰρ τὴν πρώτην ἐπιβολὴν, εἰς φυσικὴν καὶ τεχνητὴν διαιρεῖσθαι· κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν, ἤτοι ὑποδιαίρεσιν, τὴν τεχνητὴν εἰκόνα μορφῆς εἶναι, φησί, καὶ σχήματος, ἢ εἴδους καὶ χρώ ματος. Λεγέτωσαν οὖν ἡμῖν τίς ὁ ἀναγκάζων τρό πος, τὸ μὲν ἕτερον τούτων δέχεσθαι, ὅ ἐπὶ τῶν φυσικών είληπται, καὶ τήν τε οἰκειότητα καὶ σχέσιν ἀκριβῶς διασώζεσθαι ὑπολαμβάνειν, τὸ δ' αὖ ἕτερον μέρος ὃ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν εἴρηται, ἀποπέμπεσθαι ; τί ; μὴ καὶ ταῦτα τὴν σχέσιν καὶ οἰκειότητα κατὰ τὸν ἴδιον λόγον ἀπαράτρωτον κεκτήσεται; καίπερ ὁ τῆς εἰκόνος λόγος, ὡς εἰκόνος ἁπλῶς ἐπ' ἀμφοῖν ἴσως καὶ ομοτίμως παραλαμβάνεται παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσι, εἰ καὶ περὶ διάφορα τα σημαινόμενα καταγίνεται. ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν φυσικῶν εἰλικρινῶς τὸ ἐοικὸς καὶ Β απαράλλακτον ἔχει· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν. κατὰ τὸ εἶδος καὶ τὴν μορφήν· εἰ καὶ τῇ φύσει τὸ διάφορον ἐν ἑαυταῖς ἐνδείκνυνται· ὅθεν καὶ τῇ προσηγορία μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ, όμωνύμως κεκοινωνήκασιν. Αλλ' ἐπειδὴ τοῦτο πρὸς τὴν ἐνσωμάτω σιν τοῦ Λόγου οἰκείως λαμβάνεται, κατασιγάζεις καὶ ἀνατρέπειν πειρῶνται οι άφρονες, Ενθα μὲν γὰρ κατὰ τὸ προφανές οὐδὲν αὐτοῖς ἐστι τὸ προσιστάμενον, ὥσπερ ἐπ' αὐτοῖς τυγχάνοντος και ἐπ' ἐξουσίας κειμένου, ἕπεσθαι προσποιούνται τῷ διδασκάλω· ἔνθα δὲ τῷ ἀντιπίπτοντι περιτύχοιεν, ἀεὶ διακρούονται. Ἀλλ᾿ ὥρα ἡμῖν ἐπὶ τὴν τοῦ ῥητοῦ χωρείν ήδη ἐπίσκεψιν. Θεολογοῦντι δ᾽ οὖν τῷ διδασκάλῳ, καὶ τὸν Υϊόν συμφυᾶ τῷ Πατρὶ καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰδότε, ιδιότητι δὲ μόνῃ τῇ κατὰ τὴν ὑπόστασιν, εἴτουν πρόσωπον, διακρίνεσθαι δογματίζοντι, ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ τῶν τηνικάδε θεομαχούντων αἱρετικῶν κατὰ τῆς τοῦ Μονογενοῦς δόξης ἐπεφύοντο, ἐδέησε ταῦτα διὰ παραδείγματος παραστῆσαί τε καὶ δηλῶσαι· καὶ γὰρ ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς τεκμαιρόμεθα, δ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἰδεῖν ἔστιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐπὶ τῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας. Εἰρηκώς γάρ, Πῶς εἴπερ εἷς καὶ εἷς ὁ Πατήρ καὶ Θεὸς, καὶ ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς, οὐχὶ δύο θεοί; οἱονεὶ ἐν διαλόγῳ τὸν λόγον ποιούμενος, "Οτι τοι, φησί, βασιλεὺς λέγεται καὶ ἡ τοῦ βασιλέως εἰκών· καὶ οὐ δύο βασιλεῖς· οὔτε γὰρ τὸ κράτος σχίζεται, οὔτε ἡ δόξα μερίζεται. Εἶτα ὡσεί τινος διαπορούν τος, πόθεν ταῦτα οὕτως ἔχειν δῆλον, ὥσπερ κατασκευάζων τὸν τοῦ παραδείγματος λόγον, διὰ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν προερχόμενος καὶ ἅπασι συνομο λογουμένων, ἐπάγει· Διότι ἡ τῆς εἰκόνος τιμή ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. Τοῦτο γὰρ ἐπὶ πάσης εἰκόνος ὡμολόγηται, καὶ πᾶσι λογικοῖς οὐκ ἐκ διδα σκαλίας μόνον, ἤδη δὲ καὶ φυσικῶς, ἡ τούτου γνώ σις ἐμπέφυκεν· οὕτως ἀπαρτίσας τὰ τοῦ παραδεί γματος, μετάγει λοιπὸν τὸν λόγον ἐφ' ὅ παρήκται καί φησιν· Ο οὖν ἐνταῦθα μιμητικῶς ἡ εἰκὼν, ἐνταῦθα τοῦ, ἢ δῆλον ὡς ἐν τῇ ἐκ τέχνης τὴν μίμη σιν ἐνδεικνυμένῃ εἰκόνι; τοῦτο ἐκεῖ φυσικῶς ὁ Υἱός. Επειτα τῶν τεχνητῶν εἰκόνων τὴν πρὸς τὰ ἀρχέτυπα διαφορὰν καὶ οἰκείωσιν εἰδὼ; ὁ Πατήρ, πάλιν παρα δείγματι ἀναλόγως ἔχοντι πρὸς τὴν φυσικὴν εἰκόνα Α λαμβάνει. Κατὰ μὲν γὰρ τὴν πρώτην ἐπιβολὴν, εἰς φυσικὴν καὶ τεχνητὴν διαιρεῖσθαι· κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν, ἤτοι ὑποδιαίρεσιν, τὴν τεχνητὴν εἰκόνα μορφῆς εἶναι, φησί, καὶ σχήματος, ἢ εἴδους καὶ χρώ ματος. Λεγέτωσαν οὖν ἡμῖν τίς ὁ ἀναγκάζων τρό πος, τὸ μὲν ἕτερον τούτων δέχεσθαι, ὅ ἐπὶ τῶν φυσικών είληπται, καὶ τήν τε οἰκειότητα καὶ σχέσιν ἀκριβῶς διασώζεσθαι ὑπολαμβάνειν, τὸ δ' αὖ ἕτερον μέρος ὃ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν εἴρηται, ἀποπέμπεσθαι ; τί ; μὴ καὶ ταῦτα τὴν σχέσιν καὶ οἰκειότητα κατὰ τὸν ἴδιον λόγον ἀπαράτρωτον κεκτήσεται; καίπερ ὁ τῆς εἰκόνος λόγος, ὡς εἰκόνος ἁπλῶς ἐπ' ἀμφοῖν ἴσως καὶ ομοτίμως παραλαμβάνεται παρὰ τοῖς νοῦν ἔχουσι, εἰ καὶ περὶ διάφορα τα σημαινόμενα καταγίνεται. ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν φυσικῶν εἰλικρινῶς τὸ ἐοικὸς καὶ Β απαράλλακτον ἔχει· οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν. κατὰ τὸ εἶδος καὶ τὴν μορφήν· εἰ καὶ τῇ φύσει τὸ διάφορον ἐν ἑαυταῖς ἐνδείκνυνται· ὅθεν καὶ τῇ προσηγορία μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ, όμωνύμως κεκοινω- νήκασιν. Αλλ' ἐπειδὴ τοῦτο πρὸς τὴν ἐνσωμάτω σιν τοῦ Λόγου οἰκείως λαμβάνεται, κατασιγάζεις καὶ ἀνατρέπειν πειρῶνται οι άφρονες, Ενθα μὲν γὰρ κατὰ τὸ προφανές οὐδὲν αὐτοῖς ἐστι τὸ προσιστάμενον, ὥσπερ ἐπ' αὐτοῖς τυγχάνοντος και ἐπ' ἐξουσίας κειμένου, ἕπεσθαι προσποιούνται τῷ διδασκάλω· ἔνθα δὲ τῷ ἀντιπίπτοντι περιτύχοιεν, ἀεὶ διακρούονται. Ἀλλ᾿ ὥρα ἡμῖν ἐπὶ τὴν τοῦ ῥητοῦ χωρείν ήδη ἐπίσκεψιν. Θεολογοῦντι δ᾽ οὖν τῷ διδασκάλῳ, καὶ τὸν Υϊόν συμφυᾶ τῷ Πατρὶ καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰδότε, ιδιότητι δὲ μόνῃ τῇ κατὰ τὴν ὑπόστασιν, εἴτουν πρόσωπον, διακρίνεσθαι δογματίζοντι, ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ τῶν τηνικάδε θεομαχούντων αἱρετικῶν κατὰ τῆς τοῦ Μονογενοῦς δόξης ἐπεφύοντο, ἐδέησε ταῦτα διὰ παραδείγματος παραστῆσαί τε καὶ δηλῶσαι· καὶ γὰρ ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς τεκμαιρόμεθα, δ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἰδεῖν ἔστιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐπὶ τῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλη- σίας. Εἰρηκώς γάρ, Πῶς εἴπερ εἷς καὶ εἷς ὁ Πατήρ καὶ Θεὸς, καὶ ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς, οὐχὶ δύο θεοί; οἱονεὶ ἐν διαλόγῳ τὸν λόγον ποιούμενος, "Οτι τοι, φησί, βασιλεὺς λέγεται καὶ ἡ τοῦ βασιλέως εἰκών· καὶ οὐ δύο βασιλεῖς· οὔτε γὰρ τὸ κράτος σχίζεται, οὔτε ἡ δόξα μερίζεται. Εἶτα ὡσεί τινος διαπορούν τος, πόθεν ταῦτα οὕτως ἔχειν δῆλον, ὥσπερ κατα- σκευάζων τὸν τοῦ παραδείγματος λόγον, διὰ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν προερχόμενος καὶ ἅπασι συνομο λογουμένων, ἐπάγει· Διότι ἡ τῆς εἰκόνος τιμή ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. Τοῦτο γὰρ ἐπὶ πάσης εἰκόνος ὡμολόγηται, καὶ πᾶσι λογικοῖς οὐκ ἐκ διδα σκαλίας μόνον, ἤδη δὲ καὶ φυσικῶς, ἡ τούτου γνώ σις ἐμπέφυκεν· οὕτως ἀπαρτίσας τὰ τοῦ παραδεί γματος, μετάγει λοιπὸν τὸν λόγον ἐφ' ὅ παρήκται καί φησιν· Ο οὖν ἐνταῦθα μιμητικῶς ἡ εἰκὼν, ἐνταῦθα τοῦ, ἢ δῆλον ὡς ἐν τῇ ἐκ τέχνης τὴν μίμη σιν ἐνδεικνυμένῃ εἰκόνι; τοῦτο ἐκεῖ φυσικῶς ὁ Υἱός. Επειτα τῶν τεχνητῶν εἰκόνων τὴν πρὸς τὰ ἀρχέτυπα διαφορὰν καὶ οἰκείωσιν εἰδὼ; ὁ Πατήρ, πάλιν παρα δείγματι ἀναλόγως ἔχοντι πρὸς τὴν φυσικὴν εἰκόνα juxta quidem priorem enuntiationem in naturalem et artificialem dividi : juxta autem alteram ciun- tiationen sive subdivisionem, imaginem artificialen forma esse, inquit, et habitus, et speciei, atque coloris. Dicant ergo nobis, quæ ratio cogat, ut alte- rum quidem significatum admittamns, quatenus na- turaliter consideratur, et necessitudinem ac rela- tionem accurate servare putemus; reliquam vero partem, que artificialem sensum spectat, repudie- mus? Quid? Nonne et hæc relationem ac necessi- tudinem, pro sua ratione, incolumem retinebunt ? Siquidem imaginis ratio, ceu imaginis simpliciter, miroque sensu pariter eodemque gradu a cordatis intelligitur, etiamsi ad varios potest sensus adhi- beri. Namque ut in rebus naturalibus pure signifi- cal simile et nihil differens; sic etiam in rebus artificialibus, secundum speciem ac formam; etiamsi ad naturam quod attinet, differentiam in ipsis denotat : quo fit ut unam eamdemque appel- iationem participent, sen sint homonyma. Sed quia hoc vocabulum de Verbi corporatione proprie su- mitur, dissimulare id et subvertere nituntur insani. Quandiu enim id eis manifeste non adversatur, tanquam pro ipsis staret, et potentialiter id voca- bulum posuisset, sectari magistrum simulant. Ve- rum ubi repugnantem senserint, semper recusant. Here Sed tempus est, ut ad ejns dicti considerationem accelanus. Doctori igitur de Dei natura tractanti, scientique Filium connaturalem esse Patri atque ejusdem substantiæ, et hypostaseos, id est personæ proprietate tantummodo differentem definienti, quia multi tunc quoque Dei hostes hæretici adver- sus Unigeniti majestatem exorti erant, ipsi, in- quam, opus fuit argumentum suum exemplo expo- ac demonstrare. Solemus enim ex nostris rebus superiores res conjectare; il quod apud inspi- ratam quoque Scripturam videre est, neque secius apud Ecclesiæ item doctores. Nam cum dixisset : Quomodo, si unus et unus sunt, Pater Deus, et Filius Deus, quomodo, inquam, non sunt duo dii? quasi ad dialogi norem verba conformaus ; qui, inquit, rex dicitur etiam regis imago; neque tamen reges duo suut; nam neque potentia scinditur, ne que majestas in partes diducitur. Deinde quasi p aliquis ambigeret, quomodo hæc ita se habere con- staret, tanquam confirmans exempli illius argu- mentum, communibus notionibus, quæ apud omnes in confesso sunt, utens, ait : Quia imaginis honor al prototypum transit. Namque id de imagine nemo non confitetur ; cunctisque ratione præditis non ex doctrina tantummodo, verum etiam a natura hujus rei notio impressa est. Sic absoluto exempli argu- mento, revoc ut deinde sermonem unde discesserat, aitque : Quod itaque hic assimilanter imago (hic vero ubi, nisi videlicet in imagine que artificia- liter imitationem præ se fert?), id illic naturaliter ecit Filius. Deinde probe sciens sanctus Pater arti- Gcialium imaginum ab archetypis differentiam, si- juxta quidem priorem enuntiationem in naturalem et artificialem dividi : juxta autem alteram ciun- tiationen sive subdivisionem, imaginem artificialen forma esse, inquit, et habitus, et speciei, atque coloris. Dicant ergo nobis, quæ ratio cogat, ut alte- rum quidem significatum admittamns, quatenus na- turaliter consideratur, et necessitudinem ac rela- tionem accurate servare putemus; reliquam vero partem, que artificialem sensum spectat, repudie- mus? Quid? Nonne et hæc relationem ac necessi- tudinem, pro sua ratione, incolumem retinebunt ? Siquidem imaginis ratio, ceu imaginis simpliciter, miroque sensu pariter eodemque gradu a cordatis intelligitur, etiamsi ad varios potest sensus adhi- beri. Namque ut in rebus naturalibus pure signifi- cal simile et nihil differens; sic etiam in rebus artificialibus, secundum speciem ac formam; etiamsi ad naturam quod attinet, differentiam in ipsis denotat : quo fit ut unam eamdemque appel- iationem participent, sen sint homonyma. Sed quia hoc vocabulum de Verbi corporatione proprie su- mitur, dissimulare id et subvertere nituntur insani. Quandiu enim id eis manifeste non adversatur, tanquam pro ipsis staret, et potentialiter id voca- bulum posuisset, sectari magistrum simulant. Ve- rum ubi repugnantem senserint, semper recusant. Here Sed tempus est, ut ad ejns dicti considerationem accelanus. Doctori igitur de Dei natura tractanti, scientique Filium connaturalem esse Patri atque ejusdem substantiæ, et hypostaseos, id est personæ proprietate tantummodo differentem definienti, quia multi tunc quoque Dei hostes hæretici adver- sus Unigeniti majestatem exorti erant, ipsi, in- quam, opus fuit argumentum suum exemplo expo- ac demonstrare. Solemus enim ex nostris rebus superiores res conjectare; il quod apud inspi- ratam quoque Scripturam videre est, neque secius apud Ecclesiæ item doctores. Nam cum dixisset : Quomodo, si unus et unus sunt, Pater Deus, et Filius Deus, quomodo, inquam, non sunt duo dii? quasi ad dialogi norem verba conformaus ; qui, inquit, rex dicitur etiam regis imago; neque tamen reges duo suut; nam neque potentia scinditur, ne que majestas in partes diducitur. Deinde quasi p aliquis ambigeret, quomodo hæc ita se habere con- staret, tanquam confirmans exempli illius argu- mentum, communibus notionibus, quæ apud omnes in confesso sunt, utens, ait : Quia imaginis honor al prototypum transit. Namque id de imagine nemo non confitetur ; cunctisque ratione præditis non ex doctrina tantummodo, verum etiam a natura hujus rei notio impressa est. Sic absoluto exempli argu- mento, revoc ut deinde sermonem unde discesserat, aitque : Quod itaque hic assimilanter imago (hic vero ubi, nisi videlicet in imagine que artificia- liter imitationem præ se fert?), id illic naturaliter ecit Filius. Deinde probe sciens sanctus Pater arti- Gcialium imaginum ab archetypis differentiam, si-

τὴν ὑπεροχὴν τῶν προκειμένων αὐτῷ ἐπὶ τῇ θεο- λογία, διὰ τῆς συγκριτικῆς φωνῆς ἐσήμανε, διακρί μας ἑκάτερον τοῦ ἑτέρου· προσεπενέγκας δὲ τὸ, • Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἀκίνητος κινουμένου, ἐνταῦθα δὲ ζῶντος καὶ ζῶσα, ο τὴν πρὸς ἀλλήλας παρέστησεν ἣν ἔχουσι διαφοράν· ὡς εἰ ἔλεγεν ὅτι ἴδιον τῆς μὲν τε- χνητῆς εἰκόνος, τὸ ἀκίνητον κινουμένου· οἰκεῖον δὲ τῆς φυσικῆς τὸ ζῶντος καὶ ζῶσα· μετὰ ταῦτα καὶ αὐτῶν τῶν φυσικῶν σύγκρισιν ποιεῖται ἐπὶ τῶν ἀσυγκρίτων, τὸν τοῦ Ἀδὰμ καὶ τοῦ Σήθ παρενεί ρας λόγον, καὶ ὅσα περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν διείλεκται φύσεως· προσεκτέον δὲ κἀνταῦθα, ὡς ὁ θεηγόρος οὗτος τὰ τῆς θεολογία; ἐξαίρων τῷ εἶναι πάντων ἐξῃρημένην, διὰ τῆς τῶν πάντων ἀφαιρέσεως, καὶ ταῦτα δὴ τὰ χειρόκμητα οὐ μόνον οὐκ ἀποπέμπεται, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἀγάμενος ἀποδέχεται. κδ'. Ο θεοφόρος Κύριλλος, ὁ τῆς μεγάλης τῆς Αλεξάνδρου πρόεδρος, καὶ μέγας διδάσκαλος, τοῖς προάγουσι συνειστρεχέτω καὶ συμφθεγγέσθω· τοιάδε τινὰ περὶ τῶν προκειμένων φάσκων· ο Ωσπερ ἂν εἴ τις εἰκόνα διαγεγραμμένην ἄριστα βλέπει, καὶ ἀποθαυμάζοι μὲν τὸ τοῦ βασιλέως σχῆμα, καὶ ὅσα- περ ἐν ἐκείνῳ φαίνεται, ταῦτα καὶ ἐν τῇ Γραφή δυνάμενός τε καὶ ἔχων ὁρᾷν, εἰς ἐπιθυμίαν ἔλθοι τοῦ καὶ αὐτὸν ἰδεῖν τὸν βασιλέα, εἴποι δ᾽ ἂν εἰκό τως πρὸς αὐτὸν ἡ γραφὴ, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν βασιλέα· καὶ πάλιν· Ἐγὼ καὶ ὁ βασιλεὺς ἕν ἐσμεν, ὅσον εἰς ὁμοιότητα καὶ ἀκριβεστάτην εμφέ- ρειαν· καὶ πάλιν· Ἐγὼ ἐν τῷ βασιλεῖ καὶ ὁ βασι λεὺς ἐν ἐμοὶ κατὰ τὸ τῆς μορφῆς σχῆμα· τὸ γὰρ εἶδος τὸ ἐκείνου πάντως φορεῖ ἡ γραφὴ, καὶ τὸ τῆς γραφῆς εἶδος ἐν ἐκείνῳ σώζεται· οὕτως ἐστὶ καὶ ὁ Υἱὸς λέγων· Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ · Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. 'Αρ' οὖν ἕπονται τοῖς σοφοῖς τούτοις λόγοις, ἢ ἔνθα μὲν, ἔνθα δὲ οῦ, καὶ ὡς ἡ τοῦ ἐνεργοῦντος ὑποβάλοι πονηρὰ γνώμη; Εἰ μὲν οὖν βούλοιντο πείθειν ἡμᾶς, ὡς κατὰ τὰ εἰρημένα τῷ διδασκάλῳ, ὁμοούσιον τῷ φύσαντι τὸν Υἱὸν δοξάζουσιν, οἷα εἰκόνα ὄντα Πατρός, καὶ βασιλέα μετὰ τῆς καθ' ἡμᾶς ἣν ὑπέδυ μορφήν, ὁμολογοῦντες τιμῶσι κατὰ τὸ προκείμενον ἤδη παράδειγμα· προσκυνείτωσαν σὺν ἡμῖν τὴν προσ- κυνητὴν αὐτοῦ εἰκόνα, μονονουχὶ καὶ αὐτὴν λέγου- σαν· Ο εωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν πάντων Βασιλέα καὶ Κύριον Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν καὶ Θεόν· εἰ δὲ οὐ τοῦτο δέχονται, οὐδὲ τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον τῷ Πατρί δοξάζουσι, καὶ τῆς βασιλείας ἀποψηφιοῦνται, καὶ ἀλλοτρίους ταύτης τε καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως ἑαυτοὺς σαφῶς ἀποδείξουσι. κε'. Τούτοις τοῖς θεοσόφοις Πατράσι καὶ ὁ πολὺς τὰ θεῖα καὶ θεοφάντωρ Διονύσιος συνωδά φραζέτω. • Ότι καθάπερ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν εἰκόνων, εἰ πρὸς εἰ ἀρχέτυπον εἶδος ἀκλινῶς ὁ γραφεὺς εἰσορα, πρὸς πιν, 9. Εt Ει : ANTIRRHETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR. A hic amplius est, » sublimitatem argumenti sui circa Joan. Joan. x, sauro ejus, 1. V, part. 1, p. 111. Dei naturam versantis, comparativa dictione signi- ficavit, alterum ab altero discriminans. Tum addens, • Illic immobilis imago hominis mobilis; hic imago viventis et vivens, » quam habent hæ inter se dif- ferentiam exhibuit, quasi dixisset: Proprium qui- dem artificialis imaginis est, ut sit immobile mio- bilis; proprium autem naturalis ut sit viventis vivens. Post haec et ipsorum physicorum compara- tionem facit cum dissimilibus, de Adamo ac Setho adnectens sermonein, et quæcunque de simplicium natura dicuntur. Animadvertendum denique hic est sagrum hunc doctoren, etiamsi a doctrina de Deo omnia submoveat, propterea quod nihil ad eam pertineant, quia ipsa ab omnibus sejuncta est ; al- B tamen hæc manufacta adeo non rejicere, ut etiam perlibenter admittat. magnusque magister, supradictis accedat et conso- net, de proposito argumento ut sequitur lo- quens (32). • Velut enim si quis imaginem egregie pictam aspiciat, mireturque exteriorem regis cul- tum, dum quidquid ad ejus ornatum pertinet, in tabula potest aspicere, cupidus fet ipsum quoque regem videndi; dicetque illi quodammodo pictura : Qui me vidit et regem vidit. rursus: Ego et rex unum sumus, quod attinet ad símilitu- dinem et accuratam summamque paritatem. Et adhuc : Ego in rege, et rex iu me est, quantum pertinet ad formæ habitum. Namque illius speciem prorsus gerit pietura, et picturæ species in illo vi- cissim servatur. Sic est et Filius dicens: Qui vidit me, vidit et Patrem meum 4. Ego et Pater unum sumus . Num igitur obsequuntur sapientibus his dictionibus, an aliquando quidem utique, aliquando secus, prout operantis in eis dæmonis mala mens suggesserit? Si ergo voluerint nobis persuadere se juxta magistri dictum, consubstantialen Genitori Filium existimare, ceu Patris imaginem ; regemque eum cum assumpta nostra forma confitentes hono- rant; sequitur ut juxta propositum exemplum ve- nerentur nobiscum ejus quoque adorabilem imagi- nem, quæ et ipsa propemodum ait : Qui vidit me, vidit omnium Regem ac Dominum Jesum Christum Deum. Quod si hunc cultum non admittunt, ne D Filium quidem Patri consubstantialem existimant, eique regnum potius abjudicant, seque alienos ab hac nostra fide aperte demonstrant. plurimus scientia et divinarum rerum revelator Dionysius consona dicat (33) : . Si veluti in materia- libus imaginibus fit, ad archetypain speciem pictor tamen apud Nicephorum nostrum lectione, quam (52) Exstat hic adamussin Cyrilli locus in Thu- (33) Dionysius, De eccl, hier. cap. 4, ir. 24. Divus Cyrillus, magnæ Alexandriæ præsul, 25. Ilis theosophis Patribus, ille etiam in divina

Α ήχθαι, πίστει τῇ εἰς τὰ πρωτότυπα και σεβασμιό τητι, εἴπερ ὁμολογοῦμεν αὐτὰ σεβασμοῦ ἄξια γὰρ τοῦ Κυριακοῦ σώματος τιμιώτερον ἢ σεβα σμιώτερον, δ καὶ μετεχόμενον τοὺς πίστει δεχο μένους καθαγιάζει, καὶ εἰκονιζόμενον ἀποπληρεί χάριτος ; διὸ προσκυνητὰ καὶ τίμια παρὰ Χριστιανοῖς μετὰ τῶν ἄλλων ἁγίων· ἀλλ᾽ οἱ ἀνόσιοι πρὸς τὰ οὕτως ἀναντίβλεπτα, εὐθὺς ἀνθυποφέρουσιν· « Ότι Έλληνες μὲν τὰ Ἑλλήνων δοξάζουσι· παρ' ἐκείνοις γὰρ τὸ τοιοῦτον ἐφεύρεμα - Χριστιανοῖς δὲ οὐκ ἐξὸν τοῦτο ποιεῖν. ο Καὶ οὐ συνῆκαν ὅτι τοῦτο αὐτοῖς μᾶλλον ἀντιτετάξεται, συναγορεύσει δὲ ἡμῖν εἰς τὰ μάλιστα· τί δή ποτε γὰρ μὴ καὶ Χριστιανοὶ τὰ Χριστιανῶν τιμήσουσι; καίτοι ψευδῆ μὲν τὰ Ἑλλή νων καὶ ἀπάτης ἔμπλεα, τὰ δὲ ἡμέτερα ἀληθῆ καὶ ἀληθῶς πεπραγμένα ἐπιγινώσκομεν καὶ πιστεύομεν· καὶ ὅσῳ τὸ ἀληθὲς τοῦ ψεύδους αἱρετώτερον, τοσού- τῳ ἔδει τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς δόξαν σπουδαιοτέραν εἶναι καὶ θερμοτέραν. Τοσοῦτον οὖν τῶν αἰσθητῶν εἰκόνων ὁ λόγος τὸ ἀξιόπιστον ἢ αὐτόπιστον κέκτη- ται, ὥστε καὶ εἰς παράστασιν καὶ πίστωσιν ἑτέρων σαφῆ, καὶ ταῦτα θείων καὶ ὑπερφυῶν, καὶ τῆς ἀνω- τάτω καὶ πάντων ἐπέκεινα φύσεως, παρὰ τῶν Θεο λήπτων παραλαμβάνεσθαι. Οὐκοῦν οὐκ ἐπὶ τῆς θεα · λογίας μόνον ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάντων ἁπλῶς τῶν εἰκον:- ζομένων ὡς δείκνυται· καὶ εἰ τοῦτο οὕτως ἔχει, ἀξιολογώτατον ἂν εἴη Χριστιανοῖς μάλιστα καὶ ἐπο οφειλόμενον, ταῖς Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων εἰκόσι τὸ σεβάσμιον ὡς σεβασμίαις νέμειν. κῶς εἴρηκε· προήδει γὰρ ὅτι τοῦ Σωτῆρος ἐπιφα νέντος Χριστοῦ, καὶ τὴν ἡμετέραν φορέσαντος φύσιν, σύμπασα τῶν εἰδώλων καὶ ἐξ ἁπανταχοῦ γῆς καταρ- γηθήσεται λατρεία• κθ'. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῶν ἁπλῶν καὶ ἀσυνθέτων τὸ εἰκονίζεσθαι εἰσενήνεκται, καὶ τοσοῦτον τὸ τῆς εἰκό- νος χρῆμά τε καὶ ἀξίωμα, ὡς καὶ ἐπὶ τῆς θείας καὶ ἀποῤῥήτου φύσεως συνεμφαίνεσθαι, καὶ τοῦ Υἱοῦ τὴν υἱικὴν καὶ φυσικήν σχέσιν καθ᾽ ἣν πρὸς τὸν Πατέρα οὐσιωδῶς εἰκονίζων οἰκειοῦται τε καὶ συν- άπτεται, παριστᾷν καὶ δηλοῦν δύνασθαι, τί ποτε ἄρα μὴ καὶ ἐπὶ τῶν συνθέτων τούτων μάλιστα πα- ραληφθήσεται, τῆς κατὰ Χριστὸν, φημί, συνθέτου ὑποστάσεως; ἐξ οὗ δὴ γνωριμώτερον ἡμῖν καὶ οἱ κειότερον τὰ τῆς σωτηρίου αὐτοῦ πρὸς ἀνθρώπους ἐπιφανείας κατασταθήσεται, συνθέτοις γε ουσι καὶ ὑλικοῖς καὶ παχυτέροις, καὶ διὰ τοῦτο δεομένοις τῶν ὑλικῶν ἀναλόγως καὶ αἰσθητῶν, ὡς συνήθων καὶ οἰκειοτάτων ἡμῖν, πρὸς ἐκδηλοτέραν διδασκαλίαν, καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀνατατικὴν χειραγωγίαν. Εἰ δὲ οὐκ ἐξῆν τοῦτο, οὐδὲ πρέπον ᾠήθησαν οἱ κλεινοὶ τῆς Ἐκκλησίας καθηγεμόνες, προσδιέστειλαν ἂν καὶ S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. sacra nostra omni honore prosequi, ob fidem ni- mirum ac religionem erga prototypa, si certe hæc saltem digna cultu fatemur? Nam quid Dominico corpore honorabilius ac venerabilius? quod partici- patum, eos qui cum fide suscipiunt, sanctificat (58); in imagine autem repræsentatum, devotionis gratia replet. Sunt itaque hæc veneranda et honorabilia apud Christianos cum rebus aliis sanctis. Sed enim impii adversus hæc tam invicta, illico occurrunt : • Nempe quod ethnici digna ethnicis opinantur; al ipsis enim hæc adinventio processit; Christianis vero ita agere non licere. › Neque intelligunt hoc ipsis potius adversari. nobis autem plurimum pa- trocinari. Cur enim etiam Christiani res Christia- norum non honorabunt? Et quidem falsæ errorisque plenæ erant res ethnicorum, nostras autem velas esse vereque actas scimus credimusque. Et quanto veritas falsitate potior est, tanto oporteret sacrotum nostrorum curam diligentiorem esse ac ferventio- rem. Tantopere igitur materialium imaginum ratio fide digna est, vel potius fidem sui facit, ut ad de- monstrationem etiam atque evidentem probationem aliarum rerum et quidem divinarum ac superma- turalium, et ipsius altissimæ ac supremæ naturæ, ab inspiratis Patribus assumatur. Ergo non in re theologica tantum imaginis honor ad prototypum transit, sed in quibuslibet etiam quæ figurantur, uti demonstratum est. Quod si ita est, same convenien - tissimum erit Christianis, imo debitum, Christi et sanctorum imaginibus cultum, ceu reapse colendis, exhibere. , B C • sitis rebus figurandi consuetudo adhibita est; tan- tumque est imaginis momentum ac dignitas, ut in divina quoque et ineffabili natura cernatur; Filii- que filialem ac physicam relationem, qua Patrem substantialiter repræsentans (39), fit eidem intimus et copulatus, exprimere ac demonstrare queat; cur, oro, adl lec quoque composita non potissimun assumatur, ad compositam, inquam, Christi ligpo- stasim? Qua ex re potiores nobis magisque fami- liares fient res salutaris ipsius ad homines adven- tus, qui compositi sumus et materiales et crassiores, ideoque egemus materialibus congruenter sensibi- libusque instrumentis, ceu nobismet consuetis et D maxime propriis, ad manifestiorem doctrinam, et ad res quæ supra nos sunt extensivam manuductio- nem. Quod si hoc minime liceret, neque decorum existimassent inclyti Ecclesiæ duces, jamdiu id Quod ab initio idolorum cultus non exstiterit, legentibus historias quibus eorum origines memorantur, exploratum fit. Quod autem haud per- petua futura sit idololatria, prophetice dixit. Noverat enim fore ut Servatore Christo apparente, nostram- que naturam gerente, totus in universo orbe idolorum cultus exstingueretur. Atque hoc sæpe stomachatur Nicephorus, quod Iconomachi uedum exstinctam idololatriam, sed revocatam vel auctam ab ortho- doxis sacrarum imaginum cultoribus calumniaren- tur. Porro quod nec semper nec ubique idola fuerint, testantur etiam aliquot nuper lustrate oceani Austra- lis insúlæ, ubi nullæ idolorum figuræ apud incolas repertæ sunt, cis speciebus præsente testimonium. relatum, p. 100, adn. 31. 29. Age vero si simplicibus quoque et incompo (58) En novum de Christi corpore in Eucharisti- (39) Recole Cantacuzeni locum paulo ante a uobis

ανὺς ἐν τούτῳ τήν τε ἐμοιότητα καὶ τὴν οἰκειό- τητα. λβ'. Τί τούτων σαφέστερον ἢ ἐκδηλότερον πρὸς τὰ εἰς ζήτησιν ἡμῖν προκείμενα ; εἰ μὴ τοσοῦτον πε πήρωνται τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς διανοίας αὐτοῖς ἐσχή. τιστα: ὄμμα. Τί οὖν φαίεν πρὸς ταῦτα οἱ τῆς υἱοθε σίας ἀλλότριοι; ἆρα ἀντιβλέψαι δυνήσονται πρὸς τὴν οὕτω λαμπρὰν καὶ διαφανῆ τῆς ἀληθείας αὐτήν; ἄρα ἀνθυπενέγκοιεν τὰ ἐκ τῆς βδελυρᾶς καὶ θεοστυ- τοὺς αὐτῶν καρδίας εξερευγόμενοι εἰκαῖα καὶ μυτ σαρά ληρωδήματα; δέχονται τούτους τοὺς θεηγόρους λόγους, η παραγράφονται τὴν διδάσκαλον; εἰ μὲν οὐ δέξονται, αὐτόθεν αὐτοῖς τὸ τῆς Χριστοῦ ποίμνης +λλοτριώσθαι ὑπάρξειεν· εἰ δὲ δέχονται, δυοῖν ἀνάγκη Κάτερον ἢ τὸν τῶν εἰκόνων λόγον ὡς ἔχουσι πρὸς τὰ ἀρχέτυπα, ὡσαύτως ἡμῖν συμφήσαιεν, καὶ διὰ τοῦτο β καὶ τὴν τοῦ Κυρίου εἰκόνα καὶ τῶν ἁγίων μεθ' ἡμῶν προσκυνῆσαι καταδέξονται· ἢ τῆς υἱοθεσίας περιφανῶς ἐκβληθήσονται, ἣν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐν τῷ θείῳ λουτρῷ πεπλουτήκαμεν, καὶ μετά Ἰουδαίων καὶ Ἑλλήνων τετάξονται, εἴπερ ἦν ἔχουσι πρὸς ἄλληλα κοινωνίαν τε καὶ σχέσιν οὐ διδόασιν εἴχεται γὰρ αὐτοῖς τὸ θεῖον βάπτισμα, ανήρηται τὸ κατ᾿ εἰκόνα εἶναι τοῦ Κτίσαντος, έκπτωτοι καὶ ἀπὸ ωσμένοι τῆς ἱερᾶς τῶν Χριστοῦ τέκνων ἀγέλης, τὸ λοιπὸν χρηματιοῦσι· τοσοῦτον ἀπώναντο τῆς κατὰ τὰς ἱερὰς εἰκόνας ὕβρεως οἱ ταλαίπωροι· ὑπερθαν μάσαιτο δ' ἄν τις αὐτοὺς καὶ ἐντεῦθεν εἰκότως εἰς ὅσον ηλιθιότητος καὶ ἀσυνεσίας ἐξέπεσον, ἀκόλου θοῦν ταῖς ἀνοσιουργοῖς πράξεσι, καὶ τὸ φρόνημα σχόντες. λγ'. Προσποιοῦνται μὲν γὰρ καὶ κατασχηματίζον- τα: τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον τιμᾷν· τὸ δὲ πρᾶγμα αὐτὸ, ὅπερ ἐστὶ τὸ σωτήριον τοῦ Χριστοῦ πάθος, ταῖς ἀληθείαις ἀναιροῦσι. Πῶς γὰρ πείσεται ἡ σταυρω θήσεται, κατὰ τὴν ἐκείνων παράνοιαν, ἀπερίγρα- πτον ἀνειληφώς σώμα; τί γὰρ ἂν εἴη τὴ ἐν τῷ σταυρῷ καθηλούμενον, ἢ τοῖς ἥλοις διαπειρόμενον; καὶ ποῖ τῆς αἰχμῆς οἱ ὄγκοι εἰσδύσειαν, εἰ μὴ πε ριγράψοιτο; ἢ κανταῦθα τὸ τῆς δοκήσεως τοῖς ἀδι κίμοις ἐπαχλύσεις σκότος; πῶς γὰρ οὐκ ἀδόκιμοι τὸν νοῦν καὶ τὴν ψυχὴν ἐσκοτισμένοι, λαλοῦντες διεστραμμένα ; ἀγαθὰ γὰρ λαλεῖν οὐκ ἴσασι, πονηροί γε όντες, καὶ ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας τὰ πονηρότερα προφερόμενοι· ἆρ᾽ οὖν οὐ πεφώραται τὰ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν, ὅπως οἱ ἐχθροί τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, τὰ μὲν τοῦ σταυροῦ πρεσβεύειν ὑποκρίνονται, αὐτὸν δὲ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ τοῖς ἱεροῖς χαρακτήρσι συνανορύττουσι καὶ συγκαταλύουσι; μένα προβαλλόμενοι ; ι Τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ προσ κυνοῦμεν, διὰ τὸν ἐκταθέντα ἐν αὐτῷ. » Δήλη δὲ τού των ή τε παραφροσύνη καὶ ἡ σκαιότης καθέστηκεν, ὡς τὸν μὲν τοῦ ἁγιάζοντος τύπον βδελύσσονται ήδη δίκησις, ANTIRRHETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR. A imagines sunt ut archetypa ; sic similitudinem simmi convenientiamque demonstrant. quod que fieri Latine non potest. PATROL. GR. C. C positam nobis quæstionem? Nisi forte illis excæcata prorsus mens est, mentisque oculus obtenebratus. Quid ergo ad hæc dicent isti ab adoptione divina alieni? Num oculos contra tam clarum lucentemque veritatis splendorem poterunt obfirmare? Au op- ponent vana et abominanda ex impuro suo Deoque odibili eructata corde deliramenta ? Admittuntne divinitus prolata verba, du m.gistrum recusant? Si non admittunt, jam bine iis conficitur a Christi evili alienatio. Sin admittunt, alterutrum de duobus necesse est; nempe vel imaginum rationem, prout se habent aut archetypa, mobiscum confiteantur, at- que ob id Domini quoque imaginem atque sanctos rum nobiscum venerari patiantur; vel adoptione divina manifeste expellentur, quam per sanctum Spiritum in divino lavacro adepti fuimus, et cum Judæis atque ethnicis collocabuntur; siquidem quam habent invicem prædicte imagines communionem relationemque non concedunt. Perit enim ipsis ba- ptismus, desinunt esse juxta Creatoris imaginem ; decidui et ejecti sacro Christi filiorum grege in posterum erunt. floc sibi emolumentum ex injuria adversus sacras imagines curarunt miscri. Sum - mopere autem demirari ļos merito hinc possumus, in quantum stultitiæ amentiæque venerint, consen- taneam improbis factis suis mentis quoque senten. tiam habentes. 33. Simulant quidem falsoque ostentant crucis typum a se bonorari; sed factum ipsum, id est salutarein Christi passionem, revera abolent. Quomodo enim passus foret aut crucifixus, juxta istorum dementiam, si incircumscriptum corpus assumpsisset ? Quid enim in cruce fuisset confixum, aut clavis perforatum? Quonam fance cuspides penetrassent, misi corpus fuisset circumscriptum? Num hinc etiam his inopinabilis impietatis alumnis, opinionis plantastice (44) olundentur tenebra? Quidni enim sint reprobi, qui mentem habent ani- mamque obtenebratam, loquentes perversa? bona enim loqui nesciunt, mali cum sint, ex pravo cor- dis thesauro praviora depromentes, Noone itaque D deprehensa est istorum impietas, quomodo videlicet inimici crucis Christi, crucem quidem venerari si- mulant, ipsum vero crucis typum (45) cum sacris characteribus subruunt destruuntque ? , effutientes? Typum crucis adoramus, propter illum qui in ea fuit extensus. Explorata autem est horum amentia et improbitas, quod nempe sanctificantis typum abominantur ac despuunt, sanctificatum videtur crucis figura, I 25. Τί οὖν φασιν, οἱ βήματα δόλια καὶ διεστραμ (44) Ludit Nicephorus in vocabulis ἀδόκιμος et 52. Quid hoc manifestius aut evidentius at pro- 34. Quid ergo hi aiunt, verba dolosa et obliqua (45) Nempe Christi imaginem, ex qua derivata

καὶ ἐπ' ἀκάνθαις καὶ κρημνοὺς φέρουσαν ἀβούλως καὶ σφαλερῶς ἐκκεκλικότες. τὸ γὰρ τῆς χάριτος ἠθετήσατε πνεῦμα, τῶν ὑγιαινόντων τῆς πίστεως ἀλογήσαντες λόγων καὶ πρὸς τὸ λαοπλάνον τοῦ ψεύδους τὸ ἐνεργοῦν εἰς τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας μεταρρυέντες, ἐντάλμασιν καὶ βουλήμασιν ὑπαγόμενοι τῶν λαλούντων διεστραμμένα, κατεφθαρμένων καὶ ψυχὴν καὶ διάνοιαν. τί γὰρ σοφισθήσεται ἢ τί χρηστὸν ἐννοήσειεν ὁ τῷ Μαμωνᾷ ἡττώμενος καὶ τοῖς τῆς σαρκὸς κτηνοπρεπῶς ὑποκύπτων πάθεσιν, οὐδαμῶς τῶν εἰς δόξαν θεοῦ συντεινόντων ἢ ψυχῆς φερόντων ὄνησιν ἐν φροντίδι ποτὲ γεγενημένος; οὕτως ὑμεῖς τῷ ἐκφύλῳ καὶ βαρβάρῳ συμπλακέντες φρονήματι, βαρβαρίζειν μᾶλλον ἢ χριστιανίζειν προείλεσθε. οἱ δέ γε κατὰ τὴν θεόλεκτον ἐκείνην καὶ καθ' ἡμᾶς μεγάλην καὶ οἰκουμενικὴν σύνοδον θεσπέσιοι ἄνδρες, ὁπόσον τὸ ὑπερφερὲς καὶ ὑπεραῖρον ἤθει τε καὶ λόγῳ καὶ πράξεσιν ἐν τῇ καθ' ἡμᾶς ἠνέγκαντο γενεᾷ, θείᾳ χάριτι καὶ εὐλαβείᾳ καὶ σεμνότητι βίου κοσμούμενοι, τοῖς βουλομένοις συνιδεῖν ἐυπετές· στῦλοί τε γὰρ τῆς ἐκκλησίας πεφήνασιν ἀκατάσειστοι καὶ πίστεως ἔρεισμα καὶ πύργοι τῶν θείων ἡμῶν δογμάτων ἀκαθαίρετοι, καὶ τούτων μάλιστα ὅσον ἐν προεδρίαις ἐπέλαμπεν τῶν τε ἡμεδαπῶν τῶν τε ἐπηλύδων ἁγίων ἀνδρῶν. ὧν οἶμαι οἰχομένων, συνοίχεται τὰ τῆς ἀρετῆς καὶ τοῦ λόγου καὶ γνώσεως κράτιστα· ὥσπερ γὰρ ἄνθος ἐαρινῆς λογιότητος ἐν χειμῶνι τῆς κατὰ τὴν καθ' ἡμᾶς γενεὰν ἀλογίας καὶ ἀπιστίας τεθηλότες, τὴν εὐσέβειαν ἡμῖν μετὰ τοῦ λόγου συμπεριήνθησαν. ἀλλὰ νῦν, τῆς ἀσεβείας πάλιν ἐπιχειμαζούσης καὶ τὸν κρυμὸν τῆς ἀπιστίας δριμὺν ἐπιτεινούσης, ἀπομαρανθὲν ἀπελήλαται, κεχερσωμένην καὶ ἄγονον τῆς ἀρετῆς καὶ πίστεως τὴν ἄρουραν καὶ πικρῶς ἀκανθοφοροῦσαν τῆς κακίας καὶ ἀπειθείας τὰ κέντρα ἀπολιπόν. ἀλλ' οἱ τὸ ἀκοινώνητον πρὸς τὴν ἐκείνων μεγαλοφυΐαν ἔχοντες, ὥσπερ χύτρα εὔθραυστος τῇ στερρότητι τῶν γενναίων οἷον λέβητι προσκροτούμενοι, τὸ σύντριμμα ἐφ' ἑαυτοῖς οἱ ἀγεννεῖς καὶ ἀνάλκιδες δέξονται. ἀλλὰ τί ταῦτα; Χριστὸν αὐτὸν παρῃτημένοι τοῖς τοῦ κόσμου προστρέχουσιν ἄρχουσιν, ἐζωγρημένοι εἰς τὸ ἐκείνων θέλημα, εὐχείρωτοι καὶ ἁλώσιμοι ταῖς ἄρκυσιν τῆς αὐθαδείας αὐτῶν γενόμενοι. ὧν τις εὐκαίρως μετὰ Μωσέως κατακεκράξεται, Ἀπελάκτισεν, λέγων καὶ νῦν, ὁ ἠγαπημένος Ἰσραὴλ καὶ τῆς πρὸς θεὸν φιλίας ἀναφανδὸν ἐξάλλεται. ἰσοφυᾶ γὰρ καὶ ὁμόστοιχον τῆς Ἰουδαίων παρανομίας τὴν γνώμην θέμενοι, Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα μονονοὺ φανερῶς καὶ αὐτοὶ διακεκράγασιν. τῇ δόξῃ γὰρ τοῦ κόσμου προστετηκότες καὶ τὴν ἰδίαν κακῶς καὶ ἀφρόνως δικαιοσύνην δόξασαν στῆσαι ζητοῦντες, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ θεοῦ οὐχ' ὑπετάγησαν· καὶ τῇ εἰκόνι τῇ χρυσῇ προσκυνήσαντες τῇ εἰκόνι τῇ τοῦ Χριστοῦ προσκυνῆσαι οὐ προῄρηνται. ταῦτα εἰς τοὺς διδασκάλους διαθέμενοι, ἐν τοῖς ἑξῆς πρὸς ὕβριν τῆς τοῦ θεοῦ λόγου τρέπονται οἰκονομίας γεγραφότες ὡδί· ... τὸν ἀκατάληπτον υἱὸν καὶ λόγον τοῦ θεοῦ κατὰ τὴν σάρκωσιν διὰ ἀτίμου ὕλης ζωγραφεῖν ἐδογμάτισεν, ... ταῦτα ὡς ἐκ τοῦ Μανιχαϊκοῦ ὁρμώμενοι σκότους περιλαλοῦσι, φανερὸν οἶμαι παντί· Ἐπιφανίδου γάρ τινος καὶ τῶν ἀμφ' αὐτόν, τῇ πλάνῃ τῶν Δοκητῶν, τῶν φαντασίᾳ τὴν τοῦ θεοῦ λόγου σάρκωσιν γεγενῆσθαι οἰομένων, ταυτὶ τὰ ληρήματα, ὡς εἰς ὕστερον δηλωθήσεται· ἅπερ ὡς οἰκεῖα προϊσχόμενοι, καθάπερ καὶ οἱ τῆς κατ' αὐτοὺς ἀποστασίας καθηγεμόνες πεποίηνται (κακῶν γὰρ διδασκάλων κακὰ τὰ μαθήματα, μᾶλλον δὲ πονηρῶν σπερμάτων πονηρὰ τὰ γεώργια), καταγορεύειν τῶν ὀρθοεπεῖν εἰδότων ἐπαγωνίζονται. ἤδη γὰρ ἐπὶ τῇ στερεᾷ τῆς τῶν ὑψηλῶν ἡμῶν δογμάτων θεωρίας τροφῇ, ἣ τοῖς τελείοις προσήκει, οἱονεὶ ναυτιάσαντες, ἐπὶ τὰ πτωχὰ τοῦ κόσμου στοιχεῖα ὥς τινες νήπιοι καὶ δεόμενοι γάλακτος στρέφονται· καὶ οὐκ αἰσχύνονται ἀλλοτρίοις ἐμέτοις παράσιτοι γίνεσθαι καὶ τοῖς ἑτέρων βορβόροις τὰς ἑαυτῶν καρδίας καταμιαίνοντες, τὰ πικρὰ καὶ φθοροποιὰ τῶν δυσωνύμων Ἀρειανῶν καὶ Μανιχαίων θοινώμενοι δηλητήρια. διά τοι τοῦτο καὶ αὐτοὶ τὸν νῦν αἰῶνα γενέσθαι, καὶ τὴν εἰρήνην χάριτι καὶ εὐδοκίᾳ Θεοῦ βραβευθῆναι ἐν αὐτῇ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΤΕΡΑ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ. Τὸν ἕνα Χριστὸν ὁμολογοῦμεν ἀόρατον καὶ ὁρατόν, Α ἀκατάληπτον καὶ καταληπτὸν, ἀπερίγραπτον καὶ περιγραπτὸν, ἀπαθῆ τε καὶ παθητὸν, ἄγραπτον καὶ γραπτόν· καὶ ἀναθεματίζομεν τοὺς ἐναντίον φρο νοῦντας, ὁμόφρονας καὶ συνίστορας, ὑφ' ὧν ὁ τῆς θείας Ενανθρωπήσεως λόγος κατὰ φαντασίαν γεγονέναι καὶ δόκησιν ἐδοξάζετο· διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐναναιρουμένης καὶ τῆς ἀληθεστάτης αὐτοῦ καὶ θεοφόρου σαρκὸς καὶ μορφῆς· διχῶς γὰρ νοούμενον πᾶν τὸ μηδαμῶς εἰκονίζεσθαι πεφυκός, ἢ ὡς μὴ ὂν, ἢ ὡς ἂν μὲν, ἥκιστα δὲ καταλαμβανόμενον, ὡς ἀόρατόν τε καὶ κρύφιον, ὁπότερον ἄν τις ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Θεοῦ καὶ Σωτῆρος δοξάσει, οὐκ ἀσεβὴς φωραθήσεται προδηλότατον; Τὸ μὲν γὰρ, τὸ μὴ γεγονέναι κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπον τὸν Ἐμμανουήλ διαδεί- Β κνυσι· τὸ δὲ, γεγονέναι μεν, ἐξεστηκέναι δὲ τῶν ἀνθρωπίνων ιδιοτήτων, καὶ τὴν προσληφθεῖσαν ἀποβαλέσθαι σάρκα, καὶ πρὸς τὴν θείαν ἀκαταλη ψίαν, πάντη τε καὶ αὖθις ἀναδραμεῖν· ὅπερ ἀλλό τριόν ἐστι πασῶν τῶν θεοπνεύστων Γραφών, αἳ καὶ πάλιν αὐτὸν ἐληλυθέναι (φασι] κριτὴν δηλονότι τῶν ὅλων κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως θεαθησόμενον, ὃν τρόπον ἐθεάθη τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ ἀποστόλοις εἰς οὐρανοὺς ἀναλαμβανόμενος· τῆς δὲ Μανιχαϊκῆς δόξης καὶ δυσσεβείας τὸ τοιοῦτόν ἐστιν ἀνάμεστον φρενοβλαβοῦς· καὶ περὶ αὐτοῦ τὸ τοῦ θείου Δαβὶδ προσφθέγγεται λόγιον τὸ φάσκον, Ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ, τὴν ἀποβολὴν καὶ ἀπό θεσιν αἰνιττόμενον τοῦ Κυριακοῦ δηλαδὴ καὶ θεοφόρου σώματος. γενέσθαι, καὶ τὴν εἰρήνην χάριτι καὶ εὐδοκίᾳ Θεοῦ βραβευθῆναι ἐν αὐτῇ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΤΕΡΑ ΑΠΟΔΕΙΞΙΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ. Τὸν ἕνα Χριστὸν ὁμολογοῦμεν ἀόρατον καὶ ὁρατόν, Α ἀκατάληπτον καὶ καταληπτὸν, ἀπερίγραπτον καὶ περιγραπτὸν, ἀπαθῆ τε καὶ παθητὸν, ἄγραπτον καὶ γραπτόν· καὶ ἀναθεματίζομεν τοὺς ἐναντίον φρο νοῦντας, ὁμόφρονας καὶ συνίστορας, ὑφ' ὧν ὁ τῆς θείας Ενανθρωπήσεως λόγος κατὰ φαντασίαν γεγονέναι καὶ δόκησιν ἐδοξάζετο· διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐναναιρουμένης καὶ τῆς ἀληθεστάτης αὐτοῦ καὶ θεοφόρου σαρκὸς καὶ μορφῆς· διχῶς γὰρ νοούμενον πᾶν τὸ μηδαμῶς εἰ- κονίζεσθαι πεφυκός, ἢ ὡς μὴ ὂν, ἢ ὡς ἂν μὲν, ἥκιστα δὲ καταλαμβανόμενον, ὡς ἀόρατόν τε καὶ κρύφιον, ὁπότερον ἄν τις ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ πάντων ἡμῶν Θεοῦ καὶ Σωτῆρος δοξάσει, οὐκ ἀσεβὴς φωρα- θήσεται προδηλότατον; Τὸ μὲν γὰρ, τὸ μὴ γεγονέναι κατὰ ἀλήθειαν ἄνθρωπον τὸν Ἐμμανουήλ διαδεί- Β κνυσι· τὸ δὲ, γεγονέναι μεν, ἐξεστηκέναι δὲ τῶν ἀνθρωπίνων ιδιοτήτων, καὶ τὴν προσληφθεῖσαν ἀποβαλέσθαι σάρκα, καὶ πρὸς τὴν θείαν ἀκαταλη ψίαν, πάντη τε καὶ αὖθις ἀναδραμεῖν· ὅπερ ἀλλό τριόν ἐστι πασῶν τῶν θεοπνεύστων Γραφών, αἳ καὶ πάλιν αὐτὸν ἐληλυθέναι (φασι] κριτὴν δηλονότι τῶν ὅλων κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως θεαθησόμενον, ὃν τρόπον ἐθεάθη τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ ἀποστόλοις εἰς οὐρανοὺς ἀναλαμβανόμενος· τῆς δὲ Μανιχαϊκῆς δόξης καὶ δυσσεβείας τὸ τοιοῦτόν ἐστιν ἀνάμεστον φρενοβλαβοῦς· καὶ περὶ αὐτοῦ τὸ τοῦ θείου Δαβὶδ προσφθέγγεται λόγιον τὸ φάσκον, Ἐν τῷ ἡλίῳ ἔθετο τὸ σκήνωμα αὐτοῦ, τὴν ἀποβολὴν καὶ ἀπό θεσιν αἰνιττόμενον τοῦ Κυριακοῦ δηλαδὴ καὶ θεο- φόρου σώματος. ALTERA DEMONSTRATIO DE SANCTIS IMAGINIBUS. ' Act. 1, 11. ' Psal. xviii, 6. Unum Christum confitemur invisibilem et visibi- lem, incomprehensile et comprehensibilem, in- circumscriptum et circumscriptum, impassibilem et pașsibilem, non delineandum simul et delinean- dum. Anathematizamus autem consectaneos et conspirantes qui contrariam sententiam gerunt, a quibus divinæ incarnationis ratio existimatur planslastica et putativa: a quibus item imaginis Chriști Servatoris nostri abolitione, ejus- dem pariter verissima et deifera caro et forma destruitur. Nam cun dupliciter aliquid ceu mi- nime figurandum existimari possit; nempe vel quia nullum eșt; vel quia est quidem, sed tamen comprehendi nequit, utpote invisibile et arcanum; utrumlibet in Christo omnium nostrorum Deo ac cum Servatore quispiam existimet, nonne manifestis- sime impius erit? Nam prima quidem opinio de- monstraret Emmanuelem haud vere factum homi- nem; altera factum sane hominem, sed tamen extra humanas proprietates fuisse, etj assumptam carnem abjecisse, atque ad divinam incomprehensibilitatemn rursus omnino rediisse. Quod cunctis omnino in- spiratis Scripturis alienum est, quæ etiam denuo eum reversurum aiunt, judicem scilicet codem modo conspicuum, quo visus fuit discipulis atque apostolis cum in cœlum assumeretur Contra- rium quippe commentum manichæa doctrina et in- sana impietate scatet: de quo divi Davidis recitatur ab hæreticis dictum illud: In sole posuit taberna- culum suum *; quibus verbis depositionem atque abjectionem Dominici deiferique corporis innui dicunt. ALTERA DEMONSTRATIO DE SANCTIS IMAGINIBUS. ' Act. 1, 11. ' Psal. xviii, 6. Unum Christum confitemur invisibilem et visibi- lem, incomprehensile et comprehensibilem, in- circumscriptum et circumscriptum, impassibilem et pașsibilem, non delineandum simul et delinean- dum. Anathematizamus autem consectaneos et conspirantes qui contrariam sententiam gerunt, a quibus divinæ incarnationis ratio existimatur planslastica et putativa: a quibus item imaginis Chriști Servatoris nostri abolitione, ejus- dem pariter verissima et deifera caro et forma destruitur. Nam cun dupliciter aliquid ceu mi- nime figurandum existimari possit; nempe vel quia nullum eșt; vel quia est quidem, sed tamen comprehendi nequit, utpote invisibile et arcanum; utrumlibet in Christo omnium nostrorum Deo ac cum Servatore quispiam existimet, nonne manifestis- sime impius erit? Nam prima quidem opinio de- monstraret Emmanuelem haud vere factum homi- nem; altera factum sane hominem, sed tamen extra humanas proprietates fuisse, etj assumptam carnem abjecisse, atque ad divinam incomprehensibilitatemn rursus omnino rediisse. Quod cunctis omnino in- spiratis Scripturis alienum est, quæ etiam denuo eum reversurum aiunt, judicem scilicet codem modo conspicuum, quo visus fuit discipulis atque apostolis cum in cœlum assumeretur Contra- rium quippe commentum manichæa doctrina et in- sana impietate scatet: de quo divi Davidis recitatur ab hæreticis dictum illud: In sole posuit taberna- culum suum *; quibus verbis depositionem atque abjectionem Dominici deiferique corporis innui dicunt.

Α τὰ φυλακτά, καὶ φευκτὰ τὰ αἱρετὰ ἡγήσαντο· αὐτοῖς οὖν τοῖς τιμίοις ξύλοις, ἃ δὴ παρὰ πυρὶ διαφέροντες, ὕλην ἀργὴν καὶ ἄσημον καὶ μηδενὸς ἐχομένην λόγου, διὰ τῆς χωνείας ἀποφαίνουσι· τοσοῦτον ἐμωράνθησαν καὶ ἐσκοτίσθησαν, ὅτι ἀπερ εἰς φυλακὴν καὶ ἀσφά λειαν τῆς ζωῆς αὐτῶν ἔδει συνέχειν καὶ περιέπειν, ταῦτα προὔδωκάν τε καὶ καταλελύκασι προσόμοιόν τι ποιοῦντες, ὡς εἴ τις τειχίον ἐκέκτητο ἀσφαλέστατον, καὶ φρούριον ἐρυμνότατον, εἶτα τῆς ἑαυτοῦ φυλακῆς ἀλογήσας καὶ σωτηρίας, ἀνοήτως ἀφρονέστατα καθελών, εὐάλωτον τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἑαυτὸν παρεστήσατο· τί οὖν ἐντεῦθεν δείκνυται; ὅτι τῷ συγκαθαιρεῖσθαι τὰ ἅγια ταῦτα ἀλλήλοις, τὸ ἐν αὐτ τοῖς ὁμότιμον διαφανῶς γινώσκεται· πῶς οὖν εἰ φευκτὰ ἦν τὰ ἱερὰ ταῦτα, τοῖς τιμίοις στελέχεσι συνεφήρμοσαν οἱ Χριστιανοὶ τὸ ἀνέκαθεν, καὶ συγκ κατεσκεύασαν ; ἄξιον δὲ πανταχοῦ τοῖς ἐχθροῖς τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ ἐπιλέγεσθαι, ὅτι βαρύς ἐστιν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος, καὶ ἡ μνήμη δυσαχθεστέρα και βαρυτέρα παρὰ τοσοῦτον, παρ' ὅσον Ιουδαίοις καὶ Ἕλλησιν, οἷς εὐκαίρως αὐτοὶ συγκαταριθμηθήσονται. λη'. ο 'Αλλὰ ταῖς εἰκίσι Χριστοῦ, φασί, καὶ ἕτερά τινα τῶν βδελυκτῶν καὶ ἀπηγορευμένων συνδιαγρά φεται, οἷον ὡς ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως ὁ ᾅδης πατού μενος, καὶ διάβολος καταργούμενος καὶ καταβαλλό - μενος, καὶ εἴ τι τούτοις προσέοικε· λανθανόντως δὲ καὶ ταῦτα συμπροσκυνεῖται· ὅθεν οὐκ ἐξὴν οὐδὲ ταῖς Χριστοῦ προσκυνεῖσθαι εἰκόσιν. » Αλίσκονται δὲ καὶ ἐνταῦθα τοῖς οἰκείοις δικτύοις οἱ ἀνόητοι· ὃ γὰρ ἡμῖν ἐγκαλοῦσι, τοῦτο καὶ αὐτοὶ δοξάζοντες δείκνυνται· ὁμολογοῦσι γὰρ καὶ ἄκοντες, ὅτι ἡ τῶν εἰκόνων τιμή, ἐπὶ τὰ πρωτότυπα διαβαίνει· εἰ γὰρ διὰ τοῦτο ταῦτα ἀπηγόρευται, πολλῷ μᾶλλον τὰ θεῖα τιμητέα, ἵνα ἡ τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἀνέλθοι· ἐκ τούτου οὖν τις καὶ λίαν ἐμμελῶς τεκμήραιτο, ὅτι ὅ περὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ ἔχουσι σκολιὸν καὶ ὕπουλον φρόνημα, καὶ τέως τοῖς πολλοῖς ἀποκρυπτόμενον ηρέμα πως παραδηλοῦσι, καὶ τοῖς συνετωτέροις διὰ τούτων ἐκκαλύπτουσι· τὰ γὰρ ἐν χερσὶν ἐξανύοντες, Θεοῦ παρορῶντος καὶ συγχωροῦντος, ἐν τοῖς ἑξῆς, ὡς τὰ εἰκὸς, καὶ τὸ ἀκόλουθον τῆς ἐννοίας έχει, ὅτι οὐδὲ Χριστὸν ἐσταυρωμένον προσκυνήσουσιν, ἀποφανοῦνται, ἐπειδὴ καὶ λῃσταὶ συνεσταύρωνται κακούργοι, καὶ ἄνδρες ἀνόσιοι· ἀλλ' ἡμεῖς γε νήφομεν οἱ Χριστιανοὶ, καὶ οὐκ ἀπεκτηνώθημεν κατ' αὐτούς· ὃ γὰρ προσκυνοῦμεν, οἴδαμεν· τὰ γὰρ ἱερὰ σέβομεν ὡς ἅγια, τὰ δὲ αἰσχρὰ ἐκεῖνα, ὡς νεκρούμενα και πατω μενα και βλέπομεν καὶ λογιζόμεθα· οὐ γὰρ τιμὴν αὐτοῖς περιτιθέντες, συμπαρέγραψαν οι φιλόθεοι, ἀλλὰ τὸ ἀδρανὲς καὶ τὸ ἐξαίσιον αὐτῶν πτώμα παριστάνοντες· ὃ καὶ ἡμεῖς ἀναθεωροῦντες, τὸν καταργήσαντα Κύριον δοξάζομεν, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον αὐτοῦ προσκυνοῦμεν τὸ σεβάσμιον ἐκτύπωμα, τῶν δι' αὐτοῦ γεγενημένων ἡμῖν ἀξιαγάττων εὐερ γεσιῶν, καὶ τῆς κοινῆς σωτηρίας τοῦ γένους ἡμῶν, εἰς μνήμην ἐρχόμενοι· θαυμάζομέν τε αὐτοῦ τὰ μετ γαλεῖα, καὶ τὴν φιλάνθρωπον ἀνυμνοῦμεν συγκατά βασιν· εἶπε: δ' ἄν τις ἐκ τοῦ παρόντος, ἤδη καὶ τοῦ μέλλοντος καταστοχαζόμενος, ὡς ἥξουσί ποτε καὶ Α τὰ φυλακτά, καὶ φευκτὰ τὰ αἱρετὰ ἡγήσαντο· αὐτοῖς οὖν τοῖς τιμίοις ξύλοις, ἃ δὴ παρὰ πυρὶ διαφέροντες, ὕλην ἀργὴν καὶ ἄσημον καὶ μηδενὸς ἐχομένην λόγου, διὰ τῆς χωνείας ἀποφαίνουσι· τοσοῦτον ἐμωράνθησαν καὶ ἐσκοτίσθησαν, ὅτι ἀπερ εἰς φυλακὴν καὶ ἀσφά λειαν τῆς ζωῆς αὐτῶν ἔδει συνέχειν καὶ περιέπειν, ταῦτα προὔδωκάν τε καὶ καταλελύκασι προσόμοιόν τι ποιοῦντες, ὡς εἴ τις τειχίον ἐκέκτητο ἀσφαλέστα- τον, καὶ φρούριον ἐρυμνότατον, εἶτα τῆς ἑαυτοῦ φυλακῆς ἀλογήσας καὶ σωτηρίας, ἀνοήτως ἀφρονέ- στατα καθελών, εὐάλωτον τοῖς ἐπιβουλεύουσιν ἑαυτὸν παρεστήσατο· τί οὖν ἐντεῦθεν δείκνυται; ὅτι τῷ συγκαθαιρεῖσθαι τὰ ἅγια ταῦτα ἀλλήλοις, τὸ ἐν αὐτ τοῖς ὁμότιμον διαφανῶς γινώσκεται· πῶς οὖν εἰ φευκτὰ ἦν τὰ ἱερὰ ταῦτα, τοῖς τιμίοις στελέχεσι συνεφήρμοσαν οἱ Χριστιανοὶ τὸ ἀνέκαθεν, καὶ συγκ κατεσκεύασαν ; ἄξιον δὲ πανταχοῦ τοῖς ἐχθροῖς τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ ἐπιλέγεσθαι, ὅτι βαρύς ἐστιν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος, καὶ ἡ μνήμη δυσαχθεστέρα και βαρυτέρα παρὰ τοσοῦτον, παρ' ὅσον Ιουδαίοις καὶ Ἕλλησιν, οἷς εὐκαίρως αὐτοὶ συγκαταριθμηθήσονται. λη'. ο 'Αλλὰ ταῖς εἰκίσι Χριστοῦ, φασί, καὶ ἕτερά τινα τῶν βδελυκτῶν καὶ ἀπηγορευμένων συνδιαγρά φεται, οἷον ὡς ἐπὶ τῆς ἀναστάσεως ὁ ᾅδης πατού μενος, καὶ διάβολος καταργούμενος καὶ καταβαλλό - μενος, καὶ εἴ τι τούτοις προσέοικε· λανθανόντως δὲ καὶ ταῦτα συμπροσκυνεῖται· ὅθεν οὐκ ἐξὴν οὐδὲ ταῖς Χριστοῦ προσκυνεῖσθαι εἰκόσιν. » Αλίσκονται δὲ καὶ ἐνταῦθα τοῖς οἰκείοις δικτύοις οἱ ἀνόητοι· ὃ γὰρ ἡμῖν ἐγκαλοῦσι, τοῦτο καὶ αὐτοὶ δοξάζοντες δείκνυν- ται· ὁμολογοῦσι γὰρ καὶ ἄκοντες, ὅτι ἡ τῶν εἰκόνων τιμή, ἐπὶ τὰ πρωτότυπα διαβαίνει· εἰ γὰρ διὰ τοῦτο ταῦτα ἀπηγόρευται, πολλῷ μᾶλλον τὰ θεῖα τιμητέα, ἵνα ἡ τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἀνέλθοι· ἐκ τούτου οὖν τις καὶ λίαν ἐμμελῶς τεκμήραιτο, ὅτι ὅ περὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ ἔχουσι σκολιὸν καὶ ὕπουλον φρόνημα, καὶ τέως τοῖς πολλοῖς ἀποκρυπτόμενον ηρέμα πως παραδηλοῦσι, καὶ τοῖς συνετωτέροις διὰ τούτων ἐκκαλύπτουσι· τὰ γὰρ ἐν χερσὶν ἐξανύοντες, Θεοῦ παρορῶντος καὶ συγχωροῦντος, ἐν τοῖς ἑξῆς, ὡς τὰ εἰκὸς, καὶ τὸ ἀκόλουθον τῆς ἐννοίας έχει, ὅτι οὐδὲ Χριστὸν ἐσταυρωμένον προσκυνήσουσιν, ἀποφανοῦν- ται, ἐπειδὴ καὶ λῃσταὶ συνεσταύρωνται κακούργοι, καὶ ἄνδρες ἀνόσιοι· ἀλλ' ἡμεῖς γε νήφομεν οἱ Χρι- στιανοὶ, καὶ οὐκ ἀπεκτηνώθημεν κατ' αὐτούς· ὃ γὰρ προσκυνοῦμεν, οἴδαμεν· τὰ γὰρ ἱερὰ σέβομεν ὡς ἅγια, τὰ δὲ αἰσχρὰ ἐκεῖνα, ὡς νεκρούμενα και πατω μενα και βλέπομεν καὶ λογιζόμεθα· οὐ γὰρ τιμὴν αὐτοῖς περιτιθέντες, συμπαρέγραψαν οι φιλόθεοι, ἀλλὰ τὸ ἀδρανὲς καὶ τὸ ἐξαίσιον αὐτῶν πτώμα παριστάνοντες· ὃ καὶ ἡμεῖς ἀναθεωροῦντες, τὸν καταργήσαντα Κύριον δοξάζομεν, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον αὐτοῦ προσκυνοῦμεν τὸ σεβάσμιον ἐκτύπωμα, τῶν δι' αὐτοῦ γεγενημένων ἡμῖν ἀξιαγάττων εὐερ γεσιῶν, καὶ τῆς κοινῆς σωτηρίας τοῦ γένους ἡμῶν, εἰς μνήμην ἐρχόμενοι· θαυμάζομέν τε αὐτοῦ τὰ μετ γαλεῖα, καὶ τὴν φιλάνθρωπον ἀνυμνοῦμεν συγκατά βασιν· εἶπε: δ' ἄν τις ἐκ τοῦ παρόντος, ἤδη καὶ τοῦ μέλλοντος καταστοχαζόμενος, ὡς ἥξουσί ποτε καὶ pretiosa ligna igni admovent cen materiem inutilem atque vilem; nulloque respectu dignam, fusione facta demonstrant. Adeo infatuati sunt et obtene- brati, ut quæ ad custodiam tutelamque vitæ suæ deberent amplecti, hæve abjiciant et destruant. Consimile quid facientes ei, qui murum tutissimum, et munimentum firmi simum haberet; moxque suæ custodiæ salutisque incuriosus, id inconside- rate ac stultissime demoliens, pervium se aggres- soribus suis exhiberet. Quid ergo hinc sequitur? Nempe quod dum şaneta hæc ligua simul cun the- eis destruunt, par utriusque rei honor agnoscitur. Cur ergo, si sacra haec vitanda erant, venerandis Egnis antiquitus Christiani annexuerunt simulque elaborarunt? Æquam omnino semperque est, dici a nobis his crucis Christi hostibus, gravem ipsis esse Christum in imagine etiam spectatum, ejusque memoriam æque molestam atque Judæis et ethnicis, quibus commode adnumerabantur.' dam item alia de abominandorum ac vitaudorum numero depinguntur, veluti in imagine resurrectio- nis infernus conculcatus, et diabolus infirmatus ac pulsus, et si quid est hujusmodi ; atque ita hæc si- mul tacite adorantur. Quamobrem ne Christi qui- dem imagines adorare licet. › Capiuntur hic quo- que retibus propriis stulti. Quod enim nobis im- properant, idem et ipsi se opinari demonstrant. Confitentur enim inviti, imaginum honorem ad prototypa transire. Nam si propterea læc rejiciun- tur, multo magis divina sunt honoranda, ut honor ad prototypum transgrediatur. Ex his facillime quisque conjiciet, cos suam adversus Christi cru- cem obliquam subiratamque mentem, quam hacte- was multos cclarunt, paulatim aperire, et iis qui- dem qui paulo sunt acutiores revelare. Nam si propositum suum servaverint, Deo dissimulante ac permittente, deinceps ut par consentaneumnque huic opinioni est, ne Christum quidem crucifixum ado- r.turos se denuntiabunt, quoniam latrones quoque malefici ac scelesti homines una crucifixi sunt. Sed enim nos quidem Christiani sobrii sumus, neque in belluas ut isti transformati. Quid enim p adioremus, scimus. Nam sacra colimus utpote sarcia, turpia autem illa, ut morticina et conculcanda spectamus et judicamus. Non enim ut honorem his circumponerent, una pinxerunt religiosi artifices, sed ut miseram et immensam eorumdem cladem denotarent; quod et nos contemplantes, Dominum «lebellatorem collaudamus; proptereaque magis augustam illius imaginem veneramur, collatorum nobis ab eo insignium beneficiorum, communisque humano generi datæ salutis memores; miramurque ipsius magnalia, et clementem laudamus condescen- sionem. Dicet fortasse aliquis, ex re praesenti fu- turam quoque conjectans, deventuros eos tandem hal sacram Evangeliorum Scripturam accusaudam, pretiosa ligna igni admovent cen materiem inutilem atque vilem; nulloque respectu dignam, fusione facta demonstrant. Adeo infatuati sunt et obtene- brati, ut quæ ad custodiam tutelamque vitæ suæ deberent amplecti, hæve abjiciant et destruant. Consimile quid facientes ei, qui murum tutissimum, et munimentum firmi simum haberet; moxque suæ custodiæ salutisque incuriosus, id inconside- rate ac stultissime demoliens, pervium se aggres- soribus suis exhiberet. Quid ergo hinc sequitur? Nempe quod dum şaneta hæc ligua simul cun the- eis destruunt, par utriusque rei honor agnoscitur. Cur ergo, si sacra haec vitanda erant, venerandis Egnis antiquitus Christiani annexuerunt simulque elaborarunt? Æquam omnino semperque est, dici a nobis his crucis Christi hostibus, gravem ipsis esse Christum in imagine etiam spectatum, ejusque memoriam æque molestam atque Judæis et ethnicis, quibus commode adnumerabantur.' dam item alia de abominandorum ac vitaudorum numero depinguntur, veluti in imagine resurrectio- nis infernus conculcatus, et diabolus infirmatus ac pulsus, et si quid est hujusmodi ; atque ita hæc si- mul tacite adorantur. Quamobrem ne Christi qui- dem imagines adorare licet. › Capiuntur hic quo- que retibus propriis stulti. Quod enim nobis im- properant, idem et ipsi se opinari demonstrant. Confitentur enim inviti, imaginum honorem ad prototypa transire. Nam si propterea læc rejiciun- tur, multo magis divina sunt honoranda, ut honor ad prototypum transgrediatur. Ex his facillime quisque conjiciet, cos suam adversus Christi cru- cem obliquam subiratamque mentem, quam hacte- was multos cclarunt, paulatim aperire, et iis qui- dem qui paulo sunt acutiores revelare. Nam si propositum suum servaverint, Deo dissimulante ac permittente, deinceps ut par consentaneumnque huic opinioni est, ne Christum quidem crucifixum ado- r.turos se denuntiabunt, quoniam latrones quoque malefici ac scelesti homines una crucifixi sunt. Sed enim nos quidem Christiani sobrii sumus, neque in belluas ut isti transformati. Quid enim p adioremus, scimus. Nam sacra colimus utpote sarcia, turpia autem illa, ut morticina et conculcanda spectamus et judicamus. Non enim ut honorem his circumponerent, una pinxerunt religiosi artifices, sed ut miseram et immensam eorumdem cladem denotarent; quod et nos contemplantes, Dominum «lebellatorem collaudamus; proptereaque magis augustam illius imaginem veneramur, collatorum nobis ab eo insignium beneficiorum, communisque humano generi datæ salutis memores; miramurque ipsius magnalia, et clementem laudamus condescen- sionem. Dicet fortasse aliquis, ex re praesenti fu- turam quoque conjectans, deventuros eos tandem hal sacram Evangeliorum Scripturam accusaudam, 37. Atqui cum imaginibus Christi, aiunt, quæ 37. Atqui cum imaginibus Christi, aiunt, quæ

καὶ μετὰ τὴν κτίσιν ἐπισυμβέβηκε, καὶ οἷον ἐπιγενηματικά τυγχάνει, ἃ διὰ τὴν ἀθέτησιν τῆς τοῦ Κτίσαντος ἐντολῆς ἐπεισενήνεκται· ἐπειδὴ γὰρ τῷ ἐξ ἀρχῆς πεπλασμένῳ, τοῖς κατὰ γνώμην παρὰ τοῦ πλάσαντος, τὰ τῆς ζωῆς ἀπεκέκριτο, ἑνὶ δὲ νόμῳ τὸ αἱρετὸν αὐτῷ κατ' ἐξουσίαν προσκειτο, ἢ τηρήσαντα τοῦτον τὴν ἀνωτάτω καὶ ἀγγέλοις ἐφάμιλλον δια κληρώσασθαι μακαριότητα, ἢ ἀλογήσαντα τῆς χει ρίστης καὶ ἀθλιωτάτης μοίρας ἀποταχθήσεσθαι· ἣν δὴ τῇ ἐξαπάτη του όφεως προελόμενος, τὴν φθορὰν εὐθὺς καὶ τὴν θνητότητα φυσικῶς ὑποδύεται, καὶ ὁ λαπὸς τῶν μυρίων παθῶν ἑσμὸς ἐπεισκρίνεται· οὐ γὰρ συνέκτισται τῷ πρωτοπλάστῳ ἡ φθορὰ καὶ ὁ θάνατος, ἐπεὶ οὐκ ἂν τοῦ τῆς ζωῆς ξύλου ἐδέησεν, ὅπερ ἐν μέσῳ τῷ παραδείσῳ τέθηλεν. Ο τοίνυν τοῦ πλάσματος τοῦ ἑαυτοῦ Κύριος, φιλανθρωπίας περιουσία, δι' οίκτον ἄφατον τὴν τῷ θανάτῳ ὑπενη νεγμένην φύσιν, φθορᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, καὶ εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς τῆς εὐμοιρίας ἐπανασώσασθαι, σώμα τοιοῦτον ἀνειληφέναι οὐκ ἀπηξίωσεν, ὁποῖον δὴ ὁ κατάκριτος ἔχων ἐφάνη, ἡμεῖς τε πάντες οἱ τῷ αὐτῷ κεκοινωνηκότες συγκρίματι, ὃ δὴ θνητὸν καὶ φθαρτόν ἐστι· σῶμα δὲ ὄν, οὐκ ἂν εἴη περιγραφῆς ἐλεύθερον, ἕως ἂν ᾖ σῶμα· εἶτα θανάτῳ σωματική προσομι λήσας, ᾧπερ οὐχ ὑπῆρχε κατάχρεως, ἀλλὰ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἀπετίννυς χρέος· ἵνα τὴν ἐν ᾿Αδάμ παράβασιν, ἐν ἑαυτῷ ἐξιάσηται, καὶ τὴν ἧτταν ἀνακαλούμενος τῆς φύσεως, ἀναστήσῃ τὸν κείμενον· ἐπειδὴ • Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ο κατήργηκε μὲν τὸν θάνατον, καθ εἴλε δὲ τὴν φθοράν, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων άληθῶς καὶ ἀθανασίας πηγή, κρείττων θανάτου καὶ φθορᾶς ὀφθείς· ἡ γὰρ σὰρξ αὐτοῦ οὐκ εἶδε διαφθοράν, καταποθεῖσαν εἰς νίκος καὶ ἀφανισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος, τῇ κρείττονι καὶ πανσθενεῖ τοῦ λόγου δυνάμει συντηρουμένη, κἂν ἦν πεφυκυία τοῦ φθείρεσθαι· εἶτα ἀνέστη τριήμερος, καὶ πάντα τὰ ἐκ τῆς ἁμαρτίας εγκατασκήψαντα τῇ φύσει απ τιάματα καὶ προστρίμματα δι' ἑαυτοῦ ἐκκαθάρας ἀπέσμηξεν, ὥσπερ ἀπαρχὴ καὶ ἀῤῥαβὼν τοῦ καθ' ἡμᾶς χρηματίσας φυράματος, λαμπρόν τε οὕτω καὶ μώμου παντὸς ἄνευ, τὸ ἴδιον ἀποφήνας ποίημα, και τὰ ἐκ τῆς οἰκείας δόξης αὐχήματα δωρησάμενος· οὕτω γὰρ καὶ βαπτιζόμενος, τὴν ἡμετέραν ἐνήργησε κάθαρσιν, ὁ πάσης επέκεινα καθαρότητος· τοῦτο δὲ καὶ πάλαι ἂν πεπλουτήκει, εἴπερ τὸ ἀπαρχῆς κτισθείς ὁ ἄνθρωπος τὴν ἐντολὴν τετηρήκει τοῦ Κτίσαντος· καὶ γὰρ ἐπ' ἀθανασία πρὸς τοῦ Δημιουργήσαντος, καὶ τῇ πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναδρομῇ παρενήνεκται. Καὶ ταῦτα ἡμᾶς οἱ ἡμέτεροι διδάσκαλοι ἐκπαιδεύουσιν· εἴρηκε γάρ που ὁ θεῖος Απόστολος· Δια τοῦτο, ὥσπερ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθε, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας ο θάνατος· καὶ οὕτως εἰς πάντας ἀνθρώπους ὁ θάνα έξι ^. καὶ μετὰ τὴν κτίσιν ἐπισυμβέβηκε, καὶ οἷον ἐπιγε- νηματικά τυγχάνει, ἃ διὰ τὴν ἀθέτησιν τῆς τοῦ Κτίσαντος ἐντολῆς ἐπεισενήνεκται· ἐπειδὴ γὰρ τῷ ἐξ ἀρχῆς πεπλασμένῳ, τοῖς κατὰ γνώμην παρὰ τοῦ πλάσαντος, τὰ τῆς ζωῆς ἀπεκέκριτο, ἑνὶ δὲ νόμῳ τὸ αἱρετὸν αὐτῷ κατ' ἐξουσίαν προσκειτο, ἢ τηρήσαντα τοῦτον τὴν ἀνωτάτω καὶ ἀγγέλοις ἐφάμιλλον δια κληρώσασθαι μακαριότητα, ἢ ἀλογήσαντα τῆς χει ρίστης καὶ ἀθλιωτάτης μοίρας ἀποταχθήσεσθαι· ἣν δὴ τῇ ἐξαπάτη του όφεως προελόμενος, τὴν φθορὰν εὐθὺς καὶ τὴν θνητότητα φυσικῶς ὑποδύεται, καὶ ὁ λαπὸς τῶν μυρίων παθῶν ἑσμὸς ἐπεισκρίνεται· οὐ γὰρ συνέκτισται τῷ πρωτοπλάστῳ ἡ φθορὰ καὶ ὁ θάνατος, ἐπεὶ οὐκ ἂν τοῦ τῆς ζωῆς ξύλου ἐδέησεν, ὅπερ ἐν μέσῳ τῷ παραδείσῳ τέθηλεν. Ο τοίνυν τοῦ πλάσματος τοῦ ἑαυτοῦ Κύριος, φιλανθρωπίας πε- ριουσία, δι' οίκτον ἄφατον τὴν τῷ θανάτῳ ὑπενη νεγμένην φύσιν, φθορᾶς ἀπαλλάξαι βουλόμενος, καὶ εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς τῆς εὐμοιρίας ἐπανασώσασθαι, σώμα τοιοῦτον ἀνειληφέναι οὐκ ἀπηξίωσεν, ὁποῖον δὴ ὁ κατάκριτος ἔχων ἐφάνη, ἡμεῖς τε πάντες οἱ τῷ αὐτῷ κεκοινωνηκότες συγκρίματι, ὃ δὴ θνητὸν καὶ φθαρτόν ἐστι· σῶμα δὲ ὄν, οὐκ ἂν εἴη περιγραφῆς ἐλεύθερον, ἕως ἂν ᾖ σῶμα· εἶτα θανάτῳ σωματική προσομι λήσας, ᾧπερ οὐχ ὑπῆρχε κατάχρεως, ἀλλὰ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἀπετίννυς χρέος· ἵνα τὴν ἐν ᾿Αδάμ παράβασιν, ἐν ἑαυτῷ ἐξιάσηται, καὶ τὴν ἧτταν ἀνακαλούμενος τῆς φύσεως, ἀναστήσῃ τὸν κείμενον· ἐπειδὴ • Αμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ο κατήργηκε μὲν τὸν θάνατον, καθ εἴλε δὲ τὴν φθοράν, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων άλη- θῶς καὶ ἀθανασίας πηγή, κρείττων θανάτου καὶ φθορᾶς ὀφθείς· ἡ γὰρ σὰρξ αὐτοῦ οὐκ εἶδε διαφθοράν, καταποθεῖσαν εἰς νίκος καὶ ἀφανισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ τὸν κόσμον νικήσαντος, τῇ κρείττονι καὶ πανσθενεῖ τοῦ λόγου δυνάμει συντηρουμένη, κἂν ἦν πεφυκυία τοῦ φθείρεσθαι· εἶτα ἀνέστη τριήμερος, καὶ πάντα τὰ ἐκ τῆς ἁμαρτίας εγκατασκήψαντα τῇ φύσει απ τιάματα καὶ προστρίμματα δι' ἑαυτοῦ ἐκκαθάρας ἀπέσμηξεν, ὥσπερ ἀπαρχὴ καὶ ἀῤῥαβὼν τοῦ καθ' ἡμᾶς χρηματίσας φυράματος, λαμπρόν τε οὕτω καὶ μώμου παντὸς ἄνευ, τὸ ἴδιον ἀποφήνας ποίημα, και τὰ ἐκ τῆς οἰκείας δόξης αὐχήματα δωρησάμενος· οὕτω γὰρ καὶ βαπτιζόμενος, τὴν ἡμετέραν ἐνήργησε κάθαρσιν, ὁ πάσης επέκεινα καθαρότητος· τοῦτο δὲ καὶ πάλαι ἂν πεπλουτήκει, εἴπερ τὸ ἀπαρχῆς κτισθείς ὁ ἄνθρωπος τὴν ἐντολὴν τετηρήκει τοῦ Κτίσαντος· καὶ γὰρ ἐπ' ἀθανασία πρὸς τοῦ Δημιουργήσαντος, καὶ τῇ πρὸς τὸ κρεῖττον ἀναδρομῇ παρενήνεκται. Καὶ ταῦτα ἡμᾶς οἱ ἡμέτεροι διδάσκαλοι ἐκπαι- δεύουσιν· εἴρηκε γάρ που ὁ θεῖος Απόστολος· Δια τοῦτο, ὥσπερ δι' ἑνὸς ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθε, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας ο θά- νατος· καὶ οὕτως εἰς πάντας ἀνθρώπους ὁ θάνα έξι ^. venerunt, et quasi adnata sùnt, quæ scilicet post violatum Creatoris præceptum invecta fuerunt. Quia enim condito primum homini, si modo ex Creato- ris sententia vixisset, vita erat adjudicata, ita tamen ut lege lata, liberum nihilominus esset eligendi arbitrium, nempe ut vel hac observata altissimam et angelis parem nancisceretur homo beatitudinem; vel ea neglecta, pessimam et infelicissimam sortem incurreret; quam postremam fraude serpentis cum elegisset, corruptele illico et naturali mortalitati factus est obnoxius, et reliqua innumerabilium cupiditatum colluvies in eum incubuit. Non enim una cum protoplasto corruptela et inors creata fuit ; alioqui ligno vitae non eguisset, quod in medio paradiso vigebat. Igitur creaturæ proprie A scriptum. Exteriora autem post creationem super- Dominus, benignitatis abundantia, misericordia ineffabili, subditam morti naturam corruptela li- berare volens, et in veterem felicitatem vindicare, corpus hoc suscipere non recusavit, quale et homi- nem damnatum habere constabat, nosque oinnes qui eamdem damnationem participavimus, quodl sine dubio mortale et corruptibile est. Jam cum sit corpus, certe circumscriptione non caret, quandju corpns erit. Deinde corporalem expertus est mor- tein, cui cæteroqui non erat obnoxius, sed debitum pro nobis solvit ; ut factam in Adamo transgressio- nem, in se ipso sanaret; et nature damnum repa- rans, lapsum hominem relevaret; quoniam ipse Peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore εjus *; mortem destruxit, corruptelam. alstulit, cum ipse sit naturaliter vereque vita, et immortali- talis scatebra, superior morti et corruptioni visus. Nami caro ejus non vidit corruptionem, quæ videlicet absorpta fuit in victoriam, et a mundi victore de- bellata; caro autem a superiore atque omnipotente Verbi virtute conservata est, quanquam suapte natura corruptioni esset obnoxia (48). Deinde post triduum resurrexit; et omnes qui ex peccato in naturam incubuerant reatus atque detrimenta, per se purgans abstersit, inchoatio veluti et arrha no- stri factus plasmatis; splendidam ita atque omni criminatione liberam creaturam suam efficiens, eique gloriae suae decora largiens. Sic enim et D baptizatus, nostram peregit purgationem, cum ipse supra omnem munditiem esset. Id autem olim quo- que non defuisset, si creatus ab initio homg præ- ceptuin Creatoris observasset. Nam usque ad im- mortalitatem transitumque ad meliora, a Creatore provectus fuisset. lac nos magistri nostri docent. Dixit enim ali- quando divus Apostolus: Propterea sicut per unum hominem peccatum in mundum introivit, et per pec- catum mors, atque in omnes homines mors pertrans- Haec antiquorum etiam nonnullorum sapien- venerunt, et quasi adnata sùnt, quæ scilicet post violatum Creatoris præceptum invecta fuerunt. Quia enim condito primum homini, si modo ex Creato- ris sententia vixisset, vita erat adjudicata, ita tamen ut lege lata, liberum nihilominus esset eligendi arbitrium, nempe ut vel hac observata altissimam et angelis parem nancisceretur homo beatitudinem; vel ea neglecta, pessimam et infelicissimam sortem incurreret; quam postremam fraude serpentis cum elegisset, corruptele illico et naturali mortalitati factus est obnoxius, et reliqua innumerabilium cupiditatum colluvies in eum incubuit. Non enim una cum protoplasto corruptela et inors creata fuit ; alioqui ligno vitae non eguisset, quod in medio paradiso vigebat. Igitur creaturæ proprie A scriptum. Exteriora autem post creationem super- Dominus, benignitatis abundantia, misericordia ineffabili, subditam morti naturam corruptela li- berare volens, et in veterem felicitatem vindicare, corpus hoc suscipere non recusavit, quale et homi- nem damnatum habere constabat, nosque oinnes qui eamdem damnationem participavimus, quodl sine dubio mortale et corruptibile est. Jam cum sit corpus, certe circumscriptione non caret, quandju corpns erit. Deinde corporalem expertus est mor- tein, cui cæteroqui non erat obnoxius, sed debitum pro nobis solvit ; ut factam in Adamo transgressio- nem, in se ipso sanaret; et nature damnum repa- rans, lapsum hominem relevaret; quoniam ipse Peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore εjus *; mortem destruxit, corruptelam. alstulit, cum ipse sit naturaliter vereque vita, et immortali- talis scatebra, superior morti et corruptioni visus. Nami caro ejus non vidit corruptionem, quæ videlicet absorpta fuit in victoriam, et a mundi victore de- bellata; caro autem a superiore atque omnipotente Verbi virtute conservata est, quanquam suapte natura corruptioni esset obnoxia (48). Deinde post triduum resurrexit; et omnes qui ex peccato in naturam incubuerant reatus atque detrimenta, per se purgans abstersit, inchoatio veluti et arrha no- stri factus plasmatis; splendidam ita atque omni criminatione liberam creaturam suam efficiens, eique gloriae suae decora largiens. Sic enim et D baptizatus, nostram peregit purgationem, cum ipse supra omnem munditiem esset. Id autem olim quo- que non defuisset, si creatus ab initio homg præ- ceptuin Creatoris observasset. Nam usque ad im- mortalitatem transitumque ad meliora, a Creatore provectus fuisset. lac nos magistri nostri docent. Dixit enim ali- quando divus Apostolus: Propterea sicut per unum hominem peccatum in mundum introivit, et per pec- catum mors, atque in omnes homines mors pertrans- Haec antiquorum etiam nonnullorum sapien-

Α ὀφθαλμῶν αὐτῶν, καὶ ἡ πρὸς τὴν εὐαγῆ καὶ ἀμών Εt μητον ἡμῶν θρησκείαν αἰδὼς καὶ εὐλάβεια, οὐ δε- δίασι τοῖς τῶν ἐν οὐρανῷ καὶ γῇ καὶ ὕδασιν ὁμοιώ ματι τὸ τοῦ Χριστοῦ παρεξετάζοντες συγκαταρι Ομεῖσθαι ὁμοίωμα, οὐδενὶ τρόπῳ ὁμοιώματος Δεσπό του καὶ Κτίστου πρὸς ὁμοίωμα κτισμάτων καὶ δού λων διάκρισιν διδόντες· ἀλλ' ἐκείνοις μὲν αἱρετὴν καὶ πρόχειρον τὸ φιλόνεικον· ἡμεῖς δὲ τοῖς οὕτω δυσσεβῶς προτεινομένοις ἀνθυπενέγκωμεν, ὅτι προ τερον ἤδὴ πρὸς τοὺς πάλαι Ἰουδαίους ταῦτα νενο- μοθέτηται· οὕτω γὰρ δὴ πρὸς τοὺς ἀρτιφανεῖς Ἰου- δαίους τὸν λόγον ποιήσασθαι εὔλογον· ἐπὶ γὰρ της νικαῦτα τὴν Αἰγυπτιακὴν μοχθηρίαν θείοις νεύμασι και παραδόξοις θαύμασιν οἱ ἐξ Ισραὴλ ἀπεδίδρα σκον, Αἰγυπτίων δὲ ἡ πλάνη ἐθνῶν ἁπάντων κακο- Β δαιμονίαν ὑπερέσχεν· ὧν ἐντραφέντες τοῖς ἔθεσ:, τὸν μακρὸν ἐκεῖνον χρόνον τῆς δουλείας διήνυον. Εμελε δὲ ἄρα Θεῷ τῆς τῶν μετανισταμένων έλευ- θερίας καὶ σωτηρίας, διὰ τὰς πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίας· ταύτῃ τοι θεοπρεπῶς τῆς ἀθεΐας ἐκείνης καὶ βδελυρίας ἀπάγων, καὶ πρὸς τὴν ἑαυτοῦ γνῶσιν ἐπανάγων καὶ τὸ σέβας, ἐκεῖνα νομοθετεῖ, ἵνα μόνον αὐτὸν γινώσκωσι τῶν ἁπάντων Θεὸν καὶ Κύριον, καὶ τὴν πρέπουσαν λατρείαν ἀνάπτωσι, καὶ μὴ τῶν κατειθισμένων μεμνημένοι ἐπὶ τὴν εἰδωλομανοῦσαν γῆν παλινδρομήσειν ἔλοιντο· οἴ γε ὑπ' ἀνοίας, τῶν ἀξιαγάστων ἐκείνων τερατουργιῶν καὶ ἐξαισίων ὧν εἶδον θαυμάτων, ἐκεῖθεν ἐξαίροντες οὐκ εἰς μακράν αλογήσαντες, μοσχοποιοῦσι κατὰ τὴν ἔρημον· ἀπείρο ( γει οὖν αὐτοὺς ὁ νόμος, μηδενός που ποιεῖσθαι τῶν άπειρημένων ὁμοίωμα, καὶ τῶν μὲν ἐν τῷ οὐρανῷ, ἡλίου τε καὶ σελήνης καὶ τῆς ἄλλης σὺν αὐτοῖς ἀστρῴας χορείας, τῶν δὲ ἐπὶ γῆς κτηνῶν καὶ θηρίων καὶ ἑρπετῶν καὶ πετεινῶν καὶ κνωδάλων, τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δὲ ὅσα ἐν θαλάσσῃ καὶ ποταμοῖς διανη- χόμενα τὴν δίαιταν ἔλαχεν, ἅπερ ἅπαντα κατὰ τὴν βάρβαρον ὄντες, σεβόμενά τε καὶ προσκυνούμενα ᾔδεσαν· τὸν γὰρ ὄντως ὄντα καὶ τῶν ὅλων Θεὸν Αγνοηκότες ἄνθρωποι, ἀπάτῃ δὲ τοῦ Πονηροῦ δελεα ζόμενοι, τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα ἀνοσίως οἱ Αἰγύπτιοι πάντα τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἐλογίσαντο θεοὺς, ἀλλὰ καὶ τὰ ζῶα τὰ ἔχθιστα ἐσέβοντο · πως δὲ ἔχθιστα ταῦτά ἐστιν, αὐτὸς δείκνυσιν· ἀνοίᾳ γὰρ συγκρινόμενα, τῶν ἄλλων ἐστὶ χείρονα· πᾶν γὰρ ἠλογημένον ζῶον, καὶ ἄνουν ἐστί· συγκρινόμενα δὲ τὰ παρὰ τῶν Αἰγυπτίων σεβόμενα, οὕτως εὐτελῆ τυγχάνοντα, ἐνίκων κατὰ ἀγνωσίαν καὶ ἀναισθησίαν τὰ ἄλλα τῶν ζώων· μᾶλλον δὲ χείρονα εὑρίσκονται τῶν ἄλλων κατὰ ἄνοιαν συγκρινόμενα· καὶ οὐχ οὕτω μόνον χείρονα, ἀλλ' οὐδὲ ἄξιά ἐστιν ἐπιποθήσεως ὅσον ἐν ζώων ὄψει· πολλὰ γὰρ τῶν ζώων, εἰ καὶ εὐτελῆ τυγχάνει, ἀλλ' οὖν ἡδύνουσι την όψιν, εἴχροά τινα καὶ ποικίλα ὑπάρχοντα, καὶ καλὰ πρὸς τὸ θεα- θῆναι· τὰ δὲ οὐ τοιαῦτα, δείσειδή τινα, ὡς ἔοικεν, ὄντα καὶ παντελῶς τὴν ὄψιν ἀλγύνοντα, κ. τ. λ. Διὰ τοῦτα ταῦτα σεβόμενοι οἱ Αἰγύπτιοι, δι᾿ ὁμοίων, φη- σὶν, ἐκολάσθησαν ἀξίως, μυῶν καὶ βατράχων ἀνά- πλεως γεγενημένη γῆ, καὶ διὰ πλήθους κνωδάλων καὶ εὐτελῶν φάναι ζώων ἐβασανίσθησαν S. NICEPHORI PATRIARCILE CP. varunt, reverentiumque et obsequium erga san- ctam et infmaculatain nostram fidem abjecerunt, non verentur cœlestium, terrestrium ac marina- rum rerum simulacris, Christi comparative adnu- merare simulacrum, nullam inter imaginem Domini ac Creatoris, et creaturarum ac famulo- rum differentiam statuentes. Sed enim ipsi prout voluerint rixentur. Nos autem tam impiis hostibus respondemus, nempe hæc Judæis priscis fuisse imperata. (Sic enim et cum novis Judæis disserere expedit.) quidem Ægyptiacam nuper impietatem, divino nutu nec sine inauditis prodigiis Israelitæ effugerant. Porro omnium gentium superstitionem superabat falsus cultus Ægyptiorum (51); quorum Hebræi innutriti moribus, prolixum illud servitutis tempus exegerunt. Jam vero curæ Deo erat migrantis populi libertas alque sulus, propter factas patribus illorum promis- siones. Quamobrem ratione Deo digna ab illa irre- ligiositate ac profanitate abducens, atque ad sui notitiam cultumque convertens, mandata illa edidit ut se solum agnoscerent omnium Deum ac Domi- num, congruentemque cultum præberent, neque consuetudinum memores, ad deditam idolis regio- nem reverti vellent. At hi ob suam vesaniam mira- bilium illorum ac maximorum quæ viderant, paulo post quam illinc discesserunt, prodigiorum negli- gentes, vitulum sibi in deserto confaverunt. Vela- bat itaque eis lex, ullius interdictæ rei simulacrum facere, coelestium nimirum, solis ac lune et reliqui astrorum numeri, terrestrium autem, jumen- Lorum, ferarum, serpentium, volatilium, atque monstrorum, quotquot in aquis, mari, fluminibus, innatantia vivunt; quæ omnia in barbarica regione dlegentes culta atque adorata sciebant. Namque eum qui vere est universalis Deus, ignorantes homines, fraude maligni damonis decepti, creature pro Crea- tore irreligiøse serviebant: cujus criminis reos, multos quoque post annos objurgabat eos Deus per D Non enim Ægyptii ethnicorum idola loco deorum habebant, sed animalia detestabilia adorabant. Quomodo hæc aztem detestabilia essent, demonstrat ipse dicens : Insensata enim comparata his, sunt cæteris dete- riora. Namque omne insensatum animal mente si- mul caret. Porro que Egyptii colebant, adeo vilia erant, ut inscitia et stupiditate reliqua animalia sπ- perarent. Pejora certe cateris comperiuntur, si illa- rum dementiam spectemus; neque pejora tantum, sed ne digna quidem ullo affectu, quatenus animalium figuram gerunt. Multa quippe animalia etsi per se vilia, visa tamen delectant colore suo ac varietate, pulchramque sui speciem exhibent. At in Ægypto cultæ belluæ, turpi genere sunt, et omnino spectatores contristant, etc. Propterea, inquit, cultores harum Egyptii, paribus monstris merito puniti fuere, mu- scisque et ranis terra scatuit, et a serpentium multitu- dine tetrorumque visu animalium grave supplicium pertulerunt. Stultum hune Ægyptiorum cultum modo salse irrident modo detestantur Juvenalis, Theopbi- lus, Lactantius, Hieronymus, Cyrillus, aliique pas- sim auctores; quod merito ab iis fieri, papyrorum picturæ demonstrant, quas ego cum specto (etenim his prope quisquiliis jam Europa ad nauseam abun- dat) nobilem illam et tot sonitibus celebratam Ægy- ptiorum sapientiam valde requiro. - (54) Cantacuzenus ad Sap. xv, 18 : Οὐ γὰρ μόνον

έπων ἀξίαν, Λεόντιος δὲ ὁ τῆς πόλεως υπαρχος, Ανα στάσιός τε ὁ τὴν οἰκονομίαν τοῦ μεγίστου ἱεροῦ, ᾧ σοφία ὁ θεῖος λόγος ἐπώνυμον, τῶν πραγμάτων πεπιστευμένος· τούτους παραλαβών Σαΐτος καὶ ἄρας ἐκ Καλχηδόνος ὀπίσω ἀπήλαυνε καὶ πρὸς τὰ Περ σικὰ ἤθη ἐχώρες· καὶ ἕως μὲν τῆς Ῥωμαίων ἐπ έβαινε γῆς, διὰ τιμῆς ἦγε καὶ θεραπείας ἠξίου, τῇ Περσικῇ δὲ ἐμβαλὼν πέδας τὰς ἐκ σιδήρων αὐτοῖς περιθέμενος δεσμώτας παρὰ Χοσρόην εκόμισε. Χο σρόης δὲ ἐπεὶ ἔγνω ὡς Σαΐτος Ηράκλειον ὡς βασιλέα εἶδέ τε καὶ τετίμηκεν, ἀλλ' οὐ δορυάλωτον ελὼν ὡς αὐτὸν ἤγαγεν (ἐν τούτῳ γὰρ αὐτῷ τὰ τῆς ἐλπίδος ὠνειροπολεῖτο καὶ ἔκειτο), μεγάλα τε ἐπ' αὐτῷ ἡγα νάκτει καὶ τέλος εἰς ἀσκὸν αὐτῷ ἀπέδειρε τὴν δορὰν, νατον. Ρωμαίων δὲ τοὺς πρεσβευτάς ἰδίᾳ διαστείλας ὡς ἐκάκου τὰ μέγιστα. Ταῦτα οὐ μικρῶς ἡνία τὸν βασιλέα καὶ ἐπετά ραττεν. Ἐφ᾽ οἷς καὶ λιμὸς τηνικαῦτα τῇ πολιτεία ἐπεφύη βαρύτατος· οὐ γὰρ ἡ Αίγυπτος αὐτοῖς τὸ λοιπὸν ἐπεσίτιζεν, ἐξ οὗ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν βασιλικῶν ἐπελελοίπει σιτηρεσίων. Εν τούτοις καὶ νόσος λοιμώδης τοῖς ἐν τῇ πόλει ἐπισκήψασα θανάτῳ τὰ πλήθη τὰ ἐν αὐτῇ διέφθειρεν. ῶν ἁπάντων ἕνε κεν πολλή δυσθυμία καὶ ἀπορία τῷ κρατοῦντι πε ριεκέχυτο. Καὶ οἴχεσθαι διὰ ταῦτα πρὸς Λιβύην βουλομένῳ ἦν. Καὶ αὐτόθι χρήματα τέως πλεῖστα, χρυσόν τε καὶ ἄργυρον καὶ λίθων τους τιμιωτάτους, προΰπεμπεν· ὧν οὐκ ὀλίγιστα καταίροντα κλύδωνι μεγίστῳ περιπεπτώκει καὶ τοῖς ποντικοῖς ῥείθροις βρύχια γέγονεν. Ταῦτα τοίνυν τῶν πολιτῶν αἰσθό μενοι, ὡς δυνατὰ ἦν αὐτοῖς, διεκώλυον. Ο γοῦν Ιεράρχης ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τοῦτον καλέσας ὅρκοις ἐνταῦθα περιεδέσμει ὡς ἥκιστα τῆς βασιλευούσης ἐξίστασθαι. Οἷς εἴξας τὰς μὲν παρούσας τύχας ἀπο ωλοφύρετο, τὰς δὲ γνώμας τὰς αὐτῶν καὶ οὐκ ἐθελον της έστεργε. πικρὸν αὐτῷ καὶ βίαιον καταστήσας τὸν θά ἕκαστον φρουραῖς ἀσφαλεστάταις ἀπέθετο καὶ Χρόνος δέ τις παρῴχετο, καὶ ὁ τῶν Ούννων τοῦ ἔθνους κύριος τοῖς ἀμφ' αὐτὸν ἄρχουσι καὶ δο ρυφόροις ἅμα εἰς Βυζάντιον εἰσῄει, μυεῖσθαι δὲ τὰ Χριστιανών βασιλέα ἐζήτει. Ὁ δὲ ἀσμένως αὐτὸν ὑπεδέχετο, καὶ οἱ Ῥωμαίων ἄρχοντες τοὺς Οὐννι κοὺς ἄρχοντας καὶ τὰς ἐκείνων γαμετὰς αἱ τούτων αὐτῶν * τῷ θείῳ λουτρῷ ἐτεκνώσαντο σύζυγοι. * αὐτῶν ] αὖ? σβύτερος καὶ σύγκελλος Ἐξ οὗ καὶ τὰ πλεῖστα. Τούτῳ τῷ ἔτει ἀπῃτήθησαν οἱ κτήτορες τῶν πολιτικῶν ἄρτων διὰ γραφῆς καθ᾿ ἕκαστον νο μίσματα γ'. Καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν πάντας εὐθέως τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τῆς δ' ἐνδικτιῶνος ἀναρτήθη τελείως ή χορηγία τῶν αὐτῶν πολιτικῶν ἄρτων, Καὶ εἶχεσθαι διὰ ταῦτα. Ο γοῦν ἱεράρχης. Πιστὰ δοὺς τῷ λεῳ ὡς σὺν αὐτοῖς μέχρι θανάτου ἀγωνίσηται καὶ ὡς τέκνοις οἰκείοις τούτοις συναρμόσηται. Καὶ ὁ τῶν Ούννων. πρε έπων ἀξίαν, Λεόντιος δὲ ὁ τῆς πόλεως υπαρχος, Ανα στάσιός τε ὁ τὴν οἰκονομίαν τοῦ μεγίστου ἱεροῦ, ᾧ σοφία ὁ θεῖος λόγος ἐπώνυμον, τῶν πραγμάτων πεπιστευμένος· τούτους παραλαβών Σαΐτος καὶ ἄρας ἐκ Καλχηδόνος ὀπίσω ἀπήλαυνε καὶ πρὸς τὰ Περ σικὰ ἤθη ἐχώρες· καὶ ἕως μὲν τῆς Ῥωμαίων ἐπ έβαινε γῆς, διὰ τιμῆς ἦγε καὶ θεραπείας ἠξίου, τῇ Περσικῇ δὲ ἐμβαλὼν πέδας τὰς ἐκ σιδήρων αὐτοῖς περιθέμενος δεσμώτας παρὰ Χοσρόην εκόμισε. Χο σρόης δὲ ἐπεὶ ἔγνω ὡς Σαΐτος Ηράκλειον ὡς βασιλέα εἶδέ τε καὶ τετίμηκεν, ἀλλ' οὐ δορυάλωτον ελὼν ὡς αὐτὸν ἤγαγεν (ἐν τούτῳ γὰρ αὐτῷ τὰ τῆς ἐλπίδος ὠνειροπολεῖτο καὶ ἔκειτο), μεγάλα τε ἐπ' αὐτῷ ἡγα νάκτει καὶ τέλος εἰς ἀσκὸν αὐτῷ ἀπέδειρε τὴν δορὰν, νατον. Ρωμαίων δὲ τοὺς πρεσβευτάς ἰδίᾳ διαστείλας ὡς ἐκάκου τὰ μέγιστα. Ταῦτα οὐ μικρῶς ἡνία τὸν βασιλέα καὶ ἐπετά ραττεν. Ἐφ᾽ οἷς καὶ λιμὸς τηνικαῦτα τῇ πολιτεία ἐπεφύη βαρύτατος· οὐ γὰρ ἡ Αίγυπτος αὐτοῖς τὸ λοιπὸν ἐπεσίτιζεν, ἐξ οὗ καὶ τὰ πλεῖστα τῶν βασιλικῶν ἐπελελοίπει σιτηρεσίων. Εν τούτοις καὶ νόσος λοιμώδης τοῖς ἐν τῇ πόλει ἐπισκήψασα θανάτῳ τὰ πλήθη τὰ ἐν αὐτῇ διέφθειρεν. ῶν ἁπάντων ἕνε κεν πολλή δυσθυμία καὶ ἀπορία τῷ κρατοῦντι πε ριεκέχυτο. Καὶ οἴχεσθαι διὰ ταῦτα πρὸς Λιβύην βουλομένῳ ἦν. Καὶ αὐτόθι χρήματα τέως πλεῖστα, χρυσόν τε καὶ ἄργυρον καὶ λίθων τους τιμιωτάτους, προΰπεμπεν· ὧν οὐκ ὀλίγιστα καταίροντα κλύδωνι μεγίστῳ περιπεπτώκει καὶ τοῖς ποντικοῖς ῥείθροις βρύχια γέγονεν. Ταῦτα τοίνυν τῶν πολιτῶν αἰσθό μενοι, ὡς δυνατὰ ἦν αὐτοῖς, διεκώλυον. Ο γοῦν Ιεράρχης ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τοῦτον καλέσας ὅρκοις ἐνταῦθα περιεδέσμει ὡς ἥκιστα τῆς βασιλευούσης ἐξίστασθαι. Οἷς εἴξας τὰς μὲν παρούσας τύχας ἀπο ωλοφύρετο, τὰς δὲ γνώμας τὰς αὐτῶν καὶ οὐκ ἐθελον της έστεργε. πικρὸν αὐτῷ καὶ βίαιον καταστήσας τὸν θά ἕκαστον φρουραῖς ἀσφαλεστάταις ἀπέθετο καὶ Χρόνος δέ τις παρῴχετο, καὶ ὁ τῶν Ούννων τοῦ ἔθνους κύριος τοῖς ἀμφ' αὐτὸν ἄρχουσι καὶ δο ρυφόροις ἅμα εἰς Βυζάντιον εἰσῄει, μυεῖσθαι δὲ τὰ Χριστιανών βασιλέα ἐζήτει. Ὁ δὲ ἀσμένως αὐτὸν ὑπεδέχετο, καὶ οἱ Ῥωμαίων ἄρχοντες τοὺς Οὐννι κοὺς ἄρχοντας καὶ τὰς ἐκείνων γαμετὰς αἱ τούτων αὐτῶν * τῷ θείῳ λουτρῷ ἐτεκνώσαντο σύζυγοι. * αὐτῶν ] αὖ? σβύτερος καὶ σύγκελλος Ἐξ οὗ καὶ τὰ πλεῖστα. Τούτῳ τῷ ἔτει ἀπῃτήθησαν οἱ κτήτορες τῶν πολιτικῶν ἄρτων διὰ γραφῆς καθ᾿ ἕκαστον νο μίσματα γ'. Καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν πάντας εὐθέως τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ τῆς δ' ἐνδικτιῶνος ἀναρτήθη τελείως ή χορηγία τῶν αὐτῶν πολιτικῶν ἄρτων, Καὶ εἶχεσθαι διὰ ταῦτα. Ο γοῦν ἱεράρχης. Πιστὰ δοὺς τῷ λεῳ ὡς σὺν αὐτοῖς μέχρι θανάτου ἀγωνίσηται καὶ ὡς τέκνοις οἰκείοις τούτοις συναρμόσηται. Καὶ ὁ τῶν Ούννων. πρε nominatur. lia omni honore ac cultu prosequebatur: simul atque pelle et utre ex illa facto acerba ac violenta morte diligentissimis custodiis habitos miserandum in modum afflixit. paruit. rex cum procerum suorum ac satelliturn stipatu Chronicon Alexan storia, quam cateri dissimulant, cur jurejurando se anno Heraclii copiis, recessit et in Persidem profectus est. Ac quandiu iter per Romanum imperium fuit, legatos vero Persarum fines attigit, ferreas catenas injiciens ad Chosroem deduxit. Qui ubi comperit Heraclium a Saito imperatoris loco habitum et honoratum, non ad se tanquam captivum abreptuin, quod jam dudum somniabat atque animo præceperat, vehe menter in eum commotus est, ac postremo detracta damnavit: Romanorum vero legatos seorsim quain Augebant haec imperatoris animum et magnopere terrebant. Accedebat et famis acerbitas, quæ sub idem tempus imperium Romanum invasit, cum ni hil amplius frumenti ex Ægypto subveheretur; ex quo imperatoriæ annonæ [an. 618] magna ex parte suppressa sunt. Sed et pestilens morbus tota urbe grassatus magnam civium multitúdinem absumpsit. Quibus ex incommodis imperator summum in miœ roren ac desperationem redactus est. Jamque mi grare in Africam cogitabat, et magnam opum vim aurique et argenti copiam ac gemmaruin eo præmiserat. Quarum rerum haud exigua pars cum jam appelleret, ingenti coorta tempestate naufragio periit. Hæc cum cives animadvertissent, quoad in ipsis situm erat, impediebant. Ac deunum patriarcha imperatorem ad templum vocans jurisjurandi re ligione obstrinxit, non se ab urbe regia discessurum. Quibus ille cedens, tametsi præsentibus miseriis ingemisceret, eorum tamen voluntati vei invitus Post hæc aliquanto temporis elapso, Hunnorum Byzantium pervenit, et ab imperatore Christianis sacris initiari se petiit. Quo libenter excepto, Hun norum principes a Romanis principibus et illorum conjuges ab horum conjugibus de sacro fonte sus-, cepti sunt. Inde illos omnes divinis mysteriis mini. Cedrenus ex magnatibus profectos asserit: sed scriptores de ejusmodi Heraclii consilio legere me perperam. Expungenda enim littera o, ut et apud Theophanem, quæ numerum illum apud Græcos indicat. Anastasius porro in eodem Chronico que indict. 6, a. Heraclii 8, mense Augusto, hoc est Christi 618, ànnona suppressa est. Nihil apud alios Causam aperit hæc hi populo Heraclius obstrinxerit. De quo Theophanes Paulus Diaconus: Juramenta duns populo, quod cum ipsis usque ad mortem forel certaturus et tanquam propriis filiis adhæsurus. De fluorum adventu tacent Cedrenus ac Theophanes. Sigebertus a. Heraclius imperator Humuis confc.leratur. drinum nominatur. lia omni honore ac cultu prosequebatur: simul atque pelle et utre ex illa facto acerba ac violenta morte diligentissimis custodiis habitos miserandum in modum afflixit. paruit. rex cum procerum suorum ac satelliturn stipatu Chronicon Alexan storia, quam cateri dissimulant, cur jurejurando se anno Heraclii copiis, recessit et in Persidem profectus est. Ac quandiu iter per Romanum imperium fuit, legatos vero Persarum fines attigit, ferreas catenas injiciens ad Chosroem deduxit. Qui ubi comperit Heraclium a Saito imperatoris loco habitum et honoratum, non ad se tanquam captivum abreptuin, quod jam dudum somniabat atque animo præceperat, vehe menter in eum commotus est, ac postremo detracta damnavit: Romanorum vero legatos seorsim quain Augebant haec imperatoris animum et magnopere terrebant. Accedebat et famis acerbitas, quæ sub idem tempus imperium Romanum invasit, cum ni hil amplius frumenti ex Ægypto subveheretur; ex quo imperatoriæ annonæ [an. 618] magna ex parte suppressa sunt. Sed et pestilens morbus tota urbe grassatus magnam civium multitúdinem absumpsit. Quibus ex incommodis imperator summum in miœ roren ac desperationem redactus est. Jamque mi grare in Africam cogitabat, et magnam opum vim aurique et argenti copiam ac gemmaruin eo præmiserat. Quarum rerum haud exigua pars cum jam appelleret, ingenti coorta tempestate naufragio periit. Hæc cum cives animadvertissent, quoad in ipsis situm erat, impediebant. Ac deunum patriarcha imperatorem ad templum vocans jurisjurandi re ligione obstrinxit, non se ab urbe regia discessurum. Quibus ille cedens, tametsi præsentibus miseriis ingemisceret, eorum tamen voluntati vei invitus Post hæc aliquanto temporis elapso, Hunnorum Byzantium pervenit, et ab imperatore Christianis sacris initiari se petiit. Quo libenter excepto, Hun norum principes a Romanis principibus et illorum conjuges ab horum conjugibus de sacro fonte sus-, cepti sunt. Inde illos omnes divinis mysteriis mini. Cedrenus ex magnatibus profectos asserit: sed scriptores de ejusmodi Heraclii consilio legere me perperam. Expungenda enim littera o, ut et apud Theophanem, quæ numerum illum apud Græcos indicat. Anastasius porro in eodem Chronico que indict. 6, a. Heraclii 8, mense Augusto, hoc est Christi 618, ànnona suppressa est. Nihil apud alios Causam aperit hæc hi populo Heraclius obstrinxerit. De quo Theophanes Paulus Diaconus: Juramenta duns populo, quod cum ipsis usque ad mortem forel certaturus et tanquam propriis filiis adhæsurus. De fluorum adventu tacent Cedrenus ac Theophanes. Sigebertus a. Heraclius imperator Humuis confc.leratur. drinum

Α γοῦν ἀπεικασθήσεται· Τὴν γὰρ δόξαν μου, φησιν, ἑτέρῳ οὐ δώσω, οὐδὲ τὰς ἀρετάς μου τοῖς γλυ πτοῖς. Τίνι γὰρ προσεοικὼς εἴη ἡ πᾶσιν ἀθέατος, παντός τε νοῦ καὶ πάσης ὑπερέκεινα καταλήψεω;; Τίσιν ὁμοιώμασι χειροτεύκτοις, ἀνθρωπίνοις σοφίσμασι καὶ φιλοτεχνήμασιν ἐκμεμηχανημένοις, τα ραβληθήσεται ; Χριστιανούς γοῦν ταῦτα εἰδότας, ερρωμένους τε περὶ τὰ θεῖα, καὶ ὑγιὰ τὴν διάληψιν περὶ τὴν ἀπέρ ῥητον καὶ ἀνέκφραστον φύσιν κεκτημένους, μαινο μένων ἐστὶν εἰκόνισμα θείας φύσεως γράφεσθαι· ὑμῖν μὲν οὖν τοῖς τῆς ἀπιστίας καὶ τοῦ νέου Ἰουδαϊσμοῦ ὑπασπισταῖς τὸ μὲν, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, διὰ γλώσσης καὶ προχειρότατον· τὸ δὲ, Εωράκαμεν τὸν Κύριον, καὶ ὅτι συνεφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ, καὶ τἆλλα ὅσα τῆς ἄκρας συγκαταβάσεως ἡμῖν κεκήρυκται, λεγόντων ἀκούειν ἢ πιστεύειν, οὐδ᾽ ὁπωσοῦν ἀνέχεσθε, ὡς ἀλλοτρίαν δὲ καὶ ἀπο ηχεστάτην ὑμῖν τὴν φωνὴν ἀπαναίνεσθε· ἀλλ᾽ εἰ ἔξεστι πυθέσθαι καὶ ἡμᾶς, ἀποκρίνασθε· ποῦ ὑμῖν καὶ πόθεν νενομοθέτηται, ἔκ τε νομικῶν θεσπισμάτω εὐαγγελικῶν τε κηρυγμάτων, ἢ ἀποστολικῶν διδα γμάτων, ἀπερίγραπτον ὁμολογεῖν τὸν Χριστὸν, καθό πεφανέρωται καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος; μήτε ποιεῖν, μήτε μὴν γινομένην εἰκόνα αὐτοῦ προσκυνεῖν, καθάπερ νῦν δογματίζετε; ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἂν εἰπεῖν ἔχοιτε· οὐδαμοῦ γὰρ ὑμῖν ἐνταῦθα δειχθήσεται· ὥστε την περιστοιχίζουσαν ὑμᾶς ἀπορίαν, τῆς ἡμετέρας νί κης γίνεσθαι περιουσίαν· εἰ μὲν οὖν μή προὔκειτο ὑμῖν ἡ τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς κεκρατηκυία παράδοσις, δ πάντων ἐστὶ τὸ ἰσχυρότατον καὶ ἀσφαλέστατον, αἱ τε ἀποστολικαὶ καὶ Πατρικαὶ φωναὶ, αἱ δὴ κρατεῖν ἡμᾶς τὰς παραδόσεις, ὅσαι τε ἔγγραφοι ὅσαι τε ἄγραφοι διακελεύονται, οἷα ἐπ' ἀμφοτέραις τὴν αὐτ τὴν θεωρεῖσθαι δύναμιν. Τὸ γοῦν εὐσεβέστερον τῶν ἐν ἀμφιβόλοις κειμένων κρατήσει πάντως, καὶ τὸ διαφερόντως εἰς πίστιν καὶ ἀγάπην τὴν εἰς Χριστὸν, Αν ζῆλος ἔνθεος καὶ πόθος θερμός παρίστησι, τὴν οἰκείωσιν ἐνδεικνύμενον· εἰ δὲ κατ' ἄμφω τὸ κρά τος τῇ Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ καὶ τὸ εὐδόκιμον πάρο εστιν, ἡμῖν ἄρα τὴν νικῶσαν ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόν- τος ἀποίσεσθαι περιέστηκεν· ἐπεὶ οὖν νοῆσαι μὲν Θεὸν πάντη ἀδύνατον καὶ ἀνεγχώρητον, εἰκονίσαι δὲ ἀμήχανον ἔτι καὶ ἀδυνατώτερον, ὁπότε οὐδὲ φύσιν Θεοῦ ὁμοιοῦν, φύσιν ἔχον ἐστὶν, εἴδους τε καὶ μορ φῆς ὑπούσης ὡς ἥκιστα· πρὸς ὅ τι γάρ τις καὶ ἀποβλέψας παράδειγμα ομοιώσειε; νῦν δὲ Θεὸν σωματωθέντα κυρίως καὶ ἀληθῶς ἔγνωμεν, πρό κειται τοῖς εὐσεβεῖν ἐθέλουσι μορφὴ εἰς ὁμοίωσιν, ἣν προσείληφεν ὁ τὴν τοῦ δούλου εἰκόνα μορφού μενος· εἰ γὰρ τὸ ἀθέατον καὶ ἄμορφον τῷ ὄντι, ὡς ἄληπτον ἀνόμοιόν τε καὶ ἄγραπτον, ἀνάγκη το μορφωθέν τε καὶ θεαθὲν, ὡς καταληφθὲν ὁμολογεῖ σθαι γραπτὸν καὶ ὁμοιούμενον, ὁ εἰκονίζειν οὐκ ἀνα- μένομεν πρόσταξιν· οὐ γάρ ἐστι τοῦτο τοῖς πιο τοῖς ίδιον, πάντα ἐκ προστάγματος πράττειν· ἔστι γὰρ & καὶ παρ' ἑαυτοῖς συνεισφέρειν, ὅσα τοῖς θερμο- S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. similis esse queal is qui omnibus est invisibilis, su- praque omnem mentem et comprehensionem ? Quibusnam simulacris manufactis, humano ingenio artificioque elaboratis comparabitur ? Christianos itaque hæc scientes, et in divinis rebus bene eruditos, sanamque notionem arcanæ ineffabi- lisque naturae habentes, nemo nisi furiosus existi- mnare poterit divinæ naturæ imaginem velle Migurare. Vobis igitur incredulitatis novique Judaismi defen- soribus, verba Deum quidem nemo vidit unquam ´semper in ore promptuque sunt. Verba tamen vidimus Dominum; et, cum illo manducarimux ac bibimus, et quæcunque alia summæ condescen- B c sionis propria nobis sunt prædicata, cum vobis · recitantur, audire eisque credere nullo modo pati- mini, sed uti peregrinam absonamque vocem re- pellitis. Sed si licet interrogare, responsum, quæso, reddite. Ubinam vobis constitutum fuit, sive a lega- 'libus præceptis, sive a doctrina evangelica, vel apostolico magisterio, incircumscriplum confiteri Christum, quatenus apparuit apud nos homo ? neque porro facere imaginem ejus neque venerari, sicuti nunc dogmatizatis? Profecto id affirmare non poteritis, neque ullo argumento demonstrare; ita ut quæ vos premit argamentorum penuria, in victoriæ nostræ abundantiam cedat. Etiamsi ergo vobis non constaret catholica et apostolic Eccle- size antiquitus et ab initio constans traditio, quod est omnium validissimum argumentum atque tutis- simum, nec non apostolicæ et Patrum voces, quæ retinere traditiones jubent, sive scriptas sive secus, quia par in utroque genere traditionum vis spe- - clatur, attamen de duobus ambiguis illud omnino prævalere deberet quod religiosius est, et fidei atque amori erga Christum propinquius, quodque optinus zelus, fervensque affectus inspirat. Quod si utrimque præstantior meliorque ratio pro Christi · Ecclesia stat, nos atique longo intervallo victoriam referemus. Quoniam itaque impossibile est supraque vires, Deum mente comprehendere ; certe figurare, ·supra omnem artem est atque adeo impossibilius, ›quia naturam assimilare Dei præter naturam est, cum species formaque nulla subsit. Etenim ad quodnamn D exemplar spectans artifex imaginem faceret? Nunc vero quia Deum proprie vereque corporatum novimus, prostat pie volentibus ad faciendam imaginem ea spe- cies, ad quam Deus, servi forma assumpta, semet figuravit. Nam si quod est invisibile et vere sine forma, utpote incomprehensibile, nulli rei est simile pingique nequit; necessario quidquid est confor- matum et visibile, utpote comprehensibile, fateri oportet delineari posse et assimilari; quod ut £guremus, non est nobis opus mandato. Non enim est hoc in more fidelium, ut nihil nisi imperatum faciant. Solent potius nonnulla sponte ipsi conferre, •1 Joan. xx, 18; Act. x, 41.

κατήγοροι γίνεσθε ὧν οὐκ ἠκούσατε ἀλλ' ὧν ὑμεῖς σκευωρεῖτε πονηρῶν καὶ ἀθέων εὑρημάτων· ἐξ ὧν τὸ βίαιον καὶ ἀπαραίτητον τῆς κατὰ τῶν πιστῶν ἐπιθέσεως, τὸ μὴ χρῆναι ὁμολογεῖν περιγραπτὸν τὸν Χριστὸν ἢ ὁμολογοῦντας συμπεριγράφειν πάντως ἢ τέμνειν καὶ τὰ ἀνήκεστα διωκομένους πάσχειν. καὶ οὐδὲ τοῦτο συνήκατε, ὅτι τὸ οἰκοδομεῖν καλῶς καὶ διὰ Χριστὸν πράττειν, τῶν τιμώντων Χριστὸν καὶ σεβόντων ἴδιον, τῶν δὲ ἀπεναντίας καθαιρούντων, πρὸς ἀτιμίας αὐτοῦ καὶ ἐξουδενώσεως κατεργάζεσθαι οἰκεῖον. εἰς τοῦτο γὰρ ἀλα ζονείας καὶ ἀπονοίας ὑπερήρθητε, ὡς μήτε τὸ μακρὸν καὶ ἄπειρον τοῦ χρόνου δυσωπηθῆναι μὴ δὲ τῶν εὐσεβῶς κατὰ τὸν τῇδε βίον διαζησάντων καὶ πίστει καὶ εὐθύτητι δογμάτων διαπρεψάντων τὴν πληθύν, οἳ θείῳ πόθῳ καὶ θερμῷ ζήλῳ κινούμενοι περὶ τὴν ἱερογραφίαν σεμνῶς τετιμήκασι περιέποντες. θριαμβεύεται δὲ αὐτῶν καὶ ἄλλως τὸ ἐμβρόντητον καὶ ἠλίθιον· οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ πανταχοῦ ψευδωνύμους τὰς τοῦ σωτῆρος εἰκόνας κατονομάζειν ἀποτολμῶντες. τὸ ψεῦδος δὲ ὡς ἀδρανὲς καὶ ἀνύπαρκτόν ἐστιν, οὐδεὶς τῶν πάντων ἀγνοεῖ· ὅπερ εἰ ἐπὶ τῆς εἰκόνος Χριστοῦ φέροιτο, ἕξει πάντως καὶ αὐτὴ τὸ ἀσθενὲς καὶ ἀνήνυτον. εἰ οὖν ταῦτα οὕτως ἔχειν ὡμολόγηται, πῶς οἱ ταῖς ἀληθείαις τοῦ ψεύδους ὑπασπισταί, τοσούτῳ κράτει καὶ ἰσχύϊ τὸ ψεῦδος τετιμήκασιν, τὸ ἐνεργὸν καὶ δραστήριον αὐτῷ ἀφορίζοντες, καὶ ταῦτα κατὰ τῆς ἀπορρήτου Χριστοῦ οἰκονομίας, ὥστε σύγχυσιν ἢ διαίρεσιν ἐνεργάσασθαι, ἀγνοοῦντες ὅτι καὶ ἑαυτοῖς καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἀντίθετοι ταῦτα γλωσσαλγοῦντες καθίστανται; οἱ γὰρ τὰ χρώματα καὶ τὴν ὕλην κακίζοντες καὶ τὴν τέχνην τὴν γραφικὴν ἐκφαυλίζοντες καὶ ἃ συκοφαντοῦσιν τιμᾶν Χριστιανούς, οὗτοι πολὺ πλέον τετιμήκασιν. καὶ θαυμαστόν γε οὐδέν, εἰ ἀσθένειαν τῆς θείας καὶ παναλκοῦς δυνάμεως κατηγόρευσαν, ὡς δὴ μὴ ἐξισχύσασαν τοῦ τῇ κτίσει προσκυνεῖν ἀνθρώπους ἀνασώσασθαι, καὶ εἰδωλολατρίαν Χριστιανῶν κατειπεῖν οὐκ ἀπώκνησαν· καὶ Χριστὸν ταῦτα ὑπὸ χρωμάτων ὑπομεῖναι τὰ πάθη καταθαρρήσειαν παραφθέγξασθαι, ὡς λίαν ἀλόγου καὶ ἀλλοκότου φρενὸς καὶ τῶν μεμηνότων καὶ ἐξεστηκότων οὐδὲν ἄμεινον διακειμένης. ἃ δ' οὖν αὐτοὶ ἐξ ἐμπαθείας καὶ ἐμπληξίας παραφρονοῦσιν, ταῦτα Χριστιανοὺς οὔτε εἰδότας οὔτε δοξάζοντας ἀνοήτως καταιτιῶνται· ἀλλ' αἱ τούτων φωναὶ τῷ ψεύδει συνδιαλύονται, ἡ δὲ ἐπ' ὀνόματι Χριστοῦ τυπουμένη εἰκών, ἀληθής ἐστιν εἰκών, καὶ οὐδὲν τῶν παρ' αὐτοῖς κενολογουμένων δρᾷ· αὐτή τε ἡ φύ σις τῶν πραγμάτων ἐκδιδάσκει καὶ ἡ ἀλήθεια. ὁ γὰρ πιστῶς ἐνορῶν εἰς ἀνάμνησιν μὲν τοῦ μυστηρίου τῆς θείας συγκαταβάσεως ἔρχεται, οὐδενὶ δὲ τρόπῳ συγχύσεως ἢ διαιρέσεως ἕνεκεν τῶν κατὰ Χριστὸν φύσεων παραβλάπτεται δι' ἑτέρας ἰσχνοτέρας διδασκαλίας, τὸν περὶ τούτων λόγον ἀκριβέστερον ἐκπαιδευόμενος· ὁ δέ γε ἀπίστως ἐνορῶν, καὶ τὴν σάρκα ἀπιστεῖ καὶ κυριότητα ἀθετεῖ καὶ οὐδαμόθεν αὐτῷ ἀπόνασθαι τοῦ μυστηρίου περιγενήσεται. ἐν τούτοις γοῦν κακῶς φρονοῦντας καὶ λαλοῦντας μάτην ἀπολιπόντες, ἐφ' ἕτερον κακίας αὐτῶν εἶδος μετελευσόμεθα ἐν οἷς φασίν· κακῷ τὸ κακὸν διορθούμενοι· ἀτόπημα γὰρ περιφεύγοντες, ἀτοπήμασιν περιπίπτουσιν. καὶ τίς Χριστιανῶν τοῦτο κακὸν ὡμολόγησεν πώποτε; ἢ ποῦ παρὰ τῆς Χριστιανῶν ἐκκλησίας ἤκουσται, ἵνα τοῦ προτέρου κακοῦ ἐπαισθόμενοι μεταγνόντες διαφύγοιεν, ἑτέρῳ δὲ κακῷ περιπέσοιεν; οὐδαμῶς πω ταῦτα εὕρηται ἢ ἤκουσται· ἐπὶ τῆς αὐτῆς γὰρ τὸ ἐξ ἀρχῆς καὶ νῦν δόξης καὶ ὁμολογίας ἀπαρακινήτως ἑστᾶσιν. ταῦτα πάλιν τῶν μεμηνότων καὶ ἀνοηταινόντων τὰ ῥήματα. ὃ γὰρ ἑώρων ἐφ' ἑαυτοῖς γινόμενον, τοῦτο τοῖς εὐσεβέσιν ἀπέρριψαν, ταυτόν τι ποιοῦντες ὑπ' ἀναισχυντίας καὶ ἀκρασίας, ὅπερ πράττουσιν οἱ ἀκολασίᾳ καὶ ἀσωτίᾳ συζῶντες· καὶ γὰρ ἐκεῖνοι τὰ ἑαυτῶν αἴσχη καὶ ὀνείδη τοῖς σώφροσιν καὶ σεμνῶς βιοῦσιν προστρίβονται. οὐκ οἶδα οὖν εἰ ἐπί τισιν ἄλλοις τὸ ἐξ ἀτόπων ἄτοπα διαδέχεσθαι ἢ ἐπὶ τούτοις γινόμενον θεωρηθήσεται· καὶ γὰρ δέον ἐπὶ τῇ πρώτῃ κακουργίᾳ γνωσιμαχήσαντας ἀνασφῆλαι, ἐφ' ἑτέρας φωμάτων σκοπὸς οὐχ οὕτως ἔχει· πόθεν; ἀλλὰ δ' Α αὐτὸ τὸ ἅγια εἶναι, καὶ εἰς μνήμην τῶν ἀρχετύπων προϊέναι ἁγίων, ὡς ἱερὰ τοῖς ἱεροῖς συμπροσκυ νοῦνται, καὶ οὐ σὺν αὐτοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς · τῶν ἁγίων οἴκων τιμηθήσονται· σὺ δὲ τοῦ μὲν ὄνου καὶ τοῦ κυνὸς καὶ τοῦ χοίρου ἐν τῷ ἱερῷ προσκυνῶν τὰς εἰκόνας, οὐ δυσχεραίνεις, τὴν δὲ Χριστοῦ εἰκόνα αὐτῷ ἱερῷ καταπιμπρών γέγηθας; καὶ οὐ φρίττεις τοιαῦτα τολμῶν, δεικνύς μάτην σεαυτῷ τὸ Χρι στιανὸς ἐπιγράφων ὄνομα; τί οὖν εἴποιεν οἱ τὴν διάνοιαν λελωβημένοι, καὶ τὴν νοερὰν ἐνέργειαν πεπηρωμένοι, περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς κιγκλίσι καὶ ταῖς καλουμέναις σωλέαις, τῶν τε ἐν τοῖς κίοσι καὶ πυλῶσιν αὐτοῖς, τῶν τε πρὸ τοῦ θείου θυσιαστηρίου ιδρυμένων ; ἆρα κόσμου καὶ εὐπρεπείας χάριν ταῦτα οἱ Χριστιανοὶ ἐτεκτήναντο, ἢ τὰ οἰκεῖα τοῖς οἰκείοις Β μς. Ἀλλὰ καὶ δικαίως μάλα ὁ προφητικός λόγος τὴν τούτων παραφροσύνην καὶ τὴν παράνοιαν προλαβὼν ἐστηλίτευσεν, ὅτι ῎Εδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν, ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι, καὶ ἀκούοντες μὴ συνιῶσι. Καὶ Ἐπαχύνθη αὐτῶν ἡ διάνοια, καὶ ἐσκοτίσθησαν καὶ ἐμωράνθησαν τοῖς διαλογισμοῖς. Ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις, ὧν οὔτε ἔρευνα οὔτε ἀμφιβολία παρὰ Χριστιανοῖς γέγονε πώποτε· καὶ οὕτως ἐναργοῦς ὑπαρχούσης καὶ δεδημοσιευμένης τῆς ἀληθείας πάσῃ τῇ ὑφ᾽ ἡλίῳ, τοῖς οἰκείοις ὀφθαλμοῖς καὶ τῇ ἐναργείᾳ αὐτῇ ἀπομάχονται οἱ ἀνόητοι, καὶ ἀποδείξεις των βλεπομέ- νων παρ' αὐτοῖς καὶ ὑπ' ὄψιν ἡγμένων ἐπιζητοῦσι· ταυτόν τι ποιοῦντες, ὥσπερ εἰ τὸν ἥλιον καθορῶν τις ἄρτι τῶν ἑῴων τερμάτων ἀναθρώσκοντα, καὶ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων πανταχοῦ τὰς βολάς κατασπείραντα, διαποροίη ὡς ἄρα ἡμέρα ἐνισταῖτο· ἢ θάλασσάν τις ναυτιλλόμενος, ἢ ποταμὸν περαιούμενος, κατὰ τοὺς διάπλους ἀπόδειξιν ἐπιζητοίη, καὶ διαμφισβητοίη· εἰ ἄρα ἐστὶν ὕδωρ ἐν θαλάσσῃ καὶ ποταμῷ· καὶ ἃ οὐδ' ἂν οἱ τοῦ φωτὸς τούτου πάμπαν ἄπειροι διαμφιβάλλοιεν, οὐδὲ οἱ ἄγαν ἐκ κραιπάλης καρηβαροῦντες καὶ κατενηνεγμένοι πάθοιεν· πολλάκις καὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μηδαμῶς κινούμενα ἐν κύκλῳ περ ριδινεῖσθαι οιόμενοι· οὗτοι ἐκμεμεθυσμένοι τῷ οἴνῳ τῆς ἀπιστίας, καὶ κεκαρωμένοι τὴν ψυχὴν τοῖς ὑλι μζ'. Ετι μικρὸν τοῖς εἰρημένοις προσθέντες εἰς τὴν τοῦ λόγου ἐξέτασιν, γνοίημεν εἴ γε ἄρα προςηκόντως αὐτοῖς τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐπιφημίζεται όνομα· ίσμεν γὰρ ἅπαντες ὅτι ὥσπερ ἡ τοῦ Χριστοῦ εἰκὼν ἐκ παραγωγῆς, τοῦ Χριστοῦ τό τε εἶδος κέτ κτηται, καὶ τὴν προσηγορίαν αὐτὴν ἐπιφέρεται, οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστιανός, ὡς ἐκ πρωτοτύπου ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, τήν τε κλῆσιν ἔλαχε καὶ τὸν ἐφαρμόζοντες ; εἰδότες ὅτι οἱ τόποι οὗτοι προσκυνήσεώς εἰσι τόποι, καὶ τοῦ προσκυνεῖσθαι ἕνεκεν τού τοις ενετυπώσαντο ; κοῖς οἷα κατασυρέντες πάθεσι, καὶ ταῖς περικοσμίοις αἰχμαλωτιζόμενοι, τὰ πάντων πεπόνθασιν ἀθλιώτερα καὶ χαλεπώτερα. καὶ ἀπατηλαῖς δόξαις καὶ σαρκικαῖς ἡδυπαθείαις φωμάτων σκοπὸς οὐχ οὕτως ἔχει· πόθεν; ἀλλὰ δ' Α αὐτὸ τὸ ἅγια εἶναι, καὶ εἰς μνήμην τῶν ἀρχετύπων προϊέναι ἁγίων, ὡς ἱερὰ τοῖς ἱεροῖς συμπροσκυ νοῦνται, καὶ οὐ σὺν αὐτοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς · τῶν ἁγίων οἴκων τιμηθήσονται· σὺ δὲ τοῦ μὲν ὄνου καὶ τοῦ κυνὸς καὶ τοῦ χοίρου ἐν τῷ ἱερῷ προσκυνῶν τὰς εἰκόνας, οὐ δυσχεραίνεις, τὴν δὲ Χριστοῦ εἰκόνα αὐτῷ ἱερῷ καταπιμπρών γέγηθας; καὶ οὐ φρίττεις τοιαῦτα τολμῶν, δεικνύς μάτην σεαυτῷ τὸ Χρι στιανὸς ἐπιγράφων ὄνομα; τί οὖν εἴποιεν οἱ τὴν διάνοιαν λελωβημένοι, καὶ τὴν νοερὰν ἐνέργειαν πεπηρωμένοι, περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς κιγκλίσι καὶ ταῖς καλουμέναις σωλέαις, τῶν τε ἐν τοῖς κίοσι καὶ πυλῶσιν αὐτοῖς, τῶν τε πρὸ τοῦ θείου θυσιαστηρίου ιδρυμένων ; ἆρα κόσμου καὶ εὐπρεπείας χάριν ταῦτα οἱ Χριστιανοὶ ἐτεκτήναντο, ἢ τὰ οἰκεῖα τοῖς οἰκείοις Β μς. Ἀλλὰ καὶ δικαίως μάλα ὁ προφητικός λόγος τὴν τούτων παραφροσύνην καὶ τὴν παράνοιαν προ- λαβὼν ἐστηλίτευσεν, ὅτι ῎Εδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν, ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι, καὶ ἀκούον- τες μὴ συνιῶσι. Καὶ Ἐπαχύνθη αὐτῶν ἡ διά- νοια, καὶ ἐσκοτίσθησαν καὶ ἐμωράνθησαν τοῖς διαλογισμοῖς. Ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις, ὧν οὔτε ἔρευνα οὔτε ἀμφιβολία παρὰ Χριστιανοῖς γέ- γονε πώποτε· καὶ οὕτως ἐναργοῦς ὑπαρχούσης καὶ δεδημοσιευμένης τῆς ἀληθείας πάσῃ τῇ ὑφ᾽ ἡλίῳ, τοῖς οἰκείοις ὀφθαλμοῖς καὶ τῇ ἐναργείᾳ αὐτῇ ἀπο- μάχονται οἱ ἀνόητοι, καὶ ἀποδείξεις των βλεπομέ- νων παρ' αὐτοῖς καὶ ὑπ' ὄψιν ἡγμένων ἐπιζητοῦσι· ταυτόν τι ποιοῦντες, ὥσπερ εἰ τὸν ἥλιον καθορῶν τις ἄρτι τῶν ἑῴων τερμάτων ἀναθρώσκοντα, καὶ τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων πανταχοῦ τὰς βολάς κατα- σπείραντα, διαποροίη ὡς ἄρα ἡμέρα ἐνισταῖτο· ἢ θάλασσάν τις ναυτιλλόμενος, ἢ ποταμὸν περαιού- μενος, κατὰ τοὺς διάπλους ἀπόδειξιν ἐπιζητοίη, καὶ διαμφισβητοίη· εἰ ἄρα ἐστὶν ὕδωρ ἐν θαλάσσῃ καὶ ποταμῷ· καὶ ἃ οὐδ' ἂν οἱ τοῦ φωτὸς τούτου πάμπαν ἄπειροι διαμφιβάλλοιεν, οὐδὲ οἱ ἄγαν ἐκ κραιπάλης καρηβαροῦντες καὶ κατενηνεγμένοι πάθοιεν· πολλάκις καὶ τὰ ἑστῶτα καὶ μηδαμῶς κινούμενα ἐν κύκλῳ περ ριδινεῖσθαι οιόμενοι· οὗτοι ἐκμεμεθυσμένοι τῷ οἴνῳ τῆς ἀπιστίας, καὶ κεκαρωμένοι τὴν ψυχὴν τοῖς ὑλι μζ'. Ετι μικρὸν τοῖς εἰρημένοις προσθέντες εἰς τὴν τοῦ λόγου ἐξέτασιν, γνοίημεν εἴ γε ἄρα προς- ηκόντως αὐτοῖς τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐπιφημίζεται όνομα· ίσμεν γὰρ ἅπαντες ὅτι ὥσπερ ἡ τοῦ Χριστοῦ εἰκὼν ἐκ παραγωγῆς, τοῦ Χριστοῦ τό τε εἶδος κέτ κτηται, καὶ τὴν προσηγορίαν αὐτὴν ἐπιφέρεται, οὕτω δὴ καὶ ὁ Χριστιανός, ὡς ἐκ πρωτοτύπου ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, τήν τε κλῆσιν ἔλαχε καὶ τὸν ἐφαρμόζοντες ; εἰδότες ὅτι οἱ τόποι οὗτοι προσκυνήσεώς εἰσι τόποι, καὶ τοῦ προσκυνεῖσθαι ἕνεκεν τού τοις ενετυπώσαντο ; κοῖς οἷα κατασυρέντες πάθεσι, καὶ ταῖς περικοσμίοις αἰχμαλωτιζόμενοι, τὰ πάντων πεπόνθασιν ἀθλιώτερα καὶ χαλεπώτερα. καὶ ἀπατηλαῖς δόξαις καὶ σαρκικαῖς ἡδυπαθείαις C D archetyporum sanctorun refricent, ceu sacra uula cum sacris adorantur; neque cum ipsis tantum- modo, verum etiam extra sanctas ædes in honore erunt. Tu vero asini et canis et suis in templo ado- rans imagines, non stomacharis; Christi autem imaginem una cum templo comburere gestis ? neque hanc audaciam perhorrescis, qua demonstras te nomen tibi Christiani frustra imponere? Quid ergo dicent hi mente capti, et intellectuali facultate or- bali, de sacris cælaturis in cancellis, et iis quas vocatur soleæ (64), et in columnis ac foribus ipsis, et denique ante divinum altare positis? Num hæc ornatus et pompæ causa Christiani fabricaverunt,. an potius propria propriis aptantes? gnari scilicet loca hæc esse adorationis, ideoque ut adorarentur. læc ibi configurarunt ? lirium atque insaniam jamdiu vituperavit. Dedit ris Deus oculos ad non videndum, et aures ad non au- diendum; ut videntes non videant, et audientes non intelligant '. Et : Incrassata est illorum mens obscurati sunt et infatuati in cogitationibus suis ³. Disquirentes disquirunt ea, quorum neque quæstio neque ambiguitas apud Christianos unquam ſuit. Cum adeo sit perspicua et universo orbe pervul- gata veritas, stulti hi propriis oculis ipsique evi- dentiæ repugnant, demonstrationesque rerum ipsis conspicuarum et ob oculos positarum quærunt. Idem agentes ac si quis solem videns eois recenter finibus exorientem, et solarium radiorum quaqua- versus jactus spargentem, dubitaret adhuc num dies adesset. Aut mare quispiam navigans, vel flu- men tranans, demonstrari sibi transmissionem suam postularet, dubitaretque num aqua in mari- ac flumine esset. Et cum ne homines quidem pror- sus lucis expertes de his ambigant, neque crapula obruti et abrepti banc insaniam patiantur, qui tamen sæpe res stantes et immobiles, circumagi - putant, hi vino incredulitatis ebrii, animamque gravati, materialibus veluti devincti cupiditatibus. inundanoque et fallaci gloriolæ fuco et carnalibus voluptatibus captivati, pessima quæque et calami- tosa experiuntur. tionem addemus, satis utique cognoscemus an his convenienter Christianorum appellatio attribuatur. Quippe omnes scimus, quod sicuti Christi inago per derivationem, tum Christi speciem tenet, tum et ipsam appellationem gerit, sic etiam Christianus, tanquam ex prototypo Christi nomine, et appella- tionem sortítur et mores, qui eum distinguere seu C D archetyporum sanctorun refricent, ceu sacra uula cum sacris adorantur; neque cum ipsis tantum- modo, verum etiam extra sanctas ædes in honore erunt. Tu vero asini et canis et suis in templo ado- rans imagines, non stomacharis; Christi autem imaginem una cum templo comburere gestis ? neque hanc audaciam perhorrescis, qua demonstras te nomen tibi Christiani frustra imponere? Quid ergo dicent hi mente capti, et intellectuali facultate or- bali, de sacris cælaturis in cancellis, et iis quas vocatur soleæ (64), et in columnis ac foribus ipsis, et denique ante divinum altare positis? Num hæc ornatus et pompæ causa Christiani fabricaverunt,. an potius propria propriis aptantes? gnari scilicet loca hæc esse adorationis, ideoque ut adorarentur. læc ibi configurarunt ? lirium atque insaniam jamdiu vituperavit. Dedit ris Deus oculos ad non videndum, et aures ad non au- diendum; ut videntes non videant, et audientes non intelligant '. Et : Incrassata est illorum mens obscurati sunt et infatuati in cogitationibus suis ³. Disquirentes disquirunt ea, quorum neque quæstio neque ambiguitas apud Christianos unquam ſuit. Cum adeo sit perspicua et universo orbe pervul- gata veritas, stulti hi propriis oculis ipsique evi- dentiæ repugnant, demonstrationesque rerum ipsis conspicuarum et ob oculos positarum quærunt. Idem agentes ac si quis solem videns eois recenter finibus exorientem, et solarium radiorum quaqua- versus jactus spargentem, dubitaret adhuc num dies adesset. Aut mare quispiam navigans, vel flu- men tranans, demonstrari sibi transmissionem suam postularet, dubitaretque num aqua in mari- ac flumine esset. Et cum ne homines quidem pror- sus lucis expertes de his ambigant, neque crapula obruti et abrepti banc insaniam patiantur, qui tamen sæpe res stantes et immobiles, circumagi - putant, hi vino incredulitatis ebrii, animamque gravati, materialibus veluti devincti cupiditatibus. inundanoque et fallaci gloriolæ fuco et carnalibus voluptatibus captivati, pessima quæque et calami- tosa experiuntur. tionem addemus, satis utique cognoscemus an his convenienter Christianorum appellatio attribuatur. Quippe omnes scimus, quod sicuti Christi inago per derivationem, tum Christi speciem tenet, tum et ipsam appellationem gerit, sic etiam Christianus, tanquam ex prototypo Christi nomine, et appella- tionem sortítur et mores, qui eum distinguere seu 46. Pol rectissime propheticus sermo horum de- 47. Si pauca adhuc ad hujus sermonis disquisi- 46. Pol rectissime propheticus sermo horum de- 47. Si pauca adhuc ad hujus sermonis disquisi-

χείρονας προὔβησαν. πρότερον γὰρ ἀγνώμονες ἐπὶ ταῖς συνθήκαις, ἃς ἐπὶ τοῦ θείου θυσιαστηρίου θεῷ καθυπέσχοντο, ὀφθέντες, οὐ μέχρι τούτου ἔστησαν τοῦ κακοῦ, εὐθὺς δὲ κατὰ τῶν χρισάντων καὶ αὐτοῦ Χριστοῦ τὰς γλώσσας καθώπλισαν· ἔπειτα χεῖρας βεβήλους κατὰ τῶν θείων οἴκων ἐπιστηρίσαντες, τὸν ἱερὸν καθεῖλον διάκοσμον, τὰ τοῦ θεοῦ θυσιαστήρια μανικῶς διορύττοντες. τί χρὴ περί γε τῶν σεπτῶν σκευῶν τε καὶ κειμηλίων λέγειν; ὧν τὰ μὲν ὡς ἀλλοτρίοις τισὶ διαφέροντα δυσμενῶς καὶ ἀκόσμως κατέαξαν, τὰ δὲ αἰθαλόεντα καταπιμπράντες εἰργάσαντο. τούτων οὕτως ἐπιτομώτερον εἰρημένων, πάλιν ἐπὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰ καίρια τοῦ δόγματος αὐτῶν μέτιμεν, τὸν ἐπ' αὐτοῖς λόγον μικρὸν ἀναπτύσσοντες, ὡς ἂν ἴδωμεν εἰ ὑγιῶς περὶ αὐτῶν φρονοῦντες διάκεινται. τὴν γάρ τοι τοῦ ἀπεριγράπτου φωνὴν προχειριζόμενοι, καὶ ὑπόθεσιν ταύτην κατὰ τῆς εὐσεβείας προστησάμενοι, τῷ οἴεσθαι ὡς ἐχθίστῳ τινὶ τῇ καθ' ἡμᾶς ὁμολογίᾳ συνεπιτίθεσθαι, τὰς ἑαυτῶν ὑπολήψεις κρατύνειν ἐπιχειροῦσιν. φαίνονται δὲ ἐν τούτοις οὐδὲν ἧττον ἀσεβοῦντες ἢ ἀμαθαίνοντες· οὐ γὰρ ἴσασιν ὅσον γραπτοῦ καὶ περιγραπτοῦ, τοῦ τε γράφειν καὶ περιγράφειν, τὸ ἰδιάζον καὶ διηλλαγμένον. μετὸν γὰρ λέγειν "γράφειν"3, ἀνεπιστημόνως ἐξ ἀμουσίας καὶ ἀπαιδευσίας φράζουσι "περιγράφειν"3 οἱ ἀνόητοι. εἰ γὰρ ἐπέγνωσαν τῶν φωνῶν τουτωνὶ τὸ διάφορον καὶ τὴν δύναμιν, ᾐσχύνθησαν ἂν μικρὸν γοῦν τῆς προπετείας τὸν ἔλεγχον, τὸ κενολογεῖν ἀσυνέτως περιστησάμενοι. ἀλλὰ παρασυγχέουσι ταύτας κατὰ τοὺς παλαιοὺς τῆς κακίας ταύτης καὶ ἀλογίας εἰσηγητάς, ὥσπερ δὴ καὶ τὰς κατὰ Χριστὸν αὐτὸν φύσεις, ἡμεῖς δὲ πρὸς σαφήνειαν καὶ γνῶσιν τῶν οὐκ εἰδότων ἐπιτομώτερον διελέσθαι δεῖν ὠήθημεν· ἔστιν γὰρ ἡ τούτων διαφορὰ ἥδε. γραφὴ μὲν οὖν διττῶς λέγεται, ἥ τε διὰ τῶν χαρακτήρων τῶν στοιχείων τούτων καὶ συλλαβῶν καὶ λέξεων θέσει καὶ τάξει τῇ προσηκούσῃ χαρασσομένη, ἔτι μὴν καὶ ἡ διὰ τῆς τῶν ζωγράφων τέχνης ἐν χρώμασι τυπουμένη. περιγραφὴ δέ, ὡς συνοπτικώτερον εἰπεῖν, τρισὶ τούτοις τρόποις καταλαμβάνεται. ἢ γὰρ τόπῳ ἢ χρόνῳ ἢ καταλήψει περιγράφεται τὸ περιγραφόμενον· τόπῳ μὲν ὡς τὰ σώματα, χρόνῳ δὲ ὡς ταῦτά τε καὶ τὰ πράγματα ἀρχὴν ἐν χρόνῳ καὶ τέλος δεχόμενα, καταλήψει δὲ ὡς τὰ ἐννοήμασιν ὑποπίπτοντα. οὔτε οὖν ὁ γράφων τινά, οἷον ἄνθρωπον φέρε, ἤτοι εἰκονίζων (περὶ γὰρ τούτου τοῦ σημαινομένου τῆς λέξεως νῦν πρόκειται λέγειν), τὸν γραφόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐκείνου εἰκόνι περιγράφει. οὐδὲ γὰρ ἐκ τοῦ γράφεσθαι περιγράφεται· ἑτέρως γὰρ τοῖς εἰρημένοις τρισὶ τρόποις λέγεται καὶ ἔστιν ἡ περιγραφή. οὔτε ἔμπαλιν ὁ περιγράφων τοῖς αὐτοῖς δὴ τούτοις τρόποις γράφει τὸν περιγραφόμενον, κἂν περιγραπτός ἐστιν. ὁ Χριστὸς τοίνυν τοῖς τρισὶ τούτοις τρόποις σωματωθεὶς περιεγράφη, οὐ παρ' ἡμῶν (οὐ γὰρ τῶν ἐφ' ἡμῖν τοῦτο), παρ' ἑαυτῷ δὲ διὰ τὴν οἰκονομίαν. γράφεται δὲ παρ' ἡμῶν ὡσαύτως σωματικῶς· ἄνθρωπος γὰρ κατὰ πάντα καθ' ὁμοιότητα τὴν ἡμετέραν κεχρημάτικεν πλὴν ἁμαρτίας. οὐ περιγράφομεν οὖν ἡμεῖς, ἀλλὰ γράφομεν, κἂν κενολογοῦσιν οἱ ἄθλιοι. τί οὖν φήσουσιν, ἐν ᾧ τὸ τοῦ θεοῦ λόγου σῶμα, ὅπερ ἐκ τῆς πανάγνου προσείληφε θεομήτορος, ἐν τῇ μητρῴᾳ νηδύϊ περιεγέγραπτο; συμπεριεγέγραπτο ἆρα καὶ ὁ λόγος αὐτῷ ἢ σπαργανουμένῳ καὶ ἐν φάτνῃ ἀνακλινομένῳ ἢ σταυρουμένῳ καὶ ἐν μνημείῳ κατατιθεμένῳ, καίτοι ἀχώριστος ἦν τοῦ οἰκείου ἀεὶ σώματος; εἰ μὲν οὖν οὐ συμπεριεγέγραπτο, κεχώριστο ἄρα τοῦ προσλήμματος· εἰ δὲ συμπεριεγέγραπτο, περιγραπτὸν εἶναι καὶ τὸν θεῖον λόγον δώσουσιν ἐξ ἀνάγκης, ἵνα ἑνί γε λόγῳ πάντως τὴν βλασφημίαν μὴ διαφύγωσιν· ἢ οὕτω γε διὰ τὴν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν καὶ συμπάθοι ἂν πάσχοντι ὁ λόγος τῷ σώματι καὶ συντεθνήξεται καὶ τἄλλα ὑπομείναι ἂν καὶ ὡς θεὸς ἅπερ ὡς ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς πεπονθέναι ἠνέσχετο, ἤ, ὃ μεῖζον εἰς ἀ θεΐαν, τοῖς κενοῖς διδασκάλοις αὐτῶν ἕψονται, σύγχυσιν ἐπινοοῦσιν ἐπὶ τῶν κατὰ Χριστὸν φύσεων ἢ δοκήσει καὶ φαντασίᾳ ὀφθῆναι Χριστόν. τούτων γὰρ αἱ φωναὶ σαφῶς ἐνταῦθα προέρχονται καὶ Α μιν δεξάμενοι, καὶ τὰ πάθη Χριστοῦ ζηλώσαντες, καὶ θανάτου κρείττους γενόμενοι, υπεραθλοῦντες τῆς ὤφθησαν· ἐπεὶ ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ ὀνόματι ἐκρατύνοντο, εὐσθενῶς ἀριστεύοντες, αήττητοι στρατιῶται του μεγάλου βασιλέως ἀνεδείχθησαν, καὶ ἀθληταὶ γεν ναιότατοι· οὕτω κατὰ τῆς πλάνης ἔστησαν τρόπαια, καὶ πᾶσαν μὲν μηχανήν τοῦ ἐχθροῦ ἐξεπόρθησαν, πᾶσαν δὲ αὐτοῦ τὴν δύναμιν καταλελύκεσαν, πάντα τὰ πεπυρωμένα βέλη αὐτοῦ κατέσβεσαν, καὶ τὸ κράτος καθεῖλον νεανικῶς· πάσας δὲ τῶν ὑπηρετῶν τοῦ πονηροῦ τὰς ἐπινοίας καὶ ἀπειλὰς διέπτυσαν πάσης αὐτῶν ὠμότητός τε καὶ ἐπηρείας κατεφρό νησαν, γενναίως καὶ ἀνδρικῶς ἄγαν πρὸς πάσας τὰς μεθοδείας αὐτῶν ἀντικαθιστάμενοι· ἑδραῖον εἶχον ὄντως πρὸς Θεὸν καὶ ἀκλινὲς τὸ φρόνημα, καὶ τὰς επαγομένας αἰκίας ὡς ἐπ' ἀλλοτρίοις σώμασι διαγω νιζόμενοι, καὶ ὥσπερ τῆς φύσεως εκλαθόμενοι, τοὺς πόνους διήνεγκαν· τὸ στάδιον τῆς εὐσεβείας κατὰ τῆς πολυθέου πλάνης ἐξανύοντες, πρὸς τὸ πῦρ ὥσπερ εἰς δρόσον ἐναλλόμενοι, θηρῶν φοβερωτάτων μύλας καὶ θυμοὺς οὐ δειμαίνοντες, ἀκμὴν σιδήρου καὶ ἀνύ χων ὀξύτητας, σαρκών τεμνομένων καὶ ξεομένων Αφειδηκότες, οὐκ ἐτεθῄπεσαν, ἐπὶ τὰ ὄργανα δὲ τῆς τιμωρίας αυθαίρετοι ὥσπερ ἐπὶ τρυφὴν ξεσαν, πάντα στέγοντες, πάντα φέροντες, πρὸς ἐν ἀποσκο ποῦντες, καὶ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως ἐπειγόμενοι, οὐκ ἄξια τὰ παθήματα του παρόντος καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἀποκαλύπτεσθαι δόξαν ἡγούμενοι· ἀλλὰ τούτων ἁπάντων κατατολμήσαντες, πίστεως, τῶν ἀπειλῶν τῶν τυράννων καθυπέρτεροι ὅπερ ἐνώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων ἐβάστασαν. Οὕτω ταῖς βασάνοις ἐγκαρτεροῦντες, ἐπὶ τὸ ῥωμα λεώτερον μετεῤῥυθμίζοντο· οὕτω τοῖς διωγμοῖς καὶ κινδύνοις ἐῤῥώννυντο· ἐντεῦθεν ἐνεδυναμοῦντο τοῖς πειρασμοῖς καὶ ταῖς θλίψεσιν, οὐδὲν τῶν ἀπείλουμένων ἢ προσαγομένων δεινῶν κατεπτηχότες· ἐξἤλεγξαν τὴν τῶν διωκόντων μανίαν εὐτολμότατα, καὶ κεφαλὰς ἀνόμων διέκοψαν, καὶ τὴν ὀφρὺν τῶν ἀθέων κατέσπασαν, τοὺς τῶν δυσμενῶν αἰκισμούς ὡς θησαν. ροὺς πολυτίμους δεχόμενοι, τρυφήν μᾶλλον ἢ κόλασιν τούτους λογιζόμενοι. Οὕτω τῆς πλάνης καθαιρέται γε γόνασι, καὶ τὴν στενήν καὶ τεθλιμμένην τρίβον ἐλάσαντες, τὴν πολλοῖς ἀστιβῆ καὶ ἀνέμβατον, πρὸς τὴν ευρύχωρον καὶ πανολβίαν, ἢ αὐτοῖς ἀπεκεκλήρωτο, και ταλύουσι λῆξιν. Οὗτοι οἱ καλλίνικοι μάρτυρες ἐν τῇ τῶν βασάνων πυρωθέντες καμίνῳ, καὶ ὡς χρυσίον δόκιμον εὑρεθέντες καὶ λαμπρυνθέντες, ὑπὲρ ἥλιον λάμπου σιν, ὑπὲρ ἀστέρας αὐγάζουσιν· οὗτοι τῇ κατὰ Χρι στὸν ὁμολογίᾳ τελειούμενοι, θύματα λογικὰ καὶ τέλεια αὐτῷ ἀνεδείχθησαν, καὶ θυσία τῷ Θεῷ φιλαιτάτη καὶ εὐάρεστος, καὶ δεκτὸν καλλιέρημα εὐ ωδιάζον τὴν ὀσμὴν τοῦ πνεύματος, εἰς ὁλοκάρπωσιν προσηνέχθησαν· τούτων τὴν παρρησίαν καὶ ἄγγε λοι κατεπλάγησαν· τούτων τοὺς ἄθλους αἱ ὑπερκό σμιοι δυνάμεις ύπερηγάσθησαν· ὅτι γε ἐν σώματι θνητῷ τοὺς ἀοράτους δυσμενείς ετροπώσαντο, καὶ τὴν κατ' ἐχθρῶν νίκην ήραντο, τὰς παρατάξεις καθώ ελόντες τὰς ἀοράτους, καὶ τρόπαια λαμπρὰ κατὰ τῶν ἀντιπάλων στησάμενοι· ἐν τούτοις Θεὸς μὲν εὐφραίνεται καὶ δοξάζεται, ἄγγελοι δὲ ἐν οὐρανοῖς Α μιν δεξάμενοι, καὶ τὰ πάθη Χριστοῦ ζηλώσαντες, καὶ θανάτου κρείττους γενόμενοι, υπεραθλοῦντες τῆς ὤφθησαν· ἐπεὶ ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ ὀνόματι ἐκρατύνοντο, εὐσθενῶς ἀριστεύοντες, αήττητοι στρατιῶται του μεγάλου βασιλέως ἀνεδείχθησαν, καὶ ἀθληταὶ γεν ναιότατοι· οὕτω κατὰ τῆς πλάνης ἔστησαν τρόπαια, καὶ πᾶσαν μὲν μηχανήν τοῦ ἐχθροῦ ἐξεπόρθησαν, πᾶσαν δὲ αὐτοῦ τὴν δύναμιν καταλελύκεσαν, πάντα τὰ πεπυρωμένα βέλη αὐτοῦ κατέσβεσαν, καὶ τὸ κράτος καθεῖλον νεανικῶς· πάσας δὲ τῶν ὑπηρετῶν τοῦ πονηροῦ τὰς ἐπινοίας καὶ ἀπειλὰς διέπτυσαν πάσης αὐτῶν ὠμότητός τε καὶ ἐπηρείας κατεφρό νησαν, γενναίως καὶ ἀνδρικῶς ἄγαν πρὸς πάσας τὰς μεθοδείας αὐτῶν ἀντικαθιστάμενοι· ἑδραῖον εἶχον ὄντως πρὸς Θεὸν καὶ ἀκλινὲς τὸ φρόνημα, καὶ τὰς επαγομένας αἰκίας ὡς ἐπ' ἀλλοτρίοις σώμασι διαγω νιζόμενοι, καὶ ὥσπερ τῆς φύσεως εκλαθόμενοι, τοὺς πόνους διήνεγκαν· τὸ στάδιον τῆς εὐσεβείας κατὰ τῆς πολυθέου πλάνης ἐξανύοντες, πρὸς τὸ πῦρ ὥσπερ εἰς δρόσον ἐναλλόμενοι, θηρῶν φοβερωτάτων μύλας καὶ θυμοὺς οὐ δειμαίνοντες, ἀκμὴν σιδήρου καὶ ἀνύ χων ὀξύτητας, σαρκών τεμνομένων καὶ ξεομένων Αφειδηκότες, οὐκ ἐτεθῄπεσαν, ἐπὶ τὰ ὄργανα δὲ τῆς τιμωρίας αυθαίρετοι ὥσπερ ἐπὶ τρυφὴν ξεσαν, πάντα στέγοντες, πάντα φέροντες, πρὸς ἐν ἀποσκο ποῦντες, καὶ πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως ἐπειγόμενοι, οὐκ ἄξια τὰ παθήματα του παρόντος καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἀποκαλύπτεσθαι δόξαν ἡγούμενοι· ἀλλὰ τούτων ἁπάντων κατατολμήσαντες, πίστεως, τῶν ἀπειλῶν τῶν τυράννων καθυπέρτεροι ὅπερ ἐνώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων ἐβάστασαν. Οὕτω ταῖς βασάνοις ἐγκαρτεροῦντες, ἐπὶ τὸ ῥωμα λεώτερον μετεῤῥυθμίζοντο· οὕτω τοῖς διωγμοῖς καὶ κινδύνοις ἐῤῥώννυντο· ἐντεῦθεν ἐνεδυναμοῦντο τοῖς πειρασμοῖς καὶ ταῖς θλίψεσιν, οὐδὲν τῶν ἀπείλου- μένων ἢ προσαγομένων δεινῶν κατεπτηχότες· ἐξ- ἤλεγξαν τὴν τῶν διωκόντων μανίαν εὐτολμότατα, καὶ κεφαλὰς ἀνόμων διέκοψαν, καὶ τὴν ὀφρὺν τῶν ἀθέων κατέσπασαν, τοὺς τῶν δυσμενῶν αἰκισμούς ὡς θησαν. ροὺς πολυτίμους δεχόμενοι, τρυφήν μᾶλλον ἢ κόλασιν τούτους λογιζόμενοι. Οὕτω τῆς πλάνης καθαιρέται γε γόνασι, καὶ τὴν στενήν καὶ τεθλιμμένην τρίβον ἐλά- σαντες, τὴν πολλοῖς ἀστιβῆ καὶ ἀνέμβατον, πρὸς τὴν ευρύχωρον καὶ πανολβίαν, ἢ αὐτοῖς ἀπεκεκλήρωτο, και ταλύουσι λῆξιν. Οὗτοι οἱ καλλίνικοι μάρτυρες ἐν τῇ τῶν βασάνων πυρωθέντες καμίνῳ, καὶ ὡς χρυσίον δόκιμον εὑρεθέντες καὶ λαμπρυνθέντες, ὑπὲρ ἥλιον λάμπου σιν, ὑπὲρ ἀστέρας αὐγάζουσιν· οὗτοι τῇ κατὰ Χρι στὸν ὁμολογίᾳ τελειούμενοι, θύματα λογικὰ καὶ τέλεια αὐτῷ ἀνεδείχθησαν, καὶ θυσία τῷ Θεῷ φιλαι- τάτη καὶ εὐάρεστος, καὶ δεκτὸν καλλιέρημα εὐ ωδιάζον τὴν ὀσμὴν τοῦ πνεύματος, εἰς ὁλοκάρπωσιν προσηνέχθησαν· τούτων τὴν παρρησίαν καὶ ἄγγε λοι κατεπλάγησαν· τούτων τοὺς ἄθλους αἱ ὑπερκό σμιοι δυνάμεις ύπερηγάσθησαν· ὅτι γε ἐν σώματι θνητῷ τοὺς ἀοράτους δυσμενείς ετροπώσαντο, καὶ τὴν κατ' ἐχθρῶν νίκην ήραντο, τὰς παρατάξεις καθώ ελόντες τὰς ἀοράτους, καὶ τρόπαια λαμπρὰ κατὰ τῶν ἀντιπάλων στησάμενοι· ἐν τούτοις Θεὸς μὲν εὐφραίνεται καὶ δοξάζεται, ἄγγελοι δὲ ἐν οὐρανοῖς magni regis semet ostenderunt et athlete generosis- simi. Sic adversus errorem tropæa erexerunt, omnemque inachinam inimici expugnarunt, cunctas ejua vires dissolverunt, omnia tela ejusdem ignea exstinxerunt, et dominatum valide destruxerunt : cunctas ministrorum diaboli molitiones ac minas despuerunt, quamlibet ipsorum sævitiam atque fraudem aspernati sunt, fortiter viriliterque admo- dum illoruin artificiis obstiterunt. Vere firmam et indeclinatam erga Deum voluntatem gerebant, et inflictos cruciatus velut in alionis corporibus perſe- rentes, ac naturæ quodammodo obliti, labores tolerabant; pietatis stadium contra polytheismi erro rem decurrentes, in ignem veluti rorem insilientes, horrendissimarum ferarum dentes et rabiem haud metuentes, ferri aciem, et ungularum acumina, carnium concisiones aut lacerationes, animis haud concidebant, supplicii instrumentis sponte ut deli- ciis occurrebant, cuncta sustinentes, omnia tolerantes, unum spectantes, atque ad bravium supernæ vocationis festinantes, baud condignas passiones hujus temporis ad futuram quæ revelabi- tur gloriam existimantes. Sed his omnibus resisten- tes, et morte superata, pro fide `pugnantes, tyran- norum minis superiores visi sunt; quia nomine Domini roborabantur, quod coram gentibus regi- busque portabant. Ita cruciatus fortiter tolerantes, majores vires sumebant; ita persecutionibus ac periculis corre- borabantur. llinc tentationibus ac tribulationibus magis vigebant, nullatenus minis intentatisque terroribus terrefacti; persecutorum rabiem egregie retondebant, capita impiorum concidebant, super- cilium atheorum deprimebant, furibundorum tor- menta cen thesauros pretiosos admittentes, deli- ciarum potius quam pœnæ loco habentes. Sic erroris destructores evaserunt, angustamque et molestam viam terentes, multitudini inviam et desertam, ad spatiosam ac beatissimam, quæ ipsis erat assignata, requiei sedem pervenerunt. fi victoriosi martyres, in cruciatuum camino excocti, atque ut aurum probatum comperti ac splendificati, sole sunt clariores, et sidera fulgore superant. Hi ob Christi confessionem consummati, rationales perfectasque victimas ei semet præbuerunt, el sa- crificium Deo gratissimum ac jucundissimum, et acceptabilem perlitationen beneque olentem odore spiritus, in holocaustum obtulerunt. Horum alacri tate ipsi angeli obstupuerunt; horuin certamina su- permundiales virtutes admiratæ summopere sunt; quia mortali in corpore invisibiles hostes debella- runt, et de adversariis suis victoriam retulerunt, invisibilibus profligatis agminibus, tropæa splen- dida contra repugnantes statuerunt. llis Baudel Deus et glorificatur; angeli quoque in cœlis gratu- lantur unaque lætantur; contra diabolus nec non magni regis semet ostenderunt et athlete generosis- simi. Sic adversus errorem tropæa erexerunt, omnemque inachinam inimici expugnarunt, cunctas ejua vires dissolverunt, omnia tela ejusdem ignea exstinxerunt, et dominatum valide destruxerunt : cunctas ministrorum diaboli molitiones ac minas despuerunt, quamlibet ipsorum sævitiam atque fraudem aspernati sunt, fortiter viriliterque admo- dum illoruin artificiis obstiterunt. Vere firmam et indeclinatam erga Deum voluntatem gerebant, et inflictos cruciatus velut in alionis corporibus perſe- rentes, ac naturæ quodammodo obliti, labores tolerabant; pietatis stadium contra polytheismi erro rem decurrentes, in ignem veluti rorem insilientes, horrendissimarum ferarum dentes et rabiem haud metuentes, ferri aciem, et ungularum acumina, carnium concisiones aut lacerationes, animis haud concidebant, supplicii instrumentis sponte ut deli- ciis occurrebant, cuncta sustinentes, omnia tolerantes, unum spectantes, atque ad bravium supernæ vocationis festinantes, baud condignas passiones hujus temporis ad futuram quæ revelabi- tur gloriam existimantes. Sed his omnibus resisten- tes, et morte superata, pro fide `pugnantes, tyran- norum minis superiores visi sunt; quia nomine Domini roborabantur, quod coram gentibus regi- busque portabant. Ita cruciatus fortiter tolerantes, majores vires sumebant; ita persecutionibus ac periculis corre- borabantur. llinc tentationibus ac tribulationibus magis vigebant, nullatenus minis intentatisque terroribus terrefacti; persecutorum rabiem egregie retondebant, capita impiorum concidebant, super- cilium atheorum deprimebant, furibundorum tor- menta cen thesauros pretiosos admittentes, deli- ciarum potius quam pœnæ loco habentes. Sic erroris destructores evaserunt, angustamque et molestam viam terentes, multitudini inviam et desertam, ad spatiosam ac beatissimam, quæ ipsis erat assignata, requiei sedem pervenerunt. fi victoriosi martyres, in cruciatuum camino excocti, atque ut aurum probatum comperti ac splendificati, sole sunt clariores, et sidera fulgore superant. Hi ob Christi confessionem consummati, rationales perfectasque victimas ei semet præbuerunt, el sa- crificium Deo gratissimum ac jucundissimum, et acceptabilem perlitationen beneque olentem odore spiritus, in holocaustum obtulerunt. Horum alacri tate ipsi angeli obstupuerunt; horuin certamina su- permundiales virtutes admiratæ summopere sunt; quia mortali in corpore invisibiles hostes debella- runt, et de adversariis suis victoriam retulerunt, invisibilibus profligatis agminibus, tropæa splen- dida contra repugnantes statuerunt. llis Baudel Deus et glorificatur; angeli quoque in cœlis gratu- lantur unaque lætantur; contra diabolus nec non

πείαν φύσιν γινώσκομεν, τιμᾶσθαί τε καὶ δοξάζε- σθαι, ὡς ἂν καὶ αἱ περὶ αὐτοὺς ἐπαγγελίαι, πήρ ρωθεν προϋποσχεθεῖσαι τὸ ἀψευδὲς ἔχοιεν· Τοὺς δοξάζοντάς με γάρ, φησί, δοξάσω, ὁ ἀληθὴς ἔφησε λόγος· τίνα τρόπον; καὶ δι᾿ ἕτερόν γε, ὡς πλεί- στων καὶ ἄγαν ὑψηλῶν καὶ λόγων καὶ ἔργων, τὸ ἀξιόχρεων τῶν ἐπαίνων καὶ τῆς δόξης αὐτοῖς παρο ιστώντων· οὐ μὴν ἧττόν γε, καὶ τούτων δὴ τῶν ἱε- ροτυπιῶν ἕνεκεν, ὅπερ ἡμῖν σπουδάζεται τοῖς εὐσε βἔτι καὶ φιλομάρτυσιν· αἰδεῖσθε τούτων τοὺς ἄθλους καὶ τιμᾶτε τὴν μνήμην, τὰς ἀοιδίμους ἐκείνας άρι- στείας ὑπερεκπληττόμενοι, οὓς καὶ θῆρες ᾐδέσθη- σαν, καὶ τὸ πῦρ πολλάκις καταπλαγὲν ὑπεχώρησε, καὶ σίδηρος περιθραύεται τε καὶ ἀπαμβλύνεται, καὶ τὰ κολαστήρια περιάγνυται μηχανουργήματα, στοιχεῖα δὲ ὥσπερ ἐν αἰσθήσει γινόμενα, τὴν πρὸς τὴν κοινὸν Δεσπότην εὐγνωμοσύνην οἷα ομόδουλα δεδυσώπηται. νγ'. Η τοῦτο μὲν ὑμῖν οὐ δοκεῖ; βδελύττεσθε δὲ Β τὰς τῶν ἁγίων πρεσβείας, διασκάπτετε δὲ τὰς τῶν θείων θυσιαστηρίων ἱερὰς τραπέζας, ἵνα τῆς φλογός τῶν λειψάνων αὐτῶν, καθάπερ ὁ διδάσκαλος ὑμῶν Μαμωνᾶς ἔδρασέ τε καὶ ἐδίδαξεν, ἐμφορηθῆτε; Καὶ καταχραίνετε αὐτῶν τοὺς σεβασμίους οἴκους, καὶ πίσης δυσωδίας καὶ αἰσχρουργίας ἀποπληροῦντες, καταμολύνετε καὶ βεβηλοῦτε τὰ ἅγια, ἅμα τοῖς ἱεροῖς αὐτῶν ἐκτυπώμασι, δι' ὧν αἵ τε ἀριστεῖαι καὶ οἱ ἀοίδιμοι ἆθλοι αὐτῶν, ὥσπερ ταῖς βίβλοις, οὕτω κἀν ταῖς ἐκκλησίας καὶ τοῖς πίναξιν ἐμπρέποντες ἀνά γραπτοι παραδέδονται· ὥστε τοὺς ἀναθεωροῦντας, πρὸς ζῆλον τῆς θεομιμήτου αὐτῶν πολιτείας διαν ἱστασθαι· καὶ τῶν βίβλων αὐτῶν τινας τῷ πυρὶ παρα- διδόντες, κόνιν καὶ τέφραν ἀποδείξαι διηγωνίσασθε, ἵνα καὶ διὰ τούτων τὴν μνήμην αὐτῶν τέλεον ἀπο- σβέσητε · οἱ οὕτω τῶν ἁγίων κατανεανιευόμενοι, ὡς ἐκ τῶν παρόντων τὰ τοῦ ἀληθοῦς τεκμήρασθαι τῷ βουλομένῳ παντὶ καὶ συνιδεῖν ἔξεστι · τί οὐκ ἔμελλον τῶν δεινῶν καὶ ἐκτόπων εἰς αὐτοὺς δράσειν, εἴπερ αὐτοῖς συνήκμασαν καθ' όν χρόνον ἐν τῇδε τῇ ζωῇ ἐξιότευον ; ἆρα οὐχὶ τῶν παρόντων πολλώ χείρω τε και εὐσεβείας ἔνστασις διεδείκνυτο; νδ'. ᾿Αλλ᾽ ὑποπλάττονται μὲν οὐκ ἀσεβεῖν εἰς τοὺς ναούς, παραλογίζονται δὲ ἑαυτούς, λέγοντες, ὅτι Αγιοί εἰσιν οὗτοι, διὰ τὰς τελουμένας θυσίας, καὶ τὰς ἱερὰς εὐχὰς καὶ ἐπικλήσεις, τὰς ἐπὶ τῶν ἑδραιώσεων αὐτῶν ἱερολογουμένας. » Εἶτα πῶς οὐκ ἀσύνετοι καὶ ἀπόπληκτοι πάμπαν, οὐ συνιέντες ὡς καθ' ὅλον τὸν ναὸν τοῦ ἁγιασμοῦ διαφοιτᾷ χάρις, καὶ ἡ τοῦ ἁγίου παρουσία Πνεύματος; οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδοται τὸ Πνεῦμα· οὐδὲ τὸ μὲν τοῦ ναοῦ μέρος τὴν χάριν προσ- ἀγεται, τὸ δὲ ταύτης ἀπολιμπάνεται· ἢ γὰρ ὅλος ἱερός τε καὶ ἅγιος, ἢ ὅλος έναγής τε καὶ ἀκάθαρτος. ᾿Αλλὰ σύ γε, ὦ φιλαπερίγραπτε καὶ μισόμαρτυς, περιγράφων τὸν ἁγιασμὸν, τὸ πᾶν ἀποστερεῖς ἀνοή- τως, ᾧ τὸ πλέον, εἰ χρὴ παρρησιασάμενον εἰπεῖν, πρόσεστιν, ὑφαιρούμενος· ἐπειδὴ ταῦτα καὶ ἄλλως μετέχουσι χάριτος · ὥσπερ γὰρ οἱ ναοὶ τὴν τῶν ἁγίων ἐπωνυμίαν δέχονται, οὕτω καὶ τὰ τούτων ἀπεικονίσματα, τὴν κλῆσιν αὐτῶν διὰ τῆς ἐπιγρα- ³ χαλεπώτερα, ὅσῳ καὶ μείζων αὐτοῖς ἡ ὑπὲρ τῆς ANTIRRHETICUS III. ADY. CONSTANTINUM COPR. rificantes me inquit, glorificabo, verax oraculum ait is. Quo id, inquam, modo ? Nempe aliter quoque plurimis sublimibusque encomiis atque operibus, dignus eis laudum honor et gloria impenditur; neque tamen serius per sacras imagines, id quod nos religiosi ac philomartyres valde satagimus. Veneramini ergo certamina, honorate memoriamı, celebria illa facinora admirantes martyrum, quos feræ quoque erubuerunt, quibus ignis sæpe cessit, ferrum infractum est et obtusum, pœnales diruptæ snut machinæ; et sensu quodammodo tacta ele- menta, martyrum erga communem Dominum cha- ritatein, ceu conserva reverita sunt. A missiones, multo ante haud fallaciter editæ : Glo- C D Reg. 11, 30. 1ª Joan. 111, 34. autem sanctorum preces, sutfoditis augustorum altarium sacras mensas, ut flamma ex horum reli- quiis ardente, sicuti vester Mamonas fecit ac dom cuit, perfruamini? Et venerabiles horum ædes conspurcatis, omnique fetore ac turpitudine opple- tis, sancta polluitis et profanatis cum illorum se- cris cælaturis, quibus martyrum) res præclare gesta, et celebria certamina, ceu fit in libris ita in eccle- siis ac tabulis splendide picta exhibentur. Quin adeo libris etiam aliquot talia continentibus igni traditis, cinerem favillamque hos efficiendos cura- stis, ut sic etiam sanctorum memoriam funditus aboleretis. Jam vero qui ita adversus sanctos inso- lescunt (prout ex re praesenti, quisque volet, allir- mationis veritatem comperire poterit), quid non erant acturi horrendum atque incredibile adversus sanctos, si forte in ea tempora incidissent, quibus illi vixerunt? Nonne tanto pejora præsentibus el diriora fecissent, quanto major horum erga veram religionem adversatio cernitur ? ligiose non agere; sed ipsi sibi fucum faciunt di centes : e Ista quidem sancta esse, ob illic peracta sacrificia, el sacras preces atque invocationes, que in eorum fundationibus fiunt. Atqui quidni sunt fatui stolidique omnino, cum non intelligant san- ctificationis gratiam sanctique Spiritus præsentiam ad totum templum pertinere? neque enim ad men- suram datur Spiritus ¹; neque pars quidem templi gratia imbuitur, pars autem hac destituitur. Nam vel totuin sacrum est et sanctum, vel profanum totum atque pollutum. At tu, qui incircumscriptum amas, et martyres odio habes, dum sanctificatio- nem circumscribis, rem totam insipienter aufers, quia cui plus inest, si confidenter dicere licet, subtrahis; quoniam hæc aliunde etiam gratiam participant. Nam sicut templa a sanctis rebus ap- pellationem accipiunt, ita et sanctorum simulacra 53. An vero aliter vos existimatis ? Aversamini 54. Sed enim simulant se adversus templa irrc-

τὴν καθ' ἡμᾶς ὑποστῆσαι βουλομένου φύσιν· εἶτα του, μετὰ τὰ εἰρημένα, Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄν- θρωπον· κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· καὶ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα· Ἐγέννησεν Ἀδὰμ τὸν Σήθ, κατὰ τὴν εἰκόνα καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ. Ἵνα δὲ τἆλλα παρέντες, τὰ τῷ μακρῷ μὲν διεστηκότα χρόνῳ, τῷ δὲ ὀρθῷ συνημμένα λόγῳ καὶ τοῖς ἐνα νοίαις, εἰς μέσον θείημεν, οἷα παρὰ Παύλου λέγε ται ἀκουσόμεθα· φησί γάρ, ὅτι Ωσπερ ἐφορέσα- μεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου. 'Αλλ' ἀποχρῆν οἶμαι ταυτί, καὶ οὐ δεήσειν μακροτέρων ἡμῖν λόγων εἰς τὴν τῶν προκειμένων ἀπόδειξιν· τί γὰρ Μωσέως ἢ Παύλου ἀξιολογώτερον; Φραζέτωσαν οὖν ἡμῖν οἱ καὶ τοὔνομα ήρνημένοι, καὶ τοῦ εἶναι κατ' εἰκόνα Θεοῦ ὡς παρ φωτάτω ἀποπεμπόμενοι, καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἀμέθεκτοι χάριτος· εἰ πάντα τὰ τῆς προσηγορίας ταύτης μετ εσχηκότα, τίμια καὶ ἔνδοξα, ἐκ τῆς ὧν παρήχθη- σαν δόξης τοῦτο ἐνεγκάμενα, τί δήποτε ταῖς τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων εἰκόσιν, ἐκ πάντων τὸ ἄδο ξον καὶ ἀπόπτυστον, ἀποῤῥίπτουσι; Καὶ ἵνα ἐκ τῶν υψηλοτέρων καὶ τῆς θεολογίας αὐτῆς τοῦ λόγου κατ άρξωμαι, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς ἡμῶν τῷ Πατρὶ συνθεολογούμενος, ὡς εἰκὼν αὐτοῦ τιμᾶται μετά τῶν ἄλλων προσηγοριῶν, καὶ δοξάζεται. Ος γάρ ἐστι, φησίν, εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου· καὶ ταύτῃ μάλλον οἱ θεολόγοι ἐνσεμνύνονται τῇ φωνῇ καὶ συγχαίρουσιν. ᾿Αλλὰ μήποτε διὰ τὸ τῆς εἰκόνες ὄνομα, καὶ τὸν Υἱὸν οἱ θεομάχοι τῆς Πατρικῆς δό ξῆς καὶ συμφυΐας ἀλλοτριώσουσιν; ἔπειτα δὲ καὶ ὁ θεῖος ἄγγελος, εἰκὼν ἐστι τοῦ Θεοῦ, ἔσοπτρον ἀκραι- φνὲς, ἀκηλίδωτον, διειδέστατον. Διὸ τίμιος ὁ ἄγγελος καὶ ὁ ἄνθρωπος κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγενημένος, καὶ εἰκὼν Θεοῦ λεγάμενος· διὰ τοῦτο τετίμηται και ταύτῃ χρηματίζει τὸ αὐτεξούσιον, καὶ τῶν ἄλλων διαφέρων ζώων, κατὰ πάντων τὸ κρατεῖν ἔχει· ἐπεὶ καθὸ κτίσμα καὶ ἁπλῶς ζῶον, τούτων οὐδὲν διενή νοχε· καίτοι οὐδὲ ὁρᾶται τὸ κατὰ τὸν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα λεγόμενον· εἴτε τὸν νοῦν εἴποι τις τό τε ἡγεμονικὸν καὶ ἀρχικὸν, εἴτε τι ἄλλο τῶν περὶ αὐτὸν νοουμένων, ἐπειδήπερ οὐδὲ τὸ ἀρχέτυπον τούτου τῶν ὁρωμένων ἐστίν. νθ'. Ἔτι καὶ οἱ καθ᾿ ἡμᾶς ἱερεῖς, ἐπεὶ τῶν ἄνω διακόσμων καὶ τάξεων ἀποτυποῦσι τὴν ἐμφέρειαν· εἰκονίζουσι γὰρ αὐτοὺς κατά τε τὰς ἱερὰς λειτουρ γίας, καὶ τὰς ἄλλας θείας ὑμνολογίας τὰς παρ' αυτ τῶν τελουμένας· διὰ τοῦτο τίμιοι παρὰ τῶν εὐσε δεῖν εἰδότων καὶ σωφρονούντων· καὶ ἡ λοιπὴ τῆς Εκκλησίας διακόσμησις καὶ εὐταξία, τῶν οὐρανίων εἰσὶν ἀπομιμήματα καὶ τυπώματα· καὶ ἡ κατά Μωσέα δὲ σκηνὴ τὸν νομοθέτην, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ πάντα, τῶν οὐρανίων καὶ τῆς ἄλλης κτίσεως ἀπο ηγήματά τινα καὶ ὁμοιώματα ἔφερε, καθάπερ αὐτῷ διατέτακται. S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. : B Dei locutio nostram volentis naturam condere. A Deinde post prius dictum : Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit illum. Et deinde Genuit Adamus Sethum, ad imaginem et speciem suam”. Atque ut, aliis prætermissis, ea quæ longo quidem temporė distant, sed tamen justo vocabulo sensu- que congruunt, in medium afferanus, Paulumn lo- quentem audiamnus : Sicut portavimus imaginem terreni, ita rœlestis quoque portemus imaginem”. Utique satis hæc esse judico, neque nobis opus esse longiore sermone ad rei propositæ demon- strationem. Quæ enim major auctoritas quam Moysis et Pauli? Dicant ergo nobis hi qui ipsum hoc voca- bulum abnuunt, seque ab iinagine Dei longissime submovent, atque ab ejus gratiae participatione, si omnia, quæ hoc nomine utuntur, veneranda sunt et honorabilia, propter eorum unde deducun- tur dignitatem, cur jam Christi et sanctorumn ima- ginibus ignominiam quaquaversus et contemptum aspergunt? Atque ut ex sublimioribus atque ab ipsa theologia orationem ordiar, Filius Dei ac Deus noster, cum Palre suo Deus pariter dictus, tanquam ejus imago honoratur præter cæteras ejusdem appellationes, et glorifcatur : Qui est, in- quit Paulus ”, imago Dei invisibilis (69). Atque hoc potissimum vocabulo gloriantur theologi et gau- dent. Sed nonne, propter imaginis vocabulum, Filium quoque hostes Dei a paterna gloria et uni- tate naturæ abalienabunt? Deinde, et augustus angelus, imago Dei est, speculum purum, imma- C culatum, limpidissimam. Idcirco honorabilis ange- lus; itemque homo, utpote ad imaginem Dei factus, et Dei imago appellatus. Propterea in honore ha- betur, ideoque etiam libero arbitrio pollet, et ab aliis differt animalibus, et omnibus dominatur. Nam quatenus tantum creatura est et animal, nihil a cæteris differt. Alioqui ne conspicuum quidem oculis est, quid dicatur in homine ad imaginem Dei ; sive mentem, quis putare velit et animi vim rectricem ac dominantem, sive aliud quid in homine cogitabile (70); siquidem ne hujus quidem archetypum in numero visibilium re- rum est. permundialium ordinum speciem exprimunt; el- enim hos repræsentant tum in sacris liturgiis, tum in aliis divinis quas celebrant hymnologiis; pro- pterea honorabiles habentur a vere piis atque mo- destis. Et reliqua Ecclesiæ ordinatio ac dispositio, cœlestis aulæ imitatio est ac figura. Item Moysis legislatoris tabernaculum, et cuncta illic contenta, cœlestium aliarumque creatarum rerum resonantias quasdam ac similitudines præ se ferebant, sicut ab eo dispositum fuerat. ** Gen. v, 3. | Cor. xv, 49. Cor. 1, 4. quod non apud Nicephorum solum, sed apud aliquot etiam codices legitur. D nos, p. adn. 31. 59. Præterea nostri quoque sacerdotes, quia su- (69) Animadverte additamentum invisibilis, ἀορά- (70) Videsis Cantacuzeni quoque opinionem apud

νοντες διαπτύουσιν· οὓς ἔδει πλέον ταῦτα γεραίρειν, ἢ τὰ ἑαυτῶν ἑτέρους· ἐπεὶ καὶ τὴν γνῶσιν τῶν συμφερόντων, τῶν ἄλλων ἁπάντων πλέον ειλήφαμεν, ὥσπερ ἡμῖν καὶ ὅτι ἔστι Θεὸς, καὶ πάντων αἰτία συνεκτική τε καὶ φρουρητικὴ πεπίστευται· ταῦτα ποίας παρανομίας καὶ ἀθεΐας ὑπερβολὴν οὐχ ὑπεραίρει ! • ᾗ εὐαγγελικήν ἐντολὴν ἀθετοῦντες, πάσης κανονικής ξβ'. Αξιον δὲ οἶμαι ἐνστάντος καιροῦ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, τίνες τε οὗτοί εἰσι, καὶ τῆς ποίας ἀγωγῆς καὶ βιώσεως, καὶ ὡς ἐν καταλόγῳ τινὶ τὰ τούτων ἀνακηρύξαι φρονήματά τε καὶ ἐπιτηδεύματα· ὧν ἐκ τοῦ τρόπου καὶ τοῦ βίου καὶ τῆς ἄλλης ἀναστροφής. καὶ τὰ τοῦ δόγματος ἐμφανῆ καταστήσεται· ἐκ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γνωσθήσεται. Ὡς ὁρῶμεν γὰρ οἱ πλείους αὐτῶν γνώσεως ἢ παιδεύσεως τῆς Β όπωσοῦν ἥκιστα μεταποιούμενοι, καὶ τῶν στοιχείων αὐτῶν τὰς ὀνομασίας ηγνοηκότες, ἤδη καὶ τοὺς αντεχομένους μυκτηρίζουσι καὶ κακίζουσι · Παιδείαν γὰρ καὶ σοφίαν ἀσεβεῖς ἐξουθενήσουσι, γέγρα- και ἀμαθεῖς δὲ ὄντες καὶ ἀπαίδευτοι, ἀκολασία καὶ ἀσωτίᾳ παρὰ πάντα τὸν βίον συζῶσι· καὶ οὐκ ἔστιν ὁ μὴ τῶν φαύλων αὐτοῖς αἱρετόν ἐστι, φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, ὑπερήφανοι, βλάσφημοι, ἀπειθεῖς, ἀχάριστοι, ἀνόσιοι, ἄστοργοι, ἄσπονδοι, διάβολοι, ἀκρατεῖς, ἀνήμεροι, ἀφιλάγαθοι, προπε τεῖς, τετυφωμένοι, φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι· ἀλλὰ μικρὰ ταῦτα, καίτοι μέγιστα εἰς κατηγορίαν, παρὰ τῷ γεγραφότι τουτωνὶ τὸν κατάλογον · προσθείην δ᾽ ἂν ὅτι καὶ λοίδοροι καὶ ἀνελεήμονες, πολύορκοι, ἐπίορκοι, ἱερόσυλοι, φιλόκοσμοι, φιλόδοξοι, πρόσυλοι, ἐμπαθεῖς τὴν ψυχὴν καὶ τὴν διάνοιαν, πάροινοι, παραπλήγες, παράφρονες, ἀνόητοι, σωματικοὶ τὸ πᾶν καὶ ¦κάτω νεύοντες· κόσμῳ τε καὶ τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ ἡττώμενοι, καὶ τῇ γαστρὶ μόνη δουλούμενοι, καὶ ὅσα περὶ τὴν γαστέρα σπουδάζοντες, οἷα κτη νώδεις καὶ τὸν τῶν ἀλόγων ζώων βίον ζηλώσαντες. Αἰσχροὶ περὶ τὴν ἔντευξιν, καὶ τὴν ὁμιλίαν καὶ συνουσίαν αἰσχρότεροι· καὶ τὸν λόγον μάχιμοι, ὀργίλοι, φιλόνεικοι, μάχαις χαίροντες, καὶ δίκαις ἀλλοτρίαις ἐπεμβαίνοντες· τὰ δικαστήρια περιπο λοῦντες, φιλέριδες, φιλόδικοι γραμματείοις φαύ- λοις, ἐν οἷς τῶν πλησίον αἱ διαβολαὶ παρὰ τῶν φαύλων συντίθενται, χαίροντες · θερίζοντες οὐ μὴ ἔσπειραν, καὶ συνάγοντε· οὗ μὴ ἐσκόρπισαν, πᾶσαν Πᾶσα βλασ φημία τὴν φιλοδοξίαν ἀρχὴν ἔσχηκεν· ὅπου γε καὶ ὁ πρῶτος γενόμενος παρά Θεοῦ ἄνθρωπος, ἴσος ἀκοῦ σαι καταδεξάμενος γενέσθαι Θεῷ, καὶ ταύτῃ τῇ συγκαταθέσει πρὸς τὸν Ὕψιστον μεβλασφημηκώς, αὐτὴν τὴν φιλοδοξίαν, τὸ γενέσθαι ἴσος Θεῷ, ἀρχὴν ἔσχε τῆς παραβάσεως καὶ ἐννόμου θεσμοθεσίας ὑπερορώντες, πᾶσαν πνευ- ματικὴν πολιτείαν διακρουόμενοι καὶ κατονειδίζοντες, πᾶσαν ἐκκλησιαστικήν διδασκαλίαν διασύροντες, πᾶσαν ἀποστολικὴν καὶ Πατρικὴν φωνὴν καὶ νουθε σίαν διαπτύοντες· τάς τε ἱερὰς ἡμῶν βίβλους, ὡς S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. ros; quia et vera utilitatis notitiam nos pre cateris A oninibus pleniorem hausimus; quippe qui et esse Deum, et omnium rerum causam esse continentem et conservatricem credimus. Hoc, inquam, nisi faci- mus, nonne summum impietatis atque atheismi culmen tenemus! etiam quodnam hi hominum genus sint, et cujus- nam vitæ ac morum; ac veluti catalogo exponere studia eorum et occupationes; quoruin ex vita et reliquis institutis, dogmata quoque inclarescent; namque ex fructu arbor cognoscetur. Ergo, ut cer- nimus, plerique horum nulla scientia aut institu- tione imbuti sunt, atque ipsa elementorum nomină ignorant, imo etiam earum rerum studiosos subsan- nant atque objurgant, nam disciplinam atque sa- 'pientiam impii despicient, uti scriptum est vs. Rudes ergo cum sint et ignari, intemperanter inconti- nenterque in omni vita degunt: nullumque nequi- tiæ genus recusant, suimet amatores, pecuniæ cupidi, vani, superbi, blasphemi (71), contumaces, ingrati, profani, sine affectione ac fodere, calum- niatores, incontinentes, savi, omnis bona rei osures, protervi, arrogantes, voluptatis potius quam Dei amatores. Sed parva sunt hæc, etiamsi maxime reprehensibilia, apud eum qui hujusmodi catalogum scribendum suscipit. Addam etiam, hos esse con- viciatores, immisericordes, juratores passim, per- juros, sacrilegos, pompaticos, vauæ gloriæ cupidos, terrenis rebus addictos, anima ac mente effeminatos, ebriosos, stupidos, stolidos, vesanos, carnales omn- nino et ad infima quæque pronos : mundo el-mun- danis rebus devinctos, ventri tantum inservientes, et omnium ad ventrem pertinentium studiosos, utpote pecudales et irrationalium bestiarum vitam æmulantes. Sunt præterea turpes in occursibus, in sermone autem et conversatione turpiores : verbis pugnaces, iracundi, contentiosi, jurgiis gaudentes, et aliena jura invadentes. lidem tribunalia terunt, controversiarum litiumque studiosi; libellorum auctores iniquorum, quibus adversus proximum ab improbis struuntur calumniæ; metunt ubi non se- verunt, congregant ubi non sparserunt, quodlibet evangelicum mandatum abolent, omnem canonicam D civilemque constitutionem negligunt, omne spiritalis vitæ genus abnuunt ac vituperant, onue ecclesia- sticum magisterium reprehendunt, cunctas aposto- lorum Patrumque voces atque admonitiones de- spuunt; sacrosque Libros nostros ceu magnopere Prov. 1, ram adhuc ex eo auctoritatem proferam : Omnis blasphemia a superbia C • initium sumpsit. Namque et primus homo a Deo creatus, cum audisset posse se parem Deo fieri, et hac persuasione permotus adversus Altissimum blas- phemiæ reum se fecissel, superbiam, id est Deo se επαquandi ambitionem, transgressionis sum originem habuit. Hareseon certe omnium matrem esse super- biam, dicit apud nos Cyrillus, De Trinitate, cap. 1, cum Augustino in Adn. 62. Dignum judico, idoneo nunc tempore, dicere (71) Cantacuzenus in Cantic., ut unam vel alte-

Ιερουσαλήμ · καὶ ἐπλήσθημεν ἄρτων, καὶ ἐγε- Α νόμεθα χρηστοὶ, καὶ κακὰ οὐκ εἴδομεν· καὶ ὡς διελίπομεν θυμιώντες τῇ βασιλίσσῃ τοῦ οὐρα νοῦ, ἠλαττώθημεν πάντες, καὶ ἐν ῥομφαίᾳ καὶ ἐν λιμῷ ἐξελίπομεν· ἔτι πρὸς τούτοις οὐ μὴ καθ- ίσωμεν ἐν τῇ γῇ ταύτῃ πρὸς τὸ μὴ ἀκοῦσαι φωνῆς Κυρίου, ὅτι εἰς γῆν Αἰγύπτου εἰσελευσό- μεθα,, καὶ οὐ μὴ ἴδωμεν πόλεμον, καὶ φωνῆς σάλπιγγος οὐ μὴ ἀκούσωμεν, καὶ ἐν ἄρτοις οὐ μὴ πεινάσωμεν καὶ ἐκεῖ οἰκήσομεν. τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας απερευχόμενοι, καταφλυαροῦσιν ἡμῶν τῆς ὀρθῆς καὶ ἀδιαβλήτου δόξης· φιλοτιμοῦνται δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ Μαμωνά θεο- στυγεῖ πίστει· εὐημερίαν τὴν ἐκείνου ανοσιουργίαν ἐπαυχοῦντες· ὥσπερ ἐν ταύτῃ ἐνευθηνούμενοι, καὶ ἀριθμῷ πλείονι τόν τε σίτον καὶ τἄλλα ὁπόσα τῶν ἐπιτηδείων ἐξωνούμενοι · οὐκ ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ πάν των ἀγαθῶν παρεκτικῷ, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ζωῆς προνοητῇ καὶ κηδεμόνι τὴν χάριν ἀνατιθέντες. Τί χρὴ τὰ πολλὰ λέγειν; ἐπιλείψει γὰρ ἡμᾶς καὶ ὁ χρόνος καὶ ὁ λόγος ταῦτα διεξιόντας· πόσαι γὰρ ἂν γλῶσσαι τὴν τούτων ἐξήρκεσαν ἐξειπεῖν δυστροπίαν τε καὶ κακοήθειαν ; ἐξὸν ἐν ἀντὶ πάντων εἰπεῖν καὶ τὸ πᾶν παραστῆσαι, ὅτι ο Κακῶν διδασκάλων κακὰ τὰ μαθήματα, μᾶλλον δὲ πονηρῶν σπερμάτων πονηρά τὰ γεώργια·, ἃ γὰρ αὐτοὺς ὁ τοῦ Εὐαγγελίου ἀντίθετος, καὶ τῆς εὐσεβείας ἐχθρὸς καὶ ἀποστάτης, ὁ σπορεὺς τῶν ζιζανίων ἐμύησεν, ἐν τοῖς ἀποῤῥή τοις ἐκείνου καὶ ἀνοσίοις τελισκομένους τελεστηρίοις, ταῦτα καὶ φρονοῦσιν· ἐπὶ τούτοις εξ δύστηνοι στέργουσιν έναυξηθέντες καὶ τελεσφορηθέντες· πικραὶ καὶ λοιμώδεις ακανθαι τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ παραπεφύκασι, τὸν καθαρὸν καὶ ἄδολον τῆς εὐσεβείας καταλυμαινόμενοι σπόρον· ἐφ᾽ ᾧ γὰρ αὐτοὺς συοφορβους, μηλοβότας τε καὶ βοονόμους, τῆς συοδοσίας καὶ τῶν βοοστασίων καὶ αἰπολίων, καὶ τῆς ἄλλης συνήγειρεν ἀλογίας καὶ ἀκοσμίας· ὥστε αὐτοὺς κτηνώδεις γε ὄντας καὶ ἀγροικίας ἱκανῶς ἔχοντας, καὶ θείας ἥκιστα μετεσχηκότας γνώσεως, ὑπηρετήσειν αὐτοῦ τοῖς ἀθέοις καὶ πονη- ροῖς ἐπιτηδεύμασι καὶ θελήμασιν, ἐν τούτῳ αὐτῷ τὸ χρήσιμον ἀπηνέγκαντο· ὅπλοις γὰρ αὐτοῖς καὶ ὀργά- νοις ἐχρήσατο, οὐ βαρβάρους τροπώσασθαι, οὐκ ἔθνη χειρώσασθαι, οὐ χώραν τὴν πολεμίαν υπόφορον ποιή- σασθαι, οὐκ ἄλλο οὐδὲν κατὰ τῶν ἀντιπάλων κατωρ- θωκέναι· ἀλλὰ πᾶν τὸ εὐσεβὲς, καθ' ὧν αὐτοὺς ἐξ- ώπλισε παραστήσασθαι καὶ καθάπερ μηχανὰς ἐλεπό- λεις ἐπαγόμενος τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν δι' αὐτῶν ἐκπορθήσαι, τά τε σύμβολα καὶ ὑπομνήματα τῆς σωτηρίου αὐτοῦ οἰκονομίας, ἀθέως καὶ ἄγαν μανι- κῶς καταστρέψασθαι· τούτων ἕνεκεν, ἱεροσυλία ἐκείνῳ τετόλμηται καὶ τῶν θείων ναῶν βεβήλωσις· οἰκητήρια γὰρ αὐτῶν τὰ μοναστήρια πεποίηκεν· ἱπποστάσια δὲ καὶ κοπρῶνας τὰς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ κατεστήσατο· ὧν τὰ περιττώματα, καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν διήρκεσεν ἐπιχρονίσαντα· ἔστι δὲ & καὶ χρυσίου ἀπέδοτο σεμνεῖα, καὶ βοῶσι μέγα τὰ ἐπώνυ μα Φλώρου καὶ Καλλιστράτου μοναστήρια. * Νοιι- ANTIRRHETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR. • bellum patiemur, ubæque sonitum non audiemus, nec panis penuriam sentiemus, et illic habitabi- mius 19. B – eructantes, rectum nostrum et irreprehensibile dogma irrident, simulque Deo odibilis Mamong Ade gloriantur: felicitatem jactantes esse nequitiam ejus, utpote ex hac bene nutriti, et abundantiore copia tum triticum tum necessaria alia redimentes; neque id acceptum bonorum omnium auctori Deo referentes, neque vitæ nostræ provisori et curatori gratiam reddentes. Defciet nos tempus atque ora - tio si talia persequemur. Nam quæ linguæ possent horum perversitatem malitiamque enarrare ? Satis est unum instar omnium ad universain rein deca- randam dicere: Malorum doctorum malæ doctri- næ ; vel malorum seminum mala seges. › Nam quæ illos Evangelii adversarius, veræ religionis hostis et apostata, zizaniorum sator, in arcanis suis sce- lesiisque initiationibus docuit, hac mente retinent, in C Jerem. XLIV, 16-19. D his lætantur miseri se consectaneos adolevisse. Acerbe exitiosæque spinæ contra Ecclesiam Dei succreverunt, purum sincerumque pietatis semen suffocantes. Hanc enim ob causam eos diabolus ex- citavit subulcos, opiliones, bubulcos, hara, stabu- lorum, caprilium, et cujuslibet hujus gene- ris colluviei atque immunditiæ, ut hi scilicet belluini plurimumque ruditatis habentes, Deique notitia maxime alieni, pravis ejus et irreligiosis studiis ac voluntatibus subservirent, in hoc ei gratificantes. Instar quippe armorum et instrumentorum his lo- minibus abusus est, pou ad barbaros fugandos, gentes domandas, regionem hostilem sab tributum redigendam, aliudve quidquam adversus hostes bene gerendum, sed ad pietatem omnem, contra quam illos armavit, expugnandam : ut, tanquam arietes murales admovens, Christi Ecclesiam per eos qua- teret, et symbola ac monumenta salutaris Domint incarnationis, impie et furiose admodum subverte- ret. Propterea templorum spoliationem ac profa- nationen Mamonas ausus est, et habitacula da- monun) ex monasteriis effecit; stabula atque ster- quilinia in ecclesiis Dei statuit; quorum facinorum pars nostro adhuc tempore perdurat visibilis. nulla denique sacra loca etiam auro contra ven- didit; idque magnopere clamant Flori et Callistrati appellata monasteria (74). et 156. 64. Hæc et his similia ex malo cordis thesauro 5. Τοιαῦτα δὴ καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια έκ (74) Horum monasteriorum notitia est in Constantinopoli Christiana, lib. iv, ed. Paris. p. 153,

Α διώγνυντο, άρδην ἁπάντων ἀπολλυμένων, καὶ παν τὸς οἰχομένου τοῦ ὑπὲρ γῆν ἐπαναστήματος· δίκαιος δὲ μόνος ἀνὴρ παισὶν ἅμα καὶ γυναιξὶν, ἐν ξύλῳ ὑπὲρ ὑδάτων φερόμενος διεσώζετο, οἷά τις 'Αδάμ χρηματίζων δεύτερος, Θεοῦ κατοικτείροντος, ὡς ἂν μὴ πάμπαν ἀπολίποι τὸ γένος ἐκ γῆς τὸ ἀνθρώ πειον. Ἐπεὶ οὖν οὐ κατὰ φύσεως ἀκολουθίαν και κεῖνα επράττετο (οὐ γὰρ δήπου τοὺς οἰκείους ὅρους τετήρηκε τὰ μετάρσια), οὐδὲν ἐκώλυε καὶ αὖθις κατὰ γῆς βρέξαι Κύριον πῦρ καὶ θεῖον παρὰ Κυρίου, καὶ ἀθρόον ἂν ἀπῃθάλωσεν ἅπαντα· καὶ γὰρ ἡπειλεῖτο σαφῶς τῆς ὀργῆς τὸ πρηστήριον, εἰ μὴ τοῦ Θεοῦ νενίκηκεν ἐμφανῶς τὸ φιλάνθρωπον, ὃς τὴν τιμων ρίαν τὴν κατὰ τῶν ἀνομούντων ἐναργώς ἀνεβάλ- λετο, ἀπεκδεχόμενος αὐτῶν τὴν μετάνοιαν. Αλλά μοι δοκεῖ πολλῷ μείζω ἐνταῦθα τὰ ἁμαρτήματα, ἐπείπερ ἐκεῖνοι μὲν εἰς τὴν κτίσιν μεμηνότες περ παρῳνήκασιν, οὗτοι δὲ κατὰ τοῦ Δεσπότου τῆς κτίσ σεως λελυττηκότες ἐξύβρισαν, πρότερον μὲν τὸ θεῖον σῶμα αἰκιζόμενοι καὶ σταυρῷ πικρῶς καταδικά- ζοντες, ἔπειτα δὲ εἰς τοὺς τοῦ σώματος ἱεροὺς ἐμε παροινοῦντες τύπους· διὸ οὐκ ἔσθενε τὰ στοιχεία ἐφ' ἑαυτῶν κατηρεμεῖν ὑβριζομένου τοῦ Κτίσαντος, πάθος δὲ περὶ αὐτὰ καινοτομούμενα ὑφίστατο τὸ παράδοξον· ἐῶμεν λέγειν οἴους πολέμους ἐμφυλίους ὁ τρόπος οὗτος κατὰ Χριστιανῶν ἀνεῤῥίπισε, καὶ τἆλλα & λέγειν μακρὸν ἂν εἴη καὶ ἐργωδέστατον. ολκή, καὶ ὁ συγκλεισμὸς τῆς πόλεως ὡς ὑπὸ δια ξζ'. ᾿Αλλὰ μέγα κομπάζουσιν οἱ κτηνώδεις καὶ ὄντως ἀνόητοι, ὡς δὴ ταῖς εὐημερίαις ἐνευθηνού μενοι, καὶ βρενθύονται· ποία γλῶσσα τοὺς τηνι καῦτα λιμούς, καὶ τὰς ἐκ τῶν λιμῶν συμφοράς ἐκτραγωδήσεις; Λιμῶν γὰρ ἦν ὁ δεινότατος και πιο κρότατος, οὔτε τοῦ νῦν ἐντεῦθεν ἐναρξαμένου, οὔτε τῶν πάλαι μνημονευομένων ἢ ἱστορουμένων ελατ τούμενος, καὶ μικροῦ τῷ κατὰ τὴν Ἱεροσολυμιτῶν συνενεχθέντι ποτὲ παρισούμενος· κἀκεῖ μὲν γὰρ, ὡς ἀναγέγραπται, τῷ λιμῷ πιεζόμεναι καὶ στροβούν μεναι μητέρων αἱ δύστηνοι, γονῆς οἰκείας σαρχῶν ἐλεεινῶς ἀπεγεύσαντο, ἐκλελησμένης ἑαυτὴν ὥσπερ τῆς φύσεως· κἀνταῦθα τῇ αὐτῇ στρεβλούμεναι μάτ στιγι, τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας γυναῖκες ἀπεμπολού σαι ἄθλιαι, τροφὴν ἰδίαν τῶν σπλάγχνων ἐποιοῦντο τὴν ἀλλοτρίωσιν· φασὶ γὰρ μόλις καὶ εἰς πεντή- κοντα χρυσοὺς τὴν τοῦ σίτου ἐξωνεῖσθαι μόδιον ἡ ἀπορία συγκατηνάγκαζε· κἀκεῖ μὲν τῶν πολεμίων ἡ ἔφοδος, καὶ τοῦ χρόνου τῆς προσεδρείας ἡ παρ- κτύου περισχεθείσης τοῖς πλήθεσι, τῆς συμφορᾶς καὶ τῶν παθῶν τῶν ἀῤῥήτων τὸ αἴτιον ἦν· ἐνταῦθα δὲ οὐ βαρβάρων Εφοδος, οὐ πολεμίων ἐπιστασία, οὐ χάρακες ὑπὸ δυσμενῶν ἐν κύκλῳ περιπηγνύμενοι, οὐδὲ ἄλλο τῶν ἔξωθεν ἐπιόντων οὐδὲν, τὸ δὲ κατὰ τὴν πίστιν ἀδίκημα περιφανώς διεδείκνυτο· ὁ γὰρ ἡγεμονεύων ἐντὸς ἀποστάτης καὶ τύραννος, παντός ἐχθροῦ καὶ πολεμίου διὰ τὴν ἀποστασίαν ὁ δυσμε νέστατος ἦν χαλεπώτατος· ἀλλὰ κἀκεῖνοι τῶν εἰς Χριστὸν τολμημάτων τὰς δίκας ἐτίννυον, καὶ οὗτοι ἐφ᾽ ὁμοίοις κακοῖς ἑάλωσαν· εἷς γὰρ ἦν ἐν ἀμφο- τέροις ὁ ὑβριζόμενος· τοιαῦτα μὲν τὰ ἐκ τῆς θείας δίκης μηνίματα· τοιαῦτα δὲ οἱ εἰς Θεὸν ἀνομοῦντες τὰ ἐπίχειρα ἐκεῖθεν κομίζονται· ὧν οὐδὲν ἀναθεω S. NICEPHORI PATRIARCH/E CP. cum liberis atque mulieribus arca lignea supra de latus incolumnis fuit, alter veluti Adamus, Deo mis serante, ne universum in terra humanum genus deliceret. Quia igitur haud juxta naturæ cursum illa evenerunt, non enim fines suos cœlestia ser- varunt, nihil vetuit quin postea in terram ignis sulfurque a Domino plueret, subitoque omnia exurerentur. Utique imminebat manifeste iræ ful- men, nisi Dei nota prævaluisset clementia, quæ peccantium poenam sine dubio distulit, ipso- rum pœnitentiam exspectans. Sed enim mihi ho- dierna peccata majora multo videntur. Quia prisci ¡lli adversus creaturam insanierunt, hi contra Do- minum creaturæ rabiem suam contumeliose ex- prompserunt; primo quidem divinum corpus ex- cruciantes crucisque acerba neci addicentes, deinde B adversus ejusdem corporis sacras imagines debac- chantes. Quamobrem haud se continere quieta elementa potuerunt Creatore suo offenso, sed do- lorem insolitum ob eam novitatem passa sunt. Mittamus dicere quot civilia bella hæ rerum vices adversus Christianos concitarint, quæ longum esset et operosissimum enarrare. C quasi prosperis successibus florentes, et super- biunt. At enim quæ lingua temporum illorum pe- nuriam, et ex penuria calamitates tragice narrabit? Fuit enim reapse fames omnium gravissima et acerbissima, quæ neque præsente hac jam inci- piente, neque antiquis apud historicos memoratis, minor exstitit; atque illam quæ Hierosolymitanos obsessos corripuit, prope exæquavit. Nam et illic, ut narrant, ſame pressæ excruciatæque infelices matres partus proprii carnes miserabiliter gusta- runt, natura sui propemodum oblita. Et apud nos eadem calamitate adactæ ventris sui fetus mu- Heres ærumnosæ vendentes, cibum sibi ex visce- rum suorum distractione curabant. Aiunt enim vis quinquaginta aureis tritici modium penuria premente coemi potuisse. Et illic quidem hostium incursio, diuturnæ obsidionis spatium, urbis con- clusio, tanquam reti, ab exercitu captæ, calami- talis ejus et inenarrabilium malorum causa erant. D Apud nos autem non Barbarorum incursio, non hostium adventus, non valla ab adversariis cir- cumjecta, neque aliud quodlibet exterius, sed of- fensa fides, manifeste id efficiebat. Nam qui apud nos regnabat apostata et tyrannus, quovis inimico aut boste per suam apostasiam infensior erat el asperior. Sed illi quidem suorum adversus Chri- stum facinorum ponas luerunt; et hi nostri paribus malis irretiti fuerunt: unus quippe idemque ab ambobus offensus fuerat. Haec divinæ justitia ira fuit; hanc Dei offensores mercedem illinc referunt. Quæ nihil considerantes Christi hostes, nolunt in- telligere, quod sicut olim Judaicus populus, ob Manassis Judæorumi regis adversus Deutn offensas, Diglized by Google 67. Sed valde exsultant hi belluini ac stolidi,

καὶ ἀλγηδόσιν ἀῤῥήτοις, οἷα εἰκὸς τοὺς ἡλκωμένους πάσχειν, βαλλόμενος, πονήρως καὶ ἀναρῶς ἄγαν διέκειτο· καί τινα τῶν μελῶν ὑπὸ τῶν ἑλκῶν ἀπὸ ηχρείωτο, και πως καὶ σαρκίων τινῶν ἀπεῤῥυηκότων αὐτῷ· συνεχέστατα δὲ ὑπὸ τῶν ἐριννύων ἐκδειμα τούμενος, πικρῶς καὶ ἐλεεινῶς τὸν νυκτερινὸν χρόνον διήνυεν, ἴσως τοῖς συγκειμένοις ἐφυστερίζων, ἀντεπεξαγούσης τῆς παρ' αὐτοῦ διωκομένης πίσ στεως. Παρείσθω τὰ νῦν λέγειν τὸ τῆς διαίτης ἀηδές τε καὶ αἴσχιστον· ὅπερ γὰρ ἂν προσάραιτο βρώσεως, οὐ τέλεον καταποθέν, παρὰ τοὺς ἐμέτους ἔφθανεν ἐκκρινόμενον· τὸ δὲ περὶ τοὺς ὑπηρετουμένους τα μὸν καὶ θηριῶδες τοῦ τρόπου, καὶ τῆς ὑπηρεσίας τὸ δυσαχθέστατον, ὁποῖα ἄν τις εἴποι τὰ φέροντα σώ- ματα; Μάστιξι γὰρ ἑκάστης πολλαῖς καταξαίνων αὐτῶν τὰ νῶτα καὶ τὰς ὠλένας, οὐδὲν τῶν σαρκοβό ρων θηρίων φιλανθρωπότερον ἔπραττεν, ἐκτομὰς δὲ μελῶν καὶ ὀφθαλμῶν πηρώσεις, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα δεινὰ κολαστήρια, καὶ σφαγὰς ἀδίκους ἀνδρῶν ἀθώων, καὶ τοὺς διὰ πυρὸς πικροτάτους θανάτους, τί χρὴ καὶ λέγειν ; Οἷς μὲν βασκαίνων, ἀνδρείας καὶ ἀρετῆς εὖ ἔχουσιν· οἷς δὲ τοῦ ἐκπρεποῦς καὶ ἐπὶ ποσόν προηγμένοις ἐπὶ τὸ εὔχρηστον· περὶ γὰρ τῶν τῆς εὐσεβείας εἶνεκεν τοιαῦτα καὶ τούτων χεί- ρονα πασχόντων, ἑτέρας δεήσει συγγραφῆς καὶ τῆς κρείττονος (ή). οα'. Εἶτα πρὸς τῷ τέλει τῶν κακῶν γενόμενος, καὶ πυρετῶν ὀξύτησι καὶ φλογώσεσι καταπιμπραμε- νος, τῆς ἐκδεξομένης αὐτὸν γεέννης την φλόγα ἐμ- φανῶς προορώμενος κατωπτρίζετο, καὶ τοῦ σκώληκος τοῦ ἀκοιμήτου τὰ δήγματα, σύντονόν τε καὶ γεγωνὸς ἐκβοῶν ἐνδελεχέστατα· τῆς γεέννης ταῦτα προαύλια· ἐντεῦθεν μικρὰ τῆς ἀσεβείας συναισθόμενος, τῆς ἐκ τῆς παρ' ἡμῶν πίστεως ἐδεῖτο ἐπικουρίας ἐπω έτρεπέ τε τοῖς παρεπομένοις τῶν ἱερέων, τὰ τῶν Χριστιανῶν προσᾴδειν ἱερὰ μελωδήματα· οἱ δὲ πρόθυμοι ἀπαναίνεσθαι, ὡς μήτε εἰδέναι μήτε ᾆσαι πώποτε, εἴτε ταῖς ἀληθείαις οὕτως ἔχοντες, εἴτε τὴν ἐκείνου καταρρωδοῦντες ωμότητα και δυσμένειαν. Τοι- αὐταῖς εὐημερίαις, τοιαύταις ευπαθείαις έναναπαυό- μενο;, ὑφ' ὧν δὴ Διοκλητιανόν τε καὶ Μαξιμιανὸν συντελεσθέντας ἀκούομεν, οὕτω κακός κακῶς καὶ ἀθλίως ἀπολλύμενος, καταλύει τὸν βίον· τεθνήκει δὲ πλοιζόμενος σημείοις τισὶν ἐκτὸς τῆς βασιλίδος δι ἔχουσι, τῶν ἐκ τῆς Θρᾴκης χωρίων παλινοστῶν, ἐν οἷς ἐκστρατεύων ἐτύγχανε γῆ γὰρ ἡ πάντων μήτηρ τὸν μιαιφόνον, αἷμασιν αὐτὴν ἀθώοις ἐκπλήσαντα καὶ μολύναντα, ἐφ' ἑαυτῆς θνήσκειν οὐ παρεδέξατο. Ποίας οὖν ἄρα κατηγορίας καὶ ταλανισμοῦ οὐκ εἶεν ἄξιοι, οἱ ἐκεῖνον μακαρίζειν ἀνοήτως οὐκ αἰσχυνό- μενοι ! Ο δὲ τῆς ζωῆς αὐτοῦ πᾶς χρόνος οὐκ εἰς μακρόν τι πάνυ διήλασεν· οὐ πλείοσι γὰρ ἢ ὀκτὼ πρὸς τοῖς πεντήκοντα ἔτεσι βιούς ψυχῇ τε καὶ 5:05 ANTIRRHETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR tus, cujusmodi ulcerosa corpora perpeti consenta neum est, male ærumnoseque erat affectus. Etenim nonnulla membra ulceribus adesa erant, difluenti- bus carnium partibus. Sed et perpetuo furiis per- territus, moleste nocturnum tempus misereq8 traducebat, deliberata fortasse consilia demorans, dum ei vexata religio ex adverso consisteret. Omitto victus insuavitatem ac turpitudinem : quid - quid enim cibi per fauces trajecerat, ill statim vo- mitibus excernebat. Namque illam in famulos sæ- vitiam ac feritatem, atque in exigendis obsequiis acerbitatem, quænam oppressa corpora dicere queant? Cædebantur quotidie plagis multis illorum terga ulnæque neque feris carnivoris humauius in eos fiebat. Jam membrorum mutilationes, ocu- lorum excæcationes, ac reliqua id genus horrenda supplicia, iniquasque immerentium hominum cædes, et acerbissimas in flammis mortes, quid attinet enarrare? quorum partim fortitudini virtutique in- videbat, partim gloriæ ac dexteritati (79). Namque ii qui, religionis causa, hæc et pejora passi sunt, aliam postulant et quidem ampliorem descriptio- nein (80). A tibus, qui explicari dicendo nequeunt excarnifica- (i)· (i), (h) Morum Copronymi portentosam inpuritatem, itemque sævitiam, narrant passim Byzantini histo- rici, atque in his Cedrenus tom. cit. (i) Dirum Copronymi obitum, anno imperii ejusdemque morientis seram pœnitentiam, legere licet apud Cedrenum, p. 467-468. B ' C D • 71. Postremo cum scelerum suorum terminum attigisset, acutarum febrium ardoribus exaestuans, gelenna lammas, quæ se mox excepturæ erant, prævisione contemplabatur, ac pervigilis illius ver- mis morsus præsentiebat, graves sine requie cla- mores edens; quæ erant gehennæ quædam initia. Tum demum impietatis suæ sensu paulisper tactus, religionis nostræ adjumenta petebat ; et comitanti- bus se sacerdotibus sacros Christianorum hymnos canere mandabat : qui tamen illico recusabant, nunquam se canere solitos aientes, sive res ita se haberet, sive quia illius exhorrescerent crudelita- tem et iracundiam. In his ergo tantisque deliciis constitutus, quibus etiam Diocletianum ac Maxi- mianum immortuos accepimus, malus homo male atque infeliciter periens, vitæ finem nactus est. Mortuus est autem navigans aliquot extra urbein passuum millibus, dum e Thraciæ regionibus re-- verteretur, in quibus cum exercitu fuerat. Nam terra omnium mater homicidam hunc, qui ipsam innocuis sanguinibus inundaverat ac polluerat, apud se mori non est passa. Quam sunt ergo repre- hendendi ac miseri, qui insipienter illum prædicare beatum non erubescunt! Et quidem vitæ ejus tem- pus non admodum prolixum fuit; etenim annos haud plus LVI natus, animam simul et corpus per- didit ; et hos ipsos, Deo permittente, haud (j) Mortuus Copronymus anno ætatis suæ 58, imperii 35. addictis Nicephorus in Breviario ad an. 760. (79) De aulicis proceribus a Copronymo neci (80) Idem Nicephorus op. cit. ad an. 765.

Α νων τοῖς Ῥωμαίων ἠλάττωτο· καὶ τὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῷ παρετέτατο, εἰς ὅσον τὸ πᾶν τῆς Μαμωνά ζωής σχεδόν, συμπαρατεινόμενον ἔσχε τὸ διάστημα· οἶδα γὰρ ὡς οὐκ ἄν σε τὸν ὑβριστὴν ἡ τοῦ Χριστοῦ ἀπο- γραφή δυσωπήσειεν· ὡς χάριν σοι καὶ τὴν Ἡρώδου παιδοκτονίαν ἀσπάζεσθαι· ἐφ' ἑνὶ δέ σε μόνον χαλε- παίνειν καὶ ἄχθεσθαι, ὅτι μὴ καὶ ὁ ζητούμενος ἐν τοῖς ἀνῃρημένοις συμπεριείληπτο, φυγὰς δὲ ἀπᾤχετο πρὸς τὴν Αἴγυπτον, ἐπειδὴ ἑπτὰ πρὸς τοῖς τριάκοντα ἔτεσι κατὰ τὴν αὐτοῦ βασιλείαν, ὥς φασιν, Ηρώδης διήρκεσε. Θαύμαζε μοι καὶ τὸν ᾿Αθηναίον Τιμόθεον, ὃς τὴν τύχην εὐπαθῶν ἐν τῷ βίῳ ἔσχε συμπράττου σαν· τί δὲ οὐχὶ τῷ Σεναχηρείμ ἐγκαλλωπίζῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις οἱ τῶν Ασσυρίων βεβασιλεύκασιν ; ἵνα πρὸς τὰ παλαιότερα ἐντεῦθεν ἀναδράμωμεν· μετ' ἐκείνους δὲ καὶ ὑπὲρ ἐκείνους, τὸν Ναβουχοδονόσορ καὶ τὴν ἐκείνου δυναστείαν οὐχ ὑπερεκπλήττῃ; ὅθεν καὶ σφύρα πάσης τῆς γῆς παρὰ τῶν λογίων τοῦ Πνεύματος επωνόμασται, τῷ διαφθείρειν καὶ ἀπολλύειν ἅπαντας καθ᾽ ὧν ἂν ἐπετίθετο. Μῆδοι δὲ καὶ Πέρσαι, ἐπεὶ καὶ ἡγιασμένοι παρὰ Θεοῦ καὶ ἀγόμενοι, καὶ γίγαντες ἐρχόμενοι χαίροντες ἅμα καὶ ὑβρίζοντες, ὡς τὸν θυμὸν τοῦ ἁγιάζοντος ἀπο πλήσοντες, καὶ Κύρος χριστὸς ὁ τοῦ Θεοῦ, ὅς τούτων ἦγε τὸ ὅρμημα προσηγόρευται, οὐκ ἄν σε θᾶττον εἰς πίστιν ἐπαγάγοιντο; Παρίημι δὲ τὰ πολλὰ διὰ τὸν ὄχλον τῶν ῥημάτων. Ἀλλὰ φήσεις, ὅτι τὰ ἐπὶ Θρά της επετείχισε φρούρια, καὶ εἰ μέγα σοι τοῦτο εἰς πίσ στιν, δίδου τὸ κλέος τῆς πίστεως Ρώμοις τισί τε καὶ Ῥήμοις, καὶ τῆς μεγίστης Ρώμης ἐννόει τὸ περι- φανὲς καὶ ἐπῃρμένον τῆς κτίσεως· ζήλου τὴν θρη σκείαν ἐκείνου, ὃς τὴν μεγάλην ἐδείματο ᾿Αλεξάν- δρειαν, καὶ τὸ τοῦ χωρίου θαυμάζων εὔθετον, καὶ τοῦ ἐπικλύζοντος Νείλου τῶν ἐκείνῃ τὰ ὅρια, τὰς ἀναβάσεις τὰς ἐτησίους, καὶ ὡς καρποδότην δοξάζων, τῆς παλαιᾶς καὶ δεισιδαίμονος τῶν Αἰγυπτίων οὐκ ἀποσταίης πλάνης. Ὁ Νινός σοι τῆς ὁμολογίας ἡγείσθω, ὃς ἐπώνυμον ἑαυτῷ τὴν πόλιν ἤγειρε την Νινευή, ἧς ἡ ὁδὸς ἡμερῶν τριῶν τῷ περιιόντι διανυ σθήσεται. οδ'. Μετάβηθι ἐντεῦθεν, εἴ σοι δοκεῖ, ἐπὶ τοὺς κατὰ τὸν Ἰσραηλίτην λαὸν ὑπάρξαντας βασιλέας, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς εὐημερίαν καὶ τὸν χρόνον περιεργάζου εἷς δέ σοι ἀντὶ πάντων ἀποχρήσει, κλέος μέγα καὶ αύχημα προκείμενος πίστεως. Ἱεροβοάμ οὗτός ἐστιν ὁ δοῦλος καὶ ἀποστάτης· ἐπειδὴ γὰρ Σολομὼν ὁ τοῦ προφήτου Δαβὶδ παῖς τῆς ἐνταῦθα ζωῆς ἀπαλλάτ τεται, ἐξ Αἰγύπτου ἐπάνεισι, φυγὰς ἐκεῖσε τὸ πρὶν ἀποδράς · εἰς τοσοῦτον δὲ τὰ τῆς τύχης καὶ τῆς εὐ ημερίας αὐτῷ ἐπιδέδοται, ὡς ἱκανῶς ἔχειν τὸν λαὸν διελέσθαι διχῆ, καὶ τὰς πλείστας τῶν φυλῶν ἐπ- αγαγέσθαι, καὶ ἀρχὴν οἰκείαν καὶ βασιλείαν ἀπο- τεμέσθαι, καὶ βασίλεια καταστήσασθαι, καὶ τῆς περὶ Θεὸν λατρείας τὸν λαὸν ἀπαγαγεῖν, καὶ S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. B donum potentia minor quam Romanorum fuit; regnique tempus tam ei prolixum ſuit, quam prope universum fuit vivendi intervallumn Mamonæ. Scio equidem Christi professionem tibi ruborem non esse illaturam, quominus gratum habeas Herodis quoque infanticidium laudari; idque unum dolere, quod quæsitus ille, occisqrum numero non sit comprehensus, sed fuga in Ægy- plum evaserit. Ecce enim septem supra triginta annis regnum Herodis, ut aiunt, perduravit. Mirare mihi etiam Atheniensem Timotheum (86) qui bea- tus fortunam habuit in vita gerendarum rerum comitem. Cur item Senacherimum non jactas alios- que Assyriorum reges ? ut etiam ad vetustiora hinc convertamur; et post illos vel ante illos ; Na- buchodonosorum ejusque regnum nonne admirabe- ris? quamobrem etiam malleus universæ terræ ab oraculis Spiritus denominatus fuit 83, ad conterenda perdendaque omnia quibus ingrueret. Medi vero el Persæ, quatenus a Deo sanctificati et deducti, gigantesque advenientes cuin gaudio simul et con- tumelia, nempe ut iram sanctificantis eos complerent. Et christus Dei Cyrus, qui illorum dux erat, appel- latur ss ; hic, inquam, nonne te celerius ad fidem perducet ? Milto plura, ne verborum cumulus fat. Sed dices, Mamonam Thraciæ castella muris com- munisse (87). At quoniam tibi hoc ad fidem reli- giosam magni momenti est, tribue gloriam hujus fidei Romulis atque Rempis, et Roma maximæ cogita celebritatem, et excelsum fundationis ejus decus. Æmulare religionem illius, qui magnam condidit Alexandriam, loci obstupesce opportunita- tem, Nilique arva irrigantis incrementa annua, eumque ut fructiferum honore prosequere, atque ita a veteris Ægyptiorum superstitionis errore non aberis. Ninus tibi caput professionis esto, qui suo nomine urbem Niniven excitavit, cujus transitus trium dierum itinere demum perficiebatur. ticæ gentis reges, corumque felicitatem et regnandi spatium considera. Unus tibi instar omnium sufficiet, decus enimvero ingens et gloriam reli- C gionis habens ! Est hic Jeroboamus servus et re- D bellis. Postquam enim Salomon prophetæ Davidis filius ex hac vita migravit, ille ex Ægypto rediit, ubi profugus antea latuerat. Tanta vero fortuna ac felicitate usus est, ut gentem in duas partes secare potuerit, et plurimum tribuum numerum abducere, propriamque ditionem ac regnum sibi segregare, et regia prætoria statuere, atque a Dei cultu populum abstrahere, damonibusque exitiosis admovere, aureas vitulas, loco sacræ religionis, stultorum *. Jerem. L, 25. Jerem. XXII, 7. ss Isa. XLV, diu loquitur Isocrates in orationis De permutatione parte nova, quam nos Mediolani olim Latinam feci - 1. mus atque illustravimus, quo tempore litterarii cursus nostri tirocinium posuimus. 74. Transi hinc, si tibi volenti est, ad Israeli- (86) De celebri hoc Timotheo, discipulo suo, (87) Nicephorus in Breviario, ad an. 755.

εὐαρεστεῖται καὶ ἥδεται· ἄνοιγε τὸ στόμα κατὰ τοῦ ἀγγελικοῦ καὶ ἀποστολικοῦ σχήματος· ἀποβιάζου τοὺς ἐν τῷ μονήρει διαπρέποντας βίῳ, τὰς πρὸς Θεὸν ἀθετεῖν ὁμολογίας, τὸν βίον μεταρρυθμίζεσθαι, τὸ σχῆμα μεταμφιέννυσθαι, τὸ μέλαν καὶ τραχὺ καὶ ῥακώδες ἱμάτιον ἀποτίθεσθαι, καὶ τὸ λευκὸν καὶ λαμπρὸν μετενδιδύσκεσθαι· δημοσίευε, ἐπὶ θεάτρων Αγε, καταγόρευε, πλέκε διαβολάς, αἰσχρουργίας ἐπινόει· οἷς εἰ μὴ βούλοιντο τῶν πρὸς Θεὸν συνθη κῶν παραβάται γίνεσθαι, κατακρινέσθωσαν οἱ ἀθῶοι καὶ ἀναίτιοι· ἀμνημονεύτους ὀνόμαζε· ἐπεὶ καὶ Χριστός, τὸ παρὰ σοι, ὡς Θεὸς ἀθετούμενος, ὡς ψιλὲς δὲ ἄνθρωπος προσαγορευόμενος· ταῦτα ὁ σὸς Χριστός (9) καὶ διδάσκαλος, ὁ ἐμὸς διώκτης καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ, μᾶλλον δὲ αὐτοῦ Χριστοῦ ἀντίθετος. Εὐπάθειαν τὴν κατὰ τὸν τῇδε βίον ἐπιζητεῖς ; Πι- Β στην δοκιμαζομένην, καὶ πράξεων τὸ λαμπρὸν καὶ περίοπτον, ταύτῃ βούλει παραμετρεῖν; Εξεστί σοι, εἴπερ ἀληθείας ὁπωσοῦν πεφρόντικας, τὴν τῶν πραγμάτων ἐπεσκεμμένῳ φύσιν, τὰ τῶν ὅρων τῆς Θεοσεβείας πόρρω που κείμενα, ὡς σφαλερὰ καὶ ἀπόπτυστα δόγματα, καὶ τὸν περὶ ψυχῆς φέροντα κίνδυνον, καὶ τοὺς τούτων εἰσηγητὰς καὶ Πατέρας διακρούεσθαί τε καὶ ἀποπέμπεσθαι. ση'. Τῶν δὲ προβεβασιλευκότων πιστῶν, καὶ μέγα τὸ εὐδόκιμον τῆς ἐπ᾿ εὐσεβεία σπουδῆς κληρωσαμε νων, τήν τε όμολογίαν, καὶ ἣν περὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Χριστοῦ δόξαν εἶχον, ἀποδέχεσθαί τε καὶ ἀσπά- ζεσθαι, καὶ τούτων περινοεῖν τὰς μεγαλοπρεπείας τε καὶ λαμπρότητας, καὶ τὸ θερμὸν περὶ τὴν ἀμώμητον καὶ ἀκίβδηλον ἡμῶν θρησκείαν ἐπεδεί ξαντο, τὴν τῶν ὀρθῶν δογμάτων συντηρούντες φυλα- κὴν καὶ ἀσφάλειαν· ὁ Κωνσταντῖνος ὁ Μέγας ἐνταῦθα προκείσθω, οἷα δὴ κορυφὴ καὶ ἀκρόπολις εὐσεβείας σαι προφαινόμενος· ἵνα ἐξ ἐκείνου τοῦ λόγου κατ- ἄρξωμαι, ἐκείνῳ τούτου τῷ χρόνῳ κατάρξαντος, καὶ σκόπει ὡς πιστὸς τῷ Θεῷ καὶ φανεὶς καὶ γενό- μενος, οἷα κατήνυσεν ἄρξας· τὴν μὲν γὰρ τῶν εἰδ δώλων πλάνην, φροῦδον αὐτίκα πεποίηκε· βωμούς Πόδες γυμνοὶ καὶ τοῖς ἀποστολικοῖς ἑπόμενοι, μηδὲν κατὰ τὸν ἀσεβῆ καὶ θεοστυγή μυσταγωγὸν αὐτῶν Κοπρώνυμον νέαν καὶ πρόσφατον ταύτην δογματί ζοντες ἐξ ἄκρας μανίας τε καὶ ἀπονοίας καὶ ἀβελ- τηρίας· μὴ νοοῦντες μήτε ἃ λέγουσι, μήτε περι τίνων διαβεβαιοῦνται· ἡμεῖς δὲ ταῖς διδασκαλίαις τῶν ἁγίων Πατέρων ἑπόμενοι, καὶ ἀρχαίαν ταύτην καὶ παλαιὰν πιστεύομεν ὑπάρχειν. νεκρὸν φέροντες· κουρά σύμμετρος, περιβολή τύ φον κολάζουσα, ζώνη τῷ ἀκόσμω κοσμία, μικρόν τι τοῦ χιτῶνος ἀναστέλλουσα, καὶ ὅσον μὴ ἀναστέλλειν βάδισμα εὐσταθές Ταῦτα δὲ ἐκ πολλῶν ἐρανισά- μενος ὀλίγα ἀναγκαίως συντέθεικα διὰ τοὺς ἐπαπου ροῦντας πότε καὶ ποῦ καὶ πόθεν ἡ τῶν μοναχῶν ήρξατο διαγωγή καὶ ἄσκησις καὶ τάξις· ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τὴν μοναδικὴν πολιτείαν, μετὰ τῶν ἄλλων τῆς ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας θείων παραδόσεων καὶ θεσμῶν, εἰκονομάχοι δυσσεβῶς καὶ ἀνοήτως ἀποβαλο (92) ἀμνημόνευτοι, λόμενοι καὶ διαπτύοντες; ἀρτιφανεῖς Ἰουδαῖοι, καὶ • ANTIRRIOETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR. indumentum (40) : coge eos qui in solitaria vita ho- norabiliter vivunt, coge, inquam, professionem Deo factam violare, vitæ genus refingere, habitum immutare, nigram, asperam laceramque vestem deponere, candidamque et splendidam induere : duc in publicum, in theatrum impelle, accusa, ca- lumnias necle, turpitudines excogita (91); ob quas, nisi voluerint votorum Deo oblatorum transgres- sores fieri, damnentur innocui et insontes: indignos memoria (92) appella, quandoquidem etiam Chri- stus, quantum in te est, divinitate expunctus sin- plex homo appellatur. Hæc Christus tuus atque magister, persecutor meus, et Christianorum, imo potius ipse Antichristus. Voluptatem hujus vite A del : os dilata adversus angelicum et apostolicum quæris? Sinceram fidem, et actuum puritatem et Mamonam seu avaritiam et luxuriam, in cujus se disciplinam tradiderat Copronymus. de monachatu, praesertim ex Eusebii Historia eccl. C D spectabilitatem voluptate vis metiri? Profecto po. tes, si quo teneris veritatis studio, acluun conside- rata natura, qui a pietatis in Deum finibus procul absunt, hinc cognoscere quam sint fallacia ac de- spicabilia ea dogmata, quæ animæ periculum creant; atque ita demum magistros horum sc Patres repudiare et abjicere. magnum atque laudabile pietatis studium babue- runt, professionem et de Christi incarnatione sen- tentiam recipe et amplectere; atque horum cogita magnificentiam atque splendorem, nec non fervo- rem quem erga immaculatam omnique reprehen- sione carentem religionem nostram ostenderunt, et rectorum dogmatum custodiam atque observantiam. Constantinus Magnus hic proponatur, ceu culmen et ara pietatis tibi spectandus; ut ex eo sermonem auspicer, qui pari atque hic temporis spatio domi- natus est; et vide quam fidelis Deo visus sit et exstiterit, quantaque regni sui tempore effecerit : arɔs ac fana, in quibus abominandorum dæmonum cultus peragebatur, a fundamentis evertit, sacrifi- Pauca hac e multis decerpens necessario congessi, propter eos qui nesciunt quando et ubi et undenam monachorum in- stitutum asceticum ordoque cœperit. Ubinam ergo sunt Iconomachi, qui monasticam vitam, una cum cæteris apostolicæ Ecclesiæ divinis traditionibus. impie stulteque rejiciunt ac despuunt? nori scilicet Juda'i, qui irreligioso Deoque odibili duce Copro- nymo, novam hanc recentemque sectom per summam insaniam, dementiam, ruditatemque excogitarunt ; nec quid dicant, neque quid affirment ynari. Nos autem, sanctorum Patrum doctrinis obsequentes, hanc utique antiquam credimus et a religionis primor- Nudi pedes, apostolica vestigia prementes, neque aliquid mortuum gerentes, tonsura congrua, vestis qua fastum cohibet, zona inornatum hominem decens, quæ tunicam aliquantulum con- trahit, quantum gressui non impediendo satis est. Porro etiam llamartolus in Chronico inedito post longam monastica calibisque vitæ apologiam ita concludit, p. 89-90 : Probrosum nomen a Copronymo monachis imporum immemorabiles, illandati. diis deductum. in Breviario, adl an. 76%. (9) Confer cap. 80, ubi intelligendam cognosces (90) Joannes Siculus ms. chron. f. 165, babi 78. Secus vero, superiorum fidelium regum qui (91) llæc paulo uberius narrat idem Nicephorus

Α ναστικοῦ βίου σχῆμα βδελυσσόμενος, ἐπώνυμον τῆς θεοσεβείας, τὸ ἀμνημόνευτον αὐτοῖς ἐπέγραψεν όνομα· « Βδέλυγμα γὰρ ἁμαρτωλῷ θεοσέβειαν οἷα δὲ εἰς αὐτοὺς τυραννίδι ἐπιὼν ὁ τύραννος έδρασε, τάς τε πρὸς Θεὸν ἐπηγγελμένας αὐτοῖς ὁμολογίας και συνθήκας ἀθετεῖν ἐκβιαζόμενος, καὶ τὸ σχῆμα τὸ ἱερὸν ἀποῤῥίψαντας, τὸ τῶν λαϊκῶν μεταμφίσκεσθαι· ἔτι δὲ οὓς καὶ γυναιξὶ συζυγῆναι ἐξηνάγκασεν, ἐπί τε τῆς ἱππικῆς ἁμίλλης αὐτούς τε τοὺς μοναχούς καὶ τὰς μοναζούσας σεμνὰς παρθένους, κατά συν ζυγίαν συνδέων καὶ ἄγων ἐθριάμβευεν (ι), ἀθεώτατα καὶ παρανομώτατα, καὶ παρὰ πάντα τὸν τῶν Χρι στιανῶν νόμον διαπραττόμενος, καὶ τἄλλα ἐπόσα δὴ καὶ ὁποῖα εἰς αὐτοὺς κατεπράξατο ἄθεσμα καὶ ἀνόσια, κρείττονος ἢ τοῦ παρόντος λόγου ἐστὶν ἐκδ:- ηγεῖσθαι. Ο πα'. 'Αλλ' ἄγε δὴ ἐντεῦθεν μετάβηθι, καὶ τῶν μετ ταγενεστέρων, εἰ βούλει, περιεργάζου τοὺς τῆς ζωῆς χρόνους καὶ τὴν εὐπάθειαν, ἐπεί σοι κριτήριον πίν στεως αἱ κατ' ἐχθρῶν νίκαι, καὶ τοῦ παρόντος κόσμου αν περιφάνειαι· ὁ τῆς νέας πίστεως, μᾶλλον δὲ τῆς νέας κατατομῆς καὶ ἀπιστίας, τὸ τῆς ἀχα- ριστίας κτίσμα καὶ τῆς ἀκολασίας ἀνδράποδον, τὸν πάλαι Ἰουστινιανὸν περιάθρει, ὃς δὴ θερμῶς τε καὶ περιφανῶς τιμήσας τὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λό γου ἀπεικονίσματα, τὸν τεσσαρακοντούτην διεῖν δεόντοιν χρόνον, κατὰ τὴν Ῥωμαϊκὴν ἀρχὴν διετέ λεσε· τὸ δὲ ὅπως κατὰ βαρβάρων ἐθνῶν τὸ εὐδαιμον ἀπηνέγκατο, αἱ περὶ αὐτῶν ἱστορίαι πλεῖσταί τε οὖσαι καὶ ἀξιολογώτατοι φέρουσι, καὶ ἴσασι ταῦτα οἱ ἐντετυχηκότες ἐπιμελέστερον. Ἐπὶ κτίσματι μέγα φρονεῖς, καὶ πίστεως τοῦτο παραλαμβάνεις μαρτύριον; τὰ μὲν ἄλλα σοι παρετέα πλεῖστα ὅσα καὶ μέγιστα καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα, ἐν οἷς πολυει- δῶς καὶ ποικίλως τά τε τῆς τοῦ Λόγου ἐνσωματ τώσεως· καὶ τῶν ἁγίων τοὺς ἄθλους ἀνιστόρησε, θείοις ναοῖς τε καὶ ἄλλοις δομήμασιν· ἓν δέ σοι ἀντὶ πάν των ἀρκέσει, τὸ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐπ- ώνυμον ἱερόν· τοῦτο δὴ τῶν θαυμάτων τὸ ἀξιάγιστον, ὁ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην βεβοημένον θαυμάζε ται, πάντων τῶν πώποτε μνημονευομένων καὶ ἱστο ρουμένων, τῷ ἀπειροπλασίονι μεγέθει καὶ τῷ ὑπερ- αίροντι κάλλες, παραδοξότατόν τε καὶ ἀξιοθέατον. Ηρακλείῳ δὲ, ἵνα τοὺς ἐν μέσῳ παραδράμωμεν, οὐδὲ παραστῆσαι ῥᾴδιον· ὁπόσος ὁ περὶ τὰ ἱερὰ ταῦτα σεβάσματα πάθος καὶ ἡ προσκύνησις, μέγα σαλπίζουσιν οἱ παρ' ἐκείνου ἀναστάντες ναοί· οὗ καὶ τὰς λεγομένας ἀχειροποιήτους τοῦ Σωτῆρος ἡμών Χριστοῦ εἰκόνας (α), ο χρόνος διέσωζεν, ὑφ' ὧν μά λιστα τῷ πόθῳ καὶ τῷ σεβάσματι περιεφλέγετο ὡς μηδὲ ἀπαίρειν μηδὲ κατάρχειν ὁδοῦ, τούτων χωρὶς, βούλεσθαι, ἀλλ' ὡς συνεκδήμων καὶ ἡγεμόνων ἀπλανῶν περιέχεσθαι· τῶν πρεσβειῶν δὲ τῆς παν αχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θεομήτορος, καὶ τῶν ἁγίων ἡ μνήμη καὶ ἡ ἐπίκλησις πόση; οὐδὲ ἀναπνεῖν αὐτῷ (*) i S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. habitum abominans, qui est religioni eponymus, nomen monachis immemorabiles imposuit. Est enim religio peccatori detestabilis. Quæ vero adversus illos tyrannice tyrannus fecit, dum promissas Deo professiones abolere cogens, et sacro habitu abjecto laicalem induere; insuper dum ex his aliquot mu- lieribus copulari coegit, et in ludis circensibus monachos et monastrias venerandas virgines, bi- nos illigans publice traduxit, irreligiosissime atque injustissime et contra omnem Christianorum legem sic agens, et quæcunque alia in eos fecit illegitima et impia, majoris quam hic sermonis negotium est (98-99). descende. Considera vitæ annos et felicitatem, quoniam tibi fidei criterium sunt victoriæ de ho- stibus, et præsentis mundi res illustres. Tu novæ fidei, seu potius novi dissidii atque infidelitatis auctor, ingrati animi creatura, et luxuria: mauci- pium, specta veterem Justinianum, quam ferventer et publice Verbi incarnati imagines honoraverit : hic duodequadraginta annis Romanum imperium tenuit. Quanta autem adversus Barbaros felicitate usus fuerit, plurimæ de illo et gravissimæ historiæ narrant, idque notum iis qui studiose eos libros revolvunt. De conditis ædificiis gloriaris, eaque ad fidei testimonium assumis? Alia quidem omitte plu-. rima et maxima et quemvis numerum excedentia, in quibus magna formarum varietate et Verbi in- carnationem et sanctorum certamiua depingenda curavit, per sacra nimirum templa et alia ædificia. Unum tibi pro omnibus satis erit, quod nomen ha- bet a sapientia Dei Verbi, templum. lloc est mira- culorum mirabilissimum, toto orbe famigeratum, omnium quotquot in historiis memorantur, im- mensa amplitudine, et eximia pulchritudine, stu- pendissimum visuque dignissimum. Heraclio autem, nt intermedios prætermittamus, ne parem quidem invenire facile est. Quantus ejus fuerit orga has res religiosas amor ac veneratio, magna voce præ- dicant excitata ab eo templa; cujus etiam nou ma- nufactas Servatoris nostri Christi imagines tempus conservavit, quarum potissimum amore et studio æstuabat; ut neque domo discederet, neque iter absque illis aggredi vellet, sed his peregrinatio- nis comitibus ducibusque tutis uteretur. Preces vero ejus ad purissimam dominam nostram Dei matrem, sanctorum commemoratio atque invocatio, quantæ fuerunt? Ne respirare quidem absque ha- rum usu solebat. Quænam porro fuerint res geste ejus ob hanc tantam fidem ac religionem, urbes atque provinciæ clamabunt, quæ tunc in Persarum (98-99) Nicephorus ipse in Breviario, et passim Byzantini historici. (z) Legatur Theophanes in Chron. ad an. 737, Guem exscribit Cedrenus p. 466. D De Christi Domini imagine non manufacta, quam secum circumferebat Heraclius imperator, legesis Theophanem in Chron. ad ejusdem Heraclii annum 12. 81. Sed age hinc ad posteriores reges, si lubet, Β

καὶ τῇ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ ἐδάσκαινε, καὶ δὴ ἐπ- Α σπρει καιρόν, καθ᾽ ἂν ἐπιθέμενος λωβήσαιτο τὴν εὐσέβειαν· εὑρίσκει τοίνυν τοῦ τηνικάδε τοῦ φύλου τῶν Σαρακηνῶν κρατοῦντος τὴν εὐχέρειαν, ᾧ έζ:- δος ἦν ὄνομα, οἰκειοῦται τε αὐτῷ καὶ οἷα εἰκὸς τὰ τῆς εὐνοίας ἐπιδεικνύμενος, τῶν καταθυμίων αὐτῷ τινα προὐμαντεύετο, καὶ ἅμα ὑπισχνού. μενος, ὡς εἴπερ ταῖς αὐτοῦ ὑποθήκαις εἴξεις, τὸ μακρόθιον ἕξει ἐν τῇ ἀρχῇ, καὶ τὸν τριακοντού- τὴν ἐν αὐτῇ διανύσεις χρόνον· ὁ δὲ ἀναπτερωθείς τῇ κουφότητι, ἅτε τὸν ἀκόλαστον ἀσπαζόμενος βίον, καὶ ἐπὶ μήκιστον τὰ τῆς φιλοσαρκίας ἐπεκτείνεσθαι αὐτῷ πρὸς ἡδονὴν ἀποδεχόμενος, τῷ λόγῳ τοῦ δυσσεβούς συνετίθετο· ὁ δὲ ἦν, κελεύειν ὅτι τάχιστα τοῖς ἀνὰ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁπωσοῦν ἀνεστηλωμένην εἰκόνα, καὶ ὅλως παν- της ζώου ὁμοίωμα καθαιρεῖσθαι καὶ ἀφανίζεσθαι· διαβολικὸν δὲ τοῦ θεομάχου τὸ κακούργημα, τὸν δόλον ἐγκρύψαντος, ὡς δὴ καὶ λανθανόντως διὰ τοῦ πᾶν ὁμοίωμα καθαιρεῖσθαι, συγκαταβληθῆναι καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερογραφίας τὴν εὐκοσμίαν· καὶ ἐπεὶ τὸ ἀνόσιον τοῦτο δόγμα περιήγγελτο, συγκαθ πρεῖτο, εὐθὺς τοῖς ἄλλοις ὁμοιώμασι καὶ ἀγάλμασι, καὶ ὁ κατὰ τὰς Χριστοῦ ἐκκλησίας τῶν ἱερῶν εἰκο- νισμάτων διάκοσμο;· τούτων γὰρ τὰ μὲν ἀπέξεον, τὰ δὲ κονίζοντες ἐξηφάνιζον, ἔστι δὲ ἃ καὶ σὺν αὐ τοῖς τοῖς ἱεροῖς οἴκοις τε καὶ σκεύεσι καὶ ἐσθήμασι, τῷ πυρὶ παρεδίδοσαν· καὶ ταῦτα χερσὶ βεβήλοις καὶ ἀνασίοις ἑτολμᾶτο· οἱ γὰρ εἰς τοῦτο πεμφθέντες, Χριστομάχους Ιουδαίους καὶ Σαρακηνούς τὰ δεδο- γμένα πράττειν συνηνάγκαζον Χριστιανοὶ δὲ καίτοι συνωθούμενοι καὶ βιαζόμενοι, τοῦ τηλικούτου μιά- σματος εφάψασθαι οὐκ ἐπείθοντο· ἐντεῦθεν φυὲν καὶ αὐξηθέν, τῇ Ῥωμαίων ἀρχῇ τὸ κακὸν ἐπεκώμασεν· οὗ τὴν λώβην οὐ τῶν τυχόντων τινές, ἀλλ᾽ αὐτοὶ ἐδέξαντο τῆς ἱερωσύνης οἱ ἔξαρχοι, ποιμένες μὲν ονομαζόμενοι, λύκοι δὲ τὸν τρόπον καὶ τὴν προαίρε σιν καθιστάμενοι, ὧν ἐτύγχανε, καὶ ὁ τηνικαῦτα τῆς Νακωλείας ἐπίσκοπος τὰ αὐτὰ γὰρ τοῖς θεομά- χας καὶ φρονήσαντες καὶ διαπραξάμενοι, τὴν τοῦ Θεοῦ καθύβρισαν Ἐκκλησίαν. ΒΙΟΧ Οἷον δὲ τέλος ὁ τῆς κακίας ταύτης εἰσηγητής, ὁ παμμίαρος οὗτος Εβραίος ἐδέξατο, παραδραμεῖν οὐ δίκαιον· ὁ γὰρ έξιδος ἐκεῖνος, οὐ πλείονας ἢ δύο ἐνιαυτοὺς πρὸς μησὶν ἐξ ἐπιβιούς, τοῦ ζῆν κακῶς φιλοσοφίας. ANTIRRHETICUS III ADV. CONSTANTINUM COPR. tionibus, ceu arti cuipiam, operam dabat : Chr:- (c) (d)· stiauisque infensus, ad livore adversus Christi Ec- clesiam exæstuans, tempus observabat, quo ad ve- ram religionem vastandam aggrederetur. Nactus itaque Saracenorum tunc principis, cui nomen lezi- dus (6), facilem animum, conciliata sibi illius fami- liaritate, studium erga ipsum, uti par erat, obten- dens, quædam eidem grata vaticinabatur; simul- que promittebat, si suggestionibus suis morem gereret, imperii longævitatem, tricennalem scilicet in regno diuturnitatem. Hic pro mentis suæ levitate in spem erectus, quippe qui luxuriosæ vitæ indul- geret, et libenter amplecteretur quæ ad libidinem propagandam conferrent, impii hominis postula- toni assensus est, nempe ut in tota ditione sua B subditis sine mora mandaret, quamlibet erectam imaginem, et cujusvis animalis expressam similitu- dinem dejicere ac destruere (7). Diabolicum hoc Dei hostis consilium erat, qui dolum celabat, quatenus omni eversa effigie, omnem perinde pi- cturarum sacrarum ornatum, tacito artificio pessum- daret. Ubi profanum hoc decretum promulgatumi fuit, una cum cæteris imaginibus et statuis, per Christi ecclesias sacrarum quoque iconuin de- alias cor prosternebatur, quarum alias eradebant, pulvere oblitas delebant, alias denique cum ipsis sacris aedibus, vasis, et vestimentis igni tradebant : atque hæc profanis impurisque manibus perpetra - bantur; namque hostium Christi Judæorum ac Sa - racenorum opera adhibita est; quia Christiani, quanquam vi compulsi, hoc tantum scelus attingerǝ recusarunt. Jam vero id malum sic ortum et au- ctum, per Romanorum subinde imperium grassatum est : cujus labem non vulgares aliqui, sed ipsimet sacerdotii principes contraxerunt, nomine quideni pastores, re vera et animo lupi, quorum in nu- mero Nacoliæ tunc episcopus fuit (8). Hi videlicet parem ac Dei bostes sententiam et operam præ se ferentes, Dei Ecclesia contumeliosi exstiterunt. C Quem vero finem Hebræus ille scelestus, qui mali auctor fuerat, nactus sit, silentio præterire non licet. Etenim lezidus ille, cum ultra biennium D mensesque sex exinde superstes non fuisset, male (c) Male apud Lequinium (d) Ita narrat etiam sanctus Germanus I, patriare cha, in Opusculo apud nos Spicil. Rom. L. VII, p. 58. ad 683. Vide Abulpharagium Chron. Syr. dynast. X, ad praedictos annos, nec nou Art de verif. les dates. Quod autem hic dicitur lezidus tricesimo regni mense mortaus, id innuit fucum ei factum fuisse a. Judavo anno regni primo. ginum infensissimos hostes fuisse narrat Maraccius in Prodromo ad Coranum, cap. 22, p. seq. Item in refutatione Suræ secundæ p. seq., satisque constat, ex vicinia et exemplo Saracenorum Græ- cos quoque nonnullos imperatores, nec non episco- pos, errorem illum contraxisse; quod mox Nice- phorus pariter innuit, itemque in secunda Nicæna dictum fuit. Ipsi vero Saraceni parentes erroris sui habuere Judæos. En igitur Iconomachorum quasi stemma atque prosapia, Juilei, Mahumetaui, Chri stianocategori seu ipsi Iconomachi. quitur sanctus Germanus patriarcha in libello suo De hæresibus a nobis edito Spicil. Rom. L. VII. Vi- desis ibi p. 58, cum nostra adnotatione (hujusce Patrologia t. XCVIII, col. 77). Jamque nobis gratulari licet quod duorum fortissimorum ad- versus Iconomachos bellatorum, Germani re- guante Isaurico, et Nicephori dominante Armeno, scripta optima ex Vaticanis codicibus efferre con- tigerit. (6) fezidus caliphatum tenuit ab anno Christi 680 (7) Mahumetum ejusque asseclas sacrarum ima- (8) Erat hic nomine Constantinus, deque eo lo-

μὲν τοῖς θείοις κανόσιν, οἷς ἀπεναντίας ἦλθον, καταστάντες, ὑπόδικοι δὲ τοῖς τοῦ θεοῦ κρίμασιν ἀθλίως ὀφθέντες· ὧν δὴ χάριν κἀν τοῖς πρόσθεν ἡμῖν ἐρρήθη. ... ὡς ὑπερβάλλουσαν τιμὴν τοῖς χρώμασιν, φασίν, χαρισάμενον· κηρῶν τε καὶ λύχνων ἁφάς, θυμιαμάτων προσενέξεις, ὡς ἔπος εἰπεῖν σέβασμα λατρείας· ... τί τῆς ἀφροσύνης ταύτης ἀλογώτερον; τί τῆς τοιαύτης παρανοίας ἀναισθητότερον, ὡς οἴεσαι τοῖς χρώμασιν αὐτοῖς τὴν τιμὴν παρὰ Χριστιανῶν προσφέρεσθαι; πῶς οὖν οὐκ ἤμελλον οἱ τῇ μανίᾳ ταύτῃ ἑαλωκότες καὶ τοὺς τύπους τοῦ σταυροῦ καθαιρήσειν, ὃ δὴ πεπραγμένον πολλαχοῦ παρ' αὐτῶν δείκνυται; ταύτῃ γοῦν καὶ τὰς εὐαγγελικὰς καταπεπατήκασι δέλτους, καὶ ἄλλα ἱερὰ πλείονα, ὅ,τι ἐκ χρωμάτων κατεσκεύασται ἢ διακεχάρακται, πυρὶ παραδιδόασιν. ὧν τὴν τιμὴν σέβασμα λατρείας τοῖς τιμῶσιν ἐπιγράφοντες εἰδωλολατρίας ἐπίκλημα προσεπάγουσιν. εἶτα, οἱ τὴν ὑπερβάλλουσαν ἐπὶ τοῖς χρώμασιν ἐγκαλοῦντες τιμήν, πρὸς ποίαν τὴν ἐπιβάλλουσαν αὐτοῖς καὶ προσήκουσαν ἐλθόντες ἔστησαν, ἵνα τὴν δόξασαν ὑπερβολὴν διαφυγόντες τοῦ συμμέτρου καὶ τῆς μεσότητος μὴ διαμάρτοιεν; ἀλλ' οὐδὲν μέν τι τοιοῦτον ποιοῦσιν· οὐδὲν γὰρ ὑπερβολῆς ἄξιον γινόμενόν που τεθέανται, ταῖς ἀληθείαις δέ, ἀσχέτοις καὶ ἐκθέσμοις ὑπερβολαῖς ἐπιόντες πρὸς πᾶσαν ἀτιμίαν ἐχώρησαν, ὥστε ἐξ ὧν ἑτέρους ἀλόγως κατῃτιῶντο, αὐτοὶ ἐφ' ἑαυτοῖς ὑπερβαλλόντως ἐπάγουσι τὸ ἔγκλημα. εἰ γὰρ ἐκεῖνοι ὑπερβολῆς εἵνεκεν μεμπτέοι, πόσῳ μᾶλλον οὗτοι δι' αὐτὸ τοῦτο φευκτέοι, ἐπεί τοι γε καὶ τὰ χρώματα καὶ τὰ πράγματα ἤτοι τὰ ἐκ τῶν χρωμάτων διαμορφούμενα καὶ δηλούμενα ἀνοήτως συγχέοντες ἀθετοῦσιν, τὴν ἰδίαν ἣν ἔχουσιν ἀγνωμοσύνην περὶ τὰ θεῖα καὶ τοὺς τὰ θεῖα θεοπρεπῶς μετ' εὐλαβείας ὁρῶντας καὶ σέβοντας ἐμφανῶς ἐκπομπεύοντες. ὡς παχεῖς γὰρ καὶ χαμαιπετεῖς τὴν διάνοιαν καὶ οὐδὲν ὑπὲρ τὰ βλεπόμενα φανταζόμενοι, πρὸς αὐτὰ δὲ μόνον τὸν νοῦν ἐνερείδοντες, καὶ περαιτέρω τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν πεπηρωμένον ἔχοντες, ἀνανεῦσαι οὐ κατισχύοντες, τοσοῦτον ἀπέσχον εἰδέναι τοῦ μυστηρίου τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως τὴν δύναμιν, ὡς μήτε νοοῦντες μὴ δὲ μυηθέντες ποτὲ ὅστις ὁ ἐπὶ τοῖς σεβασμίοις τῆς προσκυνήσεως τρόπος ἢ ὅποι δι' αὐτῶν τὸ σέβας ἀνάγεται. μάτην οὖν τὸ Χριστιανῶν ἑαυτοῖς ἐπιφημίζουσιν ὄνομα, τοῦ ὀνόματος ἠρνημένοι τὴν δύναμιν· Χριστιανοὶ γὰρ εὐσεβεῖν εἰδότες οὐ ταῖς βαφαῖς καὶ τοῖς ἄνθεσιν τὸν νοῦν ἐγκατακλείουσιν (ἦ γὰρ ἂν πᾶσαν ὕλην καὶ χρώματα ἔσεβον τὸ ἀνέκαθεν), ἀλλὰ πρὸς τὰ ἐκεῖθεν ἡμῖν σημαινόμενα διὰ μέσων τούτων ἀναγόμεθα καὶ τῆς προσγινομένης ἡμῖν ὠφελείας διὰ τῆς ἀπ' αὐτῶν μνήμης τοὺς καρποὺς δρεπόμεθα· καὶ γὰρ οἱονεὶ προπύλαια τῶν ἱερῶν ἀδύτων τυγχάνει. δι' αὐτῶν γοῦν ἐκεῖσε τῶν εὐσεβούντων ὁ νοῦς εἰσάγεται ἢ ἀνάγεται, ἐπειδὴ ἑρμηνευτικὰ καὶ ἐπεξηγητικὰ καὶ διασαφητικὰ τοῦ εὐαγγελίου ἐστίν, τῶν ὡς εἰκὸς διὰ τῆς ἀκοῆς ἐσθ' ὅτε διαφευγόντων, ἀρίδηλον καὶ τε τρανωμένην διὰ τῆς φαινομένης ὄψεως τὴν διάνοιαν διευκρινοῦντα καὶ ἀπαρτίζοντα. τοιοῦτος γὰρ τῶν συμβόλων ὁ λόγος καὶ ἡ φύσις, διαμέσου τούτων ἐπὶ τὰ ὧν ἐστιν σύμβολα τὸν νοῦν ἀπευθυνόντων καὶ προαγόντων ἀνίπτασθαι. καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον· ἐκεῖνοι δὲ ἐπὶ τὸν κολοφῶνα τῆς ματαιότητος ἀφρόνως ἐξωρμημένοι ἐπάγουσι τοιαῦτα· ... τὴν δὲ εὐαγῆ σύνοδον τὴν συγκροτηθεῖσαν ἐν Βλαχέρναις ἐν τῷ ναῷ τῆς παναχράντου παρθένου ἐπὶ τῶν πάλαι εὐσεβῶν βασιλέων Κωνσταντίνου καὶ Λέοντος ἀσπασίως ἀποδεχόμενοι ὡς ἐκ πατρικῶν δογμάτων ὀχυρωθεῖσαν, ἀκαινοτόμητα τὰ ἐν αὐτῇ ἐμφερόμενα φυλάττοντες, ἀπροσκύνητόν τε καὶ ἄχρηστον τὴν τῶν εἰκόνων ποίησιν ὁρίζομεν, εἴδωλα δὲ ταύτας εἰπεῖν φεισάμενοι· ἔστιν γὰρ καὶ κακοῦ πρὸς κακὸν ἡ διάκρισις ... οἱ ταῦτα κενολογοῦντες σφηκῶν ἀγρίων δίκην περιβομβοῦσιν ἡμῶν τὰ ὦτα καὶ ὄχλον ἀηδίας καὶ ἀκοσμίας ἡμῖν ἐνεργάζονται· ληροῦσι γὰρ μακρὰ καὶ οὐκ οἶδα εἴ τις ἱκανὸς ὃς τῆς τοσαύτης ἀναλγησίας καὶ ἀβουλίας τὸ μέγεθος ἀναμετρήσαιτο. πῶς οὐ καταδύονται οἱ ἄφρονες κατονομάζειν σύνοδον, ἣ πόρρω «Πᾶν μέτρον ἄριστον, καλῶς ἔχειν ὑπείληπται, τῶν δεόντων εἶναι δοκεῖ· ἐπιστατοῦντος ἐν πᾶσι τοῦ λογι σμοῦ συνετῶς τε καὶ ἐμμελέστατα, καὶ φιλοκρινουν τος ἀεὶ τῶν συνοιτόντων, καὶ μὴ, τὸ δοκοῦν καὶ φαινόμενον· τούτοις οὖν καὶ ἡμεῖς ἡγμένοι, καὶ οἷα ὀνησιφόροις καὶ εὐαγέσι νουθετήμασιν εἴκοντες, τοῖς τε ἄλλοις τῶν θείων διδαγμάτων παιδεύμασιν ἐντρε φόμενοι, διελέσθαι ὡς ἄριστα ἐπιστημονικῶς τε καὶ λογισμῷ τῷ καθήκοντι, εὖ νενομίκαμεν· καὶ ἄλλον μὲν εἶναι καιρὸν σιωπῆς, ἕτερον δὲ διαλέξεως ἐπ ιστάμενοι, καὶ μήτε οὕτως ἀμαθίας ἢ αὐθαδείας ἔχοντες, ὡς ἐν οἷς τιθέναι φυλακήν προσήκε το στόματι, γλώσσαν ἀσχέτως προϊεσθαι. Μηδ' αν πάλιν ἑξὴν λέγειν, σιωπῇ παρατρέχειν ἃ μὴ σιωπά σθαι μηδὲ ὁδόντων εἴσω καθείργνυσθαι δίκαιον· διὰ ταῦτα τοίνυν εἰς τούσδε τοὺς θορύβους περιπεπτω‐ κότες τὰ νῦν, καὶ τὸν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ κοινὸν ἐνορῶντες ἐπανιστάμενον κίνδυνον, καὶ πολύ μάλιστα τῷ ὀρθοδοξοῦντι μέρει περιζέον τῆς δυσσε βείας καταθεώμενοι τὸ κλυδώνιον εἰσαεὶ τὸ κακὸν, ἐκ προσαγωγῆς τε καὶ ἐπὶ προήκοντι τῷ χρόνῳ δεχόμενον τὴν ἐπίδοσιν, νῦν ἐπαφεῖναι τὴν γλῶσσαν καὶ παραθῆξαι τὴν κάλαμον δεῖν ᾠήθημεν, ἵνα οἷον στήλη τις καὶ θρίαμβος τῶν αἱρετιζόντων τὸ δυσσε βὲς, καὶ εἰς δεῦρο καὶ ταῖς μετέπειτα γενεαίς κα γογραφούμενον ἐμφανίζηται· ἀσφάλειά τε καὶ ἑδραίωμα τῶν πιστῶν καὶ εὐσεβούντων, θεοπρεπώς διαδεικνύηται τὸ ἐγχείρημα· οὐκοῦν οἱ δὲ ἄλλοτε περὶ τῶν τοιούτων σιγήσαντες, ἵνα μὴ γραφήν α σιωπῆς ἀπενεγκοίμεθα, καὶ ἅμα τὴν ἐκ τοῦ ὑπο στέλλεσθαι τοῖς προεστῶσι τοῦ λόγου ἐπηρτημένην κατάκρισιν ὑφορώμενοι· μέλλοντες δὲ τῶν προκει μένων ἀγώνων ἐφάπτεσθαι, πρότερον ἐκεῖνο, δ δὴ χρησιμώτατόν τε καὶ ἀναγκαῖον ἐν τῷ παρόντι λελό γισται, διὰ βραχέων εἰπεῖν πειρασόμεθα, καὶ οὕτω κατάρξαι ὡς οἷοί τέ ἐσμεν τῆς ἐν χερσὶν ὑποθέσεως, Θεοῦ διδόντος λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος ἡμῶν, ὑπὲρ οὗ ὁ πᾶς λόγος κεκίνηται, καὶ δι᾿ ὃν εὐσεροῦν τες τὰ νῦν πολεμούμεθα. β'. Ἐχρῆν οὖν ὑμᾶς, ὦ ἄνθρωποι, τοὺς πρὸς τὴν ὥραν τὴν ἐσχάτην ἑλάσαντας, καὶ ἐφ' οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατὰ τὴν ἀποστολικὴν ῥῆσιν κατήντηκε (κοινὸς γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος πρὸς ἅπαντας), ὅσοι τε τού των δι' ἀπροσεξίαν ἢ φιλαυτίαν πόρρω που θέοντες ἀποπεπτώκατε, μὴ ἂν ἄλλο τι ἐν μελέτῃ καὶ λογισμῷ τίθεσθαι, ἢ τὴν τελευταίαν ἐκείνην καὶ μεγίστην ἡμέραν, καθ' ἣν τοῦδε τοῦ παντὸς ἥξει τὰ πέρατα, καὶ ὡς ἤδη παρεστηκυίαν περιαθρεῖν, καὶ τὴν μετ γάλην ἐκείνην καὶ φοβεράν προσεγγίζουσαν ἐννοεῖν σάλπιγγα, ἄνωθεν ὥσπερ τρανῶς ταῖς ἁπάντων ἀκοαῖς ἐνηχοῦσαν φρικτόν τι καὶ ἐξαίσιον· μεθ' ήν «Πᾶν μέτρον ἄριστον, καλῶς ἔχειν ὑπείληπται, τῶν δεόντων εἶναι δοκεῖ· ἐπιστατοῦντος ἐν πᾶσι τοῦ λογι σμοῦ συνετῶς τε καὶ ἐμμελέστατα, καὶ φιλοκρινουν τος ἀεὶ τῶν συνοιτόντων, καὶ μὴ, τὸ δοκοῦν καὶ φαινόμενον· τούτοις οὖν καὶ ἡμεῖς ἡγμένοι, καὶ οἷα ὀνησιφόροις καὶ εὐαγέσι νουθετήμασιν εἴκοντες, τοῖς τε ἄλλοις τῶν θείων διδαγμάτων παιδεύμασιν ἐντρε φόμενοι, διελέσθαι ὡς ἄριστα ἐπιστημονικῶς τε καὶ λογισμῷ τῷ καθήκοντι, εὖ νενομίκαμεν· καὶ ἄλλον μὲν εἶναι καιρὸν σιωπῆς, ἕτερον δὲ διαλέξεως ἐπ ιστάμενοι, καὶ μήτε οὕτως ἀμαθίας ἢ αὐθαδείας ἔχοντες, ὡς ἐν οἷς τιθέναι φυλακήν προσήκε το στόματι, γλώσσαν ἀσχέτως προϊεσθαι. Μηδ' αν πάλιν ἑξὴν λέγειν, σιωπῇ παρατρέχειν ἃ μὴ σιωπά σθαι μηδὲ ὁδόντων εἴσω καθείργνυσθαι δίκαιον· διὰ ταῦτα τοίνυν εἰς τούσδε τοὺς θορύβους περιπεπτω‐ κότες τὰ νῦν, καὶ τὸν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ κοινὸν ἐνορῶντες ἐπανιστάμενον κίνδυνον, καὶ πολύ μάλιστα τῷ ὀρθοδοξοῦντι μέρει περιζέον τῆς δυσσε βείας καταθεώμενοι τὸ κλυδώνιον εἰσαεὶ τὸ κακὸν, ἐκ προσαγωγῆς τε καὶ ἐπὶ προήκοντι τῷ χρόνῳ δεχόμενον τὴν ἐπίδοσιν, νῦν ἐπαφεῖναι τὴν γλῶσσαν καὶ παραθῆξαι τὴν κάλαμον δεῖν ᾠήθημεν, ἵνα οἷον στήλη τις καὶ θρίαμβος τῶν αἱρετιζόντων τὸ δυσσε βὲς, καὶ εἰς δεῦρο καὶ ταῖς μετέπειτα γενεαίς κα γογραφούμενον ἐμφανίζηται· ἀσφάλειά τε καὶ ἑδραίωμα τῶν πιστῶν καὶ εὐσεβούντων, θεοπρεπώς διαδεικνύηται τὸ ἐγχείρημα· οὐκοῦν οἱ δὲ ἄλλοτε περὶ τῶν τοιούτων σιγήσαντες, ἵνα μὴ γραφήν α σιωπῆς ἀπενεγκοίμεθα, καὶ ἅμα τὴν ἐκ τοῦ ὑπο στέλλεσθαι τοῖς προεστῶσι τοῦ λόγου ἐπηρτημένην κατάκρισιν ὑφορώμενοι· μέλλοντες δὲ τῶν προκει μένων ἀγώνων ἐφάπτεσθαι, πρότερον ἐκεῖνο, δ δὴ χρησιμώτατόν τε καὶ ἀναγκαῖον ἐν τῷ παρόντι λελό γισται, διὰ βραχέων εἰπεῖν πειρασόμεθα, καὶ οὕτω κατάρξαι ὡς οἷοί τέ ἐσμεν τῆς ἐν χερσὶν ὑποθέσεως, Θεοῦ διδόντος λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος ἡμῶν, ὑπὲρ οὗ ὁ πᾶς λόγος κεκίνηται, καὶ δι᾿ ὃν εὐσεροῦν τες τὰ νῦν πολεμούμεθα. β'. Ἐχρῆν οὖν ὑμᾶς, ὦ ἄνθρωποι, τοὺς πρὸς τὴν ὥραν τὴν ἐσχάτην ἑλάσαντας, καὶ ἐφ' οὓς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατὰ τὴν ἀποστολικὴν ῥῆσιν κατήντηκε (κοινὸς γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος πρὸς ἅπαντας), ὅσοι τε τού των δι' ἀπροσεξίαν ἢ φιλαυτίαν πόρρω που θέοντες ἀποπεπτώκατε, μὴ ἂν ἄλλο τι ἐν μελέτῃ καὶ λογισμῷ τίθεσθαι, ἢ τὴν τελευταίαν ἐκείνην καὶ μεγίστην ἡμέραν, καθ' ἣν τοῦδε τοῦ παντὸς ἥξει τὰ πέρατα, καὶ ὡς ἤδη παρεστηκυίαν περιαθρεῖν, καὶ τὴν μετ γάλην ἐκείνην καὶ φοβεράν προσεγγίζουσαν ἐννοεῖν σάλπιγγα, ἄνωθεν ὥσπερ τρανῶς ταῖς ἁπάντων ἀκοαῖς ἐνηχοῦσαν φρικτόν τι καὶ ἐξαίσιον· μεθ' ήν kerius videtur: ita ut meus in omnibus sapienter» ot accuratissime observet atque discernat, num ið quod reputatur aut cernitur, utile sit ne me. His nos quoque rationibus ducti, utilibusque et sanctis monitionibus obsequentes, atque aliis insuper divi marum doctrinarum prrceptis imbuti, opera pre tium judicavimus, quam optime fieri potest, pru denter et cum idoneo ratiocinio rerum tempora distinguere. Cumque sciamus aliud esse silentii tempus, aliud sermocinationis, (ita ut neque inscite et audacter, ubi custodiam ori ponere opus est, linguam intemperantem exseramus; neque rursus cum dicere expedit, silentio ea prætereamus, quæ nec reticere nec intra dentium septum continere æquum est), idcirco, quandoquidem in has pertur bationes nunc incidimus, et commune adversus Dei Ecclesiam conflatun periculum cernimus, gra vemque adeo ‘impietatis tempestatem contra cathọ licas partes fervere atque hanc calamitatem processu temporis incrementum accipere, nunc linguam commovendam calamumque acuendumı putavimus, ut veluti infamis quædam columna ac ropæum, hæreticorum scelus, futuris ætatibus mostra descriptione patefactum ostentetur, noster que hic labor ad fidelium piorumque tutelam et tirmamentum divinitus evadat. Quanquam reɔpso ne alio quidem tempore hac de re silentium tenui mus ne taciturnitatis crimiuationem subire mus, simul timentes damnationem iis im pendentem qui doctrinæ tradendæ præfecti, eam subtrahunt. Ergo proposita certamina aggressuri, illud primo quod utilissimum, imo necessarium In præsenti reputavimus, paucis exponere conabi mur, atque ita initium facere, pro virili parte, argumenti suscepti, prout ori nostro sermonem Deus suppeditaverit, cujus causa omnis hæc tra ctatio commovetur, dum propter ejus rectuin cul tum decertanus. 2.. Profecto oporteret, o homines, quicunque ad extremam horam jam propinquatis, et in quos sæculorum termiui juxta apostolicum dictum jam devenerunt (generaliter enim cinctos alloquimur); vosque præcipue qui per inconsiderantiam et pro prie commoditatis anorem longius proveci dela psique estis; oporteret, inquam, nihil aliud meditari ac reputare, nisi extremam illam et maximam diem, qua mundi bujus finis erit, eamque îti præsentem spectare; nec non magnam illam terribilemque tubam imaginari, desuper ad omnium aures clara voce tremendum quid et infaustum resonantem; Cor. x, 11. Intellige persecutionem adversus sacras iua gines a Leone Armeno in Nicephori pontificatu renovatam. lunuit, ut arbitror, minorem Apologeticum, quem nos pariter hoc volumine edidimus: imo et antiquiores suas fortasse, quas in Nicæna secundá synodo pro sacris imaginibus disputationes ante epi scopatum habuit, teste Iguatio diacomo in ejus Vita, cap. 1. Praeterea longam Nicephori nostri disputa tionem cum iconomacho imp. Leone Armeno legi mus editam a Combefisio, Origin. Constantinop. manipul. p. seq.; aliamque Dreviorem ejusdem apud Georgium Hamartolum in scriptoribus post Theophanem. kerius videtur: ita ut meus in omnibus sapienter» ot accuratissime observet atque discernat, num ið quod reputatur aut cernitur, utile sit ne me. His nos quoque rationibus ducti, utilibusque et sanctis monitionibus obsequentes, atque aliis insuper divi marum doctrinarum prrceptis imbuti, opera pre tium judicavimus, quam optime fieri potest, pru denter et cum idoneo ratiocinio rerum tempora distinguere. Cumque sciamus aliud esse silentii tempus, aliud sermocinationis, (ita ut neque inscite et audacter, ubi custodiam ori ponere opus est, linguam intemperantem exseramus; neque rursus cum dicere expedit, silentio ea prætereamus, quæ nec reticere nec intra dentium septum continere æquum est), idcirco, quandoquidem in has pertur bationes nunc incidimus, et commune adversus Dei Ecclesiam conflatun periculum cernimus, gra vemque adeo ‘impietatis tempestatem contra cathọ licas partes fervere atque hanc calamitatem processu temporis incrementum accipere, nunc linguam commovendam calamumque acuendumı putavimus, ut veluti infamis quædam columna ac ropæum, hæreticorum scelus, futuris ætatibus mostra descriptione patefactum ostentetur, noster que hic labor ad fidelium piorumque tutelam et tirmamentum divinitus evadat. Quanquam reɔpso ne alio quidem tempore hac de re silentium tenui mus ne taciturnitatis crimiuationem subire mus, simul timentes damnationem iis im pendentem qui doctrinæ tradendæ præfecti, eam subtrahunt. Ergo proposita certamina aggressuri, illud primo quod utilissimum, imo necessarium In præsenti reputavimus, paucis exponere conabi mur, atque ita initium facere, pro virili parte, argumenti suscepti, prout ori nostro sermonem Deus suppeditaverit, cujus causa omnis hæc tra ctatio commovetur, dum propter ejus rectuin cul tum decertanus. 2.. Profecto oporteret, o homines, quicunque ad extremam horam jam propinquatis, et in quos sæculorum termiui juxta apostolicum dictum jam devenerunt (generaliter enim cinctos alloquimur); vosque præcipue qui per inconsiderantiam et pro prie commoditatis anorem longius proveci dela psique estis; oporteret, inquam, nihil aliud meditari ac reputare, nisi extremam illam et maximam diem, qua mundi bujus finis erit, eamque îti præsentem spectare; nec non magnam illam terribilemque tubam imaginari, desuper ad omnium aures clara voce tremendum quid et infaustum resonantem; Cor. x, 11. Intellige persecutionem adversus sacras iua gines a Leone Armeno in Nicephori pontificatu renovatam. lunuit, ut arbitror, minorem Apologeticum, quem nos pariter hoc volumine edidimus: imo et antiquiores suas fortasse, quas in Nicæna secundá synodo pro sacris imaginibus disputationes ante epi scopatum habuit, teste Iguatio diacomo in ejus Vita, cap. 1. Praeterea longam Nicephori nostri disputa tionem cum iconomacho imp. Leone Armeno legi mus editam a Combefisio, Origin. Constantinop. manipul. p. seq.; aliamque Dreviorem ejusdem apud Georgium Hamartolum in scriptoribus post Theophanem.

Α τῶν μαθητῶν τοῦ λόγου ὁ κορυφαῖος μακαριζόμενος ἤκους, λίθος ἀκρογωνιαῖος ἔντιμος, ἐφ᾽ ᾧ πιστεύου τες, οὔποτε καταισχυνθησόμεθα· ἐπῳκοδόμηται δὲ τῆς σοφίας ὁ οἶκος, ὥσπερ ἐκ χρυσοῦ καὶ λίθων τιμίων, τῶν ἱερῶν καὶ θείων δογμάτων, ἃ παρὰ τῶν ἀοιδίμων καὶ θεοφόρων ἡμῶν Πατέρων ἐκπεπό ηταν τε καὶ ἐκπεφώνηται, ὅσοι τε κατὰ τοὺς ἱεροὺς ἐκείνους καὶ θεολέκτους συλλόγους, θαυμάσιοι καὶ θεοφιλεῖς ἄνδρες, θείῳ ἀγόμενοι Πνεύματι συναθροι σθέντες διέλαμψαν, ὅσοι τε καθ' ἑαυτοὺς κεκαθαρ μένοι, καὶ λαμπροὶ τὸν βίον, καὶ ὑψηλοὶ τὸν λόγου καὶ τὴν διάνοιαν, θρόνων ἱερῶν προκαθεζόμενος, καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ὡς ἔνι, μάλιστα ἀντεχόμενοι ἐπέπρεψάν τε, καὶ πανταχοῦ τῆς οἰκου μένης τῆς εὐσεβείας τὰ διδάγματα ἐγκατέσπειράν τε καὶ διετράνωσαν, τῆς ἀσεβείας δὲ τὰς ἀκάνθας προῤῥίζους ἐξέτεμον, καὶ τῶν αἱρετιζόντων τὰ στή. ματα, ὡς ἀδικίαν κατὰ τοῦ ὕψους λαλούντων καὶ με λετώντων, ἀπέφραξαν καὶ ἀπέῤῥαψαν· ἐντεῦθεν μία πίστι; καὶ ὁμολογία ἡ αὐτὴ παρὰ πᾶσι Χριστιανοῖς συνεκροτεῖτο καὶ ἐφυλάσσετο· καὶ τί γὰρ ἐν τῷ μακρῷ καὶ ἀπείρῳ τοῦ διελάσαντος χρόνου, ὅσον ἧκεν εἰς εὐεργεσίαν καὶ συντήρησιν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς, ἔν τε δόγμασιν ἔν τε πράξεσιν, ἀνεξέταστον καὶ ἀδοκίμαστον ὑπολέλειπται ; οὕτω σοφῶς καὶ φιλο ανθρώπως τὰ περὶ ἡμᾶς, κατὰ καιροὺς τῆς θείας οἰκονομούσης προνοίας, οὕτως ὁ νόμος εἰς βοήθειαν πάλαι τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐδίδοτο, οἷά τις παιδοκόμος ἄριστος, ὡς διὰ στοιχείων τινῶν προσάγων τοὺς νηπιώδεις ἔτι καὶ τὴν ἕξιν ἀτελεστέρους, καὶ ποδηγών πρὸς τὴν θείαν ἐπίγνωσιν, ὡς τοῦ τελεωτέρου λόγου τοῖς τὸ τηνικάδε τὸ εὐπαράδεκτον τέως οὐκ ἔχοντος· οὕτως οἱ μετὰ τὸν νόμον τοῦ θείου Πνεύματος κάτω οχοι προφῆται καὶ ἄνδρες θεόληπτοι, πολυμερεῖς καὶ πολυτρόπους τῶν πρακτέων ἐποιοῦντο τὰς εἰσηγή σεις, καθὰ τὸ Πνεῦμα ἐνεργοῦν ἀπεκάλυπτε πρὸς τὴν τῶν ἀκουόντων βελτίωσιν· ἀλλ' ἐπείπερ οὐκ ἴσχυς ταῦτα τελειῶσαι τὸν ἄνθρωπον, ἐδεῖτο δὲ βοηθείας τῆς μείζονος, ἔτυχεν ἀφίχθαι τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν τὸ κεφάλαιον. Τὸ γὰρ ἀδύνατον, φησί, τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἠσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπα ἁμαρτίας καὶ περὶ ἁμαρτίας, κατέκρινε τὴν τοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα. Αμαρτίας δὲ ἔκγονον πρῶτον κακὸν καὶ ἔσχατον εἰδωλολατρία, καὶ τῆς προσκυνήσεως ἡ μετάθεσις ἀπὸ τοῦ πεποιηκότος ἐπὶ τὰ κτίσματα. Οὕτως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ τῆς πατρικῆς δόξης απαύγασμα, συγκαταβάσει χρησάμενος, εὐδοκία τε πατρικῇ καὶ συνεργία τοῦ ζωαρχικοῦ Πνεύματος, τὴν καθ' ἡμᾶς πτωχείαν ὑποδὺς, (οὐ γὰρ ἔφερε δι' ἄφατον ἀγαθότητα, χειρὸς οἰκείας ζημιωθήσεσθαι τὸ ποίημα), καὶ ἄνθρωπος κατὰ πάντα, κἂν οἱ Χρι στομάχοι μὴ βούλωνται, ὥσπερ δὴ καὶ Θεὸς ὢν ὁ αὐτὸς πληρέστατος, ἁμαρτίας χωρὶς ἐχρημάτισε, καὶ διὰ σταυροῦ καὶ πάθους καὶ ἀναστάσεως τῶν δεσμῶν τῆς κατακρίσεως ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, καὶ τῶν παθῶν τῆς ἁμαρτίας ἀπήλλαξε· τῆς καθ' ἡμῶν Β Β Α τῶν μαθητῶν τοῦ λόγου ὁ κορυφαῖος μακαριζόμενος ἤκους, λίθος ἀκρογωνιαῖος ἔντιμος, ἐφ᾽ ᾧ πιστεύου τες, οὔποτε καταισχυνθησόμεθα· ἐπῳκοδόμηται δὲ τῆς σοφίας ὁ οἶκος, ὥσπερ ἐκ χρυσοῦ καὶ λίθων τιμίων, τῶν ἱερῶν καὶ θείων δογμάτων, ἃ παρὰ τῶν ἀοιδίμων καὶ θεοφόρων ἡμῶν Πατέρων ἐκπεπό ηταν τε καὶ ἐκπεφώνηται, ὅσοι τε κατὰ τοὺς ἱεροὺς ἐκεί- νους καὶ θεολέκτους συλλόγους, θαυμάσιοι καὶ θεο- φιλεῖς ἄνδρες, θείῳ ἀγόμενοι Πνεύματι συναθροι σθέντες διέλαμψαν, ὅσοι τε καθ' ἑαυτοὺς κεκαθαρ μένοι, καὶ λαμπροὶ τὸν βίον, καὶ ὑψηλοὶ τὸν λόγου καὶ τὴν διάνοιαν, θρόνων ἱερῶν προκαθεζόμενος, καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ὡς ἔνι, μάλιστα ἀντεχόμενοι ἐπέπρεψάν τε, καὶ πανταχοῦ τῆς οἰκου μένης τῆς εὐσεβείας τὰ διδάγματα ἐγκατέσπειράν τε καὶ διετράνωσαν, τῆς ἀσεβείας δὲ τὰς ἀκάνθας προῤῥίζους ἐξέτεμον, καὶ τῶν αἱρετιζόντων τὰ στή. ματα, ὡς ἀδικίαν κατὰ τοῦ ὕψους λαλούντων καὶ με λετώντων, ἀπέφραξαν καὶ ἀπέῤῥαψαν· ἐντεῦθεν μία πίστι; καὶ ὁμολογία ἡ αὐτὴ παρὰ πᾶσι Χριστιανοῖς συνεκροτεῖτο καὶ ἐφυλάσσετο· καὶ τί γὰρ ἐν τῷ μακρῷ καὶ ἀπείρῳ τοῦ διελάσαντος χρόνου, ὅσον ἧκεν εἰς εὐεργεσίαν καὶ συντήρησιν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς, ἔν τε δόγμασιν ἔν τε πράξεσιν, ἀνεξέταστον καὶ ἀδοκίμαστον ὑπολέλειπται ; οὕτω σοφῶς καὶ φιλο ανθρώπως τὰ περὶ ἡμᾶς, κατὰ καιροὺς τῆς θείας οἰκονομούσης προνοίας, οὕτως ὁ νόμος εἰς βοήθειαν πάλαι τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐδίδοτο, οἷά τις παιδοκόμος ἄριστος, ὡς διὰ στοιχείων τινῶν προσάγων τοὺς νη- πιώδεις ἔτι καὶ τὴν ἕξιν ἀτελεστέρους, καὶ ποδηγών πρὸς τὴν θείαν ἐπίγνωσιν, ὡς τοῦ τελεωτέρου λόγου τοῖς τὸ τηνικάδε τὸ εὐπαράδεκτον τέως οὐκ ἔχοντος· οὕτως οἱ μετὰ τὸν νόμον τοῦ θείου Πνεύματος κάτω οχοι προφῆται καὶ ἄνδρες θεόληπτοι, πολυμερεῖς καὶ πολυτρόπους τῶν πρακτέων ἐποιοῦντο τὰς εἰσηγή σεις, καθὰ τὸ Πνεῦμα ἐνεργοῦν ἀπεκάλυπτε πρὸς τὴν τῶν ἀκουόντων βελτίωσιν· ἀλλ' ἐπείπερ οὐκ ἴσχυς ταῦτα τελειῶσαι τὸν ἄνθρωπον, ἐδεῖτο δὲ βοηθείας τῆς μείζονος, ἔτυχεν ἀφίχθαι τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν τὸ κεφάλαιον. Τὸ γὰρ ἀδύνατον, φησί, τοῦ νόμου ἐν ᾧ ἠσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπα ἁμαρτίας καὶ περὶ ἁμαρτίας, κατέκρινε τὴν τοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα. Αμαρτίας δὲ ἔκγονον πρῶτον κακὸν καὶ ἔσχατον εἰδωλολατρία, καὶ τῆς προσκυνήσεως ἡ μετάθεσις ἀπὸ τοῦ πεποιηκότος ἐπὶ τὰ κτίσματα. Οὕτως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ τῆς πατρικῆς δόξης απαύγασμα, συγκαταβάσει χρησάμενος, εὐδοκία τε πατρικῇ καὶ συνεργία τοῦ ζωαρχικοῦ Πνεύματος, τὴν καθ' ἡμᾶς πτωχείαν ὑποδὺς, (οὐ γὰρ ἔφερε δι' ἄφατον ἀγαθότητα, χειρὸς οἰκείας ζημιωθήσεσθαι τὸ ποίημα), καὶ ἄνθρωπος κατὰ πάντα, κἂν οἱ Χρι στομάχοι μὴ βούλωνται, ὥσπερ δὴ καὶ Θεὸς ὢν ὁ αὐτὸς πληρέστατος, ἁμαρτίας χωρὶς ἐχρημάτισε, καὶ διὰ σταυροῦ καὶ πάθους καὶ ἀναστάσεως τῶν δεσμῶν τῆς κατακρίσεως ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, καὶ τῶν παθῶν τῆς ἁμαρτίας ἀπήλλαξε· τῆς καθ' ἡμῶν beatifcaretur audiit, lapis est angularis, pretio- sus, in quem credentes nunquam confundemur 90. Edificata est autem sapientiæ domus tanquam auro et lapidibus pretiosis, sacris divinisque dog- matibus, quæ ab inclytis colitusque inspiratis Patribus nostris elaborata fuerunt et prædicala, · sive qui in sacris illis a divinitus congregatis syno- dis admirandi Deoque chari homines, divino acti et convocati Spiritu inclaruerunt; sive qui sigilla- tim puris splendidisque moribus, verborumque et mentis excelsitate præditi, sacras sedes occupave- runt, et rectum veritatis dogma apprime tenentes gloriosi exstiterunt simulque falsi cultus spinas radicitus evulserunt, atque bæreticorum ora, utpote inique contra cœlum loquentium ac meditantium, consula veluti obstruxerunt. llinc una fides, eademque apud omnes Christianos confessio con- corditer retinebatur. Quid enim per consecutum omne elapsi temporis spatium, quantum quidem ad bonum firmumque humanæ vitæ statum, sive dog- mata spectes sive actus, quid, inquam, inexplora- tum aut indiscussum supererat? Ita sapienter et benivole nostra omnia disposita fuerant per tem- pora providente Deo; ita lex priscis illis data olim subsidio fuerat, ceu quidam optimus pædagogus, per rudimenta quædam informans pueriles adhuc et viribus imperfectiores, atque ad Dei cognitionem deducens; quia perfectior doctrina hominibus ejus avi nondum erat idonea. Tum vero post legem datam, sancto Spiritu pleni prophetæ virique Deo affati multa ac varia morum præcepta dederant, prout Spiritus ipsis revelabat, ad audientium pro- fectum. Sed quia hæc perficere homo non poterat, et majore auxilio indigebat, impetravit ut legis ac prophetarum princeps veniret. Quod enim impossi- bile erat in lege, inquit Apostolus, in quo per car- nem infirmabatur, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccali, et pro peccato, dam- navit in carne peccatum, ut legis justificatio imple- retur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum 91-93. Peccati autem primna ma- laque proles idololatria fuit, et cultus a Creatore ad creaturas translatio. Sic Dei Verbum, paternæ gloriæ splendor, con- D descensione usus, beneplacito Patris, et vivifici Spiritus cooperatione, paupertate nostra indutus (neque enim ob ineffabilem bonitatem pati poterat, ut manus suæ factura detrimentum caperet), verus homo factus, etsi Christi hostes minime id volunt, verusque idem Deus plenissime, absque peccato, per crucem, passionem, et resurrectionem, mortis nos vinculis liberavit, et a peccati passionibus ex- pedivit, invisibilem a dominatu nostro tyrannun pellens, nosque in antiquam prosperitatem resti- beatifcaretur audiit, lapis est angularis, pretio- sus, in quem credentes nunquam confundemur 90. Edificata est autem sapientiæ domus tanquam auro et lapidibus pretiosis, sacris divinisque dog- matibus, quæ ab inclytis colitusque inspiratis Patribus nostris elaborata fuerunt et prædicala, · sive qui in sacris illis a divinitus congregatis syno- dis admirandi Deoque chari homines, divino acti et convocati Spiritu inclaruerunt; sive qui sigilla- tim puris splendidisque moribus, verborumque et mentis excelsitate præditi, sacras sedes occupave- runt, et rectum veritatis dogma apprime tenentes gloriosi exstiterunt simulque falsi cultus spinas radicitus evulserunt, atque bæreticorum ora, utpote inique contra cœlum loquentium ac meditantium, consula veluti obstruxerunt. llinc una fides, eademque apud omnes Christianos confessio con- corditer retinebatur. Quid enim per consecutum omne elapsi temporis spatium, quantum quidem ad bonum firmumque humanæ vitæ statum, sive dog- mata spectes sive actus, quid, inquam, inexplora- tum aut indiscussum supererat? Ita sapienter et benivole nostra omnia disposita fuerant per tem- pora providente Deo; ita lex priscis illis data olim subsidio fuerat, ceu quidam optimus pædagogus, per rudimenta quædam informans pueriles adhuc et viribus imperfectiores, atque ad Dei cognitionem deducens; quia perfectior doctrina hominibus ejus avi nondum erat idonea. Tum vero post legem datam, sancto Spiritu pleni prophetæ virique Deo affati multa ac varia morum præcepta dederant, prout Spiritus ipsis revelabat, ad audientium pro- fectum. Sed quia hæc perficere homo non poterat, et majore auxilio indigebat, impetravit ut legis ac prophetarum princeps veniret. Quod enim impossi- bile erat in lege, inquit Apostolus, in quo per car- nem infirmabatur, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccali, et pro peccato, dam- navit in carne peccatum, ut legis justificatio imple- retur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum 91-93. Peccati autem primna ma- laque proles idololatria fuit, et cultus a Creatore ad creaturas translatio. Sic Dei Verbum, paternæ gloriæ splendor, con- D descensione usus, beneplacito Patris, et vivifici Spiritus cooperatione, paupertate nostra indutus (neque enim ob ineffabilem bonitatem pati poterat, ut manus suæ factura detrimentum caperet), verus homo factus, etsi Christi hostes minime id volunt, verusque idem Deus plenissime, absque peccato, per crucem, passionem, et resurrectionem, mortis nos vinculis liberavit, et a peccati passionibus ex- pedivit, invisibilem a dominatu nostro tyrannun pellens, nosque in antiquam prosperitatem resti-

καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν ἀπεμπολήσαι, παρρησιαζο- Α μένους κωμάζειν εἰς τὰ βασίλεια, καὶ ἅμα τὸ γαστρίζεσθαι αὐτοῖς ἐκεῖθεν ἠλπικότες περιγενήσεσθαι, ἐπείπερ οὕτως εἶχον σκέψεώς τε καὶ γνώμης ἐκ πλείονος· ἀνδράρια γὰρ κρεατραφῆ καὶ ἀκρατέστατα, γαστριζόμενα καὶ ταῖς Συβαριτικαῖς τραπέζαις εἰσεγαν προσηρτημένα, θῆτες ὥσπερ τινὲς καὶ παράσιτοι μισθοφοροῦσι τῇ κοιλίᾳ· ἂν ὁ Θεὸς ἡ κοι λία, καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ. Οι κοιλιόδουλοι καὶ ταῖς σαρκικαῖς ἡδοναῖς αἰχμαλωτιζόμενοι, σαρκικῶν τῶν θελημάτων τυγχάνουσι· καὶ γὰρ τοῖς ἐκ τοῦ δημοσίου σιτηρεσίοις σιτοῦνται, λιπαρῶς εὐωχού μενοι· καὶ τῷ ὄντι τὰ τῆς σαρκὸς φρονοῦντες, καὶ κατὰ σάρκα ζῶντες, καὶ τῇ δεσποίνῃ γαστρί, ὥσπερ ἄλλῃ Βάαλ, γόνυ κάμψαντες υποκαταβ κλίνονται · κἀντεῦθεν ἐκκαρποῦνται τῆς ἁμαρτίας οἱ τάλανες τὰ ὀψώνια· εἰς τοσοῦτον κακοῦ προΐασι, παθῶν ἐντρύφημα τὸ τῆς πίστεως εὑρηκότες και νούργημα, οὕτω τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ἐντολῆς κατολιγωρήσαντες· τῇ τε γαστρὶ καὶ τῷ λαιμῷ χαριζόμενοι, καὶ ταῖς δυναστείαις, ὡς οἴονται, ς εύφραίνειν ἐν ταῖς ἑαυτῶν κακίαις καθὰ γέγραπται προῄρηνται, καὶ κατὰ τὸν θεομισῆ καὶ βέβηλον ἐκεῖνον Ἡσαῦ, ὃς βρώσεως μιᾶς ἕνεκεν τὰ πρωτοτύκια ἑτέρῳ ἀπέδοτο, τὴν ἐλευθερίαν τῆς πίστεως καὶ τῆς ἱερωσύνης προὔδωκαν, οὐδὲν ἧττον· καὶ τῶν γε χάριν τὸ ἀποστολικὸν προαναπεφώνηται λόγιον, τοιούτοις κέρδεσι τὰς πρὸς Θεὸν ἐπηγγελμένας αὐτοῖς συνθήκας καὶ τὸ εὐθὺ τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, ἀφρόνως καὶ σφαλερῶς διαμειψαμένων· Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι τῇ ὁδῷ τοῦ Κάϊν ἐπορεύθησαν, καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Βαλαάμ μισθοῦ ἐξεχύθησαν! Το γάρτοι τὴν ἀρίστην καὶ βασιλικὴν ἰέναι τρίβον οὐκ ἀνεχόμενοι, οἷα δή τινες πῶλοι ἀγέρωχοι καὶ δυσκάθεκτοι, ἐπὶ κρημνούς καὶ ἀκάνθας φέρονται, καὶ ὥσπερ ἑαυτῶν ἐκλαθόμενοι, μηδ' ὅτι τὸ θνητὸν περικείμενοι ἐννοοῦντες οἱ δείλαιοι· ἐφ᾽ οἷς ἂν δι καίως μέλα + Παροιμιακή ῥῆσις ἐπιστυγνάζουσα φθέγξαιτο · "Ω οἱ ἐγκαταλείποντες ὁδοὺς εὐθείας, τοῦ πορευθῆναι ἐν ὁδοῖς σκότους· οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῇ· ὧν αἱ τρίβοι σκολι, καὶ καμπύλαι αἱ εὗρον ἂν τρίβους τὰς τῶν δικαίων λείους. ς'. Ἐπεὶ οὖν καὶ αὐτοὶ τοῖς προφητικοῖς ἐλέγχοις ἁλίσκονται, ἀκούσονται ἡ τοῖς ὁμόφροσιν αὐτοῖς Ἰουδαίοις πάλαι ὀνειδιζομένοις ἐλέγετο· Ὄψις πόρνης ἐγένετό σοι, ἀπηναισχύντησας πρὸς πάντας. Τῷ δὲ τῆς ἀναισχυντίας κακῷ φυσώμενο! τε καὶ διαιρόμενοι, καὶ τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦντες, 'Εροῦσί που πάντως· Απόστα ἀφ' ἡμῶν· ὁδοὺς σου εἰδέναι οὐ βουλόμεθα. ᾿Αναιδεῖ προσώπῳ καὶ ἀπηρυθριασμένῳ ὑφιστάμενοι, ὡς ἂν φήσειεν ὁ σου φὸς ὁ Αὐσίτης, ὁ τῆς ἀνδρείας ἀκατάπειστος πύργος καὶ ἀκαθαίρετος, τῶν ἐν τῷ βίῳ εὐθηνουμένων ἀσεβῶν στηλιτεύων τὸ μοχθηρὸν καὶ ἠλίθιον· να γὰρ ταῦτα δι' ὧν ὁρῶσιν ἀνοσίως βεβαιώσωνται, τροχιαὶ αὐτῶν· ἐπείπερ ἥδιστον αὐτοῖς καὶ ἐπίχαρι τὸ μακρὰν ποιεῖσθαι ἑαυτούς τε καὶ ἄλλους ἀπὸ ὁδοῦ εὐθείας, καὶ ἀλλοτρίους τῆς δικαίας γνώμης· εἰ γὰρ ἐπορεύοντο, φησί, τρίτους ἀγαθὰς, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν ἀπεμπολήσαι, παρρησιαζο- Α μένους κωμάζειν εἰς τὰ βασίλεια, καὶ ἅμα τὸ γαστρίζεσθαι αὐτοῖς ἐκεῖθεν ἠλπικότες περιγενήσε- σθαι, ἐπείπερ οὕτως εἶχον σκέψεώς τε καὶ γνώμης ἐκ πλείονος· ἀνδράρια γὰρ κρεατραφῆ καὶ ἀκρατέστατα, γαστριζόμενα καὶ ταῖς Συβαριτικαῖς τραπέζαις εἰσ- εγαν προσηρτημένα, θῆτες ὥσπερ τινὲς καὶ παρά- σιτοι μισθοφοροῦσι τῇ κοιλίᾳ· ἂν ὁ Θεὸς ἡ κοι λία, καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ. Οι κοιλιόδουλοι καὶ ταῖς σαρκικαῖς ἡδοναῖς αἰχμαλωτιζόμενοι, σαρ- κικῶν τῶν θελημάτων τυγχάνουσι· καὶ γὰρ τοῖς ἐκ τοῦ δημοσίου σιτηρεσίοις σιτοῦνται, λιπαρῶς εὐωχού μενοι· καὶ τῷ ὄντι τὰ τῆς σαρκὸς φρονοῦντες, καὶ κατὰ σάρκα ζῶντες, καὶ τῇ δεσποίνῃ γαστρί, ὥσπερ ἄλλῃ Βάαλ, γόνυ κάμψαντες υποκατα- β κλίνονται · κἀντεῦθεν ἐκκαρποῦνται τῆς ἁμαρτίας οἱ τάλανες τὰ ὀψώνια· εἰς τοσοῦτον κακοῦ προΐασι, παθῶν ἐντρύφημα τὸ τῆς πίστεως εὑρηκότες και νούργημα, οὕτω τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ἐντολῆς κατολιγωρήσαντες· τῇ τε γαστρὶ καὶ τῷ λαιμῷ χα- ριζόμενοι, καὶ ταῖς δυναστείαις, ὡς οἴονται, 4ς εύ- φραίνειν ἐν ταῖς ἑαυτῶν κακίαις καθὰ γέγραπται προῄρηνται, καὶ κατὰ τὸν θεομισῆ καὶ βέβηλον ἐκεῖνον Ἡσαῦ, ὃς βρώσεως μιᾶς ἕνεκεν τὰ πρωτο- τύκια ἑτέρῳ ἀπέδοτο, τὴν ἐλευθερίαν τῆς πίστεως καὶ τῆς ἱερωσύνης προὔδωκαν, οὐδὲν ἧττον· καὶ τῶν γε χάριν τὸ ἀποστολικὸν προαναπεφώνηται λό- γιον, τοιούτοις κέρδεσι τὰς πρὸς Θεὸν ἐπηγγελμένας αὐτοῖς συνθήκας καὶ τὸ εὐθὺ τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, ἀφρόνως καὶ σφαλερῶς διαμειψαμένων· Οὐαὶ αὐ- τοῖς, ὅτι τῇ ὁδῷ τοῦ Κάϊν ἐπορεύθησαν, καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Βαλαάμ μισθοῦ ἐξεχύθησαν! Το γάρτοι τὴν ἀρίστην καὶ βασιλικὴν ἰέναι τρίβον οὐκ ἀνεχόμενοι, οἷα δή τινες πῶλοι ἀγέρωχοι καὶ δυσκάθ- εκτοι, ἐπὶ κρημνούς καὶ ἀκάνθας φέρονται, καὶ ὥσπερ ἑαυτῶν ἐκλαθόμενοι, μηδ' ὅτι τὸ θνητὸν περικείμενοι ἐννοοῦντες οἱ δείλαιοι· ἐφ᾽ οἷς ἂν δι καίως μέλα + Παροιμιακή ῥῆσις ἐπιστυγνάζουσα φθέγξαιτο · "Ω οἱ ἐγκαταλείποντες ὁδοὺς εὐθείας, τοῦ πορευθῆναι ἐν ὁδοῖς σκότους· οἱ εὐφραινό- μενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῇ· ὧν αἱ τρίβοι σκολι, καὶ καμπύλαι αἱ εὗρον ἂν τρίβους τὰς τῶν δικαίων λείους. ς'. Ἐπεὶ οὖν καὶ αὐτοὶ τοῖς προφητικοῖς ἐλέγχοις ἁλίσκονται, ἀκούσονται ἡ τοῖς ὁμόφροσιν αὐτοῖς Ἰουδαίοις πάλαι ὀνειδιζομένοις ἐλέγετο· Ὄψις πόρνης ἐγένετό σοι, ἀπηναισχύντησας πρὸς πάντας. Τῷ δὲ τῆς ἀναισχυντίας κακῷ φυσώμενο! τε καὶ διαιρόμενοι, καὶ τὰ πρὸς Κύριον ἀπειθοῦντες, 'Εροῦσί που πάντως· Απόστα ἀφ' ἡμῶν· ὁδοὺς σου εἰδέναι οὐ βουλόμεθα. ᾿Αναιδεῖ προσώπῳ καὶ ἀπηρυθριασμένῳ ὑφιστάμενοι, ὡς ἂν φήσειεν ὁ σου φὸς ὁ Αὐσίτης, ὁ τῆς ἀνδρείας ἀκατάπειστος πύργος καὶ ἀκαθαίρετος, τῶν ἐν τῷ βίῳ εὐθηνουμένων ἀσεβῶν στηλιτεύων τὸ μοχθηρὸν καὶ ἠλίθιον· να γὰρ ταῦτα δι' ὧν ὁρῶσιν ἀνοσίως βεβαιώσωνται, τροχιαὶ αὐτῶν· ἐπείπερ ἥδιστον αὐτοῖς καὶ ἐπίχαρι τὸ μακρὰν ποιεῖσθαι ἑαυτούς τε καὶ ἄλλους ἀπὸ ὁδοῦ εὐθείας, καὶ ἀλλοτρίους τῆς δικαίας γνώμης· εἰ γὰρ ἐπορεύοντο, φησί, τρίτους ἀγαθὰς, D regium palatium venirent, illic scilicet crapulari sperantes, quod ipsorum jamdiu votum erat et mentis molimen : carnivori homunculi et intempe- rantissimi, ventri et sybariticis mensis prorsus dediti, conviviorum umbrae et parasiti, mercedem ventri quærentes : Quorum Deus venter est, et gloria in ignominia 33. Ventris sui nimirum famuli, et carnalium voluptatum mancipia, carnales appe- titus sequuntur. Ecce enim hi publica impensa cibis aluntur lauteque convivantur: et vere carna- lia sapientes, et secundum carnem viventes, domino ventri tanquam alteri Baal, genu submisso, obse- quium exhibent; atque hinc lucrantur infelices hi peccati opsonia, et in tantam calamitatem veniunt, ut cupiditatum suarum alimentum inveniant fidei μovitatem, divino timore ac mandatis plane negle- ctis, ingluviei et ventri indulgentes, nec non terrenis potestatibus, ut putant, quibus gratificari prout scriptum est, maluerunt; et more illius Deo invisi profanique Esau, qui pusillæ escæ causa, primoge- niti dignitatem alteri vendidit, fidei libertatem ac sacerdotii prodiderunt. Contra hos apostolicum quoque elatum editum est, qui bujusmodi lucris initum ab eis cum Deo fœdus, el confessionis nos- træ rectitudinem stølte et inconstanter permuta- runt. Væ illis qui in via Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt " ! Quamobrem optima regiaque via incedere non ferentes, veluti quidam ferocientes equi et frenum ægre patientes, in præ- cipitia dumosque ruuut, sui veluti obliti, neque mortalem conditionem heu miseri repritantes. Quibus sane merito accommodaretur triste illud proverbiorum efflatum: qui derelinquunt vias re- clas, ut in vias tenebrosas abeant! Qui malitia gau- dent, el distortis lætantur moribus! quorum sem læ oblique, et cursus tortuosi! Perplacet enim illis jucundumque est et semetipsos et alios a recta via submovere, atque a justa sententia declinare.– Sin autem, inquit, bono tramiti insistere maluissent, planas esse comperissent justorum vias s. en Prov. 11, seq. 6. Quoniam vero et isti propheticis incre- pationibus sunt obnoxii, audiant quid consentaneis ipsorum contumeliosis olim Judæis dictum fuerit : Frons meretricia tibi est, impudenter cum omnibus egisti v. lli vero impudentiae tumore inflati et elati, et Domini jussa detrectantes, diserte aliquando : Recede a nobis; vias tuas cognoscere nolumus ", audaci effrontique vultu dicent; at de his loqueretur sapiens ille Ausites, firma et expugnabilis fortitu - dinis turris, qui impiorum in vita prospere agen- tiam improbitati stoliditatique maldicit. Ut enim b;ec per ea quæ ipsi male agunt firmentur, Dei ti- morem abjiciunt, canonicam quamlibet et sacram D regium palatium venirent, illic scilicet crapulari sperantes, quod ipsorum jamdiu votum erat et mentis molimen : carnivori homunculi et intempe- rantissimi, ventri et sybariticis mensis prorsus dediti, conviviorum umbrae et parasiti, mercedem ventri quærentes : Quorum Deus venter est, et gloria in ignominia 33. Ventris sui nimirum famuli, et carnalium voluptatum mancipia, carnales appe- titus sequuntur. Ecce enim hi publica impensa cibis aluntur lauteque convivantur: et vere carna- lia sapientes, et secundum carnem viventes, domino ventri tanquam alteri Baal, genu submisso, obse- quium exhibent; atque hinc lucrantur infelices hi peccati opsonia, et in tantam calamitatem veniunt, ut cupiditatum suarum alimentum inveniant fidei μovitatem, divino timore ac mandatis plane negle- ctis, ingluviei et ventri indulgentes, nec non terrenis potestatibus, ut putant, quibus gratificari prout scriptum est, maluerunt; et more illius Deo invisi profanique Esau, qui pusillæ escæ causa, primoge- niti dignitatem alteri vendidit, fidei libertatem ac sacerdotii prodiderunt. Contra hos apostolicum quoque elatum editum est, qui bujusmodi lucris initum ab eis cum Deo fœdus, el confessionis nos- træ rectitudinem stølte et inconstanter permuta- runt. Væ illis qui in via Cain abierunt, et errore Balaam mercede effusi sunt " ! Quamobrem optima regiaque via incedere non ferentes, veluti quidam ferocientes equi et frenum ægre patientes, in præ- cipitia dumosque ruuut, sui veluti obliti, neque mortalem conditionem heu miseri repritantes. Quibus sane merito accommodaretur triste illud proverbiorum efflatum: qui derelinquunt vias re- clas, ut in vias tenebrosas abeant! Qui malitia gau- dent, el distortis lætantur moribus! quorum sem læ oblique, et cursus tortuosi! Perplacet enim illis jucundumque est et semetipsos et alios a recta via submovere, atque a justa sententia declinare.– Sin autem, inquit, bono tramiti insistere maluissent, planas esse comperissent justorum vias s. en Prov. 11, seq. 6. Quoniam vero et isti propheticis incre- pationibus sunt obnoxii, audiant quid consentaneis ipsorum contumeliosis olim Judæis dictum fuerit : Frons meretricia tibi est, impudenter cum omnibus egisti v. lli vero impudentiae tumore inflati et elati, et Domini jussa detrectantes, diserte aliquando : Recede a nobis; vias tuas cognoscere nolumus ", audaci effrontique vultu dicent; at de his loqueretur sapiens ille Ausites, firma et expugnabilis fortitu - dinis turris, qui impiorum in vita prospere agen- tiam improbitati stoliditatique maldicit. Ut enim b;ec per ea quæ ipsi male agunt firmentur, Dei ti- morem abjiciunt, canonicam quamlibet et sacram

γε ὡς ἀληθῶς οἱ λόγοι τοῖς πράγμασιν έπονται τοσοῦτον μὲν ὡς ἐν βραχεῖ τῶν ἀσεβῶν παραστῆσαι τὸ δύστροπον καὶ κακόηθες· καὶ τρίτον ἤδη τοῦτο πάθος ἐπὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστού που φανέρωται· πρὸς γὰρ τῷ πρωτίστῳ καὶ ὡς ἄν τις εἴποι ἀρχετύπῳ πάθει, καὶ δεύτερον ἔτι, καὶ τρίτον ἐπὶ τούτῳ παρὰ τῶν ὁμοτρόπων τοῖς Ἰουδαίοις, διὰ τῶν ἱερῶν τῆς σωτηρίου αὐτοῦ ἐνσωματώσεως συμβόλων, ἐπὶ τῆς καθ' ἡμᾶς γενεᾶς ἠνέγκατο ἢ οὐχὶ δὴ τὸν ἐν πεδίῳ Σενναὰρ οἰκοδομούμενον πύργου εὐκαίρως ἂν ὀνομάσειεν; "Η κἀκεῖνον κακῶς εχου δόμητο, ἐπεὶ οὐδαμή ἤθελε Θεὸς οὐδὲ ἥδετο· καλῶς δὲ τῶν συνηγμένων αἱ γλῶσσαι ἐνταῦθα συνεχέοντο, καθὰ δὴ τὸ θεῖον ἐκεκρίκει προβούλιον, καὶ διῃρεῖτο ἤδη αὐτοῖς τὸ ὁμόφωνον· ὡς ἀνηκουστεῖν τοὺς πέλας τῆς φωνῆς τῶν ὁμογνωμονούντων ἕκαστον, καὶ ταύτῃ διαλύεσθαι τὸ ἐγχείρημα, καὶ τοὺς πο νουμένους τῷ ἔργῳ καθ' ὅλης γῆς διασπείρεσθαι. θ'. Ὁ δὲ νῦν τοῖς νεωτερίζουσι τῆς ἀσεβείας πυργούμενος κολωνός, πολλῷ δήπου απευκτότερος καὶ ἀθεώτερος· οὐ πλίνθοις πυρὶ κατοπτωμέναις, καὶ ἀσφάλτῳ δομούμενος, φωναῖς δὲ παλιμφήμεις καὶ θεομάχοις σκέμμασι κατὰ τῆς δόξης του γενοῦς τεχνιτευόμενος, καὶ τῶν καλῶς καὶ ἐνθέως ἡγμένων καὶ ἡνωμένων εἰς μίαν ὁμολογίαν καὶ σύμπνοιαν πίστεως, καθ᾿ ἣν συμβαίνομεν ἀλλήλοις ἐν Πνεύματι, τὴν συμφωνίαν διαλύειν καὶ σκεδα νύειν ἐκμηχανώμενος· οὓς ἂν καὶ μάλα θεοφρόνως ἐν πνεύματι κινούμενος ὁ μέγας Δαβὶδ ἐπαράσαιτο, Καταπόντισεν, Κύριε, καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, λέγων, "Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλο γίαν ἐν τῇ πόλει, ὅτι ἠγάπησαν πάντα ῥήματα καταποντισμού, γλῶσσαν δολίαν· διὰ τοῦτο ὁ Θεὺς καθελεῖ αὐτοὺς εἰς τέλος, καὶ τὸ ῥίζωμα αὐτῶν ἐκ γῆς ζώντων ἐκτίλλων μεταναστεύσειε. Ταῦτα οἱ νέοι Ἰαννὴς καὶ Ἰαμβρης, τῆς πονηράς συζυγίας ἐκείνης ἀπεικονίσματα· ἢ Υμέναιος καὶ ᾿Αλέξανδρος, περὶ τὴν ἀλήθειαν μάλιστα διασφαλί μενοι· ἄλλη μοχθηρά τις καὶ ὁμότροπος εἰς κακίαν ξυνωρὶς περιβόητος, ταῖς μὲν τοῦ διαβόλου ἡνίσις κατεξευγμένοι, ταῖς ἐκείνου δὲ χερσὶν ἡνιοχούμενοι. ἡ κατὰ τοὺς υἱοὺς Κορέ συντεταγμένη φρατρία, εί τῆς κατὰ Χριστὸν διαθήκης ἀντίθετοι, τάς δολίας γλώσσας πρὸς ἀντιλογίαν τῆς ἀληθείας, τῷ ψεύδει προκαταθήξαντες· οὐ τῷ Μωσῇ τῷ πάλαι, καὶ τῷ σκιώδει καὶ ἐν γράμμασι νόμῳ κειμένῳ, καὶ πλαξι λιθέναις χαρασσομένῳ προσπταίοντες, δι' εν γνόφος καὶ σκότος καὶ θύελλα, καὶ ὄρος καπνιζόμενον, καὶ σάλπιγγες φοβερὸν ἀπηχοῦσαι, καὶ τοὺς ἁγιόντα; ἐκδειματοῦσαι καὶ ψαύοντας· ἀλλ' αὐτῷ Χριστῷ τῷ νομοθέτῃ, καὶ τὴν νέαν ἡμῖν καὶ θείαν θεσμοθεσίαν ἐγκαινίζοντι ἀνέδην ἀντεπεξάγοντες, καὶ νόμῳ γε ὡς ἀληθῶς οἱ λόγοι τοῖς πράγμασιν έπονται τοσοῦτον μὲν ὡς ἐν βραχεῖ τῶν ἀσεβῶν παραστῆσαι τὸ δύστροπον καὶ κακόηθες· καὶ τρίτον ἤδη τοῦτο πάθος ἐπὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστού που φανέρωται· πρὸς γὰρ τῷ πρωτίστῳ καὶ ὡς ἄν τις εἴποι ἀρχετύπῳ πάθει, καὶ δεύτερον ἔτι, καὶ τρίτον ἐπὶ τούτῳ παρὰ τῶν ὁμοτρόπων τοῖς Ἰουδαίοις, διὰ τῶν ἱερῶν τῆς σωτηρίου αὐτοῦ ἐνσωματώσεως συμβόλων, ἐπὶ τῆς καθ' ἡμᾶς γενεᾶς ἠνέγκατο ἢ οὐχὶ δὴ τὸν ἐν πεδίῳ Σενναὰρ οἰκοδομούμενον πύργου εὐκαίρως ἂν ὀνομάσειεν; "Η κἀκεῖνον κακῶς εχου δόμητο, ἐπεὶ οὐδαμή ἤθελε Θεὸς οὐδὲ ἥδετο· καλῶς δὲ τῶν συνηγμένων αἱ γλῶσσαι ἐνταῦθα συνεχέοντο, καθὰ δὴ τὸ θεῖον ἐκεκρίκει προβούλιον, καὶ διῃρεῖτο ἤδη αὐτοῖς τὸ ὁμόφωνον· ὡς ἀνηκουστεῖν τοὺς πέλας τῆς φωνῆς τῶν ὁμογνωμονούντων ἕκαστον, καὶ ταύτῃ διαλύεσθαι τὸ ἐγχείρημα, καὶ τοὺς πο νουμένους τῷ ἔργῳ καθ' ὅλης γῆς διασπείρεσθαι. θ'. Ὁ δὲ νῦν τοῖς νεωτερίζουσι τῆς ἀσεβείας πυργούμενος κολωνός, πολλῷ δήπου απευκτότερος καὶ ἀθεώτερος· οὐ πλίνθοις πυρὶ κατοπτωμέναις, καὶ ἀσφάλτῳ δομούμενος, φωναῖς δὲ παλιμφήμεις καὶ θεομάχοις σκέμμασι κατὰ τῆς δόξης του γενοῦς τεχνιτευόμενος, καὶ τῶν καλῶς καὶ ἐνθέως ἡγμένων καὶ ἡνωμένων εἰς μίαν ὁμολογίαν καὶ σύμπνοιαν πίστεως, καθ᾿ ἣν συμβαίνομεν ἀλλήλοις ἐν Πνεύματι, τὴν συμφωνίαν διαλύειν καὶ σκεδα νύειν ἐκμηχανώμενος· οὓς ἂν καὶ μάλα θεοφρόνως ἐν πνεύματι κινούμενος ὁ μέγας Δαβὶδ ἐπαράσαιτο, Καταπόντισεν, Κύριε, καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, λέγων, "Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλο γίαν ἐν τῇ πόλει, ὅτι ἠγάπησαν πάντα ῥήματα καταποντισμού, γλῶσσαν δολίαν· διὰ τοῦτο ὁ Θεὺς καθελεῖ αὐτοὺς εἰς τέλος, καὶ τὸ ῥίζωμα αὐτῶν ἐκ γῆς ζώντων ἐκτίλλων μεταναστεύσειε. Ταῦτα οἱ νέοι Ἰαννὴς καὶ Ἰαμβρης, τῆς πονηράς συζυγίας ἐκείνης ἀπεικονίσματα· ἢ Υμέναιος καὶ ᾿Αλέξανδρος, περὶ τὴν ἀλήθειαν μάλιστα διασφαλί μενοι· ἄλλη μοχθηρά τις καὶ ὁμότροπος εἰς κακίαν ξυνωρὶς περιβόητος, ταῖς μὲν τοῦ διαβόλου ἡνίσις κατεξευγμένοι, ταῖς ἐκείνου δὲ χερσὶν ἡνιοχούμενοι. ἡ κατὰ τοὺς υἱοὺς Κορέ συντεταγμένη φρατρία, εί τῆς κατὰ Χριστὸν διαθήκης ἀντίθετοι, τάς δολίας γλώσσας πρὸς ἀντιλογίαν τῆς ἀληθείας, τῷ ψεύδει προκαταθήξαντες· οὐ τῷ Μωσῇ τῷ πάλαι, καὶ τῷ σκιώδει καὶ ἐν γράμμασι νόμῳ κειμένῳ, καὶ πλαξι λιθέναις χαρασσομένῳ προσπταίοντες, δι' εν γνόφος καὶ σκότος καὶ θύελλα, καὶ ὄρος καπνιζόμενον, καὶ σάλπιγγες φοβερὸν ἀπηχοῦσαι, καὶ τοὺς ἁγιόντα; ἐκδειματοῦσαι καὶ ψαύοντας· ἀλλ' αὐτῷ Χριστῷ τῷ νομοθέτῃ, καὶ τὴν νέαν ἡμῖν καὶ θείαν θεσμοθεσίαν ἐγκαινίζοντι ἀνέδην ἀντεπεξάγοντες, καὶ νόμῳ vo que mores compendio demonstrandos. Jamque tertio hoc malum adversus communem Servatorem nostrum Christum exortum est. Nam præter illud primum ac veluti archetypum facinus secundo jam et tertio ab.his Judæorum consectaneis, adversus sacra incarnationis symbola idem patra tum fuit. Nonne vero id turri illi in campo Sennaar ædificatæ, re et nomine comparabitur? Certe et illa male struebatur, quippe quia contra Dei placitum ac voluntatem. Merito autem tunc ædificantium linguæ confusæ fuerunt, uti Dei providum jam cen suerat consilium ', et vocum apud eos consonantia dissoluta est, ita ut nemo jam proximi soda lisque sui linguam intelligeret; atque ita susceptum opus dilaberetur, operisque auctores per universum orbem dispergerentur. instar, impii dogmatis moles, multo detestabilior est et irreligiosior: neque lateribus coctis et bitu mine compacta, sed apostaticis Deoque repugnanti bus verbis, ac machinationibus adversus Unigeniti gloriam, eo consilio construitur, ut bene composi torum, atque in una fidei confessione et concordia conjunctorum, qua invicem in sancto Spiritu conl sentimus, consonantiam solvat atque disjiciat. Qui bus certe ex Dei instinctu, et Spiritu sancto per motus magnus David malediceret dicens: Demerge, et divide linguas eorum; quoniam vidi impietatem et contradictionem in civitate. Quia dilexerunt verba demersionis, linguam dolosam, Propterea Deus destruet evs in finem, et radicem ipsorum e terra vi ventium exstirpatam ejiciet³. Ita se habent novi Jannes et Jambres qui improbi illius duumvi ratus imagines sunt. Vel potius Hymenaeus et Ale xander dicantur, qui a veritate plurimum descive runt. Hi sunt alia quodammodo improba et in pravitate concors biga celeberrima, diaboli habeuis religati, et ejusdem manibus gubernati, more scili cet filiorum Core conflata sodalitas, Christi testa mento adversantes, dolosas linguas ad contradicen dum veritati mendaciter euentes: haul jam pri scum Moysem, et figuratain illam scriptam legem in lapideis tabulis exaratam violantes, propter qua fuere caligo et tencbræ, et turbo, et mons funiaus, et tuba: terribiliter clangentes, et eos qui accedere ant attingere vellent, absterrentes; sed ipsi Christo legislatori, novae nobis et divinæ constitutionis au clori impudenter adversantur, legi, inquam, in animo mentisque tabulis band perfunctorie sed pro funde impressa, quæ intellectualem Israelem initial Gen. X3, Mo Psal. Liv, 10. • Psal. 1.1. 6, 7. *Il Tím. 11, 17. Scilicet necis Christo illatæ. Neupe ante et post Nicaenam etiam syno dum renovata Iconomachorum hæresis, ut nos dixi mus p. 1, in adn. Ita lectio communior Græca Il Tim. 1, 8. Sed multi etiam Græci auctores apud Scholtzium habent cun vulg. Lat. Mambres, quam lectionen penes Græcos quoque fuisse antiquissimam, demon strat textus Gothicus Ulphilauus, qui eam retinet, vo que mores compendio demonstrandos. Jamque tertio hoc malum adversus communem Servatorem nostrum Christum exortum est. Nam præter illud primum ac veluti archetypum facinus secundo jam et tertio ab.his Judæorum consectaneis, adversus sacra incarnationis symbola idem patra tum fuit. Nonne vero id turri illi in campo Sennaar ædificatæ, re et nomine comparabitur? Certe et illa male struebatur, quippe quia contra Dei placitum ac voluntatem. Merito autem tunc ædificantium linguæ confusæ fuerunt, uti Dei providum jam cen suerat consilium ', et vocum apud eos consonantia dissoluta est, ita ut nemo jam proximi soda lisque sui linguam intelligeret; atque ita susceptum opus dilaberetur, operisque auctores per universum orbem dispergerentur. instar, impii dogmatis moles, multo detestabilior est et irreligiosior: neque lateribus coctis et bitu mine compacta, sed apostaticis Deoque repugnanti bus verbis, ac machinationibus adversus Unigeniti gloriam, eo consilio construitur, ut bene composi torum, atque in una fidei confessione et concordia conjunctorum, qua invicem in sancto Spiritu conl sentimus, consonantiam solvat atque disjiciat. Qui bus certe ex Dei instinctu, et Spiritu sancto per motus magnus David malediceret dicens: Demerge, et divide linguas eorum; quoniam vidi impietatem et contradictionem in civitate. Quia dilexerunt verba demersionis, linguam dolosam, Propterea Deus destruet evs in finem, et radicem ipsorum e terra vi ventium exstirpatam ejiciet³. Ita se habent novi Jannes et Jambres qui improbi illius duumvi ratus imagines sunt. Vel potius Hymenaeus et Ale xander dicantur, qui a veritate plurimum descive runt. Hi sunt alia quodammodo improba et in pravitate concors biga celeberrima, diaboli habeuis religati, et ejusdem manibus gubernati, more scili cet filiorum Core conflata sodalitas, Christi testa mento adversantes, dolosas linguas ad contradicen dum veritati mendaciter euentes: haul jam pri scum Moysem, et figuratain illam scriptam legem in lapideis tabulis exaratam violantes, propter qua fuere caligo et tencbræ, et turbo, et mons funiaus, et tuba: terribiliter clangentes, et eos qui accedere ant attingere vellent, absterrentes; sed ipsi Christo legislatori, novae nobis et divinæ constitutionis au clori impudenter adversantur, legi, inquam, in animo mentisque tabulis band perfunctorie sed pro funde impressa, quæ intellectualem Israelem initial Gen. X3, Mo Psal. Liv, 10. • Psal. 1.1. 6, 7. *Il Tím. 11, 17. Scilicet necis Christo illatæ. Neupe ante et post Nicaenam etiam syno dum renovata Iconomachorum hæresis, ut nos dixi mus p. 1, in adn. Ita lectio communior Græca Il Tim. 1, 8. Sed multi etiam Græci auctores apud Scholtzium habent cun vulg. Lat. Mambres, quam lectionen penes Græcos quoque fuisse antiquissimam, demon strat textus Gothicus Ulphilauus, qui eam retinet, 9. Hæc autem a novatoribus exaggerata, turris 9. Hæc autem a novatoribus exaggerata, turris

Και τῶν ἀδικημάτων ἡμῶν ἡ κάμινος, καὶ τῶν ἐγκλη- Β μάτων εὐθύνας παρὰ τῆς θείας εἰσπραττόμεθα δίκης· καὶ κινδυνεύει τὰ τῆς ἱερωσύνης δημοτικώτερον μᾶλλον ἢ πνευματικώτερον διιθύνεσθαι· ψυχικοί γάρ ὄντες οὐ δέχονται τὰ τοῦ πνεύματος, καὶ τοῖς βεβή - λοις πεπίστευται καὶ ἀνεῖται τὰ τῆς Ἐκκλησίας μυστήρια· τί συμβέβηκε καὶ τί ὁρᾶν ἔνεστιν; ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας εκάθισαν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι, τοῖς πάθεσι τῆς φιλοσαρκίας έπεντου τῶντες, καὶ ταῖς κεναῖς δόξαις καὶ πλάσμασι φιλο- τιμούμενοι, τῷ τε κόμπῳ τῷ Φαρισαϊκῷ καταλαζο- νευόμενοι, καὶ μέγα φυσῶντες ταῖς προεδρίαις, καὶ τῷ καλεῖσθαι ῥαβδὶ, καὶ τῷ ὄγκῳ καὶ τῇ ὀφούϊ τῶν Γραμματέων κατασοβαρευόμενοι· πλήν γε δή, ὅτι ἐκεῖνοι μὲν & τῷ νόμῳ ἐγέγραπτο, τῷ λαῷ διεσή- μαίνον· ἃ δὲ ἔλεγον, πράττειν οὐκ ἤθελον· διὸ καὶ ὁ Χριστὸς τὰ μὲν λεγόμενα ποιεῖν ἐκέλευεν, ἀπηγή- μενε δὲ τὰ πραττόμενα· οὗτοι δὲ οὔτε λέγουσιν οὔτε πράττουσιν, ἃ ἡ ἀλήθεια παραδέδωκεν · ἄντικρυς δὲ, καὶ λόγῳ καὶ πράγμασι τῇ χάριτι ἀπομάχονται. Σκεπτέον οὖν ὁποτέροις χαλεπώτερα τὰ ἐγκλήματα· ἐντεῦθεν οἱ εὐφημοῦντες, ὡς ἐγγυτάτω προθύμως τὰς ἀσέμνους ἐκείνας καὶ δυσηχείς φωνάς, ἢ δυσσε Εεῖς εἰπεῖν οἰκειότερον, ἐκ τῆς δυσώδους αὐτῶν καὶ μυσαράς καρδίας εξερευγόμενοι, οι δορυφοροῦντες μετ' εὐλαβείας καὶ συνεσταλμένου τοῦ φρονήματος, διακονούμενοι ὡς τάχιστα τοῖς διατάγμασιν, οὓς μὲν τῶν ἐξεταζομένων, εἰς μέσους παράγειν, οὓς δὲ ἀνθυπεξάγειν τοῦ δικαστηρίου, ἢ τῆς ἐπηρείας ! φεῦ τῆς ἀναιδείας Γ ἢ προσδεχθησομένους σὺν εὐμενείᾳ, ἢ ἐκπεμφθησομένους σὺν ἀδοξίᾳ, καὶ τἆλλα ὅσα του ἐμπλήκτου καὶ Φαρισαϊκοῦ ἐκείνου βήματος ἄξια, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὁσίους Πατέρας ἡμῶν καὶ διδασκάλους τῆς Ἐκκλησίας κατευτελίζουσι καὶ φαυλίζουσι, κατά μηδὲν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων πρός τε ἀρετὴν καὶ τὴν εἰς θεὸν οἰκείωσιν διενηνοχέναι, ἀλλ' ὡσεί τινα καὶ τῶν πολλῶν ἕνα, αὐτῶν ἕκαστον εἶναι περ ριθρυλλούντες ὧν καὶ τὰς ἱερὰς Βίβλους, αἱ τὰς ἐνθέους αὐτῶν διδασκαλίας φέρουσιν, ὑπὸ πόδας ἄγουσιν, εἰ; βάθρων ὑπηρεσίαν αὐταῖς ἀποχρώμε ναι, τὸ παρανομώτατον. Σοφούς δὲ χειροτονοῦσιν ἑαυτοὺς οἱ σαρκοφιλόσοφοι, καὶ παρὰ τῶν σπουδαστῶν ἀξιοῦσε καλείσθαι θεολόγοι οἱ κενολόγοι, καὶ χρυσόστομοι οἱ αισχρόστομο:. ο Σκοπῶμεν δὲ ταῦτα ὅθεν καὶ οὕτως· τὴν μὲν κε- λεύουσαν ἐντολὴν, Μὴ μέταιρε ὅρια αἰώνια & ἔθεντο οι πατέρες σου, οὐδὲ ὅσον εἰς νοῦν βαλέσθαι δόξαν τοῖς ἀθλίους. Πρὸς δὲ τὰς εὐαγγελικὰς τοῦ Κυρίου φωνές, πρὸς ἦν καὶ ἡ μάχη καὶ τὰ τῆς ὕβρεως, παρ ραπλησίως ἀσπίδι χωρῇ καὶ βυούσῃ τὰ ὦτα, καθά λέγεται, Τοῖς ἐπάδουσι τὰς ἀκοὰς ἀποβύουσιν. Α' δὴ καὶ τοῦ ἕνα τῶν μικρῶν τῶν ἤδη πεπιστευκή- των σκανδαλίζοντος, ὡς βαρυτάτην τὴν δίκην καθ ορίζουσι λυσιτελεῖν αὐτῷ μᾶλλον ἐνικῷ μύλῳ κατ' εὐχένος ἐπηρτημένῳ, θαλασσίοις καταποντοῦσθαι πελάγεσι. Τί οὖν ; οὐκ ἂν αὐτοὶ δεινότερον πείσων- APOLOGETICUS PRO SS. IMAGINIBUS. A sit, criminumque pens diving justitiae pendimus, periclitatur certe sacerdotium ne populariter magis quam spiritaliter administretur: quippe cum sin earuales, ea que spiritus sunt non capiunt, profa- nisque hominibus creduntur ac permittuntur Ec- clesiae inysteria ; post haec, inquam, quid consecu- tum est, quidve cernere accidit? Super cathedram Moysis sederunt Scribæ et Pharisæi, in carnalium affectuum passionibus volutantes, qui novis opinio- nibus figmentisque grudent, fastu Pharisaico inso- lescunt, seque primas tenere sedes gloriantur et vocari rabbi; tumore scilicet et supercilio Scriba- rum superbientes. Nihilominus illi, quæ scripta lex continebat, populo nuntiabant ; etsi quæ aiebant, exsequi nollent : unde et Christus dicta ab illis fert mandabat; facta imitari velabat * : isti vero neque dicunt neque operantur, que veritas tradidit; quod- que omne contra est, dicto et factis gratia repu- gnant. Superest ergo considerandum utrorum major sit culpa. Iline blando sermone utentes, tanquaña familiarissimo alleni confidenter impuras illas in- gratasque voces, vel, ut aptius dicam, irreligiosas, ex fœctente suo detestandoque corde eructant: li- elores verecundi et modesti, jussa quantocius facientes, ex vocatis in judicium hominibus, alios corum adducunt, alios ex tribunali reducunt, her fraudem ! lem impudentiam! vel recipiendos cum benevolentia, vel cum ignominia dimittendos, et cætera quæ vecordi illo el Pharisaico tribu- nal digna sunt. Praeterea sanctos nostrus Patres et Ecclesiae magistros vilipendunt atque asper- mantur ceu nihil a cæteris hominibus, virtute et cum Deo familiaritate differant, sed tanquam unam e multis, unumquemque eoruni dictitant (2G) : quorum etiam sacros Libros, qui divinas ipsorum doctrinas continent, pedibus supponunt, iisque `scabelli vice utuntur, quod est iniquissimum. Sa- pientes autem semetipsi definiunt hi carnales phi• losophi, et a fautoribus suis appellari volunt theo- logi, cuin sint vaniloqui, et chrysostomi, cum sint cacostomi. Videamus porro cur hæc ita se habeant, Præce- plum illud: Ne transferas terminos @lernos quos pa- tres lui posuerunt, ne in mentem quidem admitten- dum miseri censent. Ad evangelicas autem senten - tias Domini, cui imo sunt adversi et injurii, haud secus obsurdescunt quam surda aspis quæ suas au- res, ut ajunt, adversus incantantes gbstruit º. Sen- tentia autem hæc : Qui scandalizaverit unum de pusillis qui jam crediderint ", instar pœnæ gravis- simæ statuit magis ei expedire, ut asinaria mola collo appeusa in profundum maris demergatur 13. Quid igitur ? Nonne isti gravius punientur, qui tan- Matth. XVIII, D Matth. xxm, 5. * Prov. xxn, 28. • Psal. LVII, 5. apud eos comperiet. 6. nt ibid. (26) Quisquis historiam hæreticorum parumper consideret, sanctorum Patrum appriure contemptum

Α και μαθητευόμενοι, τὴν τοῦ διδασκάλου δόξαν ανα ΟΗΙ- φερέσθωσαν· οὗτος γὰρ αὐτοῖς τὸ κατὰ Χριστὸν σώμα, μή οἷόν τε εἶναι γράφεσθαι εἰσηγήσατο, ὡς ἀληθῶς φαντασιούμενος, καὶ ὠνείρωξε· τίνα δὲ τῶν ἁπάντων τὰ κατ' αὐ τὸν διαπέφευγε ; μᾶλλον δὲ τίν: οὐκ ἔνδηλα καὶ καταφανή, κἂν ἀγροικικός τις ᾗ καὶ ἀπαιδοτρίβητος; ὡς πεντακοσίοις πρότερον ἔτεσι, καὶ μικρόν τι πρὸς, ἡ πολυάνθρωπος ἐκείνη· καὶ θεόλεκτος ὁμήγυρις, ἡ κατά Νίκαιαν, φημὶ, ἱερὰ τῶν θεοφόρων καὶ θαυμασίων ἀνδρῶν σύνοδος, πάντα ἐκ Πνεύματος θείου καὶ κινουμένη καὶ πράττουσα, τοὺς ἀντεχομένους τῆς ᾿Αρειανικῆς αἱρέσεως, τῆς Ἐκκλησίας καθελοῦσα ἐξώθησεν, ἐκκηρύκτους αὐ τοὺς σὺν πᾶσι τοῖς ἐκφύλοις καὶ ἐθνείοις αὐτῶν δόγμασι καταστήσασα· καν που Εὐσέβιος μετὰ τοῦ πεπλασμένου ήθους τῇ ὀρθῇ συνετίθετο δόξῃ, λαν θάνειν βουλόμενος, καὶ πάλιν εἰς ἑαυτὸν ἐπανιών, καθάπερ οἱ ἑτεροκλινεῖς τῶν ὁρπήκων τῆς ἀντιπε ριελκούσης χειρὸς ἐλευθεριάζοντες· ὁποῖον δή τι καὶ ὁ δυσδαίμων ἐσοφίζετο "Αρειος, ὡς καὶ χρόνοις πλείοσιν ὕστερον, ἐπεὶ τὸ δολερὸν τῆς γνώμης τισὶν ἐκέκρυπτο, καὶ μνήμην αὐτοῦ ποιεῖσθαι ἠξίουν, τοῦ τῶν ὀρθοδόξων χορού τυγχάνειν ὑπολαμβάνοντες τούτους ἡ κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρου μεγαλόπολιν συνελθοῦσα σύνοδος, κανονικοῖς δεσμοῖς ὑποβάλλει, μηδενὶ ἐξεῖναι τῶν εὐσεβούντων Χριστιανῶν εἰς μνήμην Εὐσεβίου ἰέναι καθορίσασα. Ελαφος ὁ χωλὸς, καὶ οἱ πόδες ὡραῖοι καὶ ἄρτιοι τῶν εἰρήνην διαφαίνοιντο. Ἐπὶ δὲ τὸ προκείμενον ἴωμεν. Τί δ' ἄν τις εἴποι περί γε τῶν μετ᾿ ἐκείνους θεοφόρων Πατέρων, καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως καὶ διδασκαλίας εἰσηγητῶν, ὅπως γενναίως καὶ ἀνδρικῶς ἄγαν, κατὰ τῆς πλάνης ταύτης ἐνστάντες καὶ ἀπο δυσάμενοι διηγωνίσαντο; ὧν τὰ συγγράμματα καὶ τὰς βίβλους, καὶ ἀριθμῷ διαλαμβάνειν, πολλῆς ἀν δεήσειε σχολῆς καὶ χρόνου· οὕτως μὲν οὖν τῷ ἀπείρῳ χρόνῳ, ἐκτὸς τῆς καθ' ἡμᾶς ἱερᾶς αὐλῆς διερριμμένος Ευσέβιος, σήμερον αὐτοῖς τῆς διδα σκαλίας, ἢ ματσιοφροσύνης εἰπεῖν ἀληθέστερον, ἔξαρχος προκαθέζεται · καὶ τοῖς τούτου δόγμασι μέγα φρονοῦσι καὶ βρενθύονται οἱ ταλαίπωροι, καὶ αὐτῷ γε τούτῳ κατευθείσας χρήσεις προτίθεντα τινας ἀλλοκότους, μηδὲ τῇ ἀληθείᾳ μηδὲ ἀλλήλαις συμβαινούσας · τοιοῦτον γὰρ τοῦ ψεύδους τὸ ἴδιον ἐνίων γὰρ ὁλοκλήρων βιβλίων ἕως τοῦ νῦν ἡμοιρηκό- της τυγχάνουσι παντάπασιν, οὓς δὴ καὶ Πατέρας χειροτονεῖν ὥσπερ ἐξ ἐπιτάγματος οὐ δεδίασι, καὶ πρωτάρχους τῆς φλυαρίας αὐτῶν ἀνακηρύσσουσιν ὧν τὸ ληρώδες καὶ φαύλον τῆς ἀπιστίας, ἐν τοῖς μετέπειτα ἐξελέγξομεν, εἴπερ εὐδοκοίη Θεὸς, καὶ τῷ πόνῳ συνεφάπτηται καὶ συναίρηται, ως οἷς γλώσ σαν τρανοῦν μογιλάλου, καὶ τῶν μελῶν ἐπιλεξωννύειν τὰ παρειμένα καὶ ἄῤῥωστα, ἵνα ἐξάλληται ὥσπερ εὐαγγελιζομένων τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμῶν Ἐκκλησίας τὴν ιγ. Ἐπεὶ οὖν αὐτοῖς δυσήνιστα ἐδώκει καὶ δυσκατόρθωτα τα βουλεύματα, μή ποτε ἐκ μόνης τῆς τῶν ἔξωθεν τῆς Ἐκκλησίας διδασκαλίας ορμώ μενος, ἀπέθανα τοῖς πολλοῖς λέγειν δέξαιεν, καὶ περὶ τὸν σκοπὸν, ἀπρακτήσαιεν, τί δρῶσι ; καὶ ποῖ τὰ τῆς πανουργίας αὐτοῖς ἐξοίχεται; τῷ θολερῷ Ρ. :3. ' S. NICEPHORI PATRIARCH.Æ CP. niavit (55). Quis autem Eusebii vices ignorat ? imo cuinam hæ non cognitæ et exploratæ sunt, etiamsi rusticus sit et plane rudis ? Nimirum quingentos ante annos et paulo amplius, numerosus ille divinitus congregatus catus, sacra, inquam, Niceæ plenorum Deo et admirabilium virorum synodus, omnia diviní Spiritus instinctu agens, Ariane hæreseos tenaces Ecclesia expulit, excommunicatos ipsos cum nibus barbaris extraneisque suis dogmatibus decla- rans. Etsi vero Eusebius simulata docilitate recte assensit fidei, latere studens, nihilo tamen minus ad suum ingenium reversus est, veluti solent dis- torti rami statim ac a dirigente in contrarium manu semet expediverunt. Quod ipsum factitavit etiam Arius, cujus multis caumis post, quia dolosam ejus mentem nonnulli ignorabant, commemorationem faciendam censebant, pertinere ipsum ad orthodoxum cctum existimantes. Verum hos Alexandrina syno- dus, canonicis vinculis irretivit, nemini licere sana fide Christianorum prædito, Eusebii facere comme- morationem, definiens (34). B Quid autem dicendum de aliis post illos Deo ple- nis Patribus, et rectae fidei ac doctrinae magistris, quomodo fortiter ac viriliter admodum contra hunc errorem in urgentes luctantesque decertaverint? quorum scriptos libros vel numerare non sine paulto otio ac tempore licet. Sic igitur tanto jam tempore extra Ecclesiæ nostræ septum ejectus En- sebius, hodie istis doctrina, vel, ut verius dicam, stultitia, princeps sedet, atque hujus dogmatibus valde gloriantur et exsultant hi miseri, et huic ipsi consutas aliquot adjiciunt sententias satis absurdas, quæ neque cuin veritate congruunt, neque ipsæ in- ter se ; id enim est falsitatis proprium. Aliquot enim integris libris hactenus carent; quos quidem et Pa- trum nomine tanquam sua auctoritate audent in- signire, el suæ vanæ sectæ auctores prædicant, quorum, ṇugatoriam et futilem incredulitatem in subsequentibus coarguemus, si Deo placuerit, la- borique nostro faverit opemque is tulerit, qui lin- - guam: seit balbutientis expedire, et dissoluta atque infirma membra corroborare, ut cervi instar claudius exsiliat, et pulchri pedes incolumesque evangelizan- tium sanctæ Dei nostri Ecclesiæ pacem appareant. Sed ad proposituor veniamus. rum atque arduum exitum fore prævidebant, ne homino: tantummodo extra Ecclesiam constituto rum doctrina freti, incredibili a multis dicere vide- re fur, el scopo suo frustrabantur, quid agunt? vel quorsum ipsorum malitia evadit? Turbulento et P. 13. C p 13. Quoniam igitur difficilem consiliorum suo- (35) tn epistola ad Liciniam, ut diximus in adn. (51) ln epistola ejus synodi, ut item diximus

εἶτα κατεγνωκότες αὐτῶν τῆς σκηνῆς, καὶ τὴν πε- Α πλαστουργημένην εἰκαιομυθίαν ὡς ἄθλον βδελυπτό μενος, οὕτω μὲν τῆς τοῦ κακοῦ φορᾶς οὐκ ἀνίενται, ἀλλὰ διὰ τῆς πρώτης πείρας λόγων πιθανότησιν ὑποσαίνοντες οἱ ἐπηρεάζοντες καὶ θωπεύοντες δωρεῶν τε πλείστων ὑποσχέσεσιν ὑποκλέπτειν ἐπιχει- ροῦσι, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων χειρογραφεῖν τὴν ἀπέ Γειαν τὸ πλέον ἐκβιαζόμενοι, καὶ τὰ χρηστὰ ἐν ἐπαγγελίαις ὁμοῦ καὶ τὰ δυσχερή ἐν ἀπειλαῖς κεί- μενα, ὁπότερον ἂν τούτων τις ἕλοιτο· ἡνίκα δ' ἂν τὸ ἑδραῖον καὶ βεβηκὸς τῆς πίστεως ἴδοιεν, καὶ ὡς οὐδὲν τῶν κατὰ γνώμην ἀνύσειαν, ἐπὶ τὰς τῶν βεβιωμένων ερεύνας χωροῦσι, γράφονται τε αὐτ τοὺς ἐπικλημάτων, & μηδὲ ἀκοῇ οἱ συκοφαντούμενοι παρεδέξαντο πώποτε· καὶ οὐκ ἐν ἐλπίσιν ἔτι λοιπὸν, ἀλλ᾽ ἐν πείρᾳ τὰ δεινά · τὸ ἐντεῦθεν γὰρ δεσμὰ καὶ φρουραὶ χαλεπώταται διαδέχονται, λιμοί τε καὶ δεινα: κακοπάθεια: · εἰσὶ δὲ οἱ καὶ πληγαῖς τὰ νῶτα καταξεόμενοι, καὶ οὐ μικραῖς αἰκίαις ἐκτιμω ρούμενοι, τὸ τελευταῖον ὑπερορίαις μακραῖς τε καὶ ἀφορή τους καταδικάζονται, ἐν χωρίοις ὧν τῷ πικρῷ καὶ δωσοίστῳ, καὶ πρὸς τὴν ζωὴν τὴν ἀνθρωπίνην τραχεῖ καὶ σκληρῷ καὶ ἀπεστενωμένῳ, δοκοῦν ἐστιν αὐτοῖς βιαζομένους τους δεινοπαθοῦντας ἁλώσεσθαι, τῶν συνεργούντων εἰς τοῦτο προηυτρεπισμένων· καὶ γὰρ παρεδρεύει ἀπόμοιρά τις τῆς δημοσίας δυνά- μεως αὐτοῖς, καὶ ὡς τάχιστα ὑπηρετησομένων τοῖς δόξασι· ταῦτα μὲν οἱ τὰ πρῶτα ἐν ἐπισκόποις ἔχοντες, καὶ τῆς ὀρθῆς ὑπερμαχοῦντες καὶ ἀντεχό- μενοι δόξης · εἰσὶ δὲ καὶ οἱ μετ' ἐκείνου; τεταγμένοι, σὺν ἐκείνοις τῆς ὁμοτίμου μεταλαχόντες πίστεως, εὐαρίθμητοι μὲν, ὅσον σπινθῆρα καταλειφθῆναι τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ευκαίρως θείαις ἐπιφανείαις εἰ; πυρσὶν ἀναφθησομένους περιφανῆ τε καὶ ἔνα θεον, πρὸς τὴν λάμψιν τοῦ Πνεύματος τοὺς ἐν τῷ ζέφῳ τῆς ἀπιστίας κατειλημμένους καθοδηγήσοντας. φωναῖς· Εἰ μὴ Κύριος Σαβαώθ ἐγκατέλιπεν ἡμῖν Γόμορρα ἂν ώμοιώθημεν. Ἵνα ἐξῇ καὶ ἡμῖν ταῖς προφητικαῖς συμφθέγγεσθαι σπέρμα, ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν, καὶ ὡς ις'. Τὸ γὰρ ὅσον ἐν ἱερωσύνῃ φέρει τὰ δεύτερα ήδη φιλοψυχοῦν καὶ μεταβαλλόμενον ὁρᾶται, καὶ τῷ καιρῷ καὶ τοῖς πράγμασι συμμορφαζόμενον, καὶ μετασχηματιζόμενον, οἷόν φασι τὸν χαμαι λέοντα ῥᾳδίως μεταχρωννύμενον καὶ τῇ ὁρμῇ τοῦ κινήματος σύνδρομον ἔχοντα τὴν ταχύτητα τῆς φύσεως, ὡς ἂν λανθάνοι τῷ ποικίλῳ τῆς θέας τους παρατυγχάνοντας · οὕτως πρὸς τὸ ὑπερτεροῦν ὑπο- κύπτοντες, ὥσπερ οὐκ ἐν ἐλευθερίᾳ γνώμης, ἀλλ᾽ ἐν ἐξουσίᾳ τῶν ἀγόντων γενόμενοι· ὧν τινες ἐπὶ τοσοῦτον ἐμπαθείας καὶ φιλαυτίας ἤλασαν, καὶ οἷον ἐκ νηπιώδους φρενός ορμώμενοι, κλυδωνιζόμενοί τε καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων τῇ πανουργία πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης, καθὰ γέγραπται· ὡς δυοῖν τὸ ἕτερον, ψυχὴν ζημιωθήσεσθαι, ἢ θρόνων ἐκπεσεῖσθαι 153. 1, 9. APOLOGETICUS PRO SS. IMAGINIBUS. B fictas fabulas flocci fecerint, non idcirco improbi de sua iniqua persecutione remittunt: sed primo qui- dem suasoriis verbis blandientes palpantesque ot delinientes, donorum etiam plurimorum sponsio- nibus subvertere tentant, præcipueque ut irreli- giosae formula subscribant (56) valde urgeat; bonaque promittentes, simulque mala minantes, utrum malint interrogant. Cognita autem fidei firmitate et constantia, et sua voluntate fru- strati, ad veteratorum artes confugiunt, illosque de criminibus accusant, quæ ne auditu quidem inno- cui nostri noverunt. Neque jam spe agitur, sed pœ- narum inflictione. Exin quippe vincula et durissimi sequuntur carceres, et fames et gravissimæ affli- ctiones : quorumdam etiam plagis dorsa caduntur, et non modicis vexati cruciatibus longinquo et into- Jerabili exsilio multantur, locis destinati asperis ac vix ferendis, qui ob suam angustiam vel usuum hu- manorum incommoditatem et molestiam, viðentur captivorum animos expugnaturi, additis praesertim qui eam rem insinuent: etenim pars quædam pu- blicæ militiæ captivos comitatur, quæ eorum v0- Juntati subserviat. Hæc patiuntur primarii episcopi, qui orthodoxam sententiain fortiter propugnant. Sunt etiam nonnulli post illos gradum tenentes, parem cum ipsis religiosam fidem foventes pauci sane, sed ita tamen ut favilla saltem in Ecclesia Dei supersit, quæ suo tempore divinis afflatibus splendidam eximiamque facem incensura est, et in- fidelitatis tenebris obrutos ad spiritalem lucem de- ductura. Ut nobis quoque propheticas usurpanti- bus voces dicere liceat: Nisi Dominus Sabaoth reli. quisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus el Gomorrha similes 16. tionem apud eos facere noluerint, eorundemque C D Εphes. 1, 14. cum nollet subscribere noster Nicephorus, solum Feriere jussus fuit. stituta, vite suæ conservandæ studio vacillans con- spicitur, temporique et rerum cursui obsecundat seseque conformat, qualem esse dicunt chamaleon- tem (37), ut apparentis formae varietate sibi occur- rentes fallat. Sic isti validioribus cedunt, haud save mente libera, sed vi prementium deducti : quorum aliqui nimio sui amore et mollitie franguntur, ac puerilem propemodum mentem gerunt, agitan- turque, et omni vento doctrinæ hac illac feruntur, in nequitia hominum, in astntia ad circumventio- nem erroris, sicuti scriptum est ", ita ut alter- utro iis proposito, nempe ut vel animæ detrimentum patiantur, vel sedibus excidant, prius illud malle dicere ausint, et de summa salute periclitari, quin tamen grave aliquid se committere putent. Hæc Leo Armenus propter suam versutiam et hypocri- sim. (36) Huic formule seu elicto Leonis Armeni 16. Pars autem illa cleri minore in gradu con- (57) Sic appellatur ab historicis Byzantiuis etiam

Α σφραγίδα ταύτην· ἔγνω Κύριος τοὺς ἔντας απ Η Β τοῦ. Καί• Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὁ ὀνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου. Και· Πονηροὶ δὲ ἄνθρωποι καὶ γόητες προκόψουσιν· ἐπὶ τὸ χεῖρον, πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. Εφ᾽ οἷς τὸν Θεὸν χρηστευόμενον οἴδαμεν, τὰ τῆς μακροθυμίας ἐνδεικνύμενον, ὡς ὀψὲ γοῦν ἀνανήψαντας, ἀμείνους ἑαυτῶν φανῆναι ὥσπερ οὖν πιστῶν καὶ ἀγαθῶν καὶ κατὰ Χριστὸν ζώντων, καὶ ὑπὲρ εὐσεβείας διωκομένων τὸ ἐν ὑπομονῇ καὶ ἐλπίσιν εὐσταθὲς δοκιμάζονται ὡς μὴ ἑκκακοῦντας ταῖς θλίψεσι, δοκιμωτέρους καὶ λαμ- προτέρους γενήσεσθαι. Ἐξῆς δὲ κατεψόμεθα ὅπως αὐτῶν στηλιτεύει τὸ μοχθηρὸν καὶ ἀπόπληκτον, τῶν τοῦ Σωτῆρος μαθητῶν ὁ πρόεδρος Πέτρος ὁ θειότατος, ἡ τῆς θεολογίας ἀκρώρεια, τῆς Ἐκκλη σίας ἡ κρηπὶς καὶ τὸ στήριγμα, ὡδι γεγραφώς Εγένοντο δὲ καὶ ψευδοπροφῆται ἐν τῷ λαῷ, ὡς καὶ ἐν ὑμῖν ἔσονται ψευδοδιδάσκαλοι· οἵτινες παρεισάξουσιν αἱρέσεις απωλείας, καὶ τὸν ἀγο ράσαντα αὐτοὺς Δεσπότην ἀρνούμενοι, ἐπάγον. τες ἑαυτοῖς ταχυνὴν ἀπώλειαν· καὶ πολλοὶ ἐξ. ακολουθήσουσιν αὐτῶν ταῖς ἀσελγείαις, δι' οὓς ἡ ὁδὸς τῆς ἀληθείας βλασφημηθήσεται, καὶ ἐν πλεονεξία πλαστοῖς λόγοις ὑμᾶς ἐμπορεύσονται οἷς τὸ κρῖμα ἔκπαλαι οὐκ ἀργεῖ, καὶ ἡ ἀπώλεια αὐτῶν οὐ νυστάζει. Κα!. Παρεισέδυσάν τινες ἄνο θρωποι, ἄλλος τῶν τοῦ Χριστοῦ μαθητῶν ἔφησεν, οἱ πάλαι προγεγραμμένοι εἰς τοῦτο τὸ κρῖμα άσε· βεῖς, τὴν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν χάριν μετατιθέντες εἰς ασέβειαν, καὶ τὸν μόνον Δεσπότην καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀρνούμενοι. Οὓς καὶ τα- λανίζων ὁ αὐτὸς ἀποφαίνεται· Οὐαὶ αὐτοῖς ὅτι τῇ ὁδῷ τοῦ Κάϊν ἐπορεύθησαν, καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Βαλαάμ μισθοῦ ἐξεχύθησαν. καὶ τῇ ἀντιλο- γιᾳ τοῦ Κορὲ ἀπώλοντο! Ακουόντων δὲ οἷα περὶ αὐτῶν καὶ ὁ προφητικός λόγος ἐν πνεύματι προανακέκραγε· Σὺ ἐπίγνωσιν ἀπώσω, φησίν θεῖος Ωσηέ, κἀγὼ ἀπώσομαί σε τοῦ ἱερατεύειν μοι. Καί· Παγὶς ἐγενήθητε τῇ σκοπιᾷ, καὶ ὡς δίκτυον ἐκτεταμένον ἐπὶ τὸ ἰταβύριον, ὁ οἱ ἀγρεύοντες τὴν θήραν κατέπτηξαν· καὶ ἐγένοντο ὡς μετατιθέντες ὅρια· ἐπ' αὐτοὺς ἐκχεώ ὡς ὕδωρ τὸ ὅρμημά μου. - Τί δὲ ᾿Αμβακούμ ὁ θαυμάσιος; "Ω ὁ ποτίζων τον πλησίν αὐτοῦ ἀνατροπήν θολεράν, καὶ μεθύσκων! ὅπως ἐπιβλέψῃ ἐπὶ τὰ σπήλαια αὐτῶν πλησμονὴν ἀτιμίας ἐκ δόξης. Ο δέ γε μακάριος Σοφονίας· Οἱ ἱερεῖς αὐτῆς βεβη- λοῖσι τὰ ἅγια, καὶ ἀσεβοῦσι νέμον· ὁ δὲ Κύριος δίκαιος ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ μὴ ποιήσῃ ἄδικον πρωί πρωί δώσει τὸ κρῖμα αὐτοῦ, καὶ οὐκ εἰς νῖ- κος ἀδικίαν. Ἐφ' οἷς Ζαχαρίας ὁ θεσπέσιος· Καὶ ἠπείθησαν τοῦ προσέχειν, καὶ ἔδωκαν νῶτον παραφρονοῦντα, καὶ τὰ ὦτα αὐτῶν ἐβάρυναν τοῦ μὴ εἰσακούειν, καὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν ἔταξαν ἐξ ἀβλα ** ψίας. ασέλγειαν, S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. - resipiscentes, melioris frugis fiant. Porro hos, uti jam fideles bonusque et secundum Christum viven- tes, et pro religione persecutionem patientes, pa- tientiæ eorum fiduciæque causa approbat, quia tri- bulationibus minime fracti, probatiores splendidio- resque apparebunt. Deinde observemus, quomodo ¦ illorum traducat improbitatem et vesaniam Petrus divinissimus discipulorum Servatoris antistes, theologia apex, Ecclesiae basis et firmamentum, ita loquens: Fuerunt et falsi propheta in populo, sicut et inter vos erunt falsi magistri, qui perditio- nis sectas introducent, et qui redemit eos Dominum abnegantes, velox sibi exitium procurantes; quorum luxuriam sequentur mulți; per quos veritatis via blasphemabitur, et in avaritia fictis verbis de vobis negotiabuntur. Quibus judicium jumdiu non cessal, el perditio eorum non dormitat 30. Et subintroie- runt quidam homines, ait alius discipulorum Domini, qui olim in hoc judicium præscripti sunt, impii, gratiam Dei nostri transferentes in impietatem (59), unumque Dominatorem et Dominum nostrum Jesum Christum negantes. Quos etiam deplorari ab eo vidimus Væ vobis qui in via Cain abiistis, el errore Baluam mercede effusi sunt, et in contradictione Core perierunt 31.38 ! Audiant vero quæ de ipsis pro- pheticus sermo in spiritu proclamavit : Tu scien- tiam repulisti, ait divus Oseas, ego quoque te repel lam quominus sacerdotio fungaris mihi”. Et : La- queus facti estis in specula, et veluti qui terminos transferunt. Super ipsos effundam quasi aquam c impetum meum *. Quid autem admirabilis Abba- cum? O qui proximo suo propinat subversionem turbidam, eumque inebrial' ut videat in speluncis ipsorum crapuļam dedecoris ex glorin "! Beatus autem Sophonias: Sacerdotes ejus polluunt sancta, inique agunt contra legem. Dominus autem justus in medio ejus, et non faciet iniquitatem. Mane mane judicium ejus, et non in contentione injustitiam *ª. Insuper divus Zacharias: Et noluerunt attendere, et verterunt amentes tergum, et aures suas aggrava verunt ne audirent, corque suum incredulum effere- runt quominus legi mem obedirent “. Ft : Super pastores concitatus est furor meus, et super agnos visitabo. Et visitabit Dominus Deus omnipotens gregem suum, domum Jude *s. Qui vana pascitis, et oves derelinquitis ! Et adducam manum mea'n super pastores”. Mitto reliqua utpote acerbiora atque graviora, Eosdem antem nomen Domini floccifacien- tes inclytus quoque Malachias reprehendit, et qua- liter quantumque contumaces sint ostendit: Quod nisi auscultaveritis, atque in cordibus vestris propo- sueritis dare gloriam nomini meo, dicit Dominus omnipotens, mittam super vos maledictionem, et benedictioni vestræ maledicam ". Et quæ ibi sequun- * Petr. 11, 1-3. Soph. 1, 4, 5. D C 31.38 Jud. 4, 11. » Osee iv, 6. Zach. vii. 11. os Zach. I, 3, sive reapse in suo codice sic legens, s ve Osee V, 1. * ibid. 10. flabar. 11, 15. Zich. xi, 17. or Malach. ut, 2. Nam lectio communis est lal. lurn- riam. (39) Ita omnino Nicephorus ἀσέβειαν, impietatem,

οἰκεῖον οὐκ ἀντεισήγαγες) οὕτω κἀνταῦθα οὐκ εἴδωλα φής, ὅτι πᾶν εἴδωλον ὁμοίως κακὸν καὶ φευκτὸν καὶ πᾶν ὅ,τι ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ ὁμοίως καλὸν καὶ αἱρετόν, σεαυτὸν δὲ παραλογίζῃ, δεδοικὼς μήποτέ σε ἄρα ὁ λόγος καὶ ἄκοντα πρὸς τὴν εὐσέβειαν μεταγάγοι. ὡς οὖν περὶ τὴν πίστιν σκάζεις, οὕτω δὴ καὶ περὶ τὴν κλῆσιν τῶν προκειμένων ἀμηχανεῖς· Ἀνὴρ γὰρ δίψυχος, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, ὁ ἱερὸς φησὶν λόγος· ἤ που καὶ τὰ Σαμαρειτῶν σε πάσχειν ὥρα, οἳ καὶ τὸν κύριον ἐφοβοῦντο καὶ τοῖς θεοῖς αὐτῶν ἐλάτρευον. εἰ ἄχρηστος τούτων ἡ ποίησις καὶ ἡ προσκύνησις, εἰ ψευδωνύμους ἀπεφήνω καὶ οὗτινος ἡ εἰκὼν οὐδαμοῦ προστέθεικας καὶ εἴ τι ἄλλο ἐκαινολόγησας, ὅτου δὴ χάριν ἐν τούτῳ μόνον φειδοῦς ἀξιοῖς; εἰ οὐκ οἶδας εἰκονιζόμενον τὸν Χριστόν, τί δέδοικας ὀνομάζειν εἴδωλον, ὃ κατ' οὐδένα τρόπον ἐπικοινωνεῖν Χριστῷ δύναται; τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ἢ τίς συγκατάθεσις ναῷ θεοῦ μετὰ εἰδώλων; ἢ οὐχὶ σὺ εἶ ὁ ἄνω καὶ κάτω τὸ ἀκατάληπτον καὶ ἀπερίγραπτον, ὅπερ ἐκ τῶν καινῶν διδασκάλων παρείληφας, διαθρυλῶν ἐπὶ Χριστοῦ; ἵνα τί σοι διανυσθήσεται; ἢ πάντως τὸ μὴ εἰκονίζεσθαι Χριστόν σοι συμπορισθήσεται καὶ ὡς δῆθεν ξένον αὐτοῦ καὶ ἀλλότριον τὸ γεγραμμένον εὑρισκόμενον, εἴδωλον ἀποφήνῃς; ταύτῃ γοῦν καὶ εἰκόνος ὀνόματος τῷ λόγῳ σοι προκειμένου, τίνος ἂν ἡ εἰκὼν εἴη, ὡς ἥκιστά γε προσεπενήνεκται. ἁπλῶς γὰρ εἰκόνα λέγων, τοῦ πρός τι τὴν σχέσιν διέφυγες, πάντοθεν τὰ ἐντεῦθεν προσαπαντῶν τὰ ἄτοπα, προϊδόμενος ὃ οὐκ ἄν τις ἀκούων ἀνασχετὰ ποιήσαιτο. τοῦτον γὰρ ἐπανῃρημένοι τὸν σκοπόν, τὴν εἰδωλολατρίαν Χριστιανοῖς ἐπεγράψατε καὶ τῶν μυρίων ἐκείνων δεινῶν γεγόνατε πρόξενοι. ἀλλὰ φείδῃ εἴδωλον καλεῖν, κεκαυτηριασμένος τὴν συνείδησιν, καὶ ῥυπαρῶν καὶ ἀκαθάρτων οὐ καθαρεύων ἐννοιῶν, καὶ καταπνίγῃ καὶ ἀλύεις ὡς ὑπ' ἀγχόνης τῆς ἀπιστίας στενοχωρούμενος, τοῖς τοῦ κόσμου τερπνοῖς ἐπτοημένος καὶ τῇ παρούσῃ προσκεχηνὼς δόξῃ, οὐκ ἔχων ὅποι τὸν λογισμὸν ἀπερείσειας, καθάπερ οἱ ἀπείρῳ καὶ ἀχανεῖ πελάγει περιπεσόντες. τί μὴ πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἀπαυτομολεῖς καὶ μετὰ Χριστιανῶν ἕστηκας καὶ ὁμολογεῖς Χριστὸν εἰκονιζόμενον, καταληπτόν τε καὶ γραπτὸν καὶ περιγραπτὸν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, παρὰ τῶν τῆς ἐκκλησίας δογμάτων διδασκόμενος, καὶ σέβεις τὰ σεβασμοῦ ἄξια καὶ παύεις τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλεῖν δόλον καὶ ἀνομίαν, ἃ τὴν ἄρνησιν καὶ ἀθέτησιν τῆς τοῦ θεοῦ λόγου σαρκώσεώς σοι μνηστεύεται, ἀλλὰ βασκαίνεις σεαυτῷ τῆς σωτηρίας αὐτὸ τὸ καίριον, τὴν πίστιν ζημιούμενος, καὶ τιμὴν τὴν εἰς Χριστὸν ἀτιμίαν ἀφρόνως λογιζόμενος ὥσπερ τὴν τιμὴν ἀτιμίαν; καὶ εἴ πού τίς σου διαπύθοιτο τίνος καθαιρεῖς εἰκόνα, οὐδὲ ὑπέχειν τὴν ἀκοὴν ἀνέχῃ καὶ ἰλιγγιᾷς περὶ τὴν ἀπόκρισιν, ἔκφορον ἀποκνῶν ποιῆσαι τὸ προσιστάμενον, τὰ ὑφορμοῦντα ἐξ ἀνάγκης εὐθὺς προορώμενος, τὸ μετὰ Χριστοῦ μὴ τετάχθαι μήτε Χριστιανὸν πάντως νομίζεσθαι, ταῦτα δρᾶν ἑλόμενον· τοσοῦτό[ς] σοι ὁ Χριστὸς φορτικὸς καὶ εἰς μνήμην ἰὼν καὶ ἐν εἰκόνι ὁρώμενος. ἀληθὴς δὴ οὖν ὁ λόγος ὅτι κύων εἰς τὸ ἴδιον ἐπιστρέφει ἐξέραμα καὶ ὗς τῷ βορβόρῳ κυλίνδεται· ὃ δὴ καὶ ἐν τούτοις συμβέβηκεν, ἵνα κἀνταῦθα τῆς γνώμης τῆς ἀστηρίκτου τὸ ἀπαγὲς ἐκφαίνοιτο καὶ ἀνίδρυτον. κακὰ γὰρ κακοῖς ἀεὶ ἐφευρίσκοντες, οἰόμενοι τῷ ἥττονι κακῷ τὸ μεῖζον κακὸν ἐξιάσασθαι, τί τοῖς προειρημένοις αὐτοὶ προστιθέασιν; ἔστιν γὰρ κακοῦ πρὸς κακὸν διάκρισις. τίνες ταῦτα; οἱ πρὸ βραχέος εἴδωλα εἰπεῖν φειδόμενοι. κακὸν οὖν οἱ κακοὶ δοῦλοι προσηγόρευσαν καὶ κακῶν κάκιστοι τὰ ἅγια, τό γε ἐπ' αὐτοῖς χραίνοντες καὶ κακίζοντες· δούλων γὰρ κακῶν ἐπανίστασθαι κυριότητι καὶ κακουργεῖν εἰς τὰ ἐν οἷς τῷ δεσπότῃ ἀνῆκεν καὶ ἀνατέθειται. ταῦτα τῶν κακῶς λέγειν εἰδότων, τὸ καλὸν δὲ ποιεῖν οὐκ ἐπεγνωκότων παντάπασιν. ὢ ψυχῆς ἀχαρίστου καὶ γνώμης δυσγνώμονος· οὕτω διακεῖσθαι περὶ τὸν εὐεργέτην καὶ κύριον. οὕτω περὶ τὸ ἀγαθὸν δυσχεραίνουσιν, ὥσπερ οἱ τὰς ὄψεις λελωβημένοι περὶ τὸν ἥλιον. πῶς γὰρ δύνανται ἀγαθὰ λαλεῖν πονηροὶ ὄντες; ὁ σωτήριος αὐτοῖς ὡς οὐδαμῶς μεταπιπτούσας ἢ κινουμένας. Πατρὶ μὲν τὴν ἀγεννησίαν καὶ τὸ αἴτιον τῶν ἐξ αὐτοῦ νέο μοντε;· Υἱῷ δὲ τὴν γέννησιν· Πνεύματι δὲ τὴν ἐκπό ρευσιν· καὶ ὡς ἐξ αἰτίου τοῦ Πατρὸς, τό τε γεν νώμενον καὶ τὸ ἐκπορευόμενον νοοῦντες ἀπαυγά σαντα, καὶ ὡς φῶς ἑκάτερον ἐκ φωτός προελθόν, ἓν ὑπερκόσμιον τρισοφεγγὲς καὶ τρισήλιον φῶς· μονάδα δὲ οὐσί, καὶ φύσει προσκυνοῦντες, εἰς ἓν ὑπερού στον καὶ ὑπερφυές θεότητος ύψος συνιοῦσαν, τὴν αὐτ τὴν ἀμέριστον καὶ ἀδιάσπαστον τήν τε δόξαν καὶ τὸ κράτος κεκτημένην· ἐν ταυτοβουλία καὶ θελήσει, καὶ μια δυνάμει καὶ ἐνεργεία γνωριζομένην, καὶ οἷα πάντων βασιλίδα καὶ τῶν ὅλων δεσποτεύουσαν, παρὰ πάσης τῆς ὁρατῆς καὶ ἀοράτου κτίσεως, ὡς ὁμότιμόν τε καὶ σύνθρονον, προσκυνουμένην τε καὶ λατρευομένην μίαν μὲν γὰρ ἐν τοῖς τρισί θεωροῦμεν θεότητα, τῷ ταυτῷ τῆς οὐσίας ἐνιζομένην, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις ἐν τῇ μια θεότητι, τῷ ἑτεροίῳ τῶν περὶ ἑκάστην ἐνυπαρχουσῶν ἰδιοτήτων, ἀμερίστως δ:α ρουμένας· οὔτε τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ ἀγεννήτου Πατρὸς οὐσίας ἀλλοτριοῦντες διὰ τὴν γέννησιν, οὔτε τὸ Πνεῦμα Πατρός καὶ Υἱοῦ διὰ τὴν ἐκπόρευσιν, οὔτε σύγχυσιν εἰδότες διὰ τὸ ἑνιαῖον τῆς συμφυΐας καὶ ἄτμητον, ἀλλ' ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς φύσεως τὸ διακε κριμένον ἐνοῦντες τοῦ ἰδιάζοντος·. Διαιρείται γάρ ἀδιαιρέτως. καὶ συνάπτεται διῃρημένως· ἓν γὰρ ἐν τρισὶν ἡ θεότης, καὶ τὰ τρία ἔν· τὰ ἐν οἷς ἡ θεότης, ἢ τό γε ἀκριβέστερον εἰπεῖν, ἃ ἡ θεότης.» Καθά μεμυσταγώγηκεν ἡμᾶς τῶν θεολόγων ὁ κράτιστος. Θεὸν οὖν τὸν Πατέρα σέβομεν, ἐξ οὗ τὰ πάντα ἐκ μὴ ὄντων παρῆκτα: πρὸς ὕπαρξιν· Θεὸν τὸν Υἱόν δοξάζομεν, δι' οὗ τὰ πάντα γεγένηται, καὶ πρὸς αὐτ σιώδη διαμονήν διασώζεται· Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον προσκυνοῦμεν; ἐν ᾧ τὰ τρία σέβοντες, οὐκ εἰς τρεῖς θεοὺς τὴν μίαν διιστάντες θεότητα, ἵν᾿ ἐκκλί νωμεν τῆς τριθεῖα;, μᾶλλον δὲ πολυθείας, τὸ ἀθεώ τατον καὶ τέλειον τούτων ἕκαστον ἐπιστάμεθα· οὐ ταρ ἐκ τριῶν ἀτελῶν ἕν τι ὁμολογοῦμεν τέλειον· ἀλλ᾽ ἐκ τριῶν τελείων, ὃν ὑπερτελὲς καὶ προτέλειον, ὡς ἡ τῶν θεομυστῶν Πατέρων εἰσηγείται θεολογία. οὔτε οὖν τὰς ὑποστάσεις ὡς φύσεις ἐκφύλους καὶ διαφόρους, ἀνισότησί τε καὶ ἀνώμαλότητι τέμνοντες προχειριζόμεθα, ἀλλὰ διαιροῦμεν τῷ λόγῳ τῶν ἰδιο τήτων, πρὸς τὴν ἑνάδα τῆς οὐσίας συνάπτοντες, τὸ ὑπερβάλλον ἐν τούτοις ἢ μειονεκτούμενον ἀποπεμ πόμενοι. Τὸ γὰρ μείζον ἢ ἔλαττον ὥσπερ ἐν τῇ οὐσίᾳ θεωρῆσαι οὐκ ἐνὸν, οὐδὲ ἐν τῇ Τριάδι κατὰ τὴν οὐσίαν ἢ τὴν θεότητα, ἵνα τὴν ᾿Αρειανικὴν λύσε σαν, ἐξ ἧς καὶ πρὸς ἣν ἡμῖν ὁ νῦν πόλεμος, κατα σβέσωμεν· οὔτε μὴν εἰς μίαν ὑπόστασιν συγχέοντες ή συναλείφοντες, ἀλλὰ προσώποις ὑφεστῶσι καὶ πράγμασι καὶ ὀνόμασι τὸ διῃρημένον συνημμένως κατὰ τὴν οὐσίαν εἰσφέροντες, ἵνα τὴν Σαβελλιανὴν μανίαν ἐξαμαυρώσωμεν· τὰ ἀντίθετα κακὰ καὶ ἀριθμῷ διαιρετὰς, και οὐ διαιρετάς θεότητι Υπερτελής οι προτέλειος ὡς οὐδαμῶς μεταπιπτούσας ἢ κινουμένας. Πατρὶ μὲν τὴν ἀγεννησίαν καὶ τὸ αἴτιον τῶν ἐξ αὐτοῦ νέο μοντε;· Υἱῷ δὲ τὴν γέννησιν· Πνεύματι δὲ τὴν ἐκπό ρευσιν· καὶ ὡς ἐξ αἰτίου τοῦ Πατρὸς, τό τε γεν νώμενον καὶ τὸ ἐκπορευόμενον νοοῦντες ἀπαυγά σαντα, καὶ ὡς φῶς ἑκάτερον ἐκ φωτός προελθόν, ἓν ὑπερκόσμιον τρισοφεγγὲς καὶ τρισήλιον φῶς· μονάδα δὲ οὐσί, καὶ φύσει προσκυνοῦντες, εἰς ἓν ὑπερού στον καὶ ὑπερφυές θεότητος ύψος συνιοῦσαν, τὴν αὐτ τὴν ἀμέριστον καὶ ἀδιάσπαστον τήν τε δόξαν καὶ τὸ κράτος κεκτημένην· ἐν ταυτοβουλία καὶ θελήσει, καὶ μια δυνάμει καὶ ἐνεργεία γνωριζομένην, καὶ οἷα πάντων βασιλίδα καὶ τῶν ὅλων δεσποτεύουσαν, παρὰ πάσης τῆς ὁρατῆς καὶ ἀοράτου κτίσεως, ὡς ὁμότιμόν τε καὶ σύνθρονον, προσκυνουμένην τε καὶ λατρευομένην μίαν μὲν γὰρ ἐν τοῖς τρισί θεωροῦμεν θεότητα, τῷ ταυτῷ τῆς οὐσίας ἐνιζομένην, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις ἐν τῇ μια θεότητι, τῷ ἑτεροίῳ τῶν περὶ ἑκάστην ἐνυπαρχουσῶν ἰδιοτήτων, ἀμερίστως δ:α ρουμένας· οὔτε τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ ἀγεννήτου Πατρὸς οὐσίας ἀλλοτριοῦντες διὰ τὴν γέννησιν, οὔτε τὸ Πνεῦμα Πατρός καὶ Υἱοῦ διὰ τὴν ἐκπόρευσιν, οὔτε σύγχυσιν εἰδότες διὰ τὸ ἑνιαῖον τῆς συμφυΐας καὶ ἄτμητον, ἀλλ' ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς φύσεως τὸ διακε κριμένον ἐνοῦντες τοῦ ἰδιάζοντος·. Διαιρείται γάρ ἀδιαιρέτως. καὶ συνάπτεται διῃρημένως· ἓν γὰρ ἐν τρισὶν ἡ θεότης, καὶ τὰ τρία ἔν· τὰ ἐν οἷς ἡ θεότης, ἢ τό γε ἀκριβέστερον εἰπεῖν, ἃ ἡ θεότης.» Καθά μεμυσταγώγηκεν ἡμᾶς τῶν θεολόγων ὁ κράτιστος. Θεὸν οὖν τὸν Πατέρα σέβομεν, ἐξ οὗ τὰ πάντα ἐκ μὴ ὄντων παρῆκτα: πρὸς ὕπαρξιν· Θεὸν τὸν Υἱόν δοξάζομεν, δι' οὗ τὰ πάντα γεγένηται, καὶ πρὸς αὐτ σιώδη διαμονήν διασώζεται· Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον προσκυνοῦμεν; ἐν ᾧ τὰ τρία σέβοντες, οὐκ εἰς τρεῖς θεοὺς τὴν μίαν διιστάντες θεότητα, ἵν᾿ ἐκκλί νωμεν τῆς τριθεῖα;, μᾶλλον δὲ πολυθείας, τὸ ἀθεώ τατον καὶ τέλειον τούτων ἕκαστον ἐπιστάμεθα· οὐ ταρ ἐκ τριῶν ἀτελῶν ἕν τι ὁμολογοῦμεν τέλειον· ἀλλ᾽ ἐκ τριῶν τελείων, ὃν ὑπερτελὲς καὶ προτέλειον, ὡς ἡ τῶν θεομυστῶν Πατέρων εἰσηγείται θεολογία. οὔτε οὖν τὰς ὑποστάσεις ὡς φύσεις ἐκφύλους καὶ διαφόρους, ἀνισότησί τε καὶ ἀνώμαλότητι τέμνοντες προχειριζόμεθα, ἀλλὰ διαιροῦμεν τῷ λόγῳ τῶν ἰδιο τήτων, πρὸς τὴν ἑνάδα τῆς οὐσίας συνάπτοντες, τὸ ὑπερβάλλον ἐν τούτοις ἢ μειονεκτούμενον ἀποπεμ πόμενοι. Τὸ γὰρ μείζον ἢ ἔλαττον ὥσπερ ἐν τῇ οὐσίᾳ θεωρῆσαι οὐκ ἐνὸν, οὐδὲ ἐν τῇ Τριάδι κατὰ τὴν οὐσίαν ἢ τὴν θεότητα, ἵνα τὴν ᾿Αρειανικὴν λύσε σαν, ἐξ ἧς καὶ πρὸς ἣν ἡμῖν ὁ νῦν πόλεμος, κατα σβέσωμεν· οὔτε μὴν εἰς μίαν ὑπόστασιν συγχέοντες ή συναλείφοντες, ἀλλὰ προσώποις ὑφεστῶσι καὶ πράγμασι καὶ ὀνόμασι τὸ διῃρημένον συνημμένως κατὰ τὴν οὐσίαν εἰσφέροντες, ἵνα τὴν Σαβελλιανὴν μανίαν ἐξαμαυρώσωμεν· τὰ ἀντίθετα κακὰ καὶ ἀριθμῷ διαιρετὰς, και οὐ διαιρετάς θεότητι Υπερτελής οι προτέλειος quibus distinguuntur, proprietates, ceu esiturus Intellige Nazianzenum, quo nemo subtilius simulque copiosius multis in sermonibus de Trani tale disseruit. Idem oral. 35, n. 16. SS. Trimi alis personas dicit nunquam vel mobilitaten passiras: Patri quidem. innativitatem et eorum qui ex ipso sunt causalita tem: Filio nativitatem: Spiritui processionem: et ex Patre tanquam causa, tum genitum tum proce dentem credentes exsp'enduisse, utrumque ut lumen de lumine; unum, supermundiale, tripliciter radians ac triplex solare lumen. Unitatem autem substan tiæ naturæque adorantes, in unam supersubstan tialem superquenaturalem sublimitatem congestam, eademque indivisa et inseparabili gloria potentiaque fruentem: in qua idem consilium, unica voluntas, vis et operatio unica agnoscitur: qurque ut au nium regina et universalis domina, ab omni visibili invisibilique natura, ut pari honore thronoque ligna adloratur et enliu honoratur. Euam, inquam, i tribus spectamus deitatem, eadem substantia uni tam; tres vero personas in ona deitate, quæ inhæ rentium singulis proprietatum diversitate sine di visione distinguuntur. Neque Filium ab ingeniti Patris substantia alienantes propter generationem; neque Spiritum a Patre Filioque propter proces sionem: neque confusionem admittentes propter unitatem indivisibilitatemque nature, sed in com munione naturæ, id quod in unoquoque distinctum est, conjungimus. • Distinguitur enim in listincte, et conjungitur distincte. Una enim in tribus est deitis, et tres sunt unum, id nempe in quo est deilas; vel ut accuratius dicam, quae sunt deitas. Ita enim nos optimus theologorum edocuit Deum itaque Patrem colimus, a quo omnia ex nihilo ad exsistendum producta sunt. Deum Filium glorificamus, per quem omnia facta sunt, et eorum subtantialis stabilitas conservatur. Deum item Spiritum sanctum veneramur. Et dum tres vene ramur, non in tres deos deitatem discernimus; ut tritheismum videlicet, seu potius polythei smum, quæ res irreligiosissima" foret, vitemus. Atque unumquemque ex his perfectum esse sein us. Sed ex tribus perfectis unum' superperfectum et prvperfectum fit, ut theomysticorum Patrum theo logia docet Neque ergo hypostases, quasi es sent naturæ extraneæ differentesque, inæqualitato et dissimilitudine dividentes' sistimus, sed ratione proprietatumn distinguimus, in unitate substantiae copulamus, nihil in his najus minusve esse cre dentes. Nam majus aut minus sicut in substantia videre non licet, ita ne in ´Trinitate quidem quod attinet ad substantiam seu divinitatem; quod dici mus ut Arianam vesaniam, ex qua et contra quain nobis bellum est, exstinguamus. Neque in unain hy postasim confumdimus aut commiscemus, sed per souis subsistentibus, reliusque ae nominibus, dis tinctionem in substantia copulatam affirmamus, ut Sabellianum errorem deleamus. Utrumque scilicet numero distinctas, divinitate non item. apud divum Diony sium Areop. Le dic. nom. 11, 10, cum sancti Max.ni Scholiis. quibus distinguuntur, proprietates, ceu esiturus Intellige Nazianzenum, quo nemo subtilius simulque copiosius multis in sermonibus de Trani tale disseruit. Idem oral. 35, n. 16. SS. Trimi alis personas dicit nunquam vel mobilitaten passiras: Patri quidem. innativitatem et eorum qui ex ipso sunt causalita tem: Filio nativitatem: Spiritui processionem: et ex Patre tanquam causa, tum genitum tum proce dentem credentes exsp'enduisse, utrumque ut lumen de lumine; unum, supermundiale, tripliciter radians ac triplex solare lumen. Unitatem autem substan tiæ naturæque adorantes, in unam supersubstan tialem superquenaturalem sublimitatem congestam, eademque indivisa et inseparabili gloria potentiaque fruentem: in qua idem consilium, unica voluntas, vis et operatio unica agnoscitur: qurque ut au nium regina et universalis domina, ab omni visibili invisibilique natura, ut pari honore thronoque ligna adloratur et enliu honoratur. Euam, inquam, i tribus spectamus deitatem, eadem substantia uni tam; tres vero personas in ona deitate, quæ inhæ rentium singulis proprietatum diversitate sine di visione distinguuntur. Neque Filium ab ingeniti Patris substantia alienantes propter generationem; neque Spiritum a Patre Filioque propter proces sionem: neque confusionem admittentes propter unitatem indivisibilitatemque nature, sed in com munione naturæ, id quod in unoquoque distinctum est, conjungimus. • Distinguitur enim in listincte, et conjungitur distincte. Una enim in tribus est deitis, et tres sunt unum, id nempe in quo est deilas; vel ut accuratius dicam, quae sunt deitas. Ita enim nos optimus theologorum edocuit Deum itaque Patrem colimus, a quo omnia ex nihilo ad exsistendum producta sunt. Deum Filium glorificamus, per quem omnia facta sunt, et eorum subtantialis stabilitas conservatur. Deum item Spiritum sanctum veneramur. Et dum tres vene ramur, non in tres deos deitatem discernimus; ut tritheismum videlicet, seu potius polythei smum, quæ res irreligiosissima" foret, vitemus. Atque unumquemque ex his perfectum esse sein us. Sed ex tribus perfectis unum' superperfectum et prvperfectum fit, ut theomysticorum Patrum theo logia docet Neque ergo hypostases, quasi es sent naturæ extraneæ differentesque, inæqualitato et dissimilitudine dividentes' sistimus, sed ratione proprietatumn distinguimus, in unitate substantiae copulamus, nihil in his najus minusve esse cre dentes. Nam majus aut minus sicut in substantia videre non licet, ita ne in ´Trinitate quidem quod attinet ad substantiam seu divinitatem; quod dici mus ut Arianam vesaniam, ex qua et contra quain nobis bellum est, exstinguamus. Neque in unain hy postasim confumdimus aut commiscemus, sed per souis subsistentibus, reliusque ae nominibus, dis tinctionem in substantia copulatam affirmamus, ut Sabellianum errorem deleamus. Utrumque scilicet numero distinctas, divinitate non item. apud divum Diony sium Areop. Le dic. nom. 11, 10, cum sancti Max.ni Scholiis.

αὐτοῦ τὸ πεπονθὸς σῶμα· διὰ πάντων τὸ τῆς θείας φύσεως ἀξίωμα, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης πτωχείας τὸ ταπεινὸν πιστούμενος, ἵνα μὴ φαντασία ἡ οἰκονομία νομισθῇ · καὶ μεμένηκε καθάπερ Θεὸς ἐν ἀνθρωπό. τητι, οὕτω καὶ ἐν θεότητος ἀξιώματι ἄνθρωπος οὐ- δὲν ἧττόν ἐστιν· ἄμφω δὴ οὖν εἶς ἐμοῦ Θεὸς καὶ ἄνω θρωπος ὁ Ἐμμανουήλ. Ει ἡμῶν, οὐ θεότητι, ἀλλὰ τῇ χοϊκῇ φύσει · ἴδιον γὰρ κα'. Ἐπεὶ οὖν οὕτως ἐν ὅροις τῆς εὐσεβείας Ιστάμεθα, οὕτω περὶ τούτων δοξάζομεν· τὴν μὲν διπλόην τῶν ἐπ' αὐτῷ συνελθουσῶν οὐσιῶν, μετά τῶν ἰδιωμάτων (τελεία γὰρ καὶ ἀνελλιπής τούτων ἑκατέρα) κηρύττομεν· τὴν δὲ ἐκ τούτων εἰς ἑνότητα προσώπου τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσει οὐσιωδῶς γε- γενημένην συνδρομὴν ὡσαύτως ἐξαγγέλλομεν. Οὐ τέμνομεν, οὐ διαιροῦμεν εἰς δυάδα υἱῶν τὸν ἕνα Κύ- ριον Ἰησοῦν Χριστὸν, εἰς ἄνθρωπον ἰδικῶς καὶ εἰς Θεὸν ἰδικῶς καὶ ἀνὰ μέρος, ἵνα τὴν τοῦ φρενούλα- βοῦς καὶ ἀνθρωπολάτρου Νεστορίου ματαίαν διαί- ρεσιν καθέλωμεν· οὔτε μην συγχέομεν ἢ ἀλλοιοῦμεν εἰς ταυτὸν μιᾶς φύσεως ἄγοντες, τὴν τοῦ ἑνὸς προσ- ώπου μονότητα, ἀλλ' ἀσυγχύτους καὶ ἀσυμφύρτους φυλάσσομεν τὰς ἐν ἑκατέρᾳ φύσει προσούσας δια- φοράς· ἵνα τὴν τοῦ ματαιόφρονος Εὐτυχούς συναί- ρεσιν συγκαταβάλωμεν, ἅμα τοῖς περὶ Σευήρων καλῶς ὀνομασθεῖσιν ᾿Ακεφάλοις · καὶ οὗτοι γὰρ συν αἱροῦσι κακῶς, κἀκεῖνος διαιρεῖ ἀσεβῶς· ὥστε ταυτὸν πέπονθε περὶ τὴν οἰκονομίαν Εὐτυχής πρὸς Νεστόριον, ὅπερ περὶ τὴν θεολογίας Σαβέλλιος πρὸς τὸν "Αρειον. κβ'. Τῶν τοίνυν κατὰ Χριστὸν δύο φύσεων τελείων ὁμολογουμένων ὑπάρξει τε καὶ ταῖς κατ' αὐτὰς φυ- σικαῖς ποιότησι, συνομολογεῖν ἀκολούθως διήσει, καὶ τὰ καθ᾿ ἑκατέραν φύσιν ἐνυπάρχοντα φυσικά θελήματα καὶ τὰς ἐνεργείας· ἀνάγκη γὰρ διπλῶν πιστευομένων τῶν οὐσιῶν, διπλὰ καὶ ταῦτα συγκ κηρύσσεσθαι· οὐδὲ γάρ πως ἑτέρως τὸ ἐν τελειότητα ἀκραιφνὲς ἐν ταύταις περισωθήσεται· ἐπείπερ χα- ρακτηριστικὰ ταῦτα τῶν φύσεων, καὶ οὐκ ἔστιν ἐξευρεῖν φύσιν ἀνεθέλητον ἢ ἀνενέργητον. Ωσπερ οὖν καθ' ὁ Θεὸς, ἤθελέ τε καὶ ἐνήργει, οὕτω καὶ καθ' ὁ ἄνθρωπος, ἤθελέ τε καὶ ἐνήργει, ἐπί τε τῶν θεοση - μειῶν, ἐπί τε τῶν ἑτέρων τῆς οἰκονομίας πραγμά των· οὐχ ὑπεναντία δὲ ταῦτα ἀλλήλοις ἐκέκτητο, ὑπεῖχε γὰρ καὶ ὑπετάττετο τοῖς τοῦ προσειληφότος τὰ τοῦ προσλήμματος. Ωσπερ οὖν οὐδὲν αὐτῷ πρὸς ἐναντίωσιν καὶ ἀντίθεσιν ἐκ τῶν συνελθουσῶν φύ- σεων, καίτοι ἐναντίων οὐσῶν, τεθεώρηται· τεκμή ριον δὲ, καὶ γὰρ ὧν αἱ οὐσίαι ἐξηλλαγμέναι, καὶ ὁ τοῦ πῶς εἶναι λόγος διάφορος, ὃ δὴ ἐπὶ τῶν ἑτερο- φυῶν διαφαίνεται, ἀνάγκη καὶ τὰς κατὰ θέλησιν καὶ ἐνέργειαν ουσιώδεις ποιότητας ἑτεροίως ἔχειν· δι' αὐτῶν γὰρ καὶ τὴν τῶν φύσεων ἐπιστήμην S. NICEPHORI PATRIARCH.E CP. ex utroque consistens (Christus). quanquam A 'nibil passum est Verbum in propria natura, idem tamen pro nobis passum dicitur, non deitate sed terrena natura (45). Nam proprium ipsi est, quod passionem pertulit corpus. Sic omni in re, divinæ simul naturæ dignitatem, et humanæ pau- pertatis humilitatem testans; ne incarnatio ejus videretur phanstastica. Atque ut Deus mansit humanitati sociatus, ita in deitatis dignitate nihilo tamen minus homo est. Ambo itaque et homo Emmanuel. fidei terminos ita consistimus, sic dogmata 110- stra tenemus. Nam dualitatem concurrentium unus Deus in Christo substantiarum, cum suis idio- matibus (utraque enim perfecta et indeficiens substantia est), prædicamus. Ille autem, qui hinc – B ad unitatem personæ, propter hypostaticam unio- nem, substantialiter fit concursus æque a nobis proclamatur. Non secamus neque dividimus in duos filios unum Dominum Jesum Christum, nempe seorsum in hominem, et seorsum in Deum, ac veluti in partes; idque ut furiosam stultamque hominicola Nestorii divisionem exclulamus. Neque rursus confundimus aut alteramus, tanquam ad unicam naturam trahcules, unicæ personæ unitatem, sed impermistas servamus ambabus naturis inhæ- rentes differentias, ut stulti Eutychetis synæresim destruamus, necnon etiam Severianorum qui merito Acephali (46) dicti sunt. Namque et hi male uniunt, et Nestorius impie dividit, ita ut æque peccaverint C circa incarnationis rationem Eutyches et Nestorius, ac circa divinitatis doctrinam Sabellius et Arius. Christo naturas, tum ipsas per se, lum etiam quod attinet ad physicas earumdem qualitates, confiteri consequenter oportebit inhærentes etiam utrique. natura voluntates et operationes. Necesse enim est, quia duæ creduntur substantiæ, duplices pari- ter illarum prædicare qualitates. Aliter certe ac- curata illarum perfectio incolumis esse non poterit. Nam sunt in naturis characteristica, neque est invenire naturam voluntate aut operatione caren- tem. Sicut ergo, quatenus Deus, volebat et opera- latur, ita etiam, quatenus homo, volebat æque et operabatur, tum in patrandis miraculis, tum in aliis assumptæ humanitatis officiis. Haud tamen hæc invicem contraria crant; cedebant enim et subjiciebantur assumenti, ea quæ erant assumpti : prorsus ut nihil fieri contrarium repugnansque ex unitis naturis, quanquam diversis, conspi- ceretur. [loc inde probatur, quod quorum naturæ diversæ sunt, eorum ratio quoque differt; id quod in heterogeneis rebus apparet. Necesse est itaque, ut substantiales voluntatis operationisque qualitates differant inter se. Namque ex his tuin adv. Nest. Script. vet., t. IX, p. 421, videbi tur dicendum potius Christus passus n carne, quam Verbum, etc. Certe Petrus Epist. iv, 4, dicit : D Christo in carne passo. quasi dicat sine cerebro, quanquam alia fuit hojas appellationis causa. 21. Quandoquidem itaque intra justos recta 22. Cum ergo duas confiteamur perfectas in (45) Atqui si respicias ad editum a nobis Leon- (46) Vi etur hic ludere in vocabulo Nicephorus

Α ται· ταύτης τοίνυν τῆς ὁμολογίας καὶ πίστεως τί στιν ἂν εἴη ὑψηλότερον ἢ σεβασμιώτερον ;. Οὐδὲ γὰρ ἔστιν ἑτέρα παρὰ ταύτην πίστις, ἢ ὅλως ἔσται, ἣν δὴ καὶ μόνην ὁ ἀποστολικὸς λόγος οἶδε καλεῖν πί- περὶ ταύτης γάρ φησι· Πρὸ τοῦ δὲ ἐλθεῖν τὴν πίστιν, ὑπὸ νόμον ἐχρουρούμεθα, συγκε- κλεισμένοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκα- λυφθῆναι. Ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέ γονεν εἰς Χριστὸν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν ἐλθούσης δὲ τῆς πίστεως, οὐκέτι ὑπὸ παιδαγω γόν εσμεν. Πάντες γὰρ υἱοὶ Θεοῦ ἐστε διὰ πί- στεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἢν ὡς ἄγκυραν ἔχομεν τῆς ψυχῆς ἀσφαλῆ τε καὶ βεβαίαν, καὶ εἰσερ- χομένην εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός. Β Τί οὖν πρὸς ταῦτα φήσουσιν, οἱ τῆς εὐσεβείας ἐχθροὶ καὶ τῆς ἀληθείας κατήγοροι ; ἡμεῖς γὰρ προσκυνοῦμεν εἴδαμεν, αὐτοὶ δὲ ὁ προσκυνοῦμεν οὐκ οἴδασιν. « Εἰδώλοις προσκεκυνήκασι Χριστια- νοί. ο Ν τῆς τόλμας ὢ τῆς μανίας τί ταύτης τῆς φωνῆς ἀθεώτερον ἢ δυσσεβέστερον; εἰς ὅσον αὐτοῖς ἀτοπίας ὁ λόγος ἐκφέρεται, συνιδεῖν ἔξεστι. Δεῖ γὰρ τὰ τῆς βλασφημίας αὐτῶν ἀνιχνεύοντας, οὕτως συλλογισαμένους ἀποφήνασθαι· ἐπειδὴ ἀθετοῦντες τὰ πρὸς τὸν Θεὸν, λέγουσιν εἰδώλοις ἀναθέσθαι τὸ σέβας Χριστιανούς, ὁ δὲ εἰδώλοις προσκυνῶν, τοῖς μὴ οὖσι προσκυνεῖ, καθ' ὅ εἴρηται· καὶ ἐδούλευσαν τοῖς φύσει μὴ οὖσι θεοῖς· συμπεραίνει ὁ λόγος αὐτοῖς, ἐπειδὴ Θεῷ προσκυνοῦμεν ἡμεῖς ζῶντι καὶ ἀληθινῷ, μηδὲν ἕτερον ὁμολογεῖν αὐτοὺς, ἢ τὸν Θεὸν ἡμῶν μὴ εἶναι Θεόν. ρον εἰπεῖν ἔστι πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς, ἢ τῷ μεγάλῳ Δαβίδ συμφθέγξασθαι, τῷ ἐν αὐτῷ λα λοῦντι Πνεύματι τὰς γλώσσας χρήσαντας; Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός. ᾿Αλλὰ καί· Εχθρὸς ἀνείδισε τὸν Κύριον. Καί· Λας ἄφρων παρώξυνε τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καί· Οἱ ἐχθροί Κυρίου ἐψεύσαντο αὐτόν. Καί· ἔσται ὁ και τις αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καί· Υἱοὶ ἀλλότρια ἐψεύσαντο αὐτὸν, καὶ ἐπαλαιώθησαν καὶ ἐχώλα- ναν ἀπὸ τῶν τρίβων αὐτῶν. Οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφοβήθησαν τὸν Θεόν. Κα!· • Κατελάλησαν καὶ αὐτοὶ τοῦ Θεοῦ καὶ εἶπον· Μὴ δυνήσεται ὁ Θεός ; ἢ ἡδυνήθη ἑτοιμάσαι τὴν ἐλευ θερίαν τῷ λαῷ αὐτοῦ; δουλείας τε καὶ φθορᾶς ἀπαλ λάξαι, καὶ λυτρώσασθαι τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότου, καὶ καλέσαι εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς· ἡ δῆσαι τὸν ἰσχυρὸν καὶ διαρπάσαι αὐτοῦ τὰ σκεύη, ἢ ἀνα βῆναι εἰς ύψος καὶ αἰχμαλωτεῦσαι αἰχμαλωσίαν; » Εt ε::, Εἰ S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. confessione hac et fde quiduam, oro, sublimius vel religiosius sit? Certe non est alia præter hanc fides, vel erit, quam solam apostolicus sermo novit fem vocare. De hac enim ait: Antequam fides veniret, sub lige custodietamur conclusi, in eam fidem qua revelanla erat. Quamobrem ter pada- yogus noster fuit ad Christum, ut file justificure- Omnes enim filii Dei estis per fidem Jesu Christi. Quam sicut anchoram habemus animæ tutum ac firmam, et incedentem usque ad interiora velaminis, quo præcursor pro nobis introirit Chri- stus". Quid ergo his opponent religionis hostes et veritatis accusatores? Nos adoramus, quod scimus ; ipsi quod nos adoramus, nesciunt, « Idola adorant Christiani. › O audaciam! o insaniam! quid hac voce scelestius aut irreligiosius? Quanta sit certe sermonis illorum absurditas, cognosci. Γιcile protest. Nam quia, abjectis que ad Deum pertinent, aiunt Christianos cultum idolis exhibere; et quia is qui idola colit, id quod nihil reapse est colit, mi scriptum est: Et iis qui natura non sunt dii, servierunt “, sermo quidem illorum id concludit, ue, quandoquidem nos viventem verumque Deum adoramus, nihil aliud dicere videantur, nisi Deum nostrum non esse Deum. C quil aliud ab ipsa veritate dicendum sit, nisi ut cum magno Davide linguæ cousonent, Spiritu apud eam loquente utentes? Dixit insipiens in corde suo : Non est Deus 63. lem : Inimicus improperavit Do- mino". Et mox : Populus insipiens irritavit nomen cius. Demuo . erit tempus eorum in saculum et claulicaverunt a sentilis suis . Non est illis commutatio, quia non timuerunt Deum ". obtrectaverunt ipsi quoque Deo, dixeruntque : Num poterit Deus? vel comparare valuit libertatem populo suo? servitute et corruptione eripere, et ex tenebrarum potestate redimere, atque in admi- rabile lumen suum vocare ? vel fortem figure vasil- que cjus diripere? ant in altum conscendere, et capivitatem captivare? Hæc veritatis adversarii stultique homines aiunt. Vir enim insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget hæc ". Non enim 38. D es Psul. xii, • Psal. Lxxi, 18. Psal. L1 C, * Galat. ist, 23. Helir. vi, 19. - Galat. iv. 8. Christianus memorias martyrum religiosa solemni- tate concelebrat, et ad excitandam imitationem, et ut meritis eorum consocietur, atque orationibus adjuvetur. › Et quidem totus hic Augustini locus militer legetur. Et in sermone de SS. Perpetua et Felicitate (280) de SS. martyribus : Miramo eos, miseruntur nos : gratulamur eis, precantur pro nobis, › Denique de Stephano protomartyre A serm. ) : • Orationes ejus multa impetrant, non tamen omnia. Non cessatum est, oratum est, dedit postea Deus per Stephanum. Sunt verba orantis Stephani, etc. In cujus nomine faciebat antequam carnem deponeret, in ejusdem nomine faciunt orationes ejus ut beneficia impetrentur. » Nec doctor Ecclesiae eximius. Frustra igitur me- ligne nuper, ut audivi, haeretice serta horo oranti sanctos catholico in aurem insusurrabat : Quid agis? num sancti te audiunt? Si autem auditu ca- rent, mant quoque benefica carere eos necesse est. Tentator bic Augustinum, ut arbitror, igno rabat. - 24. Jum vero adversus hujusmodi Dei hostes, κδ'. Πρὸς οὖν τοὺς οὕτως θεομαχοῦντας, τί ἔτε 1. super : Filii alieni men:iti sunt ei, et intelerati 6. Psal. xvil, 46. 37 Psal. LIV, 20. 68 Psal. xc, 7.

στων γραμμάτων και Πατρικῶν διδαγμάτων ὁρμώ- Εt μενον, ἐπεκράτυνεν· ἀξιολογώτατον δ᾽ ἂν εἴη, καὶ ἀποχρώντως εἰς πληροφορίας πίστιν, ἅτε οἰκουμε- νικὸν ἕν, καὶ τῷ ἐλευθεριάζοντι πλεονεκτοῦν ἐν ἅπασι, καὶ πάσης ἐκτὸς ὑπάρχον διαβολῆς τε καὶ μέμψεως, καὶ πάντων τῶν ἀπεμφαινόντων ἀνεύ- θυνόν τε καὶ ἀκαταιτίατον. Συγκεκρότητο γὰρ τοῦτο μάλιστα ενδίκως καὶ ἐννομώτατα· ἐπει περ ἤδη, κατὰ τοὺς ἀρχῆθεν τετυπωμένους θείους θεσμούς, προῆγε κατ' αὐτὴν καὶ προ- ήδρευεν, ὅσον τε τῆς ἐσπερίας λήξεως, ἤτοι τῆς πρεσβύτιδος Ρώμης, μέρος οὐκ ἄσημον· ὧν ἄνευ δόγμα κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν κινούμενον, θεσμοῖς κανονικοῖς καὶ ἱερατικοῖς ἔθεσι νενομι σμένον ἄνωθεν, τὴν δοκιμασίαν οὐ σχοίη, ή δέξαιτ' ἄν ποτε τὴν περαίωσιν, ὡς δὴ λαχόντων κατὰ τὴν ἱερωσύνην ἐξάρχειν, καὶ τῶν κορυφαίων ἐν ἀποστόλοις ἐγκεχειρισμένων τὸ ἀξίωμα. Ετι, καὶ ὅπερ ἐκ Βύζαντος ἦν (ταυτὸν δὲ εἰπεῖν της νεωτέρας Ρώμης τῆς νῦν ἐνταῦθα προκαθεζα μένης καὶ βασιλείοις ὑπεροχαῖς τὰ πρώτιστα φερού- σης πόλεως) τῶν ἐν θώκοις ἱεροῖς καθιδρυμένων ἡγεμονοῦν καὶ τοῖς τῆς ἀρετῆς ἐμπρέπον αὐχήμα σιν, οὗτοι ἐκ τῆς μοίρας συγκεκλημένοι τῆς ἑωσφό- ρου, τῶν προεδρευόντων ἐν τοῖς ἀποστολικοῖς θρό νοις, τόν τε τόπον καὶ τὸν λόγον τὸν ὑπὲρ τῶν θείων ἡμῶν δογμάτων ἀποπληροῦντες, ἱερώτατοι ἄνδρες, βίῳ καὶ λόγῳ ἐξειλεγμένοι, καὶ ὅσον συνήδρευε τῆς ὑφ᾽ ἡλίῳ σχεδὸν καὶ πανταχόθεν γῆς συνειλεγμένον, πρὸς ἕνα τε τὸν τῆς ἀληθείας ἀπευθυνόμενοι σκο- τὸν, τὸ σύμφωνόν τε αὐτοῖς καὶ ὁμόγνωμον, ἐκ τῆς ἄνωθεν ἐπιλάμπει χάριτος ( Χριστὸν γὰρ εἶχε τὸν τὴν εἰρήνην βραβεύοντα· οὕτω γὰρ δὴ νόμος ἐκκλησιαστικὸς ἄνωθεν ἐγκελεύεται, τὰ κατὰ τὴν Εκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ἀμφίβολα καὶ ἀμφήριστα, συνόδοις οἰκουμενικαῖς λύεσθαι, καὶ ὁρίζεσθαι, συμ- φωνίᾳ καὶ ἐπικρίσει τῶν ἐν τοῖς ἀποστολικοῖς θρός νοις διαπρεπόντων ἀρχιερέων), ἐντεῦθεν τὴν πρὶν τῆς πλάνης σκοτόμαιναν ἤλασαν· τῷ Πνεύματι δὲ τῷ ἁγίῳ περιφραχθέντες, καὶ τοῖς ὅπλοις ἐναρμο αθέντες τῆς εὐσεβείας, κεφαλὰς ἐχθρῶν ἀνόμων δι ἔκοψαν· τὸ δὲ ἐν Χριστιανοῖς διαιωνίζον καὶ ἀρχαιό τητι τῇ Ἐκκλησία διαφέρον δόγμα, καὶ διὰ τοῦτο αἰδέσιμον καὶ τίμιον τυγχάνον, ἐκπρεπῶς ἐκρατύ- ναντο, οὐδὲν νεωτερίσαντες, οὐδὲν καινὸν ἢ περίερ- γον ἐπινοήσαντες· ἄνωθεν γοῦν καὶ ἐκ θείας ἐπι- πνοίας κινούμενοι, τὸ ἀσφαλὲς καὶ ἀναμφήριστον κέκτηνται, τὸ κράτος τῆς ἀληθείας περιφανῶς ἀνα- δησάμενοι. Τοῦτο τὸ δόγμα καὶ οἱ μετὰ ταῦτα ἱερεῖς ἅπαντες, ἅτε θεόφρονες καὶ ὀρθοδοξία κεκοσμημέ- APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS. A Patrumque doctrina sumptis confirmavit. quidem B D Tus (imo et ore adversariorum confitenda curat) ab discernendum quodnam sit authenticum conci- lium atque œcumenicum; nempe si legitime con- vocatam fuerit, si orthodoxum, si inculpatum, si ex universa Ecclesia congregatum. Quæ auten ad- dit Nicephorus de suprema Romanæ Ecclesie præ- regativa non præsidendi solumn oecumenicis con- cilis, verum etiam ea confirmandi, ita ut sine illius auspicio et sanctione nulla dogmatica definitio hæc synodus summæ auctoritatis est, alque ad plenam fidem faciendam sufficiens, quia et cu- menica fuit, et omnino libera, et extra omnem ca- lumniæ reprehensionisque aleam posita, et cujusvis alieni dogmatis insons, culpaque carens: Etenim celebrata fuit requissime et in primis legitime : nam secundum edita antiquitus divina decreta, præemi- nebat in ea præsidebatque ex occidentali fastigio, id est ex vetere Roma, pars non modica: sine quibus (Romania) ullum dogma, quod in Ecclesia venti- latum, decretis canonicis et sacerdotali consuetudine fuerit antea ratum, nunquam tamen probatum ka- bebitur, neque in praxim deducetur : quia illi sacer- dotii principatum sortiti sunt, eamque dignitatem a duobus coryphæis apostolis traditam habent (53). Præterea quiquid a parte Byzantii, id est junio- ris Romæ, quæ nunc civitas in nostris partibus dominatur, et ob regalem dignitatem princeps est; quiquid, inquam, episcoporum sacris sedibus præsi- dentium, virtutumnque gloria fulgentium erat, bi ex orientis regionibus convocati, et occupantium apo- stolicas sedes locum doctrinamque pro divinis nostris dogmatibus hic tenentes, sacratissimi ho- mines, moribus et scientia præcellentes; denique quotquot propemodum in universo orbe antistites erant, huc convocati, unum omnes veritatis scopum spectantes, concordiam suffragiorumque-consensuu supernæ gratiæ radio illuminati præ se tulerunt. Labuit enim iste conventus pacis statorem Cliri- stum. Profecto jam inde a priscis temporibus ita lex ecclesiastica jubet, nempe ut si qua in Dei Ec-. clesia dubia excitentur aut controversia, ea per œcu……. menicas synodos solvantur ac definiantur, cum consensu et approbatione tenentium apostolicas sedes pontificum. Hoc pacto superiores erroris te- nebras discusserunt. Sancto autem Spiritu muniti, et veræ religionis armis instructi, capita impiorum hostium secuerunt: hoc vero continuatum Chri-. stianorum dogma, et antiquitate ecclesiastica pol- lens, uti par erat, confirmaverunt, nihil neotericum invehentes, nihil novum aut superduum excogi- tantes. Superne itaque divino allatu pernoti, ceu tutum, nec diutius controversiæ obnoxium dogma boc habuerunt, splendidum veritatis robur sibimet circumponentes. Hoc idem dogma episcopi omnes, utpote Deum mente gerentes, et orthodoxia ornati suffragio suo ratum habuerunt, piique imperatores peremptoria futura sit nec publicæ praxi propo, nenda, quantumvis antea diu ventilata, et usu sa- cer lotali rata ; hæc, inquam, tam disertis verbis asseri a Greco patriarcha vix exspectasses : qua: nobilem confessionem Nicephorus cumulat, causam privilegit sacrique principatus Romanæ Ecclesi.a dicens summos duos apostolos Petrum ac Paulmin exstitisse. Ilæc ii considerent quorum interest, et qui abjecta obedientiæ rationem Deo redditugi suit. (55) Prorsus egregia sunt quae hic dicit Nicepho

Β Α και θεραπείαν, καὶ ἀκαθάρτων δαιμονίων εἰς ταυ τὸν συνιέναι, τίς τῶν ἐῤῥωμένον τὸν λογισμόν και κτημένων φάναι τολμήσειεν ; οὐδὲ γὰρ σκότος ήλια- κοῦ φωτὸς παρουσίαν ὑφίστασθαι πέφυκε. Σκοπείσθω δὲ κἀνταῦθα τὰ τῆς ἀσεβείας αὐτῶν· ἐν ταῖς καθιε ρώσεσι καὶ τοῖς ἐγκαινισμοῖς τῶν ἱερῶν οἴκων, εὐχαὶ τῷ Θεῷ παρὰ τῶν ὑπηρετουμένων ἱερέων καὶ δεήσεις προσάγονται, δι' ὧν αὐτοῦσι τὸ πανάγιον Πνεῦμα καταπεμφθῆναι, καὶ ἁγιασθῆναι τὸν οἶκον, καὶ πληρωθῆναι φωτὸς ἀϊδίου· αἱρετίσαι τε τὸν ναὸν εἰς κατοίκησιν, καὶ τόπον σκηνώματος δόξης ἀπερ- γάσασθαι, κοσμεῖν τε αὐτὸν τοῖς θείοις χαρίσμασιν · Ιατρείόν τε καθιστάνειν παθῶν, καὶ δαιμόνων φυγα- δευτήριον, καὶ "Αγιον ἁγίων ἀναδείκνυσθαι· ἐφ᾽ οἷς ἡ τοῦ θείου μύρου ἐν ἐνίοις τοῦ ναοῦ τόποις χρίσις, καὶ τῶν ἱερῶν τῶν ἁγίων λειψάνων κατάθεσις. "Αρ᾽ οὖν τούτοις κατάλληλον οἱ τῆς ἐναντίας μοίρας, τὸ παρ' αὐτοῖς δογματιζόμενον τίθενται ; τά τε ἐνταῦθα ἱερο λογούμενα καὶ τὰ παρ' αὐτοῖς τερατολογούμενα, σύμφ φωνα καὶ ἀκόλουθα ἀλλήλοις καθέστηκε; Καὶ τίς οὕτως ἔκφρων καὶ ἀνούστατος, ὥστε τὸν αὐτὸν οἶκον λέγειν δαιμόνων φυγαδευτήριον, καὶ δαιμόνων οἰκητήριον ; ἅγιον τὸν αὐτὸν, καὶ ἐναγῆ δείκνυσθαι; ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα ἐπισκιάζειν ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ἐναντίον ἐπι χωριάζειν; ὅπερ οὗτοι πάσης ἀνοίας καὶ φρενοβλα βείας ἐπέκεινα προϊόντες δοξάζουσιν. Οἱ δὲ, οὐδὲ γὰρ μέχρι τούτων τῶν ἀσεβημάτων ἑστήκασιν, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰ τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ ἠθληκότων, καὶ μέχρις αἵματος διηγωνισμένων ἁγίων, ἅγια καὶ ἱερὰ λεί ψανα ἐν τοῖς καθιερουμένοις θυσιαστηρίοις κατα- τίθεσθαι παρητήσαντο· ὧν καὶ τὰς πρεσβείας δια πτύουσί τε καὶ ἀπαναίνονται, κατά γε τὸ παρ' αὐτοῖς συγκροτούμενον δόγμα· ἔδοξαν γὰρ καὶ νῦν ἐν ὀφθαλμοῖς ἀφρόνων τεθνάναι, καὶ ἐλογίσθη κάκω σις ἡ ἔξοδος αὐτῶν, καὶ ἡ ἀφ' ἡμῶν πορεία σύντριμμα· οἱ δέ εἰσιν ἐν εἰρήνῃ· διὸ ἐν πᾶσι τούτοις οἱ δείλαιοι, ἀνεμοῦντες διὰ κενῆς λαμπρῶς ἐξωράθησαν. Οἱ αὐτοὶ δέ μοι δοκοῦσι καὶ φαυλίζειν καὶ βεβη- λοῦν τὸ ὄνομα Κυρίου, καὶ προσάγειν τῷ θυσιαστη ρίῳ ἄρτους Ηλισγημένους, λέγειν τε τολμαν· Τρά πεζα Κυρίου ηλισγημένη ἐστὶ, καὶ τὰ ἐπιτιθέμενα βρώματα αὐτοῦ ἐξουθενημένα. Ὅπερ τὸ πριν τοῖς τῆς ἐν νόμῳ λατρείας ἱερεῦσιν ἐγκαλούμενον ἴσμεν· πολλοῦ δ' ἂν ἄξιοι φανοῦνται, εἰ κατὰ τὸν πάλαι Ἰσραὴλ ἐκεῖνον ἀκούσειαν· "Εως πότε χωλα νεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἐγνύαις; τὴν θρησκείαν ἐκείνοις παραβαλλόμενοι, τοῦ θείου νόμου κατολιγω ρήσασι, καὶ πρὸς τὰ τῶν ὁμόρων ἐθνῶν ἀποτρέχειν σεβάσματα διασπουδάζουσιν· ᾗ τὰ Σαμαρειτών ἐγνώκεισαν διατίθεσθαι, οἳ καὶ τὸν Κύριον ἐφοβοῦντο, καὶ τοῖς θεοῖς αὐτῶν ἐλάτρευον, κακῶς μὲν, ὅμως δ' οὖν τάχα πως τοῖς προσκυνουμένοις ἰδικῶς τὴν λατρείαν προσφέροντες. Οὗτοι γὰρ συγχέοντες καὶ συμφύροντες καὶ κατὰ ταυτὸν ἄγοντες τὰ πάντη ἀσυν- δύαστα καὶ ἀσυνύπαρκτα, ὁ καὶ μόνον ἐννοεῖν βλασφη μίας τῆς ἀνωτάτω, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν δόξαν καὶ τὸ S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. et cultum simulque iunpurorum demonum consi- stere posse, quis sana mente præditus dicere ausit? Nam tenebre solaris lucis praesentiam non patiun- tur. Verum hic etiam illorum impietas animadver- tatur. In sacrarum ædium dedicationibus et en- ræniis, preces Deo a ministrantibus illic sacerdo- tibus supplicationesque fiunt, quibus postulant sanctissimum Spiritum mitti ad templum sanctifie candum æternaque luce implendum, atque ut ille sibi hoc templum ad habitaculum deligat gloriæque tabernaculum, divinis denique charismatibus ornet, malorum remedium efficiat, demones hinc expellat, Sanctum sanctorum esse constituat. Quas inter preces divino unguento in nonnullis templi locis fil unctio, et sacrarum sanctarumque reliquiarum re- positio. Num ergo paria bis a contrariæ partis ho- minibus ex sui dogmatis norma fiunt? Num quæ hic sacra verba dicuntur, et quæ ab ipsis monstruose murmurantur, consona invicem et consentanea sunt? Ecquis est ita stuitus et mente captus, ut eamdem ædem et fagandis darmonibus aptam dicat, et simul hospitio recipientis ? Eamdem sanctam, et exsecrabi- lem? divinum Spiritum ibi obumbrare, et contra- rium simul residere? quod reapse ab his omnes amentiae vesaniaeque fines prætergressis creditur. Qui profecto ne ista quidem impietate tenus consi- stuul, sed sanctorum etiam Christi athletarum, qui usque ad sanguinem decertaverunt, sanclas sacras- que reliquias iu consecratis altaribus reponere recu- sarunt : quorum etiam intercessionem despuunt et abauunt, ex sui nimirum dogmatis doctrina hujus modi : Visi sunt enim oculis insipientium mori, et æstimata est afflictio exitus illorum, et discessio a nobis exterminium. At enim illi sunt in pace 61. Ila- que in hoc universo agendi genere infelices hos vano errore laborare, manifeste compertum est. lidem mihi videntur nomen quoque Domini nihili pendere ac profanare, et contaminatos altari panes offerre, dum dicere audent : Mensa Domi- ni contaminata est, et superpositæ illic dapes con- templæ“, quod antiquitus legalis religionis sacer- dotibus exprobratumi scimus. Bene autem cum illis agetur, si quod olim dictum fuit Israeli, tantum audierint: Quousque claudicatis ambobus popliti- bus 3? religionem illis attribuentes, qui divinam legem parvi facientes, ad finitimarum gentium su- perstitiones properant; qua in re Samaritanorum præcipue institutum sectantur, qui et Dominum verebantur, et idola simul sua colebant; male quidem, seul ita tamen fortasse colebant ut pro- prium cuique cultum exhiberent. Isti vero confun- dentes ac permiscentes, atque una conglobantes ea quæ conjugari et coexsistere nequeunt, quod ne cogitari quidem sine summa blasphemia potest, unum eumdemque bonorem et cultum utriusque Sap. 1!!, 2. C D Malach. 1, 12. {i Rg. XVII, 21. გ

Θέμα Ἰησοῦν. Οὗτοι δὲ οἱ ἀνιερώτατοι καὶ ἀπιστότα- Β το:, εἰ μὴ εἰς τὸ ὄνομα Κωνσταντίνου, ἀλλ' εἰς τὴν Τριάδα ἐβαπτίσθησαν (οἶμαι δὲ ὡς οὐκ ἂν ἀπαφή- σειαν· ἡ γὰρ ἂν οὐδὲν ἐδέησαν ἡμῖν τῶν νῦν ἀγω νισμάτων τε καὶ σκαμμάτων, οὐδ᾽ ἂν ὄχλον ἡμῖν πραγμάτων τοσοῦτον ἐπετώ ρευον), πόθεν αὐτοῖς ἡ τῶν εἰδώλων παρείσδυσις, λεγέτωσαν ἡμῖν τρανές στατα· καὶ εἰ τὴν σφραγίδα τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀτυλόν τε καὶ ἀνεπιβούλευτον τηροῦντες διατελοῦσι, πῶς αὐτοῖς διὰ γλώσσης καὶ πρόχειρον τὸ τῶν εἰδώλων ὄνομα; κη'. Εἰ γὰρ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ βαπτι σθέντας οὐδὲν Χριστὸς ὀνίνησι, πῶς οὐχὶ καὶ Ἰουδαίων ἀγνωμονέστεροι, καὶ Ἑλλήνων ἀπιστό τεροι, καὶ βαρβάρων αθεώτεροι; οὐδεὶς γὰρ τούτων οὐδέπω τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταγο- ρεῦσαι τετόλμηκε. Τοῦτο ποίας ἀσεβείας ὑπερβολὴν καταλείπει; τίς ἱκανὸς λόγος παραστῆσαι τῆς ἀτοπίας τὸ μέγεθος; τίς γὰρ ἂν εἴη ἄλλος, ὅσο τις αὐτοὺς ἐκ τῆς τοιαύτης πλάνης διὰ τοῦ ἰδίου ἐξαγοράσειεν αἷματος; Πῶς ἂν αὐτοὺς μὴ ὅτι γε ἐπισκόπους, ἀλλ' οὐδὲ Χριστιανοὺς ἁπλῶς τις όνο- μάσειεν; ἀναγκασθήσονται οὖν ἕτερον ἐπιζητεῖν βάπτισμα, ἐν ᾧ τελεσθήσονται ἢ συντελεσθήσονται· Ανασταυροῦντες ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ παραδειγματίζοντες, εἴ γέ ποτε ἅπαξ εφωτίσθη- σαν, ἐγεύσαντό τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπουρανίου, καὶ μέτοχοι έγενθησαν Πνεύματος ἁγίου. Οὕτω οὖν ἑτέρας μυήσεως χρήζοντες, καὶ ἑτέρας χρίσεως ήτοι χειροτονίας δεήσονται, καθάπαξ ηρνημένοι τὰ πρόσ τερα καὶ ἀποπεμπόμενοι· πῶς γὰρ ἂν μεταδοῖεν μνήσεως, ήνπερ αὐτοὶ οὐδαμῶς διεσώσαντο ; ἢ πῶς οι γε ἑαυτοὺς ἀποχειροτονήσαντες, βαπτίζειν ἢ δογματίζειν ἐπιχειρήσαιεν; πόθεν αὐτοῖς τὸ δόγμα καὶ βάπτισμα τὸ εὐπαράδεκτον σχοίη ἢ ἀξιόπιστον; κθ'. Προσθείην δ' ἂν κἀκεῖνο τοῖς εἰρημένοις. ὅπερ καὶ αὐτοί μοι οἱ πάντα περιτρέποντες καὶ πρὸς πάντα ῥᾳδίως μεταβαλλόμενοι καὶ οὐδαμοῦ τὸ στά σιμον ἔχοντες, συμφήσαιεν· ἐπειδάν τις τῶν ἐκ τῆς ἡμετέρας πίστεως πρὸς ἑτέραν θρησκείαν ἑκὼν ἢ βιασθείς μετάθοιτο, ἔθνεσί τε ἀπίστοις συμμιαινό μενος, καὶ τῶν ἐβδελυγμένων τῆς ἐδωδῆς ἀπογευό- μενος, ἢ κατά τι γοῦν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐθῶν παρ αμείψειεν, οἱ θεῖοι τῆς Ἐκκλησίας θεσμοί κελεύουσιν, τοῦτον συναισθόμενον τῆς ἁμαρτίας, καὶ μεταμε λόμενον ἐφ' οἷς κακῶς ἔπραξε, προστρέχοντα τε ἐν μετανοίᾳ τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῶν ἀτόπως καὶ ἀνα οσίω; αὐτῷ πεπραγμένων επιστρέφειν ἐπαγγελλόμε νον, οὐδῶν τοῦ θείου νεῶ ἥκιστα ἐπιβαίνειν, ἀλλὰ πόρξω που τῶν ἡμετέρων συλλόγων αὐλίζεσθαι, καὶ τῆς κοινωνίας τῶν θείων μυστηρίων ἀπείργεσθαι· καὶ χρόνος ἐπ' αὐτῷ τεταγμένος ἀφώρισται, ἕως ἂν καρδίᾳ συντετριμμένῃ καὶ πνεύματι ταπεινώ- σεως, διὰ θερμῆς καὶ ἐπιπόνου ἐξομολογήσεως τῶν προειληφότων παραπτωμάτων τὸ ἄγος ἀποτρέψαιτο· καὶ οὕτω τῶν ἁγιασμάτων τῆς μετοχῆς ἀξιωθήσε ται, καὶ τοῖς πιστοῖς συγκαταλεγήσεται· εἰπάτωσαν οὖν ἡμῖν οἱ τοῖς εἰδώλοις προσκεκυνηκέναι φάσκον τες, εἰ βούλοιντο Χριστιανοῖς ἐναρίθμιοι εἶναι, τίς APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS. A mine fuere baptizati, quod ipsos non arbitror mes B gaturos. Secus enim haud nobis opus esset his disceptationibus ac certaminibus, neque nobis adeo negotium facesserent. Unde ipsis idolorum obtru- sio, dicant ingenne. Quod si hoe professionis sigil- lum intactum sincerumque conservant, cur illis semper versatur in ore idolorum nomen ? C febr. VI, 6. D , Christus prodest, quidni sint isti Judæis vecordio- res, et ethicis infideliores, et barbaris irreligio- siores ? Nemo enim ex his Ecclesiae Dei accusato- rem se facere ausus est. Hoc cujusnam impietatis culmen non exæquat? que verba insolentis hujus magnitudinem demonstrabunt Quisnam alius exsistet, qui istos ex tanta culpa sanguine suo redi- mat ? Quis hos Christianos, nedum episcopus, nun- cupet? Cogentur itaque aliud quærere bapt.ama, quo initientur vel consummentor crucifigen!es sibimet Fil.um Dei et ostentui habentes **, postquam jam semel illuminati fuerant, et caeleste domum gustaverant, sanctique Spiritus participes facti fuerant. Sic ergo nova initiatione indigentes, nova etiam unctione et ordinatione egebunt, quia prio- rem abnegarunt et repudiarunt, Quomodo enim initiationem conferent, quam ipsi non retinueruit? Vel quomodo qui de sua se ordinatione demiserunt, baptizare aut dogmata docere contendent ? Qui de- nique fieri potest, ut dogma vel baptisma ab iis traditum gratum sit aut fiducia dignum ? concedent, quanquam omnia subvertere soliti, sententiamque facile mutare, et nullam constantiam retinere. Siquando aliquis ex fide nostra ad aliɛm cultum sponte vel coactus transierit, et cum infide libus ethnicis se contaminans, et abominandis escis gustatis, aut alio quolibet modo a nostro ritu dis- cesserit, venerandi Ecclesiae canones, si hic pec- cato suo compunctus, et male actorum pœnitens, ad Ecclesiam mutata mente redierit, et a perversis scelestisque operibus suis se recedere profiteatur, bunc, inquam, canones limina sacri templi attingere vetant, sed procul cœtu nostro consistere volunt, et divinorum mysteriorum communione arceri : tem- pusque ei rei definitum est, donec contrito corde et cum spiritus humilitate, per fervidam gemebun- damque præteritarum culparum confessionem scelus eluerit; atque ita sanctarum rerum participationi restituatur, el cæteris fidelibus consocietur. Dicant ergo uobis, qui se idola adorare aiunt, si Chri- stianis adnumerari velint, quisnam his (ab icono- machis) resipiscendi modus, quodlve temporis spa- tium sit statutum; quinam peccati confessionem sint excepturi; quibus canonibus obtemperare do- 28. Nam si baptizatis in Christi mortem nihil 29. Prædictis hoc etiam adlam, quod ipsi quoque

τὴν τῶν ἱερῶν ἀπομανήναι σεβασμιότητα, καὶ τοῦτο παρὰ τὴν οἰκείαν ἀγνωμοσύνην τε καὶ ἀθέτησιν, ἐκ τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς σταθμώμενοι τὰ ἀλλότρια· οὐδὲν τι μᾶλλον φευκτοὶ ἀποτρόπαιοι τὴν ἀσέβειαν, ἢ ἐλεεινοὶ καὶ ἄθλιοι τὸ ἀσύνετον καὶ ἀναίσθητον ταῦτα οὐδ᾽ ἂν Ιουδαίων ἢ Ἑλλήνων τινὲς οἱ ἀεὶ τῆς ἀμωμήτου ἡμῶν πίστεως καταφλυαροῦντες ἐκενη. λέγησαν. Β λδ'. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν τούτων ἄτοπα τοσαῦτα καὶ οὔ τως ἔχοντα· ἐμοὶ δὲ ἐπὶ τοὺς ἐλέγχους τοῦ ψεύδους καὶ ταύτῃ Ιτέον, καὶ ἐκ τῶν λογίων τοῦ Πνεύματος οἷς πειθαρχεῖν παντὶ τρόπῳ χρῆναί φημι, ὡς ἔχουσιν ὀρθότητος ἢ σαθρότητος οἱ τῶν ματαίων λόγοι δοκι μαστέον· θεσμός τοίνυν ἀποστολικὸς ἡμῖν διακε λεύεται μὴ παντὶ πιστεύειν πνεύματι, ἀλλὰ δοκιμάζειν εἰ ἐκ Θεοῦ ἐστιν, ἐπειδὴ καὶ νῦν πολ- λοι ψευδοδιδάσκαλοι, φησίν, ἐξεληλύθεισαν. Ιδωμεν οὖν εἰ ἐν Πνεύματι Θεοῦ καὶ αὐτοὶ ἄγονται, συνωδά τε φρονοῦσι καὶ σύμφωνα τοῖς ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλήσασι· καὶ εἰ μὴ ὡσαύτως ἐκείνοις ἔχοντας καταληψόμεθα, καὶ εἰσόμεθα ὅτι οὐ τοῦ Θεοῦ εἰσιν, ἀλλὰ τοῦ ᾿Αντιχρίστου· καὶ πρότερόν γε, εἰ δοκεῖ, οἱ χρόνῳ πρεσβύτεροι προαγέσθωσαν· ἐφεξῆς δὲ οἱ τῇ ἀξίᾳ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν ἡγεμονεύοντες, αὐτοῖς ἐπιζευγνύμενοι ἐπαγέσθωσαν· αὐτῶν δὲ τούτων τα κοινῇ πᾶσιν ἐκκείμενα καὶ δεδημοσιευμένα παρά τοῦ Πνεύματος λόγια προηγείσθωσαν· καὶ τούτων πάλιν ἐκ πολλῶν ὀλίγιστα· ἐπειδὴ τὸ ἀδρανὲς καὶ ἀνίσχυρου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν κατεψηφίσαντο. ὡς οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης ἀπαλλάξαι κατίσχυσε τοὺς ἀνθρώπους, καὶ μάτην τὸ διὰ σταυροῦ πάθος, ὅλος τε ὁ τῆς οἰκονομίας αὐτῷ πεπραγμάτευται τρό πος, μάταιόν τε ἀποφαίνειν τὸ θεῖον κήρυγμα ἐν τῇ ἀπάτῃ τῶν λογισμῶν φαντασιούμενοι, καὶ ψευδομυθίας ἐπίκλημα τοῖς τῆς ἀληθείας κήρυξιν ἐπ- έγραψαν. Ει : λε'. Οὐκοῦν ψαλλέτω Δαβὶδ ὁ μακάριος τὴν θείαν λύραν ανακρουόμενος ἡρμοσμένην ἐν πνεύματι· *Οτι Θεὸς μέγας Κύριος, υψηλός τε καὶ φοβερές, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Καὶ μὴν· Καὶ ἐβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Καί· Σχολάσατε καὶ γνῶτε ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, καὶ ὑψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὑψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Καί· Ἐγνώ ρισε Κύριος τὸ σωτήριον αὐτοῦ, ἐναντίον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψε τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Καὶ, Εἴδοσαν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Πῶς οὖν καὶ πότε, καὶ ἐπὶ τίσι θεὸς μέγας καὶ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἔγνωσται, ἐγνώρισέ τε τὸ σωτήριον αὐτοῦ, καὶ ἐναντίον τῶν ἐθνῶν ἀπεκάλυψε την δικαιοσύνην αὐτοῦ, ἐντεῦθεν συνεδεῖν ἔξεστι τοῖς γε ἀληθῶς ἀρτιά- φροσιν, ὀρθόν τε καὶ ἀδιάστροφον πρὸς τὰ θεοπαρά δοτα λόγια τὸν νοῦν ἀπευθύνουσιν· εἰ μὲν γὰρ ώς θεός· τῶν ὅλων ἁπλῶς καὶ Δημιουργὸς νοοῖτο, ἤδη πάντων βασιλεύει και κατεξουσιάζει. Ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος· ὅτι ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Καί· Τὰ σύμπαντα S. NICEPHORI PATRIARCILE CP. ex semetipsis aliena stimantes ? Certe haud magis a vitandi aversandique sunt ob irreligionem, quaui ob fatuitatem stupiditatemque miserabiles et infe- lices. Vana hæc ne Judæi quidem aut ethnici ulli, qui alioqui semper irreprehensibili nostræ fidei obganuiunt, effutiverunt. ita se habent. Mihi vero ad falsitatis refutationem alia quoque via incedendum est, atque ex oraculis Spiritus, quibus omnimode obediendum est, quid recti quidve vitiosi in horum sermonibus sit, æsti- mandum. Regula ergo apostolica nobis præcipit : Ne omni spiritui credamus, sed probemus, utrum ex Decs int : quoniam nunc multi pseudomagistri, inquit, prodierunt v. Videamus itaque, an et ipsi Spiritu Dei agantur, et conformia sentiant ac consona his qui in Spiritu sunt Dei locuti : nam si hos diversa ab illis sentientes deprehendemus, ex- ploratum nobis erit ipsos non Dei partes sed Anti- christi sectari. Ac primo, si libet, vetustiores alate in medium producantur; deinde qui dignitam tibus per Ecclesiam eminuerunt, bis adjungentur. Sed cunctis praeeant illa quæ universaliter proposita sunt et publicata a Spiritu oracula. Quoniam Christi Dei nostri inefficaciam infirmitatemque accusant, quasi homines abethnico errore liberare non value- rit, vanaque fuerit crucis passio et universa ab eo peracta incarnationis ratio, futilemque ostendere di- vinam prædicationem erroneo suo ratiocinio ima- giuantur, et falsiloquorum titulum veritatis praconi- Lus imposuerunt. C sans, quam Spiritus ad harmoniam composuit : Quia Deus magnus Dominus, excelsus et terribilis, rex magnus super omnem terram 8. Insuper: Et regnavit Deus super gentes 81. Et: Vacate et vi- dele, quoniam ego sum Deus, et exullabor in genti bus, exaltabor in terra ". Et : Notum fecit Dominus salutare suum, in conspectu omnium gentium reve- lavit justitiam suam 83. Et : Viderunt omnes termini terræ salutare Dei nostri 8. Quomodo ergo, el quandonam, et quibus in rebus Deus magnus super universam terram sit, qui universalis Deus agnoscitur, notunique fecit salutare suum, et in conspectu gentium revelavit justitiam suam, hine intelligere licet vere cordatis, rectamque et mi- nime distortam ad tradita divinitus oracula men- tem dirigentibus. Nam si uti Deus omnino univer- salis et creator intelligitur, jam omnium dominator rexque est. Qui dominatur potestate sua sæculo 88. – Quia in manu ejus sunt omnes fines terræ **. Omnia serviunt ei 87. Sin hæc forte - Juan. IV, 1. Psal. XCIV Psal. xciv, 4. Psal. Lxv, 7. 5. dicuntur de lb. xLv1, 9. Psal. XLV, 11. Psal. xcvII, 2. st ibid. 5. Psal. LXXI, 11. 34. Atque horum absurditates hactenus narrate 55. Age, psallat beatus David divinam lyram pul-

Παύλου λέγοντος ἄκους, Ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ καὶ δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπο- λύτρωσις. Ὁ Ἐμμανουὴλ δὲ οὗτός ἐστιν. Εἰ τοί- νυν οἱ ἐν αὐτῷ ἐν πίστει δικαιούμενοι, δι' αὐτοῦ λελυτρώμεθα· εἴδοσαν γὰρ πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· φανερὸν ὅτι οἱ ἀπὸ κοι- λίας λαλοῦντες καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, ἀπό λυτον δὲ ταῖς ἐπὶ τῷ Μονογενεῖ δυσφημίαις ἀνοιγνύνα τες τὸ στόμα, ἐκ τοῦ ᾿Αντιχρίστου λαλοῦσιν, ὡς τῷ μεγάλῳ Ἰωάννῃ καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ· ἑτεροίως γὰρ ἢ ὡς αἱ τοῦ θείου Πνεύματος ῥήσεις, ἀφρονέστατα παραφθέγγονται· οὗτοι οὖν εἰ μὲν οὐκ ἦσαν ᾠδὴν Κυρίου πώποτε, ἢ καὶ γεωργοῖς καὶ ἐμπόροις καὶ πλωτήρσι, πάσῃ τε ἀξίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ τύχῃ ἀνεῖ ταί τε καὶ ἐξήπλωται, πάντων ἀμαθέστεροι καὶ ἀνοητότεροι ἐν δίκῃ νομισθήσονται· καὶ ταύτῃ οὐδὲ ἱερεῖς εἰκότως κεκλήσονται, οὐδὲ ἱερέως τὸ ὕστατον ἀπήχημα, ἀγνοίας δὲ καὶ ἀλογίας, οὐ γέλωτα ὀφλή- σουσιν, ἐσχάτην δὲ δίκην ἀποίσονται ; εἰ δὲ θεία λό- για ἅτε ἱερεῖς ἐπιστεύθησαν, οὐκ ἀφρόνησαν δὲ συνιέναι αὐτά. Ανὴρ γὰρ ἄφρων οὐ γνώσεται, καὶ ἀσύνετος οὐ συνήσει ταῦτα. Διὰ τοῦτο δοκι μασθέντες ὡς οὐ λαλοῦσιν ἐκ τοῦ θείου Πνεύματος, ἐκ τοῦ ἐναντίου ἄρα λαλοῦντες ὀφθήσονται. Β λς'. Προσχδέσθω δὲ τῷ προφήτη τοῖς εἰρημένοις ἀκόλουθα, αὐτὸ δὴ τὸ ἐν Θεῷ ἱδρύσθαι τὴν Ἐκκλη- σίαν καὶ διαμένειν ἀκράδαντον· Ο Θεὸς ἐν μέσῳ αὐτῆς καὶ οὐ σαλευθήσεται, βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ προσπρωί πρωί. Καν μυριάκις τῶν ἀνο- μούντων αἱ κακεργάτιδες ἀπειλαὶ, ἐπομβρίαις ἐν ἔπω κατασκήψειαν, καὶ τὰ πνεύματα τῆς πονηρίας προσπνεύσειαν ραγδαιότερον, οἱ χείμαῤῥοί τε καχλά- ζοντες τῆς ἀσεβείας τῷ ρεύματι καὶ μέγα μορμύ ροντες ἐπικυμαίνοιεν· τεθεμελίωται γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν τὴν ἄσειστον, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός· Πάντα γὰρ ὅσα ἠθέλησεν ὁ Κύριος ἐποίησεν ἔν τε οὐ- ρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Αἰσχυνέσθωσαν οἱ παράνο- μοι. Ἑξῆς δ' ἂν εἴη καὶ τῶν ἄλλων θεοφόρων ἀνδρῶν τὰς φωνὰς, μᾶλλον δὲ τοῦ ἐν αὐτοῖς λαλήσαντος Πνεύματος, εἰς μέσους ἀγαγεῖν ἐξετάζοντας· ὡς ἂν γνοίημεν, οἷα, περὶ ὧν ἡμῖν λέγειν πρόκειται, φθέγ- γονται, καὶ εἰ δὴ συνθέουσιν αὐτοῖς τῶν δι' ἐναντίας οἱ λόγοι, καὶ νῦν ἐμφανὲς κατασταθήσεται· ἀρκτέον οὖν ἐντεῦθεν. Εσται, φησὶν, ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἐῤῥέθη αὐτοῖς· Οὐ λαός μου ὑμεῖς, ἐκεῖ κληθήσονται υἱοὶ Θεοῦ ζῶντος. Τίνες δ᾽ ἂν εἶεν οὗτοι, καὶ περὶ τίνων, ἡμῖν ὁ προφητικός, πρόεισι λόγος, ὁ τῶν μακαρισμῶν ἐκείνων ἠξιωμένος, καὶ τὰς κλεῖς τῆς οὐρανῶν βα σιλείας ἐγκεχειρισμένος, Πέτρος τῆς πίστεως ἡμῶν τὸ ἑδραίωμα καὶ στήριγμα, διδάξει λέγων· Ὑμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὺς εἰς περιποίησιν· ὅπως τὰς ἀρετὰς ἐξαγγείλητε τοῦ ἐκ σκότους ὑμᾶς καλέσαντος εἰς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς· οἱ ποτὲ οὐ λαός, νῦν δὲ λαὸς Θεοῦ· οἱ οὐκ ἠλεημένοι, νῦν δὲ ἐλεη θέντες. » Σύμφωνα δὲ τούτοις καὶ Παῦλος, ὁ τῆς αὐτῆς χάριτος καὶ δόξης μέτοχος καὶ τῶν Χριστού * APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS. A et justitia et sanctificatio et redemptio ". El 20- (a Cor. 1, 5. Osec. 1, 10. • Psal. xcvii, 3. Joan, 11, 22, tem hic Emmanuel. Si ergo in ipso justificati fide, per ipsum redempti fuimus, viderunt enim omnes termini terræ salutare Der nostri 6, exploratum est eos qui a ventre suo loquuntur non ab ore Domini, solutumque habent ad blasphemias contra Unigeni- Luna os, tanquam ab Antichristo loqui ut magno Joanni ipsique veritati videtur. Aliter enim ac divini Spiritus verba sunt, hi stultissime blaterant; qui profecto nunquam canticum Domini cecinerunt, quod tamen ab agricolis, mercatoribus, nautis, et cujuslibet dignitatis, ætatis, et conditionis homi- nibus canitur ac celebratur; ideoque illi præ cæteris rudes et insipientes merito credentur. Quamobrem ne sacerdotes quidem, ut par est, vocabuntur; ne- que ullum in eis sacerdotale vestigium, sed inscitia potius atque insaniæ; ita ut et risu digni sint, et extremas pœnas daturi; siquidem divina oracula, ipsis sen sacerdotibus commissa, sano ingenio non valuerunt percipere. Nam Vir insipiens non co- gnoscel, et siulius non intelliget hæc . Ergo cum exploratum sit, cos a divino Spiritu instinctos non loqui, a contrario permotos loqui compertum est. : 8. sona, nempe in Deo fundatam Ecclesiam manere immobilem Deus in medio ejus, et non commove- bitur; adjuvabit eam Deus mane diluculo '. Mil- lies licet impiorum maleficæ.minæ imbrium instar irruant, ventique nequitiæ graviore impetu spirent, lorrentesque impietatis strepente fluctu magnoque murmure volvantur. Fundata est enim supra im- motam petram, qui est Christus. Omnia enim quæ - cunque voluit Dominus fecit in cœlo et in terra 1º. Confundantur impii. Reliquum est ut aliorum quo- que deiferorum virorum effata, vel potius loquentis per eos Spiritus, in medium disquirenda feramus ; ut videlicet cognoscamus, quid de nostro proposito eloquantur; atque utrum adversariorum sermones cum eis conspirent, palam fiat. Ergo hinc initium capiamus. Et erit, inquit, in loce ubi dictum est eis Vos non populus meus, ibi filii Dei rivi vo - cabuntur ". Quinam vero hi sint, et de quibusnam propheticus nobis sermo loquatur, vir qni beatitu- dinibus illis dignus est habitus, cui claves · regni D colorum traditae fuerunt, Petrus fidei nostrae fu- damentum et fulcrum docebit dicens: Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, po- pulus acquisitionis : ut virtutes annuntielis ejus, qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei ; qui non consecuti misericordiam, nunc autem miseri. cordiam consecuti 13. Consona his Paulus quoque, gratiæ ejusdem gloriæque particeps, Christique mysteriorum custos, loquatur: Ut ostenderet diví- tius gloriæ suæ in vasis misericordiæ, quæ præpa- ravit in gloriam suam ". Quos et vocavit non solum * Psal. vct, 7. Psal. XLV, | Petr. 11, 9, 10. Rom. 1, 25. 56. Canat autem nobis propheta pradictis con- 5. 10 Psal. cxiii, 3.

Β μαρτίας περιπειρόμενοι, συντρίμματι καὶ ταλαι πωρίᾳ ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν περιέπιπτον· τὴν γὰρ ὁδὸν τῆς εἰρήνης οὐκ ἐπεγίνωσκον: εἶεν δ' ἂν οὗτοι τὰ παντοδαπὰ τῶν ἐθνῶν γένη, τῇ ἀπιστίᾳ κατατρυ χόμενά τε καὶ συνθραυόμενα, οὓς δὴ καὶ ἐξωσμένους ποτὲ διὰ τὴν ἄγνοιαν εἴρηκεν· ἐπειδὴ τοὺς χρόνους τῆς ἁγνοίας ὑπεριδὼν ὁ Θεὸς, καὶ τὴν μετάνοιαν πᾶσι παρεγγιῶν κατώκτειρεν, εἰσδεξάμενος ἐπι στρέφοντας εἰς ἐπίγνωσιν αὐτοῦ διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος, καὶ εἰσεποιήσατο, καὶ λαὸν οἰκεῖον κέ κληκε, καὶ ἔθνος ἅγιον καὶ ἰσχυρὸν ἀπειργάσατο, ὡ; μηδαμῶς ἔτι περὶ τὴν θεοσέβειαν ἀσθενήσοντας. Ο γάρ τοι ἰσχυρὸν πεδήσας καὶ τὸν τύραννον κατα ληϊσάμενος, ὥσπερ σκύλα τοὺς ὑπ' αὐτὸν ἔτι κατ εχομένους λαφυραγωγῶν διήρπασε, καὶ οἷον πρωτό- λειον ληστὰς καὶ πόρνας καὶ τελώνας ἑαυτῷ ἐξελὼν ἀνατέθεικεν, οὔπω δὴ ὑπὸ ζυγὰ τοῦ δυσμενούς και- εσφιγμένους· τὸν ζυγὸν συντρίψας τοῦ παίοντος, ἑαυτῷ εἰς κλῆρον ἱερὸν καὶ συναγωγὴν ἁγίαν ὑπελί- ἐφ' οὓς καὶ βασιλεύει εἰς τὸν αἰῶνα, ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σιὼν τὴν Ἐκκλησίαν αὐτοῦ, παντί που δῆ- λον· οὐ γὰρ πεπαύσεται ὁ ἅπας αἰὼν, οὐδ᾽ ἀπολήξει παθὲν, μᾶλλον δὲ οἱ τὸν αἰῶνα καθ᾿ ἑκάστην γενεὰν βιοτεύοντες ἄνθρωποι, Θεόν τε καὶ βασιλέα καὶ εἰδέ ναι καὶ προσκυνεῖν τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν, καὶ πᾶσαν εἰδωλικὴν βδελύσσεσθαι μυσαρότητα· μεί ἡμῶν γάρ ἐστι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος. Οἱ δὲ ταῦτα οὐ συνέντες, ληρεί. τωσαν εἰς τὸν αἰῶνα καταισχυνόμενοι, καὶ γνώτωσαν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ φθεγγόμενοι ἀτα μίευτα. πετο η Οτι ἀπὸ καρδίας λαλοῦσι, καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου παραφωνοῦσι πνεύματος, ἄλλος τῶν θεοφόρων και λείσθω καὶ λεγέτω· Ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα τοῦ γνῶναι τὴν δόξαν Κυρίου, ὡς ὕδωρ πολὺ κατα- καλύψαι θαλάσσας. Εξεισιν ὁ φθόγγος τῆς θείας ἐπιφανείας, διαθέων τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα· σεσαγήνευται τῶν ἐθνῶν ἡ πληθὺς ἡ σύμπασα, καὶ ἐνεπλήσθη τῆς θείας δόξης καὶ ἐπιγνώσεως· ὡς ὕδωρ πολύ κατακαλύψαι θαλάσσας, τὸ ὑπερπλήρες καὶ ἄφθονον τῆς ὑπερβλυζούσης χάριτος, ἐν τῇ ἀνελατο τώτῳ χύσει τῆς ἐπιχορηγουμένης τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος δωρεάς, ἧς ἐν τῷ σωτηρίῳ βαπτίσματ: οἱ πε πιστευκότες ἠξίωντο· τάχα γὰρ τὴν τοῦ θείου του τροῦ χάριν ὁ λόγος ἡμῖν ὑπαινίσσεται, ἐν ᾧ οἱ φωτ: ζόμενοι τῶν ἐξ ἁμαρτίας κηλίδων ἀποκαθαίρονται. Τῇ γὰρ τρισσῇ καταδύσει, καθ᾽ ἣν ἡ τῆς ὑπερθέου Τριάδος ἐπίκλησις, τῷ τριστῷ τῶν ὑποστάσεων, και ἐνιαίῳ τῆς ὑπερουσίου θεολογεῖται θεότητος, συγκα ταδύονται, καὶ τῷ καθαρῷ καὶ ἀχράντῳ ὕδατι ἐπι- κλυζόμενοι συνενθάπτονται, τῷ πυρὶ τῷ τοῦ Πνεύ ματος ἐνχωνευόμενοι· θαλαττίοις οἱ ὥσπερ ρείθροις τῇ ἁλμυρίδι τῆς κρατούσης πρὶν ἀπιστίας παρακα ζόμενοι· οὕτω γὰρ τὸν παλαιὸν Ἀδὰμ ἀποτιθέμενοι, 9. S. NICEPHORI PATRIARCHE CP. laborabant, quia pacis iter non cognoscebant. Sunt A autem hi generatim universi populi infidelitate . aegri atque contriti, quos quidem ejectos aliquando · propter suam ignorantiam dixit. Sed postquam - Dens ignorantiae tempora despiciens *, omnesque ad pœnitentiam adhortans, misertus est, receptis * qui ad ejus cognitionem per evangelicam prædica- ´tionem redibant, eosque in filios adoptavit, pro- priumque populum appellavit, hinc gentem san- etam et validam efformavit; quæ jam deinceps in religione non claudicabit. Nam qui fortem alliga- vit, is tyrannum videlicet spoliavit, et exuviarum instar detentos ab illo victor eripuit, et tanquam spoliorum primitias 35, latrones, meretrices, ac publicanos sibi delegit, quominus diutius hostili juge alligati manerent. Jugum itaque percussoris confregit, sibique sacram hæreditatem, congrega- tionem sanctam seposuit; cui etiam in æternum dominabitur in monte Sionis, nempe in sua Eccle- sia, ut cuique patet. Neque enim sæculum un- quam desiuet (60), neque finem aliquando capiet ; imo vero qui in saeculo per singulas. gene- rationes vivent homines, non desinent ceu Deum regem suum cognoscere atque adorare Christum Deum nostrum, omnemque idolicam detestari abo- minationem. Nobiscum enim est cunctis diebus usque ad seculi consummationem. Qui vero hæc non intelligunt, mugentur same lerna ignominia perfusi; se tamen inconsulta loqui adversus Chri- sti Ecclesiam sciant. . C Quod quidem de proprio corde loquantur, et con- trario spiritu commoti blaterent, alius deifer testis adsit et dicat: Repleta est universa terra scientia gloriæ Domini, sicut sunt aquæ multæ maris ope- rientes **, Exiit fama divini adventus, usque ad terminos mundi discurrens. Capta est universa gentium multitudo, repletaque fuit divina gloria et scientia; ita ut aquarum vis ceu mare inundaret, il est scaturientis gratiæ afluentia et copia, in ubere effusione datorum sancti Spiritus munerum, quibus in salutari baptismate credentes ornantur. ‘Fortasse enim divini lavacti gratiam verba hæc nobis immuunt, in quo illuminati homines peccati maculas eluunt. Nam trina mersione, qua supreme Trinitatis invocatio fit, personas tres et supersub- stantialis deitatis unitatem confitendo, merguntur, puraque et immaculata aqua obruti couseperiuntur, igne Spiritus purificati, qui antea marinis veluti fluctibus, propter dominantis infidelitatis salsedi- nem, similes erant. Sic enim veterem Adamum deponentes, novo et secundum Christum condito induuntar. Nempe horum Evangelii vocationi ce- lerrime obedientium atque accurrentium multitudi- 2: Acl. xv, so Isa. XI, enim paulo post consummatio sæculi memoratur. 30. ss Matth. xxi, 31. (60) Seculum intelligit mundi ætatem, sive temporis periodum a Deo huic mundo assignati Exce

APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS. ἀθεότητι συζῶντα· οὐ γὰρ οἱ τὴν ἤπειρον μόνον νε- μόμενοι, ἤδη δὲ καὶ οὗτοι τὸν λόγον δεξάμενοι τὸν σωτήριον, ἕκαστος προσκυνεῖ τῷ Θεῷ τῶν ὅλων ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ. Ἐπεὶ οὖν αὐτὸς ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν ἡ ἀλήθεια, προσκυνητὰς ἀληθινοὺς ἡμᾶς ἀποφαίνει, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκυνοῦντας αὐτῷ διά τε τῶν εὐαγγελικῶν, διά τε τῶν προφητι κῶν φωνῶν· εἷς γὰρ καὶ ὁ αὐτὸς ὁ ἐν πάσαις διαλε γόμενος· πῶς ἐπιφανέντος αὐτοῦ, τῆς ἐθνικῆς ἀθεΐας οὐκ ἐῤῥύσθημεν, καὶ πάσης εἰδωλικῆς βδε- λυρίας ἀμέτοχοι κατέστημεν, γνήσιοι κατά πάντα δι' ἐναντίας λόγοι· καὶ σαφὲς κἀντεῦθεν ὅτι ἐκ τοῦ • προσκυνηταὶ αὐτοῦ γενόμενοι; ψευδεῖς οὖν οἱ τῶν ἐναντίου πνεύματος καὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου λαλοῦσιν. Ἐπισκεπτέον δὲ ὁποῖα καὶ ἐν τοῖς μετέπειτα ἑαυτῷ τε καὶ τῇ ἀληθείᾳ κατακολουθοῦντι τῷ θεοφόρῳ λέ- γεται· Τότε οὖν μεταστρέψω ἐπὶ λαοὺς γλῶσσαν εἰς γενεὰν αὐτῶν, τοῦ ἐπικαλεῖσθαι πάντας τὸ όνομα Κυρίου, τοῦ δουλεύειν αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν ἕνα ἐκ περάτων ποταμῶν Αἰθιοπίας οἴσουσι θυ- σίας μοι. Συναδέτω τούτοις Ησαΐας ὁ μεγαλο- φυέστατος, Α' γλῶσσαι, λέγων, αἱ ψελλίζουσαι μαθήσονται λαλεῖν εἰρήνην, καὶ μέν τοι καὶ τρανωθήσεται γλῶσσα μογιλάλου. Ἐπεὶ καὶ γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς, τὸ θεῖον παραδέδωκε λόγκον. Τῶν οὖν λαῶν ἐκείνων τὰς γλώσσας α? μετ μελετήκασιν ἀσεβείας ποτὲ ἀνάμεστα φθέγγεσθαι βήματα, πρός τε ὀνομασίας καὶ ἐπικλήσεις τῶν ἀκα- θάρτων δαιμονίων κατειθισμέναι, τῆς οὕτω μυσαράς διακαθαίρων μελέτης, επιστρέφειν ὑπισχνείται Θεὸς, ὡς ἐν πάσαις ταῖς γενεαῖς αὐτῶν ἀνεπάφους καὶ ἀμιγεῖ; πάσης εἰδωλικῆς ἐμφάσεως γενησομέ νας· ὥστε καθαρὰν καὶ ἁμίαντον τὴν τῷ Θεῷ προσ- ήκουσαν λογικὴν προσφέρειν λατρείαν, δουλεύειν δὲ αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν ἕνα λέλεκται, ὡς δήλου ὄντος, πολ- λοῖς ζυγοῖς τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπείαν τὸ πρὶν ὑπο ενηνέχθαι. "Αλλοι γὰρ ἄλλοις θεοῖς κατὰ διαφόρους δόξας καὶ θρησκείας κατεζεύγνυντο, τῇ ζεύγλῃ τῆς ἀσεβείας στρεβλούμενοι · ὅτε δὲ καθίκετο πρὸς ἡμᾶς ἐξ οὐρανῶν ὁ λυτρωτής, τότε τῆς πολυζύγου ταύτης ἠλευθέρωσεν ἀχθηδόνος, καὶ τὸν ἑαυτοῦ ζυγὸν προ θηκεν, πρὸς τὸ καταπειθὲς καὶ εὐήνιον τῆς πολι- τείας τῆς εὐαγγελικής εφελκόμενος, "Αρατε, λέγων, τὸν ζυγόν μου ὅτι χρηστός ἐστι, καὶ τὸ φορτίον μου ὅτι ἐλαφρόν. Τοῦτον οὖν τὸν τῆς δικαιοσύνης ζυγὸν προθύμως ὑποτρέχοντες οἱ πιστοὶ, ἐν ἁλη - θείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ καὶ πίστει μιᾷ δουλεύομεν αὐτῷ, καὶ ἐν τούτῳ ἀγαθυνόμεθα καὶ φιλοτιμούμεθα, δια δασκόμενοι ὅτι Ἀγαθὸν ἀνδρὶ ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐκ νεότητος. "Αξιον δὲ ὑπεράγασθαι τοῦ Δεσπότου τῶν ὅλων τὸ μεγαλουργὸν καὶ φιλάγαθον, ὅτι δὴ ἐπὶ τοσοῦτον αὐτοῦ ὁ ἔλεος καὶ ἡ χρηστότης πλου σίως εἰς ἡμᾶς ὑπερεκκέχυται, ὡς εὐδοκῆσαι μέχρι τῶν ἐσχάτων τῆς οἰκουμένης ἀφίχθαι τὸ σωτήριον κήρυγμα, καὶ δὴ καὶ ἐξ Αἰθιοπίας καὶ ἐκ πάντων περάτων γῆς σύμφωνος αὐτῷ αἶνο;, καὶ δοξολογία παρὰ τοῖς ἐγνωκόσιν αὐτὸν ἀκατάληκτος ἀναπέμπεται. Ταῦτα οι φρενοβλαβεῖς ἀκουέτωσαν καὶ μανθα ΧΑΧΗ, 4. • A Christus ipse Deus noster, ipsa veritas, adoratores veros nos esse declarat, in spiritu ac veritate se- cundum evangelicas propheticasque voces adoran- tes; unus enim idemque in omnibus loquens ; quid- mi, eo adveniente, ab ethnica irreligiositate erepti fuimus, omnisque idolice abominationis facti expertes, el genuini prorsus illius adoratores? Mendaces itaque sunt adversariorum sermones, atque hinc constat cos contrarii spiritus ore atque Antichristi loqui. B C Nunc videndum quidnam in subsequentibus si- bimet ac veritati consentaneus deifer homo dicat: Tunc igitur reddam populis linguam in generationem ipsorum, ut omnes invocent nomen Domini, ut ei uno sub jugo serviant. Usque a terminis fluminum Ethiopia mihi victimas afferent ". His consonet nobilissimus Isaias : Lingua, inquit, balbutientes pacem loqui discent 3*, et muli lingua erpedietur 30. Nam quod novis Joquentur linguis, divinum tradi- dit oraculum. Illorum itaque populorum linguas, quæ olim impietatis plena verba eructabant, nomi- nibusque et invocationibus impurorum dæmonum assuetæ erant, tam detestabili praxi purgans con- versurum se spondet Deus, easque in cunctis ge- nerationibus immunes fore purasque onui idolica professione ; ita ut mundum atque immaculatum Deoque convenientem rationalem cultum exhibeant. Porro ut ei sub uno jugo serviamus dictum est, quia constat, pluribus jugis humanam antea nalu- ram fuisse suppositam : alii enim aliis diis secun- dum differentes sectas ac religiones dediti erant, impietatis loris constricti. Cum autem venit de coelo ad nos Redemptor, tunc hae jugorum molesta varietate nos expedivit, suumque jugum obtulit quod ad docilitatem atque obedientiam evangelici insti- tuti pertral:it. Tollite, inquit, jugum meum, quia suave est, et onus meum leve ". Hoc itaque justi- tiæ jugum alacriter subeuntes fileles, in veritate, sinceritate fideque una servimus illi, et in học le- tamur atque gloriamur; edocti scilicet, Bonum esse viro cum portaverit jugum ab adolescentia sua". D Par est autem nagnopere admirari universalis Sophon. ut, 9, 10. 157. Thren. 111, 27. Domini magnificentiam ac benignitatem, quia co- piose adeo misericordia ejus ac bonitas erga 1:os fuerit effusa, nt usque ad extremos mundi fines salutarem voluerit prælicationem pervenire : quan- obrem ex Æthiopia etiam cunctisque terræ fini- bus laus ipsi et perpetuus hymnus : cognoscenti bus ipsum uno ore extollitur. Hæc isti furiosi audiant, discantique se Spiritui sancto resistere, dum Ecclesiam Dei calumniantur, sciantque se contrarii spiritus instinctu loquί. Isa. xxxv, f. Marc. xvi, 17. of Matth. xr, 29. '

Α οὕτω κωφὸς καὶ ἀναίσθητος; ἢ ὅς τῶν θεοφθόγγων Β τούτων φωνῶν, αἱ σαφῶς τε καὶ διαρρήδην ἡμῖν τὴν τῶν εἰδώλων πανωλεθρίαν πάλαι ἀνεκράγεσαν, ὑπὸ τοῦ νέφους τῆς ὑλικῆς παχύτητος ἐπιπροσθού- μενος, οὐ προαιρείται γενέσθαι κατήκοος; Ταῦτα κἂν ἄνθρωποι σιγῆσαι θελήσωσιν, ἀλλ᾽ οἴ γε λίθοι κεκράξονται, ὑπ' αὐτῆς τῆς τῶν πραγμάτων έναρ γείας κατεπειγόμενοι· τούτων δὲ, ὡς ἔοικε, τ ἀπεσκληκὸς τῆς ψυχῆς καὶ ἀνάλγητον, καὶ τῶν λί θων αὐτῶν ἀπέκρυψε το σκληρόν. καὶ ἀμείλικτον τίς οὖν αὐτοῖς ἢ στέργειν ἐν τούτοις βουληθεῖ τί ποτε ἀπολογίας τρόπος λελείψεται, ἢ ἀντιφέρεσθαι δόξα σιν, ἀντιλογίας ἐπίνοια κατὰ τῆς ἀληθείας ἐξευρε θήσεται; τίνες αὐτοῖς ὡς δὴ τοῖς ψευδέσι συνηγε ρήσοντες, τουτονὶ τὸν ἀγῶνα εἰσδύσαιντο; ὅποι δὲ αὐτοῖς τὸ δικαστήριον ἐν ᾧ ταῦτα διάθοιντο σχεδια- σθήσεται ; ποῖαι τῶν σοβαρῶν ῥητόρων καὶ λογο- γράφων δεινότητες, τὸ ἀγχίστροφον ἐν ταῖς ἐνθυ μημάτων εὑρεσιεπείαις ἐπιδεικνύμεναι ; ποῖαι της ἐκ τῶν συλλογισμῶν πλοκῆς πιθανότητες, τὸ ἐπ· αγωγὸν καὶ ἐφέλκον κατασκευάζουσαι ; τίνες γραμ μικῶν ἀνάγκαι δείξεων, ταῖς ἐκ τῶν εἰλημμένων θέσεσι τὸ ἄφυκτόν τε καὶ ἀπαραίτητον συμπεραί νουσαι ; τίς διαιτητῶν τε καὶ δικαστῶν δεινός τε καὶ ἀγχινούστατος, τῶν λόγων αὐτῶν ἀκριβὴς ἐξεταστής προκαθεζόμενος, βαθέως καὶ συνετώτατα τῶν προ- τεινομένων τὸν νοῦν ἀνιχνεύειν δυνάμενος, εἴσει ψῆφον τοῖς ἀθέσμως αὐτοῖς τερατευομένοις βραβεύου- σαν; ἀλλ' οὐδεὶς οὕτως ἄσοφος καὶ ἀπαίδευτος, οὐδεὶς οὕτως ἀνούστατος καὶ ἀλογώτατος, ὃς ταῖς έναργέσι φωναῖς, καὶ ἄμαχον καὶ ἀναντίῤῥητον ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων συνηγορίας φανερώτατα ἐχού σαις, παρατάττεσθαι καὶ ἀντιτείνειν ἐπιχειρήσειεν. Οὐκ ἔστιν οὖν αὐτοῖς οὐδαμόθεν, ὅθεν τὸ σκαιόν καὶ ἄθεον δόγμα συσταίη, ἐπικουρίαν πορίσασθαι· ἀλλὰ τὸ κακῶς ἐν τῷ βίῳ εὐημερῆσαι, του καλῶς δυσπραγῆσαι προτιμήσαντες, ἀβούλως καὶ ἀνιέρω αἰσχύνην καὶ ἀδοξίαν αἰώνιον ἑαυτοῖς ἐπετρίψαντο· ταῦτα οὐδεὶς τῶν εὐσεβεῖν ᾑρημένων μὴ ὅτι γε φρονῆσαι καὶ δογματίσαι, ἀλλ' ὅτι μηδ᾽ ὡς ἐν νῷ λαβεῖν εὔξαιτ' ἄν ποτε. σε Πῶς οὖν καὶ πότε καὶ παρὰ τίσι, τῶν μυσαρών εἰδώλων ἡ πανωλεθρία γεγένηται, πρότερον μὲν τῶν εὐαγγελικῶν λόγων ἀκούσονται, ἂν ἄρα πείθωνται· καὶ γὰρ ὁ τῶν εἰδώλων καθαιρέτης καὶ τῆς πλάνης καταλύτης, ὁ λυτρωσάμενος ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκότους, καὶ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς ἀπαλλά ξας, τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀρχηγὸς, ὁ τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας ἡμῖν χαρισάμενος Χριστὸς ὁ Κύριος καὶ θεὸς ἡμῶν, πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ Πατέρα τοιάδε φησί· Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάση σε καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκὸς. ἵνα πᾶν ὃ δέδωκας αὐτῷ, δώσῃ αὐτοῖς ζωήν αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μένον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Εἶτα πάλιν· Ἐφανέρωσε σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις. Καὶ αὖθις· Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ὅ ἐστι τῶν μαθητῶν. S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. tam clare nolis atque diserte idolorum maleficium antiquitus inclamantium, quis eas, inquam, materia- lis crassitudinis tenebris implicatus rejiciat, et non potius auscultare velit ? Hac videlicet, etiamsi ho- mines silere velint, lapides tamen ipsi clamabunt, rerum evidentia compulsi. Ilorum quippe durities animæ et insensibilitas, lapidum ipsorum duritiam immitemque naturam superat. Quodnam ergo his, sive in sua sententia tacite perstare velint, defen- sionis genus reliquum erit? sive pugnaciter tueri məlint, quænam excogitari contradictionis ratio poterit adversus veritatem? Ecquis illorum menda- ciis patrocinaus, hoc certamen suscipiet? Ubinam iis tribunal ad banc disceptandam causam statue- tur? quænain gravium oratorum aut causidicorum eloquentia versutam. commentorum inventionem expromens? quænam connexorum syllogismorum suasiones flexanimes et constringentes? quænam geometricarum demonstrationum coactiones, thesi- bus suis ex presumpto, inevitabiliter et sine elu- gio concludentes ? quis arbiter aut judex peracutus et ingeniosissimus, ipsis dicentibus sédens examina- tor, et intime ac sapientissime oblatorum argumen- torum vim cognoscere valens, sententiam feret, quæ iniquas illorum praestigias confirmet? Nemo hercle ita bardus est et insanus, qui perspicuis vocabulis, quibus invicte etiam et sine contradi- ctione, facta ipsa splendidissime favent, adversari et obluctare nitetur. Profecto hi, ut scevum suum irreligiosumque dogma firmetur, nullum praesidium comparare sibi queunt; qui scelestam vitae felicita- tein honesta calamitati anteferentes, inconsulto et contra sacerdotik diguitatem dedecus atque ignomi- niam æternam sibimet ipusserunt. Nemo certe eo- rum, qui pie vivere decreverunt, ita unquam sentiel aut decernet, sed ne suæ menti quidem tale scelus unquam occurrere optabit. C Quomodo ergo et quando et a quibus abominabi- lium idolorum pestis invecta fuerit, primo quidem ab evangelicis dictis audient, si certe eis credunt. Etenim idolorum destructor, erroris depulsor, no- ster de potestate tenebrarum redemptor, et a corrup- tele necessitate liberator, vitæ nostrae auctor, quique p nobis veritatis notitiam contulit Christus Dominus ac Deus noster, cum universali Deo Patri suo sic loquitur : Pater, venit horu: clarifca Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te. Sicuti dedisti ei pole- statem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam. Hæc est autem vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Chri- stum s. Deinde rursus : if anifestavi nomen tuum ho- minibus ".191 Et denuo : Non pro his tantum rogo, Id est pro discipulis, sed eriam pro iis, qui per ver- bum eorum in me credituri sunt, ut omnes unum sin; sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in ** Jean. xvit, 4.5. ibid. 6.

Α εἴδωλα, οὔτε εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται. Πότε οὖν οὐκ ἔσται, εἰ μὴ νῦν οὐκ ἔστιν ὅτε ὁ ῥυόμενος ἐξ εἰδώλων ἧκε; τί οὖν δοκεῖ τοῖς εἰδώλου μνήμην πεποιημένοις ; εἰ μὲν παρὰ Ἰουδαίοις εἴποιεν τὰς προφη τικὰς ταύτας πεπλῆσθαι φωνάς, παρὰ Χριστιανούς πόσον ; Παρ' ὅσον γὰρ ἡ τῶν Ἰουδαίων λατρεία τὴν τῶν ἐθνῶν δεισιδαιμονίαν ὑπεραναβέβηκε, παρά τοσο οῦτον τὰ ἡμέτερα τῶν παρ' ἐκείνοις ἐξῆρται, καὶ ὑπερίπταται κεκτημένα τὸ ὑπερφυὲς καὶ σεμνότα τον· μέσος γὰρ τῆς καθ' ἡμᾶς ἐν πνεύματι λατρείας, καὶ τῆς τῶν ἀπίστων εἰδωλομανίας ὁ νόμος ἀπῃςρηται· εἰ δὲ παρ' Έλλησι καὶ βαρβάροις, οἷς τὸ τῆς θεογνωσίας πάλαι οὐκ ἐνήστραπτε φῶς, δαιμόνων δὲ ἀκαθάρτων ὑπῆρχαν θεραπευταί, τῆς ἐκείνων ὡς ἀληθῶς ἐμβροντησίας καὶ ἀπονοίας τὸ φρόνημα, ἀνθ' ὅτου δὲ δὴ οἱ Χριστοῦ μάρτυρες, οἱ ἀξιόνικοι τῆς ἀληθείας ἀγωνισταί, τοὺς μυρίους ἐκείνους, καὶ ὧν οὐκ ἂν λόγος εφίκοιτο, ἄθλους καὶ πόνους δι ήνεγκαν τηλικούτους ἀγῶνας, ἡλίκους οὐκ ἂν φύσις ἄραιτο ἀνθρώπου, κατὰ τῆς εἰδωλικῆς πλάνης ἐνστησάμενοι· δι' ὧν τοῦ πονηροῦ τὸ θράσος κατέλυσαν, καὶ τρόπαια λαμπρά, τῆς θείας συνεργούσης χάριτος καὶ δυνάμεως, κατὰ τῶν δυσμενῶν ἀνεστήσαντο, τούς τε βωμοὺς καὶ τὰ τεμένη ἀμογητὶ καὶ κρα ταιῶς καθαιροῦντες καὶ δίχα πόνου παντός· ἐξ οὗ δὴ καὶ τῶν στεφάνων τῶν ἁμαραντίνων παρὰ τοῦ ἀθλοθέτου Θεοῦ μάλα ἐνδίκως κατηξιώθησαν. 6$ Τι δὲ δήποτε περί γε τῶν θαυμασίων ἐκείνων καὶ ἀοιδίμων ἀνδρῶν ὑπολήψοιντο, οἱ περὶ τὴν ἀσκητι κὴν παλαίστραν ἐγγυμνασάμενοι, ήδίω ταύτην μᾶλ λον ἢ τῶν ἐν κόσμῳ τερπνῶν ἕτεροι τὴν τροφὴν ἡγούμενοι, ἐνθένδε καὶ τῶν ὑπερφυῶν ἐκείνων και ἐξαισίων σημείων τερατουργοί γεγόνασιν; ὅσοι τε τὰς ἐσχατιὰς τῆς γῆς κατειλήφασι, καὶ αὐτοῦ τῶν ἐν μέσῳ θορύβων τῶν βιωτικῶν δὴ τούτων ἀποπτάντες ηυλίσαντο, καὶ πρὸς τὸ τραχὺ τῆς ἐρήμου καὶ δύσει στον ἀπελύσαντο, ὡς ἄσαρκοί τε ἐν σώματι πολ τευσάμενοι, καὶ ἀγγελικὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, οὕτω τὸ ἐν βίῳ ἀμέμπτως ἐξήνυσαν στάδιον, δι καὶ φωστῆρες ἐν κόσμῳ πάντες ἐχρημάτισαν ; ἐν τίνι τὰς νόσους αἱ κρείττους ἰατρείας ἀνθρωπίνης τυγχάνουσιν ἐθεράπευον; ἐν τίνι τὰ δαιμόνια ὥσπερ ἀνδράποδα κατά πολλὴν εὐκολίαν καὶ ἐξουσίαν ἀπὸ ήλαυνον ; ἆρά γε είδωλοθυτοῦντες ἢ θεοκλυτοῦντες, καὶ τὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν σέβοντες, καὶ ἀρωγὸν ἐν τοῖς πρακτέοις ἐπικαλούμενοι; Ως μὲν οὖν ἡμῖν καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ, τῇ δυνάμει καὶ χά ριτι τοῦ ἐνεργοῦντος, καὶ δεδωκότος ἐξουσίαν, καὶ εἰρηκότος τοῖς μαθηταῖς· Πορευόμενοι κηρύσσετε λέγοντες, ὅτι ἤγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐς ανών ἀσθενοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, δαιμόνια εκβάλλετε. Καὶ, ὅτι Ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια ἐκβαλοῦσι, γλώσσαις λαλήσουσι κεναῖς, ὄφεις ἀροῦσι. Τοῖς δὲ ἀπεναντίας τῆς ἀληθείας ἰοῦσιν, οὐκ ἄδηλον ὅ τι καὶ ὑποληφθήσεται· τοῖς γὰρ πάντα τολμῶσι, καθάπερ ταῖς ἐπὶ τῷ Υἱῷ δυσφημίαις ἀπόλυτον ἔσχον τὸ στόμα, οὕτω κἀνταῦ Β Β Α εἴδωλα, οὔτε εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται. Πότε οὖν οὐκ ἔσται, εἰ μὴ νῦν οὐκ ἔστιν ὅτε ὁ ῥυόμενος ἐξ εἰδώ- λων ἧκε; τί οὖν δοκεῖ τοῖς εἰδώλου μνήμην πεποιη- μένοις ; εἰ μὲν παρὰ Ἰουδαίοις εἴποιεν τὰς προφη τικὰς ταύτας πεπλῆσθαι φωνάς, παρὰ Χριστιανούς πόσον ; Παρ' ὅσον γὰρ ἡ τῶν Ἰουδαίων λατρεία τὴν τῶν ἐθνῶν δεισιδαιμονίαν ὑπεραναβέβηκε, παρά τοσο οῦτον τὰ ἡμέτερα τῶν παρ' ἐκείνοις ἐξῆρται, καὶ ὑπερίπταται κεκτημένα τὸ ὑπερφυὲς καὶ σεμνότα τον· μέσος γὰρ τῆς καθ' ἡμᾶς ἐν πνεύματι λατρείας, καὶ τῆς τῶν ἀπίστων εἰδωλομανίας ὁ νόμος ἀπῃς- ρηται· εἰ δὲ παρ' Έλλησι καὶ βαρβάροις, οἷς τὸ τῆς θεογνωσίας πάλαι οὐκ ἐνήστραπτε φῶς, δαιμόνων δὲ ἀκαθάρτων ὑπῆρχαν θεραπευταί, τῆς ἐκείνων ὡς ἀληθῶς ἐμβροντησίας καὶ ἀπονοίας τὸ φρόνημα, ἀνθ' ὅτου δὲ δὴ οἱ Χριστοῦ μάρτυρες, οἱ ἀξιόνικοι τῆς ἀληθείας ἀγωνισταί, τοὺς μυρίους ἐκείνους, καὶ ὧν οὐκ ἂν λόγος εφίκοιτο, ἄθλους καὶ πόνους δι ήνεγκαν τηλικούτους ἀγῶνας, ἡλίκους οὐκ ἂν φύσις ἄραιτο ἀνθρώπου, κατὰ τῆς εἰδωλικῆς πλάνης ἐνστη- σάμενοι· δι' ὧν τοῦ πονηροῦ τὸ θράσος κατέλυσαν, καὶ τρόπαια λαμπρά, τῆς θείας συνεργούσης χάριτος καὶ δυνάμεως, κατὰ τῶν δυσμενῶν ἀνεστήσαντο, τούς τε βωμοὺς καὶ τὰ τεμένη ἀμογητὶ καὶ κρα ταιῶς καθαιροῦντες καὶ δίχα πόνου παντός· ἐξ οὗ δὴ καὶ τῶν στεφάνων τῶν ἁμαραντίνων παρὰ τοῦ ἀθλοθέτου Θεοῦ μάλα ἐνδίκως κατηξιώθησαν. 6$ Τι δὲ δήποτε περί γε τῶν θαυμασίων ἐκείνων καὶ ἀοιδίμων ἀνδρῶν ὑπολήψοιντο, οἱ περὶ τὴν ἀσκητι κὴν παλαίστραν ἐγγυμνασάμενοι, ήδίω ταύτην μᾶλ λον ἢ τῶν ἐν κόσμῳ τερπνῶν ἕτεροι τὴν τροφὴν ἡγούμενοι, ἐνθένδε καὶ τῶν ὑπερφυῶν ἐκείνων και ἐξαισίων σημείων τερατουργοί γεγόνασιν; ὅσοι τε τὰς ἐσχατιὰς τῆς γῆς κατειλήφασι, καὶ αὐτοῦ τῶν ἐν μέσῳ θορύβων τῶν βιωτικῶν δὴ τούτων ἀποπτάντες ηυλίσαντο, καὶ πρὸς τὸ τραχὺ τῆς ἐρήμου καὶ δύσει στον ἀπελύσαντο, ὡς ἄσαρκοί τε ἐν σώματι πολ τευσάμενοι, καὶ ἀγγελικὴν πολιτείαν ζηλώσαντες, οὕτω τὸ ἐν βίῳ ἀμέμπτως ἐξήνυσαν στάδιον, δι καὶ φωστῆρες ἐν κόσμῳ πάντες ἐχρημάτισαν ; ἐν τίνι τὰς νόσους αἱ κρείττους ἰατρείας ἀνθρωπίνης τυγχάνουσιν ἐθεράπευον; ἐν τίνι τὰ δαιμόνια ὥσπερ ἀνδράποδα κατά πολλὴν εὐκολίαν καὶ ἐξουσίαν ἀπὸ ήλαυνον ; ἆρά γε είδωλοθυτοῦντες ἢ θεοκλυτοῦντες, καὶ τὸν τῶν ὅλων Κύριον καὶ Θεὸν σέβοντες, καὶ ἀρωγὸν ἐν τοῖς πρακτέοις ἐπικαλούμενοι; Ως μὲν οὖν ἡμῖν καὶ τῇ ἀληθείᾳ δοκεῖ, τῇ δυνάμει καὶ χά ριτι τοῦ ἐνεργοῦντος, καὶ δεδωκότος ἐξουσίαν, καὶ εἰρηκότος τοῖς μαθηταῖς· Πορευόμενοι κηρύσσετε λέγοντες, ὅτι ἤγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐς ανών ἀσθενοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, δαιμόνια εκβάλλετε. Καὶ, ὅτι Ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια ἐκβαλοῦσι, γλώσσαις λαλήσουσι κεναῖς, ὄφεις ἀροῦσι. Τοῖς δὲ ἀπεναντίας τῆς ἀληθείας ἰοῦσιν, οὐκ ἄδηλον ὅ τι καὶ ὑποληφθήσεται· τοῖς γὰρ πάντα τολμῶσι, καθάπερ ταῖς ἐπὶ τῷ Υἱῷ δυσφημίαις ἀπόλυτον ἔσχον τὸ στόμα, οὕτω κἀνταῦ 6:3 perpetuum erunt ". Quandonam ergo hæc non erunt, nisi nunc'cum is advenit, qui nos de idolis libera- vit? Quid igitur videtur his qui idolorum fecere mentionem? Si quidem apud Judæos dicant has divinas exitum habuisse locutiones, quanto magis apud Christianos? Nam quantum Judæorum cultus superstitionem ethnicorum superavit, tantum res nostræ supra Judaicas sese extulerunt, ac plane su- perstaut nobilitate sua atque præstantia. Etenim inter nostram in spiritu adorationem, et vesanum infidelium erga idola studium, media est Jex Ju- daica. Quod si de Græcis ac Barbaris igitur, quibus. olim diving notitiae jubar non illuxit, quique impu- rorun dænonum cultores erant, ita revera recordia atque insipientia illorum se habebat. Quamobrem Christi martyres, veritatis pugiles vi- ctoriosi, innumera illa, que oratione comprehendi nequeunt certamina ac labores toleraverunt, tales- que agones adversus idolicum errorem sustinuerunt, quales humana natura nunquam pertulisset : qui- bus diaboli audaciam fregerunt, et tropæa splendida, divina adjuvante gratia ac vi, de efferatis hostibus reportarunt; arasque et ſana facile ac fortiter, et citra ullum laboren diruerunt: quapropter immar- cescibiles quoque coronas a Deo certaminum judice juste admodum consequi digni fuerunt. Quid vero et de admirandis illis ac celeberrimnis viris judicent, qui in ascetica sese exercentes pa- læstra, hanc sibi jucundiorem esse putarunt, quam mundi suavitates atque delicias reliqui homines; atque hinc supernaturalium quoque illorum ac maximorum exstitere miraculorum operatores? Et quotquot etiam in extremos terræ angulos recesse- runt, ibique mundanis his et quotidianis vitatis tu- multibus, vitam exegerunt : desertorumque locorum asperitati ac molestiæ intrepidi occurrentes, ceu sine carne in corpore vixerunt; et angelicos mores semulantes, sic vitæe sua stadium inculpabiliter de- currerunt; quare el mundi lumina omnes exstite- runt. Nam cujusnam ope morbos humana medela insuperabiles sanaverunt ? cujusnam ope dæmonia ceu servitia facile admodum ac pro auctoritate expulerunt? Num idolis immolando? an potius Deum orando, et universalem Dominum Deumque colendo, et suis actibus adjutorem invocando? Sane ut uobis et veritati ipsi videtur, virtute et gratia operantis potestatemque suppeditantis, ac discipulis dicentis Euntes prædicate dicentes quia appro - pinquavit regnum calorum. Infrmios curate, lepro- sos mandate, damones ejicile 63. Et illa insuper : In nomine meo dæmonia ejicient, linguis loquentur no- cis, serpentes tollent “. Veritati antem contradi— centibus quid supersit, obscuruin non est. Nam his omunia audentibus, utpote effreni ad maledicendum Filio ore præditis, et simili ac germano Pharisæo- rum ingenio instructis, non est arduum denuntiare, perpetuum erunt ". Quandonam ergo hæc non erunt, nisi nunc'cum is advenit, qui nos de idolis libera- vit? Quid igitur videtur his qui idolorum fecere mentionem? Si quidem apud Judæos dicant has divinas exitum habuisse locutiones, quanto magis apud Christianos? Nam quantum Judæorum cultus superstitionem ethnicorum superavit, tantum res nostræ supra Judaicas sese extulerunt, ac plane su- perstaut nobilitate sua atque præstantia. Etenim inter nostram in spiritu adorationem, et vesanum infidelium erga idola studium, media est Jex Ju- daica. Quod si de Græcis ac Barbaris igitur, quibus. olim diving notitiae jubar non illuxit, quique impu- rorun dænonum cultores erant, ita revera recordia atque insipientia illorum se habebat. Quamobrem Christi martyres, veritatis pugiles vi- ctoriosi, innumera illa, que oratione comprehendi nequeunt certamina ac labores toleraverunt, tales- que agones adversus idolicum errorem sustinuerunt, quales humana natura nunquam pertulisset : qui- bus diaboli audaciam fregerunt, et tropæa splendida, divina adjuvante gratia ac vi, de efferatis hostibus reportarunt; arasque et ſana facile ac fortiter, et citra ullum laboren diruerunt: quapropter immar- cescibiles quoque coronas a Deo certaminum judice juste admodum consequi digni fuerunt. Quid vero et de admirandis illis ac celeberrimnis viris judicent, qui in ascetica sese exercentes pa- læstra, hanc sibi jucundiorem esse putarunt, quam mundi suavitates atque delicias reliqui homines; atque hinc supernaturalium quoque illorum ac maximorum exstitere miraculorum operatores? Et quotquot etiam in extremos terræ angulos recesse- runt, ibique mundanis his et quotidianis vitatis tu- multibus, vitam exegerunt : desertorumque locorum asperitati ac molestiæ intrepidi occurrentes, ceu sine carne in corpore vixerunt; et angelicos mores semulantes, sic vitæe sua stadium inculpabiliter de- currerunt; quare el mundi lumina omnes exstite- runt. Nam cujusnam ope morbos humana medela insuperabiles sanaverunt ? cujusnam ope dæmonia ceu servitia facile admodum ac pro auctoritate expulerunt? Num idolis immolando? an potius Deum orando, et universalem Dominum Deumque colendo, et suis actibus adjutorem invocando? Sane ut uobis et veritati ipsi videtur, virtute et gratia operantis potestatemque suppeditantis, ac discipulis dicentis Euntes prædicate dicentes quia appro - pinquavit regnum calorum. Infrmios curate, lepro- sos mandate, damones ejicile 63. Et illa insuper : In nomine meo dæmonia ejicient, linguis loquentur no- cis, serpentes tollent “. Veritati antem contradi— centibus quid supersit, obscuruin non est. Nam his omunia audentibus, utpote effreni ad maledicendum Filio ore præditis, et simili ac germano Pharisæo- rum ingenio instructis, non est arduum denuntiare, 6:3

σκόμενος, καὶ ἄλλοτε ἄλλος δεικνύμενος, ταῖς μαγ- περιέλκουσι πτώμα. γανείαις, φασί, χρώμενος καὶ πάντα ῥᾳδίως γινόμενος, πρὸς τὸ ποικίλον καὶ πολυειδὲς τῶν παθῶν τὰς μορφάς συμμεταβαλλόμενος καὶ μεταπλασσόμενος, ὑφ' ὧν αὐ τῷ τὸ αἰσχρουργὸν καὶ ἀσελγὲς περιγίγνοιτο· εἴθε καὶ ἀλώπηξ τὸ εἶδος αὐτὸς κατεμορφάζετο · ἐξῆν γὰρ αὐτῷ πάντως που βουλομένῳ γε τὸ δολερὸν καὶ ἐπίκλοπον ἔχοντι· καὶ βάτραχος ὁ αὐτὸς ἡμῖν ἐγνωρίζετο, βορβόρων τέλμασιν Ιλυσπώμενος, ἵνα πολλοῖς ἐπισ βουλεύειν ἐκμηχανώμενος μή φωραθῇ, ἀντεπιδου- λευόμενος πρός τινος· οὕτω γὰρ ἂν αὐτῷ πλέον και σπουδαιότερον σέβασμα, παρά γε τοῖς ἀνοήτοις καὶ πέρξω που τῆς ἀληθείας ἀποπλανηθεῖσι, καὶ μα- ταίοις ἀναπλασμοῖς χαίρουσι, καὶ δαίμοσι λαοπλάνοις ἀγομένοις, τοῦ ψεύδους εὑρεταῖς, καὶ τῆς κακίας ἐργάταις, καὶ εἰς τὸ ἴδιον τῆς ἀπάτης τοὺς πειθομένους Δεικνύτωσαν ἡμῖν "Αρεα καὶ Διόνυσον, τὸν μὲν Β τοῖς πολεμίοις ἐπιστατοῦντα, καὶ ὀργῆς καὶ θυμοῦ πνέοντα· ἴδιον γὰρ τὸ θυμικὸν καὶ ὀργίλον τοῖς μα χομένοις ἐπαύξειν, καὶ ὑπὸ θνητῶν τιτρωσκόμενον, καὶ δεσμώτην γινόμενον, χαλκῷ κεράμῳ καὶ πάγαις ἐπι μοιχείαις, ἄλλου κατῃθαλωμένου Θεοῦ ἀγρευόμε- νον. Τὸν δὲ τῆς μέθης ἐξάρχοντα, ὠδῖσι μὲν ἀλλο κότοις τοῖς φαύλοις κυοφορούμενον, οὐδέν τι μᾶλλον πλαττομέναις ἢ γελωμέναις, καὶ τιμὴν αἰσχρὰν καὶ ἀσχήμονα περιαπτέτωσαν· μαινάδας δέ τινας βακ- χευούσας, καὶ σατύρου; ἐν ταῖς κατ' αὐτὸν ἑορταῖς κτηνοπρεπῶς ἐξορχουμένους καὶ ἄλλα ὅσα τῆς μέθης ἄξια, οἱ ἀληθῶς μεθύοντες περὶ τὸν ἀνδρόγυνον θεὸν ἐπιμαίνονται. Παρίτω αὐτοῖς Ἑρμῆς τάχα φίλτατος θεῶν, ἐπείπερ αὐτὸν Θεὸν κερδῷον δοξά ζουσι, καὶ ἐμπολαῖον ἱδρύουσι · καὶ οὗτοι γὰρ καθά. περ φιλοδοξίᾳ· οὕτω δὴ καὶ φιλοκερδείᾳ καταπνίο γονται, καὶ ἔρμαιον αὐτοῖς μᾶλλον τῇ ὕλῃ καὶ τοῖς περικοσμίοις χαίρειν, ἢ περὶ τὸ θεῖον ὑγιῶς δια κεῖσθαι σέβας. Μυθολογείτωσαν ἢ θαυμαζέτωσαν Ηρακλέος τὴν κύησιν, καθ᾽ ἣν ὠνομάσθη τριέσπερος, καὶ τοὺς πολλοὺς ἐκείνους ἄθλους ἀπαριθμείτωσαν, ἐξ ὧν θεὸς τοῖς ἀθέοις νενόμισται. Παραγέσθω αύ- τοῖς ἡ φίλοπλος καὶ φιλοπόλεμος θεός Αθηνᾶ, ἡ ή Αἰγίδ᾽ ἔχουσ' ερίτιμον, ἀγήραον, ἀθανάτην τε, καὶ τὴν ἄλλην αὐτῆς ἐνόπλιον σκευήν, ἢ δείμασι καὶ ἐκπλήξεσι πάντοθεν ἐστεφάνωτο, ἐξαίσιον τοῖς ὁρῶσιν ἐμποιοῦσα τὸ δέος, ῥᾷστά τε ἐπιοῦσα τῶν πολεμίων τὰς φάλαγγας· οἷς μὲν ἐπικουρήσειν, ὧν ἐπετρόπευεν· οὓς δὲ ἀμυνεῖσθαι, ἀφ᾽ ὧν ἀπετρέ- πέτο· πολὺ δ᾽ ἂν τὸ μάχιμον καὶ σοβαρὸν τοῖς ἄλλοις θεοῖς, οἱ τῶν ἀντιπάλων ἐκήδοντο, ἐπιφέρουσα - πόθεν δὲ ἡμῖν ἡ ταύτης κύησις παραστήσεται, εἰ μὴ τῷ βουπλήγι τοῦ παραπλῆγος Διὸς τὴν κεφαλὴν Ηφαιστος κλυτοτέχνης εὐτέχνως διατέμοι ; κἂν ὁ τεμὼν περὶ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ πεπληγότος διήμαρτε τέκοι δ' ἂν αὕτη παρθένος εὐπειθέστερον, τὸν Ἐριχθό- γιον τὸν διφυᾶ, τέρας ἄλλο τῶν προτέρων γελοιωδέ στερόν τε καὶ ἀπιστότερον· σοφὸς παρ' αὐτοῖς καὶ μέγας το β'. 447. APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS. tale ac multitudine cupiditatum suarum formas va- rians atque commutans, ut sic turpi suo atque intemperanti genio indulgeret. Utinam et vulpid formam assumpsisset, quod ei sane licebat fraúdi omni et dolis assueto! Poterat et rana nobis appa- rere, et luti fæce implicitus, ut multis insidias struens, a nemine agnitus mutuum dolum non pa- teretur. Sie enim ei diligentior cultus foret adhi- bitus a stultis et a veritate longius errantibus, qui vanis fabulis gaudent, et dæmonum fallaciis cir- cumaguntur, mendacii auctorum, nequitiæ opera- riorum, et in suos errores quotquot ipsis attendunt, pertrahere solitorum. C D Luc. dialog. viii. • Iliad. PATROL. GR. C. Demonstrent nobis Martem ac Bacchum: illum quidem rebus bellicis presidentem, ira ac furore spirantem est enim ejus officium furias atque ira- cundiam pugnantibus subdere: hune tamen ipsuni a. mortalibus vulneratum, captum autem et æreo rase et vinculis adultero dignis ab alio fuliginoso deo constrictum. Alterum vero ebrietatis princi- pem, absurdo parta ut fatui putant editum, fabu- loso aque et ridiculo, hunc, inquan, turpi atque indecoro cultu prosequantur. Mænadas antem quasdam bacchantes, Satyrosque in sui numinis festis belluino more saltantes, et quidvis aliud ebrie- tate dignum hi vere ebrii circa semivirum deuni furunt. Prodeat in eorum conspectum Mercurius, deorum fortasse ipsis charissimus, quia lucrativum existimant, et mercatorem solent eftingere. Etenim hi sicuti gloriæ, ita lucri studio suffocantur, ma- gisque mercuriale illis videtur materia et ornamen tis frui, quain in Dei religione sanam sententiam habere. Fabulentur atque admirentur Herculis con- ceptum, cujus causa appellatus fuit trinoctialis : illos etiam labores ejus multos enumerent, ob quos deus ab atheis est existimatus. Producant in me- dium armorum bellique studiosam Palladein, quæ agidem habet pretiosam, senii experlem, atque immortalem, cateramque armaturam, quaque pa- voribus terroribusque undique cingitur, immensam spectantibus incutiens metum; facillime hostium phalanges invadens ; illos adjuvans, quorum curan gerit; alios ulciscens, quos aversatur; magno- pere graviterque adversans aliis diis, qui pro hostium partibus stant. Undenam vero istius nati- vitas contigisset, nisi ictu caput insani Jovis Vul- canus mirus artifex perite divisisset, quanquam divisor a significato promisso percussi excidit " Parit autem facilius ipsa virgo Erichthonium di- phyem, portentum aliud prioribus magis ridiculu et incredibile. Sapiens apud eos et magnus sit Sul- moneus, contra deos superbiens, et in hac inferiore VARIÆ LECTIONES. •

Α. μα'. Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον· ἔπειτα δὲ τῶν θεοπτῶν ἄλλος, πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ καὶ σκιαῖς λα- τρεύοντας, τῷ θείῳ ἐμπνεόμενος κεκράξεται Πνεύ ματι· Οὐκ ἔστι μου θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει Κύ- ριος παντοκράτωρ· θυσίας οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν· διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου ἕως δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ θυμίαμα προσάγεται τῷ ὀνόματί μου, καὶ θυσία καθαρά· διότι μέγα τὸ ὄνυμά μου ἐν τοῖς ἔθνεσι, λέγει Κύριος παρ- τοκράτωρ. Ορᾶτε ὡς τὰ παλαιὰ ἐκβάλλεται, καὶ τα νέα ἡμῖν προδιαγράφεται; Θυσίαν γὰρ καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, ὁ μέγας ψάλλει Δαβίδ. Καί· Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους. Καί · Τὰς νουμη Β νίας ὑμῶν καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου, ὁ θεῖος διακέκραγεν Ησαΐας. Διὰ τούτων δὲ τάς τε ἐναίμους θυσίας ἐκτρέπεσθαι ἡμῖν αἰνίττεται, τάς τε τῶν μηνῶν καὶ καιρῶν ἀκαίρους παρατηρή σεις τε καὶ παραδόσεις· δῆλον τοίνυν κἀντεῦθεν, ὡς τὴν καθαρὰν καὶ εἰλικρινῆ θυσίαν τὴν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρείαν προεισκεκόμικεν ὁ τῶν ὅλων Θεός, ᾗ δὴ καὶ χαίρει καὶ ἥδεται· ταύτην πᾶσα ἡ ὑφ' ἡλίῳ οἰκείαν αὐτῷ καὶ φιλαιτάτην προσάγειν οἶδεν, ὡς ὀσμὴν εὐωδίας ἀνιεροῦσα ἐκάστοτε· ποῦ οὖν ἐνταῦθα τόπον ἕξει τὸ τῶν εἰδώλων σέβας, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἀθέτησις παντελὴς καὶ ἀφάνεια; Τί λέγετε; Πείθεσθε τοῖς ἱεροῖς λόγοις τούτοις; Από χρη γὰρ καὶ ταῦτα ἐκδυσωπῆσαι καὶ μαλάξαι τὴν ἀπιστίαν καὶ σκληροκαρδίαν ὑμῶν· ἢ βούλεσθε και λῶμεν καὶ ἄλλους τῶν θεηγόρων εἰς τὴν τῶν λόγων τούτων ἄρσιν; Οι συλλήψονται γε καὶ συνεργάσοντας τοῖς προπεπονηκόσιν, ἐκφανεστέραν δὲ ὑμῶν τὴν παράνοιαν καὶ δυσσέβειαν ἀποφανοῦσι, βαρυτέραν τε καὶ ἐπιπονωτέραν τὴν δίκην ἐπιψηφιοῦνται· κοινὴν γοῦν ὥσπερ ἔσχον τὴν ἐνηχοῦσαν αὐτοῖς παρά τοῦ Πνεύματος δωρεάν καὶ σοφίαν, οὕτω δὴ καν τοῖς περὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν διακονουμένοις αὐτοῖς παρὰ Θεοῦ λογίοις, ὁμογνώμονές τε καὶ σύνδρομα θέοντες δείκνυνται. Εἶεν δὴ οὖν, καὶ ἑτέρας ταῖς εἰρημέναις ἐπισυμ- πλέκοντες τῶν θεοφόρων ρήσεις, τὴν μὲν τοῦ Χρι στοῦ Ἐκκλησίαν διαβολῆς ἁπάση; καὶ μώμου παντὸς ἀπαλλάξομεν· τῶν δὲ δι' ἐναντίας τὰ δόγματα, πά της εμπληξίας καὶ ἀπάτης γέμοντα παραστήσομεν· καλείσθω τοίνυν πρὸς τὸν ἱερὸν τοῦτον σύλλογον Ησαΐας τῶν προφητῶν ὁ μεγαλοφωνότατος, καὶ συμφθεγγέσθω πόρρωθεν τοῖς τῆς διανοίας ὀφθαλ μαῖς, ἅτε τὴν ψυχὴν τῷ θείῳ κεκαθαρμένος ἄνθρακε τὰ ἐσύμενα προορώμενος, καὶ λεγέτω· Εσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ ἐπὶ τῶν ὀρέων, καὶ ὑψωθήσεται ὑπεράνω τῶν βουνῶν, καὶ ἥξουσιν ἐπ' αὐτὸν πάντα τὰ ἔθνη, καὶ πορεύσονται έθνη πολλὰ καὶ ἐροῦσι· Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ· ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ το S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. 4i. Sed hac quidem hactenus. Deinde mysticus alius iis, qui in lege et umbra cultum exercebant, divino percitus Spiritu ita inclamabit: Non est mea voluntas erga vos, dicit Dominus omnipotens : sa- crificia non recipiam de manibus vestris; ab ortu enim solis usque ad occasum nomen meum glorifca- tur in cunctis gentibus, et in omni loco suffitus offere tur nomini meo et pura victima; quia magnum est nomen meum in gentibus, ait Dominus omnipotens ”. Nonne videtis quomodo expelluntur vetera, nova autem nobis describuntur? Sacrificium et oblationem noluisti, magnus canit David 7. El : Non accipium de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos "*. Et: Neomenias vestras, ac solemnitates vestras odit anima mea, divus exclamat Isaias 77. His verbis cruenta sacrificia se aversari uobis innuit, et men- sium temporumque intempestivas observationes ac traditiones. Itaque hinc etiam constat, quod purum sincerumque sacrificium, cultum nempe in spiritu ac veritate, jam introduxerat universalis Deus, quo gaudet ac delectatur. Cultum hunc universus orbis, tanquam illius proprium eique gratissimum, offerre novit, velut odorem suavitatis ubique consecrans. Quinam ergo in præsenti locus erit idolorum cul- turæ, et non potius illorum deletioni omnimodæ ac destructioni? Quid dicitis? His ne sacris verbis creditis? Namque hoc sufficiunt ob confundendam frangendamque incredulitatem vestram atque duri- tiem. An et alios vultis imploremus divinos vates ad hujus doctrinæ patrocinium? qui sane favebunt qpemque ferent hactenus scriptis, manifestiorem G autem vobis efficient vesaniam impietatemque ve- stram, et graviorem magisque excruciantem pœnam decernent. Hi ergo sicuti communem habuerunt a Spiritu amatam gratiam atque sapientiam, ita etiam in dictatis salutis nostræ causa a Deo oracu- lis, concordes parique pede decurrentes apparent. Agesis igitur, alia quoque, præter supra- scripta,deiferorum virorum testimonia connectentes, Christi Ecclesiam calumnia qualibet et reprehen- sione liberemus.; dogmata autem adversariorum ve- sania omni atque errore scatentia representemus. D Ps.el. SLS, Advocetur itaque ad sacrum hunc conventum Isaias, prophetarum vocalissimus, atque eloquatur, animæ oculis, utpote divino carbone purgatus, multo ante res futuras cernens, dicatque: Erit in novissimis diebus conspicuus mons Domini, et domus Dei Jacob in montibus, et elevabitur super colles, et venient ad illum omnes gentes. Et ibunt gentes multæ et dicent : Venite ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei nostri, et annuntiabit nobis viam suam, el am- bulabimus in eu. De Sion enim exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem, et judicabit in medio gentium multarum, et arguel gentes multas ". Quinam vero sint hi novissimi dies, manifestabit rursus beatus Malach. 1, 10, 11. ** P≥al. xxxix, 7. 9. * Isa. 1, 13. το Isa. 11, 2-4.

καὶ οὕτω τῆς προφητικής ρήσεως τὸ ἁπλανές τε Α καὶ ἀψευδέστατον· καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴκοις έτσι τοῖς θείοις ναοίς, πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης κατεσπαρμένοις, ἁγιασμῷ τε καὶ δόξῃ ἐκπρεπῶς Αγλαϊσμένοις τε καὶ κατεστεμμένοις, καὶ ὄρεσιν ἀμφιλαφέσιν ἀπεικασμένοις, καὶ ὕλαις βαθείαις καὶ εὐθαλέσι πεπυκασμένοις, καθαίρονται μὲν ἁμαρτίας, Ἐν τούτοις οὖν ἐκ πασῶν γλωσσῶν τε καὶ γενεῶν περιαγειρομένοις ἑκάστοτε, τὰ θεῖα μυστήρια ἐκκαλύπτεται παρὰ τῶν ἱερῶν ἀναγνωσμάτων καὶ κατο ηχήσεων, καὶ τὸ σωτήριον θῦμα καὶ παντὸς τοῦ κόσ σμου καθάρσιον σφαγιαζόμενον, τὴν ἐκ τῶν ἁμαρ τάδων αὐτοῖς ἐλευθερίαν, πίστει καὶ λογισμῶν προσ- 'Β τρέχουσι καθαρότητι καὶ μεταλαγχάνουσιν, ὡμολό. σηται παρεχόμενον· ἐξ ὧν δὴ πληθυνομένων τε καὶ κατευρυνομένων, τὰ τῶν εἰδώλων τεμένη καὶ οἱ βωμοὶ κραταιῶς κατεσείσθησάν τε καὶ καταβέβληνται, οὐδὲ ὅσον εἰδωλικῆς βδελυρίας εἰς μνήμην πιστοὺς ἰέναι, παντὸς ἐθνικοῦ καὶ θνητοῦ φρονήματος ἀνεπιδέκτους εἰσαεὶ διαμένοντας· Ἐκ Σιὼν δὲ ἐξελεύ σεται νόμος και Λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ. Ἐκ γὰρ ταύτης τῆς αἰσθητῆς, οἷα τύπου οὔσης τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, ὁ θεῖος λόγος ἐμφανῶς ἐξελήλυθε, πάντα διαλαβὼν τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα· ἐνταῦθα γὰρ ἅπαντα τὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἐπράχθη μυστή μια· κατὰ τοσοῦτον δὲ τοῦ ἐν σκιαῖς καὶ ἐν γράμμασι κειμένου νόμου, ὅς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ τῷ Σινᾷ δι ἀγγέλων λελάληται ὑπερανίσχειν πεπίστευται, καθ' ὅσον τῶν ὑλικῶν ὑπεραίρει τὰ ἄϋλα· ἐντεῦθεν καὶ οἱ ἱεροὶ ἀπόστολοι, τὰ ἔθνη ὡς μαθητεύσοντες, ἐξεπέμφθησαν ἐκπορεύεσθαι, τὴν λείαν ἐκείνην καὶ εὐθυ κάτην και σωτήριον ὁδὸν αὐτοῖς ἀνακαθαίροντες· Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον ἐθνῶν πολλῶν. Οἱ γὰρ ἄρτι τῷ λόγῳ τῆς χάριτος προσερχόμενοι, καὶ τὸ δέον μεταμανθάνοντες, τῆς πρὶν κεκρατηκυίας ἀπιστίας, ὑπ' αὐτῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας εἰς συναίσθησιν ἐρχόμενοι καταγινώσκουσιν, οίκοθεν τοὺς ἐλέγχους τῶν οὐχ ὁσίως πεπραγμένων επιφερόμενοι, καὶ αύθη αίρετον τῶν ἀποῤῥήτων τὴν γραφήν δημοσιεύον τες· ὧν συνετῶς καὶ ἐχεφρόνως τὸ βλαβερὸν καὶ κινδυνώδες διαπτύοντες, ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ συμφέ ροντα καὶ σωτηρίας ἐχόμενα ταῖς σπουδαῖς χρώμενοι μετατίθενται· ὅτι δὲ οἱ περὶ τὰ χειροποίητα πόνοι καὶ ἡ ἐλπὶς ἐξηφάνισται, καὶ τῶν δι' αὐτῶν τιμωμένων δαιμόνων ή θεραπεία κατήργηται, ἀπὸ προστ ώπου τῆς δόξης τῆς ἰσχύος του παραγεγονότος Σωτή ρος, θραύοντος ὥσπερ καὶ καταῤῥηγνύντος τὰ γήινα καὶ χοϊκά φρονήματα τῶν τοῖς εἰδώλοις προσκειμένων, τὰ μικρὴν ὕστερον ἐπαγόμενα τῷ θεοφόρω δηλώσει. Φησί γάρ· Καὶ τὰ χειροποίητα πάντα κατακρύψουσιν, εἰσενέγκαντες αὐτὰ εἰς τὰ σπήλαια καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰς τρώγλας τῆς γῆς, ἀπὸ προσώπου του φόβου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτ τοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν· δι' αὐτῶν ἁγιάζονται δὲ ψυχάς τε καὶ σώματα, καὶ θείας ἅπαντες ἄνθρωποι καὶ σεβάσματι, ἀποπληροῦνται τῆς χάριτος οι πόθῳ προσιόντες καὶ οὕτω τῆς προφητικής ρήσεως τὸ ἁπλανές τε Α καὶ ἀψευδέστατον· καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴκοις έτσι τοῖς θείοις ναοίς, πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης κατεσπαρμένοις, ἁγιασμῷ τε καὶ δόξῃ ἐκπρεπῶς Αγλαϊσμένοις τε καὶ κατεστεμμένοις, καὶ ὄρεσιν ἀμφιλαφέσιν ἀπεικασμένοις, καὶ ὕλαις βαθείαις καὶ εὐθαλέσι πεπυκασμένοις, καθαίρονται μὲν ἁμαρτίας, Ἐν τούτοις οὖν ἐκ πασῶν γλωσσῶν τε καὶ γενεῶν περιαγειρομένοις ἑκάστοτε, τὰ θεῖα μυστήρια ἐκκα- λύπτεται παρὰ τῶν ἱερῶν ἀναγνωσμάτων καὶ κατο ηχήσεων, καὶ τὸ σωτήριον θῦμα καὶ παντὸς τοῦ κόσ σμου καθάρσιον σφαγιαζόμενον, τὴν ἐκ τῶν ἁμαρ τάδων αὐτοῖς ἐλευθερίαν, πίστει καὶ λογισμῶν προσ- 'Β τρέχουσι καθαρότητι καὶ μεταλαγχάνουσιν, ὡμολό. σηται παρεχόμενον· ἐξ ὧν δὴ πληθυνομένων τε καὶ κατευρυνομένων, τὰ τῶν εἰδώλων τεμένη καὶ οἱ βωμοὶ κραταιῶς κατεσείσθησάν τε καὶ καταβέβληνται, οὐδὲ ὅσον εἰδωλικῆς βδελυρίας εἰς μνήμην πιστοὺς ἰέναι, παντὸς ἐθνικοῦ καὶ θνητοῦ φρονήματος ἀνεπι- δέκτους εἰσαεὶ διαμένοντας· Ἐκ Σιὼν δὲ ἐξελεύ σεται νόμος και Λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ. Ἐκ γὰρ ταύτης τῆς αἰσθητῆς, οἷα τύπου οὔσης τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ, ὁ θεῖος λόγος ἐμφανῶς ἐξελήλυθε, πάντα διαλαβὼν τῆς οἰκουμένης τὰ πέρατα· ἐνταῦθα γὰρ ἅπαντα τὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἐπράχθη μυστή μια· κατὰ τοσοῦτον δὲ τοῦ ἐν σκιαῖς καὶ ἐν γράμμασι κειμένου νόμου, ὅς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ τῷ Σινᾷ δι ἀγγέλων λελάληται ὑπερανίσχειν πεπίστευται, καθ' ὅσον τῶν ὑλικῶν ὑπεραίρει τὰ ἄϋλα· ἐντεῦθεν καὶ οἱ ἱεροὶ ἀπόστολοι, τὰ ἔθνη ὡς μαθητεύσοντες, ἐξεπέμ- φθησαν ἐκπορεύεσθαι, τὴν λείαν ἐκείνην καὶ εὐθυ κάτην και σωτήριον ὁδὸν αὐτοῖς ἀνακαθαίροντες· Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον ἐθνῶν πολλῶν. Οἱ γὰρ ἄρτι τῷ λόγῳ τῆς χάριτος προσερχόμενοι, καὶ τὸ δέον μεταμανθάνοντες, τῆς πρὶν κεκρατηκυίας ἀπιστίας, ὑπ' αὐτῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας εἰς συναίσθησιν ἐρχόμενοι καταγινώσκουσιν, οίκοθεν τοὺς ἐλέγχους τῶν οὐχ ὁσίως πεπραγμένων επιφερόμενοι, καὶ αύθη αίρετον τῶν ἀποῤῥήτων τὴν γραφήν δημοσιεύον τες· ὧν συνετῶς καὶ ἐχεφρόνως τὸ βλαβερὸν καὶ κινδυνώδες διαπτύοντες, ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ συμφέ ροντα καὶ σωτηρίας ἐχόμενα ταῖς σπουδαῖς χρώμενοι μετατίθενται· ὅτι δὲ οἱ περὶ τὰ χειροποίητα πόνοι καὶ ἡ ἐλπὶς ἐξηφάνισται, καὶ τῶν δι' αὐτῶν τιμω- μένων δαιμόνων ή θεραπεία κατήργηται, ἀπὸ προστ ώπου τῆς δόξης τῆς ἰσχύος του παραγεγονότος Σωτή ρος, θραύοντος ὥσπερ καὶ καταῤῥηγνύντος τὰ γήινα καὶ χοϊκά φρονήματα τῶν τοῖς εἰδώλοις προσκει- μένων, τὰ μικρὴν ὕστερον ἐπαγόμενα τῷ θεοφόρω δηλώσει. Φησί γάρ· Καὶ τὰ χειροποίητα πάντα κατακρύψουσιν, εἰσενέγκαντες αὐτὰ εἰς τὰ σπή- λαια καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν, καὶ εἰς τὰς τρώγλας τῆς γῆς, ἀπὸ προσώπου του φόβου τοῦ Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτ τοῦ, ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν· δι' αὐτῶν ἁγιάζονται δὲ ψυχάς τε καὶ σώματα, καὶ θείας ἅπαντες ἄνθρωποι καὶ σεβάσματι, ἀποπληροῦνται τῆς χάριτος οι πόθῳ προσιόντες ctificatione et gloria decenter ornatis et bene in- structis, montibusque uberibus comparandis, ac pro- fundis nemoribus densis et fruticosis, purgantur peccatis homines, anima et corpore sanctideantur, divinaque omnes gratia complentur, qui religioso est divinis templis, ubique terrarum sparsis, san- cum affectu accedunt, In his igitur ex omnibus linguis familiisque un- dique collectis calibus, divina mysteria revelan- tur per sacras lectiones et catecheses: et pér sa- Intaris hostiæ universi mundi expiatoriæ sacrificium liberationem a peccatis, hominibus qui cum fide ac mentis puritate illud participant, collatum iri in confesso est. A quibus multiplicatis ampliatisque, idolorum fana et aræ fortiter concussæ fuerunt atque prostratæ, ita ut fideles ne memoriam quidem idolice abominationis retinuerint, cuilibet ethnicæ mortalique sententiæ impervii semper manentes. De Sion videlicet exibit lex, et Verbum Domini de Jerusalem ". Namque ex hac materiali, quæ figura est supernæ Jerusalem, divina doctrina publice prodiit, cunctosque occupavit mundi fines. Illic enim cuneta salutis nostræ peracta fuere my- steria. Tantum autem umbratili illi et litterali legi. quæ iu monte Sina per angelos dictata fuit, præ- stare hæc nostra creditur, quantum materialibus præstant immaterialia. Illinc sacri quoque apostoli, gentes edocturi, emissi sunt, ut planam illam re- ctissimam ac salutarem viam subsecuturis perpur- garent. Et judicabit in medio gentium multarum " Nam qui jain ad gratiæ doctrinam accesserunt, et quod necessarium erat didicerunt, dominantem an- tea infidelitatem, ipsa rerum gestarum veritate convicti damnant; cujus rei in se ipsis argumenta habent vitam band sancte prius actam, sponta- neamque arcanorum criminum damnationem dívul- gaut; quorum sapienter sanoque cum judicio nu- cumentum et plenam periculis aleam despicientes, ad meliora et utilia ac salutifera, studio impenso convertuntur. Quod autem manufactorum idolorum cura et fiducia abrogata sit, et adoratorum in his dæmonum cultus abolitus a conspectu gloriæ ac viriam supervenientis Servatoris, qui confregit veluti atque contrivit terrenas ac luteas cogitationes idolis deditorum, ea quæ paulo post subdit vir deifer demonstrabunt. Ait enim : Et manufacta omnia i.lola abscondent, deferentes in spelancas, et petrarum scissuras terræque voragines, præ timore' Bomini, et a conspectu gloriæ et virium ejus, cum ad conterendam terram consurrexerit ". Ex his, ἱπquam, jam fi exploratum omnibus, qui certe recta sapere volent, demoniacorum idolorum pe- ractum exterminium et abolitio. Item quæ ibi sub- sequuntur, eamdem sententiam exprimunt. Addit itaque : Die illa projiciet homo abominationes suas ctificatione et gloria decenter ornatis et bene in- structis, montibusque uberibus comparandis, ac pro- fundis nemoribus densis et fruticosis, purgantur peccatis homines, anima et corpore sanctideantur, divinaque omnes gratia complentur, qui religioso est divinis templis, ubique terrarum sparsis, san- cum affectu accedunt, In his igitur ex omnibus linguis familiisque un- dique collectis calibus, divina mysteria revelan- tur per sacras lectiones et catecheses: et pér sa- Intaris hostiæ universi mundi expiatoriæ sacrificium liberationem a peccatis, hominibus qui cum fide ac mentis puritate illud participant, collatum iri in confesso est. A quibus multiplicatis ampliatisque, idolorum fana et aræ fortiter concussæ fuerunt atque prostratæ, ita ut fideles ne memoriam quidem idolice abominationis retinuerint, cuilibet ethnicæ mortalique sententiæ impervii semper manentes. De Sion videlicet exibit lex, et Verbum Domini de Jerusalem ". Namque ex hac materiali, quæ figura est supernæ Jerusalem, divina doctrina publice prodiit, cunctosque occupavit mundi fines. Illic enim cuneta salutis nostræ peracta fuere my- steria. Tantum autem umbratili illi et litterali legi. quæ iu monte Sina per angelos dictata fuit, præ- stare hæc nostra creditur, quantum materialibus præstant immaterialia. Illinc sacri quoque apostoli, gentes edocturi, emissi sunt, ut planam illam re- ctissimam ac salutarem viam subsecuturis perpur- garent. Et judicabit in medio gentium multarum " Nam qui jain ad gratiæ doctrinam accesserunt, et quod necessarium erat didicerunt, dominantem an- tea infidelitatem, ipsa rerum gestarum veritate convicti damnant; cujus rei in se ipsis argumenta habent vitam band sancte prius actam, sponta- neamque arcanorum criminum damnationem dívul- gaut; quorum sapienter sanoque cum judicio nu- cumentum et plenam periculis aleam despicientes, ad meliora et utilia ac salutifera, studio impenso convertuntur. Quod autem manufactorum idolorum cura et fiducia abrogata sit, et adoratorum in his dæmonum cultus abolitus a conspectu gloriæ ac viriam supervenientis Servatoris, qui confregit veluti atque contrivit terrenas ac luteas cogitationes idolis deditorum, ea quæ paulo post subdit vir deifer demonstrabunt. Ait enim : Et manufacta omnia i.lola abscondent, deferentes in spelancas, et petrarum scissuras terræque voragines, præ timore' Bomini, et a conspectu gloriæ et virium ejus, cum ad conterendam terram consurrexerit ". Ex his, ἱπquam, jam fi exploratum omnibus, qui certe recta sapere volent, demoniacorum idolorum pe- ractum exterminium et abolitio. Item quæ ibi sub- sequuntur, eamdem sententiam exprimunt. Addit itaque : Die illa projiciet homo abominationes suas 3. s Isa. 11, 8-10 3. s Isa. 11, 8-10

Α. καιροὺς δὲ θεοκρίτως οἰκονομούμενά τε καὶ ἐκφαινό μενα· εἰς ταύτας τοίνυν τῆς σοφίας καὶ τῆς πέτρας, τὰς μυστικὰς καὶ ἀνεκφράστους ρωχμάς τε καὶ σπή λυγγας, ὁ εἰσδὺς διὰ πίστεως, τῶν μὲν κρειττόνων καὶ τελεωτέρων τὴν γνῶσιν συνερανίζεται, καὶ πρὸς τὴν σώζουσαν ποδηγεῖται τρίβον, σκέπεταί τε καὶ φρουρεί ται, οἷα τηρούμενος ἀπὸ πάσης καυστικῆς καὶ φθορο ποιοῦ τῶν πονηρῶν δυνάμεων, τῶν τὰ βάθη τῆς ψυχῆς διασμυχόντων καὶ καταπιμπράντων, ενεργείας, ποικί λας δὲ καὶ πολυειδεῖς τῆς χάριτος διακληρούται τὰς δωρεά;· ' μὲν γὰρ τῶν προσιόντων καὶ πιστευόν των δίδοται λόγος σοφίας, ᾧ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις, ἄλλῳ δὲ χαρίσματα ιαμάτων, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνα- μεων, καὶ ἑτέρῳ ἔτερα. Ως συλλαβόντα εἰπεῖν πάντα Β ἐνεργοῦντος ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται· ἐνθένδε τε ἐπὶ τὰς μονὰς ἐκείνας, τὰς πολλάς τε καὶ διαφό ρους καὶ τῷ πατρὶ εὐτρεπιζομένας, διὰ τοὺς τῆς κλήσεως ἀναλόγως πολιτευσαμένους ἀφίξεται. μγ'. Οὕτω τοίνυν οἱ πάλαι ὑποτεταγμένοι τῇ μας ταιότητι, εἴ που τὸ λαμπρὸν τοῦ χρυσοῦ ποτε κατ επλάγησαν, ἢ τὸ διαφανές τοῦ ἀργύρου ἐτεθήπεσαν, αὐτήν τε τὴν ὕλην καὶ τὰ ἀπ' αὐτῆς διειργασμένα τῶν ἀνοήτων εἰς προσκύνησιν [εἰς τοῦτο γὰρ σκακό- τητος καὶ φρενοβλαβείας κατώλισθον, ἐν ἴσῳ που καὶ Θεοῦ σεβάσματι ἀφρόνως τιθέμενοι, καν τοῖς εὐτελεστέροις τῶν ζώων προσεσχηκότες· καθὰ καὶ ἑτέρωθι που τῆς Γραφῆς, μυίαν Θεὸν ᾿Ακαρῶν τι μωμένην ἀκούομεν ]· ἤδη παρὰ τῶν διδασκάλων τῆς οἰκουμένης τὸν λόγον κατήχηνται, καὶ πεπιστεύκα- σιν ὅτα ὡς Θεὸς ὁ κηρυσσόμενος ὑπερφυῆ καὶ ἐξαί σια, τὸ μεγαλουργὸν τῆς θείας δυνάμεως, ενδεικύμε- νος τὴν γῆν ἐκπεριιών τεθαυματούργηκεν· ὅσα τε ώς ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἡμετέρας ἑκὼν παθεῖν κατεδέξατο, τὸ ταπεινὸν καὶ εὐτελὲς τῆς καθ' ἡμᾶς πτωχείας ἀμφιεσμενος· ὑπὸ δὴ τούτων τών φόβον Κυρίου ἐν ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς ὠδίνοντες, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης καὶ ἰσχύος των μεγαλείων αὐτοῦ ὑπερ εκπληττόμενοι, πᾶσαν μὲν καταμυσαττόμενοι διο εγέλασαν πλάνην, παντὸς δὲ προσύλου καὶ ἐμπαθούς· φρονήματος ἐλευθέρας τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς διετήρη- σαν· καὶ μηκέτι θεοποιεῖν τὴν κτίσιν μανθάνοντες, μηδὲ τοῖς ἔργοις προσκυνεῖν τῶν χειρῶν αὐτῶν, μόνῳ δὲ Θεῷ προσφέρειν τὴν λατρείαν προσήκουσαν· οὔτ' οὖν προσκυνοῦσιν ἢ σέβουσι, βδελύσσονται δὲ καὶ ἀπελαύνουσι δαίμονας, καὶ ὡς ἄγος ἐκτρέπονται, καὶ ἅπαν ἐκπορθοῦσιν εἰδώλων τὸ σέβασμα· ἐντεῦ θεν τὴν φοβερὴν ἐκείνην καὶ μεγάλην τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἔλευσιν ἀπεκδέχονται, ὁπόταν μέλλοι κατὰ τὴν κοινὴν πάντων ἀνάστασιν, μετὰ τῆς πατρικῆς δόξης σὺν ἁγίοις ἀγγέλοις παραγίνεσθαι, θραῦσαι μὲν καὶ κολάσαι τοὺς ἀπειθήσαντάς τε καὶ τραχηλιάσαντας, ἐπιῤῥεπῶς σχόντας πρός τε τὴν ὕλην καὶ τὰ ἐγκό- σμια, καὶ τοῖς τοῦ κοσμοκράτορος υπεζευγμένους θελήματι, τρυφῆς δὲ ἀκηράτου καὶ βασιλείας ἀξίους ἀναδεῖξαι τοὺς δουλεύοντας αὐτῷ καὶ ἡγαπηκότας αὐτοῦ τὴν ἐπιφάνειαν. • S. NICEPHORI PATRIARCH.E CP. tempore divino judicio perfecta et manifestata. In lias itaque sapientiæ petraque mysticas et inella-, biles rimas atque speluncas, qui per fidem intral, meliorum sane rerum ac perfectiorum notitiam simul acquirit, et aul salutis viam deducitur, et prolegitur atque custoditur, utpote incolumis abs quovis ar- dore et corruptela malarum potestatum, quæ pe- netralia animæ concremant ejusque vim agendi adurunt; denique varia ac multiformia gratiæ dona sortitur. Alii enim accedentium datur sermo sa- pientiæ, ali sermo scientia secundum eumdem Spirulum. Alii fides, alii gratia sanitatum, alii ope- rationes virtutum, alii alia ³. Ita ut summatim dicat, cuncta Spiritum operari proprie in singulis prout vult. Hinc porro ad mansiones illas multas atque diversas a Patre paralas, propter eos qui consen tanee vocationi suæ vixerunt, perveniet.. G unquam auri splendore antea percellebantur, ar- gentive nitorem mirari solebant, ipsamque mate- riam, et confecta ex his a stultis idola adorabant [namque in tantam sævitatem atque insaniam de- venerant, ut Dei religionem perinde haberent ac vilissimorum animalium cultum, sicuti in quodam Scripturæ loco muscam cognoscimus Dei instar ab Accaronensibus habitam (66) ]; deinde a mundi magistris sacra doctrina fuerunt eruditi, credide- runtque quæcunque Deus prædicans supernaturalia et maxima, magnificentiamque divinæ potentiæ de- monstrans, dum regionem hanc circumiret, mire operatus est. Item quæcumque idem ceu homo pro nostra liberatione sponte pati voluit, humilitate ác vilitate paupertatis nostræ indutus. Ex his concepto in animabus suis timore Domini, ejusque majesta- tem et magnalium ejusdem potentiam attoniti de- mirantes, errorem quemlibet cum fastidio irriserunt, materiali vitiosoque mentis affectu animas suas servaverunt immunes. Neque jam Dei loco creatu- ram habere volentes, neqne manuumn suarum opera adorare, soli Deo cultum debitum deferre constitue- runt. Non ergo jam adorant aut colunt, sed abomi- untur potius et repellunt demnones, atque ut pia- culum aversantur, totamque idolorum religionem D pessumdant. Deinceps formidabilem illum ma- gnumque Servatoris nostri adventum exspectant, cum universalis resurrectionis tempore non sine paterna gloria et sanctis angelis aderit, ut incre- dulos contumacesque conterat atque puniat mate- ria et mundanis affectibus deditos; secus vero su- premi Dei voluntatibus subjectos, æternis deliciis regnoque dignus demonstret, famulos nempe suos, et qui adventum ejus dilexerunt. Cor. XII, 8. 43. Sic igitur qui olim vanitati obnoxii erant, si (66) Res satis nota, nempe idolum Beelzebub.

οὕτως, ὦ ἄνθρωπε, οἱ Χριστιανῶν λαοί, ὅσους ἐὰν τύπους σταυροῦ καὶ εἰκόνων ἀσπάζωνται, οὐκ αὐτοῖς τὸ σέβας τοῖς ξύλοις ἢ τοῖς λίθοις προσάγουσιν ἢ τῷ χρυσῷ ἢ τῇ φθαρτῇ εἰκόνι ἢ τῇ λάρνακι ἢ τοῖς λειψάνοις, ἀλλὰ δι' αὐτῶν τῷ θεῷ τῷ καὶ αὐτῶν καὶ πάντων ποιητῇ τὴν δόξαν καὶ τὸν ἀσπασμὸν καὶ τὸ σέβας προσφέρουσιν· ἡ γὰρ εἰς τοὺς ἁγίους αὐτοῦ τιμὴ εἰς αὐτὸν ἀνατρέχει. ποσάκις τινὲς εἰκόνας βασιλικὰς ἀφανίσαντες ἢ ἀτιμάσαντες, ἐσχάτην τιμωρίαν κατεδικάσθησαν, ὡς αὐτὸν τὸν βασιλέα ἀτιμάσαντες καὶ οὐκ αὐτὴν τὴν σανίδα; εἰκὼν τοίνυν τοῦ θεοῦ ἐστιν ὁ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν θεοῦ γεγονὼς ἄνθρωπος, καὶ μάλιστα ἐκ πνεύματος ἁγίου ἐνοίκησιν δεξάμενος δίκαιος. οὐκοῦν ὁ τὴν εἰκόνα τῶν τοῦ θεοῦ δούλων τιμῶν καὶ προσκυνῶν, τὴν εἰκόνα τοῦ θεοῦ προσκυνεῖ καὶ τὸν οἶκον τοῦ ἁγίου πνεύματος δοξάζει· Ἐνοικήσω γὰρ ἐν αὐτοῖς, φησίν, καὶ ἐμπεριπατήσω. αἰσχυνέθωσαν Ἰουδαῖοι οἱ βασιλεῦσιν ἰδίοις τε καὶ ἀλλοτρίοις εἰδωλολάτραις προσκυνήσαντες, εἴπερ Χριστιανοὺς καταγγέλλουσιν εἰδωλολάτρας· ἡμεῖς δὲ Χριστιανοὶ κατὰ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν κατὰ τῶν εἰδώλων ὁπλιζόμεθα, κατὰ εἰδώλων ψάλλομεν, κατὰ εἰδώλων συγγράφομεν, κατὰ εἰδώλων καὶ δαιμόνων εὐχόμεθα· καὶ πῶς ἡμᾶς εἰδωλολάτρας καλοῦσιν Ἰουδαῖοι; ποῦ νῦν εἰσὶν αἱ προσαγόμεναι τοῖς εἰδώλοις ὑπ' αὐτῶν θυσίαι τῶν προβάτων καὶ τῶν βοῶν καὶ τῶν τέκνων; ποῦ αἱ κνῖσαι; ποῦ οἱ βωμοὶ καὶ αἱ προσχύσεις τῶν αἱμάτων; ἡμεῖς δὲ οἱ Χριστιανοὶ οὐδὲ βωμὸν οὐδὲ θυσίαν πῶς ἢ τίς ἐστιν ἐπιστάμεθα. οἱ μὲν γὰρ Ἕλληνες μοιχοῖς ἀνθρώποις καὶ φονευταῖς καὶ ἀκαθάρτοις καὶ μιαροῖς τοὺς ναοὺς ὠνόμαζον καὶ τὰ εἴδωλα, καὶ αὐτοὺς ἐθεοποίουν, οὐ μέντοι γε προφητῶν ἢ ἁγίων μαρτύρων ναὸν ἢ βωμὸν ὠνόμασαν. ὥσπερ γὰρ οἱ ἐν Βαβυλῶνι Ἰσραηλῖται εἶχον ὄργανα καὶ κιθάραν καὶ ἕτερά τινα καθὼς καὶ οἱ Βαβυλώνιοι, καὶ τὰ μὲν εἰς δόξαν θεοῦ, τὰ δὲ εἰς θεραπείαν δαιμόνων, οὕτω καὶ ἐπὶ εἰκόνων Ἑλληνικῶν καὶ Χριστιανικῶν νοήσωμεν, ὅτι ἐκεῖνοι μὲν εἰς λατρείαν τοῦ διαβόλου, ἡμεῖς δὲ εἰς δόξαν θεοῦ καὶ ὑπόμνησιν. πλὴν καὶ πολλὰ θαυμάσια ὁ θεὸς διὰ ξύλου ἀκούειν πεποίηκεν, ξύλον ζωῆς καὶ ξύλον γνώσεως ὀνομάσας, καὶ ἄλλο φυτὸν ὀνομάσας σαβέκ, ἤγουν συγχωρήσεως, τίθησιν. εἶτα ῥάβδῳ τὸν Φαραὼ ἐκόλασεν, θάλασσαν ἔσχισεν, ὕδωρ ἐγλύκανεν, ὄφιν ὕψωσεν. διὰ ξύλου πέτραν διέρρηξεν, ὕδωρ ἐξήγαγεν, ξύλῳ βλαστήσαντι ἐν τῇ σκηνῇ τὴν Ἀαρὼν ἱερωσύνην ἐκύρωσεν. οὕτω καὶ Σολομῶν φησίν· Εὐλογεῖται ξύλον δι' οὗ γίνεται δικαιοσύνη. οὕτω καὶ Ἐλι σαῖος ξύλον ἀπορρίψας ἐν Ἰορδάνῃ τὸν εἰς τύπον τοῦ Ἀδὰμ σίδηρον ὡς ἐξ Ἅιδου ἀνήγαγεν. οὕτω προστάσσει τῷ ἑαυτοῦ παιδὶ διὰ τῆς ῥάβδου ἀναστῆσαι τὸν παῖδα τῆς Σωμανίτιδος. ὁ οὖν διὰ τοσούτων ξύλων θαυματουργήσας θεὸς οὐ δύναται, εἰπέ μοι, θαυματουργεῖν διὰ τοῦ τιμίου ξύλου τοῦ ἁγίου σταυροῦ; εἰ ἀσεβές ἐστιν τιμᾶν τὰ ὀστᾶ, πῶς μετὰ πάσης τιμῆς μετεκόμισαν τὰ ὀστᾶ Ἰωσὴφ ἐξ Αἰγύπτου; πῶς νεκρὸς ἄνθρωπος ἁψάμενος τῶν ὀστέων Ἐλισαίου ἀνέστη; εἰ δὲ δι' ὀστέων θαυματουργεῖ ὁ θεός, εὔδηλον ὅτι δύναται καὶ δι' εἰκόνων καὶ διὰ λίθων καὶ δι' ἑτέρων πολλῶν· ἐπεὶ καὶ Ἀβραὰμ οὐ κατεδέξατο θάψαι τὸ σῶμα Σάρρας ἐν μνήμασιν ἀλλοτρίοις, ἀλλ' ἐν ἰδίῳ τάφῳ τιμῆς χάριν, ἐπεὶ καὶ Ἰακὼβ τιμᾷ διὰ λίθου θεόν, στήσας καὶ χρίσας αὐτὸν εἰς τύπον Χριστοῦ τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου, καὶ πάλιν, βουνὸν λίθων ἐπὶ τοῦ Λάβαν, ὃν ὠνόμασεν μάρτυρα· Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ δώδεκα λίθους ἔστησεν εἰς θεοῦ ἀνάμνησιν. εἰ γὰρ ἦσαν, ὦ Ἰουδαῖε, νῦν ἐν τῷ σῷ ναῷ τὰ δύο Χερουβὶμ ἐκεῖνα τὰ σκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον τὰ γλυπτά, εἰσῆλθεν δέ τις Ἕλλην εἰδωλολάτρης ἐν τῷ ναῷ σου καὶ θεασάμενος ταῦτα, ἐμέμψατο τῶν Ἰουδαίων ὡς καὶ αὐτῶν εἴδωλα προσκυνούντων, τί ἂν εἶχες, εἰπέ μοι, ἀπολογήσασθαι αὐτῷ περὶ τῶν δύο Χερουβὶμ τῶν χωνευτῶν καὶ τῶν βοῶν καὶ φοινίκων καὶ λεόντων τῶν ὄντων ποτὲ ἐν τῷ ναῷ γλυπτῶν; οὐδὲν ἂν εἶχες ἀληθὲς πρὸς αὐτὸν λέγειν, εἰ μὴ τοῦτο ὅτι "Οὐχ' ὡς θεοὺς ἔχομεν αὐτὰ ἐν τῷ ναῷ, ἀλλ' εἰς ἀνάμνησιν θεοῦ καὶ δόξαν τὰ Χερουβὶμ ταῦτα ἔχομεν ἐν τῷ ναῷ." εἰ μένως σύνδρομα δέχονται καὶ τῶν σωμάτων οἱ κά μνοντες τὰ ἰάματα, ἡνίκα τὰ μεγάλα ἐκεῖνα καὶ πο λυειδῆ ἐτελεσιούργει τεράστια· τυφλοῖς μὲν γὰρ τὸ βλέπειν τερατουργῶν ἐχαρίζετο, λεπροῖς δὲ ἐνήργει τὴν κάθαρσιν, χωλοῖς τὰς βάσεις ἐπηνώρθου καὶ κατεριώννυε· τοὺς παρειμένους καὶ κατεσκληκότας τὰ μέλη, ἀρτίους καὶ εὐσταλεῖς γινομένους ἀπέφαινε δαιμόνων ἐπιτιμῶν τὰ στίφη ἀπήλαυνε, καὶ τοὺς ὑπ' αὐτῶν ὀχλουμένους, τῆς ἁγρίας ἐφόδου ἀπήλλαττε καὶ ἄλλοι; ἄλλα νοτοῦσι τὴν ῥώμην παρείχετο, καὶ ἀπαξαπλῶς πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ὡς Θεὸς ὑπεράγαθος τὸ οἰκεῖον κατοικτείρων ποίημα, ἐν τῷ λαῷ θεραπεύων διετέλει· καὶ ἁμαρτημάτων, τὸ μεῖζον καὶ τελεώτερον (καὶ γὰρ ἐπ' ἐξουσίας ἦν αὐτῷ τῶν ἡμαρτημένων ἀνθρώποις ἡ ἄφεσις ), τὴν ἐλευθερίαν. δωρούμενος· οὕτως οἱ τοῦ λυτρω τοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν μαθηταί, μιμηταὶ τῆς ἀφάτου αὐτοῦ φιλανθρωπίας γενόμενοι, ἐπεὶ τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος ἐδέξαντο θαυματουργεῖν πα ραπλήσια, τὸν πρὸς τῇ ὡραίᾳ τοῦ ἱεροῦ προσαγο ρευομένῃ πύλῃ προσεδρεύοντα χωλὸν τελοῦσιν ἀρτί ποδα· ἵνα καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ τὸ προφητευόμενον ἐκπεραίνοιτο, Ἐξαλεῖται, φάσκων, ὡς ἔλαφος ε χωλός. Καὶ τἆλλα πάντα διὰ τῆς ἐνεργούσης χάρι τοῦ ἐπετέλουν ἐν τῷ λαῷ θαυμάσια οἷα, καὶ πρὸς τὴν ἀληθινὴν γνῶσιν ἐπέστρεφον. Ἀλλὰ τοῖς μὲν εὐπειθέσι τε καὶ εὐγνώμοσιν, οὔτ τως ἄνωθεν τὰ τῆς ἐλευθερίας παρεσχέθη· τοῖς δὲ ἀπειθοῦσι τῇ ἀληθείᾳ, τί ἔδωκεν ὁ Θεός; Πνεῦμα κατανύξεως, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν. Ἐπειδὴ ἀπεναντίας ἐκείνοις ἐν πᾶσ σιν ἦλθον. ᾿Ακοῇ γὰρ ἤκουσαν καὶ οὐ συνῆκαν, καὶ βλέποντες ἔβλεψαν καὶ οὐκ εἴδον· ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ήκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν. Καιροῦ γὰρ ἐνεστηκότος καθ᾽ ἂν τὸ ψεῦδος ἐπέλαβεν, οἱ τὸ πρὶν τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας κατηυγασμένοι, εκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς ἀπετυφλώθησαν, καὶ τὰ ὦτα τῆς καρδίας απέφραξαν, καὶ πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς πλάνης προσκεχωρήκασιν, ὡς μηδ' αὐτῶν τῶν προ φανῆ καὶ δεδημοσιευμένην ἐχόντων τὴν διάνοιαν προφητικῶν λογίων, ἀκούειν ἀνέχεσθαι· τί γὰρ τῶν ῥηθέντων ἢ βηθησομένων σαφέστερον ἢ λευκότερον; ἔχει γὰρ ὧδε· Τάδε λέγει Κύροις ὁ Θεὸς Ισραήλ. 'Εν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ πεποιθὼς ἔσται ὁ ἄνθρωπος ἐπὶ τὸν ποιήσαντα αὐτόν· οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὸν ἅγιον, τοῦ Ἰσραὴλ ἐμβλέψονται· καὶ οὐ μὴ πεποιθότες ὦσιν οὐκέτι ἐπὶ τοὺς ἀδικήσαντας αὐτοὺς, οὐδὲ ἐπὶ τοῖς βωμοῖς, οὐδὲ ἐπὶ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν, ἃ ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτ τῶν ἀλλ' ἔσονται πεποιθότες ἐπὶ τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κόψονται τὰ δένδρα καὶ τὰ βδελύγ ματα αὐτῶν. Εἰ οὖν τὸ ὀπτικὴν τῆς διανοίας αὐτῶν μὴ πάντη ἐπεπήρωτο, καὶ τὸ τῆς ἀκοῆς αἰσθητήριον μὴ λίαν ἀπεδέθυστο, ἐλέγομεν ἂν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Βλέψατε καὶ ἀκούσατε καὶ προσέχετε τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τοῖς λογίοις τοῖς θεοπνεύσται; μὴ ἀπειθήσητε νῦν δὲ εἰς ἔσχατον παραπληξίας ἐλάσασι, τί ποτε μένως σύνδρομα δέχονται καὶ τῶν σωμάτων οἱ κά μνοντες τὰ ἰάματα, ἡνίκα τὰ μεγάλα ἐκεῖνα καὶ πο λυειδῆ ἐτελεσιούργει τεράστια· τυφλοῖς μὲν γὰρ τὸ βλέπειν τερατουργῶν ἐχαρίζετο, λεπροῖς δὲ ἐνήργει τὴν κάθαρσιν, χωλοῖς τὰς βάσεις ἐπηνώρθου καὶ κατεριώννυε· τοὺς παρειμένους καὶ κατεσκληκότας τὰ μέλη, ἀρτίους καὶ εὐσταλεῖς γινομένους ἀπέφαινε δαιμόνων ἐπιτιμῶν τὰ στίφη ἀπήλαυνε, καὶ τοὺς ὑπ' αὐτῶν ὀχλουμένους, τῆς ἁγρίας ἐφόδου ἀπήλλαττε καὶ ἄλλοι; ἄλλα νοτοῦσι τὴν ῥώμην παρείχετο, καὶ ἀπαξαπλῶς πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ὡς Θεὸς ὑπεράγαθος τὸ οἰκεῖον κατοικτείρων ποίημα, ἐν τῷ λαῷ θεραπεύων διετέλει· καὶ ἁμαρτημάτων, τὸ μεῖζον καὶ τελεώτερον (καὶ γὰρ ἐπ' ἐξουσίας ἦν αὐτῷ τῶν ἡμαρτημένων ἀνθρώποις ἡ ἄφεσις ), τὴν ἐλευθερίαν. δωρούμενος· οὕτως οἱ τοῦ λυτρω τοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν μαθηταί, μιμηταὶ τῆς ἀφάτου αὐτοῦ φιλανθρωπίας γενόμενοι, ἐπεὶ τὴν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος ἐδέξαντο θαυματουργεῖν πα ραπλήσια, τὸν πρὸς τῇ ὡραίᾳ τοῦ ἱεροῦ προσαγο ρευομένῃ πύλῃ προσεδρεύοντα χωλὸν τελοῦσιν ἀρτί ποδα· ἵνα καὶ ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ τὸ προφητευόμενον ἐκπεραίνοιτο, Ἐξαλεῖται, φάσκων, ὡς ἔλαφος ε χωλός. Καὶ τἆλλα πάντα διὰ τῆς ἐνεργούσης χάρι τοῦ ἐπετέλουν ἐν τῷ λαῷ θαυμάσια οἷα, καὶ πρὸς τὴν ἀληθινὴν γνῶσιν ἐπέστρεφον. Ἀλλὰ τοῖς μὲν εὐπειθέσι τε καὶ εὐγνώμοσιν, οὔτ τως ἄνωθεν τὰ τῆς ἐλευθερίας παρεσχέθη· τοῖς δὲ ἀπειθοῦσι τῇ ἀληθείᾳ, τί ἔδωκεν ὁ Θεός; Πνεῦμα κατανύξεως, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν. Ἐπειδὴ ἀπεναντίας ἐκείνοις ἐν πᾶσ σιν ἦλθον. ᾿Ακοῇ γὰρ ἤκουσαν καὶ οὐ συνῆκαν, καὶ βλέποντες ἔβλεψαν καὶ οὐκ εἴδον· ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ήκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν. Καιροῦ γὰρ ἐνεστηκότος καθ᾽ ἂν τὸ ψεῦδος ἐπέλαβεν, οἱ τὸ πρὶν τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας κατηυγασμένοι, εκόντες τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς ἀπετυφλώθησαν, καὶ τὰ ὦτα τῆς καρδίας απέφραξαν, καὶ πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς πλάνης προσκεχωρήκασιν, ὡς μηδ' αὐτῶν τῶν προ φανῆ καὶ δεδημοσιευμένην ἐχόντων τὴν διάνοιαν προφητικῶν λογίων, ἀκούειν ἀνέχεσθαι· τί γὰρ τῶν ῥηθέντων ἢ βηθησομένων σαφέστερον ἢ λευκότερον; ἔχει γὰρ ὧδε· Τάδε λέγει Κύροις ὁ Θεὸς Ισραήλ. 'Εν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ πεποιθὼς ἔσται ὁ ἄνθρωπος ἐπὶ τὸν ποιήσαντα αὐτόν· οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὸν ἅγιον, τοῦ Ἰσραὴλ ἐμβλέψονται· καὶ οὐ μὴ πεποιθότες ὦσιν οὐκέτι ἐπὶ τοὺς ἀδικήσαντας αὐτοὺς, οὐδὲ ἐπὶ τοῖς βωμοῖς, οὐδὲ ἐπὶ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν, ἃ ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτ τῶν ἀλλ' ἔσονται πεποιθότες ἐπὶ τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ κόψονται τὰ δένδρα καὶ τὰ βδελύγ ματα αὐτῶν. Εἰ οὖν τὸ ὀπτικὴν τῆς διανοίας αὐτῶν μὴ πάντη ἐπεπήρωτο, καὶ τὸ τῆς ἀκοῆς αἰσθητήριον μὴ λίαν ἀπεδέθυστο, ἐλέγομεν ἂν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Βλέψατε καὶ ἀκούσατε καὶ προσέχετε τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τοῖς λογίοις τοῖς θεοπνεύσται; μὴ ἀπειθήσητε νῦν δὲ εἰς ἔσχατον παραπληξίας ἐλάσασι, τί ποτε nitates, quo tempore grandia illa ac multiformia operabatur miracula: cæcis enim visum prodigiose largiebatur, leprosis purgationem faciebat, cludis bases instaurabat ac roborabat, paralyticos et membris dissolutos incolumes et bene valentes eff. ciebat, daemonum agmina objurgando pellebat, et ab horum sæva incursione obsessos liberabat, aliisque aliter laborantibus vigorem indebat, et omnino omnem morbum omnemque languorem, uti Deus benignissimus, qui suae creature miseretur, in populo medicans versabatur. Peccatorum denique, quod majus perfectiusque opus est (namque in ejus potestate est peccata hominibus condonare), remissionem largiens. Sic Redemptoris ac Servatoris nostri discipuli, imitatores facti ineffabilis ejus benignitatis, postquam Spiritus donum receperunt, similia miracula perpetrandi, illum ad speciosam, uti vocabatur, templi portam residentem claudun sanis pedibus effecerunt; ut in boc ipso vaticinium baberet exitum, quod ait: Saliel, sicut cervus, claus dus “. Aliaque omnia per operantem in se gratiam efficiebant in populo tantopere mira, ut hunc ad veram doctrinam converterent. nul recipiebant corporum quoque ægrotantium p » Isa. xxxv, 6. 20.1 Rom. x1, 8.” lɛa. vi, 10. Jam vero docilibus quidem et bonæ voluntatis hominibus ita superne libertas exhibita fuit. Incredulis autem adversus veritatem quid Deus contulit? spiritum compunctionis, oculos ut non viderent, aures ut non audirent 0.21. Nam contra sensus suos semper egerunt. Auditu enim audierunt, quin intelligerent; videntes viderunt, et nesciverunt. Crassatum est cor eorum, et auribus graviter audierunt, et oculos suos compresserunt 3. lustante enim tempore, quo mendacium se intendit, ii qui antea veritatis lumine illustrati fuerant, mentis oculos sponte propria sibi excæcaverunt, et cordis aures oppilaverunt, et ad faciendam iniquitatem incubuerunt, in tantum ut ne perspicua quidem et pervulgatæ sententia prophetica oracula audire paterentur. Nam quid supradictis vel mox dicendis manifestius atque limpidius? Etenim ita se habent: Hac dicit Dominus Deus Israelis: in die illa confidet homo Faclori suo, oculique cjus ad Sanctum Israelis respi cient. Neque confident ulterius malivolis suis, neque aris, neque opificiis manuum suarum, quæ digitis suis fecerunt; sed conftilent Sancto Israelis, et succident lucos et abominationes illorum 38. Nişi ergo visualis mentis illorum vis omnino esset obtusa, et anditus sensus non esset adfatim oppilatus, utique diceremus illis: Cernite, et auscultate, atque attendite veritati, et inspiratis a Deo oraculis nolite discredere. Nunc vero extrema vesania correptis, quid iis quispiam dicet? nisi illud in Evangeliis relatum quod si Moysein et prophetas non audiunt, ne si a mortuis quidem resurget aliquis, hune audituri sunt. ” Isa. xvii, 7, 8. * Luc xvi, 51. nitates, quo tempore grandia illa ac multiformia operabatur miracula: cæcis enim visum prodigiose largiebatur, leprosis purgationem faciebat, cludis bases instaurabat ac roborabat, paralyticos et membris dissolutos incolumes et bene valentes eff. ciebat, daemonum agmina objurgando pellebat, et ab horum sæva incursione obsessos liberabat, aliisque aliter laborantibus vigorem indebat, et omnino omnem morbum omnemque languorem, uti Deus benignissimus, qui suae creature miseretur, in populo medicans versabatur. Peccatorum denique, quod majus perfectiusque opus est (namque in ejus potestate est peccata hominibus condonare), remissionem largiens. Sic Redemptoris ac Servatoris nostri discipuli, imitatores facti ineffabilis ejus benignitatis, postquam Spiritus donum receperunt, similia miracula perpetrandi, illum ad speciosam, uti vocabatur, templi portam residentem claudun sanis pedibus effecerunt; ut in boc ipso vaticinium baberet exitum, quod ait: Saliel, sicut cervus, claus dus “. Aliaque omnia per operantem in se gratiam efficiebant in populo tantopere mira, ut hunc ad veram doctrinam converterent. nul recipiebant corporum quoque ægrotantium p » Isa. xxxv, 6. 20.1 Rom. x1, 8.” lɛa. vi, 10. Jam vero docilibus quidem et bonæ voluntatis hominibus ita superne libertas exhibita fuit. Incredulis autem adversus veritatem quid Deus contulit? spiritum compunctionis, oculos ut non viderent, aures ut non audirent 0.21. Nam contra sensus suos semper egerunt. Auditu enim audierunt, quin intelligerent; videntes viderunt, et nesciverunt. Crassatum est cor eorum, et auribus graviter audierunt, et oculos suos compresserunt 3. lustante enim tempore, quo mendacium se intendit, ii qui antea veritatis lumine illustrati fuerant, mentis oculos sponte propria sibi excæcaverunt, et cordis aures oppilaverunt, et ad faciendam iniquitatem incubuerunt, in tantum ut ne perspicua quidem et pervulgatæ sententia prophetica oracula audire paterentur. Nam quid supradictis vel mox dicendis manifestius atque limpidius? Etenim ita se habent: Hac dicit Dominus Deus Israelis: in die illa confidet homo Faclori suo, oculique cjus ad Sanctum Israelis respi cient. Neque confident ulterius malivolis suis, neque aris, neque opificiis manuum suarum, quæ digitis suis fecerunt; sed conftilent Sancto Israelis, et succident lucos et abominationes illorum 38. Nişi ergo visualis mentis illorum vis omnino esset obtusa, et anditus sensus non esset adfatim oppilatus, utique diceremus illis: Cernite, et auscultate, atque attendite veritati, et inspiratis a Deo oraculis nolite discredere. Nunc vero extrema vesania correptis, quid iis quispiam dicet? nisi illud in Evangeliis relatum quod si Moysein et prophetas non audiunt, ne si a mortuis quidem resurget aliquis, hune audituri sunt. ” Isa. xvii, 7, 8. * Luc xvi, 51.

οὖν ταῦτα οὕτως, πῶς ἐμοὶ περὶ εἰκόνων ἐγκαλεῖς; ἀλλ' ἐρεῖς μοι ὅτι "Ὁ θεὸς τῷ Μωσεῖ προσέταξεν ποιῆσαι ἐν τῷ ναῷ τὰ γλυπτά", κἀγὼ τοῦτο λέγω· ἀλλ' ὁ Σολομῶν ἐκεῖθεν ὁ δηγηθεὶς καὶ πλείονα ἐν τῷ ναῷ κατεσκεύασεν, ἅπερ οὐδὲ ὁ θεὸς αὐτῷ προσέταξεν οὐδὲ ἡ σκηνὴ τοῦ μαρτυρίου ἔσχεν οὔτε ὁ ναὸς ὃν ὁ Ἰεζεκιὴλ ἐκ θεοῦ ἑώρακεν, καὶ οὐ κατεγνώσθη ἐν τούτῳ ὁ Σολομῶν· εἰς δόξαν γὰρ θεοῦ τὰς τοιαύτας μορφὰς κατεσκεύασεν, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς. εἶχες δέ, ὦ Ἰουδαῖε, καὶ ἕτερά τινα εἰς μνήμην καὶ δόξαν θεοῦ, τὴν ῥάβδον Μωσέως, τὰς νεοτεύκτους πλάκας, τὴν ἄφλεκτον βάτον, τὴν ξηρένυγρον πέτραν, τὴν μαννοφόρον στάμνον, τὴν κιβωτόν, τὸ θυσιαστήριον, τὸ θεώνυμον πέταλον, τὸ θεόδηλον ἐφούδ, τὴν θεόσκηνον σκηνήν. εἴθε καὶ σὺ πρώην τούτοις ἐσχόλαζες, προσκυνῶν καὶ ἐπικαλούμενος τὸν ἐπὶ πάντων θεόν, καὶ αὐτοῦ ἐμνημόνευες διὰ τῶν μικρῶν εἰκόνων τούτων καὶ τύπων, καὶ μὴ τὸν μόσχον καὶ τὰς μυίας κατεῖχες ὑπὲρ τὰς θεοπνεύστους πλάκας. εἴθε καὶ τὸ ἅγιον καὶ χρυσοῦν θυσιαστήριον ἐπόθεις καὶ σὺ καὶ μὴ τὰς δαμάλεις τῆς Σαμαρείας. εἴθε τὴν βλαστήσασαν ῥάβδον καὶ μὴ τὴν Ἀστάρτην τὴν ἐρημώσασάν σου τὴν πόλιν. εἴθε τὴν ὀμβρήθεον ἠσπάσω πέτραν καὶ μὴ Βάαλ τὸν ἄθεον. ἀλλὰ διατοῦτο ταῦτα πάντα οὐ προσκυνεῖς, ὁ πάλαι Ἰσραήλ, ἐπειδὴ οὐκ ἠγάπας τὸν θεὸν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου· ὁ γὰρ ἀγαπῶν τὸν ἑαυτοῦ φίλον ἢ βασιλέα καὶ μάλιστα εὐεργέτην, κἂν υἱὸν αὐτοῦ θεάσηται, κἂν ῥάβδον, κἂν θρόνον, κἂν στέφανον, κἂν οἶκον, κἂν δοῦλον, κρατεῖ καὶ ἀσπάζεται καὶ τιμᾷ διὰ τούτων τὸν εὐεργέτην, καὶ μάλιστα τὸν θεόν. ὅταν οὖν ἴδῃς Χριστιανοὺς προσκυνοῦντας τὸν σταυρόν, γνῶθι ὅτι τῷ σταυρωθέντι Χριστῷ τὴν προσκύνησιν προσάγουσιν καὶ οὐ τῷ ξύλῳ, ἐπεὶ εἰ τὴν φύσιν τοῦ ξύλου ἔσεβον, πάντως ἂν καὶ τὰ δένδρα καὶ τὰ ἄλση προσεκύνουν, ὥσπερ σὺ ποτὲ Ἰσραὴλ προσεκύνεις τούτοις λέγων τῷ δένδρῳ καὶ τῷ ξύλῳ· Σύ μου εἶ θεὸς καὶ σύ με ἐγέννησας. πάλιν δέ, οὐχ' οὕτως λέγομεν ἡμεῖς τῷ σταυρῷ οὐδὲ ταῖς μορφαῖς τῶν ἁγίων· "Θεοὶ ἡμῶν ἐστέ." οὐ γὰρ εἰσὶν θεοὶ ἡμῶν, ἀλλ' ὁμοιώματα καὶ εἰκόνες Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, πρὸς ἀνάμνησιν καὶ τιμὴν καὶ εὐπρέπειαν ἐκκλησιῶν προκείμενα καὶ προσκυνούμενα· ὁ γὰρ τιμῶν τὸν μάρτυρα τὸν θεὸν τιμᾷ, καὶ ὁ τῇ μητρὶ αὐτοῦ προσκυνῶν, αὐτῷ τὴν τιμὴν προσάγει, καὶ ὁ τὸν ἀπόστολον τιμῶν, τὸν ἀποστείλαντα τιμᾷ. εἴθε καὶ σὺ Μωσαϊκὰς εἰκόνας ἐποίεις καὶ προφητικὰς καὶ καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐν αὐταῖς προσεκύνεις τῷ θεῷ καὶ δεσπότῃ αὐτῶν καὶ μὴ τῇ εἰκόνι τῇ χρυσῇ Ναβουχοδονόσορ. καὶ πῶς οὐκ αἰσχύνῃ κατ' ἐμοῦ κινούμενος καὶ κατεπαιρόμενος περὶ τῶν εἰκόνων καὶ τοῦτο ἐγκαλῶν, εἰ Ἀβραὰμ τοὺς εἰδωλολάτρας προσεκύνει, εἰ Μωσῆς τῷ Ἰοθὸρ εἰδωλολάτρῃ προσεκύνησεν καὶ Ἰακὼβ τῷ Φαραὼ καὶ Δανιὴλ τῷ Ναβουχοδονόσορ· εἰ οὗτοι, προφῆται καὶ δίκαιοι ὄντες, διά τινας εὐεργεσίας προσεκύνουν αὐτοῖς ἐπὶ τὴν γῆν, εἰδωλολάτραις οὖσιν, ἐμοῦ κατεπαίρῃ προσκυνοῦντος τῷ σταυρῷ καὶ χαρακτῆρσιν ἁγίων, ἐξ ὧν μυρία ἀγαθὰ παρὰ θεοῦ δι' αὐτῶν κομίζομαι; ὁ γὰρ τὸν βασιλέα φοβούμενος οὐκ ἀτιμάζει τὸν υἱὸν αὐτοῦ, καὶ ὁ τὸν θεὸν φοβούμενος τιμᾷ πάντως καὶ σέβει καὶ προσκυνεῖ ὡς υἱὸν θεοῦ Χριστὸν τὸν θεὸν ἡμῶν καὶ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ καὶ τοὺς χαρακτῆρας τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Καὶ τὰ μὲν ἐκ τῶν τοῦ αὐτοῦ μεταλαχόντων ὀνόματος (ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν προσώπου) ἀντίθε τα πρὸς αἰσχύνην τῶν ἀθετούντων εἰς τὸν οἶκον τοῦ νοητοῦ Δαυΐδ, τοιαῦτα· ἐῶμεν δὲ τανῦν λέγειν, ὥστε μὴ ἐν παρεκβάσει τοῦ προκειμένου σκοποῦ γενέσθαι, οἷα καὶ ὅσα πρὸς Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας καὶ εἴ τις ἄλλη ἀντίθετος τοῦ ὀρθοῦ λόγου μοῖρα καὶ ἕτεροι ἱεροὶ ἄνδρες τῆς εὐσεβείας προμαχησάμενοι ἀντεῖπον, Ἀναστάσιός τε ὁ θεοφιλὴς ὁ κατὰ τὸ Σιναῖον ὄρος ἤτοι τῆς Ἀντιοχέων προεδρεύσας, καὶ Ἰωάννης ὁ τῆς Θεσσαλονικέων ἐπιτροπεύσας ἀρχιερωσύνης, Σέργιός τε καὶ Μόσχος οἱ εὐλαβέστατοι καὶ Κωνσταντῖνος ὁ θεοσεβέστατος διάκονος καὶ χαρτοφύλαξ τῆς μεγάλης κατὰ τὴν βασιλεύουσαν ἐκκλησίας γνωρισθείς· ὧν οἱ λόγοι ὁποῖοι καὶ ὑπὲρ τίνων τοῖς ἡ οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου αὐτὸς ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ λύτρων οὐδὲ μετὰ δώρων, εἶπε Κύριος σαβαώθ. Καὶ πά λιν· Ἐγὼ ἄξω εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτοῦ, εἰρήνην καὶ ὑγείαν αὐτῷ· μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καθήσεται, τοῦ κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἐπιλαβέσθαι ἐν δικαιοσύνῃ καὶ κρίματι, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Ο ζῆλος Κυρίου σαβαώθ ποιήσει ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστεία αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος, διὰ τούτων ἡμῖν εἰσενήνεκται, ὅς ἐστι Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐδένα τῶν τὸ καθ' ἡμᾶς ἐπεγνωκότων μυστήριον, ἀντερεῖν οἶμαι· αύτ Β τὸς γὰρ ἂν εἴη, παντί που δῆλον, καὶ οὐχ ἕτερος, βασιλεὺς ἐγηγερμένος δίκαιος καὶ σώζων, ὅς τὴν θείαν δικαιοσύνην ἡμῖν ἐγνώρισεν ἢ αὐτὸς ἡμῖν ἐγενήθη, ἀποστολικῶς εἰπεῖν· Σοφία ἀπὸ Θεοῦ καὶ δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις. Ος δὴ καὶ τὴν πόλιν τὴν τοῦ Θεοῦ ᾠκοδόμησεν, οὐ περίγειόν τινα καὶ τὸ ἡδρασμένον οὐκ εἰσαεὶ κεκτημένην, ἐκείνη, δὲ μᾶλλον τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν, ἥτις νοοἶτο θεοπρεπῶς ἡ ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἧς τεχνίτης και δημιουργὸς ὁ Θεός, καθ᾿ ἣν τῶν πρωτοτόκων ἡ Ἐκ κλησία τῶν ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, ταῖς θείαις ὁμοῦ πανηγυρίζει δυνάμεσιν· ἐπιστρέψει δὲ ὅτι καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ οἰκείου λαοῦ· τίνος δὴ τοῦτο καὶ ὅπως, ἀκούειν πάρεστιν· ἡμεν γὰρ ἀλη θῶς ποτε ἄνθρωποι, τὸν μὲν Ποιητήν ηγνοηκότες καὶ Κύριον, τὴν οἰκειότητα τὴν πρὸς αὐτὸν ἠρνημένοι, καὶ τοῦ δουλεύειν αὐτῷ διά τε τὴν ἐξ ἁμαρτίας ἀναλγησίαν, καὶ τὴν κρατοῦσαν τοῦ πονηροῦ καθ' ἡμῶν ἐπήρειαν, ἀποπεφοίτηκότες ὡς ποῤῥωτάτω· ὑπενηνέγμεθα δὲ τῇ ζεύγλῃ τοῦ ἐχθροῦ, οἷα Ανδρα ποδισμένοι καὶ ἐζωγρημένοι εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα, οἱ τὴν ἐλευθερίαν ἀφῃρημένοι, καὶ δουλεύειν αὐτῷ ἠναγκασμένοι. Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἦν Θεοῦ μὴ οὐχὶ τὸ οἰκεῖον φιλανθρώπως ἐπιδεῖν ποίημα, ἐπιφαίνεται ὁ λυτρωτής, ᾧ γε οὐ δώρων οὐδὲ λύτρων εδέησε τῶν ἐκτὸς, ἀλλ᾽ ἐκένωσεν ἑαυτὸν, λύτρον δεδωκώς ἀντὶ πάντων ἡμῶν τὸ οἰκεῖον αἷμα τὸ ζωοποιὸν καὶ σωτήριον· καὶ πά θος καὶ σταυρὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατλὰς, ἀνέβη εἰς ὕψος, καὶ ἠχμαλώτευσεν ἐπιστρέψας τὴν ἡμῶν αἰχμαλω σίαν· φυσάμενος ὄντως ἡμᾶς τῆς Χαλδαϊκῆς τῶν αλιτηρίων δαιμόνων ἐξουσίας, καὶ τῆς βαρβάρου τοῦ νοητοῦ δυνάστου χειρὸς ἐξελών, καὶ ἐκτήσατο ἡμᾶς λαὸν περιούσιον, τοὺς δι᾿ ἐπιγνώσεως καὶ πίστεως εἰλικρινοῦς καὶ ὀρθῆς προσπεφευγότας αύτ τοῦ τῇ δεσποτείᾳ, κατάρχων καὶ βασιλεύων ἐφ' ἡμᾶ; εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀπιστήσει δὲ οὐδεὶς, ἢ ὅστις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀπιστίαν καὶ ἀναισχυντίαν νενόσηκεν, ἔτι καταργούμενον ἐν τῇ ψυχῇ περιφέρων κάλυμμα, καὶ τὸ πάχος τῆς ἑαυτοῦ καρδίας ἀποξύσαι μὴ βου ληθεὶς τὸ τοῦ γράμματος, καὶ ταύτῃ γε εἰς τὰ θεῖα παρακύψαι μυστήρια οὐδαμῶς ἀξιούμενο;· εἰ γάρ του διαμφισβητοίη φάσκων, ὅτι δὴ βασιλέα τῶν καθ ἡμᾶς τινα ἐπὶ τὴν Ἰουδαίων ἀρχὴν προχειρισθησό ἡ οἰκοδομήσει τὴν πόλιν μου, καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου αὐτὸς ἐπιστρέψει, οὐ μετὰ λύτρων οὐδὲ μετὰ δώρων, εἶπε Κύριος σαβαώθ. Καὶ πά λιν· Ἐγὼ ἄξω εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτοῦ, εἰρήνην καὶ ὑγείαν αὐτῷ· μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον· ἐπὶ τὸν θρόνον Δαβὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καθήσεται, τοῦ κατορθῶσαι αὐτὴν, καὶ ἐπιλαβέσθαι ἐν δικαιο- σύνῃ καὶ κρίματι, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. Ο ζῆλος Κυρίου σαβαώθ ποιήσει ταῦτα. Ὅτι μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύ- ριος τῶν κυριευόντων, ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστεία αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος, διὰ τούτων ἡμῖν εἰσενήνεκται, ὅς ἐστι Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐδένα τῶν τὸ καθ' ἡμᾶς ἐπεγνωκότων μυστήριον, ἀντερεῖν οἶμαι· αύτ Β τὸς γὰρ ἂν εἴη, παντί που δῆλον, καὶ οὐχ ἕτερος, βα- σιλεὺς ἐγηγερμένος δίκαιος καὶ σώζων, ὅς τὴν θείαν δικαιοσύνην ἡμῖν ἐγνώρισεν ἢ αὐτὸς ἡμῖν ἐγενήθη, ἀποστολικῶς εἰπεῖν· Σοφία ἀπὸ Θεοῦ καὶ δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις. Ος δὴ καὶ τὴν πόλιν τὴν τοῦ Θεοῦ ᾠκοδόμησεν, οὐ περίγειόν τινα καὶ τὸ ἡδρασμένον οὐκ εἰσαεὶ κεκτημένην, ἐκείνη, δὲ μᾶλλον τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν, ἥτις νοοἶτο θεοπρεπῶς ἡ ἄνω Ἱερουσαλήμ, ἧς τεχνίτης και δημιουργὸς ὁ Θεός, καθ᾿ ἣν τῶν πρωτοτόκων ἡ Ἐκ κλησία τῶν ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων, ταῖς θείαις ὁμοῦ πανηγυρίζει δυνάμεσιν· ἐπιστρέψει δὲ ὅτι καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ οἰκείου λαοῦ· τίνος δὴ τοῦτο καὶ ὅπως, ἀκούειν πάρεστιν· ἡμεν γὰρ ἀλη θῶς ποτε ἄνθρωποι, τὸν μὲν Ποιητήν ηγνοηκότες καὶ Κύριον, τὴν οἰκειότητα τὴν πρὸς αὐτὸν ἠρνημένοι, καὶ τοῦ δουλεύειν αὐτῷ διά τε τὴν ἐξ ἁμαρτίας ἀναλγησίαν, καὶ τὴν κρατοῦσαν τοῦ πονηροῦ καθ' ἡμῶν ἐπήρειαν, ἀποπεφοίτηκότες ὡς ποῤῥωτάτω· ὑπενηνέγμεθα δὲ τῇ ζεύγλῃ τοῦ ἐχθροῦ, οἷα Ανδρα ποδισμένοι καὶ ἐζωγρημένοι εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα, οἱ τὴν ἐλευθερίαν ἀφῃρημένοι, καὶ δουλεύειν αὐτῷ ἠναγκασμένοι. Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἦν Θεοῦ μὴ οὐχὶ τὸ οἰκεῖον φιλ- ανθρώπως ἐπιδεῖν ποίημα, ἐπιφαίνεται ὁ λυτρωτής, ᾧ γε οὐ δώρων οὐδὲ λύτρων εδέησε τῶν ἐκτὸς, ἀλλ᾽ ἐκένωσεν ἑαυτὸν, λύτρον δεδωκώς ἀντὶ πάντων ἡμῶν τὸ οἰκεῖον αἷμα τὸ ζωοποιὸν καὶ σωτήριον· καὶ πά θος καὶ σταυρὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατλὰς, ἀνέβη εἰς ὕψος, καὶ ἠχμαλώτευσεν ἐπιστρέψας τὴν ἡμῶν αἰχμαλω σίαν· φυσάμενος ὄντως ἡμᾶς τῆς Χαλδαϊκῆς τῶν αλιτηρίων δαιμόνων ἐξουσίας, καὶ τῆς βαρβάρου τοῦ νοητοῦ δυνάστου χειρὸς ἐξελών, καὶ ἐκτήσατο ἡμᾶς λαὸν περιούσιον, τοὺς δι᾿ ἐπιγνώσεως καὶ πίστεως εἰλικρινοῦς καὶ ὀρθῆς προσπεφευγότας αύτ τοῦ τῇ δεσποτείᾳ, κατάρχων καὶ βασιλεύων ἐφ' ἡμᾶ; εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀπιστήσει δὲ οὐδεὶς, ἢ ὅστις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀπιστίαν καὶ ἀναισχυντίαν νενόσηκεν, ἔτι καταργούμενον ἐν τῇ ψυχῇ περιφέρων κάλυμμα, καὶ τὸ πάχος τῆς ἑαυτοῦ καρδίας ἀποξύσαι μὴ βου ληθεὶς τὸ τοῦ γράμματος, καὶ ταύτῃ γε εἰς τὰ θεῖα παρακύψαι μυστήρια οὐδαμῶς ἀξιούμενο;· εἰ γάρ του διαμφισβητοίη φάσκων, ὅτι δὴ βασιλέα τῶν καθ ἡμᾶς τινα ἐπὶ τὴν Ἰουδαίων ἀρχὴν προχειρισθησό Acabil civilalem meam, et captivitatem populi mei ipse convertet sine pretio et sine muneribus, ai! Do- minus exercituum ". Et rursus: Ego adducam pacem ad principes eorum, pacem et sanitaiem ud ipsum s. Magnus principatus ejus, et pacis ipsius non est terminus. Super throno Davidis patris sui sedebil, ut illum recle constituat, agaique cum justitia et judicio abhinc et in alernum tempus. Zelus Do- mini exercituum hæc faciet ". Quod ergo Rex regum, et Dominus dominantium, regnator regni sui in æternum, per hæc verba nobis denotetur, qui est Christus Deus noster, neminem qui peractum apud nos incarnationis mysterium noverit, contradictu- ruin puto. Ipse enim evidenter est, et non alius, rex nobis suscitatus, justus salvificus, qui divinam justitiam nos docuit. Ipse nobis est factus, ut apo - stolice loquar Sapientia a Deo et justitia et san- clificatio el redemptio 35. Qui etiam Dei civitatem æilificavit, non terrestrem aliquain æternaque sta- bilitate carentem, sed illam potius fundamentis mixam, quæ Deo digna intelligitur superna Jerusalem, cujus opifex conditorque Deus, in qua primogenitorum ecclesia, qui in coeli sunt conscri- pti, cum supernis illis potestatibus conversatur. Populi quoque sui captivitatem convertgt; cujus- nam vero et quomodo, audiendum est. Eramus enim revera olim nos homines, Creatoris Domini- que nostri ignari, nostram cum illo necessitudinem abnegantes, et ab ejus obsequio longe alienati propter stuporem nostrum in peccatis, et dominan- tem nobis diaboli dolum: suppositi autem hostis jugo, ceu mancipia et captivi ejus arbitrio dediti, qui nempe libertate amiss, servire ipsi cogebamur. Sed quia fieri non poterat quin Deus clementer creaturam suam respiceret, apparuit Redemptor, cui neque muneribus neque pretio opus erat externo, sed semetipsum exinanivit, pretium dans redem- ptionis pro nobis omnibus proprium sanguinem vivificum ac salutarem; et passione ac cruce pro nobis tolerata, in altum conscendit, et captivavit convertens captivitatem nostram; eripiens reapse D nos chaldaica noxiorum dæmonumn potestate, bar- barique intellectualis dynastæ manu eruens ; acqui- sivitque nos populum peculiarem, eos videlicet qui per illuminationem ac fidem sinceram rectamque ad ejus dominatum confugerint; regnans imperans- que nobis per sæcula. Discredet autem nemo, nisi qui forte Judaica incredulitate et impudentia labo- rat, abolitum illud gerens adhuc in anima vetum, litteræque crassitiem nondum volens de corde suo abradere, ideoque in divina mysteria nondum introspicere dignus. Quod si quis dubitando dicat, propheticum sermonem affirmare, fore hominem quemdam qui Judæorum principatum obtineat, hic Acabil civilalem meam, et captivitatem populi mei ipse convertet sine pretio et sine muneribus, ai! Do- minus exercituum ". Et rursus: Ego adducam pacem ad principes eorum, pacem et sanitaiem ud ipsum s. Magnus principatus ejus, et pacis ipsius non est terminus. Super throno Davidis patris sui sedebil, ut illum recle constituat, agaique cum justitia et judicio abhinc et in alernum tempus. Zelus Do- mini exercituum hæc faciet ". Quod ergo Rex regum, et Dominus dominantium, regnator regni sui in æternum, per hæc verba nobis denotetur, qui est Christus Deus noster, neminem qui peractum apud nos incarnationis mysterium noverit, contradictu- ruin puto. Ipse enim evidenter est, et non alius, rex nobis suscitatus, justus salvificus, qui divinam justitiam nos docuit. Ipse nobis est factus, ut apo - stolice loquar Sapientia a Deo et justitia et san- clificatio el redemptio 35. Qui etiam Dei civitatem æilificavit, non terrestrem aliquain æternaque sta- bilitate carentem, sed illam potius fundamentis mixam, quæ Deo digna intelligitur superna Jerusalem, cujus opifex conditorque Deus, in qua primogenitorum ecclesia, qui in coeli sunt conscri- pti, cum supernis illis potestatibus conversatur. Populi quoque sui captivitatem convertgt; cujus- nam vero et quomodo, audiendum est. Eramus enim revera olim nos homines, Creatoris Domini- que nostri ignari, nostram cum illo necessitudinem abnegantes, et ab ejus obsequio longe alienati propter stuporem nostrum in peccatis, et dominan- tem nobis diaboli dolum: suppositi autem hostis jugo, ceu mancipia et captivi ejus arbitrio dediti, qui nempe libertate amiss, servire ipsi cogebamur. Sed quia fieri non poterat quin Deus clementer creaturam suam respiceret, apparuit Redemptor, cui neque muneribus neque pretio opus erat externo, sed semetipsum exinanivit, pretium dans redem- ptionis pro nobis omnibus proprium sanguinem vivificum ac salutarem; et passione ac cruce pro nobis tolerata, in altum conscendit, et captivavit convertens captivitatem nostram; eripiens reapse D nos chaldaica noxiorum dæmonumn potestate, bar- barique intellectualis dynastæ manu eruens ; acqui- sivitque nos populum peculiarem, eos videlicet qui per illuminationem ac fidem sinceram rectamque ad ejus dominatum confugerint; regnans imperans- que nobis per sæcula. Discredet autem nemo, nisi qui forte Judaica incredulitate et impudentia labo- rat, abolitum illud gerens adhuc in anima vetum, litteræque crassitiem nondum volens de corde suo abradere, ideoque in divina mysteria nondum introspicere dignus. Quod si quis dubitando dicat, propheticum sermonem affirmare, fore hominem quemdam qui Judæorum principatum obtineat, hic

φιλοπόνως ἐκζητοῦσιν ἐμφανεῖς καθίστανται. ἐντεῦθεν ἐφ' ἑτέραν χρῆσιν οἱ τῆς Ἰουδαϊκῆς μοίρας ἵενται Θεοδότου τοῦ ἐκ Γαλατίας ἐπιγραφομένην τοὔνομα ἔχουσαν ὧδε· Τὰς τῶν ἁγίων εἰδέας οὐκ ἐν εἰκόσιν ἐξ ὑλικῶν χρωμάτων διαμορφοῦν παρειλήφαμεν, ἀλλὰ τὰς τούτων ἀρετὰς διὰ τῶν ἐν γραφαῖς περὶ αὐτῶν δηλουμένων οἷόν τινας ἐμψύχους εἰκόνας ἀναμάττεσθαι δεδιδάγμεθα, ἐκ τούτου πρὸς τὸν ὅμοιον αὐτοῖς διεγειρόμενοι ζῆλον· ἐπεὶ εἰπάτωσαν οἱ τὰς τοιάσδε ἀναστηλοῦντες μορφὰς ποίας ἄρα ἐκ τούτων καταπολαύοιεν ὠφελείας, ἢ ἐν ποίᾳ διὰ τῆς τούτων ἀναμνήσεως ἀνάγονται πνευματικῇ θεωρίᾳ. ἀλλ' εὔδηλον ὡς ματαία ἡ τοιαύτη ἐπί νοια καὶ διαβολικῆς μεθοδείας εὕρημα. τί οὖν πρὸς ταῦτα ποιεῖν ἐχρῆν; παραγράφεσθαι μὲν εὐθὺς τουτονὶ τὸν Θεόδοτον ἀλογῆσαί τε τὰς φωνὰς ὡς ἀλλοτρίας τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας καὶ μὴ δὲ τοῦ ὁπωσοῦν ἀξιοῦν λόγου, ἐπεὶ τῷ ἔναγχος ἐκτεθειμένῳ διαλόγῳ παραβαλλόμενος τοῖς μὲν παρὰ τοῦ Ἰουδαίου λεχθεῖσιν καθίσταται σύμφωνος, τοῖς δὲ παρὰ τοῦ ἱεράρχου δογματιζομένοις ἀντίπαλος ἀναφαίνεται· οὐκ ἄδηλον οὖν τοῖς νοῦν ἔχουσιν ὅποι καὶ μετὰ τίνων τετάξεται. ὅμως δ' οὖν τῆς τῶν ἀσεβῶν ἀναισχυντίας χάριν οὐκ ἀναδυόμεθα πρὸς τὸν λόγον, ἀλλ' οὕτως πρὸς τὰ προκείμενα ἀπαντησόμεθα· πρῶτον μὲν μὴ δὲ ἡγεῖσθαι τοῦ ἐξ Ἀγκύρας Θεοδότου ὑπάρχειν ταῦτα γεννήματα, καὶ ὅπως, οὐκ εἰς μακρὰν ἐροῦμεν· ἔπειτα δὲ εἰ καὶ δοθείη τοῦτο, οὐδὲν πρόσαντες τῇ ἐκκλησίᾳ ἐντεῦθεν ἢ ἐπίμωμον συναντήσεται· λέγεται γὰρ τῶν διαβεβλημένων εἶναι οὑτοσὶ ὁ Θεόδοτος, οὐ τῶν ἐγκεκριμένων τῷ τῶν πατέρων χορῷ. ἵνα δὲ καὶ ἡμεῖς τὰ δοκοῦντα καὶ ὅσον ἡ τῶν ἀληθῶν κρίσις ἐπιτρέπει καταστοχάζεσθαι εἰσαγάγωμεν, τοιαῦτά τινα περὶ αὐτοῦ λέγομεν· γνώριμον ἤδη ἀνθρώπῳ παντὶ ὡς τὰ ἀμφιβαλλόμενα τῶν λόγων ἐκ τῶν ὁμολογουμένων κρίνεται καὶ τὰ νενοθευμένα ἐκ τῶν γνησίων δοκιμάζεται. λόγος τοίνυν ἑορταστικὸς τῷ ἐκ Γαλατίας Θεοδότῳ πεποίηται, ἐγκώμιον εἰς τὴν πανάμωμον θεομήτορα καὶ εἰς τὸν δίκαιον Συμεῶνα τὴν ὑπόθεσιν ἔχων, χρόνῳ τε βεβαιούμενος καὶ τοῖς εἰδόσιν τῶν γνησίων αὐτοῦ κρινόμενος. ἐνταῦθα οὖν τοιαῦτα περὶ τῆς ἁγίας παρθένου διέξεισιν· Τί θαυμάσομεν; τὸν θεῖον καὶ ἀνέκφραστον τόκον ἢ τὴν ἀνερμήνευτον λοχόν; οὐ περιδράσσεται λόγῳ τὰ ὑπὲρ λόγον, οὐ περιγράφεται νῷ τὰ ὑπὲρ ἔννοιαν. εἰ γὰρ καὶ γράφει γραφεὺς τὴν μητέρα τῆς οἰκονομίας, ἀλλ' οὐχ' ἑρμηνεύει λόγος τὸν τρόπον τῆς κυοφορίας. βρέφος ὀνομάσωμεν τὸν τεχθέντα; ἀλλὰ τὸν παλαιὸν τῶν ἡμερῶν κέκτηται προκαταρκτικὸν καὶ αἴτιον· νικᾷ τὴν ὕφεσιν ἡ ἐπίτασις καὶ ὑπερίπταται τῆς περιγραφῆς τὸ ἀπερίγραφον. τίνος οὖν ἕνεκεν ταῦτα παρεθέμεθα; οἱ τῆς οἰκονομίας τοῦ σωτῆρος ἐχθροὶ σπουδὴν ἅπασαν καταβέβληνται, διὰ τῆς τοῦ ἀπεριγράφου φωνῆς τὸ μηδαμῶς εἰκονίζεσθαι τὸν Χριστὸν κατασκευάζοντες, καθαιρεῖσθαι δὲ αὐτοῦ πανταχοῦ τὸ ἱερὸν ἀπεικόνισμα· ἐφ' ᾧ κανὼν αὐτοῖς κεκύρωται καὶ προχειρότατον ἔχουσιν ὡς, τούτου ἐκ ποδῶν γινομένου, ἀκόλουθον εἶναι πάντως καὶ τὰ τῶν ἁγίων συνοιχήσεσθαι ἀπεικάσματα καὶ τοῖς πρὸς τῷ ἑνὶ συναναιρεῖσθαι καὶ τὰ πρὸς τοῖς πολλοῖς. εἰ οὖν σαφῶς ἐνταῦθα ὁ Θεόδοτος περιγραφόμενον κηρύσσει τὸν Χριστόν, ἤδη δὲ καὶ τὴν τεκοῦσαν παρθένον γραφομένην, ᾗ συγγεγράφθαι καὶ τὸ οἰκεῖον βρέφος ἀκόλουθον (καὶ τοῦτο τοῖς τῇ ἀληθείᾳ καὶ τοῖς τῆς φύσεως προσέχουσι νόμοις ὀρθῶς ὡμολόγηται, ὥσπερ σὺν πατρὶ ἔχειν τὸ ἀπερίγραπτον πρόδηλον ἂν εἴη), ὡς καὶ τοὺς λοιποὺς ἁγίους γραφομένους παρειληφὼς ἐπίσταται, καὶ εἰ διὰ τὸ ἀπερίγραπτον ἀναιρεῖται τὸ εἰκονίζεσθαι Χριστόν, ταύτῃ δὲ καὶ τοὺς ἁγίους. περιγραπτὸν ἄρα κηρύσσων οὗτος τὸν Χριστὸν οἶδεν αὐτὸν καὶ εἰκονιζόμενον· καὶ εἰ τοῦτο, καὶ τοὺς ἁγίους εἰκονιζομένους ἐξ ἀνάγκης εἰδὼς εἰσαχθήσεται. οὐκοῦν εἰ οὕτως παρίσταται τὸ Θεοδότου φρόνημα, ψευδῆ ἄρα καὶ ἀλλότρια τοῦ ἐπὶ χεῖρας Θεοδότου ὑπάρχουσιν ἅπερ οὗτοι ἐπ' ὀνόματι ἐκείνου πλασάμενοι παράγουσιν· οὐ γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον ἀνοίας Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, φησίν, ἔσται Ἰσραὴλ τρίτος ἐν τοις Ασσυρίοις καὶ ἐν τοῖς Αἰγυπτίοις, εὐλογημένος ἐν τῇ γῇ ἦν εὐλόγησε Κύριος Σαβαώθ, λέγων· Εὐλογητὸς ἔσται ὁ λαός μου ὁ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν 'Ασσυρίοις, καὶ ἡ κληρονομία μου Ισραήλ· διὰ γὰρ τούτων τῶν ἀπηριθμημένων», τῶν κεκλημένων ἐθνῶν εἰς τὸ κήρυγμα ὁ λόγος παί ραδεδήλωκε τὸ πλήρωμα· κατόπιν δὲ τρίτος Ἰσραὴλ τέτακται, ἐπειδήπερ εἰ καὶ πολλῷ ἄποθεν, καὶ ἐξ ἀλλοδαπῆς καὶ βαρβάρου χώρας ἀφώρμητο, προφθάνει μὲν ὁ ᾿Ασσύριος καὶ προαρπάζει τὴν εἰς Χρι στὸν πίστιν, σωματικῶς ἔτι νηπιάζοντα προσκυνού μενον, καὶ δώροις ισαρίθμοις τῶν ἐπ᾿ αὐτῷ νοουμένων καὶ θεωρουμένων λόγων τὰ γέρα δεχόμενον· με'. Οπως δὲ τούτοις συγγενῆ τέ ἐστι καὶ ἐφ- Β άμιλλα τὰ ἀποστολικά διδάγματα, καὶ τὴν αὐτὴν ὥσπερ ἐρχόμενα τρίβον, ἀμογητι κατοψόμεθα· ὡς ἄρχειν τε τῶν ἐθνῶν ἤτοι τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας ὁ Σωτὴρ, καὶ ἐπ' αὐτὴν βασιλεύειν πιστεύεται, και φαλή τέ ἐστιν αὐτῆς, καὶ δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν ἄχρις οὗ θῇ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτ τοῦ, καὶ κληρονόμους ἀναδείκνυσι βασιλείας τοὺς εἰς αὐτὸν ἠλπικότας, διωμολόγηται · φήσει τοίνυν προειδο δραμὼν τῶν ἐθνῶν ὁ Ἀπόστολος· Θέλω δὲ ὑμᾶς εἰδέναι, ὅτι παντὸς ἀνδρὸς ἡ κεφαλὴ ὁ Χριστός ἐστι. Καὶ πάλιν· Ινα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰητοῦ Χριστοῦ ὁ Πατὴρ τῆς δόξης δῴη ὑμῖν πνεῦ μα σοφίας καὶ ἀποκαλύψεως, ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας ὑμῶν, εἰς τὸ εἰδέναι ὑμᾶς τίς ἐστιν ἡ ἐλπὶς τῆς κλήσεως αὐτοῦ, καὶ τίς ὁ πλοῦτος τῆς δόξης τῆς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοῖς ἁγίοις, καὶ τί τὸ ὑπερ- (άλλον μέγεθος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς τοὺς πιστεύοντας, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κράτους τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ἣν ἐνήργησεν ἐν τῷ Χριστῷ, ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ καθίσας ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ὑπεράνω πάσης ἀρο γῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι· καὶ πάντα υπέταξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ Ἐκκλη σίᾳ, ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληροῦντος. Καὶ, ὅτι Ὁ Θεός αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γονυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ κατα χθονίων. Καί Ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Και· Ἐστὲ ἐν αὐτῷ πεπληρωμένοι, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας. Καὶ πάλιν· Αληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ, αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ, ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης φεύγοντος τὴν δεισιδαίμονα πλάνην ἀποκρουόμενος· δεύτερος δὲ Αἰγύπτιος ὑποδέχεται, τῇ καθόδῳ τοῦ μεθ᾿ ἂν τριταῖος Ἰσραὴλ πρόσεισι, καὶ ταῦτα καλούμενος ὑπὸ τοῦ κηρύσσοντος, καθάπερ τὰ ἱερὰ ἡμῖν ἀναταξάμενοι παραδεδώκασιν Εὐαγγέλια, τοῦ Κυρίου ἀπόστολοι. σε Ει : ν, 25. Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, φησίν, ἔσται Ἰσραὴλ τρίτος ἐν τοις Ασσυρίοις καὶ ἐν τοῖς Αἰγυπτίοις, εὐ- λογημένος ἐν τῇ γῇ ἦν εὐλόγησε Κύριος Σαβαώθ, λέγων· Εὐλογητὸς ἔσται ὁ λαός μου ὁ ἐν Αἰ- γύπτῳ καὶ ἐν 'Ασσυρίοις, καὶ ἡ κληρονομία μου Ισραήλ· διὰ γὰρ τούτων τῶν ἀπηριθμημένων», τῶν κεκλημένων ἐθνῶν εἰς τὸ κήρυγμα ὁ λόγος παί ραδεδήλωκε τὸ πλήρωμα· κατόπιν δὲ τρίτος Ἰσραὴλ τέτακται, ἐπειδήπερ εἰ καὶ πολλῷ ἄποθεν, καὶ ἐξ ἀλλοδαπῆς καὶ βαρβάρου χώρας ἀφώρμητο, προ- φθάνει μὲν ὁ ᾿Ασσύριος καὶ προαρπάζει τὴν εἰς Χρι στὸν πίστιν, σωματικῶς ἔτι νηπιάζοντα προσκυνού μενον, καὶ δώροις ισαρίθμοις τῶν ἐπ᾿ αὐτῷ νοου- μένων καὶ θεωρουμένων λόγων τὰ γέρα δεχόμενον· με'. Οπως δὲ τούτοις συγγενῆ τέ ἐστι καὶ ἐφ- Β άμιλλα τὰ ἀποστολικά διδάγματα, καὶ τὴν αὐτὴν ὥσπερ ἐρχόμενα τρίβον, ἀμογητι κατοψόμεθα· ὡς ἄρχειν τε τῶν ἐθνῶν ἤτοι τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας ὁ Σωτὴρ, καὶ ἐπ' αὐτὴν βασιλεύειν πιστεύεται, και φαλή τέ ἐστιν αὐτῆς, καὶ δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν ἄχρις οὗ θῇ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτ τοῦ, καὶ κληρονόμους ἀναδείκνυσι βασιλείας τοὺς εἰς αὐτὸν ἠλπικότας, διωμολόγηται · φήσει τοίνυν προειδο δραμὼν τῶν ἐθνῶν ὁ Ἀπόστολος· Θέλω δὲ ὑμᾶς εἰδέναι, ὅτι παντὸς ἀνδρὸς ἡ κεφαλὴ ὁ Χριστός ἐστι. Καὶ πάλιν· Ινα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη- τοῦ Χριστοῦ ὁ Πατὴρ τῆς δόξης δῴη ὑμῖν πνεῦ μα σοφίας καὶ ἀποκαλύψεως, ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας ὑμῶν, εἰς τὸ εἰδέναι ὑμᾶς τίς ἐστιν ἡ ἐλπὶς τῆς κλήσεως αὐτοῦ, καὶ τίς ὁ πλοῦτος τῆς δόξης τῆς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοῖς ἁγίοις, καὶ τί τὸ ὑπερ- (άλλον μέγεθος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς τοὺς πιστεύοντας, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κράτους τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, ἣν ἐνήργησεν ἐν τῷ Χριστῷ, ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ καθίσας ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ὑπεράνω πάσης ἀρο γῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως καὶ κυριότητος, καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι· καὶ πάντα υπέταξεν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν ἔδωκε κεφαλὴν ὑπὲρ πάντα τῇ Ἐκκλη σίᾳ, ἥτις ἐστὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, τὸ πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληροῦντος. Καὶ, ὅτι Ὁ Θεός αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γονυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ κατα χθονίων. Καί Ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Και· Ἐστὲ ἐν αὐτῷ πεπληρωμένοι, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας. Καὶ πάλιν· Αληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ, αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ, ὁ Χριστὸς, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης Ει : ν, 25. φεύγοντος τὴν δεισιδαίμονα πλάνην ἀποκρουόμενος· δεύτερος δὲ Αἰγύπτιος ὑποδέχεται, τῇ καθόδῳ τοῦ μεθ᾿ ἂν τριταῖος Ἰσραὴλ πρόσεισι, καὶ ταῦτα καλούμενος ὑπὸ τοῦ κηρύσσοντος, καθάπερ τὰ ἱερὰ ἡμῖν ἀναταξάμενοι παραδεδώκασιν Εὐαγγέλια, τοῦ Κυρίου ἀπόστολοι. σε Coloss. 11, 9. ibid. ESS A in Assyriis, et hæreditas mea Israel *. Nam praeli- ctorum enumeratione, vocatarum gentium ad sa- cram doctrinam plenitudinem sermo propheticus significavit. Postremo loco, id est tertius, Israel collocatur, quia etiamsi multo eminus, et ex aliena barbaraque regione profectus est, nihilominus præoccupat eum Assyrius, præripitque in Christum fidem, corporaliter adhuc infantulum adoratum do- norumque numero, intellectualibus ejus et contem- plativis officiis pari, affectum. Secundus Ægyptius succedit, fugientis adventu superstitiosum errorem depellens. Post quem tertius Israel, et quidem a prædicante vocatus, quemadmodum nobis tradide- runt qui Evangelia scripsere apostoli Domini. stolica documenta, eademque veluti via insistentia, facile cognoscemus; credi videlicet Servatorem gentibus, id est Ecclesiæ gentium, præesse, ejusque caput esse, ac sine dubio oportere eum regnare donec ponat inimicos suos scabellum pedum suo- rum, et regni hæredes efficiat qui in eum sperave- rint. Dicet itaque primipilaris veluti gentium Apo- stolus : Volo vos scire, omnis viri caput esse Chri- stum 8. Et rursus: Ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Paler gloriæ, det vobis Spiritum sapientia et revelationis in agnitione ejus; illuminatos oculos cordis vestri, ut scialis quæ sit spes vocationis ejus, et quæ divitiæ gloriæ hæreditatis ejus in sanctis. Et quæ sit supereminens magnitudo virtutis ejus in nos, qui credimus secundum operationem potentia virtuiis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et constituens ad dexteram suam in cœlestibus, supra omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc sæculo, sed etium in futuro. Et omnia subjecit sub pedibus ejus, et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam, quæ est corpus i, sius, ét plènitudo ejus, qui omnia in omnibus adim- Deus eum superexaliavit, deditque plet 4. plet. ei nomen super omne nomen, ut in nomine Jesu omue genu fectatur cœlestium, terrestrium, et inferno- rum Et In ipso habitat omnis plenitudo divini- tatis corporaliter 51. Et: Estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis s. Et denuo : Veritatem autem facientes in charitate, crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo lo- tum corpus compactum el connexum per omnen: juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in ædificationem sui in charitate *³, Et iterum: Quia vir caput mulieris, ita et Christus Ecclesiæ capul Cor. xt, 3. * Ephes. 1, 17-25. ss Ephes ESS A in Assyriis, et hæreditas mea Israel *. Nam praeli- ctorum enumeratione, vocatarum gentium ad sa- cram doctrinam plenitudinem sermo propheticus significavit. Postremo loco, id est tertius, Israel collocatur, quia etiamsi multo eminus, et ex aliena barbaraque regione profectus est, nihilominus præoccupat eum Assyrius, præripitque in Christum fidem, corporaliter adhuc infantulum adoratum do- norumque numero, intellectualibus ejus et contem- plativis officiis pari, affectum. Secundus Ægyptius succedit, fugientis adventu superstitiosum errorem depellens. Post quem tertius Israel, et quidem a prædicante vocatus, quemadmodum nobis tradide- runt qui Evangelia scripsere apostoli Domini. stolica documenta, eademque veluti via insistentia, facile cognoscemus; credi videlicet Servatorem gentibus, id est Ecclesiæ gentium, præesse, ejusque caput esse, ac sine dubio oportere eum regnare donec ponat inimicos suos scabellum pedum suo- rum, et regni hæredes efficiat qui in eum sperave- rint. Dicet itaque primipilaris veluti gentium Apo- stolus : Volo vos scire, omnis viri caput esse Chri- stum 8. Et rursus: Ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Paler gloriæ, det vobis Spiritum sapientia et revelationis in agnitione ejus; illuminatos oculos cordis vestri, ut scialis quæ sit spes vocationis ejus, et quæ divitiæ gloriæ hæreditatis ejus in sanctis. Et quæ sit supereminens magnitudo virtutis ejus in nos, qui credimus secundum operationem potentia virtuiis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et constituens ad dexteram suam in cœlestibus, supra omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc sæculo, sed etium in futuro. Et omnia subjecit sub pedibus ejus, et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam, quæ est corpus i, sius, ét plènitudo ejus, qui omnia in omnibus adim- Deus eum superexaliavit, deditque plet 4. plet. ei nomen super omne nomen, ut in nomine Jesu omue genu fectatur cœlestium, terrestrium, et inferno- rum Et In ipso habitat omnis plenitudo divini- tatis corporaliter 51. Et: Estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis s. Et denuo : Veritatem autem facientes in charitate, crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo lo- tum corpus compactum el connexum per omnen: juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in ædificationem sui in charitate *³, Et iterum: Quia vir caput mulieris, ita et Christus Ecclesiæ capul Cor. xt, 3. * Ephes. 1, 17-25. ss Ephes Coloss. 11, 9. ibid. 45. Age vero his allinia atque æmula esse apo- 45. Age vero his allinia atque æmula esse apo-

ἀσεβείας περιουσίᾳ, οὐδὲ τὰς ψυχὰς τῶν προωδευκότων, εἰδωλολατρείας ἐξωθήσονται· δι' ὧν μοι δοκεῖ καὶ αύξεσθαι αὐτῶν τὴν κατηγορίαν, καὶ μείζοσι δίκα:;, ὡς τὸ εἰκὸς, ὑπάγεσθαι· οὓς δὴ καὶ ζῶσι καὶ νεκροῖς ὑποδίκους γεγενημένους ἀπολιπόντες, τοῦ σκοποῦ τε τῶν ἐγκεχειρισμένων ἐπειλημμένοι, τῶν ἑξῆς ἐχώμεθα. εἰς γει Κύριος ; πλήρης εἰμί· ὁλοκαύτωμα τῶν κριῶν, θησομένοις ἐπήγγελτα: ποιήσειν, ὥσπερ ἀντέκτισίν τινα καὶ ἆθλα τῆς πρὸς αὐτὸν ὑπακοῆς τε καὶ πίσ στεως προστιθείς, διακούσεσθαι ἄξιον. Ποιήσει γάρ, φησί, Κύριος ὁ Θεὸς Σαβαώθ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦτο· πίονται εὐφροσύνην, πίονται οἶνον, χρίσονται μύρον ἐν τῷ ὄρει τούτῳ. 'Αρα τίνα τῶν πάντων διαπέφευγεν ; ὅτι σαφῶς ἡμῖν διὰ τούτων, τῶν ἱερῶν μυστηρίων τῆς θείας δωρεάς τε καὶ χάριτος προεισῆκται τὸ διδασκάλιον· τῆς τε κοινωνίας τοῦ τιμίου αἵματος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ κατὰ τὸ θεῖον λου- τρόν· ὧν τί ἂν γένοιτο εἰς εὐφροσύνην καὶ φωτισμέν ψυχῆς χαριέστερον ἢ ἐνθεέστερον ; ἐντεῦθεν προστέ ταχε πάλιν αὐτοῖς εὐφραίνεσθαι ἐπὶ τὸ τοῦ καλοῦν- της φιλόδωρον, λέγων· Εὐφράνθητι, στεῖρα ή οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου, μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Ἀλλὰ μὴν καὶ ὁποῖα οἱ διὰ τῆς ἐν χάριτι κλήσεως προσδεδραμηκότες αντεισο!- σουσιν, εὐσύνοπτα ἐρεῖ· Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀνενεχθήσεται δῶρα Κυρίῳ Σαβαώθ, ἐκ λαοῦ τε θλιμμένου καὶ ταπεινοῦ, ἀπὸ λαοῦ μεγάλου, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον· δῶρα δὲ, τί ἄλλο νοηθεῖεν ἂν ἢ πάντως ἡ τῆς αἰνέσεως πνευμα τικὴ θυσία, ἡ λογική λατρεία παρὰ πάντων τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐθνῶν προσαγομένη τῷ Θεῷ, ἣν ὡς ὅτι μὴν εὐωδίας προσδεχόμενος ; Ότι αὐτοῖς ἀντιχαριεῖ- ται, καὶ οἷς ἀντιφιλοτιμήσεται δώροις, πάλιν λέγει Εἰσάξω αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τὸ ἅγιόν μου, καὶ εὐ φρανῶ αὐτοὺς ἐν τῷ οἴκῳ τῆς προσευχῆς μου, τὰ ὁλοκαυτώματα αὐτῶν καὶ αἱ θυσίαι αὐτῶν ἔσονται δεκταὶ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν μου· ὁ γὰρ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Οὐκ ἂν δὲ οἶμαι ἐπὶ τοσοῦτο μανίας τῶν ἀρτιφανῶν Ἰουδαίων ἐξοίχεσθαί τινας, ὥστε οἴεσθαι διὰ τούτων τὴν ἐφ' ἑνὶ τόπῳ ἐν Ἱεροσολύ μοις, φημί, περιειργμένην λατρείαν εἰσφέρεσθαι· τίς γὰρ οὕτως ἀνήκοος, ἐκ προσώπου τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ προανακεκραγότων τῶν προφητῶν, ἐκείνας μὲν τὰς τῶν ζωοθυτούντων καὶ κρεουργούντων ἀπο- κεκηρύχθαι καὶ ἐκκεκρίσθαι θυσίας, τῶν δὲ θεοκλυ- τούντων καὶ ἱερολογούντων ἐν πνεύματι ἀντεισῆχθαι λατρείας ; Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν, λέ- * καὶ στέαρ ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι· τίς γὰρ ἐζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χει ῥῶν ὑμῶν ; Νουμηνίας δὲ καὶ Σάββατα μηδὲ ἀν- έχεσθαι. “Ας δὴ καὶ ὁ ψάλλων ἐν πνεύματι ὑποφθάς περιέγραψε, Θυσίαν, λέγων, καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας. Καὶ μὴν, Καὶ οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. subditis edicit, quasi quamdam remunerationem ac præmium fidei erga ipsum atque obedientiæ; quam rem audire operæ pretium est. Faciet enim, inquit, Dominus Deus Sabaoth cunctis gentibus super monte hoc : bibent latitiam, bibent vinum, unguento li- uientur in monte isto ". Age vero, nunquid horum spem fefellit? Imo manifeste his verbis sacra mysteria divini doni gratiæque docemur; nempe pretiosi sanguinis Servatoris nostri Christi partici- pationem, et divini lavacri sanctificationem; quibus profecto quid jucundius quidve divinius sit ad animi lætitiam et illuminationem? Hinc denuo mandat illis ut de vocantis munificentia lætentur, dicens : Lætare, sterilis, quæ non paris; erumpe et clama, quæ non purturis; quia plures filii desertæ, quam ejus quæ habet virum 1. Jau et quænam bona hi qui ad vocationis gratiam concurrerint sint rela- turi, facile cognoscens quilibet dicet: Tempore illo afferentur dona Domino Sabaoth tam a populo afflicto et misero, quam a populo magno; ex hoc et usque in æternum tempus ". Dona autem quænam intelligantur, nisi omnino laudis spiritale sacrifi- cium, et rationalis cultus a cunctis qui sunt in Ecclesia populis Deo adhibitus; quem ille veluti odorem suavitatis excipit? Quod autem ipsis gra- tiam redditurus, donisque eos remuneraturus sit, rursus dicit : Adducum illos in montem sanctum meum, et jucundabo eos in domo orationis meæ ; holocausta eorum acceptabilia erunt allari meo. Nam G domus mea, domus orationis vocabitur cunctis gen- tibus ". Porro haud arbitror in tantam venisse insaniam novorum judaizantium aliquos, ut putent predictis verbis localem tantummodo apud Hiero- solyma cultum denotari. Nam quis ita sit contumas, postquam ex persona universalis Dei jamdiu pro- phetæ clamaverunt, illa immolatorum animalium et carnium abolita esse ac repudiata sacrificia, hisque substitutum cultum hominum Deum invo- cantium et in spiritu sacrificantium? Quid mihi, inquit, sacrificiorum vestrorum multitudo, ail Do- minus? plenus sum ; holocausta arietum, et adipem ugnorum, et sanguinem taurorum atque hircorum renuo. Quis enim hæc de manibus vestris requisi- Neomenias vero et Sabbata se jam non pati D declarat ”. Sicut etiam Psalmista spiritu præve- nieus scripsit : Sacrificium et oblationem noluisti, holocausta pro peccato non postulasti ". Itemque : Et non accipiam de domo tua vitulos, neque ex gregibus tuis hircos ". Et : Si voluisses, sacrifi- cium dedissem utique, holocaustis non delectaberis ". Spiritalia vero proponit sacrificia, adhortando : B Isa. XXV. AXXIX, 7. Isa. XVIII, 7. Psal. XLIX, 9. Psal. L, 18. Isa. LVI, 7. Isa. t, 11. ibid. 13. Psal. 46. Nam quatenus est gentiumn rex, promissiones A μϛ΄. Οἷα γὰρ ὁ τῶν ἐθνῶν βασιλεὺς τοῖς βασιλευ- 6. το Isa. Liv, 1.

τοίνυν τῆς Ἐκκλησίας ὁ νυμφαγωγός, ἐπισυνάπτων αὐτὴν καὶ συνδέων τῷ μνηστήρι Χριστῷ ἐνθεέστατα, καὶ τὸν σύνδεσμον ἐπισφίγγων καὶ τὴν συνάφειαν, σῶμα εἶναι Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους, καὶ ἓν σῶμα εἶναι τοὺς πολλοὺς διορίζεται· ἐπειδήπερ ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρτου τῶν τῆς εὐλογίας μετέχου μεν μυστηρίων, ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν λαχόντες διὰ πίστεως· καὶ ὡς ἐν θεωρίας ὑψηλῆς καὶ θεοειδούς τρόπῳ διασαφῶν καὶ τρανῶν τὸ μυστήριον, διὰ τῆς κατὰ τὸν ἄνθρωπον συζυγίας, τοιάδε τινὰ διέξεισιν· Οὕτως ὀφείλουσιν οἱ ἄνδρες ἀγαπῶν τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας, ὡς τὰ ἑαυτῶν σώματα· ὁ ἀγαπῶν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἑαυτὸν ἀγαπᾷ· οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα εμίσησεν, ἀλλὰ ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτὴν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν Ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ· αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται κλησίαν· ὅτι μέλη ἐσμὲν τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἐκ ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶν, ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. μζ'. Ηκέτωσαν οὖν οἱ τῆς ἀνομίας ἐργάται, καὶ δεικνύτωσαν πόθεν τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἐκ ποίων θεοπνεύστων λογίων, τῆς κατὰ Χριστὸν Ενώσεως ἀθεμίτως διορίζουσι; πῶς οἱ συγκληρονόμοι καὶ σύστ σωμοι Χριστοῦ ξοάνοις τοῖς τῶν ἀπίστων σεβάσμασε λελατρεύκασι ; Πόθεν οὖν τὸ ἀληθὲς ἀπενέγκοιντο, οἱ τῷ ψεύδει συναγορεύοντες ; Σκοπείτωσαν δὲ εἰ μὴ καὶ Χριστὸν αὐτόν, κοινόν τι καὶ ἀκάθαρτον, διὰ τοὺς συγκληρονομούντας καὶ τὴν κατὰ τὸ σύσσωμον κοι νωνίαν ἡγήσαιντο, καὶ τὸ ὅλον τῆς βλασφημίας αὐτοὶ κληρονομείτωσαν· ἀλλ᾽ οὐκ ἐγκαλύπτονται, οὐδὲ καταδύονται ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν αἰσχύνῃ, τοὺς μὲν λατ λοῦντας ἐν Πνεύματι Θεοῦ μυστήρια προφήτας ἁγίους καὶ ἀποστόλους παραγραφόμενοί τε καὶ διωθούμενοι, ἐναγεῖς δέ τινας καὶ ἀνοσίους προφήτας αὐχοῦντες καὶ διδασκάλους ἐκ τῆς ἰδίας ἀποφθεγγομένους κοι- λίας· ὧν τὸ φευκτὸν καὶ δυσῶδες τῶν λόγων, τῆς ἰδίας αὐτῶν ἀπάτης πρὸς πίστωσιν ἐπισύροντα:· Μέτοχος εἰδώλων Ἐφραὶμ ἔθηκεν ἑαυτῷ σκάν δαλα ᾑρέτισε Χαναναίους, ἀνέγνωμεν· Χριστια νοὺς δὲ εἰδώλων μετόχους καὶ κοινωνοὺς οὐδέπω καὶ σήμερον παρ' ὁτουοῦν ἀκηκόαμεν, ὅτι μὴ μόνων τῶν κατὰ τῆς δόξης Χριστοῦ καὶ τῶν ὀρθῶς σεβόν- των καὶ προσκυνούντων αὐτῷ λελυττηκότων· καὶ θαυμαστόν γε οὐδέν· ἔθος γὰρ τοῖς ἀσεβοῦσιν ἐπι- βουλεύειν τοῖς κρείττοσι, καὶ δολοῦν τὴν ἀλήθειαν, ἵνα τὴν ἑαυτῶν κακίαν δεδογμένον αὐτοῖς κατασκιά- ζειν κρατύνωσι· καὶ καλῶς γε εἴρηται ἀνδράσιν ἁγίοις, ὅτι λανθάνουσα πονηρία, τῆς προκεκηρυγ η μένης βλαβερωτέρα. μη'. Οὗτοι γὰρ ἐκ τοῦ προφανοῦς παρρησιάζει σθαι οὐδαμῶς ὑφιστάμενοι τὴν ἀσέβειαν, τὸ τῆς εἰς τὴν θρησκείαν ἡμῶν ὕβρεως υπέρογκον ὑπειδόμενοι, λανθάνειν τε τοὺς πολλοὺς οἰόμενοι, ὥσπερ οὐ τῷ Χριστῷ προσκρούουσι, τὸ θεῖον αὐτοῦ καθυβρίζον τες ἀπεικόνισμα, τί μηχανώνται ; ὡς τῶν μὲν πραγ- μάτων εἰδότες τὸ μεταβάλλειν οὐ πεφυκότων, τῶν ὀνομάτων δὲ ὡς τὰ πολλὰ τὸ ἀδιαφορεῖν ἐνδεικνυμέν S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. membra ex parte, unumque corpus esse multos A definit; quandoquidem unum eumdemque panem mysteriorum benedictionis participamus, unitatemi cum ipso per fidem adepti. Mosque sublimi eximia que doctrina declarans illuminansque mysterium, sub humani conjugii imagine, hæc pergit dicere : Ita viri debent uxores suas diligere, ut corpora sua. Qui suam uxorem diligit, se ipsum diligit. Nemo enim unquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et foret eam, sicut et Christus Ecclesiam; quia mem- bra sumus corporis ejus, et de ossibus ejus. Propter hoc relinquet homo patrem et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia 86. demonstrent quomodo et quibusnam inspiratis ora · culis Ecclesiam ab unione cum Christo sceleste divellant? quomodo cohæredes et concorporales Christi simulacra ab infidelibus culta adorant? Quomodo ergo verum dicant, qui falsitali patroci- »antur? Videant igitur, nisi forte ipsum Christum profanum quid et impurum propter vocatos in ejusdem sortem et concorporalem communionem existimant; videant, inquam, ne blasphemiæ cul- mnen attingant. Verum li neque se obrui, neque, ut ita dicam, defodi sentiunt propria ignominia, dum loquentes in Spirita Dei sanctos prophetas atque . apostolos abrogant, eosque profanos veluti atque impios vates clamitant et magistros ex proprio ventre loquentes. Quorum vitandos spurcosque ser- mones ad sui erroris confirmationem pertrahunt : Particeps idolorum Ephraim posuit sibi scandala : irritavil Chananæos, legimus 87; at Christianos ido- lorum participes iisque communicantes nusquain usque ad hanc diem a quopiam dici audivimus, nisi ab iis tantum, qui adversus Christi gloriam et con- tra recte eum colentes atque adorantes rabie insaniunt. Neque id mirum. Mos est enim impiorum adversandi melioribus, et veritatem depravandi, ut sententiæ suæ improbitatem velare queant. Dictum- que a sanctis viris recte fuit, latentem malitiam proclamata esse noxiorem. quam ostentare audentes, gravem suam adversus cultum nostrum injuriam subverentes, multosque latere putantes, quasi Christum non offendant dum ejus divinæ imagini contumeliam faciunt, quid mo- Liuntur? Quia sciunt natura comparatum non esse, ut res ipsæ mutentur, nomina autem sæpe indiffe- rentiam præ se ferre, ad denominationis differen- 8ª Ephes, v, 28-32. Osee IV, 17. C 47. Veniant nunc iniquitatis operatores atque B 48. Hi quippe palam propriam impietatem non-

τινί; ᾿Αλλὰ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος, καὶ αὐτῷ κάμπτει πᾶν γόνυ ἐπουρανίων τε καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων. Η ὡς τοῦ συνιέναι ἐνδέοντα; ᾿Αλλὰ τῆς συνέσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὐδὲ ἔγνω τις νοῦν Κυρίου· εἰ δὲ ὡς οὐκ ἐπιστρεπτικὸν * κηδεμονικόν, καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων διὰ φωνῆς ἁγίων, ὅτι οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἀποθνήσκοντος, ὡς τὸ ἐπιστρέψα: αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐ τοῦ, καὶ ζῆν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· καὶ ἐν τῷ μὲ εἰπεῖν τῷ ἀσεβεῖ, Θανάτω θανατωθήσῃ, καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ, καὶ ποιήσει κρίμα καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἐν προστάγμασι ζωῆς διαπορεύσεται, ζωῇ ζήσεται, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνῃ· πᾶσαι αἱ ἁμαρτίαι αὐτοῦ ὡς ἥμαρτεν, οὐ μὴ ἀναμνησθῶσιν; Ἢ ὡς σοφίας γοῦν καὶ δικαιοσύνης κατά τι γοῦν ἀπολειπόμενον ; καὶ τίς ἐξαριθμήσαιτο τὴν ἄβυσσον τῆς σοφίας ἢ μᾶλλον αυτοσοφίας; τῇ γὰρ σοφίᾳ ἐξέτεινε τὸν οὐ ρανόν, τὴν γῆν ἐθεμελίωσε καὶ ἁπαξαπλῶς πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν. ᾿Αγαθὸς δ' ὅτι ἐστὶ, καὶ τἆλλα πάντα οἷς παρὰ πάντων ἐξυμνεῖταί τε καὶ δοξάζε ται· τί δεῖ τῶν ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον τοῦ Θεοῦ μεγαλείων ἐφάπτεσθαι, καὶ τῶν ἀνεφίκτων κατατολμᾷν ; Μήποτε λάθοιμεν ἑαυτοὺς ἀπονοίᾳ καὶ δυσ βουλίᾳ τοῖς ἀσεβέσιν ὡσαύτως ἀνοητότατα περιπί πτοντες. Τίνι οὖν ὁ ἡθετημένος ηλάττωται καὶ δεδέηται, γλωσσαλγείτωσαν καὶ λεγέτωσαν· ἵνα ἐκλάσας καὶ ἀπειπών πρὸς τὴν σπουδήν καταπροίξηται τὴν ἀρχ χήν· μᾶλλον δὲ, ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος, τίσιν οὐχ ὑπερῆρται καὶ ὑπεραναβέβηκε; ποῖος λόγος τὸ ὑπερ- & οἶρον παραστήσεται τῆς μεγαλειότητος καὶ τῆς δυνάμεως τὸ ἀπρόσιτον, ἢ τῆς ἐξουσίας τὸ ἀμέτρητον, καὶ τοῦ κατὰ πάντων κράτους ἀπειροδύναμον; καὶ ἵνα μὴ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις ἀποσεμνύνειν τὸ ὑψηλὸν δόξαντες, κατασμικρύνοιμεν τῆς κυρείας ἁπάντων καὶ δεσποτείας τὸ ἀνέκφραστον, ἢ πάντα ἀπαραβλήτως τε καὶ ἀσυγκρίτως ὑπερθρώσκει καὶ ρίδρυται, καὶ πᾶσιν ὁμοίως ἄβατός τέ ἐστι καὶ ἄληπτος, καὶ ἀποκέκρυπται νῷ καὶ λόγῳ παντὶ, οἷα δὴ πάντων ἐξῃρημένη ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, καὶ παντὸς ὀνόματος ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ κατονομαζομένου καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, τῶν τοιούτων ὡς ὑπὲρ ἡμᾶς ἀφεξώμεθα· εἰ δὲ οὐχ ἑκὼν ὁ ἐκκεχωρηκὼς τὸ ὑπο ήκοον δὴ τοῦτο μετετάξατο, βεβίασται πάντως, καὶ τὸ ἡγεμονοῦν τετυράννηται· καὶ τίς ὁ τῇ τυραννίδι " ἐπιθέμενος, καὶ τὸ κρατεῖν ἀφελόμενος; καὶ ἔσται ὁ τυραννήσας εὐσθενέστερός τε καὶ ἐπικλεέστερος, καὶ τοσοῦτον ὅσον καὶ τὸ τῆς νίκης ὑπερτεροῦν, καὶ τὰ δι' ὧν ἂν ἡ νίκη τὸ περιὸν ἔχοι: ἓν μὲν γὰρ τοῖς ὁρωμένοις καὶ ἀνθρωπίνοις, ὁπηνίκα τὸ ἐναντίον καὶ μάχιμον τὰ πρὸς τὸν πόλεμον ἐξαρτύηται, καὶ εἰς ἀλλήλων χεῖρας ἥκωνται, τέλος τῶν ὅπλων καὶ τῶν πόνων οἱ τὸ κρεῖττον ἀπενεγκάμενοι ἴσχουσιν, ἢ ἐν τῇ μάχῃ κρατήσαντες, χειρώσασθαι τρεψάμενοι τὸν ἀντίπαλον, ἐξ οὗ συμβαίνει σκύλων τε καὶ λαφύρων τόρον ὅτι πλεῖστον ἐνέγκασθαι, ὅπλων τε κτῆσιν ὡς μεγίστην περιβαλέσθαι, ἢ χώραν καταδῃῶσαι τὴν πολεμιωτάτην, καὶ σφίσιν αὐτοῖς κατήκοον ποιήσασθαι, καὶ δασμοφορεῖν εἰς τὸ λοιπὸν τοὺς κεκρατημέ τινί; ᾿Αλλὰ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος, καὶ αὐτῷ κάμπτει πᾶν γόνυ ἐπουρανίων τε καὶ ἐπι- γείων καὶ καταχθονίων. Η ὡς τοῦ συνιέναι ἐνδέοντα; ᾿Αλλὰ τῆς συνέσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμός· οὐδὲ ἔγνω τις νοῦν Κυρίου· εἰ δὲ ὡς οὐκ ἐπιστρεπτικὸν * κηδεμονικόν, καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων διὰ φωνῆς ἁγίων, ὅτι οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἀποθνή- σκοντος, ὡς τὸ ἐπιστρέψα: αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐ τοῦ, καὶ ζῆν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· καὶ ἐν τῷ μὲ εἰπεῖν τῷ ἀσεβεῖ, Θανάτω θανατωθήσῃ, καὶ ἀποστρέψει ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ, καὶ ποιήσει κρίμα καὶ δικαιοσύνην, καὶ ἐν προστάγμασι ζωῆς διαπορεύσεται, ζωῇ ζήσε- ται, καὶ οὐ μὴ ἀποθάνῃ· πᾶσαι αἱ ἁμαρτίαι αὐτοῦ ὡς ἥμαρτεν, οὐ μὴ ἀναμνησθῶσιν; Ἢ ὡς σοφίας γοῦν καὶ δικαιοσύνης κατά τι γοῦν ἀπολειπόμενον ; καὶ τίς ἐξαριθμήσαιτο τὴν ἄβυσσον τῆς σοφίας ἢ μᾶλλον αυτοσοφίας; τῇ γὰρ σοφίᾳ ἐξέτεινε τὸν οὐ ρανόν, τὴν γῆν ἐθεμελίωσε καὶ ἁπαξαπλῶς πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν. ᾿Αγαθὸς δ' ὅτι ἐστὶ, καὶ τἆλλα πάντα οἷς παρὰ πάντων ἐξυμνεῖταί τε καὶ δοξάζε ται· τί δεῖ τῶν ὑπὲρ ἔννοιαν καὶ λόγον τοῦ Θεοῦ μεγαλείων ἐφάπτεσθαι, καὶ τῶν ἀνεφίκτων κατα- τολμᾷν ; Μήποτε λάθοιμεν ἑαυτοὺς ἀπονοίᾳ καὶ δυσ βουλίᾳ τοῖς ἀσεβέσιν ὡσαύτως ἀνοητότατα περιπί πτοντες. Τίνι οὖν ὁ ἡθετημένος ηλάττωται καὶ δεδέηται, γλωσσαλγείτωσαν καὶ λεγέτωσαν· ἵνα ἐκλάσας καὶ ἀπειπών πρὸς τὴν σπουδήν καταπροίξηται τὴν ἀρχ χήν· μᾶλλον δὲ, ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος, τίσιν οὐχ ὑπερῆρται καὶ ὑπεραναβέβηκε; ποῖος λόγος τὸ ὑπερ- & οἶρον παραστήσεται τῆς μεγαλειότητος καὶ τῆς δυνάμεως τὸ ἀπρόσιτον, ἢ τῆς ἐξουσίας τὸ ἀμέτρη- τον, καὶ τοῦ κατὰ πάντων κράτους ἀπειροδύναμον; καὶ ἵνα μὴ τοῖς ταπεινοῖς τούτοις ἀποσεμνύνειν τὸ ὑψηλὸν δόξαντες, κατασμικρύνοιμεν τῆς κυρείας ἁπάντων καὶ δεσποτείας τὸ ἀνέκφραστον, ἢ πάντα ἀπαραβλήτως τε καὶ ἀσυγκρίτως ὑπερθρώσκει καὶ ρίδρυται, καὶ πᾶσιν ὁμοίως ἄβατός τέ ἐστι καὶ ἄληπτος, καὶ ἀποκέκρυπται νῷ καὶ λόγῳ παντὶ, οἷα δὴ πάντων ἐξῃρημένη ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, καὶ παντὸς ὀνόματος ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ κατονομαζομέ- νου καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, τῶν τοιούτων ὡς ὑπὲρ ἡμᾶς ἀφεξώμεθα· εἰ δὲ οὐχ ἑκὼν ὁ ἐκκεχωρηκὼς τὸ ὑπο ήκοον δὴ τοῦτο μετετάξατο, βεβίασται πάντως, καὶ τὸ ἡγεμονοῦν τετυράννηται· καὶ τίς ὁ τῇ τυραννίδι " ἐπιθέμενος, καὶ τὸ κρατεῖν ἀφελόμενος; καὶ ἔσται ὁ τυραννήσας εὐσθενέστερός τε καὶ ἐπικλεέστερος, καὶ τοσοῦτον ὅσον καὶ τὸ τῆς νίκης ὑπερτεροῦν, καὶ τὰ δι' ὧν ἂν ἡ νίκη τὸ περιὸν ἔχοι: ἓν μὲν γὰρ τοῖς ὁρωμένοις καὶ ἀνθρωπίνοις, ὁπηνίκα τὸ ἐναντίον καὶ μάχιμον τὰ πρὸς τὸν πόλεμον ἐξαρτύηται, καὶ εἰς ἀλλήλων χεῖρας ἥκωνται, τέλος τῶν ὅπλων καὶ τῶν πόνων οἱ τὸ κρεῖττον ἀπενεγκάμενοι ἴσχουσιν, ἢ ἐν τῇ μάχῃ κρατήσαντες, χειρώσασθαι τρεψάμενοι τὸν ἀντίπαλον, ἐξ οὗ συμβαίνει σκύλων τε καὶ λαφύρων τόρον ὅτι πλεῖστον ἐνέγκασθαι, ὅπλων τε κτῆσιν ὡς μεγίστην περιβαλέσθαι, ἢ χώραν καταδῃῶσαι τὴν πολεμιωτάτην, καὶ σφίσιν αὐτοῖς κατήκοον ποιήσα- σθαι, καὶ δασμοφορεῖν εἰς τὸ λοιπὸν τοὺς κεκρατημέ quia intellectu indigeat? Atqui intelligentiæ ejus non est numerus; nec quisquam novit mentem Domini. Quod si forte Deum minime exorabilem nec nostri sollicitum existimant, quis, inquam, præ- ter illum, sanctorum voce loquitur sic: Nolo ut homo morte moriatur, sed convertatur potius a via sua, vivatque anima ejus; egoque ipse, qui aio im- pio, Morte morieris, idem dico, quod si convertetur a via sua, recteque et juste aget, et in vitæ manda- tis ambulabit, vita vivet et non morietur: omniumi A coelestium, terrestrium et infernorum. An postremo peccatorum ejus obliviscar. Superest ut Deum parte aliqua sapientiæ vel justitia destitutum arbitren- tur. Atqui abyssum sapientiæ ejus vel connaturalis potius scientia quis metietur? Etenim sapientia cœlum extendit, terram fundavit, cunctaque omnino in sapientia fecit. Quodque bonus sit, et omnia habeat, ob quæ ab omnibus celebratur hymnis et glorificatur, cur opus est supra mentis atque ora- tionis vim Dei magnalia attingere, et impossibilia audere? Ne forte incauti stulto consilio et insania, æque ac isti impii, in insipientiæ foveam incida- mus! Ilic ergo repudiatus Deus quanam re sit immi- nutus aut egeat, hi blaterones dicant; ut hic igna- rus et languidus ad officium, abjiciat imperium. Quin potius, ut nos dicimus, quibusnam non est superior et excelsior Deus? Quæ oratio culmen demonstrabit magnitudinis ejus, virtutisque finem interunum, vel potestatem immensurabilem, et adversus omnes fortitudinis vim infinitam? Et ne his humilibus verbis exornare excelsum putantes, extenuemus potius universalis dominatus poten- tatusque ineffabilem dignitatem, quæ incomparabi- liter et absque ulla paritate omnia transilit et exce- dit, cunctisque inaccessa et incomprehensibilis est, ominique menti ac sermoni impervia, ceu quæ extra omnem visibilem invisibilemque rem est atque omne nomen sive in præsenti sive in futuro sæculo nominandum; his, inquam, dicendis, ceu facultate nostra majoribus, abstineamus. Quod si baud sponte gradu suo cedens, dicto audiens factus est, utique vis ei illata fuit ; et qui princeps erat, sul tyrannidem decidit. Quis porro hane tyrannidem arripuit, et imperi um illi abstulit? Sine dubio qui tyrannus est factus, fortior feliciorque est, quate- nus quidem victor prævaluit, et comparandæ victo- riæ vires habuit. Nam certe in his visibilibus et humanis, cum ad pugnam aciemque res belli deve- nit, et manus conseruntur, fructum armorum atque laborum hi qui superiores discedunt referunt, dum hostem prælio victum in captivitatem redigunt; unde sequitur prædæ et manubiarum copiosa ade- ptio, armorum quoque plurima accessio, vel hosti - lis regionis depopulatio atque in propriam ditionem reductio, stipendiorum in posterum tempus violenta indictio tanquam victis et in servitutem redactis. quia intellectu indigeat? Atqui intelligentiæ ejus non est numerus; nec quisquam novit mentem Domini. Quod si forte Deum minime exorabilem nec nostri sollicitum existimant, quis, inquam, præ- ter illum, sanctorum voce loquitur sic: Nolo ut homo morte moriatur, sed convertatur potius a via sua, vivatque anima ejus; egoque ipse, qui aio im- pio, Morte morieris, idem dico, quod si convertetur a via sua, recteque et juste aget, et in vitæ manda- tis ambulabit, vita vivet et non morietur: omniumi A coelestium, terrestrium et infernorum. An postremo peccatorum ejus obliviscar. Superest ut Deum parte aliqua sapientiæ vel justitia destitutum arbitren- tur. Atqui abyssum sapientiæ ejus vel connaturalis potius scientia quis metietur? Etenim sapientia cœlum extendit, terram fundavit, cunctaque omnino in sapientia fecit. Quodque bonus sit, et omnia habeat, ob quæ ab omnibus celebratur hymnis et glorificatur, cur opus est supra mentis atque ora- tionis vim Dei magnalia attingere, et impossibilia audere? Ne forte incauti stulto consilio et insania, æque ac isti impii, in insipientiæ foveam incida- mus! Ilic ergo repudiatus Deus quanam re sit immi- nutus aut egeat, hi blaterones dicant; ut hic igna- rus et languidus ad officium, abjiciat imperium. Quin potius, ut nos dicimus, quibusnam non est superior et excelsior Deus? Quæ oratio culmen demonstrabit magnitudinis ejus, virtutisque finem interunum, vel potestatem immensurabilem, et adversus omnes fortitudinis vim infinitam? Et ne his humilibus verbis exornare excelsum putantes, extenuemus potius universalis dominatus poten- tatusque ineffabilem dignitatem, quæ incomparabi- liter et absque ulla paritate omnia transilit et exce- dit, cunctisque inaccessa et incomprehensibilis est, ominique menti ac sermoni impervia, ceu quæ extra omnem visibilem invisibilemque rem est atque omne nomen sive in præsenti sive in futuro sæculo nominandum; his, inquam, dicendis, ceu facultate nostra majoribus, abstineamus. Quod si baud sponte gradu suo cedens, dicto audiens factus est, utique vis ei illata fuit ; et qui princeps erat, sul tyrannidem decidit. Quis porro hane tyrannidem arripuit, et imperi um illi abstulit? Sine dubio qui tyrannus est factus, fortior feliciorque est, quate- nus quidem victor prævaluit, et comparandæ victo- riæ vires habuit. Nam certe in his visibilibus et humanis, cum ad pugnam aciemque res belli deve- nit, et manus conseruntur, fructum armorum atque laborum hi qui superiores discedunt referunt, dum hostem prælio victum in captivitatem redigunt; unde sequitur prædæ et manubiarum copiosa ade- ptio, armorum quoque plurima accessio, vel hosti - lis regionis depopulatio atque in propriam ditionem reductio, stipendiorum in posterum tempus violenta indictio tanquam victis et in servitutem redactis.

Α τε ἃ οὐδ' ἂν βαρβάροις ἢ Ἕλλησι τολμητέα εἶναι· τί φήσουσιν ἀκούοντες οἷα ἐν Εὐαγγελίοις ὁ ἡμέτερος διαῤῥήδην βασιλεὺς καὶ ποιμὴν διακέκραγε· Τὰ πρό- βατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει, καὶ οὐδεὶς ἁρπάσει αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου; Καὶ ὅτι ὁ Πατήρ δέδωκεν αὐτῷ ἐξουσίαν κατὰ πάσης σαρκός· καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἔχει καὶ ὁ Υἱός· Τὰ γὰρ ἐμὰ πάντα, φησί, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δε· δόξασμαι ἐν αὐτοῖς. Μετεῖναι γὰρ τῷ Μονογενεί πάντων τῶν τοῦ Πατρὸς πεπιστεύκαμεν· πῶς οὖν δεδόξασται, εἰ νενίκηται καὶ ἥττηται; πῶς δὲ τῆς ἐξουσίας ἀφῄρηται, ὁ ἐν τοῖς πατρικοῖς ἐναγλαϊζό- μενος ἀξιώμασι, καὶ συμμετέχων τῆς κατὰ πάντων ἐνυπαρχούσης ἐξουσίας αὐτῷ; ταῦτα οἱ τοῦ Κυρίου ἐχθροὶ οὐ λογίζονται· ὑφ' ἑτέρῳ γὰρ τελοῦσι τῷ τοῦ αἰῶνος τούτου ἄρχοντι· τοῦτο γὰρ αὐτοῖς βούλετα τὸ εἰδώλοις προσκεκυνηκέναι, τὸ ἐξ ἀρχῆς ὠδίνουσι κατὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου τὰς ἀντιθέσεις· ἡμεῖς δὲ οὐκ ἄν ποτε ἀποκνήσαιμεν θριαμβεύειν αὐτῶν τὸ ἐμμανὲς καὶ τὸ ἐμβρόντητον. Εt Τί οὖν φησιν ὁ Σωτής; Ο εἰσερχόμενος διὰ τῆς θύρας, ποιμήν ἐστι· καὶ ὅταν τὰ ἴδια πρόβατα ἐκβάλῃ, ἔμπροσθεν αὐτῶν πορεύεται, καὶ τὰ πρέ βατα αὐτῷ ἀκολουθεῖ, ὅτι οἴδασι τὴν φωνὴν αὐ- τοῦ· ἀλλοτρίῳ δὲ οὐ μὴ ἀκολουθήσωσιν, ἀλλὰ φεύξονται ἀπ' αὐτοῦ, ὅτι οὐκ οἴδασι τῶν ἀλλο τρίων τὴν φωνήν. Εἶτα πάλιν· Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα δι' ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ, σωθήσεται καὶ ἐξελεύσε ται καὶ νομὴν εὑρήσει. Τί δὲ οἱ παράφρονες; τὸν μὲν τοιοῦτον ποιμένα, ηῤῥωστηκότα καὶ ἄτονον, καὶ ἀπείρως τῆς ποιμαντικῆς εἰσάγουσιν ἔχοντα, ἢ ἀσθε νείᾳ τοῦ διέπειν τὰ πρόβατα, ἢ ἀκουσίως διηρπά- σθαι ὑπὸ τοῦ λύκου, ἢ ἐθελοντὴν καταπροέσθαι τὸ ποίμνιον· μάτην δὲ, ὡς ἔοικεν, ἡ θύρα προβέβληται, οὐδαμόθεν τὸ ἀσφαλὲς ἔχουσα· οὔτε εἴ τις εἰσελεύ σεται δι' αὐτῆς ἢ ἐξελεύσεται, εἰς τὸ σώζειν οἷα τε ὑπάρχουσα· τὸ δὲ ταῦτα φλυαρεῖν καὶ λέγειν, ποίας κολάσεως καὶ ἀπωλείας οὐκ οἴσει δίκην; Εἶτα· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν, καὶ τὴν ψυχήν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Τοῖς δέ γε ἑκατέρωθεν ἐν τούτοις ὁ τῆς βλασφημίας περιορώρυκται βόθρος, ὁμοῦ τε τοῦ ποιμένος Χριστοῦ καὶ τῶν προβάτων τὴν ἄγνοιαν ἀνοήτως καταψηφιζομένοις· διαπιστήσουσι δέ που πάντως αὐτῷ, καὶ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν προ βάτων τιθέναι λέγοντι· ἵνα ἢ μηδόλως γεγενήσθαι τὸ σωτήριον Χριστοῦ πάθος διγματίσωσιν, ἢ ὡς πα- ραπεπλασμένον καὶ φασματῶδες παραφανὸν, καὶ εἰκῆ συντεθεῖσθαι δραματουργούμενον παρὰ τῶν ἐξηγησαμένων ἡμῖν τὰ Εὐαγγέλια, εἰσηγήσωνται ταῦτα δὲ τίνων ἄλλων, ἢ τῆς ἐκείνων ἀνοίας καὶ ἀσεβείας άξια; καὶ ὁ μὲν Χριστὸς λέγει· Καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης· κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκού- σουσι, καὶ γενήσεται μία ποίμνη, εἰς ποιμήν. Οἱ δὲ καὶ τῶν ἤδη δι' ἐπιγνώσεως τῆς πρὸς αὐτὸν συνηγμένων, τῆς ἐξουσίας καὶ οἰκειότητος ἐξείργειν φιλονεικοῦσι, καὶ τῷ τῆς πλάνης αὐτῶν ἀρχηγῷ δια S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. vapit eas de manu mea ? Et quod Pater dederit ei potestatem in omnem carnem ”? Et, omnia quæ habet Pater, habet et Filius ? Nam men omnia, in quit, tua sunt; et tua, mea, et in his clarificatus sum s. Namque Unigenitum cuncta sui Patris parti- cipare credimus. Quomodo ergo clarificatus est, si victus ac minoratus ? Quomodo potestate spoliatus fuerit, qui Patris majestate ornatur, consorsque est universæ potentiæ ejus? Hæc Domini hostes non considerant, quia sub alio degunt sæculi hujus principe. Hoc enim ipsis valet idolorum adoratio, nempe jam inde ab initio suscepta evangelice doc- trinæ contradictio. Nos vero nunquam defatigemur ipsorum vesaniam atque stoliditatem debellare. Quid ergo ait Servator? Qui per januam intrat, B pastor est. cum ores proprias emiserit, ante ipsas vadit, et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus. Alienum autem non sequuntur, quia vocem illius non noverunt ; ideo alienum non sectuntur, sed ab eo fu- giunt, quia non noverunt vocem alienorum . Dein rursus: Ego sum ostium; per me si quis introierit, sal- vabitur, et procelet, et pascua inveniet s. Quid autem hi vesani? Pastōrem hujusmodi, ægrotum ac debilem, et pastoralis artis imperitum esse volunt, vel infirmis ad dirigendas oves viribus, et vel eo invito aut etiam prodente gregem a lupo discer- ptum fuisse. Frusira autem opponi ostium videtur, quod nullam præstet securitatem, sive quis intret sive exeat, nihil ejusdem saluti conferens. Αtqui ita mugari et loqui, qualem penaın suppliciumve non meretur? Deinde : Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et recognoscunt me meæ, et ani- mam meam pono pro ovibus s. llis autem utrinque blasphemiae defoditur fovea, qui et Christi pasto- ris simul, et ovium ignorantiam, stulte accusant. Discredent enim prorsus illi, animam pro ovibus ponere se dicenti, ut vel omnino nullam fuisse pas- sionem ejus statuant, vel simulatam et phan- tasticam ; vanumique drama ab Evangeliorum auc- toribus compositum affirmabunt. Hi autem nonnisi illorum dementiæ atque impietatis fructus sunt. Et Christus quidem ait: Et alias oves habeo, quæ non sunt ex hoc orili; et illas oportet me adducere, et lucem meam audient, el fiet unum ovile et unus pastor, Hi contra, illas etiam quæ ei cognitæ et congregatæ sunt, ab ejusdem ditione et familia- ritate arcere nituntur, et ad erroris sui ducem diabolum traducere. Diceret autem his quoque Christus, qui Judzorum vesania laborant : Vos non creditis, quia non estis de ovibus meis. Oves meæ vocem meam audiunt, et cognosco eas, et sequun- tur me. Et ego vitam clernam dabo, et in aternum Joan. x, 27. *7 lbid..14. G D Joan. XXI, 2. ** Joan. x, 16. Joan. XVI, ** Joan. xvi, 10. Jual. x, 2. lbid. 9.

τῆς ἱερᾶς ἡμῶν πίστεως τά τε βάθρα καὶ τὴν κρη- Α πίδα προϋπεστήριξε ; ταῦτα κατακρατεῖν καὶ ταῖς ἀμείνοσι στεφανοῦν ψήφοις, πάντων ἂν εἴη δικαιότεμον· τῆς γὰρ ἀσεβείας καθαιρεῖ τὴν ὀφρύν, καὶ τῶν ἀναισχυντούντων ἀποφράττει τὰ στόματα· ὄντως ἔδει τούτοις καὶ ὑπηρετήσασθαι καὶ διακονήσασθαι, τὸν καλῶς καὶ ἀξίως τῶν προφητῶν προσαγορευπρὸ πλάσεως, καὶ ἐκ μήτρας αὐτῆς ἡγίαστο· τί θαρώτερον ; Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν τῶν προηγορευμένων ἀνάπτυξιν, εὐκαίρως καὶ δὴ τρεψώμεθα· Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχον ται, φησί Κύριος, καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν. Ἡμέραι δὲ οὐκ ἂν ἕτεραι ὑποληφθεῖεν, ἢ ἄσπερ ἐσχάτας τῶν προφητῶν ἑτέροι ἐκδιδάσκουσιν, εἰ καὶ ἀδιορίστως ἐνταῦθα εἴρηται, καθ᾽ ἂς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἀνθρώ ποις σαρκὶ προσωμίλησεν· ἐπὶ συντελείᾳ γὰρ τῶν αἰώνων τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον πεφανέρωται· τούς τε νόμους καὶ τὴν διαθήκην ἡμῖν τὴν καινὴν εἰσηγήσατο· ἐπεὶ γνωριζέτωσαν ἡμῖν οἱ ἀπεναντίας ἡμῖν καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἱστάμενοι, χρόνον ἕτερον καὶ τοῦ προφητικοῦ τουτου λόγου μεταγενέστερον, καὶ διαθήκην ἄλλην ἐμφανιζέτωσαν, καὶ ἡμεῖς γε σιωπή σομεν. Εως δ' ἂν παραδεῖξαι οὐκ ἰσχύσωσιν (οὐ γάρ τος δυνήσειντο), τὰ ἡμέτερα κρατείτωσαν, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας λόγος παρρησιάσαιτο· οἶκος δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα, τίνες ἂν εἶεν ἕτεροι, ἢ οἱ γε τῷ καθαρωτάτῳ νῷ καθορᾷν ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώπῳ Θεὸν δύναιν το, καὶ καθαρᾷ καὶ εἰλικρινεῖ ἐξομολογήσει διὰ πίστεως αὐτῷ προσερχόμενοι; οὕτω γὰρ ἂν οἰκειότερον Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα; ἀποδοθείη· εἰ καὶ περὶ τῶν ψιλαῖς προσηγορίαις τέως ἐπικεχρεωστημένων, της ν.κάδε ὁ λόγος προενήνεκται, ὡς μὴ δόξαι τὰ τῆς ἐπαγγελίας διαπεσεῖσθαι τῆς πρὸς τοὺς πατέρας τοῖς ἔτι σαρκικοῖς, καὶ τῷ τῆς περιτομῆς φιλοτιμουμένοις σημείῳ· καθὰ καὶ ὁ Σωτὴρ τῇ γυναικὶ τῇ Φοινικίσσῃ προσδιελέγετο· Οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρότά ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. ἂν ἀπογνόντων, ἐπὶ τὰ ἔθνη λοιπόν, πρὸς οὓς ἡ ἐπαγγελία τῶν πατέρων καὶ ἡ εὐλογία μετακεχώρηκεν. Εἰ δοκεῖ δὲ καὶ εἰσαῦθις, ὁ τῆς καινῆς διαθήκης λειτουργὸς, ὁ βαστάσας τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα ένα ώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων, ὃς δὴ ἄγαν εὐφυῶς καὶ εὐκαίρως καὶ εἰς δέον, τοῖς θείοις τούτοις χρησμοῖς Εβραίοις γράφων, αὐταῖς λέξεσι συνεχρήσατο, κα λείσθω καὶ νῦν χρειωδέστατα, καὶ εἰς μέσους ἀγέσθω, καὶ ἀμφοῖν ταῖν διαθήκαιν συμβάλλων καὶ δοκιμάζων τὴν δύναμιν, λεγέτω· Εἰ γὰρ ἡ πρώτη ἐκείνη ἦν ἀμεμπτος, οὐκ ἂν δευτέρας ἐζητεῖτο τόπος· πῶς οὖν οὐκ ἄμεμπτος ἡ πρώτη ; Ότι τοι, φησίν, ὁ νόμος οὐδὲν ἐτελείωσεν, ἐπεισαγωγῇ δὲ κρείττονος ἐλπίδος, δι' ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν διὰ τοῦτο δευτέρας ἐδέησε καὶ τῆς κρείττο νος, ἧς πάνυ τὸ χρειῶδες καὶ ἀναγκαῖον εἰς τὸ σώ ζειν τὸν ἄνθρωπον, καὶ δικαιοῦν τὸν διὰ πίστεως προσερχόμενον, καὶ τῶν ἀρχαίων πλημμελημάτων θέντα τὸν συμπαθέστατον, ἀφ᾽ ὧν ἐπεδείκνυτο τὸ πολυπενθὲς καὶ φιλύδακρυ· ὃς ἔγνωστο τῷ Θεῷ καὶ γὰρ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ψυχῆς συμπαθέστερον ἢ και τῆς ἱερᾶς ἡμῶν πίστεως τά τε βάθρα καὶ τὴν κρη- Α πίδα προϋπεστήριξε ; ταῦτα κατακρατεῖν καὶ ταῖς ἀμείνοσι στεφανοῦν ψήφοις, πάντων ἂν εἴη δικαιότε- μον· τῆς γὰρ ἀσεβείας καθαιρεῖ τὴν ὀφρύν, καὶ τῶν ἀναισχυντούντων ἀποφράττει τὰ στόματα· ὄντως ἔδει τούτοις καὶ ὑπηρετήσασθαι καὶ διακονήσασθαι, τὸν καλῶς καὶ ἀξίως τῶν προφητῶν προσαγορευ- πρὸ πλάσεως, καὶ ἐκ μήτρας αὐτῆς ἡγίαστο· τί θαρώτερον ; Ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν τῶν προηγορευμένων ἀνάπτυξιν, εὐκαίρως καὶ δὴ τρεψώμεθα· Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχον ται, φησί Κύριος, καὶ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα διαθήκην καινήν. Ἡμέραι δὲ οὐκ ἂν ἕτεραι ὑποληφθεῖεν, ἢ ἄσπερ ἐσχάτας τῶν προφητῶν ἑτέροι ἐκδιδάσκουσιν, εἰ καὶ ἀδιορίστως ἐνταῦθα εἴρηται, καθ᾽ ἂς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἀνθρώ ποις σαρκὶ προσωμίλησεν· ἐπὶ συντελείᾳ γὰρ τῶν αἰώνων τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον πεφανέρωται· τούς τε νόμους καὶ τὴν διαθήκην ἡμῖν τὴν καινὴν εἰσηγήσατο· ἐπεὶ γνωριζέτωσαν ἡμῖν οἱ ἀπεναντίας ἡμῖν καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἱστάμενοι, χρόνον ἕτερον καὶ τοῦ προφητικοῦ τουτου λόγου μεταγενέστερον, καὶ διαθήκην ἄλλην ἐμφανιζέτωσαν, καὶ ἡμεῖς γε σιωπή σομεν. Εως δ' ἂν παραδεῖξαι οὐκ ἰσχύσωσιν (οὐ γάρ τος δυνήσειντο), τὰ ἡμέτερα κρατείτωσαν, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας λόγος παρρησιάσαιτο· οἶκος δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα, τίνες ἂν εἶεν ἕτεροι, ἢ οἱ γε τῷ καθαρω- τάτῳ νῷ καθορᾷν ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώπῳ Θεὸν δύναιν το, καὶ καθαρᾷ καὶ εἰλικρινεῖ ἐξομολογήσει διὰ πί- στεως αὐτῷ προσερχόμενοι; οὕτω γὰρ ἂν οἰκειότερον Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα; ἀποδοθείη· εἰ καὶ περὶ τῶν ψιλαῖς προσηγορίαις τέως ἐπικεχρεωστημένων, της ν.κάδε ὁ λόγος προενήνεκται, ὡς μὴ δόξαι τὰ τῆς ἐπαγγελίας διαπεσεῖσθαι τῆς πρὸς τοὺς πατέρας τοῖς ἔτι σαρκικοῖς, καὶ τῷ τῆς περιτομῆς φιλοτιμουμένοις σημείῳ· καθὰ καὶ ὁ Σωτὴρ τῇ γυναικὶ τῇ Φοινικίσσῃ προσδιελέγετο· Οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρό- τά ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ. ἂν ἀπογνόν- των, ἐπὶ τὰ ἔθνη λοιπόν, πρὸς οὓς ἡ ἐπαγγελία τῶν πατέρων καὶ ἡ εὐλογία μετακεχώρηκεν. Εἰ δοκεῖ δὲ καὶ εἰσαῦθις, ὁ τῆς καινῆς διαθήκης λειτουργὸς, ὁ βαστάσας τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα ένα ώπιον ἐθνῶν καὶ βασιλέων, ὃς δὴ ἄγαν εὐφυῶς καὶ εὐκαίρως καὶ εἰς δέον, τοῖς θείοις τούτοις χρησμοῖς Εβραίοις γράφων, αὐταῖς λέξεσι συνεχρήσατο, κα λείσθω καὶ νῦν χρειωδέστατα, καὶ εἰς μέσους ἀγέσθω, καὶ ἀμφοῖν ταῖν διαθήκαιν συμβάλλων καὶ δοκιμάζων τὴν δύναμιν, λεγέτω· Εἰ γὰρ ἡ πρώτη ἐκείνη ἦν ἀμεμπτος, οὐκ ἂν δευτέρας ἐζητεῖτο τόπος· πῶς οὖν οὐκ ἄμεμπτος ἡ πρώτη ; Ότι τοι, φησίν, ὁ νόμος οὐδὲν ἐτελείωσεν, ἐπεισαγωγῇ δὲ κρείττονος ἐλπίδος, δι' ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν διὰ τοῦτο δευτέρας ἐδέησε καὶ τῆς κρείττο νος, ἧς πάνυ τὸ χρειῶδες καὶ ἀναγκαῖον εἰς τὸ σώ ζειν τὸν ἄνθρωπον, καὶ δικαιοῦν τὸν διὰ πίστεως προσερχόμενον, καὶ τῶν ἀρχαίων πλημμελημάτων θέντα τὸν συμπαθέστατον, ἀφ᾽ ὧν ἐπεδείκνυτο τὸ πολυπενθὲς καὶ φιλύδακρυ· ὃς ἔγνωστο τῷ Θεῷ καὶ γὰρ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ψυχῆς συμπαθέστερον ἢ και ministrum, eam qui recte digneque prophetarum dictus est miserantissimus propter suam ad iuctum lacrymasque proclivitatem ; qui Deo agnitus fuit ante etiam conceptionem, et in ipsa vulva sancti- ficatus. Quid enim sacra illa anima clementius et purius? decuit oraculorum horum mediatorem esse atque Sed ad propositorum dictorum explanationem tempus est ut convertamur. Ecce dies veniunt, ait Dominus, et feriam domui Israelis, et domui Juda fœdus novum ". Dies nulli alii intelligi debent, nisi quos cæteri prophetæ extremos fore docent (etiamsi indefinite hic dictum est quibus Dei Ver bum inter homines cum carne versatum est. In sæ- culorum enim fine, Christi mysterium manifestatum est, legesque ab eo nobis cum novo fcedere alla! fuere. Alioqui ostendant nobis adversarii tum mostri tum veritatis, tempus aliud, et hoc prophetico oraculo posterius, et fœdus aliud ostendant; quo facto, nos tacebimus. Sed quandiu id demonstrare nequeunt (neque sane unquam poterunt) sententia mostra stet, et veritatis doctrina sese alacriter allollal. Domus vero Israelis atque Judæ, quinam alii erunt, quam qui mente purissima Deum per- videre, quantum homini licet, poterunt, et cum pura sinceraque fidei confessione ad eum accedere? C Sic enim proprie Israel atque Judas designabuntur; Cara PATROL, GR. C. etiamsi hominum nudis tantum appellationibus addictorum, hoc loco sermo fecit mentionem, ne forte promissiones patribus factæ excidisse vide- rentur iis qui adhuc carnales erant, et circumcisionis gloriabantur tessera. Sicut etiamn Servator Pha- nissæ mulieri dicit: Non sum missus nisi ad oves quæ perierunt domus Israelis '. Quibus detrectanti- bus, postea ad gentes, ad quas patrum promissio et benedictio spectabat, transiit. Sedl, si placet, rursus novi fœderis minister. qui Christi nomen coram gentibus regibusque tu- lit, quique egregie oppido et tempestive et ex rei usu, his ipsis oraculis, dum ad Hebræos scriberet, ad litteran usus est ; is, inquam, nunc quoque op- portunissime invocetur, atque in medium adduca- tur, dum utriusque fœderis vim inter se comparat et dijudicat, dicens: Nam si prius illud culpa va- cassel, non ulique secundi locus inquireretur. Quid- ni vero culpabile illud prius? Quia, inquit, nihil ad perfectum adduxit lex' ; introductio vero melioris spei, per quam proximamus ad Deum. Igitur se- cundo fcelere, et quidem meliore, opus fuit; cujus præcipua utilitas et necessitas est ad salvandum hominem, et illum justificandum qui cum fide acce. dit, et veterum delictorum donandam emundatio- ministrum, eam qui recte digneque prophetarum dictus est miserantissimus propter suam ad iuctum lacrymasque proclivitatem ; qui Deo agnitus fuit ante etiam conceptionem, et in ipsa vulva sancti- ficatus. Quid enim sacra illa anima clementius et purius? decuit oraculorum horum mediatorem esse atque Sed ad propositorum dictorum explanationem tempus est ut convertamur. Ecce dies veniunt, ait Dominus, et feriam domui Israelis, et domui Juda fœdus novum ". Dies nulli alii intelligi debent, nisi quos cæteri prophetæ extremos fore docent (etiamsi indefinite hic dictum est quibus Dei Ver bum inter homines cum carne versatum est. In sæ- culorum enim fine, Christi mysterium manifestatum est, legesque ab eo nobis cum novo fcedere alla! fuere. Alioqui ostendant nobis adversarii tum mostri tum veritatis, tempus aliud, et hoc prophetico oraculo posterius, et fœdus aliud ostendant; quo facto, nos tacebimus. Sed quandiu id demonstrare nequeunt (neque sane unquam poterunt) sententia mostra stet, et veritatis doctrina sese alacriter allollal. Domus vero Israelis atque Judæ, quinam alii erunt, quam qui mente purissima Deum per- videre, quantum homini licet, poterunt, et cum pura sinceraque fidei confessione ad eum accedere? C Sic enim proprie Israel atque Judas designabuntur; Cara PATROL, GR. C. etiamsi hominum nudis tantum appellationibus addictorum, hoc loco sermo fecit mentionem, ne forte promissiones patribus factæ excidisse vide- rentur iis qui adhuc carnales erant, et circumcisionis gloriabantur tessera. Sicut etiamn Servator Pha- nissæ mulieri dicit: Non sum missus nisi ad oves quæ perierunt domus Israelis '. Quibus detrectanti- bus, postea ad gentes, ad quas patrum promissio et benedictio spectabat, transiit. Sedl, si placet, rursus novi fœderis minister. qui Christi nomen coram gentibus regibusque tu- lit, quique egregie oppido et tempestive et ex rei usu, his ipsis oraculis, dum ad Hebræos scriberet, ad litteran usus est ; is, inquam, nunc quoque op- portunissime invocetur, atque in medium adduca- tur, dum utriusque fœderis vim inter se comparat et dijudicat, dicens: Nam si prius illud culpa va- cassel, non ulique secundi locus inquireretur. Quid- ni vero culpabile illud prius? Quia, inquit, nihil ad perfectum adduxit lex' ; introductio vero melioris spei, per quam proximamus ad Deum. Igitur se- cundo fcelere, et quidem meliore, opus fuit; cujus præcipua utilitas et necessitas est ad salvandum hominem, et illum justificandum qui cum fide acce. dit, et veterum delictorum donandam emundatio-

αὐτόχρημα ταῦτα παραδείκνυνται, ὥσπερ παρόντων αὐτῶν καὶ ἐναθλούντων τοῖς σκάμμασιν καὶ τὰς καθέκαστον ἀριστείας καὶ πράξεις καὶ οὓς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀγῶνας ἀνεστήσαντο. εἰ δὲ ἀνθρώπων πλεῖστοι μικρόν τι κατωρθωκότες ἐν τῷ βίῳ περί τε πολέμους καὶ ἕτερα ἐμπρέψαντες ἀνδραγαθήματα, καὶ τούτων τινὲς μιαροὶ τυχὸν καὶ ἄθεοι, βαφαῖς τε καὶ χρώμασιν ψηφῖσί τε λαμπραῖς ἔσθ' ὅτε ἀνεστήλωνται, πῶς οὐ δικαιότερον τὰς ὑπὲρ λόγον καὶ φύσιν τῶν ἁγίων πράξεις καὶ αὐτούς γε τοὺς ἁγίους κατὰ τὸν ἶσον γράφεσθαι τρόπον; ἆρ' οὖν οὐχὶ καὶ αὗται αἱ γραφαὶ πρὸς ζῆλον τοὺς ὁρῶντας διανιστῶσιν καὶ μίμησιν; πάνυ μὲν οὖν, εἴποι τις. ἐπισφραγιζέτω δὲ τὸν λόγον πάλιν ὁ μέγας Βασίλειος (καὶ πάλιν ἐκ τῶν δοκούντων αὐτοῖς συνηγόρων ἐλεγχέσθωσαν) ἐν τῷ εἰς τοὺς ἁγίους Τεσσαράκοντα μάρτυρας ἐκγωμίῳ τοιάδε διεξιών· Ἐπεὶ καὶ πολέμων ἀνδραγαθήματα καὶ λογογράφοι πολλάκις καὶ ζωγράφοι διασημαίνουσιν, οἱ μὲν τῷ λόγῳ κοσμοῦντες, οἱ δὲ τοῖς πίναξιν ἐγχαράττοντες, καὶ πολλοὺς διήγειραν εἰς ἀνδρείαν ἑκάτεροι· ἃ γὰρ ὁ λόγος τῆς ἱστορίας ὑπέγραψεν, ταῦτα γραφὴ σιωπῶσα διὰ μιμήσεως δείκνυσιν, πρόδηλον δὲ ὡς τῆς αὐτῆς ἐφ' ἑκατέρων ἱσταμένης ὑποθέσεως καὶ τῷ αὐτῷ κοινωνούσης λόγῳ. τίς οὖν θεασάμενος ἁγίου εἰκόνα ἔκ τε τοῦ ὀνόματος ἔκ τε τῆς θέας οὐκ εὐθὺς εἰς μνήμην ὧν κατὰ τοῦ πονηροῦ κράτους ἠρίστευσεν ἵεται καὶ πρὸς τὸν ἐνισχύσαντα καὶ συνεργήσαντα θεὸν ἀναδραμεῖται τῷ νῷ, εὐχαριστίας τε καὶ δοξολογίας ἀναπέμψει καὶ τὰ μέγιστα ἐντεῦθεν κερδανεῖ; ἐκ δὴ τούτων ἁπάντων ἐμφανὲς καθίσταται ὡς ἄξιόν γε τὰς τῶν ἁγίων εἰδέας ἐξεικονίζεσθαι. ἀπόπληκτον οὖν κομιδῇ πρὸς τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν ἀντιφέρεσθαι· τὸ γὰρ τοιαῦτα νοεῖν καὶ φράζειν, φρενὸς βεβλαμμένης καὶ ἀλλοκότου καὶ τῆς νομικῆς τερατείας οἰκειότατον γνώρισμα· καὶ διὰ ταῦτα Ἰουδαῖος οὗτος ἐν δίκῃ νομισθήσεται καὶ τῆς Χριστιανῶν αὐλῆς ὡς ἀλλότριος ἐξελαθήσεται. δῆλοι οὖν εἰσιν οἱ ταῦτα παιδοτριβούμενοι ὡς ὁμοῦ τῇ τῶν ἁγίων εἰδέᾳ καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ λείψανα αὐτῶν βδελυκτὰ ἡγήσαντο, συμπατοῦντές τε ἀκλεῶς καὶ τῇ φλογὶ παραδιδόντες· περὶ γὰρ τῶν πρεσβειῶν αὐτῶν, τί χρὴ πρὸς εἰδότας λέγειν, ὅπως ἀποτρεπόμενοι, καὶ τοὺς αἰτοῦντας ἐν αἰτίαις οὐ μικραῖς ποιοῦνται; ἀνθ' ὅτου δὲ δὴ εἰς μνήμην εἰκόνων ὅλως ἰών, τὰς μὲν κυρίως λεγομένας εἰκόνας (τοῦτο γὰρ ἂν κἀπὶ τῶν τεχνητῶν εἰκόνων εὐλόγως ῥηθείη) διέπτυσεν, ἐξ ὧν καὶ αἱ λεγόμεναι παρ' αὐτῷ οἱονεὶ ἔμψυχοι εἰκόνες τῆς προσηγορίας μετέλαχον, ταύτας δὲ περιέπει σπουδαίως, καίτοι ἐκ τοῦ τοιούτου λόγου οὐδαμῶς ἀναίρεσις ἐκείνων φανεῖται, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ σχέσις τις συνεισάγεται· ὃ γὰρ ἔκ τινος μεταληφθὲν ὠνόμασται προκατηγγελμένον ἐκεῖνο κέκτηται πάντως. οὕτω γὰρ καὶ ναοὺς ἐμψύχους τοὺς ἁγίους παρὰ τῇ γραφῇ καλουμένους ἴσμεν· Οἴδατε γάρ φησιν, ὅτι ναὸς θεοῦ ἐστέ, δηλαδὴ τῶν ἀψύχων προϋφεστώτων καὶ ὑπαρχόντων, ὡς ἂν εἴποι τις καὶ ἔμψυχον σῶμα, συνεπινοουμένου ἤδη καὶ τοῦ ἀψύχου. ἀλλ' ὅτι οὐ παρειλήφαμεν, φησίν. ἀλλὰ κατάφωρος ἡ πρὸς τοὺς ἁγίους ἔχθρα διὰ τῶν συνηγόρων σου γέγονεν, καὶ τεθριάμβευται τὸ δολερὸν καὶ ἐπίκλοπον. τῶν μέντοι συνηγόρων ὁ Ἀστέριος ἐκ τοῦ ἐναντίου προαγόμενος φάσκει ὅτι δὴ οἱ ζωγράφοι ἐμψύχους ὀλίγου δέοντος ἐργάζονται πίνακας. ποῖος οὖν ἀποκληρωτικὸς λόγος τὰς μὲν οἱονεὶ ἐμψύχους εἰκόνας ἐγκρίνεσθαι, τὰς δὲ τῷ ὄντι εἰκόνας ἐξείργεσθαι; οὐχ' ὑγιοῦς ταῦτα φρενός, τὰς μὲν ἀνιστᾶν, τὰς δὲ καθαιρεῖν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως καὶ τοῦ λόγου ἱσταμένας καὶ οὐδενὶ ἑτέρῳ τρόπῳ διαφερούσας ἢ τῷ ἀψύχῳ καὶ τῷ οἱονεὶ ἐμψύχῳ προσρήματι, ὥστε καὶ ἑαυτῷ περιπίπτειν τὸν ἀνόσιον· ὁ γὰρ τὸ οἱονεὶ ἔμψυχον διδοὺς δώσει πάντως καὶ τὸ ἄψυχον, ἵνα καὶ ἄκων συστήσῃ ἃ καταλύειν ἐπεχείρησεν. τί γὰρ κωλύει καὶ ταύτας ἀνίστασθαι, ἵνα οἱονεὶ λόγοι τῶν ἁγίων καὶ βίβλοι ἔμψυχοι τοὺς ἄθλους αὐτῶν καὶ ἀριστείας δημοσιεύωσιν; ὅπερ καὶ ἕτερος τῶν συνηγόρων ὀλίγῳ πρόσθεν προανακέκραγεν ὅτι Ὡς ἐν βιβλίῳ τινὶ Α διικνούμενοι εἰς τὰ μυχαίτατα τῆς καρδίας τυκτία, ἐν οἷς ἀνεξάλειπτα συντηρείται διαιωνίζοντα, καὶ τῷ παντὶ χρόνῳ ἀνάλωτα διαμένοντα· ἔνθα συνεδεῖν πρόσεστι τῷ βουλομένῳ παντί, ὅτι παρόσον τῶν νόμων τὸ διάφορον, παρὰ τοσοῦτον καὶ τῶν κατηχημένων τὸ ἀξίωμα διενήνοχε· κατὰ ταύτην ν ἡμεῖς ἑστηκότες τὴν διαθήκην, καὶ ἐν αὐτῇ ἐστη ρίχθαι καὶ φρουρεῖσθαι πιστεύοντες, λαὸς Θεοῦ χρηματίζειν ἠξιώμεθα, καὶ Θεὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν ἐπισ γράφεσθαι· καὶ ὁμολογεῖν θαῤῥούντως καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, καὶ καθαρᾷ καρδίᾳ καὶ ἀναμφηρίστῳ τῇ γνώμῃ ἀποφαινόμεθα. Εἰ τοίνυν οὐκ ἄμεμπτος τῶν διαθηκῶν ἡ πρώτη, δι᾿ ἂς εἴρηται αἰτίας, χρὴ δήπου τὸ ἄμεμπτον καὶ κατὰ πάντα τρόπον ἀδιάβλητον, μᾶλλον δὲ τὸ εὐκλεὲς καὶ ἐπίσημον, καὶ τὸ δόξῃ κατεστέφθαι, τῇ ἀνω· τάτω· τὴν μετ' ἐκείνην ἀποφέρεσθαι, ὡς λοιπὸν καινοποιοῦσαν καὶ τελειοῦσαν, καὶ τὸ κεφάλαιο τῶν ἀγαθῶν, τὴν δικαιοσύνην καὶ σωτηρίαν ἡμῖν βραβεύουσαν· ἐῤῥέτωσαν οὖν οἱ ἀνομοῦντες διακε νῆς, καὶ βλασφημίας πάσης καὶ τερθρείας παυσά σθωσαν, καὶ ἐμφραττέσθω πᾶν στόμα λαλοῦν κατὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἄδικα· εἰ δὲ ταύτην οὐκ ἀφιᾶτι μέμψεως οἱ τῆς εὐσεβείας πολέμιοι, ζητείτωσαν ἑτέραν ταύτην ἀντίθετον, καὶ ἐφ' ἑαυτοῖς συντιθέ τωσαν, καὶ τὸν ταύτης εὑρέτην και νομοθέτην δια σκοπείτωσαν, ἐξ οὗ τὰ τῆς πλάνης ἀπόβλητα μυτ θήσονται· ὅστις ποτέ ἐστιν οὗτος, ῾Ο ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα· οὗ ἡ παρουσία κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ, ἐν πάσῃ δυνάμει, σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ τῆς ἀδικίας ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· ὃν ὁ Κύριος ἀναλώσει τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ καταργήσει τῇ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ. Ἡμᾶς δὲ τοσοῦτον ἡ χάρις φιλοτίμως καὶ ἐκ περιουσίας, τῆς θείας ἐπιγνώσεως τὴν δωρεάν κατεπλούτισεν, ὥστε θαρρούντως, καθὰ καὶ προκεκήρυκται, λέγειν· Οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πολίτην αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος των ἀδελφὸν αὐτοῦ, λέγων· Γνῶθι τὸν Κύριον. Καὶ πόθεν τοῦτο εἶσονται; "Οτι, φησίν, ἔσονται πάν πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε. Καὶ τὸ αἴτιον τες διδακτοὶ Θεοῦ. Καὶ, Πᾶν ὅ τι ἂν ποιῆτε, *Οτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν. Ἐχνήψατε, οἱ μεθύοντες, ἐξ οἴνου τῆς ἀσεβείας ὑμῶν, καὶ ἐνωτίσασθε τοῦ προφήτου ἀκούοντε; μέγα καὶ λαμπρὸν ἐκβοῶντος· ὅτι οὐχ εἷς ἢ δύο, ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος, ἢ πλούσιος ἢ πένης, ἢ ἄρα χων ἢ ἀρχόμενος, ἢ βασιλεὺς ἢ ἰδιώτης, ἢ ἁπλῶς ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἀλλὰ πάντες, φησὶν, εἰδήσου σί με, ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν. Τίνα; τὸν Ποιητὴν καὶ Δεσπότην αὐτῶν, τὸν δόντα αὐτοῖς πνοὴν ζωῆς, τὸν κηδεμόνα, τὸν συνοχέα τοῦ παντὸς, τὸν εὐεργέτην, τὸν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ κυβερνώντα τὰ πάντα καὶ διεξάγοντα, τὸν πᾶσι τὸ εἶναι καὶ τὸ εξ εἶναι δωρούμενον· οὐ θεοὺς ἀλλοτρίους γνωριού. σιν, οὐ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν προσκυνή σουσιν, οὐ μὴ εἴπωσι τῷ λίθῳ καὶ τῷ ξύλῳ· Σὺ ἡμᾶς ἐποίησας· ἀλλ' ἐμὲ πάντες εἰδήσουσιν, ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν ἐμὲ εἰδήσουσιν, οὐκ ἀγνοήσου Α διικνούμενοι εἰς τὰ μυχαίτατα τῆς καρδίας τυκτία, ἐν οἷς ἀνεξάλειπτα συντηρείται διαιωνίζοντα, καὶ τῷ παντὶ χρόνῳ ἀνάλωτα διαμένοντα· ἔνθα συνεδεῖν πρόσεστι τῷ βουλομένῳ παντί, ὅτι παρόσον τῶν νόμων τὸ διάφορον, παρὰ τοσοῦτον καὶ τῶν κατ- ηχημένων τὸ ἀξίωμα διενήνοχε· κατὰ ταύτην ν ἡμεῖς ἑστηκότες τὴν διαθήκην, καὶ ἐν αὐτῇ ἐστη ρίχθαι καὶ φρουρεῖσθαι πιστεύοντες, λαὸς Θεοῦ χρηματίζειν ἠξιώμεθα, καὶ Θεὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν ἐπισ γράφεσθαι· καὶ ὁμολογεῖν θαῤῥούντως καὶ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ, καὶ καθαρᾷ καρδίᾳ καὶ ἀναμφηρίστῳ τῇ γνώμῃ ἀποφαινόμεθα. Εἰ τοίνυν οὐκ ἄμεμπτος τῶν διαθηκῶν ἡ πρώτη, δι᾿ ἂς εἴρηται αἰτίας, χρὴ δήπου τὸ ἄμεμπτον καὶ κατὰ πάντα τρόπον ἀδιάβλητον, μᾶλλον δὲ τὸ εὐκλεὲς καὶ ἐπίσημον, καὶ τὸ δόξῃ κατεστέφθαι, τῇ ἀνω· τάτω· τὴν μετ' ἐκείνην ἀποφέρεσθαι, ὡς λοιπὸν καινοποιοῦσαν καὶ τελειοῦσαν, καὶ τὸ κεφάλαιο τῶν ἀγαθῶν, τὴν δικαιοσύνην καὶ σωτηρίαν ἡμῖν βραβεύουσαν· ἐῤῥέτωσαν οὖν οἱ ἀνομοῦντες διακε νῆς, καὶ βλασφημίας πάσης καὶ τερθρείας παυσά σθωσαν, καὶ ἐμφραττέσθω πᾶν στόμα λαλοῦν κατὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἄδικα· εἰ δὲ ταύτην οὐκ ἀφιᾶτι μέμψεως οἱ τῆς εὐσεβείας πολέμιοι, ζητείτωσαν ἑτέραν ταύτην ἀντίθετον, καὶ ἐφ' ἑαυτοῖς συντιθέ τωσαν, καὶ τὸν ταύτης εὑρέτην και νομοθέτην δια σκοπείτωσαν, ἐξ οὗ τὰ τῆς πλάνης ἀπόβλητα μυτ θήσονται· ὅστις ποτέ ἐστιν οὗτος, ῾Ο ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα· οὗ ἡ παρουσία κατ' ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ, ἐν πάσῃ δυνάμει, σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους, καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ τῆς ἀδικίας ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· ὃν ὁ Κύριος ἀναλώσει τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ καταργήσει τῇ ἐπιφανείᾳ αὐτοῦ. Ἡμᾶς δὲ τοσοῦτον ἡ χάρις φιλοτίμως καὶ ἐκ περιουσίας, τῆς θείας ἐπιγνώσεως τὴν δωρεάν κατεπλούτισεν, ὥστε θαρρούντως, καθὰ καὶ προκεκήρυκται, λέγειν· Οὐ μὴ διδάξωσιν ἕκαστος τὸν πολίτην αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος των ἀδελφὸν αὐτοῦ, λέγων· Γνῶθι τὸν Κύριον. Καὶ πόθεν τοῦτο εἶσονται; "Οτι, φησίν, ἔσονται πάν πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε. Καὶ τὸ αἴτιον τες διδακτοὶ Θεοῦ. Καὶ, Πᾶν ὅ τι ἂν ποιῆτε, *Οτι πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν. Ἐχνήψατε, οἱ μεθύοντες, ἐξ οἴνου τῆς ἀσεβείας ὑμῶν, καὶ ἐνωτίσασθε τοῦ προφήτου ἀκούοντε; μέγα καὶ λαμπρὸν ἐκβοῶντος· ὅτι οὐχ εἷς ἢ δύο, ἢ δοῦλος ἢ ἐλεύθερος, ἢ πλούσιος ἢ πένης, ἢ ἄρα χων ἢ ἀρχόμενος, ἢ βασιλεὺς ἢ ἰδιώτης, ἢ ἁπλῶς ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα, ἀλλὰ πάντες, φησὶν, εἰδήσου σί με, ἀπὸ μικροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν. Τίνα; τὸν Ποιητὴν καὶ Δεσπότην αὐτῶν, τὸν δόντα αὐτοῖς πνοὴν ζωῆς, τὸν κηδεμόνα, τὸν συνοχέα τοῦ παντὸς, τὸν εὐεργέτην, τὸν ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ κυβερνώντα τὰ πάντα καὶ διεξάγοντα, τὸν πᾶσι τὸ εἶναι καὶ τὸ εξ εἶναι δωρούμενον· οὐ θεοὺς ἀλλοτρίους γνωριού. σιν, οὐ τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν αὐτῶν προσκυνή σουσιν, οὐ μὴ εἴπωσι τῷ λίθῳ καὶ τῷ ξύλῳ· Σὺ ἡμᾶς ἐποίησας· ἀλλ' ἐμὲ πάντες εἰδήσουσιν, ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου αὐτῶν ἐμὲ εἰδήσουσιν, οὐκ ἀγνοήσου legum diversitas, tantum asseclarum distare digni- tatem. In hoc igitur nos fœdere constituti, atque in ipso confirmari et custodiri fiducialiter creden- tes, Dei populus esse gloriamur, et Deum tanquam reapse Deum nostrum nobis inscribere et fidenter fa - teri, et revelata facie, puro corde, non nutante sententia, palam proclamamus. Si ergo prius illud fœdus non caruit ob dictas causas reprehensione, profecto oportet irreprehen- sibile et omnino inculpabile, imo illustri fatna ac nobilitate, summæque, gloriæ corona ornatum, no- vuin fœdus post illud vetus videri, ceu quod omnia innovaverit ac perfecerit, quodque bonorum caput est, justitiam atque salutem nobis asseruerit. Fa- cessant itaque hi qui frustra peccant, atque ab omni blasphemia ineptiisque desinant, osque ob- struatur illorum qui adversus salutem nostram in- justa loquuntur. Quod si a calumnia non cessant pietatis hostes, quærant huic sectam contrariam, et secum capita conferant, atque hujus inventorem ac legislatorem sibi cernant, a quo erroris arcanis initientur, qui fere est hujusmodi : Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Cujus est adventus secundum operationem Satanæ, in omni virtute, signis atque prodigiis men- dacibus, et in omni seductione iniquitatis iis qui pereunt. Quem Dominus interficiel spiritu oris sui, C et adventu suo destruel 18. Nos autem adeo abun- danter, imo reduulanter, divina scientia gratis ditavit, ita ut fiducialiter sicuti prædictum est, dicamus : Non docebunt unusquisque civem suum, nec singuli fratrem suum, dicentes : Cognosce Du- minum ". Et unde hoc scient? Quia cuncti, inquit, erunt docibiles Dei 15. Et : Quacunque facilis, omnia ad Dei gloriam facite ". Et en causa: Quia scient a parvo ipsorum usque ad magnum “. Edormite crapulam, ebrii, a vino impietatis vestræ, et auscultate prophetæ valide clareque clamanti : quia non unus aut duo, vel servus aut liber, vel dives aut pauper, vel princeps ant subditus, vel rex ta privatus, vel omine hic aut ille, seul omnes, inquit, cognoscent me, a parvo usque ad magnum. Quem vero cognoscent? Creatorem Dominumnque omnium, qui dedit ipsis spiritum vitæ, curatorem conservatoremque omnium, benefactorem qui sa- pientia sua gubernat omnia ac dirigit, qui òmnibus exsistentiam et incolumitatem suppeditat. Nequa- quam alienos deos cognoscent, manuum suarum opificia non adorabunt, non dicent lapidi aut liguo : Tu nos creasti sed me omnes cognoscent; a parvo ad magnum ne cognoscent, non autem ignorabunt: neque diabolum' adorabunt, neque creaturæ loco Thess. 1, 9. Jerem. xxx, 31. Joan. v1, 45. Cor. s, 51. Jeremit. XXXI, 55. legum diversitas, tantum asseclarum distare digni- tatem. In hoc igitur nos fœdere constituti, atque in ipso confirmari et custodiri fiducialiter creden- tes, Dei populus esse gloriamur, et Deum tanquam reapse Deum nostrum nobis inscribere et fidenter fa - teri, et revelata facie, puro corde, non nutante sententia, palam proclamamus. Si ergo prius illud fœdus non caruit ob dictas causas reprehensione, profecto oportet irreprehen- sibile et omnino inculpabile, imo illustri fatna ac nobilitate, summæque, gloriæ corona ornatum, no- vuin fœdus post illud vetus videri, ceu quod omnia innovaverit ac perfecerit, quodque bonorum caput est, justitiam atque salutem nobis asseruerit. Fa- cessant itaque hi qui frustra peccant, atque ab omni blasphemia ineptiisque desinant, osque ob- struatur illorum qui adversus salutem nostram in- justa loquuntur. Quod si a calumnia non cessant pietatis hostes, quærant huic sectam contrariam, et secum capita conferant, atque hujus inventorem ac legislatorem sibi cernant, a quo erroris arcanis initientur, qui fere est hujusmodi : Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Cujus est adventus secundum operationem Satanæ, in omni virtute, signis atque prodigiis men- dacibus, et in omni seductione iniquitatis iis qui pereunt. Quem Dominus interficiel spiritu oris sui, C et adventu suo destruel 18. Nos autem adeo abun- danter, imo reduulanter, divina scientia gratis ditavit, ita ut fiducialiter sicuti prædictum est, dicamus : Non docebunt unusquisque civem suum, nec singuli fratrem suum, dicentes : Cognosce Du- minum ". Et unde hoc scient? Quia cuncti, inquit, erunt docibiles Dei 15. Et : Quacunque facilis, omnia ad Dei gloriam facite ". Et en causa: Quia scient a parvo ipsorum usque ad magnum “. Edormite crapulam, ebrii, a vino impietatis vestræ, et auscultate prophetæ valide clareque clamanti : quia non unus aut duo, vel servus aut liber, vel dives aut pauper, vel princeps ant subditus, vel rex ta privatus, vel omine hic aut ille, seul omnes, inquit, cognoscent me, a parvo usque ad magnum. Quem vero cognoscent? Creatorem Dominumnque omnium, qui dedit ipsis spiritum vitæ, curatorem conservatoremque omnium, benefactorem qui sa- pientia sua gubernat omnia ac dirigit, qui òmnibus exsistentiam et incolumitatem suppeditat. Nequa- quam alienos deos cognoscent, manuum suarum opificia non adorabunt, non dicent lapidi aut liguo : Tu nos creasti sed me omnes cognoscent; a parvo ad magnum ne cognoscent, non autem ignorabunt: neque diabolum' adorabunt, neque creaturæ loco Thess. 1, 9. Jerem. xxx, 31. Joan. v1, 45. Cor. s, 51. Jeremit. XXXI, 55.

γλωττηφόρῳ διὰ χρωμάτων τεχνουργησάμενος ὁ ζωγράφος σαφῶς πάντα τοῦ μάρτυρος διηγόρευσεν· καὶ μὴν καὶ ὅτι Οἶδεν γραφὴ σιωπῶσα ἐν τοίχῳ λαλεῖν καὶ τὰ μέγιστα ὠφελεῖν. οὐκοῦν δεδειγμένου ὅτι καὶ δικαία αὐτῶν ἡ γραφὴ καὶ ἀξία αὐτῶν ἡ παράληψις, ἐπὶ τοὺς λειπομένους τοῦ Ἰουδαϊκοῦ φρονήματος μέτιμεν λόγους· γράφει γὰρ ὧδε· ἐπεὶ εἰπάτωσαν οἱ τὰς τοιάσδε ἀναστηλοῦντες μορφὰς ποίας ἄρα ἐκ τούτων καταπολαύοιεν ὠφελείας, ἢ ἐν ποίᾳ διὰ τῆς τούτων ἀναμνήσεως ἀνάγονται πνευματικῇ θεωρίᾳ. πάλιν μὴ ἄλλοθεν αὐτῶν τὴν πλάνην ἐλέγχωμεν καὶ τοὺς εἰκαίους ἀνατρέπωμεν λόγους ἢ ἐξ ὧν αὐτοὶ οὐ συνηγόρους ἀλλὰ πολεμίους ἐπικομίζονται, καὶ ὅσον ἐκ τῆς τῶν ἱερῶν τούτων μορφωμάτων ἀναστηλώσεως τὸ ὠφέλιμον παραστήσωμεν. ὁ μὲν οὖν θεῖος Βασίλειος κοινὴν τῆς ἀπὸ τῶν μαρτύρων μνήμης τοῖς ἀκροωμένοις τὴν ὠφέλειαν καταστῆσαι βουλόμενος καὶ ὡς ἐν γραφῇ τῇ κεχρω ματουργημένῃ τὰς τῶν ἁγίων ἀριστείας διαχαράττειν ὑποτιθέμενος καὶ παρισοῦσθαι τὴν ἐκ τοῦ λόγου δύναμιν τῇ ἀπὸ τῶν γεγραμμένων ὄψει διοριζόμενος, ὡς ἂν μὴ ἀποδέοι τὰ τῇ ἀκοῇ ἐνηχούμενα τῶν ἀπὸ τῆς ὄψεως κατειλημμένων, ἐμφανεστέρων τε καὶ ἐκτυπωτέρων ὄντων ὅσον καὶ λόγων πράξεις, ταυτὸν δύνασθαι φησὶν τῷ λόγῳ κοσμουμένῳ τὸ ἐγχαραττόμενον τοῖς πίναξιν. Ὅπερ γὰρ ὁ λόγος τῆς ἱστορίας παρίστησιν, τοῦτο γραφὴ σιωπῶσα διὰ μιμήσεως δείκνυσιν. διὸ καὶ πολλοὺς ἔκ τε τῶν λογογραφουμένων ἔκ τε τῶν ζωγραφουμένων ἀνδραγαθημάτων εἰς ἀνδρείαν διεγείρειν οἱ ἑκατέραν τέχνην μετιόντες ἐπίστανται. ὁ δὲ μέγας Γρηγόριος οὐδὲ ἀνέχεται σιγᾶν τὰ κατὰ Πολέμωνα τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον, ἀλλὰ καὶ ἐν θαύματι ποιούμενος ἕν τι τῶν ἐκείνου θαυμάτων, πολλῶν δήπου πάντως γε ὄντων, τίθησιν καὶ ὅτι τὸ ἑταιριζόμενον ὀνίνησιν γύναιον λέξεσιν αὐταῖς ὡδί πως ἔχων· Οὐδ' ὁ Πολέμων ἔμοιγε σιγηθήσεται· καὶ γὰρ τὸ θαῦμα τῶν ἄγαν λαλουμένων. ἦν μὲν τὸ πρόσθεν οὗτος οὐκ ἐν σώφροσιν καὶ σφόδρα γ' αἰσχρὸς ἡδονῶν ὑπηρέτης· ἐπεὶ δ' ἔρωτι τοῦ καλοῦ κατεσχέθη, σύμβουλον εὑρών (οὐκ ἔχω δ' εἰπεῖν τίνα, εἴτ' οὖν σοφόν τιν' εἴθ' ἑαυτόν), ἀθρόως τοσοῦτον ὤφθη τῶν παθῶν ἀνώτερος, ὥσθ' ἕν τι θήσω τῶν ἐκείνου θαυμάτων. ἑταιρίδ' εἰσκαλεῖταί τις ἀκρατὴς νέος, ἡ δ' ὡς πυλῶνος ἦλθε, φασίν, πλησίον, τῆς δ' ἦν ὑπερκύπτων Πολέμων ἐν εἰκόνι, ταύτην ἰδοῦσα (καὶ γὰρ ἦν σεβασμία) ἀπῆλθεν εὐθὺς καὶ θέας ἡττημένη ὡς ζῶντ' ἐπαισχυνθεῖσα τὸν γεγραμμένον. ἀλλ' οἶμαι εἰπεῖν εὔκαι ρον ὅτι κἂν γοῦν ἡ τοῦ Πολέμωνος εἰκὼν καταιδείτω τοὺς ἔκφρονας καὶ ταύτην σεβέσθωσαν, ἐπεὶ τὴν Χριστοῦ εἰκόνα διαπτύειν ἐγνώκεσαν. ἔτι ὁ ἱερὸς Γρηγόριος ὁ τῆς Νυσαέων τὸ ἐκεῖθεν ἀναγραφέτω ὠφέλιμον, οὐδὲ γὰρ ἀδακρυτὶ παρέρχεται τὴν κατὰ τὴν θυσίαν τοῦ Ἀβραὰμ ἱστορημένην θέαν ὁρῶν· Οἶδεν δέ, φησίν, καὶ γραφὴ σιωπῶσα λαλεῖν καὶ τὰ μέγιστα ὠφελεῖν. ὁ μέγας δὲ Ἰωάννης, ἔκ τε τῆς προσηγορίας ἀκουομένης ἔκ τε τοῦ καθορᾶσθαι τὸν τύπον τοῦ σώματος τοῦ ἱεροῦ Μελετίου, διπλῆν τινα τὴν παραμυθίαν παρέχεσθαι καθορίζεται. τίνος δὲ χάριν ὁ τοσοῦτος τὴν ἁγιωσύνην τὴν κηρόχυτον ἠγάπα γραφὴν εὐσεβείας τε πεπληρωμένην ἐγίνωσκεν, εἰ μὴ τῆς ἐκεῖθεν ὠφελείας ἐπῃσθάνετο; τί δέ; οὐκ ὠφέλιμον τὸ τοῦ μεγάλου Παύλου εἰκόνισμα, ᾧ ἐνητένιζεν καὶ ὡς ζῶντι προσεῖχεν, ὡς αὐτὸν ἐκεῖνον διὰ τῆς θέας ταύτης φανταζόμενος, καὶ προσομιλῶν ὡς παρόντι; Ἀστέριος καὶ αὖθις ὥσπερ ἀστὴρ φαεινὸς ἀνισχέτω καὶ φαιδρυνέτω τὸν λόγον καὶ τῷ γε φιλομάρτυρι προαναφωνείτω ὡς, εἴ που μαρτύρων ἐντύχοις ἱστορουμένοις πάθεσιν, δακρύσας ἂν πάντως ἀπέλθοις. καὶ ταῦτα μὲν ἐκ τῶν παρηγμένων αὐτοῖς μαρτύρων λελέχθω. εἰ δέ τις καὶ παρὰ τῶν ἐκτὸς τούτων ἱερῶν ἀνδρῶν συλλέγειν ἐθέλοι τὸ ἐντεῦθεν ὠφέλιμον καὶ ὅσον ἐν θαυματουργίαις ᾄδεται, πολλὰ μὲν ὁ συγγεγραμμένος τοῦ μακαρίου Εὐτυχίου βίος, ὃς τοῦ κατὰ τὴν βασιλίδα θρόνου ἱερατικοῦ ἐξηγήσατο, προβάλλει τὰ θαύματα, πλείονα δὲ τὰ τοῦ ἀοιδίμου Σωφρονίου συγγράμματα, ὃς τῆς Ἱεροσολυμιτῶν ἀρχιερωσύνης προ έστη, προΐσχεται τὰ παραδοξοποιούμενα καὶ ὅσα κνύουσι· καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, σωτηρίας ἡμῖν χορηγὸν Δ. τὸν ἡμέτερον νομοθέτην εἰσηγοῦνται· τοιαῦτα τοῦ καθ' ἡμᾶς νόμου καὶ νομοθέτου τὰ ἐπαγγέλματα καὶ διδάγματα· εἰ δέ τι χρή μουσουργοῦντα, τὸν λόγον ἐπιχρωννύειν τε καὶ καταποικίλλειν ὡς μάλιστα, καὶ ταῖς πλείοσι τῶν θεηγόρων διακοσμεῖν φωναῖς, καθάπερ εἰκόνα καλήν τε καὶ ἐκπρεπῆ οἱ ἐμπειρότατοι τῶν ζωγράφων ἀποφαίνειν ἐκμηχανώμενοι, ὅλαις ταῖς φαιδροτέραις καὶ χρώμασι τῶν διαφανεστέρων εὖ μάλα τὴν ἐπιφάνειαν ἐπανθίζοντες, ἐξωραΐζουσί τε καὶ ἀγλαΐζουσιν, ὡς ἂν τὸ ἐμφερὲς εἰς τὸ ἀκριβέστερον διασώζοιτο· καὶ γὰρ διὰ τῶν εἰκόνων, τῶν ἀρχετύπων ἡμῖν ἡ γνῶσις ἐγγίνεται. Καὶ ἄλλος τῶν θεολήπτων κεκλήσθω, τοῖς προηγορευκόσι συμφρά. ὅμων ἐσόμενος, καὶ δὴ καὶ ἀφίχθω ἀνὰ τὸν ἱερὸν του τωνὶ τῶν θεοφόρων τὸν ὅμιλον, καὶ εἰσερχέσθω τουτί Β τὸ θεοειδές στάδιον, καὶ συνδιαφερέτω τὸν ἀγῶνα, καὶ συνεξανυέτω τῆς εὐσεβείας τὸν δίαυλον ἐκεῖνος ὁ τῶν θεομύστων καὶ παραδόξων ἐποπτειῶν, καὶ τῶν κατ' οὐρανοὺς δυνάμεων θεωρός τε καὶ μύστης, καὶ προσκείσθω τοῖς προπεπονηκόσιν εἰς τὸν οἶκον τῆς σοφίας, τῶν ἐξαγίστων θριαμβεύων τὸ δυσσεβὲς καὶ παράνομον, ὅπως μηδὲ αὐτὸς τοῦ θείου τούτου συλλόγου ἀπολιμπάνοιτο, συνηχήσει δὲ καθάπερ πλήκτρῳ τῷ θείῳ κρουόμενος Πνεύματι, καὶ ἄγαν ἀστείως τοῖς ἰσοκλεὲς λαχοῦσι τὸ χάρισμα Θεοφάντορσι, καὶ δὴ καὶ λέξει· Τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ εγώ λαμβάνω πάντα οἶκον Ισραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς ἀπὸ πάντων τῶν περικύκλῳ αὐτῶν, καὶ εἰσάξω αὑτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ δώσω αὐτ τοὺς εἰς ἔθνος τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ισραήλ· ὅτι μὲν οὖν οὗτος ὁ θεῖος προφήτης θείᾳ κινούμενος χάριτι, τῆς τοῦ πάντων Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ οἰκονομίας, διὰ τούτων ἡμῖν τῶν λόγων ἐνεργῶς προϋπογράφει τὸ μυστήριον, οὐκ οἶμαι τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἀντερεῖν· συμπνεύσειε γὰρ κάν ταῦθα τοῖς προειληφόσι, καὶ ταύτῃ μηδὲ πολλῆς δεῖσθαι τῆς τῶν προκειμένων ἀνακαθάρσεως, καὶ συχνῆς τῆς διὰ λόγων ἀναπτύξεως, πολλάκις τῶν τοιούτων καὶ ὁμοίων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν διεξοδικώ τερον προεξητασμένων· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ταῦτα ἱστορικῶς ἐξειλημμένα, τῷ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ ἐφαρμόζεται, ὡς ἂν μή τινες τῶν νῦν παραδεδεγμένων τὴν τοῦ Ἰουδαϊκοῦ φρονήματος παχύτητα, πρὸς τὴν τῶν προκεκηρυγμένων ἀπαναισχυντοίεν ἀλήθειαν, εἰς δέον κεκρίκαμεν, ἐν πᾶσι κατ᾽ ἴχνος τῶν ἱερῶν τῆς Εκκλησίας διδασκάλων βαίνοντες, πρὸς τὰς ἀνοήπροδιεγράφετο ταῦτα καὶ ἐπ' ἐκείνοις· καὶ γὰρ καὶ ἐπ᾿ αὐτοὺς τὰ τῆς θείας Κηδεμονίας διεδείκνυτο· δ. Συνῆξε γὰρ ἡμᾶς, τουτέστι τὸν νοητόν Ἰσραήλ, καὶ τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ᾽Αβραὰμ ἐπαγγελίας τέχνα χρηματίζοντας, καὶ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς διὰ τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ ἐκ χειρὸς Ἐχθροῦ, καὶ διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος ἐκ τῶν χωρῶν συνήγαγε, καὶ τους καὶ μωρὰς τῶν ἀσυνέτων ζητήσεις ἀνταναστῆναι καὶ φάναι, ὅτιπερ ὡς ἐν σκιαῖς καὶ τύποις τῷ ὄντι δὲ καὶ κατὰ ἀλήθειαν, ἐπὶ τῆς σωτηρίου τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ συγκαταβάσεως επεραίνετο· πλουσίως γὰρ ἐφ' ἡμᾶς τὰ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ὑπερεξέχεε νάματα. κνύουσι· καὶ τὸ πᾶν εἰπεῖν, σωτηρίας ἡμῖν χορηγὸν Δ. τὸν ἡμέτερον νομοθέτην εἰσηγοῦνται· τοιαῦτα τοῦ καθ' ἡμᾶς νόμου καὶ νομοθέτου τὰ ἐπαγγέλματα καὶ διδάγματα· εἰ δέ τι χρή μουσουργοῦντα, τὸν λόγον ἐπιχρωννύειν τε καὶ καταποικίλλειν ὡς μάλιστα, καὶ ταῖς πλείοσι τῶν θεηγόρων διακοσμεῖν φωναῖς, καθάπερ εἰκόνα καλήν τε καὶ ἐκπρεπῆ οἱ ἐμπειρότατοι τῶν ζωγράφων ἀποφαίνειν ἐκμηχανώμενοι, ὅλαις ταῖς φαιδροτέραις καὶ χρώμασι τῶν διαφανεστέρων εὖ μάλα τὴν ἐπιφάνειαν ἐπανθίζοντες, ἐξωραΐζουσί τε καὶ ἀγλαΐζουσιν, ὡς ἂν τὸ ἐμφερὲς εἰς τὸ ἀκριβέ- στερον διασώζοιτο· καὶ γὰρ διὰ τῶν εἰκόνων, τῶν ἀρχετύπων ἡμῖν ἡ γνῶσις ἐγγίνεται. Καὶ ἄλλος τῶν θεολήπτων κεκλήσθω, τοῖς προηγορευκόσι συμφρά. ὅμων ἐσόμενος, καὶ δὴ καὶ ἀφίχθω ἀνὰ τὸν ἱερὸν του τωνὶ τῶν θεοφόρων τὸν ὅμιλον, καὶ εἰσερχέσθω τουτί Β τὸ θεοειδές στάδιον, καὶ συνδιαφερέτω τὸν ἀγῶνα, καὶ συνεξανυέτω τῆς εὐσεβείας τὸν δίαυλον ἐκεῖνος ὁ τῶν θεομύστων καὶ παραδόξων ἐποπτειῶν, καὶ τῶν κατ' οὐρανοὺς δυνάμεων θεωρός τε καὶ μύστης, καὶ προσκείσθω τοῖς προπεπονηκόσιν εἰς τὸν οἶκον τῆς σοφίας, τῶν ἐξαγίστων θριαμβεύων τὸ δυσσεβὲς καὶ παράνομον, ὅπως μηδὲ αὐτὸς τοῦ θείου τούτου συλλόγου ἀπολιμπάνοιτο, συνηχήσει δὲ καθάπερ πλήκτρῳ τῷ θείῳ κρουόμενος Πνεύματι, καὶ ἄγαν ἀστείως τοῖς ἰσοκλεὲς λαχοῦσι τὸ χάρισμα Θεοφάν- τορσι, καὶ δὴ καὶ λέξει· Τάδε λέγει Κύριος· Ἰδοὺ εγώ λαμβάνω πάντα οἶκον Ισραὴλ ἐκ μέσου τῶν ἐθνῶν, οὗ εἰσήλθοσαν ἐκεῖ, καὶ συνάξω αὐτοὺς ἀπὸ πάντων τῶν περικύκλῳ αὐτῶν, καὶ εἰσάξω αὑτοὺς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ δώσω αὐτ τοὺς εἰς ἔθνος τῇ γῇ μου, καὶ ἐν τοῖς ὄρεσιν Ισραήλ· ὅτι μὲν οὖν οὗτος ὁ θεῖος προφήτης θείᾳ κινούμενος χάριτι, τῆς τοῦ πάντων Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ οἰκονομίας, διὰ τούτων ἡμῖν τῶν λόγων ἐνεργῶς προϋπογράφει τὸ μυστήριον, οὐκ οἶμαι τινα τῶν νοῦν ἐχόντων ἀντερεῖν· συμπνεύσειε γὰρ κάν ταῦθα τοῖς προειληφόσι, καὶ ταύτῃ μηδὲ πολλῆς δεῖσθαι τῆς τῶν προκειμένων ἀνακαθάρσεως, καὶ συχνῆς τῆς διὰ λόγων ἀναπτύξεως, πολλάκις τῶν τοιούτων καὶ ὁμοίων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν διεξοδικώ τερον προεξητασμένων· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ταῦτα ἱστορικῶς ἐξειλημμένα, τῷ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ ἐφαρμόζεται, ὡς ἂν μή τινες τῶν νῦν παραδεδεγμένων τὴν τοῦ Ἰουδαϊκοῦ φρονήματος παχύτητα, πρὸς τὴν τῶν προκεκηρυγμένων ἀπαναισχυντοίεν ἀλήθειαν, εἰς δέον κεκρίκαμεν, ἐν πᾶσι κατ᾽ ἴχνος τῶν ἱερῶν τῆς Εκκλησίας διδασκάλων βαίνοντες, πρὸς τὰς ἀνοή- προδιεγράφετο ταῦτα καὶ ἐπ' ἐκείνοις· καὶ γὰρ καὶ ἐπ᾿ αὐτοὺς τὰ τῆς θείας Κηδεμονίας διεδείκνυτο· δ. Συνῆξε γὰρ ἡμᾶς, τουτέστι τὸν νοητόν Ἰσραήλ, καὶ τῆς κατὰ τὸν πατριάρχην ᾽Αβραὰμ ἐπαγγελίας τέχνα χρηματίζοντας, καὶ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς διὰ τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ ἐκ χειρὸς Ἐχθροῦ, καὶ διὰ τοῦ εὐαγ- γελικοῦ κηρύγματος ἐκ τῶν χωρῶν συνήγαγε, καὶ τους καὶ μωρὰς τῶν ἀσυνέτων ζητήσεις ἀνταναστῆναι καὶ φάναι, ὅτιπερ ὡς ἐν σκιαῖς καὶ τύποις τῷ ὄντι δὲ καὶ κατὰ ἀλήθειαν, ἐπὶ τῆς σωτηρίου τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ συγκαταβάσεως επεραίνετο· πλουσίως γὰρ ἐφ' ἡμᾶς τὰ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ὑπερεξέχεε νάματα. D nostrum legislatorem. Haec sunt legis nostre ac legislatoris præcepta et doctrinæ. Quod si forte oportet poètico prope more orationem colorare et plurinum variare, multisque deiloquorum virorum ornare vocibus, veluti pulchram decoramque imagi- nem peritissimi pictores exhibere curant, materiis quantum fieri potest splendidis, cotoribus clarissi- mis egregie tabulain animantes, venustanique et exhilarant, ut similitudo accuratior fat ; etenim ex imaginibus archetypa nobis innotescunt; alius itaque inspiratorum virorum advocetur, qui præ- dictis consonans fiat, veniat scilicet in sacrain deiferorum horum cœtum, et hoc divinum stadium ingrediatur, simulque agonem peragat, cenficiatque pietatis diaulon ille mysticarum mirarumque visio- num et coelestium potestatum spectator ac mysta, falque additamentum iis quæ antea in sapientiæ domo elaborata fuere, deque horum detestandorum impietate ac nequitia triumphet, ut ne ipse quidem in hoc sacro collegio desideretur, imo assonet, ple- ctro veluti utens divino Spiritu, suaviter admodum cateris. parem gratiam sortitis valibus, atque dicat. Hæc ait Dominus : Ecce ego capio universam domum Israelis ex medio gentium, ad quas venerant, el congregabo eas ex cunctis finitimis ipsorum, et in regionem Israelis reducam, faciamque eos populum in terra mea el in montibus Israelis *. Quod itaque divus hic propheta, divina perinotus gratia, com- munis nostri Servatoris Christi incarnationis his verbis perspicue mysterium describat, neminem mente præditum contradicturum puto. Conspirant enim cum præcedentibus, neque opus erit muha rei propositæ declaratione et continua per commenta- rios explanatione, quia multa alia hujusmodi in superioribus difusius exposita sunt. Sed quia hæc secundum historicum sensum accepta, carnali Israeli congruunt, ne qui forte eorum, qui nunc Judaicæ mentis crassitiem adoptarunt, adversus prædicta impudenter se attollant, officii nostri esse judicavimus, vestigia ubique sacrorum Ecclesia magistrorum calcantes, contra insanas stultasque vecordium questiones insurgere ac licere, quod hæc umbratilia ipsis et figuraliter scripta fuerint. Namque et ipsis divinæ Providentiæ cura semet revelabat. Reapse autem vereque hæc in salutari Christi Domini ad res humanas demissione com- plebantur. Abundanter ením in nos suæ erga homi- nes benignitatis scatebras effudit. Israelem,et promissionis Abrahamo patriarche factæ filios, perque suam crucem de inimici manu eripuit, et Evangelii prædicatione ex diversis re- gionibus collegit, atque in Israelis terra, qua: Chri- D nostrum legislatorem. Haec sunt legis nostre ac legislatoris præcepta et doctrinæ. Quod si forte oportet poètico prope more orationem colorare et plurinum variare, multisque deiloquorum virorum ornare vocibus, veluti pulchram decoramque imagi- nem peritissimi pictores exhibere curant, materiis quantum fieri potest splendidis, cotoribus clarissi- mis egregie tabulain animantes, venustanique et exhilarant, ut similitudo accuratior fat ; etenim ex imaginibus archetypa nobis innotescunt; alius itaque inspiratorum virorum advocetur, qui præ- dictis consonans fiat, veniat scilicet in sacrain deiferorum horum cœtum, et hoc divinum stadium ingrediatur, simulque agonem peragat, cenficiatque pietatis diaulon ille mysticarum mirarumque visio- num et coelestium potestatum spectator ac mysta, falque additamentum iis quæ antea in sapientiæ domo elaborata fuere, deque horum detestandorum impietate ac nequitia triumphet, ut ne ipse quidem in hoc sacro collegio desideretur, imo assonet, ple- ctro veluti utens divino Spiritu, suaviter admodum cateris. parem gratiam sortitis valibus, atque dicat. Hæc ait Dominus : Ecce ego capio universam domum Israelis ex medio gentium, ad quas venerant, el congregabo eas ex cunctis finitimis ipsorum, et in regionem Israelis reducam, faciamque eos populum in terra mea el in montibus Israelis *. Quod itaque divus hic propheta, divina perinotus gratia, com- munis nostri Servatoris Christi incarnationis his verbis perspicue mysterium describat, neminem mente præditum contradicturum puto. Conspirant enim cum præcedentibus, neque opus erit muha rei propositæ declaratione et continua per commenta- rios explanatione, quia multa alia hujusmodi in superioribus difusius exposita sunt. Sed quia hæc secundum historicum sensum accepta, carnali Israeli congruunt, ne qui forte eorum, qui nunc Judaicæ mentis crassitiem adoptarunt, adversus prædicta impudenter se attollant, officii nostri esse judicavimus, vestigia ubique sacrorum Ecclesia magistrorum calcantes, contra insanas stultasque vecordium questiones insurgere ac licere, quod hæc umbratilia ipsis et figuraliter scripta fuerint. Namque et ipsis divinæ Providentiæ cura semet revelabat. Reapse autem vereque hæc in salutari Christi Domini ad res humanas demissione com- plebantur. Abundanter ením in nos suæ erga homi- nes benignitatis scatebras effudit. Israelem,et promissionis Abrahamo patriarche factæ filios, perque suam crucem de inimici manu eripuit, et Evangelii prædicatione ex diversis re- gionibus collegit, atque in Israelis terra, qua: Chri- 54. Congregavit quippe nos, id est intellectualem 54. Congregavit quippe nos, id est intellectualem

Α γενάρχου Δαβίδ προέρχεται γενεαλογούμενος, βασι- λεὺς δὲ καὶ Δαβὶδ κεχρημάτικε· ταύτῃ τοι καὶ ὁ Χρι στὸς, καίτοι Θεὸς ὢν κατὰ φύσιν ὁ αὐτὸς, καὶ μετὰ σαρκὸς τὸ αὐτὸ τῆς κατὰ πάντων ἐξουσίας καὶ ἀρχῆς περιβεβλημένος ἀξίωμα, βασιλεὺς τῶν ὅλων δικαίως ἂν μάλα καλοῖτο · βασιλεὺς γὰρ καὶ ἔστι καὶ ὀνομάζε ται· τοιγάρτοι Δαβίδ, καθ' ὁ ἄνθρωπος προσηγόρευ- ται· καὶ δοῦλος, οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς κατωνόμασται· πάντων γάρ ἐστι Δεσπότης καὶ Κύριος, διὰ δὲ τὴ πρόσλημμα καὶ τὴν δούλην φύσιν, ἣν φιλάνθρωπος ὢν ἑκουσίως προσείληφεν· οὗτος οὖν ὁ ἐκ σπέρμα - τος Δαβίδ κατὰ σάρκα τὸ γένος κατάγων ἄρχων ἡμῶν ἐστι καὶ ἔσται εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ αἰώνιος βασιλεὺς, οὗ τὰ ἠκονημένα καὶ ἀποστίλβοντα βέλη ἐν καρδίᾳ τουτωνὶ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. Κἂν γὰρ οὗτοι τραχηλιῶντες ἀποτραχύνωνται, Β ἀλλ᾽ ὅ γε Δαβὶδ αὐτὸς πειθέτω ψάλλων αὐτούς· Καὶ Εt καθιεῖται Κύριος βασιλεὺς εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ, Βασιλεύσει Κύριος εἰς τὸν αἰῶνα· ὁ Θεός σου, Σιών, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Και, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Οὐκ εὔλογον οὖν, ἀδύνατον δὲ μᾶλλον, ταῦτα τῷ τοῦ Σαλαθιήλ εφαρμόζειν· οὐ γὰρ δὴ τά τῆς βασιλείας ἐδέξατο σύμβολα, οὐδὲ ἐμεμοίρατο διαδήματος, τὴν ἡγεμονίαν δὲ διέπων και στρατ ηγῶν τοῦ λαοῦ διετέλει· αὐτός τε οὗτος οἷα δὴ γεγο- νώς καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος, θανάτῳ διεκόπη, καὶ τὰ τῆς ἡγεμονίας τέλος ἀπείληφεν· οὔτ᾽ οὖν παρὰ Ἰουδαίοις βασιλεία, οὐδὲ τὸ Δαβὶδ γένος κατάδη- λον· βασιλεύει δὲ ὁ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ τὸ κατὰ σάρκα, Υἱὸς δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς μονογενής ὁ αὐτὸς κατὰ τὴν θεότητα· ἢ οὐχὶ τὰ παραπλήσια καὶ ὁ θεῖος Γαβριὴλ τῇ πανάγνῳ καὶ παναμώμῳ Παρθένῳ, ἐπεὶ αὐτὴν παρεθάρρυνε, προσδιελέγετο ; Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ· εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ καὶ τέξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· οὗτος ἔσται μέγας, καὶ υἱὸς Υψίστου κληθήσεται· καὶ δώσει αὐτῷ Κύριος τὸν θρόνον Δαβὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Οὐκοῦν πάντως ἀληθέστερον, εἰς τὸν Κύριον και Θεὸν ἡμῶν ταῦτα ἀναφέρεσθαι, οὗ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ κράτος άΐδιον, καὶ ἡ δόξα ἀκατάλυτος, οὐδενὶ χρόνῳ ἢ τρόπῳ ἢ ἀμωσγέπως διακοπτομένη ἢ ἐλαττου- μένη, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ἄπειρον διαμένουσα· ὡς οὖν βασι- λέα τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην Χριστὸν οἱ δείλαιοι οὐ γινώσκουσιν, οὕτως οὐδὲ ποιμένα τὸν αὐτὸν εἴσοντα:, ὁμοῦ καὶ τῆς βασιλείας καὶ τῆς ποίμνης αὐτοῦ σφᾶς τε αὐτοὺς ἀλλοτριώσαντες, καὶ Χριστιανῶν τὰ αὐτὰ ἐκείνοις δοξάζειν καταγορεύοντες. Αλλ' οι γε τῆς ἀπειθείας υἱο!, ὥστε μὴ πρὸς ἀντιλογίαν ἴδοιεν, πᾶσα δὲ αὐτοῖς περιαιρήσεται πρόφασις, οὐχ ἑτέρου του διακούσονται, ἢ αὐτοῦ Χριστοῦ ἐν Εὐαγγελίοις φάσκοντος· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ τὴν ψυχὴν τιθεὶς ὑπὲρ τῶν προβάτων, καὶ γινώσκω τὰ ἐμὰ, καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν· καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἃ οὐκ S. NICEPHORI PATRIARCHA CP. salis dominatusque exornatus, res omnium justissi- me appellabitur. Nam rex est revera et ita nomi- natur. Quamobrem Davidis filius, quatenus homo est ac servus, non quatenus Deus denominatur; est enim omnium princeps ac Dominus; sed ob assumptam humanam naturam, quam sponte ob suam erga homines charitatem ascivit; hic de Davidis semine secundum carnem genus ducens, princeps noster est et erit in sæcula; ipseque alernus est rex, cujus exacula et ardentes sagitta in corde inimicorum horum infigentur. Nam etiamsi hi contumaces resistant, attamen David eos convincat ita pallens: El sedebit Do- minus rex in æternum *. Et : Reynabit Dominus in s@cula. Deus tuus, Sion, in generationem et genera- tionem 27. Et: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ". Non est ergo prohabile, vel potius est impossibile, ut hæc Salathielis filio conveniant. Quippe hic neque insignia regni assumpsit, neque diadema adeptus est, sed ducatum tantummodo seu præfecturam populi gessit idemque hic, utpote par nobis homo, morte interceptus fuit, ejusque ducatus finem nactus est. Neque regnum itaque apud Judaeos exstitit, neque Davidis genus in manifestum fuit. Secus vero regnat ille qui de Davidis semine secundum carnem est, filius autem Dei Patris anigenitus idem secundum divinitatem. C Nonne his paria divus quoque Gabriel sanctissimæ purissimæque Virgini, cum ei animos adderet, loquebatur? Ne timeas, Maria, invenisti enim gra- tiam apud Deum. concipies in utero, et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit ma- gnus, et Filius Alissimi vocabitur;et dubit illi Dominus thronum Davidis patris ejus, et regnabit su- per domum Jacob in sæcula, et regni ejus non erit finis". Est itaque omnino verius, ut ad Dominum ac Deum nostrum hæc referantur, cujus principa- tus atque potentatus sempiternus, gloria incessabi- lis, nullo tempore aut quomodolibet intercidenda aut minuenda, sed in infinitum mansura. Sicut itaque regem dominumque omnium hi miseri non agnoscunt, ita ne pastorem quidem eumdem scient, quia abs regno simul et ovili semet separarunt, Christianosque calumniantur eamdem cum ipsis sententiam fovere. Sed inobedientiæ filii, ne forte de contradicendo cogitent, neque ulla ipsis ansa remaneat, satis est ut Christum audiant in Evangeliis dicentem: Ego sum pastor bonus, qui animam pono pro ovibus. Et cognosco meas, et a meis cognoscor. Et alias oves habeo, quæ non sunt de hoc ovili; et illas me opor- let adducere. El vocem meam audient, et fiet unum D Psal. xxvi, 10. Psal. cxLv, 10. as Psal. cix, 1. ** Luc. 1, 30, 31.

κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ἢ τίς συγκα- τάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων; ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἔθνη ἐπέγνωσαν τὸν ἁγιάζοντα· ἐπεὶ μετέσχε τῆς τε θείας γνώσεως καὶ τοῦ ἐντεῦθεν ἁγιασμοῦ, ὡς δηλοῖ τὰ ἐπαγόμενα ὧδέ πως ἔχοντα· Γνώσονται γὰρ τὰ ἔθνη ὅτι ἐγὼ Κύριος ὁ ἁγιάζων αὐτούς· οἱ δέ γε τοῦ θείου ἡμοιρηκότες ἁγιασμοῦ, ἄγους δὲ παντὸς καὶ ἀκαθαρσίας τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς ἀποπλήσαντες, καὶ παρενηνεγμένοι τὸν λογισμόν, τόν τε ἁγιάζοντα Θεόν δεδυσφημήκασι, καὶ τοὺς ἁγιαζομένους τῇ καθ' ἑαυτοὺς ἐναγεῖ γνώμῃ ἀνοήτως καὶ δυσσεβῶς ἀνα- γεῖς ὡσαύτως εἶναι διαθρυλλοῦσε. β Β νζ'. Τρόπον δὲ, ὃν ἁγιάζονται οἱ μεμοιραμένοι τῆς χάριτος, ὁ σοφὸς ἡμῖν πάλιν διαπερανεί Παῦλος - Ο τε γὰρ ἁγιάζων, φησὶ, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, ἐξ ἑνὸς πάντες. Ἐξ ὧν μαθεῖν πάρεστιν εἰς οἵαν και ρυφὴν ἀγαθῶν διὰ τῆς τοιαύτης ενώσεώς τε καὶ κοινωνίας τοὺς πεπιστευκότας ἀνήγαγεν, ὅθεν αὐτοῖς τὰ τοῦ ἁγιασμοῦ περιγίνεται· ὅ τε γὰρ ἁγιάζων Χριστὸς, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, οἱ πεπιστευκότες αὐτῷ, ἐκ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων καὶ Πατρὸς ἅπαντες· καὶ ὁ μὲν ἁγιάζει ὡς κεφαλὴ, καὶ τῆς σωτηρίας ἀρχηγός, καὶ παντὸς ἁγιασμοῦ παροχεὺς καὶ Κύριος· οἱ δὲ ἁγιάζονται τῇ μεθέξει τῆς χάριτος αὐτοῦ καινο- ποιούμενοι, διὰ τῆς τοῦ θείου λουτροῦ ἀναγεννήσεως αὐτὸν ἐνδιδυσκόμενοι· "Οτι ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβα- πτίσθησαν, Χριστὸν ἐνεδύσαντο. Τοῦ δὲ ἐξ ἑνὸς ᾑρτῆσθαι ὅτι συμβαίνει, καὶ ὅπη εὐδαιμονίας καὶ μακαριότητος πρόεισιν ὥσπερ αἰτιολογίαν προτιθείς, ὡς εἰς ἀγχιστείαν οἷάπερ συνάγεσθαι καὶ πρὸς ἀδελ- φότητος αὐτοὺς ἡξιῶσθαι κλῆσιν ἐπάγει· Δι' ἣν αἰτίαν, οὐκ ἐπαισχύνεται ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν λέγων· ᾿Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ Ἐκκλησίας ὑμνήσω σε. Ταύτη δοξάζων αὐτοὺς, καὶ κρείττοσιν ἢ κατὰ ἄν θρωπον στεφανῶν τιμαῖς· τί γὰρ τούτων θειότερον ἡ μακαριώτερον; Καὶ τὸ αἴτιον δῆλον, ὅθεν κεχρη- ματίκασιν ἀδελφοί · ἐπειδὴ γὰρ Θεὸς ὤν, τὴν καθ' ἡμᾶς περιβαλέσθαι ταπεινότητα οὐκ ἀπηξίωσε δι' ἀπειρίαν οἴκτου καὶ ἀγαθότητος, ἵνα ἡμᾶς τῇ ἑαυ τοῦ ἀνυψώσῃ πτωχείᾳ, ἐντεῦθεν τὸ καὶ ἀδελ φεὶ καὶ τέκνα ὑπάρξαι πεπλουτήκαμεν, ὡς αὐτίκα ἐρεῖ· Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός· ἐπεὶ οὖν τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν. Τούτους τοίνυν τους Χριστὸν ἐνδεδυμέ νους, καὶ παρ' αὐτοῦ ἡγιασμένους, ἀδελφούς τε καὶ τέκνα νομισθῆναι καταξιωθέντας κατὰ τὸν ἀποδεδο- μένον τρόπον, πῶς οὐ καταπεφρίκεσαν οἱ δείλαιοι, εἰδώλων προσκυνητὰς ὀνομάζειν ; Ἐκ δὴ τούτων συνο ορᾷν ἔξεστιν, οὐ τὰ τῆς ὕβρεως διὰ τὴν κοινωνίαν τῆς τε ἀδελφότητος καὶ τῆς υἱοθεσίας ἀναβέβηκεν· ὅπερ φάναι οὐ θεμιτόν, δέει τῆς εἰς τὸν Πρωτότοκον ὁμοῦ καὶ Πατέρα δυσφημίας τοῖς εἰδόσι Θεὸν, εἰ μὴ αἰσθήσεώς τε καὶ νοῦ παντάπασιν ἀπολιμπάνοιντο σκοπῇ γὰρ μᾶλλον τὰ πολλὰ τῶν ἐκ τῆς Χριστομά σε · APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS. A cum idolis ? Sed gentes quidem sanctificanteu agnoverunt, quoniam divinam notitiam participa- runt cum consentanea huic sanctificatione, ut pa- l:m fit in sequentibus que ita se talent : Cognoscent enim gentes, quia ego Dominus sanctificans eas 5º. Hi vero divina expertes sanctificatione, piaculo au- tem quolibet atque impuritate plenas animas ha- bentes, ratiocinio eliam eversi, cum sanctifican- tem Deum blasphemant, tum et ipsos sanctificatos, pro sua impura conscientia, stulte et impie immun. dos esse similiter dictitant. cantur, sapiens nobis defuit Paulus:Qui enim sancti. ficat et qui sanctificantur, ex uno omnes ". Et ille quidem, ceu caput, sanctificat, et salutis auctor, et omnis sanctitatis præbitor ac Dominus; hi autem sanctificantur participatione gratiæ renovati, per divini lavacri regenerationem ipsum sibi influentes: Quoniam quotquot in Christo baptizati sunt, Chri- stum sibi induerunt™, Quod autem ex uno pendere contingat, et quatenus felicitate ac beatitate quis proficiat, causam ejus rei quodammodo ponens, ut innuat necessitudinem, quamīdam, eosque frater- nitate esse donatos, addit: Quamobrem non eru- bescit eos appellare (ratres, dicens : Nuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiæ laudabo le ". Ja eos honorans, et superioribus hominis condi- tioni honoribus eos corouans. Quid enim hoc divi- nius vel bentius ? Cur autem siut fratres, constat. Nam quia Deus eum esset, nostra circumdari hu- militate non est dedignatus propter infinitam suam clementiam ac bonitatem, ur nos paupertate swa extolleret, hinc adepti sumus ut et fratres et filii dicamur: ut actutum dicet: Ecce ego el pueri quos mihi Deus dedit. Quin ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem ". Hos itaque Christo indutos, ab eoque prædicta ra- tione sanctific»tos, quomodo nos perhorrescent in- felices hi, idolorum adoratores appellare? Ex his, porro pervidere licet, quonam hæc contumelia eva- serit, propter fraternitatis communionem atque adoptionis; quod sane dicere non licet, timentibus adversus primogenitum simul atque patrem bla- sphemiam, si certe Deum agnoscunt, neque sensu ac mente prorsus destituuntur. Nam silentio potius pleraque quæ a Christomachorum lingua scatent, ceu nequissima et absurdissima prætereunda sunt. Nam qui negant fraternitatis cum Christo vincu- lum, et a dignitate adoptionis exciderunt, neque Christum sibi unquam induerunt, prout ipsi semet produnt, undenam hæc discere vel experiri possint, vel sanctificationis consequi gratiam? Nam si ad harum rerum negationem incumbunt, haud meliora sane nec utiliora reperient. Haec sunt vecordiæ illo- rum ac vanitatis deliramenta et quasi balatus. C D [[ Cor. va, 13. Ezech. XXXVII, 28. Hebr. 11, 11. 13, 14. G*', !!!, 27. febr. 11, 11. ibid. 57. Modum autem quo participes gratiæ sanctifi -

Β Α τοῦτο χωρὶς ἐκείνου νοεῖσθαι, μηδ' αὖ ἐκεῖνο τού- του ἄνευ συνίστασθαι· εἰ τοίνυν ἀληθεῖς αἱ παρά τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοῖς ἁγίοις προφήταις γενόμε ναι θεοφάνεται, ὥσπερ οὖν εἰσιν ἀληθεῖς, ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν βασιλεὺς παρ' αὐτοῖς προσαγορευό μενος, πάντως τινῶν ἐστι βασιλεὺς, τῶν βασιλευο- μένων δήπου· ὡς μὲν γὰρ Θεὸς καὶ γενεσιουργές τῶν ἁπάντων, πάντων ἐστὶ βασιλεύς· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ δεσπόζων ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος, καὶ τὰ σύμπαντα δοῦλα αὐτῷ ἐστι, καὶ Ἡ βασιλεία αὐτοῦ βασιλεία πάντων τῶν αἰώνων, καὶ ἡ δε- σποτεία αὐτοῦ ἐν πάσῃ γενεᾷ καὶ γενεᾷ. ὡς δὲ πιστῶν καὶ ἐπεγνωκότων αὐτὸν, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἀληθοῦς ὁμολογίας, ἡμῶν ἐστι τῶν Χριστιανῶν βα- σιλεύς· ἡμεῖς γὰρ ἐσμεν λαὸς αὐτοῦ περιούσιος, καὶ βασίλειον ἱεράτευμα, καὶ κληρονομία αἰώνιος, καὶ συλλαβόντα εἰπεῖν, ὥσπερ ἐξαίρετον καὶ οἰκειή- τατον αὐτῷ κτῆμα· τὰ οὖν ἡμέτερα τῶν εὐσεβούν των τῇ θείᾳ χάριτι, τοιαῦτα καὶ οὕτως ἔχοντα, καὶ κατὰ ταῦτα εὐκαίρως ἄγαν καὶ ἁρμοδίως οἱ θεῖοι παραληφθέντες χρησμοί, νέφος ἡμῖν τοσοῦτον μαρτ τύρων περιέστησαν ἀξιόχρεων ἐν ἅπασι καὶ ἐχέγγυον ὥστε ἡμῖν μὲν τοῖς τῶν ἀληθῶν ἐρασταῖς, καὶ τοῖς ἐκ τοῦ θείου Πνεύματος ἐλλαμπομένοις τε καὶ χειρ αγωγουμένοις χαρίσμασιν, εὔρυθμον καὶ ἐναρμό νιον καὶ μεμουσωμένην τῶν ἱερῶν καὶ θεοπνεύστων ἡμῶν δογμάτων ἀπηχεῖν τὴν συμφωνίαν· τῶν δὲ ἐκ τῆς ἀποστατικῆς ἐμπνεομένων δυνάμεως, τήν τε παραφροσύνην καὶ ἀποπληξίαν καὶ τὰ ἄθεσμα αὐτῶν καὶ ἀπατηλὰ θριαμβεύειν ληρήματα, ἐκ νόθων τα καὶ κιβδήλων διανοιῶν ἀναβρασσόμενα, καὶ οἷα στη λην ἀνάγραπτον τὴν δυσσέβειαν αὐτῶν ἐμφανέστατα φέρειν · οὕτω λοιπὸν πανταχόθεν ἐληλεγμένοι, ἐκ τοῦ τῆς πλάνης πνεύματος ενεργούμενοι, πόρρω του θείου χοροῦ καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς τῶν Χριστιανῶν αὐλῆς ἀπεληλάσθων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ κακὸν ἄστατόν τέ ἐστι καὶ ἄσχετον, καὶ μένειν ἐφ' ἑαυτοῦ μηδαμῶς ἀνεχόμενον· ἀεὶ δὲ προϊόν, καὶ στάσιν τῆς φορᾶς οὐχ εὑρίσκον, καθιά- περ ῥεῖθρα ποτάμια πλημμυροῦντα καὶ ὑπερβλύ- ζοντα καὶ τῆς ὄχθης ὑπερχεόμενα, όπηνίκα τινὸς ὑπτίου και πρανοῦς ἐπιλάβηται χώρου, οὔτε τῆς ῥύμης ραγδαίως επισχεθήσεται προχεόμενα, καὶ τὸ πρὸς τυχὸν ἅπαν ῥᾳδίως ἀεὶ παρασύρεται καὶ συνεφέλκεται· οὕτω γε ἤδη καθ᾿ ὃς ἂν ἐφερπύσῃ ψυχάς, καθάπαξ ἀπογνούσας τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μετα ουσίας, οὐκ ἂν πρὶν ἀπόσχοιτο ἐπινεμόμενον καὶ καταβοσκόμενον, ἕως ἂν εἰς ὀλέθρου ἀποῤῥίψεις πέο ρατα· ὁποῖον δή τι κἀνταῦθα συμβέβηκε· καὶ γὰρ καν ταῖς τῶν δυσσεβούντων τούτων ὡς τάχιστα διικνούμενον ψυχαῖς ἐγκατέσκηψε, καὶ πρὸς ὅλισθεν ἀπιστίας καὶ ἀφιλοθεΐας ἀπήγαγε τὰς γὰρ δολίας γλώσσας κατά Χριστοῦ πρότερον καταθήξαντες, κόρον μὲν τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας οὐκ ἴσασιν· οὐδ' αὖ τῆς Χριστιανῶν θεοσεβείας καταγορεύοντες ἀπο λήγουσιν, ἐπίδοσιν δὲ μᾶλλον ἑκάστοτε τῆς κακίας ποιούμενοι, ὡς ἂν χείρω τῶν προλαβόντων τὰ ἐπεισ ιόντα γίγνοιντο, πολλὴν συκοφαντίαν κατὰ τῶν ἐμ S. NICEPHORI PATRIARCHÆ CP. illul vicissim sine lioc consistere queat. Si ergo ve- races sunt prophetis sanctis factæ a sancto Spiritu revelationes, sicuti reapse veraces sunt, Christus Deus noster in ipsis rex appellatus, prorsus aliquo- tum rex est, nempe eorum qui in ipsius ditione sunt. Namque uti Mens et omnium creator, omnium rex est : ipse enim regnat a ditione sua sempiterna, et omnia ei serviunt. Regnum ejus regnum omnium sæculorum, et dominatio ipsius in omni generatione et generatione. Quatenus autem nos ei credimus eumque agnoscimus ob sinceram de ipso confes- sionem, noster quidem qui Christiani sumus, rex est: nos enim populus ejus peculiaris, regale sa- cerdotium hereditas æterna, atqne, ut compendio dicam, electa veluti et specialissima ejus possessio. Nostra res ergo, qui divina gratia orthodoxi su- mus, ita se habent; ideoque opportune admodum et congruenter tradita divina oracula, tantam nobis testimoniorum nubem suppeditarunt; fide dignorum usquequaque, et arrham præbentium : quæ nobis quidem veritatis amatoribus, et qui divini Spiritus illustramur ac mauuducimur charismatibus, bene temperatam et harmonicam ac jucundam sacro- rum ac divinitus inspiratorum dogmatum nostro- rum symphoniam concinunt : secus vero, istorum qui apostatico impulsu moventur, vesaniam atque stu- porem et impius ac fraudulentas nugas dispellunt ex adulterinis cogitatibus orias; et quasi scripta in cippo irreligionen ipsorum manifestissimne expo- nunt. Sic deinde quaqueversus convicti, ceu ab er- roris spiritu exagitati, longe a divino cœtu atque nostra Christianorum aula pellantur. C Age vero quia omne malum inquietum est et infrene, et in suo statu permanere nequit; sed longius semper procedens, cursus sui requiem non invenit; veluti fluvisle fluentum fervens et exundans ripasque superans, cum declivem cur- vumque locum nactum fuerit, nullatenus impe- tus ejns effusus continetur, et obvium quidlibet facile abripit secumque fert: ita postquam in alio quam obrepserit animam, que semel bono (spiri- tu nuntium remiserit, haud ante a depascendo consumendoque desinet, donec in extremum exi- tium projecerit. Sicut in hac quoque re usuve- nit. Ecce enim postquam hæc pestis hodierno- rum impiorum celerrime animas pervasit, ad in- credulitatis quoque atque a Deo alienationis præ- D cipitiom impulit. Nam dolosas primum linguas adversus Christum exacuentes, nullam vesaniæ suæ satietatem sentiunt; neque a calumnianda Christianorum pietate cessant, imo quotidie incre- mentum nalitiae capiunt, ita ut pejora prioribus posteriora sint, multam sycophantiam contra ani- mata Spiritus templa contexentes, neque catenus se Psal. CXLI, 13.

Α Θεὸν ἐξομνύμενοι, ὡς τὸ ἀκόλουθον ἐννοεῖν δίδωσι, ἠρνημένοι· νόθοι γὰρ καὶ ἀλλότριοι τοῦ πράγματος τῶν τὸ ἀνοσιούργημα, ὅπερ ἑπόμενον συμβαίνει ἀπὸ καὶ μάτην τοῦ τῶν Χριστιανῶν ὀνόματος μετα ποιούμενοι· τῷ ψεύδει γὰρ ἐπερείδονται, ψιλῆς αὐ τοῖς τῆς προσηγορίας ἐπιπολαζούσης, καὶ ὥσπερ ἐπικεχρωσμένης, καὶ τὴν μόρφωσιν τῶν συλλαβών ἔχουσι, τὴν δὲ δύναμιν τὴν ἀπ' αὐτῶν δηλουμένην διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν ἀποδείκνυνται· αὔξει δὲ αὐτ τῆς ἐγχειρήσεως αὐτῶν γίνεσθαι. Β ξα'. Ἐπειδὴ γὰρ ταῖς ἱεραῖς τοῦ Χριστοῦ εἰκότι καὶ ὁ τύπος τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ συνδιαγράφεται, συγκαθαιροῦσι καὶ αὐτὸν ἤδη οἱ περὶ τοῦτο κατα- σχηματιζόμενοι, καὶ πρεσβεύειν τὰ τοῦ σταυροῦ προσποιούμενοι, τῷ ὄντι γὰρ ἐπίσης τὰ τῆς μανίας αὐτῶν κατ' ἀμφοτέρων ἐξῆπται, καὶ εἴ που τῷ ἑτέρῳ δοκοῦσιν ἀπεχθάνεσθαι, εἴπερ ἐξ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἀμφότερα καθαγιαζόμενα ἤρτηται· ἐν τούτοις ἅπτονται καὶ τῶν ἱερῶν κειμηλίων, ἐν οἷς τὰ ἅγια καὶ ζωοποιὰ τοῦ Χριστοῦ ἐπιτελεῖται μυστήρια· ἔτι καὶ τῆς ἐσθῆτος ὅση ταῖς σεπταῖς ταύταις ἱστορίας σεμνῶς περιστέλλεται· πρὸς δὲ καὶ τῶν ἐν ταῖς εὐαγγελικαῖς βίβλοις προσκυνουμένων πτυκτίων· καταλύουσι γοῦν τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ τί γὰρ ἕτερον ἐνορᾶν ἐστιν, ἢ κινούμενον παρ' αὐτοῖς καὶ λυόμε νον τὸ Εὐαγγέλιον ; ἐν τίνι γὰρ διοίσει τὰ ἐντὸς γε- γραμμένα, τῶν ἐκτὸς ἱστορουμένων, τῆς τοιαύτης εὐνοίας καὶ ὑποθέσεως ἐπ' ἀμφοτέρων θεωρουμένης; Διὰ τοῦτο εἰ τὸ ἕτερον τίμιον, καὶ θάτερον τίμιον, ἢ ἀλλήλοις συνοιχήσεται, πᾶσα ἀνάγκη. "Ηδη δὲ ὁρῶμεν πολλὰ τῶν σεβασμίων βίβλων τουτωνί, καί γε και τῶν ἀρχαιοτέρων καὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ παρ' εὐσε βῶν καὶ φιλοθέων ἀνδρῶν ἐκπεπονῆσθαι μαρτυρού μένων, ἅπερ ἀναπτυσσόμενα, ἐν μέρει μὲν διὰ τῆς καλλιγραφικής εὐφυΐας, τὰ τῆς θείας ἱστορίας ἡμῖν ἐμφανίζει διδάγματα· ἐν μέρει δὲ διὰ τῆς ζωγρα φικῆς εὐτεχνίας, τὰ αὐτὰ ἡμῖν παραδείκνυσι πρά γματα· καὶ οὐδέν τι μᾶλλον τόδε ἢ τόδε διασημήνειεν εἷς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ὁ λόγος, καὶ δι' ἀμφοτέρων τῆς σωτηρίου τοῦ Θεοῦ Λόγου οικονομίας ἡ διδασκαλία τε καὶ ἀνάμνησις γίνεται· ἃ γὰρ ὁ λόγος διὰ τῆς τῶν γεγραμμένων ἐκήρυξεν ἀναγνώσεως, ταῦτα καὶ ὄψις διὰ τῆς τῶν ἱστορουμένων ἐντεύξεως συμπαρέδειξεν εἰ οὖν τὸ μέρος καθέλοι τις, τὸ ὅλον ἔσται καθηρη κώς· ἐκ τῶν μερῶν γὰρ τὸ ὅλον· εἰ δέ τι τούτων ἐπιταράττει τοὺς ἄφρονας, καὶ τὴν ἀπέπληκτον αὐτῶν κατασείει διάνοιαν, σκανδαλιζέτω αὐτοὺς, ὅτι τὰ μὲν λεπτοτέραις ταῖς γραφαῖς καὶ τοῖς χρώμα σιν ἐγχαράττεται, τὰ δὲ παχυτέραις καὶ ποικιλω τέραις ταῖς γραμμαῖς καὶ τοῖς σχήμασι χρωματουργούμε να διαγράφεται, καὶ πολὺ τὸ κατὰ τὴν ὕλην ἐν αὐτοῖς διηλλαγμένον ἐμφαίνεται. ξβ'. Εἰ δέ τι χρὴ περιεργότερον ἐπελθεῖν, ὀρθή σεται ταῦτα μᾶλλον ἐκείνων ἔν τισι πλεονεκτοῦντα, ὅτι τὰ μὲν τὴν ἀκοὴν μόνην ἐπάγεται, τὰ δὲ καὶ τὴν ὄψιν ἐφέλκεται, καὶ τὰ μὲν ταχύ, τὰ δὲ θᾶττεν παρέχουσι τῶν προκειμένων τὴν διάγνωσιν· ὅσῳ καὶ ἔψις ἀκοῆς συντομωτέρα τε καὶ εὐπειθεστέρα - ἐπείπερ καὶ τὸ ἀκουστὸν ὑπὸ τοῦ ὁρατοῦ πέφυκε φθάνεσθαι, καὶ τὰ μὲν ἐξ ἀκοῆς ἡμῖν μαθητευόμενα, S. NICEPHORI PATRIARCH/E CP. ipsis superstite et quasi appicta appellatione, quia syllabarum formam servant, significatus vim nega- runt ; spurii enim sunt, et alieni a vera re suis ip- sorum operibus demonstrantur. Augebunt autem pessimum illorum facinus, quæ ex eorumdem ausi- bus consequi solent. que vivificæ crucis simul pingitur, destruunt hanc etiam isti qui nihilominus circa id simulanter se gerunt, et se crucem venerari mentiantur; cum re- vera contra utrumque (tum imaginem tum etiam crucem) rabies illorum exardescat. Cur enim alteri tantum irasci videantur, cum utraque ab eodem C Christo sanctificata dependeat? Similiter violant sacra quoque cimelia, quibus sancta-atque vivifica Christi perficiuntur nysteria. Insuper et vestimenta quotquot ejusnoli sanctis historiis decore exor- nantur. Item evangelicorum voluminum veneranda opercula ; itaque et ipsum Evangelium pessurndant. Quid enim aliud videre est, nisi evacuatum ab ip- sis et dissolutum Evangelium? Nam in quo different intus scripta, ab exterius historialiter effictis, cum mens (72) cadem idemque argumentum in utraque re spectetur? Unde fit ut, si unum venerabile sit, alterum æque sit venerabile; vel utrumque depe- rire necesse est. Ecce enim multa cernimus vene- randa hujuscemodi volumina, et quidem perantiqua, quæ longo jam tempore a religiosis piisque homi- nibus elaborata esse constat, que explicita partim quidem calligraphica peritia, divinæ nos historiae doctrinas edocent, partim vero pictoria arte easdem nobis res repræsentant. Neque tamen illud magis quau istud propositum argumentum demonstrat. Unus quippe est utriusque rei sermo, el ab utraque salutaris Dei Verbi incarnati magiste- rium et memoria fit. Nam quæ verbis in scripta præ- dicantur lectione, eadem etiam oculus ex pictarum historiarum inspectione colligit. Ergo si quis partem auferet, totum destruxerit. Nam ex partibus totum conflatur. Quod si quid horum perturbat insanos, ipsorumque attonitam pulsat mentem, esto scanda- lum ipsis, quod illa quidem levioribus scripturis. coloribusque charaxantur, hæc autem crassioribus p lineis figurisque pinguntur; multaque materiæ in his diversitas est. tius quam illa pravalere videbuntur; quia illa audi- tum tantummodo pulsant, hæc autem visum quoque attrahunt; et illa quidem celeriter, hæc autem ocius propositarum rerum notitiam exhibent: imo vero visus promptior est et persuasu facilior; quan- doquidem et ipse auditus a visu præveniri solet. Porro quæ audiendo didicimus, oblivio tempore in- 61. Quia enim in Christi imaginibus figura quo- 62. Quod si curiosius indagandum est, hæc po- (72) In codice εὐνοίας, sed malo scribere έννοίας.

ἐκ τῶν παρόντων καθίστασθαι, ὡς εἴπερ αὐτοῖς ἐφεῖτο ἐνακμάσαι καθ᾿ ὃν χρόνον ὁ Χριστὸς ἐνην- θρώπηκὼς τοῖς ἐπὶ γῆς κατὰ σάρκα ὀπτανόμενος συνεπολιτεύσατο, πολλῷ τῶν τηνικαῦτα Ἰουδαίων εκτοπώτερα εἰς αὐτὸν διαπεπραχέναι καὶ ἀπευκτό τερα· ἀλλ' ἐπεὶ περὶ αὐτὸν οὕτως καταπράξασθαι τοῦ χρόνου μὴ ἐνδόντος διημαρτήκασι, κατὰ τῆς εἰ κάνος ἐκχέουσι τὰς ἀργὰς καὶ τὰς μήνιδας καθ' ἧς ἐπιλυττήσαντες τὰ τῆς ἀθεμιτουργίας ἐνδείκνυνται· καί μοι δοκοῦσιν εὐθαρσῶς ἄγαν διακεκράξασθαι, ὡς εἴ γε τοὺς τῶν πατέρων κατειλήφαμεν χρόνους, ἀπειλήσαμεν ἂν ἅπερ αὐτοὶ παραλελοίπασι, τὸ μὲν γενναῖον ἡμῶν καὶ εὐσθενὲς τῆς εἰς τὸν δίκαιον τι μωρίας ἀνδρείως διαδεικνύντες, τὸ δὲ ἀσθενὲς ἐκεί των καὶ ἄναλκι διελέγχοντες· αυστηροτέραις αικίαις τὶ ὕβρεσιν αὐτὸν μετερχόμενοι, ὥστε καὶ διαμω- μεῖσθαι τῆς ἀδρανείας αὐτοὺς, καὶ ῥαθυμίας προσ- επάγειν ἐπίκλημα, ὡς ἢ οὐδὲν ὅλως ἢ μικρὰ εἰς αὐτὴν δεδρακόσι· διὸ καὶ νῦν καιρὸς τὸν μαστιγού- μενον καὶ ὑβριζόμενον λέγειν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Υιοί σατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν. ἐστε τῶν φονευτῶν, καὶ ὑμεῖς ἀναπληρώ ' ξδ'. Αὐτῶν δὲ λεγόντων ἀκούειν, τὸ εἰς Χριστὸν ἔχθος ὠδινόντων· βαρὺς ἡμῖν ἐστιν ὁ Χριστὸς καὶ ἐν εἰκόνι βλεπόμενος τίσι τούτους ἀπεικαστέον; φασὶ τὰς παρδάλεις φυσικήν τινα ἔχειν πρὸς τὸν ἄνθρω που ὀργὴν, καὶ ὡς πεφύκασι μάλιστα τοῖς ὀφθαλ μοῖς τῶν ἀνθρώπων ἐφάλλεσθαι· οἱ τοίνυν καταπαί- ζοντες τῆς μανίας τοῦ θηρίου, ἐν χάρτῃ εἰκόνα προ- δεικνύουσιν ὡς ἄνθρωπον· τὸ δὲ ὑπὸ τῆς ἄγαν ὁρμῆς, ὡς ἄνθρωπον σπαράσσει τὸν χάρτην, κἀκεῖ δείχνυσι τὸ μισάνθρωπον· ὡσαύτως καὶ οὗτοι, ἐν τῇ εἰκόνι Χριστοῦ τὸ μισόχριστον ἐπιδείκνυνται· ἐπειδὴ γὰρ προσφοῦσαι αὐτοῦ τῷ μὴ παρεῖναι σωματικῶς οὐκ ισχύουσιν, ἔχθει τῷ εἰς αὐτὸν ἐπὶ τὴν εἰκόνα παρ δάλεως δίκην ἐφάλλονται σπαράσσοντές τε καὶ δια φθείροντες· ὥστε ἡ κατὰ τῶν ὁμοιωμάτων αὐτοῦ μανία, ἀπόδειξιν ἔχει τοῦ θεομάχους αὐτοὺς εἶναι καὶ κατὰ Χριστοῦ ἐπανῃρῆσθαι τὸν πόλεμον· οὕτω μὲν οὖν τὰ Χριστοῦ καὶ Χριστιανῶν ἐξουδένωται παρ' αὐτοῖς καὶ κατέστραπται, ἔθη τε καὶ νόμοι καὶ μυστήρια, καὶ ἡ ἄνωθεν κεκρατηκυία παρὰ Χρι- στιανοῖς παράδοσις, καὶ ἀρχαιότητι διαφέρουσα, καὶ διὰ τοῦτο τὸ αἰδέσιμον παρὰ τῶν εὖ φρο- νούντων ἔχουσα· ἀλλὰ τίς τῶν ἐπιεικῶν καὶ φι- λοθέων καὶ εὐσεβείς τεθραμμένων, οὐ μέγα κατοι- μώξεις καὶ θρηνήσειεν ; ὁπόταν τοὺς ἱεροὺς οἴκους, καὶ τὰ θεῖα θυσιαστήρια ὁρᾷ καθυβριζόμενα καὶ διορυττόμενα, καὶ τὸν ἑαυτῶν ἀποβάλλοντα κόσ σμον· θυσιαστήρια ἡτιμωμένα καὶ καταβεβλημένα, καὶ χερσὶ βεβήλοις καταχραινόμενα, καὶ γλώσσαις θεομάχοις αἰσχρῶς δυσφημούμενα· καὶ ὡς ἄν τις ἔδοι ἐπ᾿ εὐθαλούς καὶ χλοαζούσης και διωραϊσμέ της πέας τὸ διηνθισμένον καὶ εὔχαρι τῆς κόμης ἀποκειραμένης, ἢ τῶν κατ' ἀνθηρούς λειμῶνας βρυόντων τὸ εὔχρουν καὶ πολυειδὲς τῆς ποικιλίας τῶν ἀνθοφορούντων τοῖς δρεψαμένοις περιῃρημένον, οὕτω κἀνταῦθα θεάσοιτο σὺν τῷ κόσμῳ, καὶ τὸν ἐν * APOLOGETICUS PRO SACRIS IMAGINIBUS. A tempore Christus humanatus, terra incolis secum- dum carnem visibilis conversabatur, multo absur- diora adversus eum commisissent atque indigniora ? Sed quia contra ipsum ita agere, tempore prohi- bente, non potuerunt, nunc contra ejus imaginem iras effundunt atque furorem, in quam sævientes facinora impia patrant. Et mihi videntur audacter clamitare, quod si patrum tempora occupas- semus, explessemus utique quidquid ipsis omise- runt, nostram simul strenuitatem roburque in op- primendo fortiter justo demonstrantes, et illorum debilitatem et timiditatem coarguentes; nempe asperioribus cruciatibus atque injuriis Christum afficientes, atque ita patribus imbecillitatis atque - ignaviæ crimen impingentes, quasi nihil omnino vēl parum adversus Christum egerint. Quare jam tempus est, ut flagellatus ab his et contumeliis af- fectus Christus dicat eis: Filii estis homicidarum ; et vos implete mensuram patrum vestrorum *1. B Christum odium pariunt : Gravis est nobis Christus in imagine etiam spectatus. Quibusnam hi compa- randi sunt? Aiunt pantheras, maturalem quamdam adversus bominem gerere iram, et in hominum præcipue oculos insilire. Qui ergo volunt feræ fu- rori illudere, in charta objiciunt ei hominis veluti figuram; illa autem magno cum impetu ceu honi- nem chartam dilacerat, ibique suum hominis odium demonstrat. Sic et hi Christi odium adversus ejus imaginem expromunt. Quia enim cum attingere corporaliter præsentem nequeunt, odio ejus in- stincti, contra ipsius imaginem pantheræ instar in- silunt, lacerantes atque corrumpentes. Quo fit, ut furor adversus ejus simulacra ostendat hos esse theomachos, et Christoque bellum indixisse. Adeo Christi Christianorumque res ab his pernuntur pes- sumque dantur, mores legesque et sacramenta, et altius recepta ac retenta apud Christianos traditio, antiquitate sua nobilis, ideoque apud recta mente præeditos venerabilis. Jam quisnam pius, Dei amans, et recta religione innutritus non graviter ingemi- scat et lugeat, cum sacras ædes divinaque altaria D violata videat et suffussa, suoque ornatu spoliata ? altaria, inquam, dehonestata et dejecta, profanisque manibus impiata, et Deo hostibus linguis turpiter maledicta. Veluti si quis cernat in germinante et virente venustaque herba floridam ejus gratamque comain desectanı, vel in floridis hortis surgentium calicum coloratam variamque speciem a decerpen- tibus demessam: sic his etiam una cum ornatu æstimationem quoque et memoriam subtractam. • Etenim nulla templi ratio habetur quod simulacro non ornatur, › ut quidam e sacris religiosisque homi- nibus dixit : Quare non absurde aliquis dicat, hac instar inentis esse sacris templis, et maxime propria, C Matth. xx111, 31. Isidor. Pelus. Epist. lib. 1v, 75. 64. Ipsos autem dicentes audimus, dum suum in