nentes, nec illis umbram excusationis reliquit. στευσάντων διανοίας, οὐδὲ σκιὰν αὐτοῖς ὑπολιπὼν ἀποNam proprio corde, cum talia haberent de quibus erubescere debebant inflati sunt, et fructum propriæ mentis lethalem, incredulitatem præbuerunt. Vers. 32. Photii. Ut homo, exponit; nam ul Deus, supra quod magnum est. Ejusdem. Magnus erit, quod jam erat, etsi carnis humilitatem induit. Non enim humanitatis assumptio, magnitudinem imminuit divinitatis; sed potius attollitur ad illam humanitatis humilitas. Etsi igitur ad carnein demissus est, ita tamen erit magrus, ut erat. Ejusdem. Non, nomine tu appellabis, sed ille vocabitur; a quo, an evidenter per consubstantialemn Palrem? Nemo enim novit Filium nisi Paler; in quo autem est vera cognitio geniti, hic nomen imposuisse conveniens qui credatur, dignus est. Propterea dicit: Hic est Filius meus dilectus. Est igitur semper, etsi nunc nomen illi ad nostram instructionem declaratur. Ideo vocabitur, inquit, non fiet. Erat enim ante sæcula consubstantialis una cum Patre regnans. Hunc concipies, hujus mater ostenderis; lune tuus virgineus uterus recipit, quein cœlorum immersitas non continet. Photii. Sed quid ad ista sanctissima Virgo? num verbis mollitam, aut intellectui auditum libenter præbentem dixit inconsulto assensum se præstare? spinime. CAP. II. VERS. 34. Photii. Scio, inquit, aperte, ut conceptum, prægnationem, et Filium mihi et partum enarras. Sed multo magis anxietatem auxisti, o Angele; partus enim omnis viri cognitione comparatur. Mea autem virorum societate abhorrentia, non mihi primum intelligentiam præstat hujus conceptionis; quomodo ergo erit genitus, cujus genitor non cognoscitur? Photii. Qui enim sterilitatis vinculum solvit, ipse partum illi potest præstare, absque viri cooperatione. Qui enim siccatam radicem in fructiferam stipitem restaurat, hic quoque sine humore agrum in fecundum arvum illi renovabit. Sin auteni voluerit per exempla fidem horum quæ nuntiantur accipere, parvis magna componens, et per præterita fidem addens futuris; ita concipies in utero et paries filium, ut virga Aaron inculta germinavit, quasi radicum ope adjuta; ut ros e cœlo in vellus descendens, ipsum solum rigavit, terram autem non humectavit; ut rubus igne arsit, et flammam nutriens non consumptus est: sic et tu concipies filium, carnem præstans, alimentum inmateriali igni præbens, et incorruptibilitatem conservans. Hæc enim tuam pridem præfigurabant prægnationem; innovata sunt ista et præexstiterunt, ut mysterii in te exsistentis adumbrarent incomprebensibilitatem. λογίας. Ἀπὸ γὰρ οἰκείας καρδίας καίτοι τοσαῦτα ἔχοντες τὰ δυσωποῦντα αὐτοὺς, ἐφυσιώθησαν· καὶ καρπὸν ὀλέθριον τῆς ἰδίας ψυχῆς, τὴν ἀπιστίαν παρέστησαν. [P. 17. 2.] Φωτίου. Τὸ ἀνθρώπινον ὑποβάλλων ὡς γὰρ Θεὸς, καὶ ὑπὲρ τὸ μέγα. Τοῦ αὐτοῦ. “Η μέγας ἔσται ὅπερ ἦν, εἰ καὶ τὴν βραχύτητα τῆς σαρκὸς ὑποδύεται. Οὐδὲ γὰρ, οὐδ᾽ ἡ τῆς ἀνθρωπότητος πρόσληψις, τὸ μέγεθος κατασμικρύνει τῆς θεότητος, ἀλλὰ συνυψοῦται μᾶλλον αὐτῇ τὸ ταπεινὸν τῆς ἀνθρωπότητος. Κἂν γοῦν πτωχεύη τὴν σάρκα, ἀλλὰ καὶ οὕτως μέγας ἔσται ὥσπερ ἦν. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐκέτι σὺ τὴν κλήσιν ὀνοματοθετή σεις, ἀλλ' ἐκεῖνος κληθήσεται. Παρὰ τίνος, ἢ δηλο νότι παρὰ τοῦ ὁμοουσίου Πατρός; οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ· παρ' οὗ δὲ γνῶσις ἀλη θῆς τοῦ γεννήματος, οὗτος ἐπιθεῖναι καὶ κλῆσιν κατ άλληλον ἀξιόπιστος· διὸ καί φησιν· Οὗτός ἐστι ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Ἔστιν οὖν ἀεὶ, εἰ καὶ νῦν ἡ κλῆσις αὐτῷ εἰς ἡμετέραν διδασκαλίαν πεφανέρωται. Διὰ τοῦτο καὶ κληθήσεται, φησίν, οὐ γενήσεται. Ἦν γὰρ καὶ πρὸ αἰώνων τῷ ὁμοουσίῳ συνεδριάζων Πατρί. Τοῦτον συλλήψῃ, τούτου μήτηρ ἀναδειχθήσῃ, τοῦτον ὁ σὸς παρθενικὸς ὑποδέχεται κόλπος, ὃν οὐρά νιον οὐκ ἐχώρησε αῦτος. [P. 18. α.] Φωτίου. ᾿Αλλὰ τί πρὸς ταῦτα ἡ παν αγία Παρθένος; ἆρα εὐθὺς κατεμαλακίσθη τοῖς λό γοις, ἢ τὰς ἀκοὰς ἡδέως αναπετάσασα τοῖς λογισμοίς ἐφῆκε φέρειν ἀνεξετάστως τὴν συγκατάθεσιν; Ούδαμῶς. [Ρ. 18 a.] Φωτίου. Οίδα, φησὶν, ἐμφανῶς, ὡς σύλο ληψιν καὶ κυοφορίαν, καὶ Υἱόν μοι, καὶ τόκον, λο γογραφεῖς. ᾿Αλλὰ πολλῷ πλέον ηύξησας τὴν ἀπορίαν ὦ ἄγγελε. Τόκος γὰρ ἅπας, ἀνδρὸς κοινωνίᾳ συνίσταται· ἡ δὲ τῆς πρὸς ἄνδρας ὁμιλίας ἀλλοτρίωσις, οὐδὲ τὴν ἀρχὴν εἰς ἀκοὴν κατέρχεται τῆς συλλήψεως. Πώς οὖν ἔσται μοι γέννημα, οὗ γεννήτωρ οὐκ ἐγνώ ρισται; [Pag. 21 a.] Φωτίου. Ο γὰρ στειρώσεως λύων δεσμά, αὐτὸς καὶ τόκον ἑαυτῷ δύναται κατασκευάσαι, δίχα μεσιτείας ἀνδρός. Ο τὴν ξηρανθεῖσαν ῥίζαν εἰς καρποφόρον στέλεχος ἀνανεώσας, αὐτὸς καὶ τὴν ἄνικμον ἄρουραν εἰς εὔφορον χώραν ἑαυτῷ καινο ποιήσει. Αν δὲ βούλῃ καὶ παραδείγμασι τῶν ἀπηγ γελμένων τὴν πίστιν παραδέξασθαι, μικροῖς τὰ μετ γάλα εικάζουσα, καὶ τοῖς φθάσασι πιστουμένη τὰ μέλλοντα, οὕτως συλλήψῃ ἐν γαστρὶ καὶ τάξη υἱὸν, ὡς ἡ ῥάβδος Ααρών ἁγεωργήτως εβλάστησε, τὰ τῶν ἐῤῥιζωμένων ἐνεργήσασα· ὡς ὁ ὑετὸς οὐρα νόθεν ἐπὶ τὸν πόκον φερόμενος, αὐτὸν μόνον ἐπότιζε, τὴν δὲ γῆν οὐκ ἐδρόσιζεν· ὡς ἡ βάτος τὸ πῦρ ὑπὸ εδέχετο, καὶ τὴν φλόγα τρέφουσα, οὐκ ἐφθείρετο· οὕτω καὶ σὺ συλλήψῃ υἱὸν σάρκα δανείζουσα, τροφὴν τῷ άθλῳ πυρὶ παρέχουσα, καὶ τὴν ἀφθαρσίαν ἀνθέλ κουσα. Ταῦτα γὰρ τὴν σὴν πόρρωθεν προεξωγράφει κυοφορίαν· ἐκαινοποιήθη ταῦτα καὶ προϋπέστη, ἵνα τοῦ κατὰ σὲ μυστηρίου σκιαγραφήσῃ τὸ ἀκατά ληπτον.

(Pag. 22 b.] Φωτίου. Επεί μοι, φησὶ; Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεσθαι διετράνωσας, οὐκέτι ἀντιπίπτω, οὐδὲ ἀντιλέγω. Γενηθήτω μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Εἰ ἀξία τῷ Δεσπότῃ κρίνομαι, ὑπουργήσω χαίρουσα τῷ θελήματι· εἰ ὁ Πλάστης τῷ πλάσματι ἀναπαύε ται, οἰκοδομείτω τὸν οἶκον αὐτὸς ἑαυτῷ, ὡς εὐδό κησε ζωοπλαστείτω ἐν ἐμοὶ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ, ὡς οἶδεν αὐτὸς καὶ ὡς βούλεται· γένοιτό μοι τὰ σὰ ῥήματα περατούμενα πράγματι. Photii. Quoniam mihi, inquit, Spiritum sanctum superventurum esse significasti, non resisto, non contradico. F at mihi secundum verbum tuum, si digua a Domino judicor, pareo gaudens ejus voluntati; si Creator in creatura moratur, ædificet sibi ipse domum, ut, libuerit. Informet in me suam carnem, ut scit ipse et ut vult; fiant mihi verba tua reipsa completa. Photii. Salutatio coelestis; conceptio sine semine; prægnatio ineffabilis; dolores sine partu; virginitatis sigillum, dolorum liberatio; partus inviolatus; pariens virgo et post partum; Deus in carne, quem peperit; angelorum chorus canticis prodigium celebrantium. Hic talium et tantorum [ρ. 27. a.] Φωτίου. ῾Ο ἀσπασμὸς, ἄνωθεν· ἡ σύλο ληψις ἄσπορος· ἡ κύησις, ἄφραστος· ὠδῖνες, ἀλόχευτοι· σφραγὶς τῆς παρθενίας, ἡ τῶν ὠδίνων διάλυσις· ὁ τόκος, ἄφθορος· καὶ ἡ τεκοῦσα, παρθένος καὶ μετὰ γέννησιν. Θεὸς ἐν σαρκί, τὸ τικτόμενον· χορὸς ἀγγέλων, ᾆσμα τὸ θαῦμα ποιούμενοι. Ενθα τοσούτων καὶ τηλικούτων συνδρομή, πῶς ἄν τις fuit concursus; quoniodo contenderet aliquis, quam- διαμφισβητήσεις, κἂν πάντα ἀσεβεῖν ἔθετο μελέ την, ὅτι μὴ οὐχὶ ταρθένος ἡ Παρθένος και μέχρι τέλους διέμεινεν; ὥστε ἡ τῶν ἀχράντων λόγων ἀλή θεια τὸ μὲν παράδοξον καὶ ὑπερφυὲς καὶ ὑπὲρ κατά ληψιν, ἠβουλήθη παραστῆσαι, όπερ ἐστὶ τόκος ἄνευ ἀνδρὸς ἐπιγνώσεως· τὸ δὲ μετὰ ταῦτα, νοεῖν κατ ἔλιπεν ὡς ἀκόλουθον. Τὸ γὰρ τὴν ἐν τόπῳ παρθενεύουσαν, καὶ τὸ λοιπὸν διὰ βίου παρθενεύειν, οὔτε και νὸν ὅλως ἢ παράδοξον, ἀλλὰ καὶ τοῖς προηγησαμέν νοις ἐξ ἀναγκαίου μᾶλλον ἐπόμενον. "Αλλως τε καὶ τῶν Ἰουδαίων τέως επιστομίζειν ὁ εὐαγγελιστής Εγνω τὸ βλάσφημον, οἱ ἐκ πορνείας τὸν ἄσπορον τό χον διέσυρον. Διὸ καὶ πρὸς τὴν ἐκείνων ἵσταται κακή. νοιαν, δι' ὧν τρανοί τῆς τεκούσης τὸ ἀνέπαφον· ἀλλὰ καὶ τὸ ἕως, ἐνίοτε μὲν πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ ἐφεξῆς χρόνου, ὡς εἴρηται, παραλαμβάνεται, ενίοτε δὲ ἐπὶ δηλώσει μεγάλων ἔργων καὶ θεοπρεπῶν, καθάπερ νῦν, οὐ μὴν πρὸς ἀντιδιαστολὴν ἑτέρου χρόν νου τινὸς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον εἰς ὑποδήλωσιν ἀπεράντου διαστήματος. Καὶ ἀνατελεῖ γὰρ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη, ἕως οὗ ἀνταναιρεθῇ ἡ σελήνη· και, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου· καὶ, Μεθ' ὑμῶν εἰμι ἕως τῆς συντελείας. Δῆλον γὰρ ὡς ἐν ταῦθα τὸ ἕως οὗ χρονικόν τι μεθόριον, καὶ πέρας παρεισάγει, μέγεθος δὲ θείων πραγμάτων ἡ λέξις παραδηλοῦσα, εἰς ἀπεριόριστον παράτασιν τὸν νοῦν τῶν ἐντυγχανόντων ἀναπέμπει. Καὶ ἄλλα δὲ μυρία ἔστιν εὑρεῖν, δι' ὧν δῆλον καθίσταται, ὡς ἀντὶ τοῦ vis omne in impietatem studium posuerit, non virginem ad finem permansisse, cum verborum intemeratorum veritas ostendere voluerit rem stupendam et supra naturam et intellectum positam, quæ est, partus sine viri cognitione? Quæ auteni sequuntur, explicare inutile, utpote consectaria. Virginem enim in partu fuisse, et reliqua vita virginem permanere, neque novum omnino est neque stupendum, sed potius necessario ex antea narratis sequitur. Imo Judæorum quoque blasphemiam retundere potuit evangelista, qui e fornicatione esse inseminatum partum obtrectabant. Ideo et´ contra illorum malam mentein statuuntur, per quæ parientis inviolabilitas demonstretur, sed et to do nec, nunc in distantiam seriei temporis, quando adhibetur, intelligitur, nunc in significationem magnorum et divinorum operum; sicut hic sumitur, non in distantiam alius cujusdam temporis, sed e contrario ad ostendendam infinitam durationem. Etenim surget in diebus ejus justitia, donec destruatur luna; et, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ¹; et Vobiscum sum donec venial consummatio. Evidens enim est ibi tò donec, non temporalem limitem aut terminum adducere; hæc vox autem magnitudinem divinarum rerum ostendens, in infinitam extensionein ideam rerum quæ ibi occurrunt adducit. Alia autem permulta inveniri possunt, per quæ διηνεκῶς καὶ εἰς τὸν αἰῶνα, ἡ λέξις παραλαμβάνε. evidenter statuitur, hanc vocem pro non interrupto ται. Οταν οὖν δείξωσιν οἱ πάντα θρασείς, μετὰ τὴν τῆς σελήνης ἀνταναίρεσιν, τὴν τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν δικαιοσύνην εἰς τὸ μὴ ὂν καταδύουσαν, καὶ μετά γε τὸ ὑποτεθῆναι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας τοῦ Πατρὸς παρακινούμενον, ἢ καὶ μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ὅτε μᾶλλον αὐτοῖς ἡ οἰκείωσις τῶν μαθητῶν ἀφιστάμενον, τότε διαπορείτωσαν καὶ εἰ μετὰ τὸν ἄῤῥητον τόκον ἀνδρὸς ἡμιλίας ἡ Παρθένος ἐμελέτησεν. [pag. 39, a.] Φωτίου. Συντελέσας ὁ πρεσβύτης τὴν εἰς τὸ θεῖον δοξολογίαν, τρέπεται λοιπὸν ἐπὶ 1 Psal. cis, 1. et in sæcula assumi. Quando igitur isti audacissimi, ostendunt, post luna destructionem Christi et Dei nostri justitiam in nihilum reduci, et postquam positi fuerint sub pedibus ejus inimici, illum e sede ad Patris dexteram dejici, aut etiam post consummationem sæculi, cum potius ipsi a discipulorum mansione repellentur; tunc ambigant, an post ineffabilem partum viri societaten virgo curaverit. Photii. Cum perfecisset senex suam in Deum doxologiam, demum convertitur ad benedictionem

eorum qui puerum inducebant. Deinde ad solam τὴν εὐλογίαν τῶν ἀγαγόντων τὸ βρέφος· εἶτα ἐκεῖ matrem sermonem dirigit: benedictionem enim ambobus communicat, sed reconditorum magis prædictionem soli matri dirigit, ut per communem benedictionem parentis specie non privetur Joseph, sed per verba quibus matrem alloquitur, Virginem ab isto discernens. illam ut vere matrem compellat, quam benedicit ut divina voluntati obsequentem. Tum, dicit ad illam: Hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel. Vides quomodo totam mysterli economiam Virgini ape, rit, et illi praebet hujus narrationem. Ruinam hic dicit eorum qui e fide in Christum et pietate corruent; resurrectionem autem, eorum qui illum ut Salvatorem agnoscent Photii. Sanctissimæ et semper virginis Mariæ animam gladius pertransiit, ob ipsam salutiferam Christi passionem, non ut dubiis sententiis agitata sit, nec incredulitatis jaculis vulnerata; nec pro his quibus gaudebat, dolorem commutans, sed materna sinens viscera propria sentire, propter naturalem sympathiam, Filio crucifixo. Quomodo enim mater non pateretur videns filium, et præsertin natura humana longe meliorem, pravorum * pœnas ferentem? hoc accidit inviolatæ Verbi maui, amarior et acerbior omni gladio dolor. Si enim multas habuit firmitatis causas, Deum sciens incarnatum suum Filium esse, sed non omnino leges naturæ solvit, concessit autem naturæ ut intra proprios emineat fines. Ideo et horrendam passionem videntis, maternis oculis subjectus aspectus, ceu gladii vulnere, animam ejus vulne ravit et divisit. θεν πρὸς μόνην τὴν μητέρα ἀποστρέφει τὸν λόγον. Τῆς μὲν γὰρ εὐλογίας ἀμφοῖν μεταδίδωσι, τὴν δὲ πρόῤῥησιν τῶν ἀποῤῥητοτέρων, τῇ μητρὶ προσάγει μόνῃ, ἵνα διὰ μὲν τῆς κοινῆς εὐλογίας τοῦ σχήματος τῶν γεννητόρων, μὴ ἀπογυμνώσῃ τὸν Ἰωσήφ· διὰ δὲ τῶν πρὸς τὴν μητέρα λόγων, την Παρθένον ἐκείνου διαστείλας, τὴν ὡς ἀληθῶς ἀνακηρύξῃ μητέρα, Αν καὶ εὐλογεῖ ὡς ὑπηρετήσασαν θείᾳ βουλῇ. Εἶτα καὶ διαλέγεται πρὸς αὐτήν· Οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν ἐν τῷ ᾿Ισραήλ. Ορᾷς ὅπως δλην τοῦ μυστηρίου τὴν οἰκονομίαν πρὸς τὴν Παρθένον ἀναφέρει, κἀκείνῃ ποιεῖται τὴν τούτου διήγη σιν; καὶ πτῶσιν μὲν λέγει ἐνταῦθα, τῶν ἐκπεπτω κότων τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως καὶ εὐσεβεία; ἀνά. στασιν δὲ, τῶν ἐπεγνωκότων τὸν Σωτῆρα. [p. 40. a.] Φωτίου. Τῆς παναγίας καὶ ἀει παρο θένου Μαρίας τὴν ψυχὴν ρομφαία διῆλθε, κατ' αὐτ τὸ τὸ σωτήριον τοῦ Χριστοῦ πάθος, οὐκ ἐπιδιστά ζουσι λογισμοῖς βαλλομένης, οὐκ ἀπιστίας βέλεσι τιτρωσκομένης· οὐκ ἐφ᾽ οἷς ἔχαιρε, τὴν λύπην αλλασ σομένης, ἀλλὰ μητρικά σπλάγχνα διδούσης, πρὸς τὴν ἔμφυτον συμπάθειαν, ανασκολοπιζομένου τοῦ Υἱοῦ, πράττειν τὰ οἰκεῖα. Τί γὰρ μήτηρ οὐκ ἂν πάθοι βλέπουσα τὸν Υἱὸν καὶ μάλιστα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πολιτευόμενον κρείττον, τὰς τῶν κακούργων ὑπέχοντα δίκας; Τοῦτο γέγονε τῇ παναχράντῳ Μητρι τοῦ Λόγου, πικρότερον καὶ δριμύτερον ρομφαίας ἁπάσης τὸ πάθος. Εἰ γὰρ καὶ πολλὰς ὑποθέσεις είχε Θεὸν εἰδέναι τὸν Υἱὸν σεσαρκωμένον, ἀλλ' οὖν οὐκ ἐπὶ πάντων ἔλυε τοὺς τῆς φύσεως νόμους, ἐνεδίδου δὲ καὶ τῇ φύσει, τοῖς οἰκείοις ἐνδιαπρέπειν ὅροις. Διὸ καὶ πάθος φρικτὸν ὁρῶσα μητρικοῖς ὀφθαλμοῖς, προκείμενον θέαμα, κατὰ πληγὴν ρομφαίας, την ψυχὴν ἑτέμνετό τε καὶ κατεμερίζετο. CAP. 111. VERS. 3. Photii. Licet pariter cogitare et dicere, præstitisse peccatornm remissionem Præcursoris quoque baptisma, non autem omnium; sicut nec legales cæremoniæ et immolationes. Non enim admissarum cum præmeditatione cædium, neque si quis aliorum conjunctiones transfoderit, neque illorum, propter quæ horrendus iste et cœlestis ignis in nocentes invidia missus est, neque mullorum facinorosorum et similium operum mundationem, neque lex, neque Joannis baptisma præstabat. Sed de his omnibus, quæ lex non præcaverat, et primus legislator damnaverat, poenas gladius sumpsit. Joannis autem baptisma, omnibus in salutem, utpote multo majus fuerit solita virtute, patebat. Praestabat igitur et Præcurseris baptisma, ut dictum est, peccatorum remissionem, non autem omnium; hoc enim Dominici baptismalis proprium est. Sed præstabat, perfectioneum Salvatori praparans; mundatio erat, mundationem præcedens; et remissio per partem, integram remissionem anteiens; imperfecta purificatio, Cf. q. CLVII CLXXVI. [p. 49 a.] Φωτίου καὶ Κυρίλλου Ἱεροσολύμων. Εξεστι δὲ ἴσως φρονεῖν τε καὶ λέγειν, ὡς παρείχε μὲν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν καὶ τὸ τοῦ Προδρόμου βάπτισμα· οὐ πάντων δέ· ὥσπερ οὐδ᾽ αἱ νομικαὶ τελεταὶ καὶ θυσίαι. Οὐδὲ γὰρ τῶν ἐκ προνοίας φόνων, οὐδ᾽ εἴ τις ἀλλοτρίους γάμους διώρυξεν, οὐδ' ὅσα τὸ φρικτὸν ἐκεῖνο καὶ οὐράνιον πῦρ τοῖς ἐνόχοις ζημίας ἐπέβαλλον, οὐδ᾽ ἄλλων πολλῶν ἐξαγίστων καὶ παραπλησίων ἔργων τὴν κάθαρσιν, οὔτε ὁ νόμος οὔτε τὸ Ιωάννου διεπράττετο βάπτισμα· ἀλλὰ τούτων ἀπάντων ὁ μὲν νόμος ὅσα μὴ προλαβὼν ὁ πρῶτος νομο θέτης εἰσεπράττετο δικαστὴν τὸ ξίφος εκάθιζε. Το δὲ Ἰωάννου βάπτισμα εἰς τὸ κοινὸν καὶ σωτήριον, ὡς πολλῷ μεῖζον ὑπάρχον τῆς ἰδίας ισχύος, παρέπεμπε. Παρείχε μὲν οὖν καὶ τὸ τοῦ Προδρόμου βά πτισμα, ὥσπερ εἴρηται, τῶν ἁμαρτημάτων ἄφεσιν· οὐ πάντων δέ τοῦτο γὰρ τοῦ Δεσποτικοῦ τὸ ἐξαίρε τον· παρείχε δὲ, προευτρεπίζον τῷ σωτηρίῳ τὴν τελειότητα· καὶ λουτρὸν ἦν πρὸ λουτροῦ· καὶ ἄφεσις ἐκ μέρους, πρὸ τῆς παντελοῦς ἀφέσεως· καὶ ἀτελής κάθαρσις προοιμιαζομένη τὴν τελειοποιόν· καὶ και NOTÆ.

θαῖρον μὲν τὰ φθάσαντα τῶν ἁμαρτημάτων, οὐδὲν perfect viam disponens; mundans quidem a pecδ᾽ ἀσφαλὲς οὐδ᾽ ἐχέγγυον περὶ τῶν μελλόντων χαρι ζόμενον. Τὸ Δεσποτικὸν δὲ καὶ σωτήριον πάντων μὲν τῶν προλαβόντων ῥύσιον, ρώμης δὲ παρεκτικόν καὶ ἰσχύος, μὴ κατὰ τὰς πρώτας ὀλισθήσεις ἔτι πρὸς τὰ πάθη κατασύρεσθαι· καὶ τὸ μὲν, εἰς τὴν τῶν εὐρανῶν ἀναφέρει βασιλείαν, καὶ τὸ μεῖζον πάντων, υιοθεσίαν χαρίζεται· τὸ δὲ τινῶν μὲν ἄφεσιν παρέχει, οὔτε δὲ κληρουχίαν οὐρανῶν βασιλείας, οὐδὲ πολλῷ μᾶλλον πρὸς υἱοθεσίας αναβιβάζει ἀξίωμα τ ἐντελέστερον δὲ περὶ τούτων ἐν τῷ Ἰωάννῃ καὶ τῷ · Ματθαίῳ εἴρηται. Ἐκεῖσε οὖν τοὺς φιλολόγους παραπέμψαντες, ἡμεῖς ἐπὶ τὰ ἐχόμενα ίωμεν. Φωτίου. Οὐκ οἶδε σύνοδον ἀλλήλων πλεονεξία καὶ φιλανθρωπία - μακρὰν ἀπέχει ἀνὴρ ἐλεήμων τῆς τῶν πλουτούντων μισαδελφίας. Διὰ τοῦτο, καὶ μέγα χάσμα εστήρικται μεταξύ γεέννης καὶ βασιλείας. [p. 228. b.] Φωτίου. Ηλοι τὰς Δεσποτικὰς δια περονῶσι παλάμας, καὶ τοὺς τῆς κακίας ἡμῶν τοῖς μέλεσι παρεμφύντας όζους, ὑφ' ὧν ἐξερημοῦτο καὶ ἐκακύνετο τὸ ἀνθρώπινον, αὐταῖς ἀνασπῶσι ῥίζαις. Στέφανος ἐξ ἀκανθῶν τῇ κεφαλῇ περισφίγγεται, καὶ ὁ πολυώδυνος τῆς παλαιᾶς κατάρας κλοιὸς ἀπαυχενίζεται· λόγχῃ πλευρὰ διορύσσεται, καὶ ἡ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἀναστομοῦται πηγή. catis præteritis, sed nihil tutamenti, nihil roboris ad futura largiens. Domini autem et Salvatoris haptisma, omnia præterita lavans, virtutem et robur præstat, ne in priores lapsus jam ad passiones abripiamur; imo in cœlorum regnum introducit, et quod omnibus majus est, filiorum adoptionem largitur. Joannis autem baptisma peccatorum quidem remissionem præbet, sed non cœlestis regni hæreditatem, neque multo magis ad adoptionis dignitatem attollit. Apertius de lis in Joanne et Matthæo legitur, ad quos philologos remittentes, nos ad propositum volvamus. CAP. XVI. VERS. 31. Photii. Non invicem conveniunt avaritia et liberalitas; multum abest vir misericors ab odio divitum in fratres; propterea, et magnum firmatum est intervallum gehennam inter et regnum. CAP. XVII. VERS. 33. Photii. Clavi Domini palmas transfigunt, et malitiæ nostræ membris inhærentes nodos, per quos vastatum et corruptum est humanum genus, ipsis evellunt radicibus. Corona e spinis capiti circumducitur, et ærumnosus antiquæ maledictionis torques rumpitur; lancea latus dividitur, et nobis salutis fons aperitur. [p. 306. b.] Φωτίου. Μᾶλλον δὲ ῥήγνυται καταπέ CAP. XXIII. VERS. 45. Photii. Potius vero scisτασμα τοῦ ναοῦ, ξύλῳ τοῦ Δεσπότου κρεμαμένου, διὰ sum est velum templi, ligno cum Dominus penderet, πολλὰς, οἶμαι, τὰς αἰτίας. Τὸ μὲν γὰρ τὴν γῆν κλόνῳ ob plurimas, puto, causas. Quod enim terra molu μικροῦ δεῖν συγκατενεχθῆναι, δυνατόν ἐστι τοῖς άγνω- parum oportuit agitari, possibile est incredulis illud μονοῦσι καὶ εἰς τὰ κατὰ φύσιν ἀνάγειν τῶν στοιχείων πάθη. Τὸ δὲ ῥαγῆναι τὸ καταπέτασμα, μηδενὸς μάλιστα διασπῶντος, ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, θεομηνίαν τὸ τέ ρας δείκνυσιν. "Ην δὲ καὶ σύμβολον καὶ προμήνυμα τῆς ἀεὶ καταστροφῆς τε καὶ ἐξερημώσεως τοῦ τε περιωνύμου ναοῦ Ἰουδαϊκῶν τελετῶν. Καὶ τρίτον, ὡς οὐκέτι μέρει τινὶ τῆς οἰκουμένης ἡ εὐσέβεια συγκλεισθήσεται· ἀλλ᾽ ἅπαντα τὰ πέρατα, τῶν ἀποῤῥή των ἐν ἀπολαύσει γενήσεται. Έτι ἡ κιβωτὸς καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, κατὰ τὸν τύπον γέγονε τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, αὕτη δὲ διείργετο τῷ καταπετάσματι, καὶ ἀπεκρύπτετο· ἐδήλου δὲ τὴν εἰς οὐρανοὺς εἴσοδον, ἀνθρώποις ἄβατον συντετηρῆσθαι τέως. Ρήγνυται οὖν τὸ καταπέτασμα Χριστοῦ σταυ ρουμένου, τὴν εἰς οὐρανὸν εἴσοδον πᾶσιν ἡμῖν ὑποσαλπίζον καὶ εὐαγγελιζόμενον. Φωτίου. Ην ποτε κρύφιος φίλος ὁ Ἰωσήφ, καὶ νυχτερινός Χριστοῦ μαθητής· ἀλλ᾽ ὕστερον τους δεσμοὺς ἀπορρήξας τῆς δειλίας, τῶν εἰς τὸ φανερὸν φιλούντων θερμότερός τε καὶ θαῤῥαλεώτερος γέγονε καὶ τὸ Δεσποτικὸν ἐν ὕβρει κρεμάμενον σῶμα τοῦ ξύλου καθελών, τῆς δυνατῆς θεραπείας οὐκ ἠμέλησε, ῥημάτων μετριότητι, τὸν πολυτελή μαργαρίτην ἐμπορευόμενος, καὶ κρύπτων τούτων τὸ σπουδα ζόμενον. Οὐδὲ γὰρ ὡς δή τι μέγα φρονῶν ἢ φθεγα elementorum naturali perturbationi attribuere, scissuin vero esse velum, nemine præsertim divellente, a summo usque deorsum, Dei iram hoc prodigium ostendit. Erat autem symbolum et indicium perpetuæ destructionis et vastationis inclyti Judaicorum rituum templi. Et tertio, quod non parte aliqua orbis religio concludetur; sed omnes fines in mysteriorum participationem adducentur. Jam arca et quæ includebat, secundum figuram facta est hominis et eorum quæ sub cœlo sunt; hæc autem velo separabatur et occultabatur; ostendebat hactenus cœlorum ingressum hominibus impervium permansisse; scinditur ergo velum, cum Christus est crucifixus, coelorum ingressum omnibus præconizans et annuntians VERS. 50. Photii. Erat forte occultus amicus Jaseph, et nocturnus Christi discipulus; sed tandem metus rumpens vincula, omnibus qui palam sequebantur ferventior et audacior factus est. Εt Domini corpus in contumelia suspensum, a ligno demittens, quod potuit obsequium non neglexit, verborum moderatione, pretiosam emens margaritam, et horum valorem ⚫elans. Non enim ut homo mente et sermone superbus, corpus expetit, sed ΝΟΤΑ. Cf. q. CCXII.

ut misericordia et liberalitati deditus, in sepultu- γόμενος, οὕτως τὸ σῶμα ἐπιζητεῖ, ἀλλ' ὡς ἂν ἐλαίῳ ram mortuum petit; et accedit ad Pilatum, timorem et pavorem excutiens, quasi consilio consentiens, deferri corpus mortui hortatur; jam enim parasceve occidente sole desinebat, et lex Sabbati præsenti illucescebat; et persuadere magis ratus est, legem pariter pratendens, qua vetabatur suspensa manere corpora crucifixorum. Judæi enim alia contra legem agentes, et aperta fronte patria instituta transgredientes, si quid voluntati non contrarium occurrebat, et facillimum completu, legis in hoc reverentiam curabant. Da mihi, inquit Joseph, si vis, sepelire corpus Jesu quem noti cmnes derelinquentes abierunt; cujus multi concurrebant in passione spectatores, nunc autem nullus permansit, ne amicorum quidem, ad sepeliendum, abest a te de regno metus; mortuus est qui potestatem magistratus occupaturus incusabatur. Ad ipsam apparentiam expers visus est omnis injustitiæ: quem prophetarum interfectrix lingua et vox et manus, te ferre censente humaniorem sententiam, sub damnationem mortis induxerunt. Da mihi annuere gratiam, per quam alios minime lædere potes; non enim Judæorum turba ægre feret si terra noverit absconditum inimicum. Magis igitur dolebunt, si mortuum quem oderant viderint, id est, eorum victimam cruce triumphantem cernentium miserationem adducentem, et crucifigentium crudelitatem exprobrare inspirantem; neque Caesaris & amicitiam præ se ferent. Non es, dicentes, amicus Cæsaris, si cadaver dederis terra sepeliri; sine hæsitatione, si vis tantum, implebitur mea postulatio. Talibus Pilati mentem incantaus verbis, propositum obtinet, et sumit avulsum corpus Jesu, et assuetis honorat curis. τήσεως. Τούτοις τὴν τοῦ Πιλάτου κατεπάδων ψυχήν, σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῆς συνήθους ἀξιοῖ φροντίδος. καὶ φιλανθρωπίᾳ διδούς, εἰς ταφὴν αἰτεῖται τὸν νε · κρόν· καὶ πρόσεισι μὲν τῷ Πιλάτῳ, ἄκνον ἅπαντα καὶ φόβον ἀποῤῥιψάμενος, οἷα δὲ βουλῆς κοινωνῶν, κατενεχθῆναι τὸ σῶμα τοῦ τεθνηκότος συμβουλεύει. Ηδη γὰρ τῆς παρασκευῆς ταῖς τοῦ ἡλίου δυσμαῖς συνυποληγούσης, καὶ ὁ τοῦ Σαββάτου νόμος τῇ ἐπιού σε συνανεφαίνετο· καὶ πιθανώτερος ἐδόκει, καὶ τὸν νόμον ἴσως ὑποφαίνων, δι᾿ ὃν οὐκ ἐχρῆν μετέωρα μένειν ἔτι τὰ σώματα τῶν ἀνῃρημένων. Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα τῶν Ἰουδαίων ἐκθέσμως πραττόντων, καὶ ἀπε ρικαλύπτῳ τῇ κεφαλῇ τῶν πατρίων ἐκδιαιτωμένων, ἐν οἷς οὐδὲν ἀντίπαλον τοῦ θελήματος ἀπήντα, καὶ ῥᾷστον ἦν ἐκτελέσαι, ἡ περὶ τοὺς νόμους εὐλάβεια κατεσπούδαζε. Καὶ δός μοι, φησὶν ὁ Ἰωσήφ, εἰ βού λει, θάψαι τὸν νεκρὸν τοῦ Ἰησοῦ, ὅν οἱ γνωστοί πάνω τες ᾤχοντο καταλιπόντες, οὗ πολλοὶ μὲν συνέρρεαν ἐπὶ τῷ πάθει θεαταὶ νῦν δ᾽ οὐδεὶς ὑπέμεινεν, οὐδὲ τῶν φίλων, ἐνταφιαστής. "Απεστί σοι φόβος βασι λείας· τέθνηκεν ὁ τὸ κράτος μὲν τῆς ἐξουσίας ἁρπά σαι κατηγορούμενος, μέχρι δὲ καὶ αὐτῆς προφάσεως ἀθῶος ὀφθεὶς παντὸς ἀδικήματος· ὃν προφητοκτόνος γλῶσσα καὶ φωνὴ καὶ χεῖρες, σοῦ δοκοῦντος φέρειν φιλανθρωποτέραν ψῆφον, ὑπὸ κρίσιν ήγαγον θανά του. Δός μοι χάριν ὁμολογεῖν, δι' ἧς ἑτέρους οὐδὲν ζημιοῖς. Οὐδὲ γὰρ, οὐδ᾽ ὁ τῶν Ἰουδαίων ὄχλος ἀνιάσεται γῇ μαθόντες τὸν ἐχθρὸν καλυπτόμενον. Μάλλον μὲν οὖν δυσχεραίνουσι καὶ νεκρὸν τὸν ὑπ' αὐτῶν μετ σούμενον βλέποντες· τοῦτο μὲν τὴν αὐτῶν μιαιφο νίαν τῷ σταυρῷ θριαμβεύοντα, τοῦτο δὲ τῶν ὁρώντων τὸν ἔλεον ἕλκοντα, καὶ τῶν σταυρωσάντων ἐκκαλούμενον μυσάττεσθαι τὴν ὠμότητα· οὐδὲ τὴν Καί σαρος ἐπισείσουσι φιλίαν, Οὐκ εἶ φίλος, λέγοντες. τοῦ Καίσαρος, εἰ νεκρὸν δίδως τῇ γῇ κατορύττεσθαι. ᾿Απροφάσιστος, εἰ βούλει μόνον, ἡ πλήρωσις τῆς εἰσ συγχάνει τοῦ σκοποῦ, καὶ λαμβάνει καθαιρεθὲν τὸ Τοῦ αὐτοῦ. Σμύρνης οὖν ἐπιπλάσσων καὶ ἀλόης τὸ σῶμα τὸ Δεσποτικὸν, ὅ τοῖς τελευτῶσι παρά γε τοῖς Ἰουδαίοις τιμὴ τελευταία, καὶ τοῖς νεκροστολίοις περιελίσσων οθονίοις, πρὸς τῷ καινῷ κατατίθησι μνημείῳ· καινὸν δὲ τὸ μνημεῖον παρεσκεύαστο, αὐτ τῷ τε τῷ Δεσπότῃ τὸν δυνατόν τρόπον τοῦ Ἰωσὴφ τιμὴν ἐξευρίσκοντος· τάφος γὰρ καινὸς καὶ ἴδιος, Ejusdem. Myrrha igitur ungens et aloe corpus Domini, quod mortuis apud Judæos honor funebris erat, et mortuariis circumligans fasciis, in novo deponit monumento. Novum autem monumentumi paravit, ut ipsi Domina quomodo potuit honorem Joseph expromeret. Sepulcrum enim novum erat έι proprium, non autem commune, et plurimis contaminatum corporibus, ut in mortuis sepulto ἀλλὰ μὴ κοινὸς καὶ πολλοῖς ἐκλελυμασμένος σώμασι, reverentiam præstet; et duplicem ob aliam dispositam a Deo causam: primo quidem, ne cum resurrectionis miraculum contigisset, ab audentibus omnia Judæis et non erubescentibus alius quidam consepultorum divulgatus foret, non ille qui ab illis ad crucem condemnatus erat, mortuorum, surrexisse; sed ut illis undequaque præcideretur omnis mendacii et in Deum odii occasio. Secundo autem, ne viderentur sola illa e sepulcro surrexisse corpora, quibus Domini corpus applicatum et admotum fuisset; quod etiam ab aliquo sanctorum corpore vivente adhuc differebat, et a fortiori mortuo. Sed ut, tanquam super omnia fuerit contra infernum potentia Domini manifestata, nondum τὴν ὡς ἐν νεκροῖς τῷ θαπτομένῳ προσνέμει σεμνότη τα· καὶ διπλῆς ἄλλης οικονομουμένης αιτίας ἕνεκα, μιᾶς μὲν, ἵνα μὴ τοῦ τῆς ἀναστάσεως ἐπιτελουμέν νου θαύματος τοῖς πάντα τολμῶσι καὶ ἀναισχυντούσιν Ιουδαίοις, ἄλλος τις τῶν συντεθαμμένων επιφη μισθῇ, οὐχ ὁ παρ' αὐτῶν τῷ σταυρῷ καταδεδικασμένος, τῶν νεκρῶν ἀνιστάμενος, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοῖς παν ταχόθεν ᾗ πᾶσα ψευδολογίας καὶ θεομαχίας περικε κομμένη πρόφασις· ἑτέρας δὲ, τοῦ μὴ δόξαι τισὶν ἐκεῖνα μόνα τῶν σωμάτων ἐξαναστῆναι τοῦ τάφου, οἷς τὸ Δεσποτικὸν ἐπεχωρίαζε σῶμα καὶ ἐπλησίαζεν· ὃν καί τινος τῶν ἁγίων πάλαι καὶ ζῶντος ἔτι διεπέπρακτο, καὶ αὖ τελευτήσαντος· ἀλλὰ ἵν᾿ ὥσπερ ὑπὲρ πάντων εἴη τὸ κατὰ τοῦ ᾅδου κράτος ὁ Δεσπό

non neque in igne et aere dispersis, clare nosceretur propria virtute resurrectionem patravisse. Quibus enim non consepultus erat corporibus, multi sanctorum resurgentes, ibi et alibi et passim et nou juxta Domini monumentum jacentes, multis apparuerunt. Per hæc aperte magis ostenditur, horum, neque illorum, sed universorum Domino factam esse mortem et resurrectionem. Propter quæ igitur et talia, novum Domino sepulcrum a Joseph excisum est; qui quidem non omnia hæc simul videbat, sed unum, honorem scilicet, intendebat; prævisione autem divina cuncta præparante et disponente. της ἀναδεδεγμένος, οὕτω καὶ τῶν πανταχοῦ γῆς καὶ ubique per terras et maria agitatis corporibus, θαλάσσης διερριμμένων σωμάτων, καὶ πυρὶ καὶ ἀέρι διεσκεδασμένων, λαμπρῶς ἐπιγνωσθῇ τῷ οἰκείῳ πάθει διαπεπραγμένος τὴν ἀνάστασιν· οἷς γὰρ τινῶν μὲν οὐ συνετέθαπτο σώμασι, πολλοὶ δὲ τῶν ἁγίων. ἀναστάντες, ἄλλοθί που καὶ ἄλλοθι καὶ σποράδην καὶ οὐ κατὰ τὸ Δεσποτικὸν μνῆμα κείμενοι, πολλοῖς ἦλθον εἰς ἐμφάνειαν· διὰ τούτων μᾶλλον τρανῶς ἐπιδείκνυται, μὴ τῶν μὲν, τῶν δὲ μὴ, ἀλλ᾽ ὑπὲρ πάνω των τῷ Δεσπότῃ ὅ τε θάνατος γεγενημένος καὶ ἡ ἀνάστασις· διὰ ταῦτα γὰρ οὖν καὶ τοιαῦτα, καινὸς ὁ Δε σποτικὸς τάφος τῷ Ἰωσὴφ ἐλάξευτο· ἐκείνου μὲν μὴ, συνορῶντος ἴσως ἅπαντα, ἀλλὰ πρὸς ἔν γε, τὴν τι μὴν, ἀποβλέποντος· τῆς θείας δὲ καὶ ταῦτα προκατα αρτιζούσης και συνοικονομούσης προγνώσεως. [p. 316. a.] Φωτίου. Οὐ μὴν ὑποληπτέον ὅτι ἡ παράβασις τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκείνων διήνοιξεν, άπαγε. Οὐδὲ γὰρ, οὐδ' ἐν αὐτῇ παραβάσει γέγραπται τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν διηνοίχθαι, ἀλλὰ μετὰ τὴν παράβασιν. Ὅπερ τοιοῦτόν ἐστι. Μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ὡς τὰ πολλὰ ἐπίγνωσις τοῦ ἁμαρτήματος γίνεται, καὶ τὸ μέγεθος τοῦ τολμήματος τότε μᾶλλον ἐπιγινώσκεται. Του γὰρ ἐπιπροσθοῦντος πάθους καὶ κινοῦντος οίστρου πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, μετὰ τὴν ἔκθεσμον πρᾶξιν πε παυμένου, τότε ὥσπερ διακύψας τῆς πολλῆς ἐκείνης ἀχλύος ὁ λογισμὸς καὶ ἀνανήψας ἐφορᾷ τὰ πεπραγμένα καὶ εἰς οἵαν κατάστασιν ἐξ οἵας μετηνέχθη, μᾶλλον λαμβάνει τὴν συναίσθησιν, καὶ τὸ συνειδός τιτρώσκον αὐτὸν καὶ διεγεῖρον ἔχον, διαβλέπει τρα νῶς & τοῦ πάθους ἐπιπροσθοῦντος, οὐχ ὁμοίως ἔβλε πεν· ἄλλως δὲ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἕκαστος χωρῶν, οἷς ὁ πονηρὸς διαγαργαλίζων τε καὶ ὑποθέλγων ἡμᾶς ἐκθηλύνει, καὶ γνόφου πληροί, κεκαρωμένους ὥσπερ φέρει τοὺς λογισμούς, καὶ πεπηρωμένον τὸ ὀπτικὴν τῆς διακρίσεως. Μετὰ δὲ τὴν πρᾶξιν ὑπ' ὄψιν ἄγει τὸ τολμηθὲν, καὶ ἀνακαλύπτει πικρῶς, ο πρότερον πολλαῖς μηχαναίς συνεκάλυπτεν· εἶτα, δι᾽ ὧν κατάφωρον τὸν ὄγκον ἀποτελεῖ τοῦ τολμήματος, πρὸς ἀπό γνωσιν ὠθεῖν πειρᾶται τὸν ἁμαρτήσαντα. Τὸ γοῦν, Διηνοίχθησαν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, οὐ πρὸς τὸν ἔμπροσθεν χρόνον, οὐδὲ πρὶν ἢ τῆς ἐντολῆς αὐτοὺς ἐκπεσεῖν, παραληπτέον. Τότε γὰρ ἡνεωγμένους εἶχον μᾶλλον, μήπω τοῦ όφεως τοῖς ψιθυρισμοῖς ὑποκλαπέν τες, καὶ συνορᾷν τὸ πρακτέον, ἐγρήγορον ἔφερον τὴν διάνοιαν. Οὐκοῦν τὸ βλέπειν οὐκ ἔχοντες, ἐπὶ τῆς ἁμαρτίας ἀνέλαβον· τοὐναντίον δὲ τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῷ πράττειν τυφλώττοντες, πεπαυμένης τὴν ὅρασιν ἀνεκτήσαντο· ἐνταῦθα μέντοι τό, Διηνοίχθησαν οἱ ὀφθαλμοί, ἀντὶ τοῦ, τὸ βλέμμα αὐτῶν ὠξύνθη πρὸς ἐπίγνωσιν· ᾠκονόμει γὰρ τέως ὁ Κύριος τὸ μὴ γνωσθῆναι αὐτοῖς, μέχρι τῆς τοῦ ἄρτου κλάσεως. [p. 317 a.] Τοῦ αὐτοῦ. Συντέμνει τὴν ὑπόσχεσιν, διὰ τὴν ὀλιγοψυχίαν τῶν μαθητῶν· καὶ διὰ τοῦτο πρὸ τῆς Γαλιλαίας ἐν αὐτοῖς Ἱεροσολύμοις, αὐτοῖς ἐμφανί ζεται, καὶ οὐ δήπου τοῦτο τῆς ἐπαγγελίας παράδασις. Ταχεῖα δὲ μᾶλλον ἐκ πολλῆς φιλανθρωπίας ἐκε πλήρωσις· ὤφθη δὲ μετὰ ταῦτα καὶ ἐν τῇ Γαλιλαία, ὅτι ἀπῆλθον ἐκεῖ· Ἀπελθόντες γὰρ, φησίν, ὄψεσθέ με. CAP. XXIV. VERS. 31. Photii. Non equidem intelligendum eorum oculos transgressione apertos fuisse, absit. Neque enim in ipsa transgressione scriptum est apertos fuisse eorum oculos, sed post transgressionem. Idem est quod post peccatum major cognitio offensa datur, et audaciæ magnitudo tunc magis cognoscitur. Nam offuscante animum passione et in peccatum furiose movente, post nefariam autem actionem desinente, tunc, velut ab opaca illa nube et quasi ebrietate soluta ratio actionem intuetur, et cum in alium ex alio statum adducta est, magis conscientiam audit, quæ velut aculeis pressa et excitata clare conspicit, quæ passione offuscante non eadem viderat. Aliter autem ad peccatun quisque tendit, cum malignus, quibus blandiens et incantans nos debilitat et tenebris complet, soporiferas rationes adducit, et oculum occludit conscientiæ. Sed post actionem, ante oculos ponit quod ausum est, et amare aperit, quod prius multis artibus velaverat; deinde, ut manifestam facinoris gravitatem consummet, in desperationem injicere nititur peccatorem. Illud igitur: Aperti sunt oculi eorum, non præcedenti tempore, neque antequam in mandatum peccavissent, intelligendum est: Quando euim oculos habebant apertos magis, nondum serpentis decepti fraudibus, et ad videndum quid agendum esset, vigilem gerebant neutem. Cum igitur videre non poterant, in peccatum inciderunt. contrario autem qui in peccatum agendo cæci erant, peracto peccato visum recuperaverunt. Ibi ergo dicitur: Aperti sunt eorum oculi, tanquam diceretur, visus eorum magis ad cognitionem aculus factus est. Disponit enim Dominus ne hactenus ab illis noscatur, usque ad fractionem panis. VERS. 36. Ejusdem. Promissionem reducit, ob discipulorum pusillanimitatem et propterea pre Galilæa ipsis Jerosolymis illis apparet, et id minime est promissi violatio; celeris potius est ex magna charitate impletio. Visus est autem posthac et in Galilea, quia huc abierant. Dicit enim: Abite, et videbitis me.

FRAGMENTA IN JOANNEM. Ex Catena Corderil. CAP. IV. VERS. 13. Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui bibit ex aqua hae, siliet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, nonsitiet in æternum. Photii. Dicente illa: Nunquid tu majores Patre nostro Jacob? non respondit: Certe major sum: visus enim fuisset sese tantum jactitare, nondum sui facta probatione. Ex dictis autem id astruit. Non enim simpliciter dixit: Dabo tibi aquam; sed prius illa Jacob neglecta, suam laudat, a munerum natura, dantium volens differentiam ostendere, et quantum ipse patriarcham excelleret: nam si miraris, inquit, Jacob hanc aquam dedisse, hacce multo praestantiorem dabo tibi VERS. 20. Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis, quia Jerosolymis est locus, ubi adorare oportet. Απεκρίθη ὁ ᾿Ιησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῇ· Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου, διψήσει πάλιν ὃς δ' ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα. Φωτίου. Λεγούσης αὐτῆς, Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ; Οὐκ εἶπεν, Καὶ μείζων εἰμι· ἔδοξε γὰρ ἂν κομπάζειν μόνον, τῆς ἀποδείξεως μὴ φαινομένης. Δι' ὧν δὲ λέγει, τοῦτο κατασκευάζει. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν, Δώσω σοι ὕδωρ, ἀλλὰ πρότερον ἀμελῶν τὸ τοῦ Ἰακώβ, τότε επαίρει τὸ ἑαυτοῦ, ἀπὸ τῆς τῶν δωρεῶν φύσεως, τὸ διάφορον τῶν διδομένων παραστῆσαι βουλόμενος, καὶ τὴν ὑπεροχὴν τὴν πρὸς τὸν πατριάρχην. Εἰ γὰρ θαυμάζεις, φησί, τὸν Ἰακώβ, ὅτι τοῦτο ἔδωκε τὸ ὕδωρ, πολὺ τούτου βελτίω δώσω σος. · Οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, καὶ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος, ὅπου δεῖ προσκυνεῖν. Photii. Judæi crassioribus de divina corporisque Φωτίου. Οἱ Ἰουδαῖοι παχυτέρας ἔτι τὰς περὶ τῆς experte natura opinionibus imbuti, Jerosolymis du- θείας τε καὶ ἀσωμάτου φύσεως διαλήψεις δεχόμενοι, taxat ab omnibus Deum adorandum esse conten- ἐν μόνοις τοῖς Ἱεροσολύμοις χρῆναι προσκυνεῖσθαι debant, quasi semel tota ibidem incomprehensa τὸν ἐπὶ πάντας Θεόν διετείνοντο, ὡς ἅπαξ ὅλης τῆς illa et ineffabilis natura, in unum quodammodo ἀῤῥήτου καὶ ἀκαταλήπτου φύσεως καταλυούσης ἐκεῖ, compacta et circumscripta foret. Quamobrem tan- καὶ περιγραφομένης. Διὸ δὴ καὶ λίαν ἀσυνετοῦντες quam omnino rudes hac in re arque imperiti, ἐπὶ τούτῳ διὰ τῆς τῶν προφητῶν ἠλέγχοντο φωνῆς, voce prophetarum reprehensi sunt, dicente Domi- τοῦ Θεοῦ λέγοντος· Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ no: Calum mihi sedes, terra autem scabellum pe- γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οίκοdum meorum. Qualem domum ædificabitis mihi, δομήσετέ μοι, λέγει Κύριος; "Η τὶς ὁ τόπος τῆς dicit Dominus? Vel quis locus quietis meæ? Sama- καταπαύσεώς μου; Σαμαρεῖται δὲ πάλιν οὐ πόλεω ritani vero rursum, ut loco et regione, sic et in- τῆς Ἰουδαίων ἀμαθίας κείμενοι, χώραν τε ὁμοῦ καὶ scitia ruditateque vicini Judæis, in monte Garizin ἀπαιδευσίαν ὅμορον ἔχοντες, ἐν ὄρει τῷ Γαριζειν, dicto, orationes ac preces faciendas; existimantes, οὕτω καλουμένῳ, καὶ προσεύχεσθαι δεῖν καὶ προσmerito risum non effugiunt. Hujus autem stolidæ κυνεῖν οἰόμενοι, τὸ γελᾶσθαι δικαίως οὐ διαφεύγουσι. superstitionis occasionem illis præbuit illa bene- Γέγονε δὲ καὶ αὐτοῖς τῆς ἀνοίας ή πρόφασις, τὸ dictio, quam in Garizi monte datam ex Deuteronoδεδόσθαι τὴν εὐλογίαν ἐν ὄρει Γαριζειν, καθὼς ἐν mio cognoscimus. Hancce quæstionem ista mulier Δευτερονομίῳ γεγραμμένον εὑρίσκομεν. Ταύτην ἡ Salvatori tanquam problema difficillimum propo- γυνὴ τῷ Σωτῆρι τήν ζήτησιν, ὡς δυσκατάληπτον nit, dicens: Patres nostri in monte hoc adoraveπρόβλημα προϊσχεται, λέγουσα, ὅτι οἱ πατέρες ἡμῶν runt, et quæ sequuntur. Ad quod respondit Salvaἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν, καὶ τὰ ἑξῆς. Πρὸς tor: Non jam amplius quæsitum iri locum, in quo 8 δ φησιν ὁ Σωτὴρ, οὐκέτι ζητήσεται τόπος ἐν ᾧ δὴ proprie Deus putetur habitare; sed ut qui omnia κυρίως οιήσονται κατοικεῖν τὸν Θεὸν, ἀλλ' ὡς πάντα impleat, et universa contineat, ex suo, quemque πληροῦντι, καὶ συνέχειν ἰσχύοντι, προσκυνήσωσι τῷ loce Dominum adoraturum, quemadmodum qui- Κυρίῳ, ἕκαστος ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καθάπερ τίς dam sanctorum prophetarum ait. Horam autem et φησι τῶν ἁγίων προφητῶν. Ὅραν δὲ καὶ καιρὸν τῆς tempus ejuscemodi rituum abrogandorum, vocat τῶν τοιούτων ἐθῶν μεταστάσεως, τὴν ἑαυτοῦ μετὰ corporeum suum in hunc mundum adventum σώματος ἐπιδημίαν ἐν κόσμῳ φησίν. Ex catena, t. II, p. 444. CAP. XVH. VERS. 13..... Dicens: Ut habeant Εἰπὼν, Ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληgaudium meum impletum, ostendit clare, quod voJens illos a mulla liberare afflictione, præcedenter ρωμένην, ἐδήλωσεν σαφῶς ὅτι θέλων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς πολλῆς ἀνακτήσασθαι θλίψεως, τὰ προειρημένα ελα NOTÆ. Cf. Q. LXXΙΟ. Cf. Q. LXXIV.

FRAGMENTA IN EPISTOLAM AD ROMANOS. tiam descendens; consolari enim eos, non autem docere nunc theologiæ veritatem volebat. Humanum magis quoddam, et quod illos consolari possit, exponitur. Serva illos, inquit; et:. In nomine tuo; et: Cum essem in mundo, servabam eos, et similia. Gaudium autem meum, inquit, ut spirituale, animas firmans, sed non quale mundus habet, voluptate, deliciis et corporalibus commodis conλησεν, διὸ καὶ πρὸς τὴν ἐκείνων συγκαταβαίνων διά- dicta locutus est, propterea ad eorum intelligen νοιαν (παραμυθεῖσθαι γὰρ αὐτοὺς ἀλλ᾽ οὐ διδάσκειν νῦν τὴν τῆς θεολογίας ἀκρίβειαν ἐβούλετο ), άνθρωπινώτερον, καὶ ὡς ἐκεῖνοι ἠδύναντο παραμυθεῖσθαι, διαλέγεται, Τήρησον αὐτοὺς, λέγων, καὶ, Ἐν τῷ ὀνόματί σου· καὶ, Ὅτε μην ἐν τῷ κόσμῳ, ἐτήρουν αὐτοὺς, καὶ τὰ ὅμοια. Χαρὰν δὲ τὴν ἐμὴν, φησὶν, οἷον τὴν πνευματικὴν, τὴν στηρίζουσαν ψυχάς, ἀλλ' οὐχὶ τοιαύτην οἷαν ὁ κόσμος ἔχει, διὰ τρυφῆς καὶ ἡδονῶν καὶ σωματικῶν εὐπαθείας συνισταμένην. stans. Hæc habet B, sed forsam Photii sunt, ut multa alia, scholia quæ interjecit iste cod., sed nomine ejus in marg. scripto sic ow. Huic autem scholio non ascribitur. FRAGMENTA IN EPISTOLAS SANCTI PAULI. Ex Catena Crameriana. I. IN EPISTOLAM AD ROMANOS. (CRAMER. t. IV.) Αλλ' ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι CAP. V. VERS. 14. Sed regnavit more ab Adam Μωϋσέως. Φωτίου. Τρία ἐστὶν ἐν τούτοις τοῖς παραβολικῶς ἀλλήλοις παρατεθείσιν, ὁμοιότης τις, ἐναντιότης, ὑπερβολή. Κατὰ τὴν ὁμοιότητα ἐναντιότης μὲν, ἁμαρτία, ἀναμάρτητον· ἔχθρα πρὸς Θεὸν, καταλλαγή πρὸς Θεόν· κατάκριμα, δικαίωμα· ἀπώλεια καὶ πτώ μα καὶ θάνατος, σωτηρία καὶ ζωὴ καὶ ἀνάστασις. Η μὲν οὖν ἐναντιότης ἐν τούτοις· ἡ δὲ ὁμοιότης, ὥσπερ δι᾽ ἑνὸς τοῖς πᾶσιν ἐπιγέγονεν· ἡ δὲ ὑπερβολὴ, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν χειρόνων συνέπραξαν, τῷ ἑνὶ οἱ πολλοὶ ἐπὶ τὸ μετασχεῖν αὐτοῖς τῶν κακῶν, ἐπὶ δὲ τῶν ἀμεινόνων οὐδεὶς, συνέπραξεν ἀλλὰ μόνον τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ τὸ χάρισμα γέγονεν. Ὥστε οὐχ ὁμοίως καὶ Επίσης, ἀλλὰ καθ᾽ ὑπερβολὴν καὶ ἐκ περισσείας ἡ ὁμοιότης. Πάλιν διὰ τοῦ Ἀδὰμ τῶν χειρόνων εισαχθέν των, οὐκ ἀνῃρέθη μόνον ταῦτα, ὅπερ ὡς ἐναντίοις ὅμοιον καὶ ἀνάλογον, ἀλλὰ καὶ ἐπεδόθη παρὰ Χριστοῦ τὰ ἀμείνω· ὅπερ τὴν ὑπερβολὴν καὶ τὴν περισ σείαν παρίστησιν. Ὥσπερ γὰρ διὰ τῆς παρακοῆς τοῦ ἑνός, κ. τ. λ. Φωτίου. Εἰπὼν ὅτι τύπος ἦν ὁ Ἀδὰμ τοῦ Χριστοῦ· τύπος δὲ δηλονότι ἐκ τοῦ ἐναντίου. Ὡς γὰρ ἐκεῖνος αἴτιος ἀνθρώποις ο θανάτου, οὕτως ὁ Χριστὸς αἴτιος ἀνθρώποις ἀναστάσεως. Εἰπὼν οὖν, ὡς ἔφη μεν, ὅτι τύπος ἦν ὁ Ἀδὰμ τοῦ Χριστοῦ· ἐπειδὴ μέλλων αὐτὸ κατασκευάζειν, οὐ μόνον τὴν ὁμοιότητα και τασκευάζει καὶ τύπον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν τῷ τύπῳ καὶ ὁμοιότητι ὑπεροχὴν καὶ περισσείαν. Τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται διὰ τοῦ λέγειν, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς τὸ παράπτωμα· καὶ πάλιν, καὶ οὐχ ὡς ἑνὸς ἁμαρτήσαντος. Ἐπεὶ οὖν σύνθετον αὐτῷ πως γέγονε τὸ ἐπιχείρημα, ἀνομοιότητά πως ἐν ὁμοιότητι διαπλέκοντι· νῦν usque ad Moysen. Photii. Tria sunt in his parabolice inter se invicem collatis, similitudo quædam, oppositio, byperbole. Secundum similitudinem oppositio quidem fit, noxa, innocens; odium in Deum, conversio ad Deum; damnatio, justificatio; perditio, interitus et mors; salus, vita et resurrectio. Est igitur oppositio in istis: similitudo autem, sicut per unum in omnes pertransiit: hyperbole autem, quia in delictis simul operati sunt, in uno multi, quod ipsi in malis operibus communicaverunt, in melioribus vero nullus operatus est, (sed tantum unius Christi gratia facta est. Ita non similiter nec æqualiter, sed hyperbolice et ex superabundantia similitudo. Rursus cum per Adam delicta introducta forent, non solum ablata sunt illa, quod in oppositis similitudinem et analogiam præ se fert, sed data sunt per Christum meliora; quod hyperbolen et superabundantiam præstat. VERS. 19. Quemadmodum enim per inobedientiam unius, etc. Photii. Typum dicit fuisse Adam Christi; typus autem evidenter est ex oppositione. Ut enim ille causa hominibus mortis fuit, sic et Christus causa hominibus resurrectionis. Dicit igitur, ut notavimus, typum fuisse Adam Christi; cum id expositurus est, non solum similitudinem exponit et typum, sed etiam in typo et similitudine excessum et superabundantiam. Hoc enim ostendit dicendo, sed non sicut delictum, et rursus, et non sicut uno peccante. Cum igitur composita illi quodammodo facta sit expositio, absimilitudinem similitudini inserenti; nunc idem reassumit, meramVARIÆ LECTIONES. • Cod. άνθρωπος, sed marg. γρ. ἀνθρώποις.

que similitudinem ostendit, nec miscet aliquam επαναλαμβάνεται μὲν τὸ αὐτὸ, καθαρῶς δὲ τὴν ὁμοιό ex dictione absimilitudinis repugnantiam. Deinde aperte et nude demonstrans, quia sicut per unum mors regnavit, multo magis in vita regnabit per unum Christum, adjicit tanquam conclusionem ducens, et in apertiorem adhuc et pressiorem producens sermonem, et dicit: Igitur sicut per unum delictum in omnes homines condemnatio, et quæ sequuntur. Deinde cum in primo composita expositione utitur, in secundo explicata et repetita, et in voce sicut, conclusioni abjecta. Delictum quidem et donum et condemnationem, et donationem et justificationem memorat: unde etiam initium sumpsit. Nullo modo contrariorum utriusque connexio indicata est. Nunc illud exponit et aperit dicens, quod unum ex inobedientia manavit, alterum autem ex obedientia floruit; ita ut demonstratio illud sit expositionis in qua exhibuit typum et similitudinen, quale est illud, Si enim unius· delicto mors, etc. τητα δείκνυσι· καὶ οὐκέτι πλέκων ὅσον ἀπὸ τῆς λέξεώς τινα ανομοιότητος μάχην· εἶτα σαφῶς τοῦτο καὶ καθαρῶς ἐνδειξάμενος, ὅτι ὥσπερ δι᾽ ἑνὸς ἐβασίλευ σεν ὁ θάνατος, πολλῷ μᾶλλον ἐν ζωῇ βασιλεύσει δι ἑνὸς Χριστοῦ, ἐπάγει ὥσπερ συμπεραινόμενος, καὶ εἰς τὸ ἔτι σαφέστερον καὶ συνεσταλμένον ἀνάγων τὸν λόγον, καί φησιν· «Αρα οὖν ὡς δι' ἑνὸς παραπτώματος εἰς πάντας ἀνθρώπους τὸ κατά κριμα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα καὶ ἐπειδὴ καὶ ἐν τῷ πρώτῳ καὶ συνθέτῳ ἐπιχειρήματι, καὶ ἐν τῷ δεν τέρῳ καὶ διακεκαθαρμένῳ καὶ ἐπαναληπτικῷ· καὶ ἐν τῷ ὥσπερ συμπεράσματι ἐπενεχθέντι. Παραπτώ ματος μὲν καὶ χαρίσματος και κατακρίματος καὶ δωρήματος καὶ δικαιώματος καὶ τοιούτων μνημο νεύει· ὅθεν καὶ τὴν ἀρχὴν εἴληφεν· ἑκάτερα των ἐναντίων ἡ συστοιχία αὕτη οὐδέπω επεσημήνατο. Νῦν αὐτὸ τοῦτο διασαφεῖ καὶ ἀποκαλύπτει, καὶ φησιν, ὅτι τὰ μὲν ἐκ παρακοῆς ἐῤῥύη, τὰ δὲ ἐξ ὑπο ακοής ήνθησεν· ὥστε κατασκευαστικὸν ἂν εἴη τοῦτο τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ κατασκευάζοντος τὸν τύπον καὶ τὴν ὁμοιότητα, οἷον τοῦ, Εἰ γὰρ τῷ τοῦ ἑνὸς παραπτώματι ὁ θάνατος,» καὶ ἐξῆς. Non eumdem sermonem repetit, ut putari posset, divinus Apostolus in istis, sed clare multum et recte connectit et disponit vim horum capitum. Est igitur illud: Sed non sicut delictum, et quæ sequuntur, usque ad: Ex multis delictis in justificationem, expositio quidem, ut diximus, typumn et similitudineın ostendens; deerat ergo claritate et explicatione. Illud præstat quæ sequitur expositio, repetens jam dicta, et explicans et in aperto expoΟὐ ταυτολογεῖ τοίνυν, ὡς ἄν τις οιηθείη, ὁ θεῖος Απόστολος ἐν τούτοις, ἀλλὰ σαφῶς λίαν καὶ διηκριβωμένως ἀλληλουχεῖ καὶ ἐντάττει τῶν κεφαλαίων τὴν δύναμιν· ἔστι μὲν οὖν τὸ μὲν, 'Αλλ' οὐχ ὡς τὸ παράπτωμα, καὶ ἑξῆς, ἕως τοῦ, ἐκ πολλῶν παραπτωμάτων εἰς δικαίωμα, επιχείρημα μὲν, ὡς Εφημεν, δεικτικὸν τοῦ τύπου καὶ τῆς ὁμοιότητος. Ἐδεῖτο οὖν σαφηνείας καὶ διακαθάρσεως. Τοῦτο ποιεῖ τὸ ἐφεξῆς ἐπιχείρημα, ἐπαναλαμβάνον τὸ προnens. Sed oportebat et huic quoque conclusionen G ειρημένον καὶ διακαθαῖρον καὶ εἰς τὸ σαφὲς ἀπαγγέλ dari, ut non ex hypothesi tantum videatur constare. Iloc non omittit, sed tanquam conclusionem ducens, et sermonis veritate fidens, cum affirmatione profert: Igitur sicut per unius delictum, etc. Deinde, cum igitur minime in talibus expositionibus dixit unde habuerit principium justificatio et condemnatio, neque illud prætermittit, sed exponit dicens: Sicut enim per inobedientiam, etc. CAP. VII. Vers. 8. Sine enim lege peccatum mor- ¡tuum erat. λον· ἀλλ᾽ ἔδει καὶ τοῦτο λαβεῖν ἀξίωμα, καὶ μὴ ἐξ ὑποθέσεως προτείνεσθαι μόνον. Οὐδὲ τοῦτο παρορά, ἀλλ᾿ ὥσπερ συμπεραινόμενος, καὶ τῇ τοῦ λόγου θαρ ρῶν ἀληθείᾳ, μετὰ βεβαιώσεως ἀποφαίνεται· "Αρα οὖν ὡς δι' ἑνὸς παραπτώματος, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα, ἐπεὶ οὖν ἦν εἰπὼν ἐν τοσούτοις ἐπιχειρήμασιν οὐδαμοῦ πόθεν ἔσχεν ἀρχὴν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ και τάκριμα, οὐδὲ τοῦτο παρορᾷ, ἀλλὰ τίθησι λέγων, 'Ωσπερ γὰρ διὰ τῆς παρακοῆς, καὶ ἑξῆς. Χωρὶς γὰρ νόμου ἁμαρτία νεκρά. Peccatum quidem mortuum erat; ego autem in Φωτίου. Ἡ μὲν ἁμαρτία νεκρά· ἐγὼ δὲ ἐν ζωῇ, vita eram, utpote non turbatus, non yuineratus, ἅτε μὴ ἐνοχλούμενος μηδὲ νυττόμενος, μηδὲ νεκρούnon occisus ab illo. Quomodo ergo revixit illud per μενος ὑπ' αὐτῆς. Πῶς οὖν ἀνέζησεν ἐκείνη διὰ τοῦ legem? Quomodo? Quod, data lege, magis ad iur pugnandum incitatum est, et quidquid nocere poteral ausum est, tanquam coronandum fore hunc qui mandatum servaverit considerans, et ideo magis invidiosum factum. Et ego rursus cognoscens per legem peccatum, et quia in hac cognitione ageham quæ vitare oportebat, magis propterea pecca bam; et magis illud contra me valens efficiebam, robur illi addens per cognitionem actus injusti, et debili et mortuo vires et vitam suscitans. Cum autem vixit, me occidit. Antequam illud ad vitam revocaretur, vivebam ego magis. Illud autem erat ante legem et mandatum; ita ut, quamvis lex non νόμου; Τίνα τρόπον; ὅτι τοῦ νόμου δοθέντος μᾶλλον ἐκείνη πρὸς ἐπίθεσιν παρωξύνθη, καὶ οἷον ἐπηρεά σαι ώρμησεν ἅτε δὴ καὶ στεφανοῦσθαι μέλλοντα τὸν φυλάξαντα τὴν ἐντολὴν ὑπολογιζομένη, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον διαβασκαίνουσα. Καὶ ἐγὼ πάλιν γνούς διὰ τῆς ἐντολῆς τὴν ἁμαρτίαν, ὡς ἐν γνώσει πράττων & φεύγειν ἔδει, μᾶλλον κατὰ τοῦτο ἡμάρτανον· καὶ μᾶλλον αὐτὴν κατ᾽ ἐμαυτοῦ ἐπερώννυον, ἰσχὺν αὐτῇ διὰ τῆς κατὰ γνῶσιν ἀτόπου πράξεως ἐπιχορηγών, καὶ οἷον ἀσθενῆ καὶ νενεκρωμένην οὖσαν ἐνισχύων καὶ ἀναζωπυρῶν. Ἡ δὲ ζήσασα ἐμὲ ἐνέκρωσε. Πρό δὲ τοῦ ἀναζῆσαι ἐκείνην, ἐγὼ ἔξων μᾶλλον. Τοῦτο δὲ ἦν πρὸ τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐντολῆς· ὥστε εἰ καὶ

FRAGMENTA IN EPISTOLAM AD ROMANOS. μὴ ὁ νόμος ἁμαρτία, ἀλλ᾽ οὖν ἐκείνου δοθέντος, κατὰ sit peccatum, hac tamen data, duobus modis reδύο τρόπους ἡ ἁμαρτία ἀνέζησεν, αὐτῆς τε ἐκείνης μᾶλλον πρὸς ἐπίθεσιν ἀνακινηθείσης· καὶ διεγερθεί. σης, καὶ ἡμῶν τῇ κατὰ γνῶσιν ἐκτόπῳ πράξει ένα ισχυσάντων αὐτήν· καὶ τὴν καθ' ἡμῶν ἐπιβουλὴν σὺν παρρησίᾳ παρασχομένην. Αλλ' ἐκείνῃ μὲν ἀνέζησεν, ἐγὼ δὲ ἀπέθανον. vixit peccatum. Illud magis ad impugnandum incitatum et animatum nobis alieno secundum cognitionem actu valentius illud efficientibus, coutra nos in impetum audacissime, irruit. Sed peccatum revivit, ego autem mortuus sum. miuit Nam peccatum occasione accepta. Supra dixit: Occasione accepta peccatum operalum est in me omnem concupiscentiam. Addit', quod non solum omnem concupiscentiam operatum est, sed et occidit me. Mllud factum est in mortem. Deinde, cum mos est illi causas causis couserere, et seriem rerum ostendere in verbis, relegit et ponit quomodo: Operatum est omnem concupiscentiam; et dicit: Quia occasione accepta seduxit me. Dein, ibi significationem eorum quæ antea dixerat, quod ex hoc operatum est omnem concupiscentiam, et illud mittens finem intexit, et occidit, ut apparent connexio, si quis hoc modo dicta ejus perlegat. Oc casioneɖaccepta, peccatum operatum est in me omnem concupiscentiam.Concupiscentiam vero operatum est seducendo, et operando concupiscentiam occidit me. Seductio igitur causa est concupiscentise; concupiscentia autem mortis. Seductionem operatum est per mandatum peccatum; ut ostenderetur malitiæ ejus immensitas, cum per bonum pessimum operetur. Η γὰρ ἁμαρτία ἀφορμὴν λαβοῦσα. ᾿Ανωτέρω εἰπὼν ὅτι, 'Αφορμὴν λαβοῦσα ἡ ἁμαρτία, κατειρ γάσατο ἐν ἐμοὶ πᾶσαν ἐπιθυμίαν, ἐπάγει ὅτι, Οὐ μόνον ἐπιθυμίαν πᾶσαν κατειργάσατο, ἀλλὰ καὶ ἐθανάτωσέ με. Αὕτη γέγονεν εἰς θάνατον. Εἶτα ὡς ἔθος αὐτῷ αἰτίας αἰτίαις συνείρειν, καὶ τὴν ἀκολου θίαν ἐνδεικύναι καὶ τῶν πραγμάτων ἐν τοῖς λόγοις, ἀνατρέχει καὶ τίθησί πως· κατειργάσατο πᾶσαν ἐπιθυμίαν καί φησιν, "Οτι ἀφορμὴν λαβοῦσα ἐξηπάτησέ με. Εἶτα ἀφῆκε τὸ προῤῥηθὲν νοεῖν ἐνταῦθα, " ὅτι Ἐκ τούτου δὲ εἰργάσατο τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ τοῦτο ἀφεὶς ἐπισυνάπτει τὸ τέλος, καὶ ἀπέκτεινεν Εν ᾗ κατὰ συνέχειαν, εἴ τις ἀναλάβοι, οὕτως αὐτῷ εἰρημένον 'Αφορμὴν λαβοῦσα ἡ ἁμαρτία κατειρα γάσατο ἐν ἐμοὶ πᾶσαν ἐπιθυμίαν· τὴν δὲ ἐπιθυμίαν κατειργάσατο ἀπατήσασα· ἐργασαμένη δὲ τὴν ἐπιθυμίαν, ἀπέκτεινέ με. "Εστιν οὖν ἀπάτη αἰτία τῆς ἐπιθυμίας. Ἡ δὲ ἐπιθυμία τοῦ θανάτου· τὴν δὲ ἀπάτην εἰργάσατο διὰ τῆς ἐντολῆς ἡ ἁμαρτία· ἵνα φανῇ τὸ ὑπερβάλλον τῆς κακίας αὐτῆς, διὰ τοῦ ἀγα θοῦ τὸ κάκιστον εργαζομένης. Φωτίου. Ἐκ δευτέρου δὲ ἔφη τὸν λαβοῦσα ἡ ἁμαρτία ἀφορμὴ διὰ τῆς ἐντολῆς· τὰ αὐτὰ ποικίλως κατασκευάζων· καὶ εἰκότως· μεγάλην γὰρ εἶχε δόξαν ὁ νόμος. Δείκνυσιν οὖν αὐτὸν μηδὲν ὠφελοῦντα, ἀλλ' ἐκ περιστάσεως καὶ βλάψαντα· ἵνα εὐπαράδεκτος γένηται, κηρύσσων τὸ ἀφεῖναι μὲν αὐτὸν, προσδραμεῖν δὲ τῇ πίστει Χριστοῦ. Ὥστε ὁ μὲν νόμος ἅγιος, κ. τ. λ. Φωτίου. Σὺ δὲ ἁπλῶς δύνασαι ἅγιον τὸν νόμον εἰπεῖν· ὅτι ἐφύλαττεν ἀπὸ ἀκαθαρσίας τοὺς φυλάτ τοντας αὐτόν· δίκαιον, ὅτι τοὺς μὲν κατορθοῦντας, ἡμείβετο δωρεαῖς· τοῖς δὲ παραβαίνουσιν, ἐπετίθει τὰς τιμωρίας. Ἀγαθὸν, ὅτι οὐχ ἡδόμενος ταῖς τιμω ρίαις ἡ ὀργῇ χρώμενος εκόλαζεν· ἀλλὰ τῆς αὐτῶν ἕνεκεν σωτηρίας. Καὶ ἔτι ὅτι μικρά κατορθοῦσι με γάλα ἐχαρίζετο· καὶ ἁμαρτάνοντας περιεἶπε· καὶ οὐ κατ᾽ ἀξίαν τῶν πλημμελημάτων εκόλαζεν. Αὐτὸς δὲ ταῦτα παραδραμὼν ἐκ τούτων συμπεραίνει ἅγιον καὶ δίκαιον καὶ ἀγαθὸν εἶναι τὸν νόμον ἢ τὴν ἐντολήν. Ἐξ ἑνὸς μὲν, ὅτι ἐδίδαξε με τήν ἁμαρτίαν· καὶ ἐπέταξε φυγεῖν αὐτήν. Ἐξ ἑτέρου δὲ, ὅτι κη δίμενος καὶ φροντίζων τοῦτο ἐποίησεν. "Αγιος οὖν, ὅτι ἐδίδαξε, καὶ ἐπέταξε φυγεῖν ἀπὸ τῆς ἀκαθαρσίας. Δίκαιος, ὅτι διδάξας οὕτω, τὴν τιμωρίαν τοὺς ἁμαρ τάνοντας ἀπαιτεῖ· ἀγαθὸς δὲ, ὅτι καὶ ζωήν μοι προνεούμενος ταῦτα ἐπετέλει. Τὸ οὖν ἀγαθὸν ἐμοὶ γέγονε θάνατος. Φωτίου. Τὸ μέγεθος δὲ ἠθέλησε δεῖξαι τῆς ἁμαρ τίας· καὶ ἐπειδὴ ταύτης εἰς κακίαν μεῖζον οὐκ ἦν εὑρεῖν· δι' αὐτῆς ταύτης ενδεικνύμενος τὸ μέγεθος φησίν· "Ινα φανῇ ἁμαρτία· τουτέστιν ἵνα ἐκκαλυφθῇ αὐτῆς ὁ πᾶς τῆς κακίας πλοῦτος, καὶ ἡ ἰσχὺς αὐτῆς vero Photii. Secundo autem dixit: Occasione accepta per mandatum, peccatum. Eadem vario modo exponens; et merito: magnam enim habuit laudem lex. Ostendit igitur eam nihil profuisse, sed ex cireumstantia etiam nocuisse; ut clarus videatur, quando prædicat illam desiisse fidei Christi præcedeutem. VERS. 12. Itaque lex quidem sancta, etc. Photii. Tu absolute poteris sanctam legem dicere, quod ab immunditia custodiebat servantes illam justam, quod recte. agentes donis remunerabat transgressores autem pœnis multabat; bonam, quod non pœnis et ira gaudens quibus utebatur, puniebat, sed ad procurandam eorum salutem, et amplius, quod parva bene agentes magnis donabat, et peccatores, neque dignas illorum delictis pœnas sumebat. Ille autem ista percurrens ex his concludit sanctam, justam et bonam esse legem aut man datum: ex uno quidem, quod didicit mihi peccatun, et præcepit ut illud fugerem; ex altero autem, quod libens et consulens hoc egit. Sancta ergo, quod didicit, et præcepit ut fugerem ab immunditia, justa, quod, postquam sic didicit, poenas de peccantibus sumit, bona autem, quod vitam mihi providens hæc perfecit. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors. Photii. Magnitudinem voluit ostendere peccati: et quoniam nihil inveniri posset illo majus al ınalum procurandum, per illud ipsum ipsius exhibens magnitudinem dicit: Ut appareat peccatum, id est, ut revelentur illius malorum omnium divi-