(Latine apud Surium ad diem 22 Novembris; Græce non exstat in mss. Paris.) mino præcibus: angelos Domini invocabat, łacry mis precabatur apostolos, et orabat omnes sanc tas Christi ancillas, ut eam confirmarent suis supplicationibus, castitatem suam commendans Domino. 1. Servatoris nostri et Dei e cœlis descensus nans autem et orans, seipsam commendabal Do conciliavit magna bona generi hominum. Nam cum esset Deus ex Deo, et esset in forma Dei, qui ipsum genuit impatibiliter, «non rapinam arbi tratus est se esse Deo æqualem: sed seipsum exi. nanivit, servi formam accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo; hu miliavit seipsum, factus obediens usque ad mor tem, mortem autem crucis 1, ut eum deleret, qui mortis habebat imperium, hoc est, diabolum 2; et omnem manuducens humanitatem, eveheret ad coelos per prætiosum et diviuam suam doctrinam. Primi itaque omnium eum secuti sunt sancti apostuli; post apostolos, martyres; post martyres, confessores; post confessores, sacerdotes; post sa cerdotes, virgines; post virgines, viduæ; post vi duas, misericordes. Et ut semel dicam, omnibus accedentibus aperta fuit Chr.sti medicinæ officina. Propterea quotidie clamat per sanclos suos evan gelistas: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos 3.» II. Hujus venerandam et suavissimam vocem cum audiisset etiam Cæcilia clarissima virgo et gloriosa, et in eum credidisset, absconsum Christi Evangelium semper circumferebat in pectore, et nec noclu, nec interdiu intermittebat divina legere eloquia, et Deum orare. Hæc ergo beata Cæcilia Valerianum quemdam habebat juvenem sponsum qui quidem juvenis accensus amore virginis, diem statuerat nuptiarum. Cæcilia autem in carne in duta cilicio, extrinsecus aureis induta erat vesti bus. Nam cum parentes et sponsus ejus hæc vel lent, ipsa corpore adeo erat eliquata, ut non pos set celare cordis sui desiderium, et quod solius Christi Servatoris capta erat amore, significabat proprie ænigmatibus. Non multo post autem venit dies, in quo paratus erat thalamus: et cum esset symphonia instrumentorum, illa in corde suo soli Deo psallebat, dicens: «Fiat, Domine,cor meum et corpus meum immaculatum in tuis justificatio nibus, ut non pudore afficiar 4.» Manens autem jejuna, duos aut tres dies a cibo abstinuit jeju III. Postquam autem hæc facta sunt, nox venit in qua cum suo sponso in separato cubiculo quie tem nacta et silentium, sic eum est allucuta: Dul cissime adolescens, est mihi arcanum, quod tibi aperiam, si tu jurejurando mihi affirmaveris, te omnia celaturum. Ei autem juravit ejus sponsus Valerianus, se id, quod dicebatur, nullis omnino insidiis proditurum, neque id esse aperturum, quacunque cogeretur necessitate. Tunc illa respon dit, dicens: Volo te scire, me angelum Dei habere amicum, qui summo zelo corpus meum custodit. Is, si vel minimum fuerit suspicatus, quod tu in cesto me amore polluas, iram suam protinus in te accendet, et elegantis tuæ juventutis florem per det. Sin autem cognoverit, quod tu simplici et im maculato mei amore tenearis, et virginitatem meam integram et impollutam custodias, te sicut me diliget, et ostendet tibi suam gratiam. Tunc Vale rianus, Dei nutu, timore affectus, dicit: Si vis, o charissima, ut credam iis quæ dicis, ostende mihi ipsum angelum; et si intellexero eum esse vers angelum, faciam quæ hortaris; sin autem slinm virum amas, et te et illum ense occidam. Tunc dicit ei beata Cæcilia: Si vis meis parere consi liis, o charissime adolescens, et polliceris esse in expiaturum æterno lavacro regenerationis, et cre dis in unum verum Deum, qui vivit in cœlis, potes eum contemplari. Dicit ei Valerianus: Et quis est, qui me expiabit, ut ego videam angelum? Respondit Cæcilia, et dixit: Est senex in quodam loco, qui pulchre scit purgare homines, ut effi ciantur digni, qui intueantur angelos. Dixit ei Valerianus: Et ubi quæram ego eum senem? Respondit Cæcilia: Vade ad tertium lapidem a civitate via, quæ dicitur Appia: ibi invenies pau peres, qui victum petunt a transeuntibus, ab iis 1 Philipp. 11, 6, 7. 2 Heb. 11, 14. 3 Matth. xi, 28. Psal. CXVIII, 80.

enim sum curata, qui quidem sunt hujus mei ar- gentes, rosisque et liliis splendentes. Quarum cani participes. Eos tu quando videris, dabis eis meam benedictionem, dicens: Cecilia me misit ad vos, ut ostendatis mihi sanctum senem Urbanum, quoniam ad ipsum habeo secreta ab ea responsa, quæ ei reddam. Eum quando videris, narra quæ cunque tibi dixi, et quando te lustraverit, induet te indumentis novis et splendidis, cum quibus illico veniens in hoc cubiculum, videbis sanctum angelum, qui tuus evadel amicus, et quæcunque peles ab ipso, invenies. unam quidem dedit Cæciliæ, alteram vero Vale riano, dicens: Has coronas corde immaculato et puro corpore custodite; eas enim ex paradiso Dei ad vos attuli. Hoc autem erit vobis signum: Nun quain marcessent a vobis, neque unquam amittent suavitatem odoris, neque unquam poterunt ab aliis aspici, nisi ab illis quibus sic placebit casti tas, quomodo probatum est eam vobis placere. Et quoniam tu, o Valeriane, assensus es consilio castitatis, me ad te misit Dominus Jesus Christus, ut eam accipias quam voles petitionem. Ille au tem cum audiisset, adoravit et dixit: Nihil mihi est in hac vita dulcius, quam charissimi et unici fratris præsentia. Quamobrem merito arguar im pietatis, si me liberato ab errore simulacrorum, fratrem ineum majorem despexero in periculo in teritus. Hanc unam ex omnibus propono petitio nem, et supplex contendo, ut fratrem meum Ti burtium, sicut n.e, dignetur liberare, et faciat nos ambos perfectos in confessione ejus nominis.Cum hæc autem auliisset angelus, læto vultu ei dixit Quandoquidem a Christo petiisti, quod est hone stius, is Deum, sicut tu, colet. Quomodo enim te per ancillam Cæciliam lucrifecit Dominus, ita per te fratrem quoque tuum lucrifaciet, et cum ipso venies ad certamen martyrii. Tunc profectus est Valerianus, et convenienter signis, quæ accepit ab ipsa sancta Cæcilia, invenit sanctum Urbanum episcopum qui, cum secundo fuisset confessor, latebat occultus in sanctorum martyrum monumentis. Cui quidem postquam dixit omnia, quæ dixerat Cæcilia, magno gaudio est affectus, et genibus humi flexis, et manibus in cœ lum extensis, dixit cum lacrymis: Domine Jesu Christe, pastor sancte et bone, Cæcilia tua ancilla, tanquam multis laboribus exercita agna, tibi est dedicata, quandoquidem sponsum suum, qui per inde ac leo cohiberi non poterat, accepit, et erga te tanquam agnum reddidit mansuetissimum. Is enim nisi credidisset, ad nos non venisset. Aperi, Domine, ostium cordis ejus verbis tuis, ut cuin te cognoverit esse ejus effectorem et Dominum, re nuntiet diabolo et operibus ejus, et dolis ejus. Hæc et VI. His ergo finitis sermonibus, forma visionis bis similia orante sancto Urbano episcopo, senex angelicæ assumpta est in cœlis, illisque in Christo ante eum repente apparuit, indutus candidis vesti- lætantibus, et in ædificatione sancta loquentibus, mentis sicut nix, tenens in manibus tabellan, accessit Tiburtius frater Valeriani, et ingressus, aureis inscriptam litteris. Quem cum vidisset Va- tanquam suam sponsam osculatus est caput lerianus, stupefactus et cadens in terram, factus sanctæ Cæciliae, et dixit: Valde miror, hoc tem est tanquam mortuus. Tunc senex eum erexit, di- pore hic rosas et lilia olfaciens. Nam si ipsas ro cens: Lege, o fili, contextum hujus libri, ut di- sas et lilia tenerem in manibus, ne sic quidem gnus babearis, qui purgeris et videas angelum, mihi possent præbere tain suavem odorem. Fateor cujus conspectum tibi virgo Cæcilia cum prompto vobis, o charissimi, ita ego ad me redii, ut putem animi studio est pollicita. Tunc Valerianus, defixis me totuin repente esse renovatum. Dicit ei Vale oculis, cœpit in eo legere. Erat autem hæc scri- rianus: Bonum odorem accepisti, o frater, cum ptura, quæ erat in tabella: «Unus Deus, una ego rogarim Deum, ut acciperes. Te autem jam fides, unum baptisma; unus Deus et Pater om- credente, accipies etiam amaranthinam coronam nium, qui est super omnia, et in omnibus Amen.» incorruptionis, et lætari in ipsa rosea, et mente V. Postquam ergo hæc apud se legit. dixit ei eum percipere, cujus in rosis sanguis florescit, et sacerdos: Credis, fili, hæc ita esse, an adhuc du- Din liliis cujus corpus albescit et anima. Habeinus bitas? Tunc Valerianus clamavit magna voce:, enim coronas, quas tui oculi non possunt perci Non est revera aliud sub cœlo, cui verius credi¨pere, igneo rosæ rubore et nivis candore reful possit. Postquam ergo hæc dixit Valerianus, ille senex ex ejus oculis evanuit. Tunc sanctus Urba nus, cum eum admonuisset, et catechismo insti tuisset, baptizavit eum in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, et cum eum docuisset omnem regulam Adei, dimisit ad Cæciliam, ei jactis opti me fundamentis. Cum autem venisset Valerianus in indumentis candidis, invenit Cæciliam orantem in cubiculo, et angelum Domini stantem prope eam, fulgentem pennis flammeis, et scintillanti specie, duas coronas habentem in manibus reful Ephes. v, 6. gentes. Dicit ei Tiburtius: In somnis hæc audio, an veritate hæc dicis, o frater Valeriane? Respon dit Valerianus: In somnis hucusque viximus, o frater charissime. Nam jam Dei gratia et volun tate, sumus in omni veritate, et non est in nobis mendacium. Dii enim, quos hucusque coluimus, revera sunt mali dæmones et immundi. Dicit ei Tiburtius: Quomodo hoc cognovisti, o frater? Respondit Valerianus: Angelus Dei me docuit, quei tu quoque poteris intue: i, si fueris mundus ab omnibus sordibus idolorum. Dicit ei Tiburtius

Si fieri potest, ut ego quoque angelum Dei intuear, et dum divinitatem quærimus, quæ latet in cœlis, quænam est mora purificationis? Respondit vale- incidemus in iram, quæ accenditur in terra. Dicit rianus: Nulla; hoc autem solum mihi pollicere, ei sancta Cecilia: Si hæc vita esset sola, et non quod omnia exsecranda et abominanda simulacra esset alia, jure quæ hic sunt, timeremus perdere. abnegans, credis, unum esse Deum in cœlis.Dicit Cum autem sit alia vita, quæ est hac multo melior Tiburtius: Non intelligo, quonam scopo hæc mihi et sublimior, et nunquam potest finiri, cur time proponis. mus hanc perdere, quando per hujus amissionem VII. Dicit sancta Cæcilia: Ut intelligas esse ad illam accedimus? Respondit Tiburtius: Nun formas testaceas, et gypseas, et ligneas, et æneas, quam antea audivi esse aliam vitam, præter hanc. et cujusvis metalli; et non dicas eos esse deos, in Dicit ei Cæcilia: Nunc hoc certo scias, o charissi quibus vivunt araneæ, et volucres stercora ege- me, quod quandiu in hoc mundo vivimus, vitam runt: in quorum capitibus solent nidificare cico- laboriosam et dolore plenam agimus, in angustiis niæ, quos faciunt condemnati, quando damnati et afflictionibus: quandoquidem inflammant bumo propter maleficia mittuntur in metallum. Cum res, minuunt labores, valde exsiccant febres, ergo initium accipiant ex condemnatis, quomodo rheuma assidue inducit aer, cibi inflant, molesta existimari possunt aut credi dii? Inter mortuos sunt jejunia, ludi dissolvunt, curæ contrahunt,per enim et simulacra nulla est differentia. Quomodo, dit negligentia, divitiæ abjiciunt, expellit pauper enim mortuus habet quidem omnia membra, spi- tas, elatos reddit juventus, incurvat senectus, ritum autem et vocem non potest habere, nec deprimit imbecillitas, perturbat ira, et inter hæc sensum, ita etiam hæc vana simulacra, deorum omnia mors exscindit cum minis, et sic imponit quidem habent nomina, cognoscuntur autem esse finem oinnibus corporeis lætitiis, ut ab eo, quod infelicia, malaque et terrestria. Quæ quidem est esse, recedens, ne fuisse quidem putetur. Pro ostenduntur esse homines mortui, quoniam suut nihilo euim de cætero habetur, quidquid non est. eis etiam membra, sicut hominum. Quandiu enim Illa autem'vita æterna, hanc vitam caducam mise vixerunt, oculis aspexerunt, et auribus audive ramque et brevem excipiens,cum æternis afflictio. runt, et pedibus ambularunt, et ore locuti sunt, et nibus et tormentis datur malis et injustis: lætitia manibus palpaverunt, et naribus olfecerunt: cœ- vero æterna et exsultatio præbetur justis. perunt tamen a morte, et in mortem æternam IX. Ad hæc respondit Tiburtius, et dixit: Et permanent, quod estendantur nunquam vixisse, quis est, qui illic fuit, et illinc huc veniens, hæc vel potuisse vivere. Tunc dixit Tiburtius cum potuit nobis annuntiare, ut hæc possimus vera omni compunctione: Qui sic non credit, est bru- esse credere? Tunc surgens beata Cæcilia, consti tum, et non venit in judicium. Quamobrem ego tit, et cum magna sic dixit audacia: Cœli et terræ quoque dico cum omni veritate, non esse alium et maris et omnium volucrum, quæ volant in aere, Deum, nisi Deum Christ anorum, et me deinceps quadrupedumque et reptilium Creator, ex se, eum solum colere et adorare. Hæc cum diceret priusquam omnia faceret, genuit Filium, et pro Tiburtius, sancta Cæcilia deusculata est ejus pe- duxit ex sua potentia Spiritum sanctum: Filium, ctus, et dixit: Revera hodie confiteor te esse ut faceret omnia; Spiritum sanctum, ut vivificaret plane incum fratrem. Quomodo enim Dei amor universa. Omnia autem quæ facta sunt,construxit tuum fratrem fecit esse meum conjugem: ita Filius ex Patre genitus, et omnia quæ fuerantcon etiam simulacrorum contemplio fecit te meuin structa, ex Patre procedens Spiritus sanctus ani esse fratrem. Quamobrem quoniam es paratus mavit. Dicit ei Tiburtius: Hlucusque dictum est, credere in Dominum nostrumi Jesum Christum, credioportere unum Deum esse in cœlis. Quomodo vade cito cum tuo fratre, ut ipsam accipias puri- autem nunc tres testaris esse deos? Respondit ficationem per sanctum baptismum: per quen sancta Cæcilia, et dixit: Unus est Deus in sua vir etiam dignus habeberis angelicas personas intueri, tute, quem sic in sancta Trinitate partimur, quo et omnium delictorum tuorum veniam invenire. modo in uno hcmine inesse dicimusartem,memo VIII. Tunc dicit fratri suo Tiburtius: Rogo te, riam, et intelligentiam; quoniam arte invenimus, frater, ut mihi dicas, ad quem me es deducturus. id quod non didicimus, memoria et intelligentia Valerianus respondit: Ad virum perfectum, no- comprehendimus, si quid nos unquam contemplari mine Urbanum, in quo est species angelica,ornata contigerit aut audire. Quidnam ergo faciemus? canitie, verus sermo, et insignis prudentia. Dicit Num hæc tria in homine una possidet intelligentia? ei Tiburtius: Tu illum dicis Urbanum, quem Si ergo homo in una intelligentia possidet noman Christiani dicunt esse suum papan? Eum audio bis trium significatorum, quomodo non Deus omnipo jam fuisse condemnatum, et rursus propter eam tens, in una et eadem divinitate vim obtinet ipsum actionem, propter quam fuit condemnatus, Trinitatis? Tunc Tiburtius, cum in terram ceci- | suam religiouem cum metu latenter prædicare. disset, cœpit clamare et dicere: Revera, o chari Eum si contigerit inveniri, citra dubitationem sima, non mihi videtur lingua humana dare ullam igni mandabitur, et nos quoque cum eo responsum, sed conjicio Dei angelum per os tuum puniemur,si inventi fuerimus ad eum ambulantes; esse locutum et magnas egit gratias, quod cito

unum esse Deum in tribus personis, ei aperte derunt, vocantes eum magum et impium: et se probaverit. ditionem excitarunt in populo ut eum cruci affi gerent. Hoc autem ille præsciens, pro mundi salute permisit se apprehendi et illudi, injuriis affici, flagris cædi et occidi. Sciebat enim ut Deus, quod non aliter nisi per pretiosam et intemeratam suam passionem, esset captivum redditurus dia bolum, malisque et immundis spiritibus malas inferret pœnas. ✗. Conversus itaque ad fratrem suum dixit De uno Deo mihi fuisse satisfactum confiteor, sed meam quæstionem, sicut prius inceperam, vel lem scire. Dixit sancta Cæcilia; De ea mecum loquere, quoniam brevitas temporis est fratri tuo impedimento, quominus reddat responsum. Me autem, quam Christi sapientia docuit a teneris unguiculis, de quacunque re me volueris interro- XII. Propterea ergo ille fuit comprehensus, qui gare, non poteris invenire imparatam. Dicit ei peccatum non fecit, ut liberaretur genus huma Tiburtius: Hoc nuper quæsivi, et nunc quoque num, quod detinebatur vinctum in vinculo peccati. quaro: Quisnam ex iis qui illic sunt, huc veniens, Qui est benedictus, fuit sub maledicto ut nos a ostendit nobis aliam vitam, quam vos prædicatis? maledicto eximeret; sustinuit illusiones, ut nos Sancta dixit Cæcilia: Unigenitum suum Filium liberaret ab illusione dæmonum, qui versantur in Pater per sanctam Virginem Mariam misit in hoc mundo. Spineam coronam accepit in capite, terram, qui stans in sancto monte, magna voce ut capitalem tolleret sententiam, quæ ex spinis clamavit, dicens: Venite ad me,omnes populi, et peccatorum in nos lata fuerat. Fel in cibo acce ego dabo vobis vitam eternam.» Concurrit autem pit, ut dulcem primi hominis gustum, unde mors ad eum omnis caro, omnis ætas, omne genus in mundum fuit ingressa, commutaret. Potatus hominum tunc dixit omnibus: Pœnitentiam est aceto, ut acrimoniam, qua noster sanguis agile propter vestram ignorantiam: quoniam ebulliit, in se susciperet, et hunc bibit calicem appropinquavit regnum Dei, quod tollet regnum passionis, qui nostris debebatur vitiis. Nudatus hominum 5. Suum autem regnum vult Deus di- est, ut nostrorum parentum nuditatem, quam videre iis qui credunt,in quo ille exsistit sublimior. passi sunt consilio serpentis, nivets tegeret indu Illic ergo peccatores quidem consummabuntur mentis. In ligno fuit suspensus, ut ligni transgres æternis doloribus, et igne, qui nunquam termina- sionem, per passionem ligni crucis suæ aboleret. bitur: justi autem accipient lucem æternæ gloriæ Mortem ad se venire admisit, ut secum luctantem et gaudii, quæ nullum unquam finem accipit. De sauciaret, et regnum quod invenit per serpentem, cætero nolite, o filii hominum, hujus vitæ fugien- amitteret, et cum ipso serpente sauciata, per tem quærere lætitiam, ut lætitiam illius vitæ c Christum fieret captiva. Quamobrem omnia ele æternam possideatis, quæ hanc vitam excipit. In menta cum vidissent suum effectorem sublime, hac enim vita breve tempus vivitis; in illa vero, actum in crucem magno metu contremuerunt. in omne ævum. Nam ex una parte mota est terra, et ex altera fracta sunt templa et petræ, fugit dies; sol fuit conterritus, et obscuratus texit tenebris univer sum mundum; luna suæ lucis splendorem nube cruenta operuit; astra cœli luce resplendentia, omnia simul sunt mutata. Stridet terra, et velati pariens, cæpit multos sanctos reddere ex sepul cris: qui quidem hoc dabant testimonium, quod Servatoris descensus ad inferos dissolvit regnum diaboli, et mortuus mortem affecit ignominia, et percussam vinxit, et subjecit pedibus servorum suorum. Illinc clarum est, quod pro nomine ejus puniti gaudemus et gloriamur in persecutionibus, quod hanc nostram vitam, quæ ad tempus et in quam cadit interitus, æterna et quæ nunquam desinit vita excipit: quam Dei Filius, cum sur rexisset a mortuis, suis ostendit apostolis, quibus aspicientibus, assumptus fuit in cœlos. XI. Cum hæc autem audiissent omnes populi infideles, una voce dixerunt: Et quis illic fuit, et cum illinc huc venisset, potuit docere vera esse, quæ dicis? Tunc Dei Filius dixit eis: Si ostendero vobis surrexisse mortuos, non creditis veritati? Ut autem dubitationis et suspicionis nullum remane ret vestigium, cum populis profectus est ad se pulera, et triduanis et quatriduanis et jam fœten tibus mortuis quam amiserant vitam, ut Deus reddidit. Transmisit mare super fluctus ambulans non madefactis pedibus. Imperabat ventis, casti gabat fluctus, et quæ excitabantur tempestates et tumultus sedabat. Cæcis visum reddebat, aridas manus reddebat sanas, claudis ingressum, mutis vocem reddebat, et surdis auditum. Paralyticos verbo curabat, leproso dicto mundabat, infirmis medebatur, lunaticos restituebat, et dæmones fu gabat. Sed cum mente capti et impii Pharisæi et Pontifices ei invidissent, propterea quod populi, eis relictis, ejus sequebantur vestigia, sternentes vestes suas ante pedes ejus, et clamantes: Bene dictus qui venit in nomine Domini 6: in eum ira perciti Pharisæi, cuidam Pilato præsidi eum tradi 5 Matth. v, 17. 6 Matth. xx1, 9. XIII. Hoc ergo si in trium conventu ostendis set, intelligentium cogitationes non possent du bitare. Quanto autem magis, quod non solum duodecim discipulis, sed plus quam quingintis simul seipsum dignatus est ostendere, ne vesti gium quidem relinquens ullius dubitationis? Illi

autem, qui in his rebus erant initiati, et in omnem ergo in eis versarentur, quomode solent boni mundum missi ad prædicandum, signis et magnis prodigiis confirmabant suam prædicationem. Nam et omnes infirmitates curarunt in ejus nomine, fugarunt dæmones, et vitam reddiderunt mortuis. Nullam tibi arbitror remanere quæstionem, nisi ut hanc vitam animo et corpore despicias, et illam vehementer et constanter inquiras.Nam qui credit in Dei Filium, et ejus adhæret præceptis, quando morietur, ejus corpus a morte nulla afficietur in juria, sed a sanctis angelis in ulnis excipietur, et in locum paradisi abducetur. Hinc mors cum dia bolo efficit, ut diversis pravitatibus mentes homi num colliget, et in variis non animadversis necessitatibus occupet et nunc quidem damni terrore afficit, nunc autem ad gulam excitat, ex a diversis abstrahens studiis, de hac sola vita facit miseros homines esse sollicitos, ut ex corpore egredientes inveniat miseros et nudos, et nihil secum portantes præter peccata. Hoc tibi paucis exposui, o charissime. Si quid autem tibi deesse existimas, rursus quære. odio haberi ab improbis, eos mali criminantur apud Almachium, præfectum urbis, omnia refe rentes, quæ per ipsos Dominus faciebat in ege nos: et quod improbe ac malitiose, quos ille jubebat occidi, isti mandabant sepulturæ. Itaque a militari cohorte comprehensi, adducuntur ad Almachium præfectum. Quos quidem Almachius his verbis est allocutus: Cum vos character nobi litatis gloria insignes reddiderit, cur propter nescio quam religionem, vos ignobiles redditis et infelices? Nam vestras facultates in nescio quas abjectas personas audio vos erogantes consam psisse, et eos qui castigati fuerunt propter sua scelera,cum omni gloria mandare sepulturæ. Quo circa licet suspicari, vos esse initiatos iisdem mysteriis, quibus ii, quos propter conjurationem mandatis sepulturæ. Respondit Tiburtius, et dicit præfecto: Utinam nos dignentur referre in nume rum suorum servorum, quorum tu nos conjicis esse socios, qui quidem respuerunt id esse quod videtur et non est, et invenerunt illud, quod videtur non esse et est. XIV. Tunc Tiburtius ad ejus pedes provolutus, XVI. Almachius præfectus dixit: Et quid est, dixit cum gemitibus fletuque et lacrymis: De hac vita de cætero si vel cogitatione exquisiero, vel quod videtur esse est non et? Dixit Tiburtius animo agitavero, in illa vita nunquam inveniar. Omnia quæ sunt in mundo, quæ animas vocant ad Habeant ergo insipientes lucrum præsentis tempo- mortem æternam per brevis temporis lætitiam. Habeant ergo insipientes lucrum præsentis tempo- Dixit Almachius præfectus: Et quid est, quod ris. Ego autem, qui in hodiernum usque diem vixi Dixit Almachius præfectus: Et quid est, quod sine ratione, absit ut sine ratione de cætero vitam non videtur esse est et? Tiburtius dixit: Vita, agam! Et hæc cum dixisset, ad suum fratrem con- quæ futura est justis, et supplicium, quod dabitur versus, dixit: Miserere mei, frater dilecte, et c injustis; ex utraque enim parte cognovimus ve abrumpe tarditatem, quam transegi in ignorantia. rum esse ea ventura: et in fausta distributione, Quocirca vereor moras; pondus ferre non possum; quod oculis cordis nostri cognoscimus, id cor rogo te, duc me ad hominem Dei, ut me perfecte poris nostri oculis spectandum referimus, ut in purificatum, illius vitæ faciat participem. Tunc nostra conscientia quæ sunt bona, malis obum Valerianus deduxit fratrem suum ad sanctissimum bremus rationibus. Dixit præfectus Almachius Non puto te mente tua loqui. Dixit Tiburtius papam Urbanum. Cui postquam narravit omnia, quæ dicta et facta fuerant, benigno Deo egit gra- Non loquor mente mea, sed illius, quem accept in tias. Acceptum autem cum omni gaudio et exsul- visceribus mentis meæ. Dixit Almachius præfectus. tatione Tiburtium, cum admonuisset, catechismo Numquid nosti quod dicis? Dixit Tiburtius instituisset, baptizasset in nomine Patris et Filii Et novi, et didici, et credo, quod omnia, que a et Spiritus sancti, jussit secum esse, donec ea me dicta sunt, permanent. Almachius præfectus deponeret, quæ recentis sunt illuminationis. Quæ dixit: Et ego cur non intelligo, quod ago, a quo quidem cuni perfecta fuisset ejus doctrina, post belluinus non sentit, quæ sunt spiritus. Spiritalis hæc sunt condita? Tiburtius dixit: Quoniam homo septem dies Christi militem restituit. Tantam au tem gratium a Christo est consecutus, ut etiam Dautem dijudicat omnia ipse vero a nullo dijudi Dei angelos videret quotidie; et quæcunque a Deo catur. Tunc ridens præfectus, jussit auferri qui petebat, facile impetrabat. Sed quoniam longum Cui etiam dixit: Quoniam non est frater tuus sani dem Tiburtium; coram eo autem sisti Valerianum. esset omnia ordine exponere, qualia et quam cerebri, tu poteris respondere sapientius? Dicit ei multa fecit Dominus per eos admirabilia, con vertamur ad gloriosas eorum perpessiones. XV. Turcius, qui etiam Almachius, cum esset præfectus urbis, et sanctos Dei martyres occideret quotidie, jubebat eorum corpora relinqui inse pulta. Tiburtius autem et Valerianus ad hoc ope ram quotidie adhibebant, ut sanctorum corpora ad sepeliendum componerent et humi mandarent, eleemosynis vacantes et divino cultui. Cum ii Valerianus Falluntur aures tuæ,quoniam scopum nostræ orationis non potes intelligere. Dixit præ fectus: Nemo ita errat, ut vos erratis, qui relictis necessariis numeris et responsis,malos sequimini quæ sunt jucunda respuentes, lætitiam nihili fa cientes, et ea despicienter, quæ data sunt ad vita alimentum, maxima benevolentia illud complecti mini, quod saluti invenitis contrarium, et iis qua sunt jucunda, inimicum.

XVII. Ad hæc respondit Valerianus: Ludentes et nostræ afflictionis, et nobis lætantibus flebunt ridentes, et in variis deliciis luxuriose vitam illi, qui nunc efferuntur lætitiis; est enim nunc agentes, vidi hiemis tempore per campos trans- tempus seminandi. Qui ergo in hac vita seminant, euntes. In quibus campis stabant agricolæ plan- quæ sunt ad tempus, lacrymas, in illa beata et tantes, palmites infigentes, et spinosos rosarum æterna vita metent gaudium sempiternum 8. Dixit ramos ingeniose toto animo componentes. Alii au- præfectus: Ergo et nos, et invicti imperatores tem oliveta inserentes: alii vero radicitus imbe- luctum æternam habebimus; vos autem æternum cilla exscindentes, et quæ sunt opera convenientia, gaudium possidebitis? Respondit Valerianus: Quid magno labore peragentes. Tunc illi, qui deliciis enim estis vos, aut vestri imperatores? Impleto fruebantur et lætabantur, cœperunt eos qui labo- enim vestro tempore morientes, eo majorem Deo rabant, ludificari et dicere: Miseri et miserabiles, estis reddituri rationem, quo vobis ab eo major hunc qui vos affligit laborem deponite, et no- data fuit potestas. Dixit præfectus Almachius biscum lætantes, vos deliciis explete et libidinibus, Quid in verbis volvendis immoramur? Aut diis et cor tanquam insipientes duro labore dissolvi- thus offerte, et illæsi recedite: aut male estis et mini, et vestræ vitæ tempora in negotiis, quæ vos acerbe morituri. Ambo responderunt et dixerunt affigunt, consumitis? Hæc dicentes, solvebantur 3 Nos non diis,sed Deo quotidie offerimus sacrificia. in risum, et dabant plausum manibus, magnoque Dixit præfectus: Quis est Deus, cui dicitis vos sono ens cachinnantes irridebant. Hæc autem illis vestrum offerre sacrificium? Sancti responderunt facientibus, pluvios hiemis menses, tranquillissima et dixerunt: Et quis est alius Deus præter ipsum? tempora exceperunt et ecce pulchroruin et va- Cur de Deo nos interrogas? Est enim alius Deus, riorum florum fragantibus omne genus odoribus præter unum? Dixit præfectus: Quem unuin esse prata exornabantur, et molles botrorum series dicitis, ejus nomen requiro. Dixit Valerianus producebant palmites; et e vario genere arborum Dei nomen non inveneris, etiamsi possis volare rami stillantes melle fructus producebant, in qui- pennis. Dixit præfectus: Jovis ergo nomen non bus animadvertimus usque in hodiernum diem est Deus? Dixit Valerianus: Est nomen corrupto abundare simul et gratiam, et fructum, et decorem. ris et adulteri, quem fuisse occcisorem vestri au Tunc cum lætarentur illi, qui existimabantur esse ctores memorant, et accusatorem nostræ osten insipientes,cœperunt lugere i,qui existimabantur dunt Scripturæ. Hanc tu Deum miror quanam esse cives et qui erant gloriosi in sua intelligen- impudentia nominasti, cum Deus dici non possit, tia, perieront in acri ratiocinatione: et tandem nisi qui est ab omni peccato alienus, qui est etiam ducti pœnitentia, inter se murmurantes et gemen- plenus omnipotentia. Dixit præfectus: Ergo errat tes dicebant: Illi sunt, quos habuimus ludibrio; omnis mundus, et tu cum tuo fratre Deum verum eorum laborem probrum existimabamus: eorum cognovisti? Dixit Valerianus: Innumerabilis mul vitam nihili faciebamus, tanquam miserabilem; titudo Christianismi accepit sanctitatem. Imo vero eorum figuram judicabamus esse indignam, et in- vos pauci estis, qui remansistis tanquam scissæ e telligentiam eorum sine honore. Ii autem inventi naufragio tabulæ, ad nihil aliud proficientes, nisi sunt intelligentes: et nos quidem probamur tunc ut in igne jaciamini. fuisse miserabiles, insipientes et stulti, quando neque nobisipsis operabamur, neque iis qui opera bantur, dedimus in opere auxilium: qui quidem cum essemus in deliciis, eos valde irrisimus, et ipsos credidimus esse insipientes, quos quidem nunc resplendentes animadvertimus et florentes7. XVIII. Ad hæc dixit præfectus: Te quidem video ease sapienter hæc persecutum: sed ad meum responsum non videris respondere. Valerianus dixit: Dixisti nos esse stultos et insipientes, qui facultates nostras damus egentibus, proselytos ex cipimus,viduis suppeditamus quæ sunt nesessaria, orphanis subvenimus, corpora insepulta tegimus, et cum maximo honore celebramus martyrum de positiones. Nos autem insipientes judicasti et de lirantes, qui cum iis qui lætantur, non lætamur, nec in deliciis vivimus; nec nostras explemus libi dines, nec illiberaliter sumus lascivis et impudicis oculis, ostendentes nos esse liberos et ingenuos. Veniel tempus,quo accipiemus mille cuplos fructus 7 Sap. v, i seqq. 8 Psal. cxxv, 5. XIX. Tunc iratus præfectus, jussit eum cædi virgis. Ille autem confestim dum verberaretur, lætus cœpit dicere: Ecce hora, quam valde desi derabam, et ecce dies omni festo mihi jucundior. Dom beatus verberaretur, præco magna voce clamabat: Deos et deas noli naledictis incessere. Ille autem ad populum clamabat, dicens: Viri cives Romanorum, videte, ne hæc plaga vos a veritate avertat, sed state fortiter, et deos lapideos et li gneos, quos colit Almachius præfectus, in calcem convertite. Nam omnes, qui eos colunt, erunt in afflictione et supplicio æterno. Tunc qui cum præ fecto considebat Tarquinius, qui etiam dictus est Laccas, præfecto dicit in secreto: Invenisti occa sionem, domine mi, tolle eos quamprimum a terra. Nam si tardaveris, et de die in diem traxe ris, omnes suas facultates distribuent pauperibus, et eis supplicio affectis, tu nihil invenies. Tunc præfectus, cum ei placuisset illius consilium,jus sit lictoribus, ut eos abducerent, ubi erat Jovis

proficiscimini ad coronam justitiæ, quam reddet vobis justus Judex: non solum autem vobis, sed etiam omnibus, qui diligunt adventum ejus 10, Locus autem, qui dicitur Pagus, erat situs quarto lapide ab urbe Roma, ad quem erat transeundum prope portam templi,ut quicunque illac transibat, nisi Jovis simulacro thus offerret, puniretur. Cum in eum autem locum venissent sancti Tiburtius et Valerianus, pretiosum thus obtulerant, Deo offe rentes suos accusatores: et sic flexis genibus, fuere cæsi gladio, et amisso hoc caduco et mortali corpore, æternam et quæ non potest marcescere, martyrii coronam accepere. XXI. Tunc Maximus jurans dicebat: Vidi ange los Dei tanquam solem resplendentes,ca hora qua gladio sunt percussi, et exeuntes eorum animas statua, et jussit ut, nisi ambo vellent imagini Jovis sacrificare, simul subirent supplicium ca pitis. Tunc venerandi et gloriosi Christi martyres Valerianus et Tiburtius abducti sunt a Maximo præfecti cubiculario in locum, qui dicitur Pagus. Qui quidem Maximus cœpit eos deflere, et dicere O pretiosa et florens juventus! 0 vinculum magnæ fraternitatis 10 par pulcherrimum et generosum! Cur vos in malum et impium finem volentes vos ipsos projicere, et ad maximum tendere exitium, ita festinatis tanquam qui ad lætitiam, et magni ficam et lautam cœnam vocemini? Tunc dixit Ti burtius: Nos si non vere didicissemus aliam esse vitam æternam, quæ vitam præsentem sequitur, non gauderemus eam amittere.Dicit eis Maximus Et quænam potest esse alia vita? Respondit Ti-R burtius, et dixit: Quomodo corpus induitur indu-e corporibus, tanquam virgines e thalamo. Quas mentis, ita etiam anima induitur corpore. Et cor pus quidem tanquam semen terrestre, per libi dinem in terrenam matricem immittitur: genitum autem el nutritum, et lapsum in mortis interitum, el in pulverem conversum, tanquam phanix fu turæ lucis specie excitabitur. Anima vero si sit sancta, feretur in paradisi delicias, ut florens in deliciis, exspectet tempus suæ resurrectionis. Dicit eis Maximus: Vellem ego quoque hanc vitam respuere, si de iis quæ dicis possem fieri certior. Dicit ei Valerianus: Quoniam dicis tibi nihil su peresse, nisi ut probes vera esse, quæ tibi dixi mus: ea hora, qua faciet Dominus nos corporis tunicam exuere in gloriosa nominis ejus confes sione, aperiet dominus oculos tuos, et faciet te aspicere, com quanta gloria illa vita redditur, si tamen promittas nobis, quod ex toto animo venies ad lui erroris pœnitentiam. XX.Tunc Maximus anathemate seipsum devovit, dicens: Flammis ignis consumar, nisi ab hac hora illum solum Deum confitebor, qui facit, ut post hanc vitam alia vita sequatur, hoc mihi solum vos ostendite, quod estis polliciti. Ei dicunt sancti martyres Tiburtius et Valerianus: Jube lictoribus, ut nos in domum tuam abducant, et faciemus, ut illuc ad te veniat purificator, qui hac nocte, postquam fueris purificatus, faciet ut videas id, quod tibi promisimus. Cum autem Maximus jus sisset lictoribus, abduxerunt eos in domum ejus. Quorum prædicatione ipse Maximus cum tota sua familia et ipsis lictoribus crediderunt in Dominum nostrum Jesum Christum. Tunc sancta Cæcilia venit ad ipsos noctu cum sacerdotibus, et fuerunt omnes baptizati in nomine Patris et Filii et Spi ritus sancti. Cum autem exoriens matutinum, nocti finem dedisset, magno silentio facto, dixit sancta Cæcilia: Estote forti et magno animo, o Dei milites; abjicite opcra tenebrarum, et indui mini arma lucis 9. Pulchrum certamen certavistis, cursum peregistis, fidem conservavistis. De cætero 9 Rom. XIII, 12. 10 II Tim. iv, 7. cum ulnis excepissent angeli, strepentious alis ferebantur in cœlum. Hæc Maximo narrante cum lacrymis, multi crediderunt in Dominum nostrum Jesum Christum, et conversi ab errore simulacro rum, seipsos tradiderunt sancto Vibano suo ma gistro. Cum autem ad Almachium urbis præfectum venisset fama, quod Maximus cubicularius eum omnibus suis factus esset Christianos, jussit eum tandiu verberari globis plumbeis, donec spiritum emitteret. Quem sancta Christi martyr Caecilia cum posuisset proxime sanctos Dei martyres Ti burtium et Valerianum, deposuit in arca, et jussit ut in arca ejus insculperetur phoenix, ad osten dendam ejus fidem, qui se inventurum esse resur rectionem phœnicis exemplo admiserat. Facta est autem post hæc inquisitio. Cœpit enim Almachius præfectus amborum fratrum quærere facultates, propter quas volebat etiam quærere sanctam Ca ciliam, ut Valeriani conjugem, et jussit eam apud se sisti. Quæ quidem postquam omnia, quæ SU perfuerant ex eorum facultatibus, fideliter distri buisset pauperibus, coepit ille urgere, ut ea thus offerret. Tunc dixit ministris, qui eam urgebant, ut hoc faceret XXII. Audite me, cives et fratres: Vos estis ministri vestri præsidis, et videtur vobis, quod desideratis esse alieni ab ejus impietate. Mikian tem est gloriosum et valde desiderandum, omnia pati gravia pro Christi confessione. Nam cum hac vita nunquam statui ullam habere amicitiam. Sed ne sitis de nostra solliciti juventute, quam omnis curæ estis expertem reddituri. Facite ergo, quod ab iniquo præside est vobis imperatum. Tunc illi cœperunt lamentari et conqueri quod tam electa puella, et tam intelligens et nobilis, cuperet inter fici: et eam rogabant, dicentes, ne talem decorem amitteret, neque talem speciem converteret ad mortem. Quibus flentibus et dolore vexatis sie sancta respondit Cæcilia: Hoc, o fratres, non es perdere juventutem, sed commutare; dare lutum

et aurum accipere; dare tabernaculum breve et quænam sit mibi potestas? Dixit sancta Cæcilia miserabile, et magnam speciosamque et amplam domum accipere, ex lapidibus pretiosis et auro ædificatam: dare angulum tenebrosum, et locum accipere lucidum, margaritis resplendentem cœ lestibus: dare possessionem quæ perit, et acci pere possessionem quæ non cognoscit finem, et ignorat mortem; dare lapidem miserabilem,quem pedibus conculcatis, et accipere lapidem pretio sum, qui forma resplendet in regio diademate. Hodie si quis sic offerat aureos, ut minimam num morum quantitatem ex iis alacri animo proventum accipiat: num vos quoque lubenter curreretis ad talem negotiationem, et omnes parentes, et notos, et cognatos,dilectosque, et propinquos, et amicos vobiscum faceretis currere? Si quis autem vos currentes averteret, dicendo vos inutiliter omnes vestros nummos esse daturos, num eos essetis irrisuri ut ignorantes, et qui nihil cognoscerent vos autem læti curreretis, quod cum pretioso auro essetis permutaturi æs miserabile, et non magni pretii? Et vos quidem pondas pro pondere gau detis accipere; Deus autem non dat pondus pro pondere, sed accipit simplum, et reddit centu plum; præterea vero vitam quoque æternam. Ignoras tu, quænam sit mihi potestas? Nam si tu me rogaveris de tua potestate, veris verbis tibi aperiam. Dicit ei præfectus: Dic, si quid nosti. Sancta dixit Cæcilia: Omnis hominis potestas est perinde ac uter vento plenus: quem si una acu pupugeris, omnis tumor ejus colli flaccescit. Quin etiam si invenietur in ipso aliquid portare, infle ctitur. Dixit præfectus: Cœpisti a contumelia, et perseveras in contumeliis. Dixit sancta Cæcilia Non dicitur contumelia, nisi in eos qui pauca pec cant, non teneatur moderatio. Quamobrem vel doce contumeliam, si falsum sum locuta; vel teipsum castiga, subeuntem judicium. Dixit Alma chius præfectus: Ignoras, quod domini invicti imperatores jusserunt ut qui non negaverint se esse Christianos, puniantur: qui autem negaverint, dimittantur. Dixit sancta Cæcilia: Sic vestri sem per erantimperatores, sicut etiam vestra celsitudo. Nam quæ ab ipsis processit sententia, vos quidem testata est esse impios, nos autem esse ostendit innocentes. Si enim malum esset hoc nomen, nos quidem negavissemus. Vos autem, ut nos confi temur, omnino coegissetis. Dixit præfectus: Pro pietate sua hoc valuerunt statuere, ut sua beni gnitate vitam donando, vobis gratificentur. Dixit sancta Cæcilia: Nihil est æque impium, nihil vero tam innocentiæ inimicum, quam reis omnia inferre supplicia ad hoc, ut suam iniquam testentur qua litatem, et de eorum in mysterio sociis gravissi mam habere quæstionem. Nos autem quos inno centes cognoscitis, nominis solum accusatis. Sed nos, qui sanctum nomen Christi cognoscimus, id omnino negare non possumus. Est enim melius mori feliciter, quam vivere infeliciter. Nos enim vera dicentes, vos punimus, quibus est persuasum, ut falsum audiatis. XXIII.Cum hæc autem dicta essent a beata Cæ cilia, ascendit supra petram, quæ erat prope pedes ejus, et dicit omnibus: Creditis ea, quæ dixi vobis? Illi autem una voce dixerunt omnes: Certe credimus in Christum Filium Dei, eum esse verum Deum qui te talem habet ancillam. Dicit eis sancta Cæcilia Ite de cætero, et dicite infelicissimo Almachio, quod ego unum donum peto, ne nimis acceleret is meam decertationem. Ego autem fa ciam,ut in domum meam veniat sanctissimus papa Urbanus, ut faciat vos omnes vitæ æternæ partici pes, et sic Dei providentia ego quoque consumma bor. Tunc cum in ejus domum venisset sanctissimus papa Urbanus, baptizavit plusquain quadringen tos, diversi sexus, fortunæ et ætatis. Inter quos erat vir clarissimus, nomine Gordianus. Is cum papæ precibus domum sanctæ Cæciliæ vocavit ex suo no mine,utin occulto ex illo die,ex quo illic Christi per actum est baptisma, fleret Ecclesia Dominica; adeo ut sanctissimus quoque papa Urbanus illic occulte ha-D bitaret;in dies autem Christi redemptionis lucra illic crescerent,et diaboli essent damna innumerabilia. XXIV. Cum hæc autem fierent, Almachius urbis præfectus jubet coram se sisti Cæciliam; quam interrogans, ei dicit: Quod est nomen tuum, o puella? Respondit sancta: Cæcilia. Dixit præfectus Almachius: Cujus es conditionis? Dixit Cæcilia Ingenua ex clarissimis. Dixit præfectus: Ego te rogo de religione, non autem de genere. Sancta dixit Cæcilia: Interrogatio tua stultum cepit prin cipium, quæ duo responsa videtur elicere ex una quæstione.Dixit præfectus: Undemam est tibi hæc Aducia? Respondit sancta: Ex bona conscientia, et fide non simulata. Dixit præfectus: Ignoras XXV. Dixit Almachius præfectus: Elige tu unum ex duobus: aut sacrifica, aut nega te esse Christia nam, at delicti tibi detur venia. Tunc dixit ridens sancta Cæcilia: 0 judicem pudore necessario af fectum? Vult me negare, et esse me innocentem, ut ipse me facial crimini obnoxiam. Si vis accu sare, cur me adhortatis, ut negem? Sin autem vis absolvere, cur non vis inquirere? Dixit præfectus Almachius: Adsunt accusatores, qui testantur te esse Christianam. Si ergo quamprimum negave ris, impones finem eorum accusationibus. Sin autem nolueris negare, hoc tuæ imputabis amentiæ quando in te lata fuerit sententia. Dixit sancta Cæcilia: Eorum accusatio est mihi deside randa, et punitio tua est victoria. Noli me ergo corrigere tanquam errautem:sed teipsum increpa, qui existimas fore ut Christum negem. Dixit præfectus: Misera, nescis vitæ et necis potestatem mihi datam esse ab imperatoribus? Cur loqueris cum tanta superbia? Dixit sancta: Alio modo licet dicere superbum, et alio conâdentem. Ego confidenter, non autem superbe, sum locuta.Nam

nos quoque valde rejicimus superbiam. Tu autem ▲ XXVI. Tunc valde iratus Almachius, jussit eam si non times audire veritatem, rursus docebo te reduci in domum suam, et illis balnei flamma nunc falsa esse locutum. Dixit Almachius præfe- torreri Cum autem esset in aere balnei sui ctus: Quidnam falsi es in nobis assecuta? Dixit inclusa, et subtus toto die et nocte magna vis ar sancta Cæcilia: Hoc, quod affirmas tuos impera- dentis ligni adhiberetur, tanquam in loco refrige tores tibi dedisse vitæ et necis potestatern. Dixit rato illæsa permansit et salva, Domini gratia: adeo, præfectus Ergo sum mentitus? Sancta dixit ut nulla pars omnino ex ejus membris vel minimo Caecilia Revera, si jubeas, falsum te dixisse sudoris signo fuerit humectata. Quod cum audi ostendem. Dixit præfectus: Dic. Sancta dixit visset Almachius præfectus, illuc misit ad ipsam, Cæcilia: Dixisti tuos imperatores tibi dedisse potes- ut in ipsis balneis ei caput amputaretur. Quam tatem vitæ et necis. Cognosce itaque, tibi solum spiculator tribus percussit ictibus, et non potuit ei esse datam mortis potestatem. Nam vitam quidem caput amputare. Sic autem eam semiputato capite potes a vivis tollere; mortuis autem non potes ferus et crudelis ille lictor reliquit; adeo ut omnes dare vitam. Dic ergo, quod imperatores te volue- turbæ,quæ per illam crediderant, sanguinem linteis runt esse ministrum mortis. Nam si tu amplius tanquam spongiis hauserint. Tribus autem, quibus dixeris, deprehenderis falsa dicere, et quæ non supervixit diebus, non cessavit omnes, quos aluit possunt consistere. Dixit præfectus Almachius: et quos docuit, confirmare et corroborare in fide Ne sis verbosa, o mulier,sed de cætero tuam de- Domini. Quibus etiam distribuit omnia, quæ habe pone audaciam, et veni, et diis sacrifica. Dixit bat, et sanctissimo papæ Urbano commendavit. sancta Cæcilia: Nescio, ubinam tuos oculos ami- Cui etiam dixit: Trium dierum mihi jam petivi seris. Nam quos tu dicis deos, ego et omnes, qui terminum, ut tradam hæc tuæ sanctitati, et hanc sunt sanis oculis, videmus esse lapides, et æs, et domum meam in sæculum Ecclesiæ nomine con plumbum. Dixit præfectus: Contumelia afficis secres. Impletis autem tribus, et Deum precante religionem, despectis philosophis, non possum au- beata Cæcilia,cum essent adhuc preces in ore ejus, tem ferre deorum contumelias. Dixit sancta Cæci- tradidit pretiosam et sanctam suam animam in lia Ex quo os aperuisti, nullum verbum fecisti, manus Dei viventis, mensis Novembris 22. Tune quod non te ostenderet injustum, insipientem et sanctissimus papa Urbanus, cum gloriosissimam stultum.Sed enim quidnam hoc est, quod externis ejus corpus subtulisset noctu cum diaconis, se oculis esse cæcum ostendis, quando quod omnes pellit ipsum inter alios collegas suos episcopos, lapidem esse aspicimus, et lapidem inutilem, tu ubi sunt omnes confessores et martyres depositi. deum esse testaris? Do tibi, si jubes, consilium, et Ejus autem domum in æternum consecravit no eum langens, disce esse lapidem; si non nosti, id mine sanctæ Ecclesiæ, et illic perpetuo peraguntor aspiciens; est enim dedecus, a toto te redire po- sancta Domini mysteria usque in hodiernum diem pulo. Omnes enim sciunt Deum esse in cœlis, hæc in memoriam quidem martyris, gloriam autem et autem, ut quæ sint formæ lapideæ, per ignem posse laudem magni Dei et Servatoris nostri Jesu Chri melius mutari in calcem: quoniam jam suo otio sti: cui gloria et potentia nunc et semper, et in pereunt, et neque tibi, si simul pereas, neque si sæcula sæculorum. Amen. in ignem conjectæ, fuerint, sibi poterunt subvenire. Nihil læditur ab igne. De hoc supplicii genere nobilioribus inferri solito consule Bar. in notis Martyrol. 21 Novembr. lit. A. Habes hujus historiæ assertorem Gregorium Turonensem lib. De glor. mart. c. 35 et 36, qui ante 1000 propemodum annos ex ea scribebat. (Latine apud Surium ad diem 23 Novembris; Græce non exstat Paris.) I. Trajani imperatoris tempore, Torcutianus comes. officiorum, cum innumerabilem multitudinem Chri sto vidisset credere, accersiit præfectos regionum, et, datis eis pecuniis, persuasit ut turbam moverent adversus nomen Christianum. Urbis autem præ fecturam obtinente Mamertino, excitata est populi

Romani seditio nomine Clementis: et exorta in- eligere exsilium, quam id timere, Dominus autem ter se invicem confusione, alius aliud in ipsum Clementi præbuit tantam gratiam, ut Mamertinus dicebat. Aliqui autem contra dicebant: Quid enim urbis præfectus defleret, et diceret: Deus, quem mali fecit? aut quid non boni recte gessit? Nam tu sincere colis, ipse tibi opem feret in hoc, quo quemcunque ægrotorum visitavit, is sanitatem ab fuisti damnatus, exsilio, navemque ei constituit; eo est consecutus. Quicunque ad eum abiit affectus et cum omnia in eam immisisset quæ erant ad tristitia, is lætus est reversus. Nullam unquam usum necessaria, dimisit. Porro autem multi læsit, omnibus vero profuit. Alii autem diabolico quoque ex populo viri pii eum sunt secuti. Cum spiritu accensi, clamabant: Magicis artibus hæc autem pervenit ad locum, in quem erat relegatus, faciens, deorum nostrorum cultum. evertit. Jovem ad opus fodiendi et cædendi marmoris, illic invenit dicit non esse deum; Herculem autem nostrum plusquam duo millia Christianorum, qui ad lon custodem esse dicit immundorum spirituum; san- gissimum tempus erant condemnati. Qui quidem ctam Venerem refert fuisse meretricem; Vestam cum vidissent sanctum et egregium Clementem, autem magnam deam, igne fuisse consumptam, omnes unanimes cum gemitibus et lacrymis acce impie asserit. Similiter sanctissimam quoque Mi- dentes, dicebant: Ora pro nobis, sancte pontifex, nervam, Dianamque et Mercurium, Saturnumque ut efficiamur digni Christi promissione. Quos cam et Martem calumniatur. Omnia nostrorum deɔrum cognovisset sanctus Clemens propter Christum nomina et templa probris insectatur et contu- fuisse relegatos, dixit: Non ab re me huc misit meliis. Aut diis nostris sacrificabit, aut ipse de- Dominus, sed ut, cum fuissem particeps vestraruin lebitur. perpessionum, præberem etiam exemplum conso lationis et tolerantiæ. II. Tunc Mamertinus urbis præfectus non ferens populi seditionem, beatissimum Clementem jussit IV. Ab eis autem accepit,quod a sex milliaribus ad se adduci. Quem cum vidisset, cœpit dicere: portabant aquam suis humeris. Statim itaque Ex generosa quidem radice processisti, ut testi- Clemens rogavit eos, dicens: Precemur Dominum monium fert Romanus populus; sed errorem su- nostrum Jesum Christum ut fidei suæ confesso scepisti, et ideo non possunt in animum inducere, ribus aquæ fontem aperiat; et qui percussit pe ut taceant. Nam nescio quemnam Christum colis, tram in terra deserta Sina, et abunde fluxerunt et contra deos admittis. Quamobrem oportet te aquæ, ipse copiosum nobis præbeat fluentuin, ut deponere omnem superfluam supersitionem, et lætemur ejus suppeditatione. Impleta autem pre colere deos, quos de more colimus. Tunc dixit catione, in co loco ad quem aspexerat, vidit B. Clemens: Oplarem excellentiæ tuæ prudentiam c agnum stantem, qui dexterum pedem levavit, attendere meam defensionem et non propterimpe- veluti sancto Clementi locum indicans. Tum san ritorum seditionem, sed propter meam doctrinam, ctus Clemens cogitans esse Dominum, quem ipse me accusare. Nam etiamsi multi canes nos alla- solus aspexit, et nullus alius, profectus est ad lo traverint et conciderint, non possunt nobis auf- cum, et dixit: In nomine Patris et Filii et Spi ferre, quin simus homines rationis participes: ritus sancti pulsate in hoc loco; et cum omnes illi autem, canes latrantes. Semper enim constat circumcirca fodissent ligonibus, et non ipsum lo seditionem proficisci ab imperitis, ut nihil habeat cum, in quo stetit agnus, parvo ligone accepto, tutum, nec verum. Quamobrem quæratur ratio parvo ictu sanctus pulsavit locum, qui eral sub silentii, in quo pro sua salute homo particeps pede agni,unde repente emersit ſons pulcherrimus rationis, et per se incipiat consultare et disserere aquis scaturientibus, qui magno impetu effusus ut verum Deum inveniat, cui suam fidem hono- fecit fluvium. Tunc sanctus Clemens dixit omni rifice commendet. Tunc Mamertinus urbis præfe- bus exsultantibus: Fluminis impetus lætificat etas mittens ad Trajanum imperatorem, detulit civitatem Dei 1. Propter hanc ergo famarn ac nomen B. Clementis, dicens: Hunc Clementem currit omnis provincia, et omnes, qui venerant seditiosis clamoribus populus non cessat quærere, _ ad doctrinam sancti Clementis, conversi sunt ad et non potest in eum inveniri fide digna probatio. Tunc rescripsit Trajanus imperator, oportere eum vel consentire sacrificantem, aut ultra mare Pon tum in desertam civitatem suam prope Chersonem relogari. III. Quando autem Trajani jussus fuit confirma tus, cogitabat apud se Mamertinus, quonam modo Clemens voluntarium non peteret exsilium, sed diis potius offerret libamina. Sed B. Clemens contendebat ipsius quoque judicis animum ad fidem Christi traducere, et ostendere, sed potius 1 Psal. XLV, 5. Dominum; adeo ut quotidie quingenti et plures baptizati recederent. Intra unum autem annum factæ sunt illic a fidelibus septuaginta quinque ec clesiæ; et confracta sunt omnia simulacra, omnia templa regionis quæ erat circumcirca, sunt di ruta; omnes luci, qui erant ad trecenta milliaria, omnino in orbem sunt concisi et constrati. V. Tunc ergo cdiosa narratio pervenit ad Tra janum imperatorem, quod illic ad multitudinem innumerabilem auctus esset populus Christiano rum; et ab eo missus fuit præses Aufidianus,

qui plurimos Christianos diversis tormentis su stulit. Videns autem omnes ad martyrium cum gandio accedentes, cessit multitudini; solum au tem sanctum Clementem cogens sacrificare, et vidons eum sic esse firmum et stabilem in Domino, et nolle omnino a sua dimoveri sententia, dicit lictoribus Accipite eum, et ducite in medium maris, et projicite eum in profundum, ne possint Christiani tollere ejus corpus, et pro deo eum co lere. Cum hoc ergo factum esset, universa mul titudo Christianorum astans flebat in littore. quibus etiam hoc fuit responsum, quod singulis annis in die suæ decertationis, cessurum sit mare venientibus, septem dies siccum iter eis præbens. Quod quidem Deo placuit fieri ad laudem ejus no minis usque in hodiernum diem. Hoc autem facta, quod erat præter opinionem, miraculo, omnes gentes circumcirca credidere Christo. Quo in loco nullus invenitur gentilis, nullus Hebræus, nullas omnino hæreticus. Illic enim plurima fiunt bene ficia. In ejus festo cæci illuminantur, dæmones expelluntur, febrientes sani fiunt; nephritici, et qui calculo laborant, solo contactu ejus reliquia rum, et aquæ sanctificata aspersione et potu, a morbo liberantur; et qui quovis morbo affecti, confugientes ad sacri martyris auxilium, frona tur curatione; et permanet gloria ejus et lans in æternum, per Dominum nostrum Jesum Chri stum; per quem et cum quo, Patri gloria cum sanctissimo et vivifico ejas Spiritu, nunc et søm per et in sæcula sæculorum. Amen. VI. Post hæc autem dixerunt Cornelius et Pho bus ejus discipuli: Omnes oremus unanimes, ut ostendat nobis Dominus martyris sui reliquias. Orante ergo populo, retrocessit mare in suum si num ad tria fere millia, per siccum autem ingressi populi, invenerunt in figura templi marmorei pa ratum a Deo habitaculum, et illic situm corpus sancti Clementis, et ancoram, cum qua fuit pro jectus, prope ipsum jacentem. Revelatum ergo fuit ejus discipulis, ne reliquias e loco ejicerent Narratio sancti martyris Ephræm episcopi Gersonis, de miraculo facto in puerum Ɑ sancto martyre et apostolo Clemente. I. Mirabilis Deus in sanctis suis 1,» oppor tunum est hodie dicere cum Propheta, et: Quam admirabilia sunt opera tua, Domine 3!»et: Quis Deus magnus,sicut Deus noster?»et: «Tu es Deus faciens mirabilia solus. Quod enim præsenti ora tioni aliud afferam proœminum? Artificiosam enim dicendi artem præsens superat miraculum, cum miraculum multa excellat miracula, et ipsa etiam prophetica miracula exsuperet ut est osten sura oratio. dite, et ad audiendam exsultate orationem, et aures inclinate, et nostram arguite tarditatem. De hoc enim gaudeo, solum vos rogo, ut usque ad finem mihi attentum animum adhibeatis, et nulla cogitatio, quæ ad hujus vitæ curam pertinet, mentem vestram subeat, nec promptum vestrum animi studium sinatur retardare, sed hoc vigi lanti animo et attento fideliter excipite. Res an tem ita se habet III. Cum præclarissimus et beatissimus Clemens II. Scio vos cupere scire, quodnam et cujus- perfecisset doctrinæ cursum et apostolatus, et per nam sit miraculum, et urgetis ut dicamus 3. Id consummationem martyrii hinc excessisset ut glo autem est primum quidem Dei, a qua omnis datio riosi ejus martyrii liber declaravit (quem vos non bona et omne donum perfectum 4. Præterea autem ignorare est mihi persuasum), non justum jadi Clementis Romani, qui post Petrum fuit præco cavit is qui eos, qui ipsum glorificant,glorificat 5, veritatis, et ejus Romanæ sedis successor fidelis; non ipsum vicissim glorificare, qui pro amore in illius, inquam, Clementis, cujus usque in hodier- eum sic decertavit: sed eum valde glorificare num diem universa terra vel tacens salutiferas et magnifice extollere, et ut in cœlo angelis, ita clamat fuisse doctrinas. Clementis illias, qui etiam hic hominibus eum reddere clarissimum et fuit veræ palmes vitis Christi, per quem nobis maxime venerandum per miracula, miracula, in expressus botrus doctrinæ, pietatis et salutis mu- quam,quorum magnitudinem mens non potest.com stum nobis effudit. Clementis, qui fuit veræ scale, prehendere, nec oratio dicere multitudinem, ne quæ nos non deducunt ad sublimem aliquam que manus exprimere infinitatem. Ut ergo ex fim terræ altitudinem, sed virtutum ascensionibus bria, ut est in proverbio, textum pannum possitis tanquam aliquibus gradibus nos ad cœlum trans- cognoscere, id vobis narrabo, quod prius sum mittunt et cœlestia, scalæ quæ iis quæ a Jacob pollicitus. Cum venerandæ sanctissimi martyris visæ sunt, nihil sunt inferiores, non ostendentes Clementis reliquiæ in maris profundum fuissent nobis angelos per eas ascendentes et descendentes, projectæ ab impiis illis cultoribus simulacrorum et sed hominum animas divinis admonitionibus, ut eas excepisset templum in profundo a Deo ædif quæ a gradibus in gradus per virtutes ad Deum catum,hic quoque maximum fecit miraculum Dous deducant. Cujus quidem miraculum cum non di- admirabilium. Cum enim hoc factum esset, et diceritis, o pulcherrime et fidelissime cœtus, ejus discipuli flerent cum iis qui illic erant fl quale sit et quantum, audire, ut viri pii, conten- delibus, et ut sacrosanctas gloriosi martyris re 1 Psal. LXVII, 36. 3 Psal. xc1, 6. 8 Psal. Lxxvi, 44. 4 Jac. 1, 17. 51 Reg. п, 30.

liquias eis ostenderet, quod etiam factum est, fundo mandatum, quid opus est dicere et patris Deum supplices rogarent, protinus immensum lamentationes, et matris ejulatus? Præclarum enim illud pelagus desistens et retrocedens, effecit ut illud festum converterunt in lamentationem. Quid profondum adiri posset a fidelibus usque ad tria enim non dicebant? Quid non faciebant ex iis quæ milliaria. Ingressi autem, invenerunt habitacu- consentaneum est, vel ipsum lapidem posse lum instar templi marmorei, et illic in capsa la- movere ad lacrymas? Mater enim oculos ad mare pidea sanctissimas et gloriosissimas martyris extendens, et manus in altum extollens, sancto Christi repositas reliquias. Qui cum statuissent tales voces emittebat: Hæ sunt, o sancte, tuæ re sanctissimas ex profundo tollere reliquias noctu munerationes? hancne reddis gratiam iis qui tanto accedens sanctus, eos sic est allocutus: Reliquias tui desiderio ad te accurrerunt? Hancne reddi quidem nolite tollere; hanc autem vobis concedo disti mercedem pro labore, quem passa sum, ex gratiam, ut singulis annis die meæ decertationis se- quo accessi? Ubi est mihi filius? Ubi nati mei vi ptem dies mare retrocedens, præbeat iter per siccum scera marina bellua laceravit? Quisnam autem ingrediendum hucusque. Quod autem dixerat, dedu- vehemens insurgens fluctus, eum vivum tanquam ctum est ad effectum. Ab eo enim tempore usque in sepulcrum operuit? Quemnam modo aspiciam bodiernum diem singulis annis fit hoc miraculum. _ oculis? Pro quo vero orabo? Quis autem erit Quid est hoc minus faciendum, quam Mosis mi- meæ senectutis baculus? Cur, o sancte, non ſe raculum? Quid vero Elisei vilius, aut minus glo- cisti me esse sociam mortis filii mei, ut quomodo riosum? Imo vero est longe majus et gloriosins. ad te accessi eum manu tenens, ita etiam cum Ille enim virga et vivus et semel mare scindens, ulnis ferens, infelix ad inferos descenderem: 0 maris profundum ut iter esset, effecit: hic vero mare et profundum, quonam tui sinu meum tene similiter pelle ovilla secans Jordanem, semel quo- bris filiumi? Quomodo autem eum quoque ales? que boc fecit miraculum ambabus aquis post Hei mihi, miserande fili; fili, raple ante teinpus; transitum redactis ad suam naturam, quibus hoc fili, quomodo a meis oculis recesisti? Quibus nunquam factum est postea. Hic autem post mor- pedibus es conversus? Quemnam autem tanquam tem, et non semel, sed ab eo tempore usque in ho- agnum aspiciam exsilientem? Pater verð rursu³ diernum diem. O miraculum et gloriam martyris, et manus et oculos feriens, sic conquerebatur quale donum est assecutus singulis annis die glo- Cur, o sancte, me repente orbum fecisti liberis ¡ riosæ suæ decertationis? Septem enim dies, sicut Cur permisisti, ut meus filius moreretur morte prius diximus, recedens mare illud infinitum, tan miserabili? Cur mihi obtigerunt contraria piis præbet iter facile. iis quæ speravi? Hacne fide ad te accessimus? Taliane sunt dona martyrum in eos qui ad ipsos magno accedunt desiderio? Revera non tu, sed procellæ meorum peccatorum mari tradiderunt filium. O fili mi, quis tui mortui claudet oculos? Quis te autem componet ad sepulcrum? Quænama vero theca pulchrum tuum et jucundum teget ta bernaculum? An oinnino quidem tuos oculos texit mare, et sepeliit profundum, et tibi theca fuit venter piscium! IV. Cum hoc ergo sic factum omnes pii, tam qui erant in regione, quam cives Chersonis audi vissent, perrexerunt ad contemplandum miracu lum. Cum quibus quidam quoque vir pius cum pia uxore et filio masculo, ad sacrosancti martyris templum viam pergerunt prompto et alacri animo. Cum autem ad locum pervenissent, et mi raculum quod adhuc fiebat, aspexissent, ingressi sunt illud templum quod ad Deo ædificatum fue rat in profundo; et cum ad capsam accessissent, supplices sanctum rogabant, petentes ut per ip sum sibi daretur veniam peccatorum; et precan tur, ut filio daretur vita longa, et nullis obnoxia calamitatibus, et opum copia, et quæ consenta neum est petere parentes filio unico. Postquam ergo preces peregissent, et sancti osculati fuissent reliquias, redierunt. Qui cum egressi essent, aqua rursus in suum locum rediit. Illi autem conversi, et quod prius erat iter, pelagus aspicientes, huc et illuc circumspicientes, filium quærere aggre diebantur. Is autem in arca sancti remanserat; et hoc non oblivione parentum, sed Dei voluntate factum est, ut in hoc quoque martyrem faceret magis admirabilem. V. Cum ergo parentes non invenirent filium, et cogitassent puerum fuisse a se oblivioni in pro VI. Cuin sic autem plangerent et lamentarentur parentes, quidam ex iis qui illuc convenerant, vix tandem eis persuaserunt, ut cessarent a lamenta tione. Cum a luctu autem parum cessasse:.t, do mum abierunt. Cum ergo tempus processisset, et memoriæ sancti martyris dies venissent, hæc inter se dicebant, recordati sui filii: Agedum profi ciscamur ab sanctum, ut, si ullæ reliquiæ, quod fieri non potest, remanserint nostri filii, eas acci piamus, et cum sancto, judicio contendamus; ut, si fieri possit, illic moriamur, mortis societatem ineuntes cum filio. Cum hæc ergo dixissent, non dum iis quæ dicebantur, finem imposuerant, et cœperunt iter ingredi. Cum vero accessissent, et ad locum pervenissent, et mare retrocessisset, Deo hic quoque honor ante martyrem filii sui desi Hucrefer c. 35, Greg. Turc. lib. 1. De gloria martyrum.

derio stimulati,primi profundum insilierunt,eosque rabilia et longe clarissima: præsens autem mi sequens vadebat multitudo. Cum autem pervenis sent ad imprimis venerandum templum martyris, (o miraculum!) vident suum filium vivum, lætum et exsilientem. Cum sic autem a miraculis in mi raculum incidissent, reque insigni et admirabili essent obstupefacti, primum quidem Deum lau darunt; deinde martyri quoque egerunt gratias. Deinceps vero adolescentem interrogarunt, quo modo esset servatus, quonam vivificante, quonam servante, et quonam nutriente? Puer autem una quidem manu tenens arcam, altera autem manu digito indicans eum qui intus jacebat, re spondit interrogantibus: Hic post Deum meus custos et vita et alimentum fuit, et propulsator belluarum marinarum. Hic me quotidie alebat splendidisse. raculum quantum ea exsuperat? Allentius autem mihi considera miraculi excellentiam. Elias qui den ut prius diximus, nuper mortuum puerum,et qui nondum refrixerat, sed adhuc servabat na turæ calorem, suscitavit. Elisei vero virtus dua bus de causis fecit miraculum: una quidem osten dens prophetam, qui ignorabatur: alteram autem non concedens cædem etiam post mortem. Petrus vero sua virtute, et adjutus etiam eorum precibus, qui a vidua fuerant affecti beneficio, ipse quoque excitavit eam modo mortuam. Sanctus autem martyr Clemens (o miraculum!) non recens, sed jam anno uno mortuum, vel ut melius dicam, in uno quoque puncto, et ejus tenuissima parte mo rientem, conseravit, Scitis autem omnes, qui ejus fecistis, periculum, quanto tempore verisi mile erat conservari puerum in profundo tam vasto. Sed mihi diligenter consideranti non unum mortuum, sed quanto temporis spatio scimus puerum in aqua suffocari, id tempus repetentes et remetientes, inveniemus sanctum tot suffocasse mortuos. Quod autem est admirabilius, non ab aquarum solum suffocatione, sed a bestiarum etiam læsione conservavit puerum. O gratiam, o virtutem, quæ utrumque efficit: nempe et aquas alligat. et propulsat belluas. Ad hæc quid dicitis? Non alia superat miraculum? Nisi quis nos male reprehendat, quod id extollamus supra miracula prophetica. Nulla ea de causa in nos cadet re prehensio. Aperte enim scitis sanctum martyrem esse in eadem gloria et iisdem tabernaculis, in quibus sancti martyres, apostoli et propheta, et ipsi angeli. VII. Parentes autem admiratione et lætitia af fecti, et martyris fide magis confirmati, per quem filium, quem putabant mortuum, viventem accepe runt, priores luctus cenverterunt ad gratiarum actionem, sancto sic acclamantes: Vere ergo ad mirabilis est Deus in sanctis suis 6, et eorum qui ipsum timent, faciens voluntatem 7, et audiens eorum precationem. Servasti, o sancte, nostrum filium; reddidisti nobis eum qui non sperabatur. O cœlum et terra, et tu profundum, quod nos prius exsecrabamur admirare magnum hoc opus, quod naturam superat. Esto autem tu quoque,o sancte, nobis propitius, et ea nobis condona quæ animo cruciati interdiximus et fecimus. Ne pro nostris in te maledictis parem referas gratiam. Filium recepimus; eum, qui erat mortuus, per te nunc in vitam revocatum accepimus, senectutis nostræ baculum rursus habemus tuo auxilio. Quid pluri bus opus est? Non trium dierum, sed unius anui mortuum, et non lapide, sed aqua conditum et non a vermibus, quod est naturæ humanæ pro prium, consumptum, sed a piscibus, ut existima bamus, devoratum, salvum per te accepimus. 0 gratiam. o gloriam, o virtutem et beneficen tiam! o sancte. Cum sic ergo sanctum cum lacrymis essent et laudibus prosecuti, accipientes filium, venere domum, narrantes omnibus mi raculum. c VIII. Quidnam ergo cum his conferemus? Aiunt Eliam aliquando filium, qui erat mortuus, vivum matri reddidisse; quod quidem et magnum, et valde admirabile 8. Quin etiam ad Elisei aliquando, ut Litteris est proditum. monumentum, quemdam a quibusdam homicidis interfectum, et in eo pro jectum, surrexisse et vixisse 9: quod quidem est magnum, et valde admirandum. Porro autem Pe trus quoque in nostris libris, Petrus, inquam, prin ceps apostolorum, illam, quæ pauperes alebat, viduam. Tabitam mortuam, eadem hora ad vitam suscitavit precibus 10 Et sunt hæc quidem admi IX. Sed o martyrum splendor et decus sancto rum, primitiæ antistitum, vide nunc quoque hunc præsentum cœtum pium et religiosum, qui a vitæ fluctibus quotidie obruitur. Eum tuis precibus illæ. sum custodi et conserva: et qui tanquam fere immanes insiliunt dæmones, et minantur se esse devoraturos animæ nobilitatem, tuarum interces sionum jaculo repelle, o sanctissime. Sed nos quo que, o fidelissime cœtus, rogo, ut per bona et Deo grata opera efficiamus nos dignos sancti gratiis et donis. Et primum quidem in Deum et inter nos ipsos sinceram et non perturbatam conservGEMIS charitatem. Deinde ab omni maledicto, et omni mendacio, et omni perjurio nosipsos repurgemus. Ante hæc autem et post hæc, faciamus eleemosy nam, quæ scit Deum magis placare, et propitium reddere nostris peccatis. Quis enim ejus oblitus, regnum Dei possederit? Nemo nostrum prætexəl paupertatem, nemo viduitatem et liberorum nutri cationem. Sunt hi frigidi et perniciosi prætextus. Nemo vestrum est illa vidua pauperior, quæ nihil aliud habebat, quam pugillum farinæ: idque com alendi ei essent liberi: neque tamen suam aut 6 Psal. Lxvii, 36. 7 Psal. CXLIV, 12. 8 III Reg. VII, 1 seqq. 9 [V Reg. xI, 21 seqq. 10 Act. ix,

autem iis in illa congressione, apparuit visio cui- suum prætorium. Quidam autem ex proceribus dam ex legione Martensium, qui sunt sub prima eum accusat apud imperatorem, dicens: Pie trium Armenia, nomine Mercurio; apparuit, inquam, vir phator et victor, a diis probate, ut administres quidam ingentis magnitudinis, indutus albis vesti- imperium, dignare placide me audire. Qui a vestra bus, in dextera manu tenens rhomphæam, et ei di- imperatoria est honoratus dextera, et cui gloria cens: Ne timeas, ne formides; sum enim missus, fuit tributa a vestro imperio,quod res Romanorum ut tibi opem feram, et te reddam victorem. Accipe placide et tranquille administrat, is non fuit no ergo hancrhomphæam, et irrue in Barbaros; et cum biscum in templo magnæ Dianæ, sacrificium oblaturus viceris, ne obliviscaris Domini Dei tui. Ille autem, pro vestra potentia. Dixit imperator: Quis hic est? ut qui a se discessisset, existimabat esse unum ex Dixit Catulus consularis: Mercurius quem magni principibus imperatoris. Quam cum accepisset, et fecistis et ornastis diversis dignitatibus. Is alios se incitasset, impetum fecit in Barbaros, iisque quoque evertit, ne deos colant: exitum autem vo fractis, eorum regem occidit, et multos alios, adeo bis ostendet ejus ad vos responsio. Dixit Decius ut defessum esset ei brachium, et ex sanguine ejus Aliqua fortasse in eum motus invidia, hæc in eum manui adhæret rhomphæa. Sicque fusi et fugati locutus es; sed te non audiam, nisi eo præsente sunt Barbari a Romanis. vera cognovero, fide autem digniores judicabo testimonii oculos, quam aures. Tace ergo, et cum eo nullum verbum loquere, et si calumniandi qui dem animo usus in eum hæc dixeris, non leve da bis supplicium. Sin autem vera apparuerint ea quæ a te dicta sunt, a me honores et dona conse queris, ut qui benevolum in deos et in nos animum ostenderis. Imperator autem jussit eum venire cum eo, quo par erat honore. III. Tunc Decius, cum rescivisset singulare ejus certamen,eum accersitum donavit dignitate ducto ris exercitus, constituens at præesset castris, et arbitratus Decius se deorum providentia a bello fuisse superiorem, valde læætabatur; et cum mili tibus multum erogasset pecuniæ, unumquemque misit in locum suum: ipse autem ingrediens unam quamque civitatem, magna faciebat convivia, Ro mam proficiscens. Una autem nocte cum dormiret V. Cum is autem accessisset, dixit ei Decius dux exercitus, ad eum accedit angelus in prima, in Non ego te hac ornavi dignitate, te exercitus du qua apparuerat, figura et puncto ejus latere, eum ctorem constituens coram omnibus meis principi excitavit. Ille vero, cum eum vidisset, timore affe- bus, propterea quod Dei voluntate ate victum fue ctus, mansit mutus. Dicit ei angelus Mercuri, rit prælium? Quomodo autem, meum honorem memento quid tibi dixerim in conflictu pralii: nihili ducens, accepisti modum quemdam maligni Vide ne obliviscaris Domini Dei tui. Oportet enim c tatis, et vis meos honores nihili pendere, deos non te pro ipso certare legitime, et coronam victoriæ adorans,sicut jam audivi ab aliquibus? Generosus accipere in glorioso regno cum sanctis omnibus. autem Christi miles, cum convenienter ei, quod Hæc cum dixisset, evanuit angelus. Ille autem, eum dicit Apostolus, veterem exuisset hominem cam ad se rediisset et esset recordatus, Deo egit gra- suis actionibus, induit novum, qui est creatus so tias. Sciebat enim a majoribus fidem Christiano- cundum Deum per baptismum, et confidenter ei rum. Nam pater ejus Gordianus, cum esset primi- dixit: me tolle hunc tuum honorem. Ego enim cerius ejus legionis, sæpe dicebat: Beatus est, qui non, ut arbitror, ad id veni ex debito, qui, Bar Regi coelesti militat; ei enim donat regnum coelo- baros in bello vicerim per Dominum meum Jesum rum. Ille enim Rex verbo omnia est fabricatus: et Christum. Sed accipe quæ a te, ut dixisti, miki ille est, qui est vivos et mortuos judicaturus, et data sunt. «Nudus enim egressus sum ex utero unicuique redditurus secundum sua opera 1. Cum matris meæ, nudus etiam revertar in illum mun ad se ergo rediisset, et patris verborum memi- dum 3.» nisset, et considerasset visionem, quæ sibi appa- VI. Cum itaque exuisset lenam, et solvisset sonAM, ruerat, compunctus a sancto Spiritu, coepit cum jecit ad pedes imperatoris, clamans et dicens: Sum lacrymis confiteri et dicere: Hei mihi peccatori, Christianus; audite, omnes: Sum Christianus.Do quod cum essem ramus germinantis arboris, exarui cius autem simul et ira valde percitus, et dicendi non habens radicem Dei cognitionis. libertatera admiratus, ejusque pulchritudine et ma gnitudine obstupefactus, jussit eum conjici in custodiam, dicens: Hic homo non consideravit nec intellexit honorem. Sed si senserit probrum et ignominiam, puto fore, ut eum ad piam tradu cam cogitationem. Cum is autem abduceretur in custodiam, lætabatur martyr et exsultabat, Deam laudans et gloriam ei tribuens. Nocte autem illa angelus Domini ei apparet, dicens: Confide, Mer, curi, et ne timeas; crede in Dominum, quem * IV. Dum ipse autem hæc diceret, missus est ab imperatore silentiarus cum plurimis aliis, ut eum vocarent ad imperatorem. Cum is vero se excu sasset, imperator distulit concilium. Die autem se quenti eum rursus accersit imperator, ut veniret cum eo,quo par est, honore. Cum is autem acces sisset, dimisso jam concilio, dicit ei imperator Eamus simul in templum Dianæ, et offeramus ei sacrificium. Sanctus vero se reprimens, ivit in 1 Rom. 11, 6. Ephes. Iv, 22. 3 Job. 1, 21

confessus ipse enim potest te redimere ex omnia fuisset quidem tactum. Dixit Decius: Est omnino afflictione. Visione autem angeli valde fuit confir matus. dicturus, Christus meus me curavit. Neminem in troduxistis qui eum curaret in custodia? Illi autem VI). Die vero sequenti cum præsedisset impera- ei dixerunt: Per vestram potentiam, quæ regit tor in tribunali, jussit eum sisti, et dicit ei: Hic universum orbem terræ, nemo eum ne aspexit honor to decet propter tuum pessimum animum. quidem, putabamus enim eum esse moriturum. Dixit martyr Me decet hic honor; accepisti enim Quomodo autem sanus et valens nunc assistat, ea quæ prætereunt: pro iis autem accipiam, quæ nescimus. Dixit imperator: Videte artem magicam permanent in æternum. Dixit imperator: Dic mihi Christianorum. Qui heri quidem putabatur esse genus tuum et patriam. Dixit Mercurius: Si vis mortuus, hodie adstat sanus. Iratus itaque dixit scire genus meum et patriam, dicam tibi: Pater ei: Quis te curavit? dic cum veritate. Nam sine meus vocabatur Gordianus, Scytha genere; milita- præstigiis et arte magica non puto te fuisse cura bal vero in legione Matensium. Patria autem tum. Dixit sanctus Mercurius: Sicut prius dixisti mea,ad quam propero, est coelestis Jerusalem,quæ nolens, Dominus noster Jesus Christus, verus me est civitas Regis coelestis. Dixit autem Decius: Hoc dicus animarum et corporum,ipse me curavit. Ve De nomine vocatus es a parentibus, an in exercitu neficos autem, et incantatores, et sortibus divi appellatus fuisti Mercurius? Dixit martyr: 4 Militiæ nantes simul cum iis qui adorant simulacra, abdi atribuno vocatus sum Mercurius. Dixit imperator: cat, eosque vinculis ligatos, tradit igni gehennæ, Car non facis sicut jussum fuit omnibus homini- propterea quod non agnoverunt verum Deum, qui bus, et deos adoras, priorem tuum honorem reci- fecit ipsos. Dixit imperator: Corpus tuum rursus piens? mavisne mori in tormentis? Dic cito, sciens consuinam suppliciis. Videamus autem,an le curet le esse vocatum propterea. Dixit Mercurius: Ego, Christus tuus, quem confiteris. Dixit Mercurius ut dixisti, ideo veni, ut te vincerem, et diabolum Credo in Dominum meum Jesum Christum, quod omnis vitii inventorem; et coronam victoria acci- quæcumque mihi intuleris supplicia, non potes me piam ab agonotheta Jesu Christo Domino meo. Noli injuria afficere. Ipse enim dixit: Nolite timere ergo tardare nec differre: sed in me imple,quæ tibi eos, qui corpus occidunt: animam autem non pos veniunt in mentem. Habeo enim loricam fidei et sunt occidere; sed eum timete potius, qui potest clypeum, per quæ vincam omnem inventionem animam et corpus perdere in gehenna 4: qui quæ adversus me excogitata et mola fuerit. post mortem me rursus suscitabit id terribili die justi judicii. VIII. Tunc dixit imperator ira plenus: Quoniam dicis te habere loricam fidei et clypeum, jubeo te nudum extendi ad quatuor palos, et sublimem tolli a terra. Cum hoc autem factum esset, dicit impe rator: Ubi sunt arma tua bellica? Per Jovem maxi mum deorum valde fuisti extensus. Sanctus autem Mercurius, in cœlum aspiciens,dixit: Domine Jesu Christe, fer opem servo tuo. Rursus jussit impe rator acuto gladio scindi ejus corpus, et postea ignem subterni ut ipse paulatim ureretur. San guinis autem multitudine rogus fuit extinctus. Sanctus vero forti et generoso animo ferebat hoc Scrmentum. Decius autem jussit eum solvi, ne ci tius moreretur, et in quadam obscura domo tuto includi. Eum itaque portantes, projecerunt in do munculan, quæ parvam habebat respirationem, existimantes fore ut paulo post inoreretur. Illa au ten, nocte ei apparet angelus Domini, dicens: Pax tibi, generose athleta; et eum reddidit sanum, cu raas vulnera ejus corporis, adeo ut surgeret, et gloriam redderet Deo, qui ei apparuerat. IX. Rursus ergo Decius jussit eum sisti; et, cum um vidisset, dixit: Qui mortuus fuit a nobis ablatus, quomodo nunc per se ambulat? forte nec ibicem quidem habet in suo corpore. Jussit autem atellitibus, ut viderent. Illi vero ei dicunt: Per Livinissimam tuam pietatem, corpus habet adeo delicatum,et omni macula vacuum,perinde ac si ne 4 Matth. x, 28. X. Cum autem torqueretur et ureretur generosus martyr, pro nidore suavis quidam odor aromatum manabat ex ejus corpore. Cum is vero fuisset cru ciatus, et ne ingenuisset, quidem, dixit Decius Ubi est tuus medicus? Nunc veniat, et te curet. Dixisti enim, quod etiam post mortem potest te suscitare. Dixit sanctus Mercurius: Fac, quod ve lis. Habes potestatem corporis mei, animæ aute:n Deus. Nam,elsi corpus meum interierit, permanet anima mea, in quam non cadit interitus. Rursus jubet imperator eum suspendi præcipitem, et ejus collo alligari gravissimum lapiden: ut a lapide suffocatus,cito moreretur. In gratia autem Domini confirmatus martyr, longo tempore mansit in tor mento.Cum vidisset vero Decius enim forti et ma gno animo resistere tormentis, et nihil grave eum tangere, jussit quidem lapidem devolvi ab ejus collo afferri autem flagellum æri alligatum, et eum tandiu flagellari, donec ejus sanguis solum impleret. Ille auten plane adamas perstitit, se for titer gerens, et dicens: Ago tibi gratias, Domine, quod me pro tuo nomine dignatus sis flagris cædi. XI. Cum autem cognovisset imperator eum esse plane immobilem, et persuaderi non posse, ut a sua dimoveretur sententia, convocato concilio (pro perabat enim ire Romam), tulit in eum senten tiam, dicens: Mercurium, qui deos nihil fecit et