Part IPars Prima
col. 1399–1400page 1 of 15
PG 116:1399μάρτυς, ἡ ἀήττητος συμμαχία; πῶς τὴν σὴν πόλιν ὑπερείδες πορθουμένην; πῶς ὑπὸ σοί πολιούχῳ ἢ ἐχθροῖς ἄβατος ἀφ᾽ ὦ χρόνου ταύτην ἥλιος ἐθεάσατο τοσούτων κακῶν εἰς πεῖραν ἐγένετο; Πώς τῆς τῶν δυσσεβούντων οφρύος ήνέσχω κατάρχου μένης τῆς ἱερᾶς προστασίας; πῶς ὑπέμεινας ταῦταSUPPLEMENTUM.
ANALECTA
De unguento seu oleo e S. Demetrii tumulo prodigiose scaturiente aliisque adhuc ejusdem Sancti miraculis, partim e scriptoribus typorum beneficio jam vulgatis, partim e
Joannis Stauracii ac Demetrii Chrysoloræ lucubrationibus nondum editis accepta.
I.Miracula, sæculo decimo posteriora,quæ Sanctus in Thessalonica favorem patrasse narratur.
1.Fuisse enimvero, Mauritio imperii Romani ha
benas moderante, Thessalonicam prodigioso prorsus modo adversus unitam Avarum aliarumque bar
baricarum nationum vim a sancto Demetrio,patrono
suo,defensam,expugnationisque simul ad direptionis periculo præsentissimo ereptam, Joannes,
Thessalonicensis archiepiscopus, supra saepissime
laudatus, qui rei gestæ interfuit, miraculorum, a
sancto Demetrio patratorum, lib. i jam dato, cap.
43 et binis seqq., indubitatum facit. Atque illud
quidem, uti ex Adnotatis, dicto capiti 13 subnexis
liquet, sæculo sexto ad finem inclinante seu anno 597 evenit; fuisse porro etiam eamdem civitatem sæculo septimo, cum idem, quem proxime
laudavi, Joannes Thessalonicensem ecclesiam jam
moderaretur, atque adhuc serius, sæculo octavo
scilicet, modo pariter prorsus mirabili a Sancto
nostro adversus Barbaros propugnatam, e patratorum abs hoc miraculorum lib.11, pariter jam dato,si
non, quod hujus auctor (adi Commentarium prævium num. 24) fidem undequaque integram haud
mereatur, omnino indubitatum, verosimillimum
saltem apparet.Et vero, non tantum sæculo septimo
ac sequenti, sed etiam ad annum usque 904 Thessalonicam inimicorum omnium impetu, patrocinante sancto Demetrio, superiorem permansisse,
variisque belli periculis fuisse ereptam, Joannes
Cameniata supra adhuc laudatus, qui tum floruit,
in sua de The salonica per Saracenos excidio lucubratione, ac Nicolaus patriarcha, ecclesiam
Constantinopolitanam tunc temporis moderatus,
in sua de eodem luctuoso eventu Monodia non
obscure indicant.
2. Verum tunc celeberrima illa civitas,uti rei oculatus testis,quem iterum mox laudavi, Joannes Calaudavi,Joannes
meniata, a Bertholdo Nihusio anno 1653 Coloniæ
Agrippinæ editus, rursusque deinde & Combefisio
Historic Byzantine post Theophanem scriptores
anno 1685 typis Parisiensibus recusus, fidem facit, a
Saracenis adversus Leonem Orientis imperatorem,
cognomento Sapientem, bellantibus, sub Leonis
Tripolite, impiissimi apostatæ, ductu expugnata
fuit,foedissimeque,incolis etiam magno numero in
captivitatem abductis, direpta atque excisa. Atque
hoc quidem, quod ad illud usque tempus sancti
Demetrii,uti omnibus passim erat creditum,patrocinio Thessalonica contra omnia hostium molimina
stetisset inconcussa, mirandum quam maxime accidit. Audi, qui opportune ad institutum præsens
Nicolaus patriarcha loco supra cit. verbis Græcis,
quæ et in linguam Latinam conversa textui Græco
subjungam, loquatur. Dou, inquit, poi, azpŕspu
μάρτυς, ἡ ἀήττητος συμμαχία; πῶς τὴν σὴν
πόλιν ὑπερείδες πορθουμένην; πῶς ὑπὸ σοί πολι
ούχῳ ἢ ἐχθροῖς ἄβατος ἀφ᾽ ὦ χρόνου ταύτην ἥλιος
ἐθεάσατο τοσούτων κακῶν εἰς πεῖραν ἐγένετο; Πώς
τῆς τῶν δυσσεβούντων οφρύος ήνέσχω κατάρχου
μένης τῆς ἱερᾶς προστασίας; πῶς ὑπέμεινας ταῦτα
xal &exxprépoz;; • Ubi mihi, Demetri martyr,
invicta in bello societas? Qui civitatem tuam, ul
everteretur, despexisti? qui sub te præside, quæ,
a quo tempore sol illam spectavit, inimicis fuerat
inaccessa, ad tanta experienda mala devenit? Qui
impiorum fastum in sacri patrocinii contumeliam
exsultare sustinuisti? Qui hæc passus es atque ad
extremum usque pertulisti?> Ita illustris ille, qui
et mysticus cognominatur, patriarcha Constantinopolitanus suam haud obscure de capta excisaque
Thessalonica, cum ad suam usque ætatem civilas
isthæc potenti sancti Demetrii patrocinio tuta fuisset, admirationem prodit, nec,quin communis ille,
quem Nicolaus verbis datis exprimit, hominum omnium sensus tum fuerit, dubitandum apparet.
3. At vero cur Demetrius,qui, ut supra in duob: s
prioribus miraculorum ejus libris est videre, suam
olim civitatem contra ferocissimos hostes tain sæpe, totque modis prodigiosis diversis fuerat tutatus, a Saracenis, Christi hostibus, tum expugnari
atque everti siverit, alta Dei, a quibus et nobis
timendum, sunt judicia.Sanctus uterim, qui tum
ob cujuscunque generis miracula, magno numero
patrata,tum maxime ob Thessalonicam prodigiose
contra hostes plus semel servatam gloriosissimis
magni martyris ac thaumaturgi, aliisque in supra
data Joannis Thessalonicensis, scriptorisque, qui
Joannem continuavit, anonymi lucubratione expres
sis titulis condecoratus passim a Græcis olim jam
fuerat, suam illam civitatem natalem, cum ab illato
per Saracenos excidio surrexisset, clademque præteritam reparasset, suo iterum auxilio adversus
inimicos prodigiose fuit tutatus, licet tandem a
Turcis illam, quæ alta iterum inscrutabiliaque Dei
sunt judicia, anno 1429 expugnari, firmaque dein
ceps possessione, ad hunc etiam usque diem perse
col. 1401–1402page 2 of 15
verante, teneri permiserit.Cedrenus in historiarum quo Bulgari, sancto Demetrio Thessalonicensibus
Compendio, cum de rebus sub Michaele IV gestis
tractat,sequentia prodit memoriæ: «Anno mundi
sexies millesimo quingentesimo quadragesimo nono,
indictione nona, mense Septembri, Alusianus pa
tricius et Theodosiopolis præfectus, secundus Aa
ronis (fuerat hic Samuelis Bulgarorum quondam
regis frater) filius subito ex urbe (Constantinopoli
nempe) profugus, ad Deleanum (erat is a Bulgaris,
quos ad deficiendum a Græcis concitarat, in regem
assumptus) se contulit.
præire ac pro urbe decertare palam conspecto, ab
obsidione Thessalonicensi pulsi atque in fugam,
magna edita suorum strage, conjecti, a Cedreno
narrantur,prodigium jam spectat, Zonaras, in An
nalibus de Alusiano pariter Bulgarisque, qui,duce
Deleano, Græcorum jugum, a Basilio tertio, Bul
garoctoni cognomem propterea adepto,jain ab ali
quo tempore sibi impositum, sub annum circiter
1040 excussere, in Michaele quarto sermonem in
stituit nec tamen prodigii, quo Alusianus ab obsi
dione Thessalonicensi, civitati suæ opem ferente
sancto Demetrio, recedere fuerit compulsus, men
tionem vel verbo facit. Verum cum is scriptor ne
expeditionis quidem, ab Alusiano contra Thessa
lonicam susceptæ, meminerit, factumque proinde,
quo felici ista successu fuerit frustrata, miraculum
commemorare opportune haud potuerit, non est,
cur illius de hoc silentium mirum admodum cui
quam accidat. At vero erit fortassis, qui saltem,
idem miraculum silentio etiam a Joanne Stauracio,
ut fieri in hujus penes nos exstante lucubratione
comperio, præteriri, mirandum magis existimet.Id
sane, cum hic scriptor, qui, quemadmodum in
Commentario prævio num. 26 docui, sæculo tertio
decimo floruit, patrata a sancto Demetrio ad illud
usque tempus miracula omnia, aut salleın horum
præcipua litteris commendare proposi:um sibi ha
buerit, certeque ea inter, quod, supra e Cedreno
relatum, anno ex dictis 1041 acciderit, miraculum
chaud infimum locum obtineat, mihi ipsimet, ut ve
rum fatear, mirum admodum obvenit. Ve um, quid
si quidem, de quo hic disserimus, niraculum a
Joanne Stauracio litteris fuerit commendatum et
tamen in Leonis Allatii ms..quod nobiscum com
municatum in codice nostro + ms. 193 exstat, ab
amanuensibus sit omissum?
4. Cum enim injustitiæ accusatus esset, prius
quam de causa cognosceratur, Joannes (imperatoris
minister) ab eo exegerat auri libras L; ademeratque
ei mulierem elegantissimam, quam in Charsiano
habebat; cumque multis apud imperatorem preci
bus non obtinuisset, ut sui haberetur ratio, despe
ratis suis rebus, Armenio habitu sumpto, simulans
que, se Basilii Theodorani famulum esse, atque
Thessalonicam ad imperatorem ire, clam omnibus
aufugit, Ostrobumque pervenit, ubi tum cum omni
exercitu castra Deleɔnus habebat. Magna hunc cum
lætitia accepit Deleanus, metuens, ne ad ipsum
potius inclinarent Bulgari, ut regio sanguine natum,
consortem, ut præ se ferebat, imperii ascivit, ac
cum exercitu quadraginta millium ad oppugnandam
Thessalonicam misit, cui tunc præerat Constantinus
patricius, patruelis imperatoris. Eo profectus Alu
sianus urbem vallo cingit ac machinis admotis
summa industria oppugnat. Sed cum per sex dies
frustra oppugnasset, undique repulsus, spe expu
gnandæ abjecta, obsidione eam capere statuit.
5.▪Oppidani quadam die ad sepulcrum martyris
Demetrii accesserunt, supplicationeque per totam
noctem tracta usique unguento,quod ex eo sepulcro
scaturit, uno impetu apertis portis in Bulgaros se
emiserunt, habentes secum legionem Magnanimo
ram,hostemque improvisa impressione perterritum
in fugam conjecerunt, nemine subsistere aut se
defeudere auso.Ductor Romanæ aciei fuit martyr
iterque complanavit; quod Bulgari captivi jura
mento confirmarunt, dicentes, vidisse se juvenem
equitem, qui Romanæ phalangi præiret; ex quo
ignis exsiliens adversos cremaret hostes. Cecidere
amplius 15 millibus Bulgarorum, captique haud
pauciores; reliqui turpissima fuga ad Deleanum
evaserunt.» Prima hæc est bellica expeditio, in
qua iterum post acceptam anno 904 ab Agarenis
cladem mirabili plane modo a sancto Demetrio
Thessalonicæ fuisse succursum narratur.Atque is
quidem eventus,cum anno mundi sexies millesimo
quingentesimo quadragesimo nono,uti e jam reci
tatis Cedreni verbis intelligitur, locum habuerit,
anno Christi 1041 debet innecti, uti ex annorum
5508, quorum ultimo labente Christum natum
Græci statuunt, facta ab annis 6549,quorum ulti
mo ex dictis memorata a Cedreno Bulgarorum cla
des evenit, subductione manifestum evadit.
6. Quod autem ad rem ipsam seu potius insigne,
7. Quid si etiam Stauracius ea duntaxat, quæ
scriptis mandata invenit, miracula in lucubrationem
suam inferenda duxerit, nullumque forte fortuna
scrip'um, quod relatum a Cedreno miraculum com
plecteretur, ad manual habuerit? Utut sit, dicto
equidem prodigio,quod et a Joanne Curopalate re
fertur, utcunque suffragatur memoratum in Com
mentario prævio num. 138 et binis seqq. Petri et
Asanis fratrum, principum Bulgarorum, factum.
"Hi enim, quo contribules suos, qui post proxime
e Cedreno relatan Thessalonicensem anni 1041
cladem a Michaele quarto penitus subacti Græco
rum imperio usque ad Isaacii Angeli, anno 1185
imperii habenis primum admo!i, tempus pacifice
manserant annexi,ad defectionem i:eruin concita
rent, sanctum Demetrium, Thessalonica a Græco
runque tutela relicia, in Bulgariam, cui opem esset
laturus, concessisse, subdole finxere, falsis etiam
prodigiis huic suo cominento fidem conciliare co
nati; id autem duo præfati principes maxime fe
cisse videntur, vel quod, cum cladis prope Thes
salonicam majoribus suis anno 1041 a sancto De
col. 1403–1404page 3 of 15
PG 116:1403Τότε δή, τότε ἀωρὶ τῶν νυκτῶν εἰς τέλος Θεὸς τὴν ἑαυτοῦ τῆς ἐκδικήσεως ῥομφαίαν ἐστίλβωσεν, καὶ ὑπέθιξεν ὡς ἐν θεμάτη τῷ ζήλῳ τοῦ μάρτυρος. Καὶ εἴφνης ὁ ἄγρυπνος τῷ ὄντι φύλαξ, καὶ πολιούχος ἡμῶν, μέγας του μεγάλου βασιλέως στρατιώτης Δημήτριος ἔριπτος ἐφ᾽ ἵππου λευκού τῷ Βουλγαρονάκι στ νεται, καὶ καιρίαν ἀκοντίζει παραχρήμα τὸν ἄθλιον, Ὁ δὲ μέγα παραυτίκα ανακραγών κατεβοντο το άρχιστρατήγου τῆς στρατιᾶς αὐτοῦ Μαγαστρα, ὡς + 193 δῆθεν τρωθεὶς ὑπ' αὐτοῦ· τούτον γὰρ ἐδόκει ὁρᾶν ίππαζόμενον, περ εὐγενεῖ καὶ λευκῷ ἵππων ἐππί ζετο τῆς σκηνῆς ἔνδον γενόμενον, καὶ λόγχην, τ περιέφερε, τῇ καρδίᾳ τούτου ἐμβάψαντα. Καὶ αἷ κατεβ. Στο τούτου, καὶ πολλάκις, ὡς καὶ αὐτὴν ταις κραυγαῖς θορυβηθέντα, καὶ ἀναπηδήσαντα τῆς στρωμνῆς, ἐν γειτόνων γὰρ ἦν αὐτῷ ἡ σκηνή, είσα ελθεῖν καὶ ἰδεῖν, καὶ φανῆναι, καὶ ἀκοῦσαι, ὡς Σύ με προ βραχέως ἔφιππος τῷ λευκῷ σου ἵππυ για νόμενος ἐνταῦθα κατέσφαξας δόρατι· καὶ τὸν 1651 γενέσθαι περιδεᾶ, καὶ εἰπεῖν· Μὴ σύγε, βασιλεύ, συμπάθησον, οἴκτειρον, οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι. Φάσμα σοι γέγονεν, οὐκ ἀλήθεια· ἐκεῖνος εἰς βάθος 13 δεξάμενος τὴν πληγὴν ἐστροβεῖτο δεινῶς, ἐκέκραγε, καὶ ἀνωλώλυξε. 11. Νύσσεται οὖν τὴν κοιλίαν εὐθὺς, και το ἱκανὸν ἀκραιφνεστάτου σώματος κάτωθεν ἀποράς, ὅπως ἂν βαφῇ ὁ ποῖς του, Δημήτριε, αἵματι τῶν ἐχθρῶν σου ὑπὲρ τῆς σῆς τῆ σε πόλεως. Καὶ ἄρχει ται ἤδη λειποψυχεῖν. Ταῦτα ἰδὼν ὁ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ ἀρχιστράτηγος Μαναστρᾶς, ἡ τάχος εἶχεν ὕπτιον τοῦτον ἐπιβίβασας προτροπάδην φεύγει, καὶ κλέπτων τὴν σωτηρίαν, μεθ᾽ ὅπου τάχους υποχωρεί, καὶ μετ' αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ ἅπαν ἐκεῖνο τὸ μ ριοπληθὲς στρατολογικόν, οὕτω ταχέως, ὡσεὶ καὶ βοράται τινες κατὰ τοὺς θρυλλουμένους τούτους ἐδίωκον, Φόβος γὰρ αὐτοῖς καὶ τρόμος ἐπῆλθε κατά τινα ξένην ἀντιπερίστασιν· ἀλλὰ γὰρ οὐκ εἰς με κράν τούτῳ τὸ ζῆν, ἀλλ᾿ αυθημερόν πρὸς ἡλίου δυσμάς κατὰ τὸ ἐν ταῖς ἱστορίαις ζώον μονήμεροSUPPLEMENTUM.
metrio illate, memores adhuc essent, timerent, ne finit, vel, ut alii asserebant, ira Numinis tristi
contribules sui, quas, ut Græcorum jugum excu morte multatus est. Somniavit enim abs armato
terent, impellere nitebantur,præ similis cladis, a
sancto Demetrio sibi inferendæ,timore a defectionis consilio omnino abhorrerent, vel etiam quod
hosce, ut promptius arma arriperent, superni a
sancto Demetrio certo adfuturi, quo potentissimum
majorum suorum exercitum profligatum fuisse,
norant,auxilio facta spe facilius adducendos putarent.Sed ita modo a Cedreno relatum, quo Thessalonicæ fuerit succursum, Sancti nostri miraculum utcunque discussisse sufficiat; ad aliud sermonem convertamus.
sine astante hasta latus confodi; nemo enim, nec
mentior, e memoria hominum tot ac iste calamitatibus Romanos afflixit, adeo ut a cane nomen illi
impositum sit, et Scylo Joannes ab omnibus conpellaretur.» Ita hactenus Acropolita, Joanni Bulgarorum regi,cum Thessalonicam obsideret, modo
haud naturali mortem obvenisse, sed, Numine ob
scelera ab co patrata irato, superna virtute fuisse
inflictam, opinionem nonnullorum exstitisse, sat
aperte hic docens; illam autem supernam virtutem, qua Bulgarorum rex Joannes Thessalonicanı
obsidiens miserum in modum interierit,e quorumdam opinione a sancto Demetrio profectam, Joannes Stauracius apud Leonem Allatium loco supra
cil. verbis Græcis memoriæ prodit. Ea adeo, ut
fidem datam liberem, huc modo una cum adjecta
ad calcem versione Latina transcribo.
8. Cum Petrus et Asan fratres proxime memorati, quibus potissimum impellentibus, Græcorum
jugum, ut jam dictum, Bulgari post annum 1185
excusserant, in Bulgaria patria sua, quain conati
bus suis felici respondente successn. in libertatem
etiam asseruerant,aliquandiu jam dominati, e vivis
essent sublati, successit in Bulgariæ regnum. eo- 10. Sic itaque habent: Τότε δή, τότε ἀωρὶ τῶν
rum frater Joannes, qui ab aliis Calo-Joannes, seu νυκτῶν εἰς τέλος Θεὸς τὴν ἑαυτοῦ τῆς ἐκδικήσεως
Joannitza, aut etiam Joannitius nominatur. Hic ῥομφαίαν ἐστίλβωσεν, καὶ ὑπέθιξεν ὡς ἐν θεμάτη
porro,multis gestis bellis,anno tandem 1907 Thes- τῷ ζήλῳ τοῦ μάρτυρος. Καὶ εἴφνης ὁ ἄγρυπνος
salonicam ingenti exercitu obsedit; verum hac in τῷ ὄντι φύλαξ, καὶ πολιούχος ἡμῶν, μέγας
expeditione bellica, non secus ac Alusianus supra του μεγάλου βασιλέως στρατιώτης Δημήτριος
memoratus, fortuna improspera, quemadmodum ἔριπτος ἐφ᾽ ἵππου λευκού τῷ Βουλγαρονάκι στ
Georgius Acropolita,saeculi tertii decimi scriptor, νεται, καὶ καιρίαν ἀκοντίζει παραχρήμα τὸν ἄθλιον,
fidem facit, est usus,sibi etiam sanctum Demetrium Ὁ δὲ μέγα παραυτίκα ανακραγών κατεβοντο το
inimicum expertus.lta quantum ad hoc postremum άρχιστρατήγου τῆς στρατιᾶς αὐτοῦ Μαγαστρα, ὡς
et apud nos in rodicis nostri + ms. 193 prolixa quæ δῆθεν τρωθεὶς ὑπ' αὐτοῦ· τούτον γὰρ ἐδόκει ὁρᾶν
ex Leonis Allatii ms. deprompta notatur, narratio. ίππαζόμενον, περ εὐγενεῖ καὶ λευκῷ ἵππων ἐππί
ne,et apud ipsum Allatium in concinnatis ab eo in ζετο τῆς σκηνῆς ἔνδον γενόμενον, καὶ λόγχην, τ
Acropolitae historiam Adnotationibus tertio deci:no περιέφερε, τῇ καρδίᾳ τούτου ἐμβάψαντα. Καὶ αἷ
hujus cap.subnexis, Joannes Stauracius supra plus κατεβ. Στο τούτου, καὶ πολλάκις, ὡς καὶ αὐτὴν
semel laudatus. Scriptoris hujus,quæ huc potissi- ταις κραυγαῖς θορυβηθέντα, καὶ ἀναπηδήσαντα τῆς
mum faciunt, verba aliquot, prout a Cangio loco στρωμνῆς, ἐν γειτόνων γὰρ ἦν αὐτῷ ἡ σκηνή, είσα
mox cit. vulgata exstant, recitabo,cum prius, quæ ελθεῖν καὶ ἰδεῖν, καὶ φανῆναι, καὶ ἀκοῦσαι, ὡς Σύ
huc pariter spectant, nonnulla Georgii Acropolita με προ βραχέως ἔφιππος τῷ λευκῷ σου ἵππυ για
verba in medium adduxero. Ilic itaque scriptor in νόμενος ἐνταῦθα κατέσφαξας δόρατι· καὶ τὸν
Historia, typis Parisiensibus anno 1651 edita, se- γενέσθαι περιδεᾶ, καὶ εἰπεῖν· Μὴ σύγε, βασιλεύ,
quentia isthar verba,quæ fere omnia postea ile- συμπάθησον, οἴκτειρον, οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐκ ἔστι.
rum in Chronico compendiario Parisiensibus pariter Φάσμα σοι γέγονεν, οὐκ ἀλήθεια· ἐκεῖνος εἰς βάθος
typis eodem anno vulgato pag.115 reqelit, cap. 13 δεξάμενος τὴν πληγὴν ἐστροβεῖτο δεινῶς, ἐκέκραγε,
dle supra memorato Joanne seu Joannitio aut etiam καὶ ἀνωλώλυξε.
Joannitza, Bulgarorum rege,suppeditat: «fundamentis sustulit Philippopolim,præclaram nimium
atque egregiam urbem, quæ Hebro adjacet, alias
deinceps universas, Heracleiam, Panium, Rædestum, Chariupolim, Trajanupolim, Macrem,Claudiupolim, Mosynupolim, Peritheorion, aliasque
quam plurimas, quas enumerare opera pretiun
non est.
9. «Multitudinem abigens circa Istri fluenta collocal, et ex jam direptis oppidis, urbibus nomina
propriis coloniis imponit, damna, ut ipse dictitabat, compensans, quibus imperator Basilius Bulgaros affixeral; eumque fatebatur dici Bulgaroetonurn, se vero Romæoclonum indigitabat; is usque
Thessalonicam perveniens laterali morbo vitam
11. Νύσσεται οὖν τὴν κοιλίαν εὐθὺς, και το
ἱκανὸν ἀκραιφνεστάτου σώματος κάτωθεν ἀποράς,
ὅπως ἂν βαφῇ ὁ ποῖς του, Δημήτριε, αἵματι τῶν
ἐχθρῶν σου ὑπὲρ τῆς σῆς τῆ σε πόλεως. Καὶ ἄρχει
ται ἤδη λειποψυχεῖν. Ταῦτα ἰδὼν ὁ τῆς δυνάμεως
αὐτοῦ ἀρχιστράτηγος Μαναστρᾶς, ἡ τάχος εἶχεν
ὕπτιον τοῦτον ἐπιβίβασας προτροπάδην φεύγει, καὶ
κλέπτων τὴν σωτηρίαν, μεθ᾽ ὅπου τάχους υποχωρεί,
καὶ μετ' αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ ἅπαν ἐκεῖνο τὸ μ
ριοπληθὲς στρατολογικόν, οὕτω ταχέως, ὡσεὶ καὶ
βοράται τινες κατὰ τοὺς θρυλλουμένους τούτους
ἐδίωκον, Φόβος γὰρ αὐτοῖς καὶ τρόμος ἐπῆλθε κατά
τινα ξένην ἀντιπερίστασιν· ἀλλὰ γὰρ οὐκ εἰς με
κράν τούτῳ τὸ ζῆν, ἀλλ᾿ αυθημερόν πρὸς ἡλίου
δυσμάς κατὰ τὸ ἐν ταῖς ἱστορίαις ζώον μονήμερο
col. 1405–1406page 4 of 15
PG 116:1405θνήσκει βιαίως, οὕτως ὁ ἄθλιος τῆς οἰκείας κακίας καὶ ματαιότητος ἐρεψάμενος τοὺς καρπούς, μέχρις αὐτοῦ τρυγίου τὸ κενὸν τοῦ θυμοῦ ἐκπιών, καὶ τὸ τῆς ὀργῆς ἐξέχει δίκαιον τῶν ἐγκάτων αὐτοῦ πολλῶν αἱμάτων ἀδίκων ἀντίπονον, κληθείς ὕστερον, ὃν ἀνεῖλεν ὁ μέγας Δημήτριος προδήλως, κατὰ τῆς Θεσσαλονίκη: ἐπιστρατεύσαν τα, ὡς ἐν τοῖς ἐκείνου θαύμασιν ἀναγέγραπται,S. DEMETRII NARTYRIS ACTA.
"
θνήσκει βιαίως, οὕτως ὁ ἄθλιος τῆς οἰκείας κακίας intestinorum illius sanguinem in multi sanguinis,
καὶ ματαιότητος ἐρεψάμενος τοὺς καρπούς, μέχρις injuste elusi, panan effudit.
αὐτοῦ τρυγίου τὸ κενὸν τοῦ θυμοῦ ἐκπιών, καὶ τὸ
τῆς
the async Kuples mostov, na
ὀργῆς
Befou upon si
TOVUÇ 2)ToŬ się ¤²À̸♥ ÙÙ, xal imi zosup
14. Hæc loco supra citato Joannes Stauracins;
verum anne, uti hisce Græce simul et Latine jam
recitatis verbis tradit, Joannes seu Joannitius, Bulgarorum rex,dum Thessalonicam obsi feret,a sancto Demetrio, ope: huic civitati suæ natali prodi01:0, STXE, 22 ppp Sagiose ferente, reipsa fuit occisus? Auctor illo qui27314 riprese TWY HOÀY EXELVOs xxxvv, xzi zṛuz
ἐξέχει δίκαιον τῶν ἐγκάτων αὐτοῦ πολλῶν αἱμάτων
ἀδίκων ἀντίπονον,
spyá12. En nunc versionem Latinam: •Tum continuo
dem,quemadmodum in Commentario prævio num.
26 docui, seculo tertio decimo verosinilline flo
ruit. ac proin sæculo eodem, quo Joannem, Bulgarorum regem,in obsidione Thessalonicensi necari
e supra dictis contigit; verum cum etiam, quennocte intempesta ultionis suæ gladium Deus tan- admodum infra docebo, in codice nostro + ms. 193
dem strinxit,atque in zelo martyris, veluti in cote, pag. 93 non obscure innuat, diu ante atatem suam
exacuit. Subito igitur custos vere vigil, civitatisque factum esse id,quod Emmanueli Comneno, Græconostræ præses ac magnus magni Regis miles Derum ab anno 1143 ad annum usque 1180 imperametrius,eque albo insidens, Bulgarorum regi ap- tori, a sancto Demetrio obvenisse, ibidem narrat,
paret, miseroque illico vulnus lethale infligit. Hic haud citius equidem, quam eodem sæculo tertio
antem statim magnopere vociferans supremum decimo multum jam provecto floruisse videtur ac
exercitus sui ducem Manastram, veluti videlicet ab proin a Joannis Bulgarorum regis nece, quæ anno
eo læsus,inclamabat. Hunc enim,qui equitaret,ge- ex dictis 1207 evenit, remotius abfuisse, quam fit
neroso ac albo,quo vehebatur, equo tentorium in- sibi, dum eam sancto Demetrio attribuit, fidem
gressum, hastamque, quam secum ferebat, in cor certam atque indubitatam conciliare queat. Nec,
suum demergentem sese intueri existimabat; ite- etsi etiam sæculi dicti initio dixisset, aliter de illo
rumque ac sæpe illum inclamabat, ita ut et eis hac in re foret loquendum. Etenim Joannem, Bul
clamoribus excitatus lectoque exsiliens (tentorium
enim erat in vicinia) ingrederetur ac circumspi- garorum regem a sancto Demetrio fuisse occisum,
e vulgi duntaxat fama, quæ ætate sui obtinueri',
ceret, seque ipsum ostenderet, ac qui Tu mox, verosimill me, ne amplius quid dicam, in litteras
equo tuo albo kuc advectus, hasta me intermisti, miserit. Ita vel maxime ex eo antumo, quod Georaudiret, timoreque percelleretur ac diceret: Ne tu, gius Acropolita, qui pariter sæculo tertio decimo
rex, malis alienis afficiaris: quicto animo sis. Non floruit, præfati Bulgarorum regis necem supernæ
est id, non est. Species, non veritas, tibi obvenit. saltem virtuti a nonnullis fuisse attributam, supra
Ille, plaga profunde accepta,graviter torquebatur, huc transcriptis verb's memoriæ prodat, itaque
vociferabatur ac ejulabat.
simul famam; a nonnullis, illis, qui id fecere,
natam, indicare videatur.
13. ■ Ventre igitur statim lancinatur, sufficientique copia sanguinem recentem, ut tibi, Demetri, 15. Verum nemo nen novit, quam sæpe falsa esse
pro tua hac civitate inimicorum sanguine pes lin- fama soleat, maxime si communis hand sit; comgatur, deorsum emittit, jamque incipit animo defi- munem autem illam haud fuisse, ex Acropolitæ
cere. Hæc supremus exercitus ejns dux Manastras verbis observari velim, facileque fieri potuisse, ut
conspicatus, cum eum quam potuit celerrime equo e Joannis regis somnio, cujus idem Acropolita ibisupinum imposuisset, cursu concitato fugit, saluti- dem meminit,sinister ille de illata principi isti per
que consulent celerrime pedem refert, unaque com
sanctum Demetrium nece rumor sparsus, moxque
illo ac per ejus mandatum omnis ea innumero mi- a credulis nimium justo facilius fuerit admissus,
litum multitudo, ita festinanter, ac si quidam se- licet interim Joannes non violenta, sed naturali
cundum fabulam Boreæ filii eos insequerentur. Ti- morte vitam terminasset. Adhæc Acropolita.quem
mor enim ac tremor secundum novam quamdam ♪ Stauracio suffragari non nemo forte existimet, gererum vicissitudinem irruit super eos. At vero ci neratim duntaxat divini Numinis iræ,qua Joannes,
in vivis diu manere haud obtigit, sed ipsa eadem Bulgarorum rex, fu rit necatus, non autein eliam
die ante solis occasum, uti in historiis legitur,unius diserte sancti Demetrii mentionem facit, nec uldiei animal violenta morte occumbit. Ita miseri lum hactenus nolæ fidei auctoritatisve scriptorem,
ad ipsum usque fundum Domini vindicta poculo, qui Joanni Stauracio assentiatur, invenire quivi,
iracundiæque calice exhausto, atque abundanti Allatius quidem transcriptis a sese loco supra cit.
novaculæ divinæ cxperimento sumpto, malitiæ suæ Joannis Stauracii verbis subjungit; «In codice
ac vanitatis fructus collegit. Ejus enim labor in Vaticano CLXIII in margine Historiæ Choniata
caput ejus conversus est. Ac ejus quidem iniquitas legitur: Ow
supra verticem descendit; in foveam autem, quam κληθείς ὕστερον, ὃν ἀνεῖλεν ὁ μέγας Δημήτριος
fecit, cecidit,unumque martyris jaculum in multa- προδήλως, κατὰ τῆς Θεσσαλονίκη: ἐπιστρατεύσανrum ejus iniquitatum vindictam sullecit, justeque τα, ὡς ἐν τοῖς ἐκείνου θαύμασιν ἀναγέγραπται,
Part IIPars II
col. 1407–1408page 5 of 15
PG 116:1407κρημνῶν ἀπειλητικῶς ἐκίνει κατατολιᾷς, καὶ εἰ μὴ ποσὶν οἰκείοις ὁ διώκων φθάσει το θήραμα κατὰ κεφαλῆς αὐτῷ παραῦτα ἡ πληγή, καὶ νεκρός ἀνὰ μέσον ἔκειτο τῶν ὁρῶν. Καὶ ὁ μὲν ἀπηνώς οὕτω καὶ ἀπανθρώπως ἐμάστιζεν· ὁ δὲ τὰς ταχὺς εἰς ἀντίληψιν, καὶ ὀξὺς εἰς ἐπικουρίαν μέγας Δημή & τριος, φθάνει τὸν κάκιστον ὅσον καὶ ἀστραπὴ, ἐπὶ μέσον ὁρῶν κυνηγετούντα καὶ ἱππαζόμενον, ἔρις πος, καὶ καιρίαν πλήττει τὸν δείλαιον τοῦ ἵππου μακρὰν ἀποσφαιρισάμενος. Εώρων τον μέγαν κ τοὐμφανὲς τῷ Ραδομιρῷ ἐφεπόμενοι, ὅπως αὐτὸν σφοδρᾷ τῇ ῥύμῃ καὶ ἐπέδη, καὶ τῇ λόγχῃ κατί σφαξε. Καὶ ὁ μάρτυς μὲν παραυτὰ ἀφανής· ὁ δὲ νεκροῦται παραχρῆμα, καὶ παρὰ τὸν ᾄδην τα στ διεσκόρπισται, καὶ ὁ καταπεπονημένος ἐκεῖνος ἅπας λαὸς ἑώρταζον τῷ μεγάλῷ ῥύσια. Τῷ χώρῳ τούτῳ τοίνυν χρονίζων ὁ ἀνθρωπόμορφος οὗτος θήρ, διεσπάραττε πάντας καὶ διεβόσκετο· θρῆνος αὐτοῖς, καὶ ὀδυρμός, καὶ οὐαὶ, καὶ φωνὴ αἱμάτων ἐκεῖθεν, ἃ καθ' ἡμέραν ἐξέχεεν, ἐπεβοᾶτο τῷ μάρτυρι, καὶ τὴν ἐκδίκησιν ἐζήτουν, καὶ ταχείαν του λυποῦντος τὴν ἀπολύτρωσιν Ὁ δὲ, καὶ δὴ πολλάκις ἐπικαλουμένους αὐτοὺς ἀκούων ὄνομα τοῦ μάρτυρος, κατεγέλα μὲν αὐτοῦ καὶ ἐξεμυκτήριζεν, ἐπέτεινε δὲ μᾶλλον αὐτοῖς τὰς πληγάς, ἴδω, λέγων, εἰ ἔρχεται Δημήτριος ἐκ τῶν χειρῶν μου σώτων α τούς. 17. Τί οὖν; Κάμπτεται ὁ συμπαθὴς καὶ μέγας Δημήτριος· ἀνίσταται ἕνεκεν τῆς τῶν πεπεδημένων φωνῆς, καὶ τοῦ τῶν πτωχῶν στεναγμοῦ, καὶ τῆς οἰκείας ποίμνης τῆσδε ἀπαναστὰς εἰς σωτηρίαν λπος ἐξελήλυθεν· ἐκεῖνου δὴ τὸ Κυριακὸν παραλλάξ ἐπειπών, καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω τῶν προαυλίων μου, Καὶ ταῦτά με δεῖ ἐπισκέψασθαι. Καὶ ὁ πεν τον συντετριμμένον ἐκεῖνον καὶ ἐκπεπιεσμένον λαὸν πρὸς κυνηγεσίαν ἠγάγετο καὶ πρὸς ὁρῶν ἐσχατιας καὶ νάπας, καὶ ἐπαναβάσεις βαίνειν πεζή, τὸν ταλγίπωρον ἐκεῖνον όχλον διεκελεύετο, καιSUPPLEMENTUM.
«Hic est impius Scylo Joannes tandem dictus,quem κρημνῶν ἀπειλητικῶς ἐκίνει κατατολιᾷς, καὶ εἰ
Thessalonicam agmine infesto aggredientem, μὴ ποσὶν οἰκείοις ὁ διώκων φθάσει το θήραμα
magnus Demetrius, uti in ejus miraculis scriptum κατὰ κεφαλῆς αὐτῷ παραῦτα ἡ πληγή, καὶ νεκρός
est, manifesto occidit.» Hisce autem verbis Joan- ἀνὰ μέσον ἔκειτο τῶν ὁρῶν. Καὶ ὁ μὲν ἀπηνώς
nes seu Joannitias, Bulgarorum rex tandem etiam, οὕτω καὶ ἀπανθρώπως ἐμάστιζεν· ὁ δὲ τὰς ταχὺς εἰς
uti supra pariter Acropolita docet, Scylojoannes ἀντίληψιν, καὶ ὀξὺς εἰς ἐπικουρίαν μέγας Δημή
cognominatus, & sancto Demetrio in obsidione τριος, φθάνει τὸν κάκιστον ὅσον καὶ ἀστραπὴ, ἐπὶ
Thessalonicensi fuisse interemptus luculentissime μέσον ὁρῶν κυνηγετούντα καὶ ἱππαζόμενον, ἔρις
sane traditur: verum cum verborum illorum, quæ πος, καὶ καιρίαν πλήττει τὸν δείλαιον τοῦ ἵππου
Choniata haud attribuenda, certum apparet, au- μακρὰν ἀποσφαιρισάμενος. Εώρων τον μέγαν κ
ctorem Allatius non prodat, isque aliunde non in- τοὐμφανὲς τῷ Ραδομιρῷ ἐφεπόμενοι, ὅπως αὐτὸν
notescat, neutiquam ea,ut prodigio,quod tradunt, σφοδρᾷ τῇ ῥύμῃ καὶ ἐπέδη, καὶ τῇ λόγχῃ κατίfidem indubitatam faciant, sufficiunt, licet interim σφαξε. Καὶ ὁ μάρτυς μὲν παραυτὰ ἀφανής· ὁ δὲ
utcunque Joanni Stauracio suffragi videantur, νεκροῦται παραχρῆμα, καὶ παρὰ τὸν ᾄδην τα στ
nisi forte, qui ea ad Chonial Historiæ marginem διεσκόρπισται, καὶ ὁ καταπεπονημένος ἐκεῖνος
acjecit, ipsamet, ut id faceret, Joannis Stauracii, ἅπας λαὸς ἑώρταζον τῷ μεγάλῷ ῥύσια. «Cum e
quem legerat, narratione fuerit impulsus.
igitur humanam formam gerens fera (Radomirus
§ II. Miracula sæculo decimo posterioru, quæ in scilicet Bulgariæ rex) in loco illo diu moraretur,
aliorum etiam, quam in Thessalonicensium fa- omnes dilacerabat atque depascebatur. Hinc illis
vorem a suncto Demetrio feruntur patrata. fletus et lamentatio et planctus; voxque sanguinis,
16. Gabriel, qui ab aliis Radomirus aut etiam Ro- quem quotidie effundebat, martyrem inclamabel,
manus appellatur, Samueli patri suo, anno 1014 e ac vindictam atque, ut quamprimum illo, qui eos
vivis sublato, in Bulgariæ regnum successit, anno amligebat, liberarentur, postulabat; ille aulem,cum
que sequenti post breve sane regnum vitam cum martyris nomen sæpius invocantes audiret, id quimorte 24 Octobris die, uti ex Cedreno aliisque in dem irridebat annieque excipiebat; iis autem platelligitur, commulavit. Joannes Stauracius supra fas magis augebat, Videam, dicens, num veniat e
laudatus principem hunc teterrimis coloribus in manibus meis ipsos liberaturus Demetrius.
codice nostro signato + ms. 193 fol. 86 depegit, 13. «Quid igitur? Commiserans ac magnus Deaitque,eum,cum in Soski,regiuncula mihi ignotæ, metrius fecti ur, ac compeditorum vocem mendiincolas dirissime sœviret, hique, quo ejus grassa- corumque genitum exsurgit, proprioque a grego
tionibus liberarentur, sanctum Demetrium invo- c migrans ad populi salutem est egressus, Dominicassent, neci etiam ab hoc tandem, non secus ac cum illud vicissim usurpans: Et alias oves habeo,
Joannem supra memoratum, datum fuisse. Verba, quæ non sunt ex hoc ovili;et illus oportet me adduhuc spectantia, omissis tamen, quibus Gabrielis cere.Atque is quidem attritum illum ac çonculcaseu Radomiri mores auctor describit, lectori libet tum populum ad venationem compellebat, miseramexhibere,addita etiam ad calcem eorumdem inter- que istam turbam montium summitates saltusque ac
pretatione Latina. Sic habent: Τῷ χώρῳ τούτῳ clivos pedibus peragrare jubebat, minisque, ut per
τοίνυν χρονίζων ὁ ἀνθρωπόμορφος οὗτος θήρ, διε- precipitia incedere ruderet, adigebat, et nisi qui
σπάραττε πάντας καὶ διεβόσκετο· θρῆνος αὐτοῖς, propriis pedibus capturam insectabatur, eam asseκαὶ ὀδυρμός, καὶ οὐαὶ, καὶ φωνὴ αἱμάτων ἐκεῖθεν, qucretur, statim ei in capite plaga indigebatur,
ἃ καθ' ἡμέραν ἐξέχεεν, ἐπεβοᾶτο τῷ μάρτυρι, καὶ mortuusque in medio montium procumbebat. Alτὴν ἐκδίκησιν ἐζήτουν, καὶ ταχείαν του λυποῦντος que ita quidem ille immisericorditer ac in humaniτὴν ἀπολύτρωσιν Ὁ δὲ, καὶ δὴ πολλάκις ἐπικα- ter percutiebat; Demetrius autem ad opem ferenλουμένους αὐτοὺς ἀκούων ὄνομα τοῦ μάρτυρος, dam promptus atque ad succurrendum industries
κατεγέλα μὲν αὐτοῦ καὶ ἐξεμυκτήριζεν, ἐπέτεινε ad improbissimum in medio montium venantem
δὲ μᾶλλον αὐτοῖς τὰς πληγάς, ἴδω, λέγων, εἰ equoque insidentem eques equitem fulguris in mo
ἔρχεται Δημήτριος ἐκ τῶν χειρῶν μου σώτων α- dum accedit, miseroque plagam lethalem infirit,
τούς.
procul eum eb equo dejiciens. Qui Radomirum sequebatur, qui eum magnus vehementi impetu aggressus sit, hastaque interfecerit, dilucide conspesere. Ac martyr quidem statim disparuit; ille antemn statim obiit, atque in terra ossa ejus dissipate
suut, populusque ille omnis, qui vexatus fuerat,
liberationis festumn in magni honorem celebrari.
17. Τί οὖν; Κάμπτεται ὁ συμπαθὴς καὶ μέγας
Δημήτριος· ἀνίσταται ἕνεκεν τῆς τῶν πεπεδημένων φωνῆς, καὶ τοῦ τῶν πτωχῶν στεναγμοῦ, καὶ
τῆς οἰκείας ποίμνης τῆσδε ἀπαναστὰς εἰς σωτηρίαν
λπος ἐξελήλυθεν· ἐκεῖνου δὴ τὸ Κυριακὸν παραλλάξ
ἐπειπών, καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω τῶν προαυλίων
μου, Καὶ ταῦτά με δεῖ ἐπισκέψασθαι. Καὶ ὁ πεν
τον συντετριμμένον ἐκεῖνον καὶ ἐκπεπιεσμένον
λαὸν πρὸς κυνηγεσίαν ἠγάγετο καὶ πρὸς ὁρῶν
ἐσχατιας καὶ νάπας, καὶ ἐπαναβάσεις βαίνειν πεζή,
τὸν ταλγίπωρον ἐκεῖνον όχλον διεκελεύετο, και
19. Talis est Joannis Stauricii de nece, Radomiro
seu Gabrieli Bulgariæ regi illata, narratio; nus
quid de hac statuendum sit,dispiciamnus Auclorum
omnium, qui necis Radomiro illata meminerun,
antiquiores citra controversiam sunt Cedrenus,
col. 1409–1410page 6 of 15
maxime cum a Radomiri, aliis Gabrielis aut etiam
Romani, ætate seu sæculi undecimi initio, quo
principem hunc necari contigit, ducentorum cir
citer annorum spatio, uti ex iis quæ de illo in
Commentario prævio, num.26, in medium adduxi,
palam est, remotus vixerit nullumque præterea
scriptorem alium seu antiquiorem seu etiam dun
taxat recentiorem sibi suffragantem habeat, uti
quisque, qui rem examinarit, comperiet.
Zonaras et Lupus protospatha; hi autem, princi- nemo prudens, quantum opinor, fidem habuerit,
pem illum a Joanne cognato suo, qui et Vladistla
bus dicebatur, occisum fuisse, unanimi consensu,
nulla prorsus sancti Demetrii mentione facta, me
moriæ produnt.Cedrenus in Historiarum Parisien
sis anni 1647 editionis Compendio, dum res sub
Basilio Macedone gestas commemorat, sequentia
isthæc,quæ ad propositum nostrum spectant, verba
snppeditat Successit ei (Samueli nempe Bulga
riæ regi) filius Gabrielis, qui et Romanus diceba
tur,patre robustior ille,sed prudentia longe infe
rior, natus captiva quadam Larissæa. Iniit decima
quinta Septembris,indictione decima tertia,cum
que nondum integrum imperasset annum, venatum
exiens interficitur a Joanne, qui et Vladisthlabus,
filio Aaronis,quem ipse neci aliquando subtraxe
rat.» Ac paulo post idem auctor ita iterum scribit
«Quinta die Cheirotmetus Romanus (ad Basilium
imperatorem Mosynopoli versantem) venit,famulos
secum adducens Joannis Vladisthlabi, Aaronis filii,
et litteras, quibus hic significabat, se Gabrieli vi
tam eripuisse, nuncque ad se rediisse Bulgaricum
imperium, promittebatque, se servum et subdi
tum imperatori fore. ›
21. Radomirum porro in medio montium, dum
venationi operam daret, fuisse occisum,idem Stau
racius in narratione sua, Græce simul et Latine
supra exhibita, etiam affirmat; id autem minus
quam rem a Sancto nostro fuisse patratam, a veri
tate abhorret, licet interim Cedreno,qui illum Bul
garorum regem, non cum mediis in montibus ver
saretur venationique operam jam daret, sed tum,
cum ad venationem exiret,seu jam, ut venationem
aggrederetur, in procine staret, peremptu tum
fuisse, supra huc transcriptis verbis tradiit, assen
tiri malim; quod hic lectorem adhuc monuisse
contentus, ad aliud modo, in quo patrem pariter
Sanctus noster habuisse narratur, progredior.
Christiani, susceptis sacris pro recuperanda Terra
sancta expeditionibus, Antiochiam in potestatem
suanı anno 1098 jam redegerant,cum haud ita du
dum post ab innumero Saracenorum exercitu ia
civitate illa fuere conclusi, arctissimaque obsidione
ad summas angustias adacti. Verum cum tandem,
quo hisce sese expedirent, ex urbe obsessa egressi
inimicos essent adorti, albatorum exercitus, cui
Demetrius aliique Sancti præire fuere conspecti,in
ipsorum auxilium contra Saracenos e montibus
prodire est visus. Ita in variorum scriptorum col
lectione, quæ Cesta Dei per Francos inscribitur
annoque 1611 Hanoviæ fuit excusa, testatum fa
ciunt Robertus monachus, Baldricus Dolensis ar
chiepiscopus, ac Guibertus abbas, qui omnes rei
gestæ æquales exstitere.
20. Hæc omnia Cedrenus, quibus sane, Radoni
rum seu Gabrielem,qui et Romanus dicebatur, non
a sancto Demetrio, sed a Joanne, seu, uti aliter
etiam vocabatur, Vladisthlabo interemptum fuisse,
apertissime tradit. Nec minus id dilucide Zonaras
memoriæ prodit. Audi, qui in Annalibus, a sese
adornatis annoque 1687 Parisiis excusis, tom. II,
pag. 226 loquatur. Ex cardiogmo, inquit de Sa
muele Bulgarorum rege,interiit,principatu Bulga
rorum in Gabrielem filium,qui et Romanus dice
batur, translato: quem, nondum anno elapso,
frater patruelis, Aaronis filius Vladisthlavus Joan
nes (binominis enim et hic erat) occidit.» Ac,
paucis interpositis, addit: «At Samuelis filius Ro
manus Gabriel (necdum enim cæsus erat) per le
gatos imperatori (Basilio Macedoni neipe) servitu- 22. Singulorum, quæ ad rem nostram potissi
tem pollicebatur, et tempore aliquo interposito, mum faciunt, verba huc transfero. Robertus mo
Joannis Vladisthlavi minister adest cædem Gabrie- nachus, pag.61, in adornata a sese Hierosolymi
lis ab hero suo factam nuntians, aliique multi ex tana historia, lib. VII, ita scribit: «Dum sic (a
illustribus Bulgaris ad imperatorem confluunt.» Christianis Antiochia egressis) certatur, et tam
Et nunc etiam Lupi protospathæ qui et ipse apud longi certaminis prolixitas poterat tædiare; nec
Muratorium,tom. V Rerum Italicarum scriptorum, ɔ numerus hostium videbatur decrescere, albatorum
pag. 41, Radomiri mortem, non sancto Demetrio, militum innumerabilis exercitus visus est de mon
sed Joanni seu Vladisthlabo, illius cognato, ad- tibus descendere, quorum signiferi et duces esse
scribit, ad rem hanc facientia verba. Sic habent: dicuntur Georgius, Mauritius, Demetrius: quos ut
Anno 1016 occisus est filius prædicti Samuelis primum vidit Podiensis episcopus, exclamavit voce
ab ejus consobrino filio Aaroni et regnavit ipse.» magna dicens: 0 milites, ecce, venit auxilium,
Cum ergo tres scriptores, supra in rem, quæ hic quod vobis promisit Deus. Et certe nostri valde
conficienda erat,laudati, Gabrielem, non a sancto expavissent, nisi fuisset spes, quam in Domino
Demetrio, sed a Joanne seu Vladisthlabo, nulla habebant. Tremor maximus irruit in hostes, et
prorsus Sancti mentione facta, fuisse interfectum, versis vultibus, scutis terga cooperiunt, et fugam,
luculentissime sane, uti e jam recitatis illorum quo unicuique locus dabat, arripiunt. Pars illa,
verbis liquet, memoriæ prodant, Stauracio enim- quæ a parte pugnabat maris, ut vidit fugam suo
vero, qui Sancto nostro necem illam ascribit, rum, ignem sparsit super gramen campi, quod ce
col. 1411–1412page 7 of 15
leriter arsit, quia illud siccaverat ardor æstatis. testantur,verum etiam apud Chesnium tom.IV Re
Hæc ideo fecerunt, ut hoc signo illi qui in tentoriis rum Francicarum scriptorum rei occultatus testis
erant,station fugerent, et secur ditiora spolia tol- Petrus Tudebodus, Siuracensis sacerdos,seu potius
lerent. Illi vero, cognito signo, qui in montibus is qui prolixiores Tudebodi commentarios, Garra
erant, protinus fugerunt cum omnibus spoliis, tionibus interim, quas hi continent, fideliter ex
quæ portare valuerunt.»Hactenus laudatus mo- pressis, in compendium contraxit.
nachus Robertus: ad Baldricum archiepiscopum
jam venio.
i
23.Hic præfatæ Collectionis, pag. 121, in con
texta a se Hierosolymitana historia sequentia ist
hæc prodit memoriæ: Ecce, Deo gratias, ab ipsis
inontanis (dum scilicet contra Saracenos Christiani
prope Anticchiam summo discrimine prælarentur)
visus est exire exercitus innumerabilis, equis albis
insidentes, et vexilla candida in manibus præfe
rentes. Hoc multi viderunt Christianorum, et sicut
putant, gentilium; et hæsitantes mirabantur quid
nam esset. Tandem utrique cognoverunt duces ag
minis sanctum Georgium et sanctum Demetrium
et sanctum Mercurium, sua signa ferentes præce
dere. Saracenis ergo visio hæc multum incussit
timorem, Christianis autem spem auxit meliorem;
istos animavit, illos exinanivit. Hoc, qui affuerunt,
multi contigisse testati sunt; non tamen id omnes
videre potuerunt, sed quibus Dominus voluit ar
canum suum revelare; revelavit autem aliis ad
confusionem, aliis ad instantis triumphi ostensio
nem. Porro mendacii nemo nos redarguat, quia
nihil ex corde nostro fingimus; sed quod audivi
mus, id testainur, et testimonium nostrum ex ore
eorum qui ad fuerunt, verum est.»
25.En adeo,cum id ita habeat, hujus etiam,quæ
ad præsens institutum pertinent, scriptoris verba
Coeperunt turma Turcorum ex utraque parte exira,
nostrosque undique circumcingebant,jaculando et
sagittando et vulnerando. Exierunt quoque de mon
taneis innumerabiles exercitus,qui ducebantequos
albos, quorum vexilla omnia alba erant. Videntes
itaque nostri hunc exercitum ignorabant, qui es
sent, donec cognoverunt, esse adjutorium Christi,
sicut mandavit illis per Stephanum sacerdotem,
quoram ductores fuerunt sanctus Georgius,et bea
tus Theodorus et sanctus Demetrius.[Jæc verba cre
denda sunt,quia plures ex nostris viderunt hoc.»
Atque ita prodigiosum, de quo hic nobis sermo,
factum, scriptorum synchronorum, quorum unus
etiam ipsismet suis oculis rem fuerit intuitus, fir
matum habemus; licet autem hi haud omnes in
cœlestium ducum quorum auxilium Christianos
aiunt expertos, assignando tertio conveniant, iis
tamen unanimi consensu omnes sanctum Deme
trium una cum sancto Georgio accensent. Nec
tantum hi posteriores Sancti in supra memorato
ad Antiochiam prælio, verum etiam in altero, quod
huic præivit, anno 1097 paucorum dierum itinere
a Nicæa commissa Christianis cruce signatis suc
"currisse narrantur.
24. Ita Baldricus, quæ supra recitatis verbis
Robertus monachus tradit, luculentissime confir- 26. In supra laudata,quæ Gestu Dei per Francos
mat.Nec minus id luculenter facit Guibertus abbas inscribitur, scriptorum variorum Collectione au
in Hierosolymitana pariter a se concinnata Historia ctor incertus, Francorum, Jerusalem expugnantium,
collectionis præfatæ, cui et isthæc inserta exstat, gesta describens, relato, in quo a Christianis cru
pag.523 ita scribens: «Et ecce, copiæ innumera- ce signatis infideles magna clade post captam Ni
biles (dum Christiani scilicet contra Saracenos cæam fusi fuere, certamine, mox subjungit: Re
prope Antiochiam decertant) cœperunt de montibus latum est ergo postea a quibusdam, quia duo equi
emergere, quorum et equi et signa multo candore tes, in albis vestiti, super equos albos sedentes,
nitebant; nostris autem maximus ad eorum contui- Turcos per triduum persequerentur, dicentes,
tum stupor increvit, verentibus utique,ne contra- unum fuisse Georgium,alterum vero fuisse Deme
riæ venirent adminiculum ferre parti, donec com- trium, martyres gloriosos.» Auctor quidem, qui,
periunt, id fore etiam visibiliter sibi præstitum quod verbis bisce astruitur, perhibet, sìbique etiam
adjutorium Christi. Quorum specialiter fuisse duces Petrum diaconum in Chronico Cassinensi, lib. IV,
opinati sunt gloriosos post militiam martyres Geor- cap. 14, suffragentem habet, militum albatorum,
gium, Mercurium atque Demetrium. Hæc a nostrum qui, sanctis Georgio ac Demetrio ducibus, in su
plurimis visa, et cum aliis, quæ viderant, retulis- pra relato ad Antiochiam prælio Christianis cruce
sent, plena, ut par erat, fide sunt credita. Et si signatis succurrerint, visionem mirandam silentio
Machabæis olim pro circumcisione et carne porcina involvit, quod et Petrus diaconus proxime lauda:os
puguantibus evidens apparuisse legitur cœleste facit; hinc autein visionem, quæ in prælio ad An
suffragium, quanto amplius his debuit,qui pro re- tiochiam evenit, perperam ad prælium, paucorum
purgio ecclesiis adhibendo et statu fidei propu- dierum itinere a Nicæa antea commissum,a duci
gnando fusi sanguinis Christo detulere servitium.. bus illis scriptoribus referri,nou nemo forte con
Nec hi tantum tres scriptores, supra laudate Col- tendet. Verum etsi etiam vel ex eo maxime, quod
Jectioni inserti,quorum verba jam dedimus, alba- nulli prorsus scriptores alii visionis,quæ in pugna
torum militum, quibus sanctus Demetrius aliique proxime post captain Nicæam Christianis pariter
duo sancti præire fuerint conspecti, visionem Chri- fuerit oblata, mentionem faciant, scriptorum lau
stianis in celeberrima ad Antiochiam pugna oblatam, datorum error hujusmodi non immerito queat ve
col. 1413–1414page 8 of 15
rosimilis videri, fieri tainen potest, ut Christianis &
visiones duæ similes diversa, altera in prælio ad
Antiochiam, altera in prælio anteriori, fuerint
oblatæ, quarum priorem quidem, quod eam per
spectam haud habuerint, ultimo a nobis memo
rati duo auctores non narrarint, postericrem vero
scriptores alii quod eam, utpote quam pauci dun
taxat, uti ex ipsis proxime datis verbis videtur,
spectassent, pro minus certa haberent, silentio
præterierint.
27. Porro sanctorum Georgii, Demetrii et Mau
gnoscas profiteri, inquire et hodie, et cras, et in
die altera,an in tota regione hac eorum castra pos
sint inveniri, quod si inveniantur, redarguti in
conspectu tuo a mendacio, erubescemus. Et cum
in tota regione nequiveris illos invenire, si nobis
necesse erit, in crastinum videbis adesse. Unde
igitur tam cito veniunt, nisi a supernis sedibus, in
quibus morantur? Cui respondit Pyrrhus (sic enim
erat nomen ejus): Et si de calo veniunt,ubi tot al
bos equos, tot scuta, tot vexilla invenient? Cui Boa
mundus Tu magna et super sensum meum re
ritii, qui Christianis cruce signalis suppetias fer- quiris; propterea, si vis, accedat meus capellanus,
rcnt, visionem subinde ipsismet Turcis, dum urbem qui tibi super his respondebit. Ad hæc capellanus
Antiochenam anno 1098 obsiderent Christiani, rum spiritus mittere dispouit in terram, tunc assu
Cum omnipotens Creator angelos suos sive justo
oblatam fuisse, dixisse etiam narratur quidam eo- munt sibi aerea corpora, ut per ea nobis innote
runden Turcorum dux,nomine Pyrrhus.Hic,dum scant. Ideo autem nunc armati apparent, ut indi
tempore brevium induciarum, quæ, durante obsi
dione, pactæ erant, cum principe Tarentino Boa- cent, quod in bello laboratoris auxilio veniunt.
29. At vero, inquiet nonnemo, visionis, quam
mundo, cui postea, traditis ei, quas custodia suæ ipsismet Turcis oblatam fuisse, relatum verbis
commendatas habebat, turribus, Antichiam prodi- hisce,quod Boamundum inter et Pyrrhum habitum
dit, familiariter subinde colloqueretur, inter cæ
fuerit, colloquium exigit, solus meminit laudatus
tera, quemadmodum supra laudatus Robertus mo- Robertus monachus, nullumque hic omnino,qui de
nachus Historic Hierosolymitana.lib.v, memoriæ sacris Christianorum in Palæstinam expeditionibus
prodit, quodam die requisivit ab eo, ubinam tractarit, scriptorem alium sibi utcunque suffra
castra posuerit ille candidatorum exercitus innu
merabilis, quorum ausilio in omnibus bellis ful- gantem habet. Fateor, sic habet; imo vero cum
sermones,quos idem scriptor Boamundo et Pyrrho
ciebantur Christiani. Dicebat enim, quia adventum attribut, sint hujusmodi, ut uitro citroque ab hisce
illorum nunquam poterant sustinere Turci, sed habitos illos omnes fuisse, etiam vel idcirco, quod
statim ut videbant illos, incipiebant pavere: illi Pyrrhum veluti mys'oriorum fidei Christianæ plane
vero ipsos ut ventus turbinis oprimebant, et isti
ignarum repræsentent, hicque tamen olim Christia
vulnerabantur;illi obruebant, et isti occidebantur.
nus fuisset, parum verosimile appareat, nec ego
Cui Boamundus ait: Putasne alium exercitum visionem, quam Pyrrhus in colloquio cum Boa
esse, quam hunc, quem vides, nostrum? Cui ille: mundo habito apud Robertumn monachum comme
Per Machomum meum præceptorem juro, quoniain morat, certo habuisse locum, asseverare ausim;
si hic adssent, tota hæc planities eos non caperet
verum quidquid sit seu de visione ista seu de aliis
omnes habent equos albos miræ celeritatis,el ve
supra e variis scriptoribus relatis, quas etiam de
stimenta et scuta et vexilla ejusdem coloris. Sed, ceptæ in illis ipsis, qui eas sibi oblatas fuisse di
per fidem, quam habes in Jesu!n, ubi castra eo
xere, imaginationi nonnemo fortassis (rectene,
ruin locata sunt?
an secus, non definio) ascripserit, a tribus equi
dem in Boamundi et Pyrrhi colloquio memoratis
sanctis ac nominatim a sancto Demetrio, Chri
stianis cruce signatis non tantum in pugna ad An
tiochiam commissa verum etiam in sacris expedi
tionibus alias ac nominatim in gravissimo, quod
paucorum dierum itinere a Nicæa evenit, prælio
fuisse succursum, mihi sat verosimile apparet, etsi
interim rec id prorsus certum asseverare ausim.
Ea sedet sententia, primo quidem, quod sanctum
nostrum dictosque bines alios sanctos a Christianis
tum frequenter invocatos fuisse appareat,directas
que illi ad se preces irritas esse verosimiliter haud
siverint; deinde vero, quod, cum Boamundus, dum
ad relatam a Pyrrho visionem respondit, in bel'o
rum periculis a sanctis Georgio, Demetrio et Mau
ritio (adi num. proxime prægressum) succarri
Christianis asseruerit, e in opinione liesce etiam
passim tunc fuisse, argumento id sit, experientia
que habeatur compertum, haud raro evenire, I
28. Boamundus itaque spiritu Dei illustratus
illico sensit, hanc, quam viderat, Dei visionem
esse;nec quod quærebat ex tentatione, sed ex bona
voluntate procedere; et respondens inquit: Licet
sis extraneus a lege nostra. quia te video bona
erga nos voluntate bonoque spiritu animatum, ape
riam tibi aliquod fidei nostræ sacramentum. Si
tantum profundi intellectus haberes, gratias Crea
tori omnium referre deberes, qui tibi ostendit
exercitum candidatum: et scias, quia in terris non
conversantur, sed in supernis mansionibus regni
cœlorum. Hi sunt, qui pro fide Christi martyrium
sustinuerunt, et in omni terra contra incredulos
dimicaverunt, Horum præcipui sunt signiferi, Geor
gius, Demetrius, Mauritius: qui in hac mortali vita
militaria arma gestaverunt, et pro Christiana fide
capite plexi sunt. Hi quoties nobis expedit, jubente
Domino Jesu Christo, nobis suffragantur, et per
hos inimici nostri præcipitantur. Et ut me verum co
col. 1415–1416page 9 of 15
PG 116:1415ἀφέμενοι θαυμάτων του μάρτυρος (τίς γὰρ ἂν καὶ εξαριθμήσαι ταῦτα καὶ διηγήσαιτο;) τοῖς προσφάτοις καὶ νεωτέροις καὶ ὧν πολλοὶ καὶ θεαταί καὶ μέρο τυρες εἰσέτι τῷ βίῳ περίεισιν, ἐνδιατρίψομεν.SUPPLEMENTUM.
id, quod omnibus passim videtur, veritati con- a duodecimo imperatori, a Sancto nostro in bello
gruat.
succursum, idque non semel tantum, sed sæpius.
Verum ut, quæ mea sit de tota Stauracii narratione opinio, jam dicam, multum vereor, ne a capite ad calcem commentum sit, eo fine, si 1.on a
Stauracio, ab altero equidem Græculo quopiam,
fabulis admodum pro gentis indole addicto, unice
inventum, ut forte, cnm pretiosissimam vester,
sancto Demetrio ab Emmanuelo Comneno donatam fuisse intellexisset, qualemcunque donationis
hujus causam, cum vera haud nosceretur, ignoranti ac credulo vulgo obtruderet.
30. Utcunque interim ista omnia, quæ lectori
judicanda ulteriusque expendenda relinquo, sese
habeant, rerum hic tractandarum seriem prosequor, et ut, quo quaque evenerint, temporis ordinem sequi pergam,ad Emmanuelem Comnenum,
qui ab anno 1143 ad annum usque 1180 in perio
Orientali præfuit,jam venio. Hic, si Joannes Stauracius, supra a nobis sæpissime jam laudatus, in
codice nostro + mis. 193 fol. vers. 92 et sequentibus vera memoret, imperatoriam sibi,qua in festis
solemnioribus, tuncque, cum principum extraneo- 32. Utut sit, ſidem equidem indubitatam Joanrum legationes excipiendæ forent, uteretur, confici nem Stauracium in sua compendio jam data narrafecerat e purpura vestem, pretiosissimis margaritis tione non mereri, ex eo liquet, quod sub ejusdem
distinctam. Accidit, ut, cum pridie Resurrectionis finem ita scribal: 'Ala yap tw zoripan
Dominicæ ex imperatoris thesauro, quo hic solemni ἀφέμενοι θαυμάτων του μάρτυρος (τίς γὰρ ἂν καὶ
illo festo ea indueretur, fuisset extracta, a sancto εξαριθμήσαι ταῦτα καὶ διηγήσαιτο;) τοῖς προσφάτοις
Demetrio noctu surrepta,sacroque ejus conditorio καὶ νεωτέροις καὶ ὧν πολλοὶ καὶ θεαταί καὶ μέρο
Thessalonica fuerit imposita, a capite ad pedes τυρες εἰσέτι τῷ βίῳ περίεισιν, ἐνδιατρίψομεν.
usque expansa. Mane efficiales, qui a re vestiaria • Verum antiquioribus (hæc enim quis recenseat
erant, non inventa, quam pridic e gazophylacio atque enarret?) missis martyris miraculis, in novis
extraxerant, veste imperatoria, quam maxime ac recensioribus et quorum adhuc multi spectatoturbantur; basilicæ autem sancti Demetrii Thes- res etiam et testes in vivis supersant, operam posalonicæ ædituus, conspecta, cum hanc multo mane namus.» Quibus verbis ætate sese a rebus, quas
esset ingressus, eadem illa, quæ supra sancti con- dicta narratio complectitur,haud parum fuisse reditorium erat explicata, veste imperatoria, hæret motum, haud obscure indicat; scriptores autem,
attonitus,templo excurrit, iterum id ingreditur, præ ut sibi in talibus, utpote credit admodum difficilimargaritarum, quibus vestis illa distincta erat, bus, fidem indubitatam concilient,ætate propinqui
fulgore pene excæcatur, vestem attentius conside- nulloque ex capite suspecti requirantur,idque prærat,rem ocius divulgat, senes concurrunt, pretio- cipue tunc,cum id, quod memoriæ produnt, silensam illam vestem purpuream speculantur. rem tio ab omnibus prorsus aliis, uti hic fit,præteritur.
esse, quæ ad imperatorem spectet, opinantur, il- Adhæc Emmanuel Comnenus imperator improspelico qui huic, quod evenerat, significent, nuntios ra fere semper fortuna in bellis est usus,nullamque
mittunt, imperator in diem, quo vestem purpuream prorsus, quam, inimicis sancti Demetrii ope prosacro sancti conditorio impositam inveniri conti- digiose prostratis, reportasse eum,verosimile apgisset, inquirit, esse illum ipsum, quo vestem im- pareat, victoriam admodum insignem a scriptore
peratoriam nocte præcedenti fuisse ablatam, sibi fide digno vel uno memorari invenio.Neque vero,
ab officialibus esset relatum, comperit, prodigium ut vel tunc etiam, cum adversus Saracenos aliosve
agnoscit, eoque primum una cum aula universa fidei Christianæ hostes bellaret, cœleste auxilium
obstupescit.
experiretur,ratione ulla dignus fuisse videtur princeps ille,qui, quemadmodum ex unanimi fere scriptorum synchronorum testimonio constat, florentissimum Chriştianorum exercitum, sub Conradi
imperatoris ductu in Palæstinam contra infideles
pergentem, nefarium in modum partim subministrata, cui calcem admisceri fecerat, farina, partim Turcorum, quibus illum indigne prodiderat,
insidiis necandum curavit. Omnibus itaque sedulo
expensis, fueritne unquam Emmanueli Comneno
a sancto Demetrio prodigiose in bello succursum,
dubium sane admodum, ne deterius quid dicam,
mihi apparet.
31. Deinde vero, ut ad id quod huc potissimum
spectat,jam veniam, Videtur, inquit, ob incuriam,
dixerim autem et ob ingratitudinein, martyr nos
corripere. Cum enim sæpius ipse in præliis pro
nobis certarit, inimicosque nostros prostraverit,
nos ne semnel quidem vel parvo qualicunque donario victori gratias egimus; ut nobis, retributionem
non curantibus, vestem purpuream auferre certaminum victor fuerit coactus. Hæc Græce, quæ huc
usque compendio Latino data a nobis jam sunt,
fusius nonnihil supra cit. Joannes Stauracius, mox
etiam subjungens tum verba nonnulla, quibus tunc
Emmanuel Comnenus nominatim sancto martyri
de præstito sibi ab eo in bellis subsidio gratias
egerit,tum etiam bonorum, quæ eidem,quo gratias
præterea qualescunque referret, contulerit, notitiam. Quod si itaque scriptori illi credendum sit,
fuerit etiam Emmanueli Comneno, Orientis sæculo
33. Nec etiam, ut ad id, quod hic adhuc dicen
dum restat, jam pergam, certum asseverare ansim,
Andronico Juniori, sæculo quarto decimo Græcorum imperatori, bellica in expeditione, qua anno
1327Thessalonicam occupavit, opem fuisse a sancio
Demetrio allatam, uti, quæ Joannes Cantacuzems
Part IIIPars III
col. 1417–1418page 10 of 15
PG 116:1417Εδόκει καθ᾽ ὕπνους γενέσθαι τῇ Θεσσαλονικέων πόλει, καὶ τὸν ναὸν καταλαμβάνειν τοῦ μάρτυρος, ; εὑρεῖν τε τὸν νεωκόρον καὶ προσειπεῖν, καὶ ἀκοῦ ται· βούλει ιδέσθαι τὸν μάρτυρα καὶ ἀνθυπενεγκεῖν, τὸν Βιτάλιον, καὶ λίαν εἰς τοῦτο ἔχει διψητικῶς ὥστε καὶ ἰδεῖν καὶ προσπτύξασθαι. Καὶ οὕτως ὁ μὲν προηγεῖτο ὁ νεωκόρος, εἴπετο δὲ ὁ Βιτάλιος. δ 33. ὡς δὲ ἐγγὺς τῆς θείας κιβωτού του μάρτυρος 5 γένοιντο, εἰσελθέτην ἄμφω ἐκ τοῦ ἑλαίων, καὶ τὰς 05 ρας μετέθεντο, καὶ τὴν ἱερὰν μετέστησαν λάρνακα, καὶ μαρμάρους ἦραν ἐκεῖθεν ἐκ μέσου ἑπτά· καὶ πρὸς ορυγήν μὲν ἀμοιβαυτόν ἀμοιβαδόν τοῦ ἐκεῖσε χώματος· μετὰ δὲ χοὺς ἕτερος καθαρὸς ἀπηντλεῖτο έκεῖθεν εὐωδίας πλείστης Ανάπλεως. Ἐπεὶ δὲ ἡ 95 97, όρυγὴ φθάσοι πήχεων ἄχρι τριῶν, καὶ μικρόν τι πρός, λάρναξ ἐφάνη τούτοις περικεκαλυμμένη μαρμάρω Ο λευκῇ, ἣν καὶ ταύτην ἐκεῖθεν διάραντες, καὶ τὴν λάρνακα ανακαλυψάμενοι, εἶδον ἔνδον ταύτης ἀκτι νοβολοῦντα τὸν μάρτυρα κείμενον, ζώντα καθαρώς, & καὶ ἐοικότα ὑπνώττοντι, ὑπομειδιώντα και φαιδρα προσεγγίζονται κατά ταῖς μελίσσαις οπές, οποίες ἀνεπήγαζαν, σφοδρώ καθάπερ κάτωθεν μεναι πνεύματι καὶ μικροῦ δεῖν οἱ όπως τceleberrimo, vitam solitariam agebat; cum autem
ita haud procul admodum a Thessalonicensi civitate, utpote et ipsa in Macedonia sita, versaretur,
de oleo seu unguento, quod in Thessalonicensi
sancti Demetrii basilica e sacro hujus tumulo ingenti ac stupenda copia continuo stillaret, sermones a pluribus misceri haud raro audierat.
Historiarum lib.1,cap 53 suppeditat, verba,in Com- nachorum in iis hodieque degentium multitudine
mentario prævio num. 121 jam recitata, innuere
videntur. Ita animo comparatus sum, quod in tota
Cantacuseni de occupata per Andronicum Thessalonica narratione nihil omnino occurrat, quin solis
naturæ viribus fieri facile potuerit;superiori autem
virtuti factum, naturæ vires haud excedens, ascribere non debeamus, nisi forte, quod interim hic
non fit, ratio quæpiam justa ac solida contrarium 34°. Verum rei prodigiosæ fidem haud adhibebat.
suadeat. Verum etsi quidem in Thessalonicæ per Cum enim,dicebat, sancti Demetrii,quia hasta dunAndronicum occupatione miraculum, ut apparet, taxat confossus occubuit, nec plura tormenta subseu supernum a sancto Demetrio subministratum iit, martyrium nihil omnino singulare habuerit,
auxilium admittendum non videatur,miraculo ta- ut qui præ sanctis martyribus aliis, qui atrocissi
men, per sanctumn Demetrium patrato, ut Andro- mis quibuscunque toleratis tormentis martyrii
nicus, Thessalonica jam occupata,ab inveterato pe- palmam retulere,gratia illa Sancto isti plane exiriculosoque vulnere, in pede accepto, absque ulla mia,ut e tumulo ejus unguentum, sanandis morbis
mora,cum unguento e sancti Demetrii tumulo sca- salutare, prodigiose scaturiat, divinitus sit collata?
turiente, linere illum decrevisset, fuerit sanatus, Adhæc, cum unguentum illud seu oleum maxima
factum existimo. Nec dubito, quin mihi assensurus quotidie copia a populo hauriri,nec tamen ulla ra -
sit, quicunque proxime laudata, quibus etiam mi- tione imminui audiret, e Sancti nostri corpore id
rabilis illa Andronici sanatio narratur, Cantacu- stillare, ægerrime in animum inducebat,eo etiam
zeni verba attento animo expenderit. Schismati idcirco propondens, ut oleum seu unguentum,
quidem,quo Ecclesia Græca a Christi Ecclesia erat aliunde antea paratum, non superna seu martyris
sejuncta,adhærebat Andronicus; verum beneficium virtute, sed humano artificio effecta scaturigine,
adeo eximium in hominem etiam hujusmodi fuisse populo profundi seu subministrari existimaret. Vecollatum, mirandum non est, cum historiarum rum monacho illi, qua incredulitatem suam fuit
monumentis proditum sit, ingentia miracula ali- dedoctus, visio cœlestis fuit oblata. Hanc ipsis, quæ
quando in ethnicos et a Christiana religione prorsus Joannes Stauracius loco cit. suppeditat, Græcis
alienos a viris sanctis, vel jam in cœlum receptis verbis, addita etiam ad calcem interpretatione
vel adbuc vitam nobiscum agitantibus, patrata esse. Latina, lectori hic libet exhibere. Sic habet:
Ita fere in suis ad proximo cit. Cantacuzeni caput Εδόκει καθ᾽ ὕπνους γενέσθαι τῇ Θεσσαλονικέων
Adnotationibus Societatis nostra sacerdos Jacobus πόλει, καὶ τὸν ναὸν καταλαμβάνειν τοῦ μάρτυρος,
Gretserus; qui cum ibidem præterea multa alia εὑρεῖν τε τὸν νεωκόρον καὶ προσειπεῖν, καὶ ἀκοῦ
hanc in rem opportune disserat, curiosum lecto- ται· [ βούλει ιδέσθαι τὸν μάρτυρα; καὶ ἀνθυπενεγ
rem ad eum brevitatis causa remitto,uti et ad ea, κεῖν, τὸν Βιτάλιον, καὶ λίαν εἰς τοῦτο ἔχει διψητικῶς
quæ operi nostri tomus proxime antecedens in ὥστε καὶ ἰδεῖν καὶ προσπτύξασθαι. Καὶ οὕτως ὁ μὲν
Commentario, Aclis SS. Sergii et Bacchi præuvio, προηγεῖτο ὁ νεωκόρος, εἴπετο δὲ ὁ Βιτάλιος.
$8, complectitur.
xeïv.
δ
éx
33. ὡς δὲ ἐγγὺς τῆς θείας κιβωτού του μάρτυρος
5 III. Nonnulla, qua prateres de prodigioso um- γένοιντο, εἰσελθέτην ἄμφω ἐκ τοῦ ἑλαίων, καὶ τὰς 05guento, e sancti Demetrii tumulo scaturiente memo- ρας μετέθεντο, καὶ τὴν ἱερὰν μετέστησαν λάρνακα,
riæ exstant prodita, in medium adducuntur.
καὶ μαρμάρους ἦραν ἐκεῖθεν ἐκ μέσου ἑπτά· καὶ πρὸς
34.Elsi quidem unguentum e sancti Demetrii tu- ορυγήν μὲν ἀμοιβαυτόν (an. ἀμοιβαδόν!) τοῦ ἐκεῖσε
mulo olim non tantum stillasse, sed et ingenti χώματος· μετὰ δὲ χοὺς ἕτερος καθαρὸς ἀπηντλεῖτο
prorsus ac stupenda copia id factum, adducta in έκεῖθεν εὐωδίας πλείστης Ανάπλεως. Ἐπεὶ δὲ ἡ
Commentario prævio, num. 95 et 97, Niceta Chro- όρυγὴ φθάσοι πήχεων ἄχρι τριῶν, καὶ μικρόν τι πρός,
Diate et Joannis Anagnostæ verba sal luculenter λάρναξ ἐφάνη τούτοις περικεκαλυμμένη μαρμάρω
prodant,hoc tamen postremum argumentum non- Ο λευκῇ, ἣν καὶ ταύτην ἐκεῖθεν διάραντες, καὶ τὴν
TEXTE
dum ex instituto tractavi, idque adeo vel idcirco, λάρνακα ανακαλυψάμενοι, εἶδον ἔνδον ταύτης ἀκτιquod nonnulla adhuc haud penitus memoratu in- νοβολοῦντα τὸν μάρτυρα κείμενον, ζώντα καθαρώς,
digna subministret, & praesenti facere constitui, καὶ ἐοικότα ὑπνώττοντι, ὑπομειδιώντα και φαιδρα
itaque quæ de Sancto disserenda fuerunt, absol- móv. Kai išoù µuplai spúñoci tý pápiz
vere. Ut itaque id instituti meliori, quo fieri po pipe xxl capú UTC
potest, ordine mancipem effectui, a suppeditata, ×× × ȧxpiówe προσεγγίζονται κατά
quæ in codice nostro + ms. 193 fol. verzo 78 xxpoñλzorovμévac sztę µedicoxicônżę,
ταῖς μελίσσαις οπές, οποίες
et seqq. e Leonis Allatii ms. excerpta exstat, per olov pov xxi µúpwv μupiophebec ix
Joannem Stauracium supra saepissime laudatum de ἀνεπήγαζαν, σφοδρώ καθάπερ κάτωθεν
monacho quodam, nomine Vitalio, narratione duco μεναι πνεύματι· καὶ μικροῦ δεῖν οἱ όπως τ
quodam,nomine
initium. Hic in celsissimo Macedoniæ monte Atho, xxxx TOT; TWY Hún
* tum monasteriorum quæ complectitur, tum mo- púuzoiv. "O ze xai ó Bírádio; làm
PATROL. GR. CXVI.
col. 1419–1420page 11 of 15
PG 116:1419μάσας, τὸ θεῖον ἐκεῖνο σώμα του μάρτυρος καὶ προσεκύνησε καὶ ἠσπάσατο, καὶ σκεῦός τι ὡς ἐδό κει φέρων χεροίν, ὁ δῆτα ἐγχωρίως καλεῖται κου τρίβιον, τοῦτο τῶν ἀναβλυζόντων ἐκεῖθεν μύρων πεπλήρωκεν· αὖθις οὖν τὴν μυροφόρον ἐκείνην ἐπιπωματίζουσι λάρνακα, καὶ ταύτῃ χοῦν τὸν εὐώδη περιτιθέασιν, καὶ οὕτω πάλιν τὸ ἐκ τῶν μύρων πηλῶδες ἐκεῖνο, τὰς μαρμάρους τε καὶ τὴν οχι νομένην πᾶσιν ἄνωθεν λάρνακα. 36 Εἶθ' οὕτω τὴν σεπτὴν καὶ πάλιν μαρτυρικήν κιβωτὸν θυρώσαντες ὡς τὸ πρότερον ἐξῆλθον καὶ τοῦ ναοῦ καὶ τῆς πόλεως· ὁ μὲν Βιτάλιος τραπείς παλιμπόρευτος πρὸς ὅθεν δῆτα, ὡς ἐδόκει, ἐλήλυθεν ὁ δὲ νεωκόρος ὡς τοῦτον μέχρι τινός τόπου διαπευσόμενος, ᾿Αλμυρὸς τῷ τόπῳ τὸ ὄνομα. Εκετ θεν οὖν αὐτῷ συνταξάμενος αὖθις ὑπέστρεψεν, αἰτησάμενος μὲν τὴν Βιτάλιον ἐκ τοῦ μύρου λα βέσθαι, ὅπερ τοῦ μαρτυρικοῦ ἀπήντλησε σώματος μὴ τυχων δὲ τοῦ ζητήματος, εἰ μὴ μόνον νοτίδας μικρὰς ἐκ τούτου τὸ μέτωπον σταυροειδῶς έγχρι σάμενος. Τί τὸ τὸ ἐπὶ τούτοις; 'Αφύπνιστο ὁ Βιτάλιος, καὶ ἰδοὺ τὸ μαρτυρικὸν μύρον ταῖς χερσὶ περιέφερε, καὶ ὅλος ἦν τοῖς μάροις διάβροχος· καὶ ὅλος ἦν τῆς εὐωδίας ἀνάπλεως, ἄπλεκτος ὅλος, ὅλοι ἐνθουσιών, τρόμῳ κεκραμένος καὶ καρμυνῇ, Μήποτε, λέγων, καὶ εἰσετι ὀνειροπολῶ, καὶ μύρα φαντάζομαι καθ' ὕπνους φέρειν τοῦ μάρτυρος; Αλλ' ὡς ἔοικεν οὐδὲ τὰ τῆς ὄψεώς μοι πρὸς ὄναρ, καὶ τοῦ φανταστικού ἀνατύπωσις· ἀλλὰ σωματικὴ ἐνδημία μοι ἄχρι τῆς μαρτυρικῆς τιμίας σοροῦ· αὐτοῦ μοι τοῦ μεγάλου (ὢ θείου τεραστίου τε καὶ ἀκούσματος!) τὰ πάντα οικονομήσαντος ὡς μὴ καὶ βλασφημίας κρημνούς περιπέσοιμι. (οSUPPLEMENTUM.
μάσας, τὸ θεῖον ἐκεῖνο σώμα του μάρτυρος καὶ ut viri illi subsilienti etiam unguenti fuxu subπροσεκύνησε καὶ ἠσπάσατο, καὶ σκεῦός τι ὡς ἐδό- mergerentur. Quod cum Vitalius vidisset ac supra
κει φέρων χεροίν, ὁ δῆτα ἐγχωρίως καλεῖται κου
τρίβιον, τοῦτο τῶν ἀναβλυζόντων ἐκεῖθεν μύρων
πεπλήρωκεν· αὖθις οὖν τὴν μυροφόρον ἐκείνην
ἐπιπωματίζουσι λάρνακα, καὶ ταύτῃ χοῦν τὸν εὐώδη
περιτιθέασιν, καὶ οὕτω πάλιν τὸ ἐκ τῶν μύρων
πηλῶδες ἐκεῖνο, τὰς μαρμάρους τε καὶ τὴν οχι
νομένην πᾶσιν ἄνωθεν λάρνακα.
modum admiraretur, divinum il'ud martyris corpus
et adoravit et salutavit, quoddamque, ut videbatur, vas, Cutribion nimirum vernacule appellatum,
manibus gestans,oleo id inde scaturiente implerit.
Rursus igitur illam, e qua oleum scaturit, arcam
claudunt, eique boni odoris humum, itaque iterum
oleosum illud lutum, lapidesque marmoreus, ac
quæ divinitus dala omnibus apparet, thecam iuponunt. Sic deinde, venerando iterum martyris
etiam conditorio, ut prius erat, clauso, e teinplo
eliam ac civitate sunt egressi, Vitalius quidem eo,
unde nimirum, ut apparebat, venerat, iterum rediens, adituus autem veluti illum observaturus,
36 Εἶθ' οὕτω τὴν σεπτὴν καὶ πάλιν μαρτυρικήν
κιβωτὸν θυρώσαντες ὡς τὸ πρότερον ἐξῆλθον καὶ
τοῦ ναοῦ καὶ τῆς πόλεως· ὁ μὲν Βιτάλιος τραπείς
παλιμπόρευτος πρὸς ὅθεν δῆτα, ὡς ἐδόκει, ἐλήλυθεν ὁ δὲ νεωκόρος ὡς τοῦτον μέχρι τινός τόπου
διαπευσόμενος, ᾿Αλμυρὸς τῷ τόπῳ τὸ ὄνομα. Εκετθεν οὖν αὐτῷ συνταξάμενος αὖθις ὑπέστρεψεν, ad quemdam, cui nomen erat Almurus, locum.
αἰτησάμενος μὲν τὴν Βιτάλιον ἐκ τοῦ μύρου λαβέσθαι, ὅπερ τοῦ μαρτυρικοῦ ἀπήντλησε σώματος·
μὴ τυχων δὲ τοῦ ζητήματος, εἰ μὴ μόνον νοτίδας
μικρὰς ἐκ τούτου τὸ μέτωπον σταυροειδῶς έγχρισάμενος. Τί τὸ τὸ ἐπὶ τούτοις; 'Αφύπνιστο ὁ Βιτάλιος,
καὶ ἰδοὺ τὸ μαρτυρικὸν μύρον ταῖς χερσὶ περιέφερε,
καὶ ὅλος ἦν τοῖς μάροις διάβροχος· καὶ ὅλος ἦν τῆς
εὐωδίας ἀνάπλεως, ἄπλεκτος ὅλος, ὅλοι ἐνθουσιών,
τρόμῳ κεκραμένος καὶ καρμυνῇ, Μήποτε, λέγων,
καὶ εἰσετι ὀνειροπολῶ, καὶ μύρα φαντάζομαι καθ'
ὕπνους φέρειν τοῦ μάρτυρος; Αλλ' ὡς ἔοικεν οὐδὲ
τὰ τῆς ὄψεώς μοι πρὸς ὄναρ, καὶ τοῦ φανταστικού
ἀνατύπωσις· ἀλλὰ σωματικὴ ἐνδημία μοι ἄχρι τῆς
μαρτυρικῆς τιμίας σοροῦ· αὐτοῦ μοι τοῦ μεγάλου
(ὢ θείου τεραστίου τε καὶ ἀκούσματος!) τὰ πάντα
οικονομήσαντος ὡς μὴ καὶ βλασφημίας κρημνούς
περιπέσοιμι. «In somno visus sibi est Thessalonicam delatus, ac templum martyris tenere, ædituumque invenisse ac alloqui, atque, An martyrem
videre vis? audire, Vitaliusque annuere. Εt vero,
ut eum et videret et veneraretur quam maxime expetebat. Atque ita quidem ædituus præibat, Vitalius vero sequebatur. Ut autem ad sacrum martyris
conditorium venerunt, ambo per oleum sunt ingressi,januasque recluduni ac sacram thecam submovent, lapidesque marmoreos septem e medio
hine tollunt. Ac in tumulo quidem ibidem exsistente per vices fodiunt; post autem pura humus
alia,boni odoris undequaque exsistens, inde extrahitur. Postquam vere fossio ad tres usque cubitos
ac paulo amplius processisset, arca ipsis apparuit,
lapide marmoreo candido cooperta, quem juxta ac
illam cum inde amovissent, arcamque aperuissent,
martyrem, qui in ea jaceret, radios a sese emittentem, vividum omnino apparentem,dormientique
similem, subridentem ac vultu hilarem viderunt.»
37. «Et, ecce, plagæ infinitæ, martyri a collo
ad ipsos usque lumbos dense inflictæ, invicemque,
non secus ac foramina,ab apibus e cera compacta,
omnino contingentes, unguentum e foraminibus,
vasis perforati oleoque infinito scatentis in modum, emittebant, ac si a vehementi quodam spiritu deorsum fuissent inflate. Nec multum abfuit,
Hinc igitur eidem adjunctus,cum Vitalium quidem,
μut ex oleo, quod e martyris corpore hauserat, acciperet, postulasset, postulatoque, si pauxillum
humidi exceperis, non obtento, eo crucis in modum
frontem unxisset, pedem iterum retro tulit. Hec
inter Vitalius paululum expergefactus est,el, ecce,
martyris unguentum manibus circumferebat, totusque erat oleo madidus,bonoque odore undequaque
plenus, perculsus, totus extra se raptus, tremore
ac latitia suspensus,Nonne, dicens, adhuc somnio,
martyrisque me ferre oleum in somnio imaginer?,
38.. Verum, ut videtur, mihi haud visionis in
somno, phantasiæque fictio, sed corporea, ita ut
martyris etiam loculum veneratus sim, præsentia
sese obtulit, ipsomet magno (ο divinum prodigian
ac ordinationem!) mihi omnino,ne in blasphemie
præcipitium prolabar, prospiciente.» Hæc loco
supra cit. Stauracius, alia insoper plura, brevitatis ergo, quod ad rem haud multum faciant, a nobis hic omittenda,mos adjungens, Vilalioque monacho pro arbitrio, ut apparet, affingens, quibus
hic stupendo quam maxime unguenti, e sancti
Demetrii tumulo copia permagna scaturientis,prodigio luculentissimum, cum oblata ei, quam jam
exhibuimus, visio fuisset, testimonium præbuerit,
incredulitatem suam isthac omnino dedoctus. Verum
nihil prorses, quod vel monachi Vitalii ætati vel
oblatæ huic, quam narrat, visionis epoche determinandæ utcunque sufficiat, Stauracius suppeditat;
binc autem fit, ut, quandonam copia lanta, quanta
in visione relata narrationeque hanc complexa innuitur, scaturientis e Sancti corpore unguenti
prodigium locum habuerit, definiri haud queat,etsi
interim, ut diu ante Stauracii ætatem initium acceperit, certissime ex eo, quod verbis num. 83
recitatis, in ejusdem auctoris lucubratione præeal
visio præfala, consectarium omnino sit. Verum
Stauracius ea etiam suppeditat, quibus, ætate sua
seu sæculo tertio decimo idem etiam scaturientis
copia maxima e Sancti tumulo seu corpore us
guenti prodigium obtinuisse, manifestissime docet.
39. Etenim post suam de Bulgarorum rege ScyloJoanne narrationem, quam verbis num. 32 recita1
col. 1421–1422page 12 of 15
PG 116:1421Τίς οὐκ οἶδε τὴν ἐκ τοῦ πανεντίμου Δημητριακοῦ σώματος ἀναβλύζουσαν τῶν μύρων πηγήν, ὅση τῷ πληθυσμῷ, ὡς ὑπερεκχεῖσθαι καὶ τῶν κύκλῳ τῆς θείας αὐτοῦ σοροῦ μυροδόχων δεξαμενῶν; Αὗται ἐκ πηγῆς τῶν μύρων τοῦ μάκαρος μέχρις αὐτῶν δεχόμεναι τὸν εὐώδη ῥοῦν διαχρονιζόμενον τοῖς βουλομένοις τῶν Χριστωνύμων κατὰ πᾶσαν ὥραν ἰατρεῖον πρόκεινται ἑτοιμότατον· καὶ γένος ἅπαν, καὶ ἡλικία πᾶσα ἐκεῖθεν πρυτανεῖον ἄφθονον τῶν μύρων πλουτοῦσι τοῦ μάρτυρος· ἄνδρες, γυναίκες καὶ νήπια ὅλαις χερσὶν ὅσα καὶ σίφωσι πρὸς ἑαυτοὺς τὸ μύρον ἐκεῖθεν ἐφέλκουσι· καὶ οἱ μὲν ὀφθαλμούς, οἱ δὲ στόμα καὶ ὦτα τούτῳ καθαγιάζουσιν· οἱ δὲ καὶ στέρνα καὶ πᾶσαν τοῦ σώματος ὁλομέλειαν τῷ μύρῳ προσεπιχρίουσι, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἀκορέστως ἔχουσι τῆς ἐκ τούτου καταμυρίσεως. Τοίνυν καὶ ὄναρ φαίνεται ὁ μέγας αὐτῷ, καὶ κατονειδίζει τῆς πράξεως, καὶ ἵνα τί, φησί, τοῖς εὐσεβέσιν ἐφθόνησας τὸν ἐκ τῶν ἐμῶν αἱμάτων πρὸς Θεοῦ πλουσίως καθ' ἑκάστην δαψιλευόμενον ῥοῦν, καὶ τὰς μυροδόχους δεξαμενὰς τοῖς φιλοχρίστοις κατέφραξας; Καὶ αὐτὸς μὲν οὐκ ἐν μέτρῳ καὶ τὰ μύρα προτίθημι, σὺ δὲ περρεισμένως οὕτως ἔχεις καὶ φθονερῶς. Ἀλλὰ γὰρ ὡς μάθῃς μὴ ἀποκλείειν τοῖς φιλομάρτυσι τὸν ἁγιασμὸν μηδαμῶς, ἐνταῦθα θύραν τῶν ἐμῶν τοῖς εὐσεβέσι μύρων ἀνοίγνυμι. Εἶπε, καὶ τῇ χειρὶ κατέχων βακτηρίαν λεπτήν, ταύτῃ τὴν ὁδὸν τοῦ μύρου διέγραψεν ἐκ τῆς μυροφόρου κινήσας ταύτην σοροῦ, καὶ εἰς πρόσωπον τοῦ ἐδάφους κατ' εὐθεῖαν σχηματισάμενος τοῦ ναοῦ, καὶ παραυτίκα μύρων ὀχετὸς ἐκεῖθεν ἐξέῤῥει καὶ τῷ τοῦ ναοῦ ὁμαλῶς καὶ ἠπίως περιελιμνάζετο. Καὶ ποταμὸς, ἰδού, κατὰ Δαυὶδ ἐπεκρότει χερσὶ τὸ θαυμάσιον, ὡς ἐντεῦθεν ἐξαπορῆσαι τὸν ἐξυπηρετοῦντα τῇ τοῦ μάρτυρος λάρνακι, καὶ ταχέως αὖθις ἀνοῖξαι τὰς κλεισθείσας αὐτῷ πρώην μυροδόχους δεξαμενάς, καὶ συγγνώμην αἰτῆσαι τοῦ ἀγνοήματος, καὶ οὕτω μόλις στῆναι τὴν ἐν μέσῳ τοῦ ναοῦ χεόμενον μυρόχρουνον ποταμόν. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ἔκειτο μὲν ἐκείνου τὸ σῶμα τὸ ἅγιον σφαγὲν ἐῤῥιμμένον, ᾧ καὶ προσελθόνταςti: subjungit, Græcis hisce aliis, Latine ad calcem
reddilis, ita scribit: Τίς οὐκ οἶδε τὴν ἐκ τοῦ πανεντόμου Δημητριακού σώματος ἀναβλύζουσαν τῶν
μύρων πηγήν, ὅση τῷ πληθυσμῷ, ὡς ὑπερεκχεῖσθαι
καὶ τῶν κύκλῳ τῆς θείας αὐτοῦ σορού μυροδόχων
δεξαμένων; Αὗται ἐκ πηγῆς τῶν μύρων τοῦ μάκας
ρος μέχρις αὐτῶν δεχόμεναι τὸν ελώδη ῥουν διαχρονιζόμενον τους βουλομένοις τῶν Χριστωνύμων
κατὰ πᾶσιν ὥραν ἰατρεῖον πρόκεινται ἑτοιμότατον·
καὶ γένος ἅπαν, καὶ ἡλικία πᾶσα ἐκεῖθεν πρυτα
νεῖον ἄφθονον τῶν μύρων πλουτοῦσι τοῦ μάρτυρας
άνδρες, γυναίκες καὶ νήπια ὅλαις χερσὶν ὅσα καὶ
σίρωσι πρὸς ἑαυτοὺς τὸ μύρον ἐκεῖθεν ἐφέλκουσι·
καὶ οἱ μὲν ὀφθαλμούς, οἱ δὲ στόμα καὶ ὦτα τούτω 41. «Ei igitur in somno Magnus (Demnetrius
καθαγιάζουσιν· οἱ δὲ καὶ στέρνα καὶ πᾶσαν του nempe) apparet, idque, quod fecerat, exprobral,
σώματος ολομέλειαν τῷ μύρων προσεπιχρίουσι, καὶ ac, Ut quid, ait, fuentum, quod e sanguine meo
ἁπλως εἰπεῖν ἀκορέστως ἔχουσι τῆς ἐκ τούτου κα- quotidie a Deo abunde suppeditatur, fidelibus inταμυρίσεως. «Quis unguenti fontem, e maxime vidisti, complectentiaque unguentum receptacula
venerando Demetrii corpore scaturientem, haud Christi amantibus occlusisti? Ac ego quidem non
novit? Tanta manat copia, ut etiam extra destinata, in mensura ac guttatim, sed ad saturitatem unquæ sacrum illius tumulum cingunt, unguento sus- guenta propono, tu vero ita parce ac invidiose le
cipiendo vasa sese effundat. Hæc bene olentem, geris. At vero,ut martyrum amantibus locum saquæ e beati unguentorum fente emittitur, fluxio- crum haud unquain discas occludere, unguentorum
nem in sese recipientia, præsentissima Christianis meorum portam fidelibus hic aperui. Dixit,ac tevolentibus omni hora exstant officina medica. Et nuem manu baculum tenens, illo unguenti viam,
genus universum et ætas o.nnis publico hinc, quo a tumulo unguentifero hanc ducens rectaque per
martyris unguenta abunde aluntur, loco locuple- pavimenti templi superficiem efformans, descritantur. Viri, mulieres et pueri totis manibus per psit, ac mox unguentorum illinc rivus affluebat,
tubos unguentum inde ad se eliciunt. Ac alii qui- æquabiliterque et leniter in templi pavimento madem oculos, alii autem os ac aures illo consecrant; nabat, et ecce mirifice secundum Davidem flumen
alii vero et pectora et omnia corporis membra un- c plaudebat manu, ut hinc, qui martyris conditorio
guento inungunt,ac, ut uno verbo dicam,insatia deservicbat,consilii expers animo concideret, moxbiles in facienda per illud unctione sunt.» que iterum, quæ primum clauserat, unguentum
complectentia receptacula aperiret, ac venian de
errore postularet vixque ita in templi medio manans, e quo unguentum scaturiebat, flumen sisteret. Relata verbis hisce a Stauracio visio vel ex
eo mihi suspecta est admodum, quod monachi,
continentia unguentum receptacula occludentis,
factum improbandum haud videator, si, quod
Stauracius de feminis, indecenter sese in templo
continuo unguentibus, ait, veritati sit consonum.
καὶ τῇ χειρὶ κατέχων βακτηρίαν λεπτήν, ταύτῃ τὴν
ὁδὸν τοῦ μύρον διέγραψεν ἐκ τῆς μυροφόρου κινή
σας ταύτην σοροῦ, καὶ εἰς πρόσωπον τοῦ ἐδάφους
κατ' ευθείαν σχηματισάμενος τοῦ ναοῦ, καὶ παραυτίκα μύρων σχετὸς ἐκεῖθεν ἐξέῤῥει καὶ τῷ τοῦ ναοῦ
ὁμιλῶς καὶ ἠπίως περιελίμναζε. Καὶ ποταμὸς,
Ιδού, κατὰ Δαυὶδ ἐπεκράτει χειρὶ τὸ θαυμάσιον, ὡς
ἐντεῦθεν ἐξαπορῆσαι τὸν ἐξυπηρετοῦντα τῇ τοῦ
μάρτυρας λάρνακι, καὶ ταχέως αύθις ἀνοίξαι τας
κλεισθείσας αὐτῷ πρώην μυροδόχους δεξαμενάς, καὶ
συγγνώμην αίτῆσαι τοῦ ἀγνοήματος, καὶ οὕτω μόλις
στῆναι τὴν ἐν μέσῳ τοῦ ναοῦ χεόμενον μυρόχρουνον
ποταμών.
40. Stauracius, hisce modo præmissis, proxime
subnectit, monachum quendam, cui ob vitæ san -
ctitateni Demetriani sepulcri cura erat credita,cum
quotidie, nullo servato modo,cujuscunque generis
ac ætatis homines scaturiens e Sancti corpore unguentum auferentes videret, re isthac ac maxime
ex eo quod feminas etiam, quæ illo et genas et
pectus et ubera et brachia continao inungerent,
spectare cogeretur, indignatus, unguentum complectentia receptacula occlusit. Verum id,ut Stauracius subdit, Sancto nostro, qui non tantum justos, sed peccatores eliam unguento suo morbis
sanandis salutari, uti volebat, minime placuit, monachumque idcirco corripuit in visione, quam
Stauracius verbis Græcis, Latine etiam ad horum
calcem recitandis, sequenti n.odo exponit: Τσίνων
καὶ ὄναρ φαίνεται ὁ μέγας αὐτῷ, καὶ κατονειδίζει
τῆς πράξεως, καὶ ἵνα τί, φησί, τοῖς εὐσεβέσιν
ἐφθόνησας τὸν ἐκ τῶν ἐμῶν αἱμάτων πρὸς Θεοῦ
πλουσίως καθ' ἑκάστην δαψιλευόμενον ῥούν, καὶ
τὰς μυροδόχους δεξάμενος τοῖς φιλοχρίστους κατά
έφραξας; Καὶ αὐτὸς μὲν οὐκ ἐν μέτρῳ καὶ τὰ μύρα
προτίθημι, σὺ δὲ περεισμένως οὕτως ἔχεις καὶ
φθονερού. Αλλά γὰρ ὡς μάθης μὴ ἀποκλείειν τοῖς
φιλομάρτυσι τὸν ἁγιασμὸν μηδαμῶς, ἐνταῦθα θύραν
τῶν ἐμῶν τοῖς εὐσεβέσι μύρων ἀνοίγνυμι. Εἶπε,
"
42. Verum, utcunque res hæc habeat, visio equidem jam relata, aliaque, quæ de monacho,sepulcri
Demetriani custode, Stauracius narrat, scriptoris
hujus ætate seu sæculo tertio decimo, uti ex jam
supra dictis liquet, indubie invenere; hinc antem
consequitur, ut eodem etiam sæculo scaturientis
maxima copia e Sancti corpore unguenti prodigium
adhuc obtinuerit. Nec ei tum tantum,verum eliam
sæculo quinto decimo locum adhuc fuisse, docel
nos, qui tom (adi Commentarium prævium num.
28) in vivis fuit Demetrius Chrysoloras. llic enin,
postquam in sua de sancto Demetrio oratione, cujus partein e biblioth. Medic. plut. 10 cod.13 descriptam habemus, de Sancti martyrio patratisque ab
eo miraculis fusissime disseruit, ita prosequitur:
Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Εκειτο μὲν ἐκείνου τὸ σῶμα
τὸ ἅγιον σφαγὲν ἐῤῥιμμένον, ᾧ καὶ προσελθώντας
col. 1423–1424page 13 of 15
PG 116:1423φιλόθεοι φιλοθέως τὸ φιλόθεον νυκτὸς ἔθαψαν· μετὰ δὲ χρόνον ὑπὲρ τὸ σῶμα πηγὴ τις νέα γεννᾶται, μύρον, ὦ τοῦ θαύματος! ἀνθ᾽ ὕδατος ῥέουσα, ἐξ ἧς ποταμὸς φέρων εὐωδίας τὰ ρεύματα, ἀφ᾽ οὗ λίμναι πάσης ἐξοσμίας ἀνάπλεῳ, ἐξ οὗπερ ὠκεανὸς ἄλλος κύματα κεκτημένος τῶν μύρων, ἅπερ ὕδωρ οὐκ ἔστιν ἐπὶ τὸν χαρακτῆρα, φέρει παχύτερον, ἀλλ' οὐδέ τινι τῶν ἐν τῇ γῇ ἢ καὶ τῶν περὶ αὐτὴν ὑγροτέρων ἢ ξηροτέρων ἄλλῳ μετ' ἄλλων ὅμοιον, ἀλλ' οὐδὲ τῶν σκευαστῶν ἴσον ἑτέρων· σὰρξ δοκεῖ τὸ φαινόμενον καὶ οὐδὲ πάλιν αὐτὸ παντοίων ἐξόσμων, οὐ τῶν σκευαστῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς γινομένων καὶ γεγονότων θαυμασιώτερον, καὶ εἰκότως· ὁ γὰρ Θεὸς παντὶ μὲν εὐωδίαν ἐδωρεῖτο προῖκα κοινήν, τὸ δὲ παρὸν μύρον τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ δῆθεν, ὡς προσῆκεν, ἠγωνισμένῳ χαρίζεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο κόποις ἰδίοις ὁ μάρτυς, οὐ χάριτι· καὶ τὸ μύρον ἐξιὸν εἰς ἀρχὰς ἀφορίζεται δύο, ἃς διαδέχονται καὶ σωλήνες, καὶ γενόμενον ἤδη μετέωρον εἰς ὕψος ἐξαίρουσιν ὥσπερ τινὸς κάτωθεν ὠθοῦντος αὐτό, καὶ παρὰ φύσιν εἰς τὸ ἄνω τὸ βαρὺ φέρεται καὶ γενόμενον ἰσόπεδον τῷ ναῷ κραταιῶς ἡσυχάζει καὶ ἠρεμεῖ τῶν σωλήνων ἑκάτερος ὥσπερ τηρεῖ παγέντα ἢ καὶ τὰ ὀπίσω σταλέντα καὶ χαλινωθέντα τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν καθάπερ ἡνίαις ἀφανέσιν ἀναχαιτίζεται. 43. Πλήρεις ὄντες οἱ σωλήνες τῶν μύρων, ἀεὶ καὶ χαίρει μὲν ἀντλούμενος, ἀλλ᾽ οὐκ ἐλαττούμενος, ἀρυόμενος, ἀλλ' οὐ μειούμενος, μεταλαμβανόμενος καὶ σῶος δρώμενος· καὶ τὸ μὲν ἐξιὸν σχεδὸν ἄπειρον· δέδοται γὰρ λαμβάνειν εὐσεβῶν ἅπαντι ὅσον ἂν ἕκαστος βούλοιτο, μένει δὲ τὰ πηγῆς ἀκένωτα καὶ ἡ ἐλάττωσις οὐδαμόθεν, καὶ τὸ θέαμα ξένον οὐκ εὐσεβέσι μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀσεβῶν ἅπαντι· κἂν γάρ τις αἱρετικὸς ἢ ἀντίθεος ἦν, βλασφημεῖν ὅλως ἀδυνατεῖ, τοσοῦτον ἔργον μύρου τοῦ παρόντος ἡ δόξα. Τὸ δὲ μείζον ὃ μηδὲ σύγκρισιν ἔχει πρὸς τὰ λεχθέντα, ὅτι σκεύη τινὰ πλήρη γενόμενα μύρων ἐκ τῶν σωλήνων καὶ φέρων ἕκαστος οἴκαδε τῶν εὐσεβῶν ἕκαστον ἀνατίθησιν ἱερῷ τινι τόπῳ, ἔχων αὐτὸ οὐ μόνον πρὸς θεραπείαν σωμάτων, ἀλλὰ καὶ τῶν ψυχῶν τῶν ἐν οἴκῳ καὶ τῶν γειτόνων αὐτῶν καὶ τῶν ἀλόγων πολλάκις ζώων, ἃ δὴ καὶ φυσικῶς ποτε κενωθέντα, εἰ καθαρὸς μόνον ἕκαστος αὐτῷ χρῷτο σκεύει ἐν τῇ μνήμῃ τοῦ μάρτυρος, ὢ τοῦ θαύματος! μύρου σκεῦος ἕκαστον εὐθὺς γέμει, ὥσπερ ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς. Τί τούτου μείζον ἢ ἴσον ἢ ἐγγὺς γένοιτ' ἄν ποτε; Παῖδες Ἑλλήνων ἄγουσι λίμνας καὶ πηγὰς ἅμα ἄλλην ἄλλως ἄλλο κεκτημένην τὸ θαῦμα. Εἴπερ οὖν οὐ μύθος τὰ λεγόμενα τότε, μείζον ἐκείνων πολὺ τὸ παρόν. Ἐπεὶ δὲ καὶ μύθος, ὡς ἔμοιγε, τοῦτο πρὸς σκιὰς ἐστιν ἀλήθεια φανερὰ καὶ πράγμα θαυμάσιον αὐτοῖς θεωμένοις καὶ τοῖς ἀκούουσι θέαμα καὶ οὐδὲ παραβάλλεσθαι δυνάμενον ἄλλῳ· καὶ τί λέγω τῶν περὶ τὴν γῆν ἐξαισίων, ὅπου γε καὶ τῶν ἐκ Θεοῦ πάλαι τερατουργηθέντων ἐστὶν οὐκ ἔλαττον; Μὴ πεμπέτωσαν ἐνταῦθα γλῶτταν αἱρετικοί, μηδὲ μιμείσθωσαν ὄχλον. Ὅμως ἀδυνατοῦσι πλασάμενοι τὰς ἀντιστρόφους αἰτίας ἀπατῆσαι τοὺς εὐσεβεῖς, ὡς καὶ πάλαι τὸν πρῶτον οἱ δαίμονες ἄνθρωπον· οὐκ οὖν σιγάτω κἂν ὁποῖος ἂν ᾖ. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τούτων ἡμῖν ἀρκεῖ, ἐπεὶ λέγειν εἰς πλάτος αὐτά γε βουλομένοις ὁ βίος οὐκ ἀρκετὸς ἔσται. 44. Βραχὺς γὰρ ἅπας ἐπὶ τοῖς μάρτυρος θαύμασιν· διόπερ, ὦ θαυμαστὲ καὶ καλὲ Δημήτριε, θαυμάσιε στρατιῶτα Χριστοῦ, σὺ πολλάκις τὴν παροῦσαν πόλιν ἐκ τῶν χειρῶν ἐῤῥύσω τῶν ἀλλοφύλων καὶ παντοίων, ἐγένου τῶν νοσημάτων ἰατρὸς ἄριστος, καὶ τὸ γένος ἡμῶν ἠλέησας· διὸ σοῦ δεόμεθα ὅτι καὶ νῦν, ἀνάστησον αὐτὸ κείμενον καὶ βοηθείας δεόμενον, ἐλευθέρωσον καὶ βοήθησον ἀσθενοῦσαν, χειμαζόμενον ἐν ἀκυμάντῳ λιμένι στήσον, πηγνύμενον ἔτι πυρὶ βαρβάρων διάλυσον, εὐκρασίᾳ τῶν θυμῶν καιόμενον αὐτῶν θερμὴν σοῦ πρόσωθεν θεράπευσον, καὶ πάντα ποίησον ἐν θεραπείᾳ ψυχῶν ἅμα καὶ σωμάτων πρεσβείαις τῆς παναγίας Μητρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.SUPPLEMENTUM.
φιλόθεοι φιλοθέως τὸ φιλόθεον νυκτὸς ἔθαψαν· μετὰ ἡ στρόφους αἰτίας ἀπατῆσαι τοὺς εὐσεβεῖς, ὡς καὶ
δὲ χρόνον ὑπὲρ τὸ σῶμα πηγὴ τις νέα γεννᾶται, πάλαι τὸν πρῶτον οἱ δαίμονες άνθρωπον· οὐκ οὖν
μύρον, ὦ τοῦ θαύματος! ἀνθ᾽ ὕδατος ῥέουσα, ἐξ σιγάτω κἂν ὁποῖος ἂν ᾖ. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν περὶ
της ποταμὸς φέρων εὐωδίας τὰ ρεύματα, ἀφ᾽ οὐ τούτων ἡμῖν ἀρκεῖ, ἐπεὶ λέγειν εἰς πλάτος αὐτά γι
λίμναι πάσης εξοσμίας ἀνάπλεῳ, ἐξ οὗπερ ώκες- βουλομένοις ὁ βίος οὐκ ἀρκετὸς ἔσται.
νὸς ἄλλος κύματα κεκτημένος τῶν μύρων, ἅπερ 44. Βραχὺς γὰρ ἅπας ἐπὶ τοῖς μάρτυρος θαύμασιν
ὕδωρ οὐκ ἔστιν ἐπὶ τὸν χαρακτῆρα, φέρει παχύτες διόπερ, ὦ θαυμαστὲ καὶ καλὲ Δημήτριε, θαυμάσις
ρον, ἀλλ' οὐδέ τινι τῶν ἐν τῇ γῇ ἢ καὶ τῶν περὶ στρατιωτα Χριστοῦ, σὺ πολλάκις
σὺ πολλάκις την παρούσιν
αὐτὴν ὑγροτέρων ἢ ξηροτέρων ἄλλῳ μετ' ἄλλων πόλιν ἐκ τῶν χειρῶν ἐῤῥύσω τῶν ἀλλοφύλων καὶ
ὅμοιον, ἀλλ' οὐδὲ τῶν σκευαστῶν ἴσον ἑτέρων· παντοίων, ἐγένου τῶν νοσημάτων ἰατρὸς ἄριστος,
σὰρξ δοκεῖ τὸ φαινόμενον καὶ οὐδὲ πάλιν αὐτὸ καὶ τὸ γένος ἡμῶν ἠλέησας· διὸ σοῦ δεόμεθα ὅτι
παντοίων εξόσμων, οὐ τῶν σκευαστών μένον, ἀλλὰ καὶ νῦν, ἀνάστησον αὐτὸ κείμενον καὶ βοηθείς;
καὶ τῶν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς γινομένων καὶ γεγονότων δεόμενον, ἐλευθέρωσον καὶ βοήθησον ἀσθενοῦσαι,
θαυμασιώτερον, καὶ εἰκότως· ὁ γὰρ Θεὸς παντὶ μὲν χειμαζόμενον ἐν ἀκυμάντῳ λιμένι στήσον, πηγνύ
εὐωδίαν ἐδωρεῖτο προῖκα κοινὴν, τὸ δὲ παρὸν μύρον μενον ἔτι πυρὶ βαρβάρων διάλυσον, εὐκρασία του
τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ δῆθεν, ὡς προσῆκεν, ἠγωνισμένῳ β καὶ θυμῶν καιόμενον αὐτῶν θερμή σου πρόσω
χαρίζεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο κόποις ἰδίοις ὁ μάρ- θεράπευσον, καὶ παντὰ ποίησον ἐν θεραπεία ψυχών
τις, οὐ χάριτι· καὶ τὸ μύρον ἐξιὸν εἰς ἀρχὰς ἀφ᾽ ἅμα καὶ σωμάτως πρεσβείαις τῆς παραγρένται
ορίζεται δύο, ἃς διαδέχονται καὶ σωλήνες, καὶ γενό- Μητρός τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἡ πρέ
μενον ἤδη μετέωρον εἰς ὕψος ἐξαίρουσιν ὥσπερ πει δόξα, κράτος, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς
τινὸς κάτωθεν ὠθοῦντος αὐτὸ, καὶ παρὰ φύσιν εἰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. «Quid illud igitur?
τὸ ἄνω τὸ βαρὺ φέρεται καὶ γενόμενον ἰσόπεδον τῷ Sanctum quidem illius (sancti Demetrii nimirum
ναῷ κραταιῶς ἡσυχάζει καὶ ἠρεμεῖ τῶν σωλήνων cadaver jacebat projectum; ad quod cum et Deum
ἑκάτερος ὥσπερ τηρεῖ φαγέντα ἢ καὶ τὰ ὀπίσω amantes accessissent,e pietate in Deum Deo dileσταλέντα καὶ χαλινωθέντα τὴν εἰ; τὸ πρόσω φορὰν clum noctu sepelierunt, postea vero supra corpus
καθάπερ ηνίαις ἀφανέσιν ἀναχαιτίζεται.
novus quidam. fons nascitur, unguentum (ο rem
43. Πλήρεις ὄντες οἱ σωλήνες τῶν μύρων, ἀεὶ mirandam!) aquæ loco efundens, e quo bene
καὶ χαίρει μὲν ἀντλούμενος, ἀλλ᾽ οὐκ ἐλαττούμε olentia fluenta vehens, qui stagna bono odore
νος, ἀρυόμενος, ἀλλ' οὐ μειούμενος, μεταλαμβα- plena gignit,fuvius promanal. Hinc oceanus alter,
νόμενος καὶ σῶος δρώμενος· καὶ τὸ μὲν ἐξιὸν σχε- qui cum unguentorum,quæ ab aqua distinguuntur,
δὸν ἄπειρον· δέδοται γὰρ λαμβάνειν εὐσεβῶν ἄπαντι luctus habeat, crassiorem quam hæc ualitatem
ὅσον ἂν ἕκαστος βούλοιτο, μένει δὲ τὰ πηγῆς ἀκέ-præfert, nec ut alia humidiorum sicciorumve qua
νωτα καὶ ἡ ἐλάττωσις οὐδαμόθεν, καὶ τὸ θέαμα
ξένον οὐκ εὐσεβέσι μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀσεβῶν
ἅπαντι· κἂν γάρ τις αἱρετικὸς ἢ ἀντίθεος ἦν, βλα.
σφημεῖν ὅλως ἀδυνατεῖ, τοσοῦτον ἔργον μύρου τοῦ
παρόντος ἡ δόξα. Τὸ δὲ μείζον ὃ μηδὲ σύγκρισιν
ἔχει πρὸς τὰ λεχθέντα, ὅτι σκεύη τινὰ πλήρη γενόμενα μύρων ἐκ τῶν σωλήνων καὶ φέρων ἕκαστος
οἴκαδε τῶν εὐσεβῶν ἕκαστον ἀνατίθησιν ἱερῷ τινι
τόπῳ, ἔχων αὐτὸ οὐ μόνον πρὸς θεραπείαν σωμάτων,
ἀλλὰ καὶ τῶν ψυχῶν τῶν ἐν οἴκῳ καὶ τῶν γειτόνων
αὐτῶν καὶ τῶν ἀλόγων πολλάκις ζώων, ἃ δὴ και
φυσικώς ποτέ κενωθέντα, εἰ καθαρὸς μόνον ἕκαστος
αὐτῷ χρῷτο σκεύει ἐν τῇ μνήμῃ τοῦ μάρτυρος, ὢ
τοῦ θαύματος! μύρου σκεῦος ἕκαστον εὐθὺς γέμει,
ὥσπερ ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς. Τί τούτου μείζον ἢ ἔσον ἢ
ἐγγὺς γένοιτ' ἄν ποτε; Παίδες Ελλήνων ἄγουσι
λίμνὰς καὶ πηγὰς ἅμα ἄλλην ἄλλως ἄλλο κεκτημένὴν τὸ θαῦμα. Εἴπερ οὖν οὐ μύθος με τα λεγόμενα
τότε, μείζον εκείνων πολὺ τὸ παρόν. Ἐπεὶ δὲ καὶ
μύθος, ὡς ἔμοιγέ, τοῦτο πρὸς σκιάς ἐστιν ἀλήθεια
φανερά και πράγμα θαυμάσιον αὐτοῖς θεωμένοις
καὶ τοῖς ἀκούουσι θέαμα και οὐδὲ παραβάλλεσθαι
δυνάμενον ἄλλῳ· καὶ τί λέγω τῶν περὶ τὴν γῆν
ἐξαισίων, ὅπου γε καὶ τῶν ἐκ Θεοῦ πάλαι τερα.
τουργηθέντων ἐστὶν οὐκ ἔλαττον; Μὴ πεμπέτωσαν
ἐνταῦθα γλώτταν αἱρετικοί, μηδὲ μιμείσθωσαν οχ
μονας. Ομῶς ἀδυνατοῦσι πλασάμενοι τὰς ἀντι-
in terra vel circa illam sunt, alteri ulli similem,
nec talem etiam qualem alia quæ arte facta sunt,
habent. Carnem esse dicas,idque nihilominus non
magis,quam res diversas, non tantum quæ para!
ab artificio sunt, verum etiam quæ naturaliter a
Deo producuntur productæque sunt,bonum spargere odorem, est mirandum, ac merito quidem.
Deus enim bonum quidem odorem communi dono
omnibus gratuito dat, præsens autem unguentum,
ex illo nempe effluens, ei qui certavit pro meritis
largitur.
45. Id vero martyr laboribus suis, haud pura
benevolentia, accipit. Ac unguentum, ubi exit, in
duas scaturigines dividitur, quas et tubi excipiunt,
jamque fluidum effectum in sublime, ac si quis
illud e loco inferiori propellat, attollunt, contraque
naturam, quod grave est, sursum fertur; cuirque
ad templi planitiem pervenit, illico quiescit, amboque in eodem statu tubi permanent, quasi qur
concreta sunt, contineant, aut etiam quasi fero
missa ac repressa,quæ per factum ad partes anteriores decursum fieret, evacuationem habenis quodammodo inhibeant. Unguentorum pleni cum sint
tubi, gaudio quidem semper, qui haurir, aficitur,
sed unguentum haud minuit, id extrahit, sed lecrescere haud facit, percipit, sanusque efficitur.
Atque id quidem, quod effluit, infinitum fere est;
col. 1425–1426page 14 of 15
ORRO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR.
piis enim omuibus, ut quisque, quantum voluerit, & hæc de illis dixisse nobis sufficiat, quoniam si ea
accipiat, est datum; fons autem manet inexhau
stus,nec ulla ex parte imminutus apparet, estque
non piis duntaxat, sed impiis etiam omnibus pere
grinum spectaculum. Etsi enim quis hæreticus aut
Dei inimicus ait, tale unguenti opus, cujus palam
est gloria, blasphemare omnino non potest. Quod
autem majus est, nec ad dicta comparationem ha
bet, dum vasa quædam e tubis fuerint unguentis
impleta, atque a piis quibuscunque domum delata,
in loco quodan sacro quæque deponunt, ea non
tantum ad corporum, rerum etiam animarum do
mesticorum vicinorumque suorum, uti et sæpe ad
animalium irrationalium, curationem adhibentes.
Cum vero exinanita illa naturaliter fuerint, si
modo impollutus quisquam vase illo in martyris
commemorationem utatur, statim vas quodque (o
prodigium!) unguento, uti ab initio fuerat, plenum
exsistit. Quid hoc majus, vel æquale vel vicinum
unquam exstiterit? Stagna simul et fontes, quorum
alius aliud alia ratione prodigium fuerit complexus,
ethnici celebrant. Quod si igitur, quæ abs illis ali
quanto dicta fuerunt, fabula haud sunt, hisce il
lud,de quo præsenti sermo, inulto est majus; quod
si autem, ut mihi videtur, fabula sint, illud pro
umbra manifesta est veritas, resquo,quæ ipsismet,
spectaculum cernentibus audientibusque sit ad
miranda, nec alteri comparari queat, ac, quid
dico, iis quæ a terra sunt producta, insignibus,
quandoquidem et iis, quæ a Deo olim fuere pa
trata, prodigiis haud sit minus?
46. Linguam igitur hic haud moveant hære
tici, nec dæmones imitentur. Causas oppositas, ut
pios, quemadmodum primum hominem dæmones,
decipiant, fingentes haud æque prævalebunt. Ne
igitur qualiscunque etiam sit, conticescat. Verum
in latum commemorare voluerimus, vita hand suf
ticiens sit futura; omnis enim ad martyris cele
branda miracula est brevis, quia tu, o`mirande
ac eximie Demetri, stupende Christi miles, sæpe
hanc civitatem ex alienigenarum manibus liberasti,
optimusque morborum diversorum medicus exsti
tisti, generisque nostri es misertus. Ideo te preca
mur, et nunc adhuc illud, quod jacet, e: ige, ac,
quod opem implorat, libera, laborantique fer sup
petias. Tempestate jactatum statue in portu trah
quillo, Barbarorum igne defixum tua adhuc beni
gnitate solve, eorumdemque furoribus deflagrans
rore tuo calescenti sana, omniaque in animarum
simul ac corporum nostrorum curatione fac per
preces immaculata Matris Dominis nostri Jesu
Christi, cui convenit gloria, virtus, honor et ado
ratio in sæcula sæculorum. Amen. Hactenus De
metrius Chrysoloras laudatus, cui cum, ut supra
docui, sæculo quinto decimo floruerit, hæcque,
quæ verbis jam recitatis continentur, memoriæ
prodat, tunc sane unguenti,maxima copia e sancti
Demetrii corpore scaturientis, prodigium adhuc
obtinuisse, indubitatum evadit. Nec hoc tantum e
recitatis Chrysoloræ verbis discimus,verum etiam,
uti hæc expendenti patescet, notatu satis digna de
prodigioso sancti Demetrii unguento alia nonnulla,
quorum interim fidem penes auctorem stare volo.
Utrum porro, Thessalonicensi Sancti templo in fa
num Turcicum,ut supra in Commentario prævio,
num. 92 docui, jam converso, stupendum. admo
dum, quali etiam alii Saucti nonnulli modo adhuc
a Deo condecorari olimve certe condecorari no
scuntur, stillantis seu scatur entis copia maxima
e Demetrii corpore unguenti prodigium hodieque
perseveret, compertum haud habeo.
c
VITÆ SANCTORUM (continuatio).
Die 2. Martyrium SS. Acyndyni, Pegasii et sociorum. 9
Die 4. Vita S. Joannicii abbatis.
Die 4. Vita S. Barbaræ.
Die 6. Vita S. Nicolai Myrensis.
Die 8. Vita S. Patapii.
Die 0. Martyrium S. Menæ et so iorum.
Die 5. Vita SS Galactionis et Epistemes.
Die 12, Vita S. Spyridonis.
Die 7. Martyrium S. Hieronis et sociorum.
Die 13. Martyrium SS. Eustratii, Auxenti¡ et sociorum.
Die 9. Martyrium S. Orestis.
Die 15. Martyrium SS. Guriæ, Samonæ et Abibi.
Die 14. Martyrium S. Thrysi sociornm.
Die 22. S. Cæciliæ et sociorium.
Die 21. Martyrium S. Thomæ apostoli.
Die 23. Vita S. Clementis martyris.
Die 23. Martyrium sanctorum decem martyrum Cre
Die 23. Vita S. Gregorii Agrigentini.
tensiun.
Die 25. Vita S. Mercurii.
Die 25. Vita S. Ecaterina.
Die 25. Martyrium S. Anastasia Junioris et sociarum.
col. 1427–1428page 15 of 15
ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR.
Die 25. Martyrium S. Eugeniæ.
Die 26 Vit S Theodori Grapti.
Die 27, De S. Joanne evangelista.
Die 29 Vita S Marcelli archimandritæ.
609 Caput I. Sanctus fidem prælicat, comprehenditur,
653 ad Maximianum adducitur, custodiri ab hoc jubetur, a
683 Nestore contra Lyæum pugnaturo, convenitur, illiqui
705 b nedicit.
Caput II.-Maximianus, ob necem Lymo illatam iratus,
753 Nestorem primo ac dein etiam sanctum Demetrium jubet
interfici, hicque postea mira ulis inclurescens, locis sa
cris sibi exstructis bonoratur.
Die 30. Mar yrium S. Anysiæ Thessalonicensis
Die 31. Martyrium S. Melanæ Romanæ.
Die 20. Vita S. Sebastiani et sociorum.
Die 3. Certamen S. Blasii et sociorum.
Die 12. Certamen SS. Acepsimæ, Joseph et Æithale.
Die 4. Vita S. Ambrosii Mediolanensis.
Die 7. Vita S. Pauli Cpolitani.
PASSIO TERTIA, auctore Simeone Metaphirasto. 1185
Caput I. Sancti patria, genus, institutio, dignitas,
Christi prædicatio, apprehensio atque in carcerem
jectio.
Caput II Lyæus a Nestore occiditur, Maximianus,
hinc iratus, Nestorem et Demetrium jubet interfici,
hicque et miraculis claret et tanquam sanctus honoratur.
MIRACULA. Liber I, auctore Joanne, Thessaloni
censi archiepiscopo.
Caput I. De Mariano lyrici præfecto, gravissima
Die 19. Vita et certamen SS. Nazarii, Gervasii, Protasii ægritudine affictato sanitatique per sanctum Demetriom
et Celsi.
Die 8. Vita S. Pelagiæ Antiochenæ.
Die 8. Vita S. Matronæ, martyris Chiensis.
Die 25 Vita S. Amphilo hii Iconiensis.
restituto.
Caput II.
De militiæ præfecto, ab immedicabili
907 sanguinis fluxu per Sancturn sanato.
Caput III. De gesta a Sancto prodigiosa pro Thes
salonicensibus in peste cura.
Caput IV. De energumenis sancti patrocinio sa
955 patis.
Caput V. Qui Sancti reliquias postularit, easque
tamen haud impetrarit imperator Mauritius.
Caput VI. De argenteo quem Sanctis, ciborio suo
exusto instituendo n·luit throno.
Caput VII
Die 11. Vita S. Danielis Stylitæ.
Die 26. Martyrium SS. Indæ et Dounæ et sociorum
numero viginti millium.
CORNELI BYEI, S. J., COMMENTARIUS PRÆVIUS.
Multiplicia, quæ de S. Demetrio reperiuntur,
scripta, præcipue Græca, recensentur.
§!I. Quænam e scriptis, § præcedenti recensitis,
edenda sint, et qua file auctoritateve quæque valeant.
Qui Onesiphorus templi custos in Sanc
tum peccirit, ab eoque idcirco fuerit punitus. 1217
Caput VIII
De magnâ, qua Thessalonicensibus fa
mis tempore Sanctus prodigiose, succurrit, sollicitudine
RC cura.
Caput IX. Qui Sanctus alio adhuc tempore Thessa
lonica famæ pressæ prodigiose succurrerit.
Qui Sanctus in bello intestino populique
Thessalonicæ etiain succurrer-t.
Caput X.
seditionibus
De Illyrici praefect, qui Sanctum blas
phemnavit atque ab co idcirco fuit punitus.
Caput XII.
Qui excitato ciborti incendio hostikus
fuerit Thessalonica per Sancti providentiam liberata.
Caput XIII. Qui Avaribus improviso Thessalonicam
aggredientibus Sanctus restiterit, hæcque nihilominus
deinde abs illis obsessa ad summas angustias fuerit
redacta.
Caput XI.
Sancti imperterrita in prædicanda Christi fide
fortitudo, et quid de iis quæ de ejus genere, patria con
ditioneque narrantur, censendum.
Quid de iis quæ a Metaphraste anonymoque
qui huic præluxit Sancti biographo de Nestore traduntur
sit censendum.
§ V. - Demetrius capitur, martyrioque afficitur. Quan
dopam id factum, et quis Lupus, qui servus ejus fuisse
dicitur, existiterit.
Sancti memoria in Fastis sacris, cultus eccle
siasticus, quo universim hodieque apnd Græcos gaudet,
atque olim gavisus.
Quam eximius Thessalonicæ cultus Sancto
fuerit delatus, et quam quidem antiquus is sit. 1123
§ VIII. Quandonam primum prodigiosum unguen
tum e Sancti seu tumulo seu corpore stillare inceperit,
et quid præterea de sacro hoc pignore sit credendum.
§ IX. Quam insignis Sancto cultus Constantinopoli
ab ipsis etiam Orientis imperatoribus fuerit delatus, et
quam quidem antiquus is sit.
Caput XIV. Visio Eusebio archiepiscopo Thessalu
nicensi oblata, argumen aque, quibus memoratam cap.
præced. Thessalonica obsidionem, prodigiose patroci
nante sancto Demetrio, solutam fuisse Jeannes con
tendit.
Caput XV.
Visione coelesti vir dignitate et virtute
præclarus cbsidionis Thessalonicensis tempore honora
tur, eaque, pro Thessalonica stare sanctum Demetrium.
edoctus, cives ad fortitudinein excitat.
MIRACULORUM LIBER II, auctore anonymo.
Caput I. Sclavi ab obsidione Thessalonicensi, appa
rente sancto Demetrio, deturbantur, duxque illorum
§ X. Cultus ecclesiasticus Sancto etiam apud Lati- capitur, ac deinde etiam occiditur.
dos aliasque nationes a longitissimo jam tempore delatus.
Caput II
Sclavi iterum Thessalonicam aggrediuntur,
1158 Deumque ac sanctum Demetrium sibi contrario experti,
PASSIO PRIMA, ab auctore anonymo scripta atque ab re infecta, recedere coguntur.
Anastasio Bibliothecario e lingua Græca in Latinam con
Caput III. De terræ mot:bus divinitus immissis
versa.
Prologus.
Caput unicum. Sanctus filem prædicat, Maximiano
imperatori, ad gladiatorum spectaculum properanti cap
tīvus sistitur, illiusque jussu custodiæ primum mani
patur, ac deinde etiam occiditur.
PASSIO ALTERA auctore anonymo.
temp ique incendlo.
Caput IV.
Sclavi, uno e principibus suis in captivi
tatein indigne abducto, irati Thessalonicam, iterum a se
obsidione pressam, ad famis angustias adigunt, atque ab
ca tamen iterum, suis succurrente saucto Dometrio, rece
dere coguntur, pasque præterea illorum magna strage
ab imperatoris exercitu post afficitur.