«»; mihi semper præsentes, inquit, mittentes quæ ne cessaria erant.. Communicationem.» Quain? Quæ fuit, inquit, a primo die quo credidistis usque ad hoc tempus. «Ob vestram communicationem ad Evangelium. Quod autem ait a primo die, aut sensus est quod a primo die quo credidistis usque ad hoc tempus gratias ago, pro omnibus vobis cum gaudio procationem faciens: aut, ob vestram communicationem ad Evangelium quæ subminis tratur a primo die usque ad hoc tempus. Videtur autem id quod sequitur magis consonum priori expositioni. Nam quomodo a principio gra tias agebas, nondum confirmatos ob communica tionem intuitus? Confidens, inquit, quod is qui esse talem animi promptitudinem 67 ac initium fervore plenum indiderat, ipse quoque hoc ad operis per fectionem perducturus esset. 6, 7. Confulens hoc ipsum qnod is qui capit in vobis opus bonum, perficiet usque ad diem Jesu Christi sicut æquum est mihi ut hoc sentiam de omnibus vobis: propterea quod habeam vos in corde et in vinculis meis, et in defensione el confirmatione Evangelii cum sitis omnes mihi consortes gratiæ. Gratias autem ago Deo ob vestram communica tionem, hoc confidens quod is qui cepit facere in vobis bonum opus, etiamn hoc perficiet et comple. bit usque ad consummationem. Animadverte autem quomodo omnia ad Deum retuleritne cristas eri gant. Quanquam etiam hoc modo magna laus est quod omnino Deum potuerint attrahere, ut eis es set auxilio. Nam hoc sine magna virtute nequa quam esset. «Usque ad diem Jesu Christi,» Non enim de vobis, inquit, solis confido, verumetiam de iis qui a vobis descendent. " Sicut æquum est.» Con fidens hoc ipsum, sicut æquum est: hoc est: Quan doquiden æquum est, ut ego qui exacte omnia novi quæ apud vos sunt, hoc sentiam de omnibus vobis. Quidnam? Quod is qui cœpit in vobis opus bonum, perficiet ipsum usque ad diem Jesu Christi. «Ut hoc sentiam de omnibus vobis.» Sentit enim ac arbitratur bona et magna perficere discipulos, qui magnum studium et curam erga eos remisit. Aut æquum est mihi hoc arbitrari qui talem ha beam erga vos affectum, ut neque in vinculis meis vestri obliviscar, sed animo intimos semper cir cumferam. Quæ est autem causa quod animo inti. mos et nequaquam oblivioni traditos habeat? Quia sunt, mihi, inquit, una consortes gratiae: aut sup peditato ipsis per fidem spirituali dono, quod tunc vario modo vim in ipsis exercebat. Aut simpliciter gratia per baptismi regenerationem et adoptio nem communicata. Aut dixi, inquit, me vos in corde habere, quod vos una mihi consortes sitis in vinculis meis et in defensione ac confirmatione. Gratiæ vero, id est, per gratiam Nam sine divina gratia nullus dignus habetur hujusmodi consortio. €9 «Propterea quod habeam vos.» Causam dixit ob quam esset ipsi æquum ut hoc sentiret quod Deus qui coepisset etiam perficeret: «Propterea, in"

quit, quod in corde vos habeam. In corde vos. eximia laus esse in corde Pauli! Neque enim hoc « vulgare erat. Quod autem ait, «Et in vinculis et in defensione,» majus adhuc erat. «Et confirmatione Evangelii. Confirmationem Evangelii dicit tenta-; tiones et afflictiones ac vincula. Quomodo? Quia hæc eligebat. Et quidem cum ei licuisset hæc non sustinere, confirmabat resurrectionem ac commu nem retributionem. Nam hæc, inquit, nequaquam sustinere potuissem nisi vera essent quæ a me prædicata sunt. Neque enim solum mortui re suscitati, leprosique mundati, sed et nos vincti; Evangelium confirmamus. Qualiter autem aut quo num modo? Quoniam innumera passi nec remissio res,sed promptiores effecti, sufficientem præbemus demonstrationem quod veritatis prædicatores si mus, et divina potentia in nobis sit, quæ hæcom nia demulceat, nec sinat afflictionum multitudinem devincere prædicatores. Non est enim humanæ po tentiæ per tot impedimenta superiores evadere. Neque aliis solum hæc sunt Evangelii confirmatio, sed et nobis ipsis: nam probatiores nos reddunt magisque fortes ad despiciendas insidias. «Mihi «» una consortes gratiæ. Quare autem testor de vobis hæc, et quamobrem habeo vos in corde meo? Quoniam, inquit, una consortes mili estis gratis aut apostolatum dicens aut afflictiones. «Nam po- « tentia mea, ait, per infirmitatem perficitur. * «Si mul enim cum ipso affligebantur tanquam cum præceptore ac Patre spirituali. Animadverte autem « quod non simpliciter dixerit socios aut participes, sed id est, una consor tes, ostendens quod et ipse particeps sit. Alibi enim ait ipse, ut particeps Evangelii efficiat, hoc est, ut cum his qui Evangelium annuntiant, in bonis promissis participem. I. 8-11. Testis enim mihi est Deus quam desiderem vos in visceribus Jesu Christi. Et illud oro ut chari. tas vestra adhuc magis ac magis eruberet in agni tione omnique intelligentia, ut probetis quæ 69 sunt præstantia, ut sitis sinceri, ac tales ut nulli sitis of fendiculo in diem Christi, impleti fruclu justitiæ qui contingit per Jesum Christum ad gloriam et laudem Dei. «Testis enim mihi est Deus.» Non tanquam fide dignus non esset, testem Deum invocat, sed quod maxime verum sit quod dicit, et quod vehementer omnes Diligat: omnes enim probi erant. «In visce ribus.» Dilectionis intentionem per viscera signi ficavit. «Jesu Christi.» Hoc est, in dilectione quæ est per Christum, quia fideles estis. Hoc au tem dicit ne existiment quod ideo amentur ab ipso quia necessaria ipsi miserant: Aut quod cupiam vos, datis mihi a Christo visceribus. «In visceri bus Jesu Christi.» Hoc est, non humanis, neque humano more affectis, sed omnino secundum Jesum Christum. Magnum quidem desiderari a 8 ][ Cor. xit,

Paulo: in visceribus autem majus: porro in visce ribus Jesu Christi, nullam relinquit excellentiam. «» • Ut charitas vestra.» Adeo dilectus ab eis optat adhuc magis ac magis diligi, nullus enim terminus est dilectionis secundum Deum. Aut etiam de aliis «loquitur, ut et illos diligant. «In agnitione omni » que intelligentia. • Hoc est, ut non simpliciter om nes diligatis, sed cum probatione et scientia; ne quo modo dilectio erga hæreticos vobis noceat. Nam si ita, inquit, diligitis, potestis quod utile est probare: puta quos oporteat diligere, quia fideles et quos non, nempe infideles et hæreticos. Quo modo ergo alibi ait; Quantum ex vobis est, cum omnibus hominibus in pace vivite? Et dicimus, quod aliud est in pace vivere, et aliud diligere. Præstantia vero dicit utilia. «Ut sitis sinceri.» Ut » nullum dogma adulterinum occasione charitatis ad vos influat, sinceri quidem, quo ad Deum: sine offensione autem, quo ad homines. Multos nam que offendit videre fidelem cum infideli aut hære tico habentem amicitiam. Porro alicui esse offen diculo, supplicium promeretur. Impleti fructu justitia. Nam præter dogmatum rectitudinem, vitæ quoque habenda est cura. Non simpliciter au tem dixit: Ut sitis justi, sed, Ut in hoc impleti sitis. 70 Fructum vero dicit qui est per Christum Jesum. Est enim quædam apparens justitia, sed non secundum Christum, qualis est Græcorum, qui ob inanem gloriam, aut ut hominibus placeant, ejus quod justum est curam habere videntur. Quod si tales ut prædixi estis, in gloriam Dei negotium re dundabit, non ad gloriam meam. Siquidem non ut ego præceptor glorificer, hæc admoneo aut exopto. Nam quod succedit, ad Dei laudem et gloriam ce dit, qui etiam in hoc auxilium præbet. Narratio suæ in certamine conversationis, prompti que animi. 1, 12-18. Scire autem vos volo, fratres, quod quæ mihi acciderunt, magis ad profectum Evangelii eve nerunt ita ut vincula mea manifesta facta sint in Christo in toto prætorio ac cæteris omnibus: utque plures ex fratribus in Domino freti vinculis meis, ube rius auderent impavide sermonem loqui. Nonnulli quidem per invidiam et contentionem, nonnulli vero et propter bonam voluntatem Christum prædicant. Alii quidem ex contentione Christum annuntiant non pure, existimantes sese afflictionem addere vinculis meis: alii rursum ex charitate, scientes quod in de fensionem Evangelii constitutus sim. Quid enim? Al tamen quovis modo sive per occasionem, sive per ve ritatem Christus annuntiatur, et in hoc gaudeo, quin etiam gaudeo. Verisimile erat ipsos cum didicissent quod liga tus esset, turbatos esse, tanquam impedita per hoc prædicatione. Id igitur ait, ostendens quod non solum vincula non sint facta Evangelii impedimen tum, sed illud magis promoverint: 71 et causam dicit: Quod quæ mihi acciderunt.»Amantis

erat, significare quæ sibi contigerant. «Ita ut vin-» cula mea.» Neque enim vincula mea, quæ pro Christo sustineo occultata sunt, inquit, sed mani festata sunt et in prætorio, id est, palatio, et in cæteris locis. Et quid inde consequitur? Quod ex hoc accrevit audacia fidelibus, et via ad conversio nem multis infidelibus. «Facta sint in Christo.» Aut quod vincula fuerint in Christo, id est, propter Christum, ut per hyperbaton sit compositio: aut vincula dicit facta in Christo manifesta, hoc est, per Christi beneplacitum et dispensationem mani festata. Etenim nihil fuisset quod patiebatur et recte operabatur Paulus, nisi ad Christum retulis set. Aut, illorum in Christo vincula manifestantur, qui nihil ad ostentationem agunt, sed ita agunt ut prosint aspicientibus, et glorificent Deum qui in calis est. «Utque plures ex fratribus in Domiuo.» Quoniam dixit vincula audaciam præbuisse, ma gnum autem id videbatur, subjungit: In Domino, id est, propter Dominum. «Freti vinculis meis.» Sumpserunt enim audaciam confirmati ad fidem per Pauli vincula. Nam aiebant: Nisi divina esset prædicatio, neque Paulus sustineret pro ipsa vin ciri. Hoc etiam superius dixit: In confirmatione Evangelii. Siquidem prædicationis confirmatio erant vincula. «Uberius auderent.» Etenim etiam antea loquebantur, nunc autem amplius. «Non nulli quidem per invidiam.» Quoniam captus erat Paulus, multi increduli volentes ad iram provocare Neronem, ut omnino Paulum occideret, prædica bant Christum, ut dum audiret Nero dispersam prædicationem, hujus auctorem Paulum interime. ret. Aut, quod ipsi in pretio haberi vellent, (magnus siquidem erat Pauli honor,) etiam cum increduli essent, prædicabant Christum. «Nonnulli vero et propter bonam voluntatem. Propter fidem, pro pter charitatem, propter bonam mentem ac sanam intentionem. «Alii quidem ex contentione.» Per tinacia, invidia, rixa. «Non pure.» Hoc est, non ex puro corde, existimantes sese ad majus peri culum et afflictionem ex hoc ipsum deducturos, juxta ea quæ superius scripta sunt. Existimantes afflictionem.» Non enim ita contigit ut arbitraban tur, 72 nam ob hæc ego amplius gaudebam. «Alii rursum ex charitate.» Alii, inquit, ex amore quem erga Dominum et erga me gerebant. «Scientes (ail) quod in defensionem Evangelii constitutus sim.»Sciunt quod præceptum a Deo acceperim ut Evangelium prædicarem, quodque rationem illi da turus sim levior autem redditur mihi hæc ratio, si multi instruantur et discurrat prædiéatio. Hoc igitur illi scientes, ut rationem mihi reddendam apud Deum leviorem efficerent, multos instituunt prædicantes sermonem. «Quid enim» Aut, Quid enim aliun quam hoc? hoc est, quid aliud nisi in defensionem Evangelii constitutus sum? Quid enim multa loquor? Quid mihi curæ est quo quis scopo prædicet, qui interim recte praedicat? «Sive per oc casionem.» Propter invidiam adversum me. «Sive

nostra, hi vero. minorem Patre Filium, etiam quatenus esl el inlelligitur Deus : nonnulli quoqu: confusionem in sancta Triade portentose. mentiuntur. « Et in. hoc gaudeo. » Illi quidem ut me con tristent oec agunt, ego aulem gaudeo. Et quid dico, gaudeo ? Gaudebo, inquit, perpetuo gaudio. 1.19.20. « Novi enun quod hoe mihi cedel in 73$ « salutem per vestram deprecationem eL subminis- « Lralionem Spiritus Jesu Cliristi. seeundum exs- « pectalionem el spem meam,quod nulla in re pu- « deflam, sed cum omni libertate ut semper, ita « nuno quoque magniflcabitur Christus in corpore ! « meo, sive per vitam, sive per mortem ». « Hoc. » Aut illigatum esse, aut ab ipsis pradi- cari Christum, aut etiam insidiis appeti ab. illis, x In salulem.» Salulem autem dicit quod nondum paleretur marlyrium. « Per vestram. depreealio- nem. » Vide aulem quantum sese demillat, Cum oh innumera preclara facinora deberetur sibi sulus,ait : Per vestram deprecationem. Si vestras inquit, deprecaliones adeptus fuero, erit mihi abundantia el veluli accrementum spiritus. « Se- cundum exspectationem. » Exspectationem. dieit vehezentem et intensam spem, quam quis etiani capite ipso moto observal ac concupiscil. « EL spem mean.» Ex his doeet non oportere in solisaliorum precibus confidere, nisi eliam a seipso aliquid couferal. llaque et ego,inquit, spem simul affero, qua nihil majus est. « Spes enim, dicit alibi, non pudefacil3.» Et : « Fiat misericordia tua,Domine, super nos, quemadmodum speravinius in te *. « Quod nulla in re. pudefiam. » Quia. superiores non eiuut insidialores : nam si occiderint, in hoc inaxime vieero. « Sod. cum omni libertate. » Hoc est, perspicue.aperte,non obleeto modo.— « Nunc queque magnificabilur Christus.» Semper in Paulo magnificabatur Christus, eL quando ipsum trade- bat, ul vineulis ae flagellis misere affligeretur, et. quando educebat euin ac liberabal. Perillud nam- que confirmabatur, viresque sumebat praedicatio : per veritatem Christus annunliatur.» Ex his, non- nulli insipientes suspicati sunt,quod omnibus hze- relieis accessum dederit Apostolus, quia dixit : « Sive per occasiouern, sive per veritatem Christus annuntiatur.» Yerum animadverte.Primum quidem non dixit Anuunlietur, ut lioe statuere putaretur, sed Annunlialur, narrans quid accidat. Deinde quanquam eliam ul statuens dixisset (nam. multi qu que liereticorum scripturam depraverunt,tan- quam habentem,Christus annuntietur) ne ita qui- dem accessum dedisset hareticis.Quomodo ? Quia hi de quibus dicit non adulterina dogmata przedica- bant, sed fidem quidem reete tradebant, mente lamen prava : tanquam cupientes aut honorari,aut Apostolum in majus periculum conjicere.Haretici vero prater lioc quod mentem habet perversam : (Siquidem plures quoque id habent) dogmata quo- que introducunt adulterina : alii quidem Deum non fatentur fuisse crucifixum, alii autem duas fuisse üsserunt personas post unionem : rursum alii quasi carnem non accepisset ejusdem substanlio cum

dum hi qui Pauli vincula et afflictiones intueban tur, id apud se cogitabant, quod nisi divina esset ac verissima ejus prædicatio,nequaquam gaudens innumeris seipsum exponeret malis, cum liceret cessando lirebari. Ideo merito magnificabatur Christus confirmato Evangelio. Rursum autem dum extrahebat ac eripiebat ipsum e periculis, etiam inde magnificabatur. Nisi enim divina quædam et super hominem esset gratia quæ Paulum liberaret, 74 quomodo soluta fuissent vincula? Quomodo aperta ostia 5? quomodo innumera illa facta fuis sent miracula? Testimonium itaque ferebat Chri stus Paulo ex eo quod e periculis liberabat: rur sumque Paulus ex eo quod constans erat in afflictionibus,testimonium ferebat prædicationi: et utroque modo Christus mrgnifcabatur.Itaque ergo et nunc ail: Sive leberet me Christus a morte, sive non, in me magnificabitur. Ego enim et vivens a prædicandi libertate non discedam et si mori me oporteat,cum lac moriar. «In corpore meo.» Illi per hoc quod Christum ex contentione prædi cabant, arbitrabantur ipsum tollere: id autem non ita erit,inquit,sed magnificabitur Christus in cor pore meo,ut qui semper me eripiat atque redimat prout ipsi moris est. Deinde ubi prima defensione absolutus, rursum ablatus esset, etiam in hoc magnificavit, ait, Christus. «Sive per vitam.» Quoniam eripuit me de ore Neronis. «Sive per mortem.» Quoniam vires mihi præstitit, ut de spicerem mortem. Hoc autem dicit, non tanquam confestim moriturus: sed ipsos confortans, ne ubi hoc accideret turbarentur. I. 21-26. «Nam mihi vita Christus est, et mors lu «crum. Quod si contingat vivere in carne,eares mihi fructus est operis,et quid eligam ignoro. Coarctor «< enim ex his duobus, desiderans dissolvi et esse cum << Christo,quod multo longeque melius est.Cæterum «manere in carne magis necessarium propter vos. Et «hoc persuasus scio quod mansurus sim,et cum om «nibus vobis permansurus ad vestrum profectum et «gaudium fidei, ut gloria vestra exuberet per Chri «stum Jesum in me,per meum iteratum ad vos ad «ventum.» Alibi ait: Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me 6, et hoc nunc quoque dicit, Ipsum habeo vitam: neque enim qui mun dum despiciebat, mundanam vivebat vitam, sed Christi, id est, quam Christus volebat. Lucrum vero dicit mori, ut sit cum Christo et coronas asse quatur. 75 «Quod si contingat vivere in carne.» Dixit mori esse lucrum. Ne quis autem existimet quod vitam suam accuset, vide quid dicat: Quod si contingat vivere. Quandoquidem, inquit, vivere in carne fructus operis est. (Siquidem potest quis hac vita uti ad fructum bonorum operum. Ait enim Fructificantes et crescentes 7.) Quoniam ergo ipsum quoque vivere ad fructificandum conducit, nondum mihi decretum est, neque satis novi quid malim seqq. • Galat. 11, 20. 7 Coloss. 11, 10. Act. XVI,

aut quid eligam,an vivere ac fructificare Deo, an mori et esse cum Christo. Animadverte autem quod in manu sua esse ostenderit aut vivere aut mori. «Coarctor enim ex his duobus.» Quoniam igitur quid eligam,ignoro,merito coarctor ex his duobus, nempe aut dissolvi aut manere in vita.At interim, o Paule, cum adeo Christum diligas, an omnino dubitas ac hæsitas quid te eligere oporteat? Atqui indubitatum tibi esse deberet quod melius est, nempe dissolvi et esse cum Christo. Novi, inquit, hoc et ego, desiderium certe habens dissolvi et esse cum Christo: cumque hanc partem scirem multo longeque esse potiorem,dixi quod e duobus coarcter. Quare autem hoc? propter vestram,inquit, salutem, et propter vos, vestrumque commodum, quan rem magis necessariam duco: quandoqui dem non quod meum est intueor, sed quod vobis expedit. Vides animum præponentem discipulorum utilitatem suo proprio commodo? Permanens enim eos qui primum instructi fuerant confirmabat, et alios assumebat. Multo longique melius est hoc habens a communa sensu, id est, desiderium ha bens dissolvi, habens multo longeque melius esse cum Christo. «Magis necessarium propter vos.» Etiam ex alio magis necessarium est: quia plures per fidem Deo adducere, magis domesticum facit ipsum Christo. «Et hoc persuasus.» Cum fiducia novi, inquit, quod magis necessaria est in carne permanentia. «Et hoc persuasus scio.» Hoc est et hoc certo ac indubitanter novit. Quid est au tem quod certo indubitanter novit? quod magis necessarium est propter vos manere in carne. Deinde scio quod mansurus sim et cum omnibus vobis permansurus. Nam a communi sensu repe tendum est, scio. Aut etiam in totum a communi sensu sumatur, nempe persuasus scio non solum quod magis necessarium sit me in carne perma⚫ nere, sed quod etiam mansurus sim et cum omni bus vobis permansurus. Cum enim arcanis ac cælestibus mysteriis initiatus esset, 76 noverat vitam suam non in ambiguo esse sitam, sed quod nanc adhuc superstes permansurus esset. Potest antem quis alio modo hac sententia ordinata, ita promptius intelligere Permanere,inquit,magis ne cessarium est propter vos: deinde. Et ad hæc per suasus, inquit, quod magis necessarium sit scio quod mansurus sim, simulque cum omnibus vobis per mansurus «Et cum omnibus vobis permansurus.» Scio, inquit, quod mansurus sim, et cum omnibus vobis permansurus.Quandoquidem enim persuasus sum magis necessarium esse manere, scio quod mansurus sim non solum in vinculis, verumetiam una vobiscum et vos visurus sim. Manebo autem, ait, ad vestrum profectum et gaudium fidei. Con tingit enim in fide procedendo, magis in ea con. firmari, et gaudere spirituali gaudio. Hoc autem etiam est obiter terrentis. Nam si propter vos mansurus sum, videte, inquit, ne vos meam per severantiam pudefaciatis. Ut gloria vestra.» Quo

modo autem poterit gloria exuberare Per hoc quod sint in fide confirmati, et recte videlicet vi vant. «Per Christum Jesum in me.» Quoniam dixit suam permanentiam ad illorum fieri profectum, vult nunc ostendere quod ipsorum profectus in suum ipsius vergat commodum: ne gravare eos videatur, quod propter ipsos proprium des pexerit commodum. Nam vestra, inquit, gloria etiam in me exuberat. Si enim vos probati fueritis, gloria ad me quoque præceptorem recurret «Per meum adventum.» Pauli enim adventus ac præ sentia omnium erat utilitas. Ostendit autem quod rediturus esset. Exhortatio ad conversationem secundum Deum vi tamque divinam. I, 27.29. «Tantum ut dignum est Evangelia «< Christi conversemini: ut sive cum venero et vi «dero vos, sive absens sim, audiam de rebus ves «tris, quod fletis in uno spiritu, 77 una anima, «certantes una cum fde Evangelii: nec in ullo «< terreamini ad adversariis; quæ illis quidem est «ostensio perditionis, vobis autem salutis: et hoc «a Deo, quia vobis donatum est hoc a Christo, «non solum ut in eum credatis, verumetiam ut pro illo patiamini». «Tantum ut dignum.. Itaque ego simul permanebo ad profectum vestrum, tantum, inquit, hoc agite, ut dignum est Evangelio conversemini hoc est,in virtute crescite. «Et videro vos.» Sub audito, Gaudeam. «Sive absens sim.» Non hoc ait quasi commutans reditum, sed dixit quid con tingeret. Nam si ut Evangelio dignum est, inquit, conversemini, cum venero et videro vos, gaudeho (hoc enim, ut diximus, subaudiendum est) et priusquam veniam si absens audiero, etiam fau debo. «In uno spiritu.» In une charitatis et con cordiæ dono. «Una anima. «Adeo charitate colli ligati, ut unam visi habere animam, invicem adjuvetis in certaminibus ac periculis. - «Nec terreamini.» Non dico, inquit, ne excidatis, sed nec animo consternemini,hoc est, in nullo turbe mlni: quanquam mortem minitentur adversarii, licet exprobrent vobis mea vincula. Quæ illis qui dem est.» Si ab adversariis non fueritis territi, insurrectio ipsorum adversum vos converteturipsis ad ostensionem perditionis. Hoc est,aut quod per vestram firmitatem ostendetur et manifestabun tur quæ sunt perditionis et a vana gloria suis que studiis discedent, et ex hoc major erit vobis redundantia salutis, ut qui aliis quoque causa fueritis ut effugerent perditionem et salutem lu crifacerent. Aut ergo ita intelligendum est, aut simplicius,quod invasio,et pugna eorum adversum vos,cum non terremini, nihil aliud illis exhibebit aut conciliabit,quam propriam perditionem, vobis autem loco nocumenti dicetur salutis argumentum et occasio perfectioris virtutis. «Ostensio perdi tionis.» Quæ ipsorum invasio erit eis indicium perditionis, si vos stetis imperterriti. Quo modo? Nam si motis omnibus modis insidiarum,non dico non dejecerint vos, sed neque in ullo turbaverint 78 cognoscent quod res vestre vera sunt ac di vinæ, et salutem conciliantes: illorum vero falsæ

et causa perditionis. Loquitur autem de quibusdam incredulis,qui prædicationi adversabantur, «Quia vobis donatum est.» Vide quod non noverit diffe rentiam voluntatis Patris a volontute Filii. Cum enim dixisset quod hoc quoque a Deo sit, subjun git: Quia vobis donatum est a Christo. (Nam capitur pro id est a) rem ponens quæ com mune sit donum Patris ac Filii. «Hoc a Christo.» Majus ac dignius reddens molestias ferre ab his qui prædicationi adversantur, dicit a Deo hoc ipsis datum esse, tum ut in Christum crederent,tum ut cum ipsis afflictionibus decertare possent. I, 30; II,1-4.«Idem certamen habentes quales vi «< distis in me, et nunc auditis in me. Si qua igitur «consolatio in Christo, si quod solatium, si qua com «munio Spiritus,si qua viscera ac miserationes,com plete meum gaudium, ut similiter effecti sitis,eam «dem charitatem habentes, unanimes, idem sentien «tes,ne quid fiat per contentionem aut per inanem «gloriam, sed per humilitatem animi alium quisque «se præstantiorem existimet,ne sua quisque spec «tetis, sed unusquisque quæ sunt aliorum.» Papæ quantum est habere idem cum Paulo cer tamen. Factus est enim Paulus ipsis exemplar cum Philippus certaret, quomodo oporteat pro fide certare. «Si qua igitur consolatio.» Si qua, inquit, vobis mei ratio habetur, etsi quam in afflictionibus mihi dare vultis consolationem, etsi quod solatium moti ex charitate, complete meum gaudium. «Si qua communio Spiritus. Si habetis, inquit,mecum communicationem in Spiritu sancto etsi quid in vobis est viscerum ac miserationum, complete meum gaudium, invicem diligendo, ac si diceret si quam mihi remunerationem dare de betis ob meos erga vos labores, in hoc mihi ex solvite ut invicem diligatis. «Ut similiter affecti sitis. Et quid est quod pro his omnibus exhiberi tibi cupis a nobis? Ut similiter, inquit, affecti sitis, et nullus adversus alium seditionem agat, aut dis sentiat. Vel etiam de dogmatis loquitur, petens pro omnibus ut unanimes sint in fide. 79. Eamdem charitatem habentes. «Non hic multam et ille parvam, sed æqualem et eamdem omnes. «Unani mes.» Effecti videlicet.Et rursum geminat ac ite rat quod dixit, similiter affecti sitis.. Ne quid flat per contentionem.»Deinceips etiam docet quo modo contingat esse unanimes. Nihil, inquit, fa ciendo per contentionem, hoc est, æmulationem sive rixam, neque per inanem gloriam. . Sed per humilitatem animi.» Papa,quid ait? Per humili tatem, inquit, animni alium quisque se præstantio rem existimet, et alium per omnia esse se majorem. Magnum siquidem est ut vel altera pars hoc ducat puto ille me præcellit. Nam si hoc existimaverit, etiam honorabit ac reverebitur et amabit, nec invi debit: quod enim excellens est, superat invidiam invidia namque exerceri cupit erga ualem æmu lum.Quod si fuerit hæc opinio ex utraque parte, vide quanta pars sequetur. Anidmadverte autem

quod non dixerit: Quisque se majorem : sed quod plus est, Prostantiorem. « Ne sua quisque. » Cum enim quisque, propria ulililate relieta, ad. fratris utilitatem seseaceommodaverit,ut Lu quidem meam: utifitatem specles, ego vero tuam, hujusmodi jam non humana, sed angelica vita est. VI, 5-8. « Is enim affectus sit in vobis, qui fuit eL « in Christo Jesu : qui cum in forma Dei esset, non « rapinam arbitratus est uL :irqualisessel Deo : sed « seipsum eximanivil, forma servi sumpta in simili- « tudine hominum constitutus,et forma repertus ut « homo,humiliavit semetipsum factus obediensus- * que ad mortem, mortem autem cruci. » De animi modeslia sermonem facturus est. Quid enim in Gliristo et per. Christum affectus sumitur, nisi extrema. modeslia et animi humilitas? Vultis nosse quod animi modestia nihil vobis nocet, ne- que damno afficit)neque deprimit accidentem sub- limitalem, imo polius ejus efficitur ostensio ac demonstralio?Christum,inquit,considerate.Maxime enim in hoc ostenditur quod natura Deus siLex hoc quod sese demiserit ac humanitatem gestave- rit.Non erat enim quod ex liae humiliatione nihil detrimenti susciperet SQ ex natura sibiconveniens divinitatis sublimitas. Si vero lane factitiam ha- buisset, timuisset utique seipsum humiliare, no a dignitate vix dum sibi acquisilaexcideret, Humili- tas ergo demonstratio fuit sublimitatis divinitatis ejus,qua ex natura ipsi conveniebat.Si quis igitur virtute excelsus ae magnus cupit esse, humiliet sese : inumilitas enim est quie ostendit ac testatur virtutis sublimitalem :. imitetur Christum, aihil perdet qui se humiliat, majus autem magna lucri- Taciet.Qui virtute pauper est,non potesl. humiiliari : veretur enim ne excidat a fictilia el simulata sub- limitate. Qui dives et excelsus est virtute, humi- liet se: nam in hoc magis seipsum oslendit quo vere sit excelsus, quia non limuit humiliari et no- vit quod firmus sil. «Qui cum in forma Doi esset. » Anuimadverte quomodo ex. his paucis verbis Spiri- tus omnes evertantur horeses. Primum siquidem dicens : Cum esset,cozternum Patri significavit, et Arium dejecit: deinde etiam Marcionem Ponticum. Sienim informa Dei erat, quomodo tu dicis quod à Maria esse ceperit ? Cum hoe ct Paulus Samosa- lensis evertitur qui Dominum asserebat esse nu- dum hominem formatum a Deo. Etenim poterimus ipsi dicere : Quemadmodum focina servi,natura est servi et non factura vel opus, ita et lorma Dei na- tura Dei est et non. effectus. Nestoris quoque qui eadem sentil simul evertitur. Cumhis et Marcellus Galales et. Sophronius ac Pholinus eversi sunt. Vide aulem et concidentem Sabellium. « Non rapi- nam, inquit, arbitratus est uL ajqualis esset Deo. » JEqualitas enim de una persona non dicitur, sod de duabus aut pluribus. Quomodo ergo tu. nuda dicis esse nomina Palris eLFilii ac Spiritus sancli quie de una dicuntur persona ? Vide rursum feriri Arium. Nain poterimus ipsi dicere : Quid sibi. vult

formam servi accepit manifestum est idem esse * Joan. 1, 1k. quod homo factus est. Igitur qui et formam. Dei ha bere dicebatur, Deus erat: nam in utroque dicitur forma. Sed quid Arius? Ita, inquit, minus habet Filius,quia non rapuit ut æqualis esset Deo magno illud enim rapit quispiam quod non habet. Sed quid nos illi 981Primum quidem Scriptura nequa quam parvum aut magnum inducunt nobis Deum. Deinde qui juxta vestrum sermonem parvus est, quomodo rapuisset ut magnus feret? neque enim potuisset etiam si voluisset. Ad hæc Paulus dejec tionis animi exemplum induxit. Itaque non dixit Quoniam parvus non insurrexit in magnum Deum, debetis invicem vos submittere: sed cum Patris et Filii ostendisset æqualitatem, dixit quod exanimi humilitato carnem gestavit. Nam in majorem non insurgere,quænam est animi humilitas?impotentiæ potius fuisset ac imbecillitatis: sed eum qui æqua lis erat et æque potens, ultro humiliari et hominem fieri, hoc modesti est animi. Animadverte autem ipsam libri scripturam.Nam hic velut in ænigmate scriptum est:«Non rapinam arbitratus est, hoc est, esse secundum rapinam. «Ut æqualis esset Deo.» Ubi quis aliquid rapuerit, non vult illud deponere, veritus ne sibi pereat. At ubi quis naturale habue rit et proprium, libens illud deponit: novi enim quod ubi libuerit,rursus ipsum accipiet. Quid ergo ait? Filius Dei non timuit a dignitate discedere non enim rapinam existimavit esse divinitatem suam: hoc est, novit siquidem quod ex rapina non haberet ut esset æqualis Patri,sed naturali divini taie. Propter hoc seipsum eximanivit usque ad servi formam in similitudine hominum factus. Quid est autem similitudo hominis? sane alius homo.Quaré autem dixit similitudinem hominis? Quia aliqua ha buit super hominem, nempe quod Deus etiam es set, quodque etiam sine commistione genitus esset. Ex eo autem quod sequitur, Habitu inventus ut bomo, dicunt Eutychianistæ: Ecce non erat na tura homo. Sed dicimus hoc dictum esse ne divi nitas existimaretur commutata esse in humanita tem. Habitu autem sive figura, hoc est, in carne. Siquidem carnis proprium est figuratum esse ut homo. Neque enim unus e vulgo erat, verum diversa etiam habeat. Aut ut homo, id est, utpote homo. Etenim de rege quoque cum gloria procedente di cimus: Egressus est tanquam rex. Ait autem et Evangelista «Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi «Unigeniti a Patre 8, hoc est, utpote Unigeniti. Nam Deus et Christus noster non ad id quod suum est respexit, 82 sed ad id quod omnibus utile est et salutare, propterea seipsum humiliat per in carnationem, et nos omnes exaltat per suam hu miliationem. Qui ergo seipsum humiliat, Christi fit imitator. Atqui ipse, cum natura Deus esset et excelsus per essentiam. Qui autem inter omnes excelsi sunt, ex rapina et ex avaritia nacti sunt

s Factus obediens. » Tanquam Filius, non. tinquam servus. Per hoc enim polissimum ostendit quod naluralis esset Filius, quia ebedivit. Nam propterea dixit: umiliasit semetipsum, ne quid servile cogiles: ob id audit ait: Obediens, ul. ostendat honorem quem Patri tanquam suo principio deferebat, 88 « Usque ad mortem, » Mullie sunt humiliationis excellenti: : hominem fieri, moriidque per crucem. 119-11. «Quapropter et Deus superexaltavit illum « acdonavit illi nomen quod est euperomne nomen: «ut innomine Josu omnogenuse flectat, ewlestium « eL terrestrium ac infernorum : omnisque lingua « confiteatur quod Dominus si. Jesus Christus ad « gloriam Dei Patris. » Ubi incarnationem eomplexus ost Apostolus, omnia deinceps impavide proloquitur, eum care admittat humilia, « Àc donavit illi nomen. » De carne haoc aecipito,nequaquam pereonam dividens. Quodnam est aut^m nomen quod donatum est? Christus, Filins, Deus. His enim nominibus eliam cum carne appellatur. Si post incarnationem propter obedientiam,nomen quod erat superomne nomen Pater Filio qui Deuserat. donavit, et omnis lingua Dominum cenfessa est: anle incarnationem vero neque nomen quod est super omue nomen habebat,neque confessionem ab omnibus quod Do - minus esset, major fuil. igitur post incarnationem inter eos celsitudinem. Quandoquidem communis naturaest :qualis et ejusdem bonoris omnium hominum. Si ergo is qui natura Deus est et natura. excelsus, seipsum propter nos lumiliavit, nos qui natura zquales sumus et z»qualiler humiles et ab- jecti, annon debemus invicem humiliari, et pro- prie mensure conscii esso ? Quod si nos ipsos lu- miliaverimus, superexallal nos Deus, gratiose lar- giens qua oculus non vidit, nec aurisaudivit, nec in cor hominis ascenderunt ?, « Beati, inquit, pauperes spirilu, quoniam ipsorum est regnum colorum !?. » Atqui eliam si hoc non esset, inde celsitudo est et magnitudo quod digni habeamur ut Chrisli simus imitatores, « Sed seipsum. » Ubi sunt qui dicunt quod ex necessitate et Palris sub- jectione invitus est. incarnatus ? « Exinanivil. » Quoniam enim non ex rapina se habere novil ut wqualis esset Deo, sed a. nalura et coeternilate dignitalis,propterea contidenter exinanivit semet- ipsum, hoc est, humiliavit el factus est. homo, non &bjiciendo quod Deus esset. Quasi dicat: Si novis- selse ex rapina habere quod Deo zqualis esset, nunquam incarnatus fuissel, veritus ne. deprime- retur. « Forma servi sumpta. » Considera Pauli loquendi modum. Siquidem de divinitate loquens, ait : Cum esset, cozternitatem significans: de hu- manitate vero, Sumpta: et Factus, ostendens quod adventilia esset. « Inventus ut. homo. » Ut- pote homo. Vide aulem inferiorem aunotalionem. « Humiliavit. semetipsum. » Quod si nudus liomo erat,ut videtur hereticis, quomodo humiliubatur factus quod erat? rursum autem quod ait : Semet- ipsum, voluntariam dejectionem nobis significat.

quam antea esset, quod absurdum est. Hujusmodi est autem et illud: «Data est mihi omnis potestas in colo et in terra 11.» Ad incarnationem igitur, et non ad divinitatem hæc referre oportet. «Omne genu se flectat.» Ad adorationem videlicet. «Cœ lestium et terrestrium.» Angelorum et hominum ac dæmonum. Dæmones siquidem et cognoverunt, idcirco dicebant: • Novimus te quis sis 12,» nempe sanctus ille Dei, et cognoscent quando ut judex descenderit. At quia et justi et peccatores. «Omnisque linga confiteatur.» Quid confitebi tur? Quod Dominus sit Jesus Christus ad gloriam Dei Patris. Est enim Patris gloria talem habere lium, omnium Dominum et Conditorem ac Deum, et cui se flectat omne genu, et omnis lingua con teatur. II, 12, 13. Proinde, dilecti mei,quemadmodum << semper obedistis, non tanquam in præsentia «mea solum, sed tunc multo magis in absentia «mea cum timore ac tremore vestram ipsorum «salutem operemini. 84 Nam Deus est is qui agit «in vobis et ut velitis, et ut efficiatis pro bene «placito.» 11 Matth, 18. 18 Matth. viii, 29. 18 Psal. u, 11. Quoniam exhortationes cum encomiis facilius quisque admittit, ideo ait: «Quemadmodum sem perbedistis.» Ac si diceret: Vos ipsos nunc quo que imitemini, et quæ faciebatis facite. «Non tan quam in præsentia mea solum.» Etenim tunc fortassis videbamini ob mei pudorem omnia face re: nunc vero si auxeritis virtutem, videbimini propter Deum fecisse quæ oportet. «Cum timore et tremore.» Non enim contingit sine reverentia et timore ac tremore aliquod bonum operari. Quo modo enim contingit tremere? Si consideravimus quod ubique adest Deus, omniaque audit et intue tur: quodque graves exiguntur rationes ac pœnæ. Servite, inquit, Domino in timore, et exultate ipsi in tremore 44.» Cum timore ac tremore. Recte: Si quidem oportet timere ac tremere dum quisque pro priam operatur salutem,nequando fraude circum. ventus ab hac excidat. Variæ sunt tentationes et afflictiones,multique insidiatores: ubi sane in qui busdam ipsam quoque exercere virtutem, contrarium accepit eventum: dum factum est argumentum ar rogantiæ ac superbiæ. Ob hæc oportet quosque ti mentes ac trementes suam operari salutem. Nisi enim Deus videns certamen studiumque cum timore, adjuvet: nec ipsum velle, finem bonum sortietur, nec ipsum operari bona actio judicari poterit. Vo luit namque Cain sacrificium Deo offerre 14, ren vo lens quæ tunc maxime laudabilis erat; et exsecutus est; sacrificavitenim: sed neutrum Deo acceptum fuit, siquidem non erat cum timore ac tremore. Ideo neque divinum accepit auxilium, neque hæc in commundum finem illi processerunt. Merito au tem Deum ait operari: siquidem ipse est auxilia tor noster, ipse qui perficit et veluti formam addit seqq. Gen. 1, i

nostre et voluntati ct operationi. Polest quoque il- lud:Deus estis qui agil, etc, dictum esse ut agantur sine murmurationibus ac disceptationibus. Quid enim murmuras, inquit, quasi labore pres- sus? Deusestisqui cunela operàtur, et. quid id- sceptas de virtutis difficullate? Deum habet auxi- liatorem. « Nam Deus est is qui agit im vobis. » Quoniam dixerat cum timore ac tremore, 85 ait : Atne ob hocterramini. Deus enim est qui agit. in vobis et ut velitis et. ut. efficiatis, hoc est, ut operemini bonum: itaque vostamen oportet piam afferre mentem, et bona velle eum timore ac. tre- more. Nam ubi id fuerit, consequenter et ipsum velle Deus angebit,ae efficiel ut bona in opus de- ducantur. Aut quod Paulus ob multam. animi gra- litudinsm ipsum quoqne velle dicit a Deo eflici, sicut quando sua egregiafacinora frequenter dona. appellat : non liberam tollens arbitrium. Absit ! Sed vehementer gratus, omniaque in Deum refe- rens : ut nos etiam pro his qua operamur, Deo gratias agamus. « In vobis. » In vobis qui vestram salutem cum timore et tremore operamini : eos namque qui tales sunt adjuvat. « Pro. beneplaci- t0. » Ut compleatur in vobis beneplacitum ac vo- Juntas ipsius. 1i, 14-16. Omnia facite sine. murmurationibus ac disceptationibus,ut nemo de vobis quiri. possit, since- rique Filii Dei, inreprehensibiles in. medio nationis prava ac tortuose, inter quos lueetis tanquam. lumi- maria in mundo sermonem vita continentes : ut. glo- riari possim in diem Christi, quod non in vanum cu- currerim, nec in vanum laboraverim. « Sine murmuralionibus. » Nam qui murmurat, Deo ingratus est : qui vero ingratus est, maledicit, Disceplaliones vero dieit hisitationes. Proposilo enim Dei pracepto, non oportet ambigere, utrum facere oporteat annon facere, sed omnia facere. « Ut nemo de vobis queri possit. » Ut silis,inquit, absque fuco et offendiculo ac reprehensione. « In medio nalionis pravz. Ostendit quod multi erant impugnantes, eLad murmurationem. inducentes. Sed hoc inquit,praclarum est ut. is qui vellicatur non murmuret,neque in dubium aut hzsitationem cadat. «Inter quos lucetis. » Inter quos. pravos ac lortuosos, lanquam luminaria lucelis. Siquidem quemadmodum luminaria in tenebris lucet, ita et | vos iu mediis peccatorum illorum tenebris lucetis, « Sermonem vitz continentes. » Hoc est, 86 sub- sidia ac semina vite habentes. Ac si diceret : Scientesquod vos ex illis estis qui vita immortali vivent: nam illi ex illis sunt qui morle immortali morientur. Vides etiam binestalim retributiones virtatis, » Ut gloriari possim. » Id enim non vobis tantum,sed et mihi gloriationem. affert,quod tales docuerim. « Quod non in vanum conrurrerim. » Quam habes gloriationem, o beata anima? Quod non in vanum, inquit, concurrerim neque labora- verim. Hoc est, quod non vanum et. inutile mihi fuerit quod vos doenerim. Sed si immolor, hoc

est.quanquam moriar.et veluti victimam meipsum 13 I Cor. xv, 31. PATROL. GR. CA Vill. sim oblaturus Christo (nam pro Christo mori, est seipsum viclimam offerre Christo), gandeo,ait. Non dixit autem hoc quod nunc sit moriturus, sed quod postmodum futurum est prænuntiat,et antea discipulos consolatur: ostendens quod non opor teat contristari ob mortem ipsius, qui tanquain sacrificium et oblatio offertur Christo, sed potius gaudere. II, 17, 18. «Quinetiam si immolor super sacri «< ficio et oblatione fidei vestra, gaudeo et congau ■ deo omnibus vobis. Ob idipsum autem et vos gaudete ac congaudete mihi. Particula hæc aut intelligenda est sicut majores nostri interpretati sunt, aut hoc etiam modo Quinetiam si immolor super hostia sacrificioque fidei vestræ quam in sacrificium obtuli Deo, gaudeo re vera nam præceptoris gaudium est perfectio discipulorum: congaudeo vero quod et vos per fecti maximo fruamini gaudio. Itaque ego quidem propter hoc gaudeo et congaudo vobis. Et vos autem gaudere debetis, quod in perfectione sitis et congaudere mihi, quod præceptorem exhila raveritis. Fortassis autem dictum illud: «Quin etiam si iminolor,» benevolentiam præ se ferre vide tur; quod si non ob sacrificium ipsorum immo latus fuisset, certe contristatus fuisset. Nam hoe subindicat series sermonis. Et dicimus quod hoc absurdum non est. Si enim ipse prædixitse magis necessarium ducere, ut in carne permaneret pro pter profectum et perfectionem discipulorum,om nino sane contristatus fuisset, si immolatus fuisset prius quam perfectos eos reddisset: neque fidem ipsorum 88 tanquam victimam et oblationem Christo offerre potuisset. - Præterea et alio modo Non simpliciter immolari elegit, nisi quia probus et fervens fidei prædicator erat: et quia discipulos adeo perfecerat,ut posset ipsorum fidem tanquam sacrificium ac oblationem Deo offerre. Nam qui propter hæc immolatur, hic vere gaudet et exsultat immolatus.Nullus enim frustra elegit jugulari.-Po test autem et hoc modo dici: Immolor nunc ten tationibus et afflictionibus. Siquidem alibi ait «Quotidie morior'.» Sed quanquam tentationibus et afflictionibus. inquit, immolor (uam vinculis con stringebatur).attamen ob sacrificium et oblationem fidei vestræ gaudeo.etc.— Aut hoc quoque modo: At certe ob sacrificium, id est, propter vos et pradi cationem erga vos gaudeo, etc. «< Super sacrificio.» Quanquam moriar, inquit, et immoler, gaudeo et congaudeo super sacrificio et oblatione fidei ve stræ: hoc est, gaudeo quod etiam vos tanquam sa crificium et oblationem offeram Christo: imo po tius non vos,sed fidem vestram tanquam sacrificium et oblationem offeram. Gaudeo ergo quod ego im. moler congaudeo autem et vobis quod fidem ve

De Timotheo et Epaphrodito, quos misit ad illos. MH, 12 24. Spero autem in. Domino Jesu me. Timo- theum brevi missurum vobis, ut et ego. lto sim ani- mo, cognito statu vestro. $8 Neminem. enim. habeo pari mecum anüno praeditum, qui germane ves ves- tras curaturus sit. Nam omnes qua sua ipsorum sunt quierunt, non que Christi Jesu. Porro probatio- nen ejus nostis, quod secum veluti cum patre. filius servierit in Evangelium. Hune igitur spero. me mis- surum moz ubi videro mea negotia. Confido autem in Domino quod et ipse brevi venturus sün. Ipsam quoque Timothei missionem voluntati lesu Christi attribuit. Ut eLego lato sim animo. » Quemadmodum,inquit, vos leto. eslis animo co- gnitis qua circa me aguntur, quod ad profectum venerit Evangelium, et quod inimici pudore affecti sint, subdolis eorum commentis ad bonum mihi commutatis; utet ego lzto ac alacri. sim animo, cognilis quie circa vos aguntur. « Neminem enim labeo pari mecum animo preditum. » Poleram, inquit, et alium mittere, allamen qui ita vos adju- vet et eurel quie vestra sunt, nullum habeo ale- rum. Pari enim animo eral ut Paulus, el simililer ipsorum curam habebat eliam Timotheus. « Nam omnes quie sua ipsorum sunt quarunt. » Hoc esl, propriam quielem. Nullus enim, inquit, ad id quod Cliristo gratum est vobisque expedit, facile velit tam longa mitti przedicatione usque ad. vos. Hoc aulem dicit non utalios vituperet, sed ut Ti- motheum collaudet, nosque doceat ne iu paria in- cidamus. Animadverte tamen, quod is qui requiem querit aut propriam tanlum ulilitatem, is ,non quavit qua» Christi sunt, « Quod mecum veluti filius cum patre. » Nonest, inquit, vobis opus ut a me discatis : prater hocenim quod wibi subjc- clus fuit, etiam ad prodicationem servivit. Merilo autem ipsum commendat : idque ideo ul ipsum in honore habentes, magis audianl magisque illis prosit. « Mox ut videro mea negotia. » Con- festim, inquit, ut videro quem sorlientur res me , terminum. « Confido aulem in Domino. » Non id- ! circo Timotheum millo quasi non sim ipse ventu- stram tanquam sacrificium et oblationem Christo sim oblaturus. « Gaudete ct congaudele mihi » Ob fidem vestram gaudete : quia vero offerendus sum MAMMA WM: [ interim lzto sim animo, cognito slatu vestro, Considera vero quomodo omnia ac ihil a seipso loquatur.

Hunc etiam cum laudibus mittit quemadmodum et Timotheum, propter scriptam ibi causam «< Ac commilitonem meum.» Hoc magis est, quam esse adjutorem. Contingit enim ut etiam in minimis sit adjutor, commilito vero in periculis et afflictioni bus adjutor est.» Vestrum autem apostolum ac mi nistrum in necessitate mea.» Nam per ipsum ne ressaria miserant: ideo apostolum illorum, ac ministrum sum necessitatis appellat. Quandoqui desiderabat.» Charitatem illius in commenda tionem proponit. «Anxius animi.» Anxius, inquit, animo erat sciens quod a vobis amaretur, et pro pterea cognoscens quod mærore afficeremini ob il lius agritudinem. «Siquidem ita infirmus fuit.» Ostendit quod non negligentia torpuerit, dum nul lum ad ipsos mitteret. sed necessitate detentus sit. Nam Epaphroditus ægrotabat; Timotheum, et si ad eos proficisci potuisset, solum habebat, quomodo ergo ipsum mittere potuisset?» Si Deus misertus esi illius.» Quid dicent hæretici, qui asserunt ma lum esse mundum? Ecce enim Apostolus misericor diæ Dei fuisse dicit quod Epaphroditus in vita sineretur. Quamobrem autem præsentem vitam ait omnino esse misericordiæ (nam hoc tanquam apud Christianos quærendum est), si dissolvi et esse cum Christo melius erat? Et dicimus, quod ob causam qua superius dixit: Manere in carne magis necessarium est propter vos, ob eamdem nunc quo que istud dicit. ■ Sed et mei.» Vide quam reve. reddum illum reddat, cum ipsius sanitate Domi num sui misertum fuisse dicit. «Ne mærorem su per mærorem haberem. Nempe 90 præter cum qui ortus fuerat ab illius ægritudine, etiam eum qui a morte processit. Hoc est, ne dolorem qui fuerat ex ejus ægritudine, haberem una cum dolore qui sequeretur ex ejus morte. II, 28-30. Studiosius itaque misi illum, et cum videretis illum denuo gaudeatis, et ego magis vacem mærore. Excipite igitur illum in Domino cum omni gaudio: et qui ejusmodi sunt, eos in pretio habetote quoniam propter opus Christi eo accessit, ut morti prorimus fuerit: non habita ratione vitæ, ut sup pleret id quod in vestro erga me officio fuit diminutum. «Denuo gaudeatis.» Non ex auditu tantum quod sanatus sit, verumetiam ex aspectu. «Et ego ma gis vacem mærore. Nam si vos gaudetis, et ego gaudeo: sed non dixit Gaudeo, imo neque simpli citer dixit, Sine mœrore ero, sed magis vacem mærore, ostendens quod propter discipulos nun quam doloris expers orat, qui etiam oriebatur ob bellum adversus fidem. Nam propter spem semper gaudebat. «Excipite igitur illum in Domino.» II ium itaque suscipite aut propter Dominum, aut quia Dei voluntas est. «Et qui ejusmodi sunt, eos in pretio habetote.» Non propter illos ipsos, sed propter vos qui suscipitis ut exuberet vestra men ces. «Quoniam propter opus Christi» Cum hic abiisset ad urbem Romam, ut quæ necessaria erant Paulo deferret, verisimile est quod ipsum in magno periculo invenerit, cum autem ne ad eum quidem accedere cuiquam licitum aut permissum esset,

De spirituali vita.qua non degitur lanquam in earne, qua est imitatio mortis Christi, III, 4-4. Quod superest, fratres inei, gaudete in Domino. Eadem seribere vobis, me quidem certe. non piget vobis aulem. lutum. est, Videle canes, videte malos operarios, videte concisionem. Nos enim su- mus circumcisio, qui. spiritu Deum colimus, et glo- viamur in Christo Jesu, et nen confidimus in carne : quanquam et ego habeo quo in carne confidum. Nam si ego, inquit, nunc non. moriar, et Evan: gelium ad augmentum veniat, ac inimici pudore suffundanLur, gaudere debelisin Domino, N» m qua accidunt, ad glorium vergunL Domini Jesu. — Preterea, si apostolus Epaphrodilus vos reereavit, rursumque ad vos missus est, et ego a merore ob ipsum sumpto liberatus sum vestraque diminutio in officio suppleta est, 92 gaudere debelis gaudio spirituali dignoque Domino. « Videte. » Erant qui non facile cognosci poterant. Ideo ait : Videte, hoc esi, invesUgate, vosmelipsos servate. « Canes, » Erant nonnulli ex Judzis, nempe oredentes, qui una cum fide Judaismum ctiam commiscebant et praslieationem corrumpebant, quos canes appellat Canes vero dicebantur interdum ethnici, eo quod Deum ignorarent, Nam et canes in eum quoque la- imo et periculum his esset qui assequerentur: Epaphroditus postposito hujusmodi periculo et congressus est, e dedit quas necessaria evant. ipsi- que ministrabat : id autem vocal opus Domini ; quod euim me, inquil, refocillat, non. proptes me hoc facit, sed propler Dominum. —«Propter opus Christi, » HReete opus Christi vocat. Si enim. qui discipulos suscipit, ipsum suscipit Christum, ait enim : « Qui vos suscipit, me suscipit, "6 ; » eliam qui in aliquo. discipulis ministrat, Christo mini- strat. Practerea et alio modo opus Christi est, quia. praecepti Christi est propriam animam pro amicis ponere: quod si pro amicis, quanto magis pro proceptoribus! « Non habila ratione vitm. »91 Quid enim, inquit, et si Deus inopinato modo illum servavit, ipse tamen vitzerationem non habuit, sed in periculum seipsum conjecit. « Ut suppleret » Misislis ait, que ad meam necessitatem opporluna erant, et mei qui absens eram meminislis, et cha- ritatem demonstrals. Reliquum igilur toli operi fuit, ut ego qua missa eranl reciperem, el hoc so- lum defuit. Hio itaque reliquum quod obsequio erga me diminutum erat, supplevit, non babita ra - lione vitse. Ostendit autem quod his etiam qui mi- serunt, merces erit, liceLut compleretur opus quod secundum Deum eral. Epapliroditus hic supplove- zit. Cum autem dixerit: Quod ex vobis deerat, et officium, obligationem ostendit imminere his qui in securitale sunt, ut illis mittant qui sunt in periculis. Hoc autem ait ipsos in officio continens, ac ostendens ut quod debitum est compleatur.

trant qui aliquid tribuit. Nunc autem hi canes di cuntur (qui enim Filium negant neque Patrem noverunt 17) aut propter impudentiam, aut quem. admodum hi qui ad proprium revertuntur vomi tum, aut eo quod occulte mordeant. «Malos ope rarios.» Etenim operantur quidem, sed ad malum Nam quæ recte plantata sunt evellunt. «Concisio nem.» Circumcisos dicit. Sed quoniam nondum facta erat apud Judæos vera et legitima circuncisio (siquidem ea est nunc legitima ut per Spiritum anima circumcidatur), concisionem ipsam appella vit: indicans nihil aliud esse circumcisionem, quam corporis concisionem. Adveniente enim veritate, necesse est figuras cessare ac otiosas esse. Aut quia hi qui circumcisionem prædicant, conantur Ecclesiæ corpus concidere. «Qui spirita Deum co limus.»Spiritualiter Deo servimus et spiritualiter circumcidimur Nam alio modo non potest quispiam eum colere. «Et gloriamur in Christo Jesu.» Anim adverte qurmodo excellentiam ostenderit. Utrum enim melius est in Christo confidere an in carne? manifestum est quod in Christo: vera igitur est nostra circumcisio qui in Christo confidimus et gloriamur, et non eorum qui in carne. «Quanquam et ego.» Si velim, inquit, quemadmodum illi glo riari, magis habeo et ego quo in carne confiderem hoc est, possem et ego sicut illi in circumcisione carnis meæ gloriari, et amplius quam illi. «Habeo quo confiðlam.» Si Apostolus ex gentibus oriundus fuisset, posset quispiam hoc dicere quod Judæorum circumcisionem elevaret seu attenuaret tanquam carens generositate ipsorum. Nunc autem ait Quanquam habeam quo eliam in carne confidam, hæc dico; non quod hæc fuerit ipsi gloriatio (nam hoc indicat hoc est, fiducia), sed pro pler illos ita locutus est. 93 «Etiam in carne.» Habeo in Christo, inquit, sed et eam qum videtur esse in carne habeo. Non ergo ipsos vitupero quod caream generositate quæ secundum carnem est. 17 [ Joan. 11, 23. III. 4-6. Si quisquam alius videtur fiduciam ha bere in carne, ego magis: circumcisus octavo die, ex genere Israel, de tribu Benjamin: Hebræus ex Hebræis. juxta legem Pharisæus: juxta zelum per sequens Ecclesiam, juxta justitiam quæ in lege est, factus irreprehensibilis. Bene dicit, Videtur, aut quod non haberet illi tantam fdendi causam quantam ipse, aut quod fiducia quæ in carne est non sit proprie fiducia. Dixit autem Alius, ostendens quod nunquam ad hos sermones devenisset, nisi alii qui in carne fl duciam habebant, ipsum ad hoc impulissent. Ani madverte vero quomodo tacitis eorum nominibus objurget, veritus ne nemium pudore ipsos afficeret. «Circumcisus octavo die.» Quod apud ipsos in pretio erat, primum posuit, nempe circumcisionem. Considera autem quantam ponat corporalem nobi litatem, ne existiment Judæi ipsum dixisse ea quæ dixit, eo quod his careret. Maxime enim pudore suffundebantur dum ea quæ apud ipsos erant vitu

perabat ille qui cnncta excellenter habebat : et ait, Cireumeisus oetavo die, ostendens interim quod non sit proselylus sive advena. Ex genere Israel. » Ostenilit quod neque ex proselylis parentibus. « De tribu Benjamin. » Qua clara habebatur apud Ju- dieos. « Hebrzeus ex Hebreis, » A majoribus, inquit. ex probatis sum Judas (Contingit enim ex genere Tsrael esse et nonesse Judeeum). «Hebraeus.» Quasi dicat quod ad cognitionem Hebraice linguo perti- gerit. Nam postquam inter gentes dispersi laerunt, ob multam paterne lingua ignorantiam. non exacte noverant scripturas qua: apud Judzos erant neque legem ipsum. « Juxta legem Pharisens. » Hae secta. apud Judzos clara erat. Consequenter etiam virtu- tem refert qui» ex voluntate est: priora siquidem non erant voluntaria. Zelus sive zemulauo ex vo- luniate est, porro voluntaria non sunt circumcisio, esseex genere Israel, de tribu Benjamin, elc. « Juxta zelum. » Nam contingit esse Pharisaum et non zemulatorem. 94 Juxta justitiam quee in lege est. Quoniam sane Judisi quoque persequebantur Ecclesiam, non propter zelum Dei, sed propter ani- IE, 7-9. Sed qua mihi erant lucra, arbitratus sum propter Christum damnum esse. Quinetiam. arbitror omnia damnwm esse, propter. excellentiam cognitio- nis Christi Jesu. Domini mei, propter quem omuium feci jacturam. habeoque pro vejectamentis, ut Chri- stum luerifaciam, utque. reperiar in. illo non habens meam justititiam qw ez lege est, sed eam. qu& est. per fidem Christi, Lucrum dicit qua sibi a lege collecta erant. Ita- que non detrahit legi, veluti delirant et Marcio- nist. Porro quanquam ipsa propler Christum du- cantur esse damnum, non smupliiter loc dicit, quod esse ppsset improbantis legem : sed damnum ipsa vocat collatione seu comparatione ad Uhri- stum, quod magis ad laudem legis tendit, nempe quod alio modo. non audeat eam vocare damnum nisi collatione seu comparatione ad Christum. « Hzc arbitratus sum, » Si omnia damnum esse ducis, o Paule, eliam ipsa quz» corporaliter in lege servantur propter excellentiam cognitionis Chrisli : quomodostalim dicis, Propter quem omnium jactu- ram feci. Nam dicere Jacturam feci,non est damnum abjicere (hoc enim potius est lucrum facere,nempe adamnoliberari); sed potius quarumdam vilium re- rum abjectionem significat. Quomodo ergo cum ea abjicis quze ducis esse damnum, ais: Jacturam feci ? EL dicimus quod non simpliciter haocdamnum e-se ducebat, sed ad comparaionem perfeclioris seeundum Deum cognitionis : quandoquidem in se lucrum ea esse existimabat, ldeo damnum quidem esse arbitror comparatione meliorum : feci autem jacturam in se et quoad legis naturain. Ant etiam hoc dicere oportet quod divo Paulo cura non eral de eleganlia et. proprietate Griecoram. nominum. bitiosam principatus affectalionem,etiam hac parte se inunit. Qui enim juxta justitiam que in lege est irreprehensibilis erat, quomodo fieri poluisset, ut principatus amore persequeretur ei non ex Dei zelo ?

sed solum intendit significare quod proponitur 1. Quemadmodum enim alibi potestatem mortis no stræ significare volens nihil accurate locutus 95 est: sed cum dicendum fuisset. Tyrannidem exercuit, aut vim intulit ait: Regnavit ", plausi bili nomine infaustam illius significans tyranni dem.Ita et nunc abjectionem nocivorum quæ ſavo rabilis est, dictione non favorabili designavit, dicens Feci jacturam.. Damnum.» Dicunt quidam hære tici: Ecce lex damnum est et rejectamenta: quo modo ergo dicitis ipsam a Deo datam esse? Sed animadverte quod non dixerit, Damnum est, sed, Arbilratus sum damnum esse. Etenim his qui litteræ adhærent et a Christo discedunt, damnum conciliat: non ex propria natura sed propter illorum inscitiam qui ipsa mal: utun tur. Siquidem etiam auro et plumbo post positis, ubi necesse sit Junum e duobus eligere, si quis plumbum elegerit, damnum passus est: non quod damnum sit ex natura plumbit, sed ob privationem ejus quod melius est. 18 ] Cor. I, 22, 23. Itaque et lex, si quis ea utatur ut oportet, lu crum est: nam ad Christum transmittit. Legisla tor enim Moses de Christo dicens: («Prophetam suscitabit vobis Deus tanquam me 20 (tanquam me propter carnem et mediatoris officium), ait oportere ipsum audire: Si vero litteræ inhæreat, damni occasio est. Hæc quoque de eo quod sequitur, Habeo pro rejectamentis, intelligere poteris. Et primum quidem dici potest quod non de lege dixe rit: Rejectamenta, sed de rebus mundanis: quod si etiam de lege,juxta sensum qui de damno datus est, intelliges: et hoc pulchrum est. Nam rejecta menta dicta sunt tritici culmus: sed dum nondum apparet triticum, necessarius est culmus. tanquam futuri tritici conservativus: ubi vero apparuerit, inutilis est culmus hominibus. Ita ei lex: donec incarnaretur Christus erat utilis, nam ad ipsum transmittebat: cum autem jam apparuit, su perflua est quantum ad hoc quod est corporaliter observari quæ in ea sunt. Erat autem et alio modo utilis lex ante Christum. Etenim plus quidem sa pientiæ habebat quam Græcorum dogmata, cras sior autem erat quam philosophia, quæ in Christo est. Media itaque inter idololatriam et fidem in Christum interposita juvabat,sensim ab idololatria subducens, et a crassitie quæ inde erat: et aptiores reddens ut apparenti Christo crederent. 96 Quoniam ergo quod suum erat complevit, et ad Christum transmisit, deinceps inutilis et super flua est ad hoc ut corporaliter observetur: quemad modum et puero, ubi ad virilem pervenerit æla tem, puerile vestimentum aut educatio. – Potes autem et juxta aliud intelligere, legem esse reje ctamenta. Nam rejectamentum aut palea cibus est jumentorum. Et lex itaque post fidem irrationabi libus hominibus in observantia est. Verum quare omnino duxisti eam esse damnum autrejectamenta 19 Rom, v, 14. 20 Deut. xvi, 15.

o Paule Quia ad multum tempus cum damno privavit me Christo littera adhærentem: non quod nunc damno ex ipsa afficeretur: noverat enim ca spiritualiter uli: sed de damno illo loquitur quod fueratante fidem suam.Etenim postquam pertrans iit damnum quod accepimus, reminiscentes ipsius vocamus illud adhuc damnum. Considera enim quomodo secure dixerit: Arbitror ipsam damnum « esse propter excellentiam cognitionis Christi, tan-» quam diceret Natura quidem damnum non est, sed eo certe quod ipsam servans non cognosceban Christum,in damnum mihi facta est. • Quin etiam arbitror.» Quoniam verbum Arbitratus sum,pra teriti temporis vim habebat, ait: Nunc quoque «» arbitror. Etenim multo,inquit.tempore me Christo privavit,non propria intentione, ut quis suspicari p posset, sed ob meum ad illam affectum non secun dun scientiam. Omnia damnum esse. Nam si quis, inquit,opponat corporalem legis observatio nem ad Christi cognitionem, legem inveniet esse damnum: tanta est cognitionis Christi excellentia. Propter quem omnium feci jacturam.» Non so-» lum relicta lege et omnibus quæ in ea sunt quan tum ad hoc quod est ipsam et quæ in ea sunt cor poraliter observari, verum etiam omnibus quæ in;) nundo sunt, Nam dicere Jacturam feci, hoc est, Dimisi et ipsis privatus sum. Non habens meam justitiam. Meam,ait id est,quæ est ex meis ope ribus et laboribus.Siqu dem talis neque proprie justitia est, inquit (nam quid potest homo eficere?). sed per gratiam et fidem Christi est proprie justitia Si ergo qui habet ex operibus justitiam, ad ea quæ ex fide est accurrebat ut salvus fieret, qui neque accurrit quidnam patietur? 97 9:14. Quæ est er Deo justitia ob fidem co gnoscenti ipsum, et potentiam resurrectionis illius, et communionem afflictionum ipsius: dum conformis fio morti ejus si quo modo pertingam ad resurrec clionem mortuorum. Non quod jam jam apprehende rim aut jam mortuus sim: sed sector, si etiam ap prehendam in his ob quæ et apprehensus sum a Christo Jesu. Fratres, ego meipsum nondum arbitror assecutum esse. Unum autem, ea quilem quæ a tergo sunt obliviscens, ad ea quæ a fronte sunt ex tendor, juxta præfixum signum insequor, ad pal mam supernæ vocationis Dei per Christum Jesum. Quæ est ex Deo justitia. Nam quæ est ex fide Chri sti,ex Deo est, non ex lege.«Ob fidem» Justitia, in quit.quæ est ex Deo,obfidem est ex præcedenti volun tate cognoscendi ipsum, «Nam qui Filium cognoscit, etiam Patrem cognoscit,et e diverso”.» .» — «Ac po tentiam resurrectionis illius.» Nisi enim fides mani festaverit potentiam resurrectionis, quis sermo id præstabit?«Et communionem afflictionis ipsius.» Siquidem quod oporteat etiam communicare affli ctionibus Christi per fidem et cognovimus et præ stamus. Qui enim non credit quod is qui compati tur etiam una regnabit nunquam compati poterit. «Dum conformis tio.» hoc est assimilor.Quemad modum enim ipse pro peccatis hominum, inquit, 31 Joan. xiv, 9.

mortuus est: ita et ego pro hominum utilitate 32 I Thess. IV, 16. 18 11 Tim. IV, 7. morior: hoc autem est pro Christo mori. «Si quo modo pertingam.» Si quo modo, ait. Vides eum post tanta adhuc ambigere? • Ad resurrectionem mortuorum. Gloriosam illam resurrectionem qua ad ipsum ducit, de qua alibi ait: Et semper cum Domino erimus 2.» — «Non quod jam apprehen derim.» Quoniam dixit, Dum conformis fio morti ejus: erat autem magnum verbum: non conten tus est solum dixisse. Si quo modo pertingam ad resurrectionem: sed etiam ostendens nobis ma nifestius quod is qui etiam conformis est morti Christi nondum aliquid dignum facit cruce Christi, subjungit: Non quod jam apprehenderin seu ac ceperim, inquit, bravium per hoc quod conformis factus sim morti Christi, 98 aut jam ex hoc perfec tus sim. «Sed sector si etiam apprehendam.» Pro sequor autem, inquit, bravium si forte ipsum ap prehendam. Vide autem quantam habeatemphasim quod ait id est, sector sive prosequor, et Si apprehendam. Qui enim sectatur, cum tamen in certus sit utrumnam comprehensurus sit, nihil aliud intuetur, nihil aliud cogitat, nisi assequi id quod sectatur. ■ In his ob quæ et apprehensus sum a Christo Jesu,» Hoc est in ea re qua appre hensus sum a Christo: jam enim fugientem me comprehendit, et fecit ut crederem. In his ergo ob quæ apprehensus sum, nempe ad prædicandum et gestandum nomen ejus coram gentibus et regi bus, ego curro si quo modo apprehendam ut talis efficiar qualis, ut fierem electus sum. Aut tọ' ỷ intellige pro Quandoquidem, ut hic sit sensus Sed sector si apprehendam, quandoquidem appre hensus sum, dicens rem quæ in debito. «Ego meipsum.» Simul per exemplum quod circa sei psum erat, docet etiam illos modeste de seipsis sentire. et non intumescere quasi jam apprehen dissent. «Nondum arbitror.» Tanquam de cursore omnia loquitur. Quid est autem quod non arbitra ris te assecutum esse? Scopum, inquit, bravium proper quod missus sum ut dignus essem aposto latu. Porro si Paulus, cum tantus esset, non appre hendit, quid nos dicemus? Quomodo ergo alibi ait «Certamen decertavi, cursum consummavi 23?» Quoniam tunc resolutioni proximus erat. «Unum autem.» Unum autern ago, inquit, et in uno dun laxat lotus sum. Quod ait: Unum autem, aut per defectum accipiendum est, veluti majores nostri acceperunt. Nam et in hoc schemate frequens est, ut desit Curo, sollicitus sum, anxie cogito. Quid nam illud est? Ea quidem quæ a tergo sunt, etc. Aut hoc ergo modo accipiendum est: aut potius aliter, ut figuræ subjiciatur quæ appellatur com muni sensu acceptio. Nam et in hac frequens est divus Paulus: ut a communi sensu sumatur hic, Arbitror me assecutum esse. Nihil me arbitror assecutum esse præter quam unum. Quodnam est

autem quod me assecutum esse existimo quod ea quæ a tergo sunt obliviscens, ad ea quæ a fronte sunt extendor, juxta præfixum signum insequor, etc. Oportebat enim ipsum comprehendisse quod juxta præfixum signum insequeretur. ne vanus esset ei cursus. Ideo quoque alibi ait: 99 «Sic curro, ut non in incertum: sic pugilem ago, non velut aerem feriens ".» Rursumque: • Sic currite, ut comprehendatis 25,» — «Ea quidem quæ a tergo sunt obliviscens.» Nam id eum faciebat ad ea quæ a fronte erant eniti, si obliviscebatur egre giorum facinorum quæ a tergo erant. Ait autem: Ad ea quæ a fronte sunt veluti ad repositum bravium. Semper enim ante me, inquit, illud existimans et longe a me abesse, curro ad ipsum. «Ad ea quæ a fronte sunt extendor.» Con tinuum cursum significat dictio Extendor, ac si dixisset: Adhuc in cursu sum, tanquam distante longe bravio. Ille siquidem extenditur, qui pedibus etiamnum currentibus, jam corpore prominet ad scopum, et penes ferme antevertit inclinatione re liqui corporis. Hoc autem ex magna animi prom ptitudine et fervore provenit." «Juxta præfixum signum insequor.» Quod est autem ipsius cursus præfixum signum? Regnum cœlorum, quod etiam bravium seu palmam vocat. Seipsum enim inter pretans, Quod est, ait, præfixum signum sive sco Fus? Ipsa, inquit, palma supernæ vocationis. «Per Christum Jesum.» Omnia Christo attribuit. Siquidem per Christum, ait, curro. Nam sine Christo ipsiusque auxilio non daretur hunc perf cere cursum, etiam si vellemus. 15, 16. Quotquot itaque perfecti sumus, hoc sentiamus et si quid aliter sensitis, hoc quoque vo bis Deus revelabit. Attamen ad id quod assecuti su mus eadem persistamus regula, idem sentiamus. «Hoc sentiamus.» Quidnam? Quod oporteat ea quidem quæ a tergo sunt oblivisci, ad ea vero quæ a fronte sunt extendi. Nam hoc perfectos reddit, cogitare quod absinta palma.. Et si quid aliter.» Si quid alio modo assecuti estis, putantes quod non absitis a palma, sed illam assecuti sitis, Deus vobis revelabit quod non recte hoc sentiatis. Qui enim ita sentit, efficitur segnior. Ait autem, Hoc quoque, quemadmodum et alia omnia. Siquidem propriam doctrinam Deo ottribuit. «Attamen ad id quod assecuti sumus.» Interim autem dum illud, inquit, Deus revelat, in mensura stemus ac regula ad quam pertigimus: 200 hoc est, ne pereant qum prius peracta sunt. auiem (quod Persistere vertimus) est contentum esse, obtempe rare, stare. Aut canonem seu regulam dicit fidem. Quemadmodum enim in regula sive abstuleris quid piam sive addideris, totum perdidisti, ita et in fide. Interim, inquit, donec vobis veritatem revela verit, quod assecuti sumus ne perdamus. Quomodo autem perditur? Si negligentes effecti. a priori stu dio et cursu discedamus, sed oportet eadem regula incedere, hoc est, idem certamen conservare, eos dem exhibere moees, idem sapere et circa conver sationem et circa dogmata. Quemadmodum enim 36 1 Cor. IX, 26. 28 ibid.

is qui aliquid dogmatum immutavit, etiam universa præcedentia dissolvit: ita et in conversatione qui aliquid transgressus et prævaricatus est, non eam dem observando diligentiam, etiam præcedentia corrupit. Deinde ne rem difficilem et quæ ægre perfici possit videatur præcipere, nempe ut tota vita exerceantur in virtutibus et pietate, subjungit Imitatores mei estote. Quod facillimum est, inquit, exigo, nihilque impossibile, cum et ego homo sim similiter affectibus obnoxius. Quemadmodum cer. tantem me videtis, ita et ipsi certate. Eadem persistere re gula, idem sentire. (Pro quo vertimus, Eadem persistamus regula, idem sentiamus.) Hæc particula aut exhortationis est aut precationis: verum si exhortationis sit, deficit Oportet. Oportet, inquit, vos eadem persistere regula, idem sentire: si ea dem debetis persistere regula, debetis idem sentire, Si vero precatio est, sumetur a communi sensu regula persistatis, ut idem sentiatis. Novit enim Revelabit, ut sit sensus: Revelabit vobis ut eadem nihil absque divino perfci auxilio. Idem, inquit, sentire iu eo quod in fide assecuti sumus, non plus, non minus. III, 17-19. Imitatores mei estote, fratris, et conside rate eos qui sic ambulant, quemadmodum habetis nos pro typo. Nam complures ambulant de quibus sæpe dixi vobis: nunc autem et flens dico: inimscos crucis Christi, quorum finis perditio est, quorum Deus venter est, et gloria in dedecore ipsorum qui terres tria curant. 104 «Imitatores mei estote.» Neque enim divinus hic vir solis docebat sermonibus, sed et pro exem plari ipsis proponebatur in operibus. • Et consi derate.» In superioribus quidem dixit, Videte canes, videte malos operarios: nempe eos qui post susceptam fidem adhuc Judaismun sectaban tur. Nunc autem communem dat eis observatio nem: ut illis, inquit, commisceamini qui typum gerunt meæ apud vos conversationis. «Eos qui sic ambulant.» Ambulare sumit hic simpliciter pro vivere et conversari. Quandoquidem, inquit, multi ambulant: ad internoscendum quinam recte am bulant, et qui non, considerate qui ambulent juxta vestigia et typum quo nos ambulavimus et eos se quimini. «Nam complures ambulant.» Male, in quit, et aliter quam ego. «Nunc autem et flens dico.» Animadverle Pauli viscera qui ob aliorum plorat errata. Siquidem quia morbus ipsis proten debatur, luget ipsos. «Inimicos crucis Christi.» Quinam sunt hi quos jubes nos observare? Inimicos, ait, crucis Christi. Erant enim quidam tanquam sane Christiani, qui tamen in deliciis et quiete de gebant: quos dicit crucis inimicos; nam contrario modo ad illam, inquit, operantur, ipsa siquidem generosum requirit animum, qui se periculis ex ponat, et proprium imitetur Dominum: hi autem ventri serviunt. «Quorum finis perditio est.» Recte finem dixit perditionem, si ad finem usque tales permanserint: erat en:un verisimile eos qua

que immutandos.« Quorum deus venter est. » , Siquidem ipsum tanqnam régem, imo polius tan- quam deum colunt. De quibus alibi dicit; « Eda- mus el bibamus, eras enim moriemur ?**. » Elenim ihi quoque de addictis ventri ae gula» Joquebatur. « Ei gloria in dedecore ipsorum. » Multi aiunt ip- sum per hae circumcisionem innuisse, at non ita est: sed ob ea, inquit, gloriantur propter quee oc- cultari et pudore affici oportuit. « Quia. terrestria curant. » Nam qui requiem ac delicias requirunt, hi terrestria curant. HT, 20, 21. Nostra enim conversatio in calis est, ex quo eliam Salvatorem. exspectamus. Dominum Je- sum Christum, qui transfigurabit. corpus nostrum aljectun, t psum conforme [iat corpori 192 illius glorioso, secundum efficaciam, qua potest etiam sub- jicere sibi omnia. Oportet itaque qu in celis sunt quairere, ubi nosira est conversatio aut nostre reipublicie ad- ministratio. Ibi namque militamus, ibi guberna- mur, « Ex quo etiam Salvatorem. » E. ccelo domi- num nostrum ac Salvatorem exspectamus, qui in paterna apparebit gloria in secundo adventu cum sanclis angelis suis. Quinetiam transfigurahit, in- quit, ac commutabit presens corpus. Vocavit au- tem ipsum abjectum, eo quod subjectum sit cor- ruplioni eL passionibus ac doloribus. Et faciet, inquit, simile illi suo corpori quod a dextris sedet Patris, et ab. incorporeis adoratur potestatibus. Siquidem nostrum quoque corpus in immoetalita- lem transmutabitur per gratiam Dei nostri Jesu Christi. Vie iis qui ab hac exeidunt gloria, et cum. diemonibus numerantur. « Qui transfignrabit. » Multi existimant aliud suscitandum corpus in re- surreclione, eL non hoc buo nunc circumdamur, propterea quod dictum sit, Transfigurabil corpus nosirum abjectmn in corpus gloric suc. Sed vide quid dieat Methodius libro deltesurrectione. Etiam hoc interim corpus nosir;m corpus gloriz erat anle Lransgressienem, et adeo gloriosum erat ut nunc post transgressionem corpus ahjectum dica- tur. Siquidem nisi gloriosum ac inelylum fuisset, nequaquam nunc abjectum appellaretur, Abjicitur enim et deprimitur per lapsum id. quod inclytum fuit. Nam quod semper humile fuit, non posset dici per trangressionem humiliatum. Etenim etiam de eo qui stabat, si cadat dicimus quod cecidit : de eo vero qui semper jacuit, nullus poterit dicere quod errans ceciderit. Hoc ilaque corpus factum humile el gloriosum resurget et non aliud. « Ut ipsum con'orme liat, » Fortem ac indubitatam facit lidem quod omnino transfignrandum sit corpus nostrum abjectum (si modo voluerimus), ut ipsum conforme fiat glorio ipsius. Si enim ad hoc venit, inquit, Dominus noster Jesus Christus, quis ambi-

get quin omnino id erit Deinde vis et aliam de monstrationem? 103 Subjicere vult sibiipsi omnia. «Nam oportet, ait, illum regnare donec subji ciantur ipsi omnia «Et: «Cum autem subjecta fuerint ipsi omnia 28. Si igitur regnat ipse Filius donec subjiciantur ipsi omnia, et omnino subji cientur ipsi omnia, manifestum est quod etiam corpus nostrum abjectum (si modo voluerimus) subdetur ipsi. Subditur autem cum nihil seditio sum et hostile in seipso gestat et adversus eum qui subjecit ipsum, sed consona omnia et confor mia tam in fide quam in conversatione. Quando autem ita subditum fuerit ei corpus nostrum abje ctum, transfigurabitur sane a dejectione sive de pressione qum est ex peccato et corruptione, et efficietur conforme corpori glorioso ipsius. Vanus itaque est timor. Non oportet autem dicere quod corpori Filii Filius subjiciet omnia, sed quod ipse sibiipsi, hui dixit: «Data est mihi omnis potestas in cœlo et in terra 2;» Quemadmodum et Paulus alibi ait: «Nam oportet illum regnare donec po suerit omnes inimicos suos sub pedes suos:0. Et: «Cum autem subjecta fuerint ipsi omnia 31.» Cum ergo divina oracula aperte ista dicant, an non oportet dicere quod Dominus ac Salvator no. ster Jesus Christus ipse est qui et corpus nostrum abjectum transfigurat, et efficit omnium ad se sub jectionem? Dum autem Filius subjicit, Pater quo que subjicit communia enim sunt quæ Patris sunt et Filii. «Secundum efficaciam.» Deinde con sequenter dat etiam considerationem rei adeo ad mirandæ. Est enim admirandum quod corpus no strum conforme flat divino illi corpori. Nam hoc, inquit, Deus et Pater faciet ex efficacia, hoc est, secundum illam efficaciam qua potest et potens fuit subjicere Filio suo omnia. Itaque subdet, inquit. ipsam nostra abjectionem ut in incorruptibilita tem transmutetur. Animadverte autem quantam novit esse sanctæ Trinitatis conformitatem: cum præmisisset Filium efficere corporis nostri muta tionem,nunc Patrem hoc facere dicit. Utrum autem præsumptuosum erit si ita intelligamus: quod Fi lius hoc facturus est secundum illam suam poten liam, qua subjecit proprio corpori universa. 194 Verum, si ita intelligamus, verendum est ne videa mur post unionem dividere unam incarnatam Verbi Dei naturam. Propriæ ad quosdam exhortationes et communes ad omnes. IV, 1-3. «Proinde,fratres mei dilecti ac deside rati, gaudium et corona mea,sic state in Domino «dilecti. Evodiam obsecro et Syntychen obsecro «ut eodem modo affectæ sint in Domino. Sane «rogo et te, compar germane, et adjuva illas qum «in Evangelio decertarunt mecum, una cum Cle 37 I Cor. xv, 27. ibid 28. " Matth. xxvi, 18. 30 I Cor. xv, 25. 31 Ibid. 28.

« mente ac cateris cooperatoribus meis, quorum « nomina sunt in libro vite. » Magna sunt encomia quod Pauli fratres dican- tur : nec id solum, veram etiam dilecli ae. deside- rali : imone hoc quidem lantum, sed et gaudium ejus ae corona. « Sic state. » Sie, quomodo? Que- madmodum nuno, inquit, immoli ae firmi in fide Christi. « Evodiam obsecro et Syntychen. » He uxores erant virorum admodum proborum. « Ut eodem modo alfecl». sint in Domino : » Quemadinodum nunc affecto sunt. « logo et te, » Quemadmodum illas, inquit, ila el te obsecro. « Compar germane. » Ex hoc. loco suspicati sunt nonnulli quod Paulus uxorem. haberet el ad eam scribereL (quia videlico hz dictiones — sótoye qs possunt etiam. esse feming] verum fatua est hujusmodi cogitatio, Qui enim fleri poleral ut ipsam et peregrinam et alienigenam Philippis reli- quissel, el non in Tarso ubi natus erat, neque lerosolymis ubi fuerat enutritus? Sed dicemus quod hie aut maritus erat unius ex duabus quarum modo fecit mentionem: aut quod proprium sil no- men cujusdam approbrali viri, cui etiam predietas commendat niulieres. » Adjuva illas. » Cooperare ad ea que secundum Deum sunl. « Decertarunt mecum. » Pericula designat, qua ipse quoque una tolerarunt, « Et. cabteris cooperaloribus meis. » Erant quidem el alii, inquit, cooperatores ad. pra- dicalionem : allamen lie quoque mulieres una de- eertavnnt. « (iorum nomina sunt in libro vita. » 1Y,4-8. « Gaudete in Domino semper: et iterum « dico, gaudete. Modestia. vestra nota sit onmibus « hominibus: Dominus prope est.de nulla re solli- « cili silis: sed in omni precationeetobsecratione « cum gratiarum aclione pelitiones vestra. inno- « tescant apud Deum. Et pax Dei qua exceditom- « nem intellectum custodiet corda vestraet sensus « vestros in Christo Jesu. » Christus dicil: « Beati qui lugenl 99; » et« Vao his qui rident?*: » quomodo ergo ail. Paulus. Gau- dete? Neque Christus luctum mundanum praecepit, hoc est, lugere in amissione cognalorum vel affi- nium: sed spiritalem. quod est lugere peccata. Neque Paulus mundanum dicit gaudium : Ideo quoque subjungi, In. Domino. Luctus igitur ille lrjus gaudii occasio est, Nam. qui. propria luget peccata, habebitgandium in Domino, ubi hoc modo por luelum propria deleverit peccata, et cum Chri- sto qui una conscius est seeundum Deum gaude- bil. Quid autem. sibi vnlt quod ita reduplicat : « Iterum dico,gaudete? Erant in mqmrore ob ten- tationes et affliciones quas sustinebant. Ostendit ergo quod patiac lugere pro Clristo, veri gaudii coneiliativum sit. Aut quod dolor sumptus pro Christo a persecutoribus proveniens, ipsum gau- cerlarunt. « Quorum nomina sunt in libro vito. » 105 Quod maximum erat inter ea qu: dixit Domi- nus suis discipulis, hoc etiam Paulus de illis dicit. Quid enim ail Christus ? « Ne gaudeatis quod die- monio vobis subjiciantur, sed quod nomina scripta sunt in libro viti **. »

dium sit nempe obscurante expectato gaudio præ sentem mærorem aut dolorem. Modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Quoniam in supe rioribus quosdam vituperavit, dicens: Quorum Deus venter est et gloria in dedecore ipsorum verisimile erat quod erga illos futurum esset ut hostiliter se gererent fideles. Ait ergo: Non tan quam cum hostibus cum eis conversemini, sed mansuele nec id solum cum ipsis, sed cum om nibus etiam hominibus. Dominus prope est de nulla re solliciti sitis. Cur enim, ait, animo con ««ciditis propter illorum insidias aut alias aflictio nes Dominus,inquit, prope est, judicium iustat et vos et illi retributiones habebitis. De nulla itaque re sitis solliciti Sed in omni puta negotio (Siquidem cum non sit fe minimum. jungi non potest precatione et obsecratione utamini. Maxima ergo consolatio est his qui afliguntur quod Domi nus prope sit. Ecce autem et aliud addit pharma cum, precationem cum gratiarum actione: Nam hæc proprie precatio est. Itaque per precationem cum gratiarum actione petitiones vestræ innote «» scant apud Deum: tanquam innuat quod precatio nes quæ gratiarum actionem non habent, bene innotescant quidem. Qui enim gratias non agit de his quæ accepit, quomodo petet aut accipiet qua futura sunt? Sed in omni re precatione obse cratione utamini, per quas petitiones vestræ cum » gratiarium actione innotescant. «Et pax Dei.» Pacem dicit Dei erga nos reconciliationem. Bene «» autem dixit pacem. Nam eramus facti ipsi inimici, sed per sanguinem Unigeniti reconciliavit nos sibi ipsi. De illa igitur loquitur de qua ait Christus Pacem meam do vobis, pacem relinquo vo bis Cum enim dixerit ut etiam erga inimicos «» pacem habeant,annon excedit omnem intellectum? Quæ excedit omnem intellectum. Quod si pax Dei excedit omnem intellectum, quid dicet quis piam de his qui ipsius subtantiam curiose scrutantur? «Custodiet corda vestra:» Ne sub afflictiocibus demergamini aut sub fraude circumferamini et erretis. «In Christo Jesu.» Aut custodiet ut in ipso maneatis, et non excidatis ab ipso: aut per ipsum custodiet. 38 Joan. IV, 8, 9. ▪ Quod reliquum est, fratres, quæcun «que sunt vera, quæcunque honesta, quæcunque justa, quæcunque pura, quæcunque amabilia, «quæcunque boni omnis: si qua virtus et si qua laus, hæc cogitate: quæ et didicistis et accepis << tis et audistis et vidistis in me, hæc facile, et «Deus pacis erit vobiscum.» Omnia vobis dicta sunt: id nunc restat ut sit qui verba sollicitet. Veram autem dicit studiosa seu quæ virtutis sunt: mendacium enim vitium est. Honesta vero, sive in habitu, sive in sermonibus, sive in incessu, sive actionibus. Pura auten, tan quam ad differentiam eorum qui terrena curant. 107 Amalilia vero, aut Deo aut fidelibus.» Si qua virtus et qua laus.» Vult ipsos ita vivere,

«. quo gloriantur, inquit, inveniantur sicut et ego quoniam accipiebat non tantum propter suam necessitatem quantum propter eorum utilitatem qui præbebant. Unde enim in peregrina terra ali potuisset, cum neque aliquid importasset, neque manuali operi, sed prædicationi vacaret?. Non quod juxta penuriam loquar.» Quoniam scribendo clam eos objurgavit, non tandem ait: Quæ dixi, non propter ea dixi quod in penuria sim, sed ad vestram, inquit, utilitatem locutus sum, ne sine fructu sitis, veluti inferius dixit. Dixi quod gari sus sim in Domino magnopere quod reflorueritis ut pro me solliciti essetis: sed ne me, inquit, hac dicere existimetis quod in penuria fuerim: Nam ego, ait, didici, etc. Exercitatus sum in omnibus et ne egestate quidem pressus indigne fero: verum etiam vestri causa gavisus sum quod recte fece ritis: cum enim participes meæ afdictionis vosip sos feceritis, etiam præmiorum participes eritis et propterea magnopere gavisus sum. Postquam dixit: Gavisus sum magnopere quod vos recte feceritis,facti participes meæ afflictionis, suggerit quod ab exordio hanc gratiam et hoc beneficium ad ipsos retulerit, ut ab eis necessaria acciperet, et per hoc eos quoque redderet participes afflictio num propter Christum inflictarum, et præmiorum quæ his reponuntur. Ne existimetis, inquit, quod non eo quod longe absim et in loco ubi prædicatio non adeo dilata est sicut inter vos, nec sunt qui prompto animo necessaria ministrent, 109 pro pterea sumptum a vobis acceperim, et voluerim vos facere participes meæ afflictionis ac remuneratio nis. sem si libuisset qui sumptum suppeditassent, vos præelegi. Nam et a Macedonia egressus et a Thes salonica, vos dignos duxi qui necessaria mihi sup peditaretis.Ne existimetis autem me hæc dicere,et hanc vestram actionem extollere, ut magis ac magis suppeditetis, meisque necessitatibus faciatis satis. Tantum abest, ut propterea hæc dicam, quod ecce recepi omnia, id est,exemptus sum circa omnia quæ necessitatem concernunt: exemplus sum,inquam, sic ut jam his non indigeam. Deinde ne mærore eos afficiat tanquam repudians: Non,inquit, sed quod abunde mihi sit, etc. «Nam ego didici in quibus sum.» Doctrinæ certe hoc est et exercitii. Quid autem didicisti,beata anima? His in quibus sum,id est, præsentibus, esse contentus et sufficientiam Etenim cum adhuc prope essem, multosque habuis habere. Novi et lumilis esse Dicet fortasse 38 Deut. xxxII, i seqq. aliquis: Scire quidem ferre famem, virtutis est nosse autem saturari, cujus erit virtutis? Maxime etiam virtutis est. Quemadmodum enim angustia, ita et securitas multa novit parare mala.Complures namque qui ad abundantiam pervenerunt,segniores facti sunt, nec saturatum ventrem ferre potuerunt. Etenim Israel satietatem non tulit,sed recalcitra vit ss: at non ita Paulus. «Humilis esse, hoc est, fame premi. «Exuberare,» id est, saturari, Ubi

que et in omnibus institutus sum. Αut in omni re et in cunctis quæ intercidunt. Institutus sum,id est,omnium habeo experientiam. Omnia possum per Christum qui me corroborat.» Ne de se jactare videatur: præterea utetiam gratus sit, omnia Christo fert accepta. Quæ dicta sunt, inquit, non meum sunt facinus, sed Christi, qui hanc mihi tribuit fortitudinem. «Attamen recte fecistis.»Ne enim segniores flant, audientes quod nullo ergat,alio modo tractat sermonem. Siquidem per præcedentia fastum eorum ad modestiam revo cavit: per hoc vero promptiores facit. Non dixit Dedistis ac refocillastis meum mærorem, sed quod melius est,Communicastis afflictioni meæ.Quantum est autem socium fleri Pauli, idque in afflictione pro Christo tolerata. IV, 15-19. 110Nostis autem et vos, Philippenses, quod in principio Evangelii cum egressus essem a Macedonia, nulla mihi Ecclesia communicavit in rationem dandi et accipiendi, nisi nos soli. Nam et in Thessalonica cum essem, semel et iterum ad id quod opus erat mihi misistis. Non quod requiram donum, sed requiro fructum exuberantem in rationem ve stram. Recepi autem omnia et abundo. Expletus sum postquam ab Epaphrodito accepi quæ a vobis missa sunt, odorem bonæ fragrantiæ, hostiam acceptam gratamque Deo.Deus autem meus supplebit quidquid opus fuerit vobis secundum divitias suas, in gloria per Christum Jesum. Pro correptione supradicta qua ait: Jam tan dem redoruistis, nunc occulte respondet. Ne me, inquit, ea dixisse existimetis quod egeam aut exi gam, sed quod fiduciam babeam de vobis. Ut autem fiduciam haberem,vos ansam dedistis, qui in prin cipio Evangelii necessaria præbuistis. «In princi pio Evangelii.» Antea, inquit, omnino confirmati fuistis. «Cum egressus essem a Macedonia.» Non potest dici, ait, quod dederitis tanquam ei qui apud vos erat. Cum egressus essem,inquit, non ex vestra tantum civitate, verum etiam ex provincia. «Nulla mihi Ecclesia.. Now ait: Nulla mihi Ecclesia de dit, sed, Communicavit. Siquidem communicatio est. Dabam enim spiritualia, inquit, et accipiebam carnalia quemadmodum alibi quoque ait: «Sinos vobis spiritualia seminavimus, an magnum est si nos carnalia vestra metamus 39?» Quod tamen,ait, In rationem dandi et accipiendi, alio etiam modo condemnationem habet.Non dederunt enim carna lia, sed neque accipere voluerunt spiritualia «Nam et in Thessalonica.» Hoc magis adhuc est, quod cum in ipsorum metropoli versaretur, ab his ale batur. Proptera ait: Quod opus erat, id est, ue cessario sumptus et quæ usui erant. «Non quod requiram munus.» Quoniam sese demittendo lo cutus, dicens: Ad id quod mihi necessarium erat, ne illi ex hoc offerrentur, ait: Non quod requiram 80 I Cor. IX, 11.

munus vestrum propterea hoc dico, sed requiro fructum vestrum qui in rationem vestram non meam exuberat. 111 Vides quod ipsi juvabantur ex hoc quod necessaria præberent? Ac si diceret: Propter utilitatem vestram hæc quæro, ut vos fructum re feratis. «Recepi tamen omnia.» Ex hoc rursum promptiores eos reddit: Recepi, inquit, omnia et abundo: hoc est, etiam ea quæ prioris temporis erant cum non misistis. «Et abundo.» Id est, plura quam suscepta sunt me recepisse duco. «Expletus sum.» Omnia, ait, quæ mihi debebantur: scit enim hæc sibi deberi. Expletus sum,inquit. postea quam accepi ab Epaphrodito. Per huncillimiserant. a Odorem bonæ fragrantiæ. • Odorem bona fra grantiæ et hostiam Deo acceptam dicit illa esse. Papm! quanium extulit quæ data erant! Non mihi, ait, sed Deo dedistis. Accepi enim, inquit, a vobis quæ erant odor bonæ fragrantiæ et hostia Deo.Et enim thymiama ei hostia rationalis soli Deo offer tur: et quæ a vobis missa sunt dona, Dei oblata sunt. Deus autem meus supplevit quidquid opus fuerit vobis.» Quoniam superius dixit: Sed de erat vobis opportunitas, hoc est, in indigentia con stituti eratis: nunc præcatur illis sufficientiam, quo et aliis possint necessaria ministrare. «Secundum divitias suas in gloria.» Hoc dixit quod etiam ſa cile sit ipsi dare, est enim dives. Dabit autem vobis in gloria: hoc est, ut donum producat ad gloriam suam. «Per Christum Jesum.» Nam capitur pro id est In pro Per. Dabit ergo per Christum Jesum. Qui enim expletus est his quæ necessaria erant, gratia agit ei qui dedit. IV, 20-23. «Deo autem et Patri nostro gloria in «sacula saculorum. Amen. Salutate omnem sanc «tum in Christo Jesu. Salutant vos qui mecum sunt «fratres. Salutant vos omnes sancti, maxime vero «qui sunt ex Cæsaris familia. Gratia Domini nostri ‹ Jesu Christi cum omnibps vobis. Amen.» Quoniam dixerat, per Jesum Christum supplebit quidquid opus fuerit vobis, glorificat etiam Patrem, qui per Filium dedit sufficientiam. «Salutant vos qui mecum sunt.» Plures enim cum ipso erant, nisi quod æqualis erga ipsos animi solus erat Ti motheus, sicuti superius dixit. Attamen considera Pauli viscera, quod etiam hos fratres vocet. «Sa lutant vos omnes sancti.» 112 Signum erat quod Paulus apud illos collaudabat Philippenses, ideo etiam ipsos salutant. «Maxime vero qui sunt ex Cæsaris familia.» Recreat ipsos indicans quod regiam familiam prævenerit prædicatio: neque enim Philippenses salutassent nisi credidissent. Ad hac id etiam docet. Si hi qui in regiis sunt omnia contempserunt et in Christum crediderunt, quanto magis vos qui pauperes estis hoc facere oportet. «Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis.» Quod ipsi moris est, etiam nunc preca tione concludit Epistolam. Finis, divino favente auxilio, Epistolæ ad Philip penses. Scripta est ab urbe Roma per Epaphroditum.