Filium, accedente simul beneplacito ac voluntate paterna. Hoc autem factum est, ut nos quoque Ita conversaremur quo resultaret in laudem gloriæ sum, hoc est. ut ad collaudandam gloriam suam, et vita nostra et conversatio grata ab omnibus con spiciatur. «Ut videant (ait Dominus in Evange liis) vestra opera bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est.» Benedixit enim nos non solum in omni spirituali benedictionc, verum etiam in spiritualibus rebus ac supercolestibus Per quem? per Jesum Christum. Quonam modo? «Sicut elegit nos ante constitutionem mundi:» adeo vetus est nostra electio ac benedictio. Studiose nos elegit ut essemus sancti et irreprehensibiles, id est, venerandi ac puri in vita. Unde ad hoc motus est? Ex sola charitate. Quare hoc factum est? ut nos sibi ipsi per Christum adoptaret nam et hoc præordinaverat. Ex quo bono opere nostro? ex nullo omnino, nisi propter benepla citum voluntatis suæ. Beneplacuit enim ipsi ac semus. voluit hoc, & cum nos nihil omnino contulis Quomodo enim contulissemus, qui ne principium quidem ipsius esse aliquo modo adhuc accepera mus? Et quod inde lucrum? Laus immensa emergit et encomium glorificatæ suæ gratiæ qua charos nos reddidit Per quem? Utique manife stum est quod etiam hoc per dilectum Filium suum Quomodo? quia ipse fecit nostri redemptionem. Eramus enim captivi propter peccata nostra: dato autem sanguine suo in redemptionem pro nobis, a tyrannide nos redemit in qua detinebamur. Et quo modo tremendum hoc mysterium factum sit dici non potest, nisi quod divitiæ sunt gratim, exube rantia et excellentia gratiæ aliud dici nequit. Hoc autem ineffabile erga nos mysterium non solum operatus est,verumetiam ipsum nobis manifestavit. Quomodo? ad mentem revocando, et instruendo ad sui susceptionem.Omnia beneficii ipsius fuerunt, quod circa nos ineffabile illud mysterium operatus sit, quodque rursum illud nobis manifestaverit. Nam et hoc magni et ineffabilis amoris ac provi dentiæ erga nos fuit, manifestasse nobis arcanum voluntatis suæ, tanquam reconditanı ac intimam cordis sui voluntatem Vides quibus nos dignatus fuerit bonis? Et hoc erat arcanum voluntatis suæ, præordinatum ut in Filio suo sive per Filium suum feret. Merito autem rursum dixit, juxta benepla citum, et quod propositum erat ut per Filium fie ret. Quandoquidem enim cum idem circa initia dixisset, rationes tamen interim rationibus conne ctens, auditorem a sermone avocaverat, rursum tanquam illum ad memoriam reduc 'ns ac repetens quod omnia per Filium facta sint Patris benepla cito, convenienter hoc conjungit et addit Hæc autem ad dispensationem inquit, hoc est propter ineffabilem providentiam et dispositionem tempo rum consummationis sæculi, id est rerum quæ › Matth. v,

circa consummationem erunt. Quæcunque enim facta sunt, propter gloriam quæ tunc nobis reve labitur facta sunt. Ideo etiam Christus tunc rerum exitu manifestatur summatim instaurans omnia in seipso. «in cælestibus per Christum.» Siquidem per Christum est nostra benedictio et non per ali quem prophetarum quemadmodum Judæis contigit per Mosen. 4 Recte autem addit «In cœlestibus,» nempe rebus nihil enim apud nos terrenum,sicut apud Judæos. Ibi enim contingebat et Terra fluens lac et mel et Bona terræ comedes: et «Benedi cet Dominus terræ tuæ:» hic autem omnia de regno cœlorum. «< Quemadmodum elegit nos per ipsum >> Quemadmodum benedixit nos Deus et Pater per Christum, ira et elegit nos per ipsum, et per fi dem quæ in ipsum est. Quod autem addit. «Ante constitutionem mundi,» significat quod ex antiquo hoc definitum erat, ut qui in terra sunt salvi flereut per fidem qua in Christum est. Quod autem mundi constitutionem vocat id est dejicere, significat quod ab altitudine qua dam divinæ potentiæ jacta sint mundi fundamenta. «Ut essemus sancti.» In hunc, inquit, finem nos elegit ut in fide sancti essemus, in vita irreprehensibiles. «Coram illo,» inquit. Sunt enim quidam qui hominibus videntur irreprehensibiles. At non hoc dicit, sed «Coram illo.» Hoc autem fecit propter charitatem, inquit, quam erga nos habuit. Psal. 12. 1, 5-8. Qui prædestinavit nos ad adoptionem per Jesum Christum ad ipsum juxta beneplacitum volun tatis suæ, ut laudetur gloria gratiæ suæ qua charos reddidit nos per dilectum. Per quem habemus redem ptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccato rum, juxta divitias gratia suæ, de qua ubertim nobis impartivit in omni sapientia et prudentia. Magnum quidem est, in Filium Dei adoptatum esse: majus est autem, id per ipsum Filium me diatorem adeptum esse. Ad quam autem adoptio nem? Ad eam, inquit, quæ ducit ad ipsum Deum. «Juxta beneplacitum voluntatis suæ.» Consuevit enim divina Scriptura voluntatem ac propositum ad benefaciendum, vocare beneplacitum. «Volun tatis suæ.» Hæc autem omnia erga nos ob aliud nihil operatus est, nisi quia voluit ac vehementer concupivit per gratiam salvos facere eos qui sunt in terra, ut ex hoc laudaretur ac glorificaretur sancta gratiæ ipsius gloria. «Qua charos reddidit nos.» Charos autem reddidit, primum quidem coram oculis suis, deinde amabiles angelis reddi dit, archangelis, supernis potestatibus, et his qui sibi placent sanctis. 5 «Nam concupiscet, inquit, rex decorem tuum.» Hanc gratiam per dilectum Christum his qui in terra sunt tribuit, ipse enim mediator est. «Per quem habemus redemptionem Per quem, inquit, habemus remissionem quæ per sanguinem ipsius nobis contigit. Admirandum est enim non solum quod pro inimicis, verumetiam quod omnino Filium dederit, idque ad mortem per

sanguinem: nam hoc maxime stupendum est inter dona. «Juxta divitias gratiæ suæ.. llæc autem fecit, inquit. juxta divitias gratim sum. • De qua uber tim nobis impartivit. Ubique exuberantiæ sunt, et quod divitiæ datæ sint. et Dei divitiæ, et gratiæ divitiæ, et quod ubertim impartivit, hoc est. exu berare et abundare fecit. «In omni sapientia et prudentia.» Aut quod sapienter et prudenter noti ficavit nobis, aut quod sapientes et prudentes red dens, ita demum patefecit nobis arcanum voluntatis sum, ac si diceret: Quæ in corde suo erant pate fecit Quid enim huic mysterio æquale,nempe quod Filium pro inimicis dederit? I, 9-12. Cum aperuisset nobis arcanum voluntatis suæ, juxta beneplacitum suum quod proponebat in ipso, ad dispensationem plenitudinis temporum, ut summatim instauraret omnia per Christum, et quæ in cælis sunt, et quæ in terra per ipsum: per quem etiam in hæreditatem adsciti sumus, præde stinali secundum propositum ejus, qui omnia operatur juxta decretum voluntatis suæ: ut simus nos ad laudem gloriæ ipsius, qui priores speravimus in Christo. Cum aperuisset nobis arcanum, juxta consilium suum, quod consilium proponebat nobis ut in ipso nempe Christo compleret. Et simpliciter, inquit.. hoc proponebat,hoc volebat Pater, primitias nostræ massæ ad dexteram suam collocare. Aut quod non solum præfinitum erat id fieri, ut mysterium circa nos exhiberetur per Filium juxta Patris benepla citum: verumetiam ut nos id disceremus, similiter per Filium nobis datum est juxta Patris beneplaci tum.Omnia itaque Filius fecit et passus estutin filios . adoptaret, et adoptavit, ac revelavit quod adoptas set. Sed in omnibus quoque his complacitum est Patri, idque voluit. Aut ergo ut primo scriptum fuit intelligendum est quod rursum divinus scripsit Paulus: arcanum voluntatis sum juxta beneplaci tum, etc, aut sicut nunc explicitum est. Neutra enim interpretatio ab eo dissidet quod vero simile est. «Ad dispensationem plenitudinis temporum.» Hoc autem beneplacitum quare proponebat?Quare? Ad dispensationem, inquit, hoc est ad commo dam et utilem admodum gubernationem finalium temporum. Nam in novissimis temporibus dispen satio facta est salutaris incarnationis. «Ut sum malim instauraret omnia.» Ut conjungeret, uniret, unum caput angelis et hominibus exhiberet Chri stum. Divisi erant angeli et homines: conjunxit Alio modo. ergo illos et univit per Christum. Summatim instaurationem sive recapitulationem vocat succinctam rerum sparsionem. Nam per di spensationem qum secundum Christum est, et hominum natura resurgit et incorruptionem induit, ac visibilis creatura corruptione liberata assequetur incorruptionem: et invisibilium turmæ in lætitia degent quandoquidem fugit dolor et luctus ac gemitus. His verbis hoc docuit divinus Apostolus. Non enim dixit simpliciter Cœlum et terram: sed

Et quæ in cœlis sunt et quæ in terra: ac dispen Hobr. 1, 3. sationis mysterium ostendens, subjunxit: «Per Ipsum,» hoc est. per Christum. Nam hic etiam significat per ipsum Christum. «Per quem etiam in hæreditatem sumus. (Nam cum dicit præpositio iv, id est, in, capitur pro per). Per quem, inquit, Christum etiam in hæreditatem asciti sumus. Sed quoniam hæreditas sortis est magis quam virtutis, corrigit illud et ait «Prædestinati.» Non fuissemus autem præde stinati si indigni essemus. Qui enim cœlitus nos prædestinavit, ad hanc vitam nos elegit, qui om nia facit quæcunque vult Docet autem apertius ad quam prædestinati simus hæreditatem. «Secundum propositum cjus qui omnia operatur.» Secundum mentem ac voluntatem Dei qui omnia et in calo et in terra operatur. «Juxta decretum voluntatis sum.» Deinde non contentus dixisse «Prædestinati,» et, «Secundum propositum;» subjungit: «Juxta decre tum voluntatis suæ.» Vult enim ostendere quod non ex consequenti vocatæ sint gentes eo quod resilie runt Judæi, 7 sed hoc cœlitus prædestinatum et primitus definitum erat. Siquidem cum exhor tando Judæos dixerit; «Non veni nisi ad oves perditas domus Israel,» et rursum: «In viam gentium ne abieritis nititur nunc divus Paulus ostendere quod exhortationis gratia et attractionis Judeorum illa dicta sint: ut hoc verum ac firmum maneat, quod ante sæcula definita est vocatio gentium. «Ut simus nos.» Nos. quinam? Qui priores speravimus in Christo. ait, hoc est, fideles. Ex affectu enim erga nos maxime glorificandus est Deus. quod adeo alie natosa se salvaverit «Adlaudem gloriæ ipsius.»Om nes enim intuentes eos qui in Dominum crediderunt Christum collaudant horum auctorem bonorum. I, 13 14. In quo et vos speratis quod audistis ser monem veritatis, Evangelium solutis vestræ, in quo etiam posteaquam credidistis, obsignati estis Spiritu promissionis sancto, quod est arrhabo hæreditatis nostræ, in redemptionem acquisitæ possessionis in laudem gloriæ ipsius. «In quo et nos.» id est, per quem Christum. Sic et ad Hebræos: «Locutus est nobis, inquit, id est, per Filium 4.» - «Sermonem verita tis?» Non est enim figura quemadmodum apud Judæos, sed ipsa veritas. «Evangelium salutis.» Et quidem salutis Evangelium, et tanquam ad legis differentiam, et ideo quod credentes salvet. «In quo etiam posteaquam credidistis.» Per quod Evangelium et fidem quæ in ipso est, signati estis Spiritu promissionis, aut qui promittit innumera bona: aut, ut per sigillum hoc assequamini pro missiones. Siquidem tanquam servos suos faciens Deus, signat eos Spiritu sancto. • Signati estis.» Velut sigillum quoddam, Spiritus donum accepi stis. Promissionem vero, eo quod promiserit Domi nus se missurum esse Spiritum sanctum. «Qui est

arrhabo. Arrhabo rem omnem confirmat. Adop tionem igitur innumeraque bona confirmans Deus, arrhabouem dedit cœlestis hæreditatis. Spiritum sanctum. • Qui est.» ipsum dicit Spiritum. Fecit autem mutationem articuli (assumens & mascuți num, cum præcesserit neutrum) non refe rens ad quod expressum erat, sed ad sensum quo intelligebatur id est Deus 8 Quoniam enim dixerat id est spiritu, hic autem est Deus, subjungit, proprie et graviori modo coordinans qui est arrhabo, etc. «Acquisitæ possessionis.» Acquisitam pos sessionem nos vocat, quod acquisierit nos Deus. Igitur arrhabo, inquit, ad hoc etiam est ut redime retur acquisita ejus possessio. Ibi autem pura erit redemptio quando non solum redimentur sancti a peccatis, verum etiam a cohabitatione cum pecca toribus. «In laudem gloriæ suæ.» Hoc continue subjungit,confirmans quod omnino contingent qua promissa sunt. Ac si diceret: Si quidem nostri causa hæc promisisset, fortassis relinqueretur hæsitatio: verum si ideo promisit ut admirationi ac venerationi haberetur gloria ipsius, quis deinceps contradicet? Precatio pro cognitione bonorum erga Christum induɛ torum. nos per 1, 15-20. Propter hoc et ego cum audissem eam quæ in vobis est filem in Domino Jesu, et charita tem quam habetis erga omnes sanctos, non desino gratias agere pro vobis, mentionem vestri fariens in precibus meis, ut Deus Domini nostri Jesu Christi Pater gloriæ det vobis Spiritum sapientiæ et revela tionis per agnitionem sui, illuminatos oculos mentis vestræ: ut scialis quæ sit spes vocationis ipsius, et quæ divitiæ gloriæ hæreditatis illius in sanctis, et quæ sit excellens magnitudo potentiæ illius erga nos, qui credimus secundum efficaciam roboris fortitudi nis ejus quam exercuit in Christo, cum suscitavit eum ex mortuis, et sedere fecit ad dexteram suam in relestibus. «Propter hoc et ego.» Propter bona quæ his reposita sunt qui recte credunt ac vivunt: et 9 quia vos inter eos ordinati estis qui salvi erunt. Eam quæ in vobis est fidem.» Supra omnia enim ob fidem Deo agendæ sunt nobis gratiæ,quod men tem ad credendum nobis dederit. «In Domino Jesu.» Per hyperbalon, fdem inquit in Domino, Jesu quam vos nacti estis. Semper autem fidei conjungit charitatem pulcherrimata efficiens copu lam. «Quam habetis erga omnes.» Non quæ sit erga vos solos. «Ut Deus.» Quid autem precaris et quam facis mentionem?. Ut Deus,» inquit, «Domini nostri.» Hoc divisim posuit. Eumdem enim ejusdem et Deum vocavit et Patrem: Deum quidem tanquam hominis, Patrem vero tanquam Dei. Gloriam enim nominavit divinam naturam. «Deus Domini nostri.» Hoc propter carnem dicit. «Pater gloriæ.» Deum semper juxta

subjectam materiam appellat Deum miseri cordiarum vocans 5, et Deum pacis •, et Deum virtutum 7: nunc autem ipsum Patrem gloriæ vocat. Maximam enim gloriam et honorem do navit generi humano: quæ omnia nobis tradita generali nomine appellat gloriam, per vocabulum apud nos magnificentius. Hujus itaque gloriæ dicit ipsum esse Patrem et velut Opificem. Det nobis spiritum sapientiæ.» Utique sapientia nobis opus est, ut cognoscamus quæ nobis a Deo donata sunt. «Animalis enim homo non accepit ea quæ sunt spiritus ³, stultitia siquidem ipsi sunt.» — «Illumi natos oculos.» Nam qui Deum ut oportet cogno vit,nequaquam de alio quamvis quod a Deo factum est ambigere poterit, quasi hoc ipsi possibile sit, illud autem impossib·le. Omnia enim divinæ naturæ possibilia sunt. Hanc autem cognitionem nullo alio modo habere quisquam poterit nisi per Spiritum sanctum. «Nam Spiritus cuncta scrutatur, etiam profunda Dei.» —— • Ut sciatis.» Alio enim modo non datur Deum cognoscere nisi illuminet mentis oculos. «Quæ sit spes vocationis ipsius.» Quo niam enim hoc futurum est, spirituali opus est revelatione. Vocationem autem dicit sperata bona ob quæ vocati sumus. Manifestum est autem quod ob adoptionem et hæreditariam possessionem regni calorum, et ut Christus feret caput nostrum «Et quæ divitiæ gloriæ.» Papæ, quam excellentia verba: divitiæ gloriæ, hæreditas Dei. Hæc autem erunt in sanctis. Nam qui talibus digni habentur sancti sunt. 10 Et hoc ergo spirituali eget gloria. «Et quæ sit excellens magnitudo.» Dixit quænam futura sunt, dicit etiam quod factum est, ut ex hoc etiam illa confirmet. Quod est autem hoc? nempe quod nos crediderimus: vere enim maximum potentiæ Dei indicium est, quod nos qui adeo ferini eramus. Deo crediderimus, ac cœlestia philosophemur, Nam immensa magnitudo ineffa bilis potentiæ ipsius etiam in nos credentes de monstratur. Quomodo? Quia nos cum in affectibus omnes sensus mortuos haberemus, et ipsam ratio nem in his sepultam et confusam. resuseitavit et vivificavit, ut nos susciperemus fidei ipsius splen dorem ac claritatem. Vere hoc robur fortitudinis ejus.Ideo quoque precatur ut hoc intelligant per sapientiam spiritus. Si enim intellexerimus benef cium quo affecti sumus, et illud magis amplecte mur, et erga benefactorem grato magis animo affecti eruimus. Ait autem: «Secundum efficaciam, quam exercuit in Christo:» aut quod ejusdem sit for titudinis et efficacia resuscitasse nos a morte animæ. et Christum ac Deum nostrum amorte corporis. Aut «Secundum efficaciam» dicit,causam reddens excis tationis nostræ nempe per quam credidimus, et per quam resurreximus a morte animæ. Efficacia enim quam exercuit in Christo is qui excitavit eum,etc. II Cor. 1, 3. • II Cor, xm, 14. ' Psal. xxm, 10. *I Cor. n, 14. Ibid. 10.

hæc fuit causa qua crederemus ac resipisceremus a priori errore. Surrexit namque qui mortuus est: mortuus est autem quia incarnatus est: su scepit vero carmen ut nos in filios adoptaret. Et hæc omnia efficaciæ sunt illius qui excitavit eum a mortuis.Ait ergo: «Secundum efficaciam: «quod dicat: «Propter efficaciam roboris fortitudinis ejus. Nam secundum illam et propter illam, et credidi mus, et servati sumus. Aut per hoc quod ait: «Εt quæ sit excellens magnitudo illius erga nos qui credimus: hoc dicit quod primitias nostras, supra omnem principatum et virtutem et potestatem ac dominationem, nempe Christum suscitatum, in dextera sua collocavit. Quanquam enim ex tota humana nassa Verbum ac Deus assumptionem nostram accepit, ipse tamen credentium tantum est primitiæ et eorum qui ipsum subsequuntur quemadmodum etiam prinogenibus est inter multos fratres, nempe fideles, 11 sed non inter omnes non enim etiam inter infideles. Ita ergo intelttgendo, «Et quæ sit excellens magnitudo, etc. (hoc enim excellenti etiam modo magnitudinem suam maxime commendat. quod terrenam naturam supra cœle stes sublimaverit,et ab incorpereis ordinibus ado randam præbuerit), ita, inquam, intellecta bujus dicti sententia.consequens et manifesta etiam erit intelligentia eorum quæ sequuntur.Nam ex effica cia quam exercuit resuscitans Christum, factum est ut et nostræ primitiæ Patri consederent,et nos fideles per hoc vehementer honestaremur et orna remur. «Erga nos qui credimus.» Factum est, inquit idque secundum efficaciam roboris fortitu dinis ejus. Si enim non exercuisset eam erga nos, nequaquam credidissemus.. Quam exercuit.» Quam autem efficaciam dicis eum exercuisse erga nos ut crederemus? quam exercuit. inquit, et in Christo, cum suscitavit eum ex mortuis. Mani festum est autem, quia frequenter dictum est, quod etiam seipsum suscitaverit. 1.20 23. «Super omnem principatum et potesta «tem.et virtutem ac dominationem et omne nomen «quod nominatur non solum in sæculo hoc,verum «etiam in futuro. Et omnia subjecit sub pedes il «lius: et eum dedit caput super omnia ipsi Ec «clesiæ quæ est corpus illius, complementum ejus qui omnia in omnibus adimpletur. «Super.» Nec tamen dicit žvw super, sed quod vehementem superlationem desi gnat. «Omnem principatum.» Non super hunc quidem,at non super illum, sed super omnem in corpoream potestatem. Hæc autem post incarna tionis dispensationem intellige dicta esse a Paulo. Nam ante incarnationem manifestum est quod Verbum tanquam Deus æqualis erat potestatis cum Patre, sicut et nunc est cum incarnatione. «Et omne nomen quod nominatur.» Hoc est, omne nominatum ac celebre: non solum quod his nomi natur,verumetiam quod in futuro possit dici ac no minari. Nam super omnes est Filius, etiam si sit,

itaque angelicarum potestatum nominata, nunc qui dem nobis innominata, tunc vero cognoscenda. «Verum etiam in futuro.» 12 Si quid, inquit. est in calo, super omnes sedit. «Et omnia subjecit sub pedes illius.» Deinde ne audiens quod eum super alia sedere fecit, existimes eum tantum præhono rari, ostendit quod etiam Dominuın universorum fecit illum vehementem enim et qua majorem non est dare subjectionem ostendere volens, dixit: «Sub pedes illius.. — «Et eum dedit.» Et Ecclesiam po incarnatus: Non solum in seculo hoc. Sunt testate collocavit cum Christo in illum throuum ubi enim est caput, ibi et reliquum corpus. «Caput.» Postquam Christum caput dixit cre dentium, postquam credentes corpus dixit ipsius et complementum ejus, multaque benignitatis ac dispensationis erga nos beneficia, subjungit etiam divinitatis illius et immortalis substantiæ exem plum. Sed cujus estis. inquit. corpus? cujus com plementum? Cujus? Ejus qui adimplet omnia non in aliqua efficacia et administratione, sed in omnibus ipse creavit omnia, ipse spiritum dedit viventibus, ipse conservat,ipse providet,ipse omnia in omnibus rebus implet et gubernat. Hujus ergo talis ac tanti qui in omnia et in omnibus suas adim plet actiones, nos corpus et complementum vocari digni censemur. At si ita hoc intelligatur, capiendum erit pro (passivum videlicet pro activo): Qui adimpletur, pro, Qui adimplet. Erit ergo magis consequens ad ipsam dictionem, sicut intellexerunt qui nos præcesse runt. «Super omnia ipsi Ecclesie.» Aut super angelos, inquit, et archangelos ipsum Filium dedit caput. Aut eum qui est super omnia quæ videntur, quæque intelliguntur, nempe Christum. Aut super omnia bona hoc fecit, ut Filium daret caput. «Qum est corpus illius.» Hyperbole quædam est. Ne enim audito capite principatum aliquem aut potestatem intelligas, corporaliter,inquit, loquendo nostrum est caput, et Ecclesia complementum est Christi: ipsum namque corpus adimplet ac per fectum facit caput, quemadmodum et caput com plementum est reliqui corporis.«Complementum.»> Omnem movet lapidem Apostolus, ut ostendat co gnationem ac unionem nostram ad Christum. Ideo ait: • Qui quoad omnia in omnibus adimpletur» (at sit alius intellectus), ostendens non quod communi ter Christus egeat Ecclesia ad hoc ut compleatur, sed unoquoque homine fideli. Nisi enim essemus, hic quidem pes ipsius, iste 183 autem manus, ille vero aliud quoddam membrum, non compleretur corpus ipsius. Merito ergo quisque nostrum necessa rius est ad complementum corporis ejus Tunc ergo implebitur, quando fuerimus omnes uniti.Ecclesia igitur complementum est capitis, hoc est Christi.«Qui quoad omnia in omnibus.» Qui, inquit, Christus quoad omnia membra peromnes homines completur. De gentium ac Judæorum familiaritate erga Deum per Christum ob spem secundum gratiam. II, 1-3. «Et vos cum essetis mortui per delicta as

peccata, in quibus aliquando ambulastis juxta * sæculum mundi hujus.juxta principem potestatis «aeris, et spiritus nunc agentis in fliis contuma ■ cibus: in quibus et nos omnes conversati sumus «aliquando: nempe in concupiscentiis carnis «nostræ, facientes quæ carni ac menti libebant «et eramus natura filii iræ, quemadmodum et «< cæteri.»> Et vos cum essetis mortui.» Non corporalem dicit quæ ex Adam exordium habuit mortificatio nem, sed ipsius animam ex peccatis procedentem. Respondet sermo post multam verborum amba gem. Εt vos, inquit. cum essetis mortui per deli cta d'inde multis circuitibus impleto sermone una c.m ejusdem dicti repetitione, puta Etiam cum essemus mortui per delicta, paulatim reddidit Convivificavit nos una cum Christo. Multus est au tem ipsi hujus schematis usus. «In quibus ali quando ambulastis.» Aut per remissionem intel lige, quod videlicet in præsenti vita ambulaveritis in peccatis. • Juxta sæculum mundi hujus.» Sæ culum mundi hujus dicit, vitam perversam,et quæ agitur in peccatis, eo quod præsens vita peccatis abundet. 14 Principem vero potestatis vocat Sa tanam, propterea quod multi nostrum nos ipsos ultro dediderimus sub illius potestatem. Neque enim a Deo, sed a nobis constitutum est ut domi naretur. Principem itaque dicit ipsum ad præsen tia respiciens. «Potestatis.» Dominatur enim et potestatem habet Satanas circa aereos et pravos spiritus. «Secundum quem,» sive juxta cujus consilium et voluntatem, nos qui ambulavimus et mortificati fuimus, et filii iræ fuimus, copiosa Dei misericordia et incredibili amore suscitati et vivi fcati sumus. «Aeris.» Manifeste nos docuit quod olim quidem diabolo concredita fuerit aeris pote stas: at ubi propter pravitatem ab hac excidit, factus est impietatis ac malitia magister: nec ta men omnium dominatur, sed his duntaxat qui di vinis jussis non acquiescunt. Nam hos dixit filios contumaces: Ephesiis divinum beneficium ad me moriam reducens, quod jam peccato mortuos et potestate diaboli redactos, salute dignatus sit. Alio modo. Recte addidit, Aeris. Quanquam enim nos ipsum principem constituerimus, sub colo tamen est ejus principatus non super co lum. Qui vero sub cœlo est, aut in terra est aut in aere: hic autem cum sit spiritus, est in aere. Na turalis enim est spiritibus aerea conversatio. Vide autem subjectam illi regionem: «Juxta principem, inquit, potestatis.» Quemnam? Aeris principem, hoc est aereum principem: neque enim ipsi aeri dominatur,sed aereis Deinde rursum idem expla nans ait: Spiritus. Est enim Salanas spiritus, tan quam nostri comparatione incorporeus. Aut quod princeps sit ipsius spiritus aeris, hoc est ipsius spi ritus qui est in aere, nempe aereorum pravorum spirituum. Cum enim in ipsos haberet principatum priusquam caderet, habet quoque et postcasum. Εt

8 Juxta hunc itaque intellectum, quem magis divus approbat Cyrillus, divus quoque Joannes suscipit, princeps quidem est eorum qui una cum eo cecide runt nobis autem non dominatus est: sed solum agit, cum liceat nobis ejus non suscipere actionem. «Nunc agentis.»Vides quod non dixerit Cogentis aut Violentiam inferentis,sed «Agentis?» atqui si vere dominaretur, et non ex nostra socordia ac pra vitate constitutus esset, potestatem utique etiam cogendi haberet. 1 5 Quod enim nunc «Agentis» di cit, designat quod voluntarie ipsum suscipiamus. Et quia hoc est, subjungit: Filiis contumacibus, hoc est, Deo quidem non obtemperantibus,sed isti, quanquam minime coactis Deinde subdit: «In qui bus et nos omnes conversati fuimus. Quonam enim mentionem fecit peccatorum ipsorum, verisimile autem erat eos propter illa pudefleri, seipsum quo que socium facit: nec tantum se ipsum, sed et omnes hoc etiam modo Christi redemptoris po tentiam prædicans. Carnem autem dicit carnalia desideria «Quæ carni ac menti libebant. > Ac si diceret: Et corpore et animo peccantes. «Et era mus natura filii iræ.» Quemadmodum filii perdi tionis ac gehennæ dicti sunt, qui digna perditione ac gehenna operantur: ita et filii iræ qui ea faciunt quæ iram merentur. Sic et Judas filius perditionis, quod perditionis opera fecisset. Quod autem ait Natura hoc est vere, legitime. • Sicut et cæteri.» Nemo enim erat qui ab hujusmodi liber esset. 11, 4-7. Sed Deus qui dives est in misericordia propter multam charitatem suam qua dilexit nos, etiam cum essemus mortui per delicta, convivificavit nos una cum Christo. Per gratiam estis servati: si mulque resuscitavit, et simul sedere fecit inter cale stes per Christum Jesum, ut ostenderet in sæculis supervenientibus eminentem opulentiam gratiæ suæ, in benignitate erga nos per Christum Je sum. Hoc au Non utcunque misericors, sed dives in miseri cordia. In his enim qui Christo obtemperant, inefficax est, nec quidquam potest, aut potestatem ullam habet. Qui vero seipsos filios ac hæredes inobedientiæ illius reddiderunt, in his operatur et potestatem habet: et eramus nos sub potestate illius. Quomodo? In eo quod faceremus voluntates ejus. Sed Deus sua copiosa misericordia et eximia charitate nos inde liberavit, et mortuos resuscita vit. «Propter nimiam charitatem suam. tem a multa misericordia provenit. Quomodo enim cum essemus filii iræ, dilecti fuissemus? «Etiam cum essemus mortui.» Mortui quantum ad boni alicujus operationem. 16 Hoc autem factum est, inquit, propter delicta nostra. «Convivifcavit nos una cum Christo.» Rursum Christum in medium adducit, rem ipsam reddens fide dignam. Si enim primitiæ vivunt, ex consequenti etiam nos qui cor pus ejus sumus vivificavit. - Nunc quidem pote state, postmodum vero efficacia. «Per gratiam estis servati.» Non labore, non propriis bonis

1I, 8.10. Gratia enim. estis. servati per fidem, ád- que non ez vobis. Dei donum est: non em operibus, ne quis glorietur. Nam ipsius sumus opus conditi ger Christum Jesum ad. opera bona qug praparavit Deus ut in eis ambularemus. « Gratia. » Quee videlicet est per fidem, « Idque non ex vobis. » Ex nobis quidem est fides, verum ipsius quoque occasio est. Deus. Nisi enim incar- natus fuisset, quomodo potuissemus credere? Nam, « Quomodo, inquit, credent nisi audierint? » 47 Ideo donum Dei vocat fidem. Aut etiam propterea. donum, qui neque fides per seipsat salvare po- tuisset, nisi Deus per ipsam salvare voluisset. Do- num itaque Dei est quod nos crediderimus, et quod per fidem salvemur donum etiam Dei est, « Non ex operibus ne quis glorietur. » Non quod nollet ex operibus salvare, sed quod nullus potuerit ex ope- ribus salvari, nisi per fidem. Quia ergo nullus potuit ex operibus salvari, non etiam gloriabi- tur. « Non ex operibus. » Ne quis arrogantio ansam accipiat, quasi ex propriis operibus factus sit sal- vus. Atqui conlingeret ex operibus salvum fieri, nec sic oporteret, inquit, in arrogantiam ac jactantiam decidere. Quamobrem ? Quia Dei opus sumus: neque id tantum, verum etiam ad hoc condili uL bonum operaremur. Itaque etiam si ex bonis operibus salvaremur, utique justum esset causam in Deum referre, eique gratias agere.quod ipse nos ad id condiderit, et non ad nos ipsos ea quz arrogantii sunt firmare. Quando vero ad bona opera conditi, non solum nihil boni operati su- operibus. Nam eum oportuisset punire eos.qui faeti erant filii ire, hos sola gratia servavit, « Simul- que resuscitavil et simul sedere fecit. » Quemad- modum enim excitalis primitiis nostris et capite Christo, nos etiam per ipsum excitavit: ita ipso sedente consequens eliam est ut corpus sedeat. ldeo ait: « Per Christum Jesum. » Nam £y, id est, in capitur pro 3:2, id est, per. Quod aulem se- deant qui digni sunt, audi Christum loquentem discipulis: « Sedebitis super duodecim sedes, ju- dicantes duodecim tribus Israel 8. » Et rursum : « Sedere autem a dextris aut sinistris non est meum dare, sed iis continget quibus paratum est a Palre meo !!. » Interim ergo paratum est. Rur- sumque ; * Volo ut ubi sum ego, ibi sint et. mini- stri mei !*, » — « Ut ostenderet in seculis. » Ne quis incredulus esset his que dicta sunt,vide quo- modo illud reddat credibile. Unde ait: Hac au- lem non tantum propter dilectionem ergo nos, quantum ut ostenderet eminentem opulentiam.gra- tim in saeculis supervenientibus. « Benignitate erga nos per Christum Jesum, » Hoc est, non in Christo dunlaxat hee perstiterunt, sed. per ipsum ad.nos quoque perveniunt lanquam à principio ad totum quod reliquum est corpus. Quid est autem quod pervenit? nempe una viviflcari et una sedere.

mus, sed in contrarium potius delati sumus et λs. delati, non ex nobis ipsis conversi sumus, sed gra tia et dono Dei. quanta dhelur a nobis Deo gra tiarum actio? Quod autem at: Ad opera bona conditi, simul et adhortantis est, et ad bonas actio nes excitantis ac si diceret: Debitores estis ad operandum bonum, et vetus est debitum: ad hoc enim conditi estis: sed et multis usuris debitum hoc aggravastis et auxistis, nihil reddentes aut sol ventes, sed transgressione potius superaddentes opus est igitur multo studio ac diligentia ad hoc ut debita exsolvatis. Conditi per Christum Jesum.» Deinde ne audientes quod non ex operibus salvati sumus,sed ex gratia, segniores efficiamur, ostendit quod post fidem necessaria sunt boa opera. «Nam ipsius, inquit, sumus opus conditi per Christum Jesum.» Non primam nostram creationem dicit, sed secundam quæ est in baptismate. Conditi au tem sumus inquit, ad opera bona, quæ præparavit Deus ad ambulandum in illis. Possunt autem et de prima creatione intelligi. «Quæ præparavit Deus.» Quæ etiam ante baptisma,inquit præparavit Deus. «Ut in eis ambularemus.» Habitum ad hac deno tat qui nunquam quiescit. 18 II, 11:13. Quapropter mementote quod vos quondam gentes in carne vocabamini præputium ab ea quæ vocatur circumcisio in carne, quæ circumci– sio manibus fit: quod eratis, inquam, in tempore illo sine Christo abalienati a conversatione Israel, et extranei a testamentis promissionis.spem non ha bentes, Deoque carentes in mundo. Nunc autem per Christum Jesum vos qui quondam eratis longinqui, facti estis propinqui per sanguinem Christi. Quapropter mementote.» Quoniam igitur om nino ad opera bona conditi sumus, mementote. Etenim moris est his qui a multa abjectione ad sublimitatem subito ascenderunt, non meminisci priorum. Vult dicere: Vos præputiali eratis prio ribus temporibus, alieni a Deo et promissionibus nunc autem qui tunc eratis alieni et longinqui, facti estis propinqui. Ostendit autem ex hoc Chri sti gubernationem, quia eos qui abalienati et spe carentes erant,salvavit. Considera vero quomodo ingeniose deprimat circumcisionem ostendens solo sermone et non opere illam præclare se habere, tanquam aliquid excellens supra præputium. Vos enim, inquit, qui eratis gentes in carne, sed non in spiritu, et qui dicebamini (neque enim eratis juxlaspiritualem sermonem) præputium. Ac si dice ret: In carne et sermonibus est si quid vobis minus erat,nequaquam in spiritu. Deinde rursum de cir cumcisione loquens,ait: Ab ea quæ dicitur, et quæ manibus fit indicans solum eum primatum quị in sermonibus est et in carne.. Quod eratis. • Quid illud est quod opus est ut meminerimus? Quoḍ eralis,inquit, in tempore illo sine Christo. Hoc, ait. miserum erat: nain esse præputium, erat carnis duntaxat et nudi nominis.Deinde quod etiam ab alienati eratis: et hoc malum erat.Nam quanquam

indigni videbantur qui erant ex Israel.attamen illi Deum noverant. «Et extranei a testamentis.» Aut a lege, aut a promissione quæ ad ipsos facta fue rat. Non dixit autem Separati, sed Abalienati neque rursum: Non participes. sed Extranei: quæ multam ostendunt alienationem. «Spem non ha bentes. Judæi licet propter indignitatem frustrati erant, 19 attamen spem ex promissione habebant. habebatis. «Deoque carentes in mundo.» Atqui deos adora bant, sed non erant dii: vos igitur, inquit, Deo ca rebatis. Nam Judæi licet offendebant ac resistebant, Deum tamen noverant «Deoque carentes in mun do. Hoc est in conversatione vestra et cultu quantum ad præsentem vitam: nam quantum ad futuram etiam inviti Deum cognoscent. Non so lum autem hoc, verum etiam juxta præsentem vitain.tanquam Dei opera et ab eo gubernata, sine Deo non erant: quo modo ergo Deo carentes? propter conversationem secundum mundum, pro pter cultum propter impuram mentem ac volunta tem. Nunc autem per Christum Jesum.. Cum ostendisset quod gentes Judzorum comparatione multum ac vehementer a Deo alienatæ erant,osten dit quod propter solam Dei benignitatem propin quæ factæ sint.Hunc autem sermonem omnem mo vit, ut ostenderet Dei erga gentes providentiam. Nam quando magis hi qui longinqui erant, facti sunt propinqui, tanto magis ostenditur Dei erga ipsos providentia. Facti estis popinqui et id est prope et procul, voluntatis ac men tis sunt et non loci. Qui ergo longinqui eratis a conversatione Israel quæ est secundum Deum facti estis propinqui. Hoc autem significat quod sequi tur.Qui fecit utraque unum. Primum tamen etiam recte dictum erat. Per sanguinem, inquit, Christi hoc est per suum sanguinem. Ipse enim qui san guinem effudit pro nobis et per hunc solvit pecca tum omnes in propinquum adduxit: nam ipse in quit, est pax nostra. Siquidem ante incarnationem lum inimici. II, 14-18. Ipse enim est pax nostra qui fecit utraque unum: et interstitium maceriæ diruul,nempe simultatem per carnem suam, legem mandatorum in decretis stam abrogans, ut duos conderet in semet ipso in unum norum hominem, faciens pacem; et ut reconciliaret ambos in uno corpore Deo per cru cem, cum peremissct per eam inimicitiam: et ve niens annuntiavit pacem vobis qui procul aberatis, et iis qui prope. Quoniam autem per illum habemus aditu:n utrique in uno Spiritu ad Patrem. 20 «Qui fecit utraque unum.» Nempe Judæos ac gentes. Hoc autem dicit, non quod nos ad Judæoram conversationem ac politiam duxerit sed quod illos et nos a paternis separatos moribus ac traditionibus,mutuoque conjunctos, ad suam fidem duxerit Christus. Nos tamen gentes tanto magis Quid ad vos, inquit, gentes, quæ spem non abominandi eramus et angelis et Judæis. non so

gratias agere debemus,quanto magis extranei erg «"Ivx mus. Et intersti ium maceria»Interstitium ma ceria dicit simultatem erga Deum et nos ac Judæos, quæ ex nostris proveniebat delictis,sicut etiam ipse dicit per prophetam: «Nonne iniquitates vestræ divi sionem fecerunt inter vos et me 12?» Quale autemn interstitium? simultatem inquit erga Deum.«Per carnem suam.» Nam èv pro ôtá capitur, id est, in pro per Nisi enim mortuus esset pro nobis, ne quaquam solutum esset peccatum quod nos a Deo separabat. - Duplex namque simultus erat et du plex interstitium,imo potius etiam triplex: quando quidem etiam adversus angelos bellum humana natura gerebat: nunc tamen de duabus interim disserit, puta quam habebant inter se mutuo qui ex Judais erant et qui ex gentibus, et quam utri que habebant adversus Deum universorum: sed utramque simultatem et utrumque interstitium solvit Christus Deus noster. «Legem mandalo run.» Quandoquidem legem deeerat quæ nos mu niret, nos autem homines illam transgressi sumus, solvit et ipsam legem.Quemadmodum si quis cum puero dederit pædagogum, quia non audit pæda gogum,liberum esse permittat etiam a pædagogo, cum punire oporteret. Abrogans autem ait, legem in decretis sitam: aut propter fidem, aut propter ea quæ ipse tradebat Ego autem. inquit, dico vo bis ".» Ut duos conderet.» Vides quod Græ cus non sit factus Judæus, sed et hic et ille ad meliorem statum venerint? Conderet ait, ostendens regenerationem. Omnes enim in unum conditi sunt novum quemdam et fidelem hominem, ac alienum Isa. LIX, 2. 1 Matth. v, 22 seqq. a vetustale peccatorum. «In semetipso.» Hoc est, per semetipsum non per angelos aut alias quasvis potestates, sed per seipsum. Aut dicit quod hoc primum fecerit, typum ac specimem præbens. << Et reconciliari.» Homines erga Deum. Neque enim reconciliari unquam Deo poterant manentes Judæi aut Græci. Quod enim ante hoc vehementer dissi derent a Deo, 21 ostendit emphasis dictionis reconciliaret. «In uno corpore Deo.» Hoc est faclos unum corpus cujus ipse est caput. Per hoc quod dicit: In uno corpore, ostendit conciliationem quæ facta est inter se mutuo. Per hoc autem quod ait. Deo, amborum reconciliatio nem erga Deum. «Per crucem cum peremisset.» Quomodo autem reconciliavit Deo? Cum peremis set,inquit inimicilium per eum. Per crucem enim soluto morte sua peccato.etiam solvit inimicitiam. Nihil autem majorem habet emphasim quam id est, cum peremisset, denotat enim fir mitatem solutionis. Quomodo ergo nunc adhuc peccamus? dicet aliquis,alia producentes peccat nam priora perempta sunt.«Et veniens annuntia vit.» Nullo misso, sed sibi ipsi fuctus minister. Procul autem fuisse dicit gentes, et prope Judæos. «Habemus aditum.» Reconciliationem et pacem

qum est erga Deum. Non enim ex nobis ipsis pro fecti sumus,sed a Christo adducti sumus. «In uno spiritu.» Non illi quidem quod prope essent, majoris habiti sunt: nos autem quod procul distare mus, minoris. Per spiritum namque factos amabiles utrosque, adduxit ad Patrem; et quia per seipsum et per spiritum adduxit. II, 19 22. Jam igitur non estis hospites et incolæ, sed concives sanctorum ac domestici Dei, superstructi super fundamentum apostolorum et prophetarum, summo anguluri lapide ipso Jesu Christo: in quo quæcunque structura coagmentatur, ea crescit in templum sanctum in Domino: in quo et vos coædi ficamini in habitaculum Dei in spiritu. Jam non estis hospites.» Cum enim olim non potuerint nancisci spem cœlestium hospites erant et incolm. «Sanctorum.» Nunc autem, inquit, eamdem habetis cum sanctis civitatem.nempe cœ lestem Jerusalem. Considera vero quod non dixe rit Judmorum, sed sanctorum, Abraham inquit ac similium. «Ac domestici Dei.» Nam quod illi ha bebant, inquit innumeris laboribus, hoc vobis per fidem donatum est. Volens autem vehementem si gnificare unionem gentium ad prophetas et aposto los.22 Superstructi ait,ac si diceret: In fundamen tum positi sunt prophetæ et apostoli, vos reliquam structuram completis ut omnes in unum efticia mini templum Dei: quod est veluti super prophe tas et apostolos adificari. «Apostolorum et pro phetarum.» Vide quod primi sint apostoli. «Summo angulari lapide.» Ipse enim et funda. mentum et structuram continet ac complectitur. Animadverte autem quod interdum ipsum desuper complecti dicit,ubi videlicet caput illum nominat interdum vero inferne, ut est summo angulari la- «» pide. Alibi vero etiam fundamentum dicit Christum. «» In quo quæcunque structura. In quo angulari lapide. «Coagmentatur. Ostendit diligentem et studiosam structuram: simul indicans quod non «» alio modo crescet in templum sanctum, aut om nino salvabitur,nisi per vitam studiosam «Crescit •» in templum Hæc enim structura ubi crescit et completur,in templum Dei perficitur.«Nam inha- «» bitabo,inquit, in illis 18.» Siquidem et generaliter " «» Deus in Ecclesia habitat et privatim in unoquoque eorum qui digni sunt. «in Domino.» Hoc est per Dominum.«Et vos coædificamini.» Primam stru cturam dixit universalis Ecclesiæ, hunc autem spiritum, aut in spirituali structura. De data sibi divina sapientia ad gentium illumina tionem et dæmonum confutationen. III 1-6. Hujus rei gratia ego Paulus vinctus sum Christi Jesu pro vobis gentibus. Siquidem audistis dispensationem gratiæ Dei quæ data est mihi in vos quod secundum revelationem notum mihi fecit mysterium, quemadmodum ante scripsi paucis: ex quo potestis legentes intelligere cognitionem meam in 13 Levit. xxvi, 12: If Cor. vi, 16. eorum qui Ephesi erant. «In spiritu. » Aut per

innotuit filiis hominum, quemadmodum nunc revela tum est sanctis apostolis ejus et prophetis per Spi ritum ut sint gentes cohrre les et ejusdem corporis, consortesque promissionis ejus in Christo per Evan gelium. 8 28 mysterio Christi, quod in aliis ætatibus non 14 Act. ix, 15. 15 Act. xx11, 21. «Hujus rei gratia ego Paulus vinctus sum Christi Jesu pro vobis gentibus.» Contingit enim esso vinctum Christi, hoc est, propter immutabilem in ipsum fidem vinciri ac puniri, et non etiam pro gentibus, hoc est, propter doctrinam et prædica tionem quam prædicat quispiam intergentes, quem admodum multi martyrum. Neque enim supplicio afficiebantur quod docerent gentes, sed quod Chri stum non negarent: Paulus vero propter utrumque, nompe et propter Christum et propter gentes. «Tinctus sum Christi Jesu.» Quandoquidem, inquit, Deus meus talia in nos exhibuit, necesse est et me juxta vires aliquid in meeium conferre. «Vinctus.» Scripsit enim cum esset in vinculis. Simul autem et hoc significat: Dominus meus crucifixus est, ego vero interim vinctus sum pro vobis gentibus. «Siquidem audistis. Vaticinium ait quod ad Ananiam dictum fuerat, nempe: «Vas electum est mihi iste ut portet nomen meum coram gentibus»- «Dispensationem gratiæ Dei.» Dispensationem graliæ dicit revelationem quod non ab homine didicisset, sed ita dispensavit et ordi navit Dei gratia ut mihi de cœlo revelaretur. Gratia enim fuit quod vocaretur ac luce perfunderetur, quo facilius persuaderetur et crederet. «Quæ data est mihi in vos.» Nam ipse mihi dixit: «Ad gentes procul mittam te ".» ― «Quod secundum revelationem notum fecit mihi mysterium.» Siqui dem vere mysterium erat Græcos qui lapides cole bant, ad tantam sublimari gloriam ac generosita tem, quod ipsum etiam ei revelatum erat. «Quem admodum ante scripsi paucis.» Dispensationes dicit quæ antea prædicta sunt, nempe quod vocata sint gentes cum procul essent, ac superstruct sint, et quacunque sunt hujusmodi. Paucis, ut iv, id est. in. capitur pro id es', per, aut id est, paulo ante. «Ex quo potestis legentes in telligere.» Papa: non ergo scripsit quæ oportuit, sed qure licet at inte'ligere. 24 Cognitionem aulem dicit quomodo mysterium cognoverit, quomodo illud intellexerit.Nam cognitio est peritia vel scientia, seu intellectio quæ est de mysterio Christi. «Quod aliis ætatibus non innotuit.»Quod mysterium inquit aliis ætatibus non innotuit. Hæcautem omniaChristi mys terium perficiunt,incarnatio,passio, resurrectio,ses sio a dextris Patris,vocatio gentium, salus quæ est per fidem, ejectio Judæi secundum carnem.conjun ctio duorum populorum in unum Christi corpus,sic dicta, imo quæ re ipsa talis est, secundus adven tus, ac retributio juxta cujusque meritum,et quæ cunque sunt hujusmodi. «Quemadmodum nunc

revelatum est? Quid ergo an olim prophets non noverunt? Quomodo ergo dicit Christus «Moyses et prophelæ hac de me scripserunt 16?» Rursumque ait de Scripturis: «Illæ sunt quæ testimonium perhibent de me 17?» Et dicimus Vel hoc dixit quod non omnibus hominibus inno tuit. Ait enim: Coram filiis hominum: nunc siqui dem post incarnationem omnes homines ipsum in tuiti sunt. Aut quod neque prophetm noverunt sicut nunc visum est, hoc est, corporaliter. Aut quod gentibus nulli ita innotuit; nempe quod La cohæredes essent, et ejusdem corporis ac participes promissionis. «Et prophetis per spiri tum.» Nam et nunc per spiritum est talis revela tio. Certe qui spiritu privantur etiam nunc errant. Etenim quod vocanda essent gentes, noverant prophetæ, quod autem cohæredes forent et com participes, non uoverant. «Et ejusdem cororis.» Ut unum haberent cum Christo corpus eo quod essent membra ejus. «Promissionis ejus in Chri sto.» Regnum etenim promissum est a Patre: per Christum autem et fidem quæ in ipsum est,gentes sunt hujusmodi promissionis participes. «Per Evangelium, inquit, conciliat et deducit eos ad fidem. omnium sanctorum inter gentes annun p III Cujus factus sum minister secundum donum gratiæ Dei, quod datum est mihi secundum efficaciam potentiæ illius. Mihi minimo data est gratia hæc, ut tiem impervestigabiles divitias Christi, et in lucem proferam omnibus quæ sit 25 dispensatio mysterii quod erat absconditum a surculis in Deo, qui uni- c versa condidit per Christum Jesun. Factus sum, inquit, Evangelii minister, accepto hoc in donum gratiæ: nullum enim opus meum contuli ad hanc gratiam. Animadverte quod Pau Jus hæc dicat qui quotidie moriebatur. «Secun dum efficaciam potentiæ.» Nec solum data est mi hi inquit, hac gralia, sed præter donum etiam efficaciter agit in me potentiam, ut potens sim ad ministerium Evangelii. «Mihi minimo.» Conside ra excellentem animi modestiam. Alibi quidem sese non esse idoneum dicebat ad apostolatum, nunc vero etiam omnium sanctorum minimum dicit 18. Mihi ergo,inquit,data est gentia hæc. Et merito gratia.si minimo ut ait sanctorum omnium commis sa est prædicatio gentium. «Mihi omnium mini mo.» Deest id est enim: ut dicatur, Mihi enim. Aut potius nihil deficit, sed ut ei quod præcessit respondet, nempe hujus gratia: ut dica tur, hujus gratia mihi omnium sanctorum mini mo, etc. Considera vero quod cum periodum juxta rectum sehema inchoasset, ad hoc declinavit, ut ei quod præcessit responderet sermo, figurata utens sermonis responsione ad typum circuitio num. Ita et Thucydides et Demosthenes multis in locis Hujus autem gratia. inquit, nempe ut vos comdificemihi in habitaculum Dei data est mihi gratia hæc. Quænam gratia? pradicandi ait in 44. 17 Joan. v, 29. 18 I Cor. xv, 16 Luc. XXIV, 11cla

gentibus. «Impervestigabiles divitias.» Si divitia ipsius sunt impervestigabiles, quid oportet circa ejus essentiam curiosum esse? «Quæ sit dispen satio mysterii.» Siquidem quod vocandæ essent gentes noverant aliqui per spiritum: quod autem ad talia ut ipsarum primitiæ fleret Deus verbum, non noverant. Hoc igitur dicit mysterium revela tum. «sæculis.. Itaque non recens est quod cite ca gentes actum est, sed superioribus temporibus datum fuerat. Merito autem omnibus ignotum erat quod gentes talibus dignæ habenda essent. Nam si in Deo absconditum erat, quisnam esset qui revelaret? «Qui universa condidit.» Pater namque qui per ipsum universa condidit, hoc etiam per ipsum revelavit. 26 III, 10-13. Ut nota fiat nunc principatibus ac potestatibus in cœlestibus per Ecclesiam vehementer 19 Deut. xxx11, 9. ** Matth. 1, 21. varia sapientia Dei, secundum præpositum sæculorum, quod fecit in Christo Jesu Domino nostro, per quem habemus libertatem et aditum cum fiducia quæ est per fidem ipsius. Quapropter peto ne deficiatis ob afflictiones meas quas pro vobis tolero, quæ est glo ria vestra. «Ut nota fiat nunc.» Siquidem quod facta esset pars Domini populus Jacob 19, noverant: Et quod salvaturus esset populum suum. dixit Gabriel lo quens de Israel 20: quod autem ad hæc vocanda essent gentes, non noverant. Si verɔ principatus essent gentes, non noverant. Si vero principatus et potestates non noverant, manifestum est quod neque angeli et archangeli. «Principatibus ac po testatibus.» Neque enim invisibiles potestates noverant mysterium, sed per dispensationem fa ctam circa Ecclesiam, didicerunt ineffabilem Dei sapientiam. Ait autem: «Secundum propositum sæculorum:» Hoc est: Ista quidem ante sæcula proposuit, re autem ipsa exhibuit per dispensatio nem quæ facta est circa Dominum Christum. «In coelestibus.»Principatibus ac potestatibus qua sunt in calestibus. «Per Ecclesiam.» Quando enim nos didicimus, tunc et illi per nos, videntes Ecclesiam ex gentibus, et per illam ad cognitio nem ducti. «Vehementer varia.» Ante tempora incarnationis Salvatoris nostri simplicem cogno scebant coelestes potestates Dei sapientiam, quam ex sola potentia assequebantur. Siquidem instin ctu propriæ volnntatis Deus omnibus rebus esse dederat, et quæ condita erant incomprehensibili potentia ut permanerent conservabat; nec quid quam varium erat, sed quale videbatur, tale etiam erat. Nunc autem per dispensationem erga Eccle siam et humanum genus, jam non solum simplex, sed et vehementer varia cognita est Dei sapientia, quæ contraria per contraria efficeret: per mortem, vitam; per ignobilitatem, gloriam; per crucem, trophæum; per omnia abjecta, ea qua Deum dece rent. Per dispensationem ergo circa nos quæ facta est in incarnatione, cognita est vehementer varia Dei sapientia et potentia cœlestibus potestatibus.

Ita habet divus Gregorius octava homilia in terpretationis Canticorum. Non solum varia, sed et vehementer varia, inquit secundum propositum sæculorum hoc est, secundum præcognitionem et præscientiam et prædispositionem. Præfinitiones enim vocavit proposita. Nunc siquidem facta sunt, inquit, prius autem ita videbantur. Aliud. Secundum propositum sæculorum nota hat vehementer varia Dei sapientia.» Hæc enim etiam ante sæcula proposita et præfinita fuerat, quanquam in postremis temporibus per Ecelesiam cognita fuerit. Quod autem ait, Quod fecit, vult quod et hoc per Christum, et proposuit ante sæcu la et præfinivit. Nihil enim absque Filio aut voluit, aut definivit: aut fecit. «In Christo Jesu.» Per ipsum enim fecit et sæcula. «Per quem habemus p libertatem.» Adducti ergo sumus ad Deum et Pa trem per Christum. Sumus autem adducti non tanquam captivi, neque tanquam rei veniam pec catorum accepturi, sed cum libertate, inquit. Nec simpliciter cum libertate, sed cum audacia quadam et confidentia. Nam qui nos proprio sanguine sanctificavit, confidentes adduxit deinceps ut ac cederent per fidem ad ipsum. «Quapropter peto.» Ideo, inquit, peto ne deficiatis neque conturbemi ni ob afflictiones meas, quæ pro vobis et propter vos mihi contingunt. Quo modo? Quia in tantum nos dilexit Deus ut et Filium suum daret, et servos suos ad affligendum, quo vos salvaremini. An non ergo gloria est ita a Deo diligi? Quapropter peto ne deficiatis ob toleratas pro vobis afflictio nes meas. Est enim per hyperbaton ordo litteræ. Ob afflictiones meas.» Quandoquidem, inquit, tot gentes mihi creditæ sunt, necesse est etiam vinctum esse ab his qui prædicationi adversantur. Precatio pro Ecclesia apud potentiam et charita tem Dei. III, 14-17. Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis a communi Patre cognatio in cælis et in terra nomina tur, ut det vobis juxta divitias gloriæ suæ: ut forti tudine corroboremini per spiritum suum, ad inhabi tandum Christum internum hominem per filem in cordibus vestris, fris in charitate radicibus jacto que fundamento. Hujus rei gratia flecto genua mea.» Quoniam adeo dilecti fuistis a Deo, precor, inquit, pro vo bis. «Ex quo omnis a communi patre cognatio» In terra quidem id est, cognationes vocat genera, unde et patres appellantur: in cœlo vero ubi non est sic ex hoc, et ille ex illo, cognationes dicit congregationes; idem enim et supernas tri bus condidit et infernas.. Ut fortitudine corrobo remini.» Animadverte quanta cum excusatione presetur illis bona. Fortitu line, inquit corrobo remini ne circumferamini. Id autem quomodo erit? Per Spiritum sanctum.» Corroborari vero velut * 'Ev

» adversus aflictiones intellige. «Ad internum homie nem inhabitandum» Ad inbabitandum, inquit, Christum in internum hominem: ut det vobis quo inhabitet Cbristus internum hominem, ut templum Dei efficiamini: nec utcunque efficiamini verumetiam in cordibus vestris. Nihil ait superfl ciale. Nam interior homo et corda. profundam inhabitationem et tanquam connaturalem, et quæ fixas habeat radices designant. • Per fidem.» Quomodo autem erit hoc? Per fidem, inquit, et si fixis in charitate radicibus jactoque fundamento, a nullo moveamur. «Fixis in charitate radicibus.» Quod ait: Fixis radicibus jactoque fundamento, aut scriptoris lapsus est quod per 29 nomina tivum legatur cum per accusativum dicere oportuisset: aut si non hoc recipiatur, more veteris ordinationis litteræ, usus est divus Paulus participiali nominativo pro accusativo. Frequens est autem et apud externos scriptores kujusmodi schema, et praesertim apud Thucydidem. Quod si etiam oporteat nominativum ad nominativum accipere et non per antiptosim, hoc quoque modo conseculio servabitur. si redda mus litteræ ordinem per hyberbaton: quo etiam schemate maxime usus fuisse deprehenditur divus Paulus puta ut hoc modo ordinatum sit dictum Ut in charitats fixas habentes radices jactumque fundamentum, valeati: assequi cum omnibus sanctis quæ sit latitudo, etc. p ||I, 18-21. Ut valeatis assequi cum omnibus san ctis quæ sit latitudo, et longitu·lo: et profunditus et sublimitas: et cognoscere excellentem cognitionis charitatem Christi, ut impleamini in omnem pleni tudinem Dei. Ei vero qui potest cumulate facere su per omnia quæ petimus aut cogitamus, juxta vim agentem in nobis, ipsi sit gloria in Ecclesia in Christo Jesu in omnes ætutes sæculi sxculorum, Amen. Hæc autem vobis, inquit, precor ut valeatis assequi. Multum autem laborem ostendit per hoo quod ait. Ut valeatis et Assequi. «Quæ sit latitu do et longitudo.» Corporalibus deliniat figuris mysterii magnitudinem quod pro gentibus dispen satione quadam factum est. — Cujusnam est illa latitudo et longitudo, et profunditas ao sublimi tas? aut mysterii, ut dictum sit per defectum aut etiam sine dfectu, sed per hyperbaton: Ut valeutis, inquit. assequi quæ sit latitudo ac longi tudo, et sublimitas ac profundiias cognitionis Christi, et cognoscere excellentem erga nos chari tatem ipsius. Est autem Christi cognitio manife statio dispensationis ipsius circa nos: charitas vero Christi quod illud ipsum admirandum opus, ipse et non alius pro nobis operatus sit: quodque, ipse d x sit ad hanc cogn lionem. et quod per ipsam potissimum cognoverimus Christum. Sed hæc quidem cognitio Christi est, 30 ejus autem longitudo est ipsam ante secula definitam fuisse latitudo vero, quod ad universos ejus beneficentia

extendatur ad eos qui fuerunt ante legem, in lege et post legem, ad vivos et mortuos, ad Ju dmos, Gracos et Barbaros, ad omnes gentes,ad co lestia ac terrena; pacem namque inter ipsos ope ratus est Christus, cum primum dissiderent inter se mutuo angeli et homines. Precatur ergo ipsis ut hæc assequantur et non hæc tantum.sed et pro funditatem ejus ac sublimitatem; quoniam usque ad inferni penetralia ineffabilem suam potentiam et beneficentiam exhibuit. illo quidem evocato et captivitati subjugato, captivis autem redemptis ac libertali restitutis. Deinde etiam sublimitatem, quoniam is qui descendit ipse est et qui ascendit quoniam super cœlos subduxit primitias nostras, quoniam super omnem principatum ac potestotem et virtutem ac dominationem. Vides ineffabilem sublimitatem dispensationis Christi et cognitionis ipsius. Hæc precatur eis Paulus ut intelligant hæc, et assequantur Quod si hac assecuti fuerint quid nam erit? Tunc cognoscent excellentem ejus erga nos charitatem. Et quid si hanc noverimus? Quis contradicet quin debeamus impleri in omni pleni tudine Dei? nempe ut totum ipsum operibus susci piamus qui nos ita dilexit. Per latitudinem autem, factm dispensationis magnitudinem signifcavit, quoniam hæc sunt magnitudinis significativa. «Et sublimitas, puta mysterii. «Et cognoscere.» ▲ communi sensu subaudito. Ut valeatis; ac si dicat Ut valeatis adipisci et cognoscere.«Excellentem co gnitionis charitatem;»aut charitatem excedentem co gnitionem, Et ut cognoscatis, inquit,charitatem Christi exce dentem omnem humanam cognitionem,et quæ est veluti super cognitionem. Siquidem super cogni tionem est ait: attamen vos cognoscetis si Chri stum inhabitantem halealis,ut ex hoc impleamini in omnem plenitudinem De. Plenitudo vero Dei est aut nosse quod in Patre et Filio, ac Spiritu sancto, adoretur a nobis unus Deus: aut ut silis, inquit, repleli omni virtute. qua plenus est Deus. «Qui potest.» Deo qui potest non solum juxta id quod dicimus, verumetiam exuberanter facere omnia: nec solum omnia.31 sed et super omnia Ipsi, inquit, gloria. Amen. Animadverte autem duas hyperboles puta super omnia facere qua dicta sunt,et cumulate ac exuberanter facero quæ facit Posset enim eliam plura summatim faciens quam pelila sint non abunde ac splendide singu la facere. «Juxta vim agentem.» Et quod exube ranter ad ea quæ petimus, ac intelligimus potens sit facere, manifestum est ex agente in nobis vi ipsius. Quis enim hoc exsp classet de gentibus, quod qui tantum a Deo abrupti et distracti erant inter adoptatos invenirentur? Ipsi sit gloria in Ecclesia» Quandoquidem oportet eum qui tanta gratis dedit glorificari.Itaque glorificatio indicium est magnitudinis bonorum quæ in nobis acta sunt super omnem spem et exspectationem humanam. Recte autem gloria ejus est in Ecclesiis.Quia enim

ipse continue permanent, in his, inquit, sit gloria Dei, ut a nobis continue glorifcetur: idque ad omnes perveniat ætates. - Aut quod ipsi Ecclesia precatur ut observet semper Dei glorificationem, et nunquam ab ea avertatur. Quod autem ait In Christo Jesu; aut intellige: Cum Christo Jesu; aut si intellexeris: Per Jesum Christum, propter car nem hoc dictum esse cognosce. Exhortatio pro charitate unitiva, quamvis dona di vidantur ad communem utilitatem. IV, 1 6. " Hortor itaque vos ego vinctus in Domi «no, ut ambuletis ita ut dignum est vocatione qua «vocati estis, cum omni submissione ac mansuetu «dine.cum longanimitate, tolerantes vos invicem per «< charitatem: studentes servare unitatem spiritus . per vinculum spiritus,unum corpus et unus spiri «tus, quemadmodum vocati estis in una spe voca «< cationis vestræ. 32 Unus Dominus, una fides.unum baptisma unus Deus et Pater omnium qui est su «per omnes et per omnes, et in omnibus nobis.» Vinctus, inquit,propter Dominum. Papa!quanta dignitas vinctum esse propter Christum. Papæ! quanta dixit beatus Joannes in laudem catena Pauli. Nam et ipse apostolus hanc in medium pro fert tanquam per eam flectens ipsos. «Vocatione qua vocati estis.» Magna enim est vocatio et ad magna: ut habeant caput Christum, ut sint filii Dei. «Cum omni submissione» Hoc est, in omni re, etad omnem personam. Ita enim contingit ambu lare ut dignum est vocalione, nempe cum submis sione ac mansuetudine et longanimilate tolerando invicem. Ubi enim est charitas omnia facile tole rantur.«Studentes servare untitatem spiritus» per hoc quod mutuo pacifice colligemini secundum unum corpus et secundum unum spiritum Id enim est unitas spiritus qua ille vos univit, et ita vocati estis Aut studentes invicem servare et custodire unum corpus et unum spiritum secundum unita tem Spiritus. sicut etiam vocati estis. Hujusmodi autem unionem servat vinculum charitatis. Verum si priori modo intelligatur, defectivus tantum erit sermo, deficiente præpositione id est, serum dum, hoc est, secundum unum corpus et secundum unum spiritum: si vero juxta posteriorem modum, tres habet tropos: nempe hyperbalon. et: com muni sensu subintellectionem cum zeugmate, ac tertio eclipsim sive defectum, deficiente etiam hic eadem præpositione, nempe secundum unitatem. communi autem sensu subintelligendo cum zeu gmale,accipiendo invicem: subaudietur enim Invi cem. Porro hyperbaton manifestum est. «Unitatem spiritus.» Quemadmodum enim in nostris corpo ribus est noster spiritus agens in omnibus mem bris, et omnia continens: ita et Spiritus sanctus nobis datus est,eos qui genere et modo ac morib:s differebant, uniens: et faciens nos unum corpus. Hanc servabimus unitatem quæ nobis per Spiritum sanctum data est. Quæ fit, inquit, per vinculum pacis. «Unum corpus.» Ita simul uniamini, ait,

it invicem curate nam ex hoo quoque unum habebitis spiritum, hoc est, similem gratiam spi ritus. Aut quia contingit unum corpus habere, non tamen eumdem spiritum, sicut quando hæretico rum quispiam amicus fuerit. Aut quod hoc dicat Cum unum acceperitis spiritum,non debetis dis sidere, sed unum esse corpus. Aut quia spiritum hoc loco vocat animi promptitudinem. Aut quasi unus sitis spiritus et unum corpus: ita enim vo cati estis. In una spe.» Deus, inquit, nos ad eadem vo cavit, nulli amplius distribuens: omnibus immor talitatem omnibus vitam promisit mternam, omni bus gloriam immortalem, omnibus fraternitatem, omnibus hæreditatem: communi modo omnium factus est caput: omnes congregavit et consedere fecit. Si ergo in spiritualibus, inquit, tantam ha betis communicationem, debetis et unum esse corpus in charitatis commistione. «Vocationis vest: æ.» Nam omnia quæ dicta sunt communis vɔbis spes est ex vocatione proveniens. ■ Unus Dominus, una fides.» Ecce et alia communicatio unus nobis est Deminus, una fides, unum ba plisma: non oportet ergo nos dissidere. «Unus Deus et Pater.» Ecce et alia communicatio et amoris occasio, quod sit nobis unus Pater Deus. Et super omnes.» Nam pro capitur. «Et per omnes.» Hoc est. providentiam agens per inhabitans in omnibus nobis. 1V, 7-13 «Verum unicuique nostrum data est ☛ gratia juxta mensuram donationis Christi. Qua «propter dicit: Cum ascenderet in altum,captivam «duxit captivitatem et dedit dona hom'nibus. Cæ «terum illud ascendit quid est nisi quod etiam «descenderat prius in infirmas partes terræ? Qui a descendit idem ille est qui etiam ascendit supra q. omnes colos, ut impleret omnia. Et idem dedit «alios quidem apostolos, alios vero prophetas,alios ♥ autem evangelistas, alios vero pastores ac doctores «ad instaurationem sanctorum.in opus administra «tionis, in ædificationem corporis Christi, donec «perveniamus omnes in unitatem fidei et cognitio «nem Filii Dei, in virum perfectum,in mensuram «mtatis plenitudinis Christi.» Kz omnes nos. «Et in omnibus nobis.» Hoc est, 34 Si omnia ut dicis communia sunt, unde pro venit ut hic quidem majorem, ille vero minorem habet gratiam? nam hoc potissimum ipsos ad invidiam ducebat: el ait; Unicuique data est gra tia, id est, donum juxta mensuram donationis Christi ac si diceret: Si ipse mensus est omnino recte mensus est,omnino et utiliter. Et si doni est, quidquid illud est quod accepisti, pro eo gratias age: pro eo vero quod non accepisti, ne invideas donum enim est: tanquam diceret: Novit qui dis tribuit ac donavit, quomodo recte et utiliter hoc fecerit. Alia siquidem communiter proponuntur, dona vero data sunt juxta proportionem puritatis uniuscujusque. Quapropter dicit: «Cum ascen deret in altum.» Et quod gratia. inquit, donum

sit Christi, et ipse distribuendo dederit,audi David " Gen. XLII, 38. * Psal. xxvi, 1. Quod autem ait:. Cum ascenderet in altum,» alibi dicit: «Elevata est magnificentia tua super cœlos 20.» Quem autem duxit captivum? nos vide licet, pulchram et utilem captivitatem. Cum enim spirituali bello vicisset diabolum, nos tulit cap tivos,non ut servituti subjiceret. (quomodo enim hoc fecisset cum jam olim servi essemus?) sed ut ab amara illius perversi tyrannide liberaret Qui dam vero de cruce hoc intellexerunt, cum ascen deret in crucem. captivam duxit. - Captivum qui dem duxit diabolum: loco autem supplicii dedit dona et gratias his qui captivi fuerant detenti. «Et dedit dona.» Christi itaque dona sunt: quid igitur indignaris quod multum non habeas aut invides habenti? El hic quidem ita est. Caeterum ulterius descendendo ostendit quod ad utilitatem Ecclesiæ quisque donum acceperit. et qui magnum accepit, et qui non tale, et non propter propria opera, ne que quod dignus esset quispiam ad accipiendum. Quis ergo invidere poterit ei qui propter aliquam causam et ad aliorum commodum accepit? quanto enim majus est donum, tanto exactius erit red denda ratio. «Et dedit dona.» Nam qui fidem ac cepit reddit gratiam. «Cæterum illud: Ascendit quid est? Nihil, inquit, necesse fuisset prophet dicere: Ascendit, nisi novisset eum prius descen disse. Nam de eo qui prius descenderat solet quis piam dicere: Ascendit. Quoniam is qui ascendit aut in eo quod ascendit, initium sumit ut in loco superiori sit: quemadmodum ubi incipit quispiam ascendere, cum ab initio non esset superiori loco. 85 Aut non nunc accipit ascensus initium, sed ab initio quidem in loco superiori erat: cum au tem inde descendisset, nunc rursum ascendit. Ita que ubi dixit: Cum ascenderet, interpretatur quo modo intelligere oporteat: Cum ascenderet: quod non quasi nunc ascendere inceperit: erat enim ab initio in sublimitate divinæ diguitatis ac paterna gloriæ sed quod a sui juxta dispensationem de missione et descensu usque ad inferos, in decentem divinæ sublimitatis manifestationem rursum ascen dens, dicitur, inquit, quod ascendit.. In infimas partes terræ.» Post quem videlicet locum non sunt aliæ inferiores. Dicit autem infernum veluti ad communem loquendi modum respiciens: ita enim dicere consuevimus. Propterea Jacob quo que ait: «Et deducetis senectutem meam cum dolore ad inferos ".» Et David: «Et assimilabor descendentibus in lacum 2.» Infirmas enim partes terræ mortem vocavit. Idem ille est qui etiam ascendit. «Hoc Nestorii dejicit blasphemiam. Iler inquit, est qui descendit et qui ascendit. Descendit siquidem ad incarnationem tanquam Deus, ascen dit autem tanquam homo. Rursum descendit qui dem ad infernum ut homo, resurgit vero ut Deus. Nec id solum, verum etiam supra cælos collocatur

nec id utcunque,sed super omnes: per quietem quæ ibi est et cathedram designans nostram assum plionein. Supra omnes celos: Hoc ait, quod nihil illi ad ascensum fuit impedimento ipsa ad infirma descensio Itaque quanto, inquit, etiam nostrum aliquis magis se submiserit, tanto magis sublima tu. «Ut impleret omnia» Etenim nuda quoque divinitate olim omnia implebat, et incarnatus ut omnia carne impleret, descendit et ascendit. «Et idem dedit.» Qui non recusavit, inquit, propter nostram salutem ad infirma descendere, idem ipse distributionem fecit charismatum sive donorum. Non oportet itaque ob divisionem indignari. Si «» enim ipse dedit, quare contradicis? Alibi vero di cit spiritum dare dona; Omnia, inquit, hæc operatur unus idemque spiritus 2.» Alibi Patrem» « dicit, ut cum ait: «Ego plantavi. Apollos rigavit, sed Deus incrementum dedit at hoc loco Filium. Nam omnia sanctæ ac beatæ Trinitati sunt com munia: «Alios quidem apostolos, alios vero pro phetas. Apostoli namque etiam prophetiam babebant, qui vero tunc prophetæ dicebantur non habebant apostolatum. Alios autem evangelistas.» qui Evangelium conscripserunt. Alios vero pa stores ac doctores. Episcopos dicit quibus cre dita erant Ecclesia, qualis erat Tiniotheus, qualis Titus. Ad instaurationem sanctorum. Vides causam cur data sint dona? Ad instaurationem, inquit, hoc est ad perfectionem. ad completionem «» ut in his ministrarent Ecclesiæ, ipsamque dif. carent. Quanto igitur quispiam majus accepit do num, tanto majus sustinet onus. Hæc autem eis dicit qui invidia inajorum donorum ab Ecclesia amputati erant, ostendens quod omnium opus ad unum respicit finem, nempe ad instaurationem sanctorum. Quid igitur invidia opus est? Sancto « rum autem, id est, fidelium. Perveniamus. Nam id est, occurramus, capitur pro id est perveniamus. In unitatem fidei. Hoc est, donec omnes unam fidem habea mus unusquisque laborat et unusquisque mini strat: unilas enim fidei est non dissidere circa do gmata Id namque cognitio est Filii Dei, ut de eo non dissideamus. Virum autem perfectum, men suramque artalis dicit perfectam erga Christum di lectionem et de ipso notitiam. «Plenitudinis Chri sti. Plenitudinem Christi dicit perfectam de Christo cognitionem ac fidem, ut quod ex virgine carnem acceperit, quod ex divinitate et humanitate in unam convenerit personam. Ne enim audito viro perfecto et mensura ætatis, corporalem intelligas ætatem, subjunxit: Plenitudinis (hristi; ac si diceres: Donec ad perfectionem veniamus perfectæ in Christum fidei et cognitionis. Non enim quivis efficitur pars tolius plenitudinis sive corporis Christi: sed qui in virum perfectum cognitionis ejus pervenerit, et in mensuram dignæ ætatis plenitudinis Christi IV, 14-16. Ut non amplius simus pueri qui flu ctuemus omni vento doctrinæ per versutiam hominum, per astutiam ad insidias deceptionis: sed veritatem servantes in charitate, crescamus in illum per omnia 32 1 Cor. III, 11. 24 I Cor. 111, 6.

qui est caput, nempe Christum: 27 a quo totum cor pus, quod coaptatur et compingitur per omnem tactum subministrationis, juxta efficacium ad mensuram uniuscujusque partis incrementum corporis facit ad ædificationem sui ipsius per charitatem. «Ut non amplius simus pueri.» Ostendit ipsos olim ita fuisse affectos, et per modum narrationis corrigit eos, ac seipsum conjungit ne odiosus fiat sermo. Pueros autem dicit fide. «Et circumfera mur. «Revera enim puerorum est circunferri qui firmi et stabiles non sunt. «Omni vento.» Cum pramisisset: Qui fluctuemus, in tropo permansit, subjungens, et ventum doctrinæ «Per versutiam hominum.» Versuli in verbis dicuntur, qui inter dum quidem hoc, interdum vero illud docent, et vafricie sua semper ab hoc ad illud transeunt. Hujusmodi sunt hæretici. Hujusmodi autem etiam astuti inquit ad inveniendum semina et occasio nem deceptionis, omnia machinantur ut fallant ac imponant, autem dicit versutiam et astu tiam. Factum est autem nomen a id est, taxillis ludere: quod ibi versutis familiare sit cal culos hac et illac transmutare. «Sed veritatem ser. vantes in charitate. ■ Siquidem illi de quibus sermo est, adulterino et falsa docent, nos autem veritatem servantes in dogmatis et vita ac sermone, in chari tate; alioquin enim non contingit servare veritatem, crescamus et ædificemurin Christum caput nostrum per omnia nostra et vitam et sermones ac dogmata. «Ex quo totum corpus.» Quemadmodum in no stris corporibus spiritus vitalis a cerebro per uer vos descendens, non æqualiter omnibus membris inspirat virtutem: sed huic quidem amplius po tenti suscipere, plus tribuit, ei autem quod minus potest, minus elargitur: ita et Christus. Tanquam enim membris animarum nostrarum ex ipso et in ipsumn pendentibus, spiritualis ejus virtus ac do norum divisio, juxta proportionem cujusque ipsius membri applicata, augmentum efficit spiritualis, ætatis. «Per tactum subministrationis.» Hoc est, per aptam subministrationem quæ fit in contrecta tione et velut in scrutatione. Spiritualis enim illa virtus quæ a Christo descendit cuique membro ipsius ita vim exerit, 88 sicut quodque invenerit aptum ad susceptionem, ac si diceret: Nos homi nes qui membra Christi sumus, juxta propriam spiritualis mensura proportionem, suscipientes quæ a Christo est subministrationem, augemur, spiritus namque superne a Christo influens abunde et subministratus, omnibus adaptatus qui in Christi membra perficiuntur, juxta proportionem virtutis uniuscujusque facit augmentum. Animadverte quid et mihi visum sit: neque enim eo progressus sum ut considerarem ac in elligerem quæ ipsius sancti sunt quo Christo omne corpus Ecclesiæ quod ipsi coaptatur et compingitur, hoc est, conglutinatur et ad eum unitur tanquam ad proprium caput: ab ipso enim habemus ut ei adhoreamus sive aggluti

nemur: adhaereus autem per omnem tactum. hoc est sensum subministrationis, jux!a elfleaciam ad mensuram uniuseujusque parlis, hoc est per sub- minisirationem sancti Spirilus quze est justa effi- caciam Christi. fiique secundum mensuram et vir- iulem ad suscipiendum qua est im unoquoque miembro Chrisli, faciLaugmentum corporis ; hristi, id est, Ecclesi: : augmenlum nempe spirituale. Nam per subministrationem Spiritus sancti cres- cit Ecclesia ad perfectam mensuram spiritualis ilalis : sive per dona, sive per cognitionem, sive per idem. « A quo omne corpus, » sive fideles, quod coaptatur et. compingitur, augmentum pro- prium facit ad propriam zdificationem et perfe- ctionem, et non cujuspiam alterius gralia : sed per charitatem ait, quia nullum omnino bonorum abs- que charitate consistit ac. perfieilur, maxime au- iem unio et adaplio quib fit per fidem. Sed quo- modo voaptantur et compinguntur inter se fideles ? per omnem taetum inquit: vt non hie quidem il- Jum contingat, iste vero illura, sed singuli coniin- gant omnes. Nam per omnem contactum fit com- mune lotius corporis augmentum. Unde aulem oritur bic laetus el contactus? Subministralionis est Christi, ait. Subministrationis, inquam, nam inleralia ipsius beneficia etiam mutuum conta- clum ipse subministrat. Ail autem :. Juxta. effica- ciam seu opera'ionem : neque euim solum conve- nienter dispositum esse à] contactum, verum etiam. ipsum conling^re, est su. ministrationis ejus. Dicit autem : 39 Ad mensuram uniuscujusque partis, ne audito quod ipsenos mutuo coaptat.ac ipse sub- ministrat contsetum juxta efficaciam, donique ac subministrationis ejus sint universa: ne tu,inquam ita considerans. ad segniüem declines, quasi omnia inde gralis habens : addit hec. quod licet gratis subministrentur, fit tamen distributio juxta. mensuram promptiludiuisuniuscujusque recipien- iium « Ad cediticationem sui ipsius. » Augeus enim Christus Eeclesiam spiritualiter ac sensibiliter, se ipsum cdifüicat, quandoquidem proprium auget corpus, sicut caput membra, Et reete addit: Per charitatem ; nisi enim. hec nobis addatur, nihil horum nobis continget. Aut per charitatem qua ipse nos diligit : nam quia nos, inquit, diligit, ideo hec facit. EL recte addit: Per charitatem, Sine hae enim zd nullum descendet 8Sniritue sanctus.

oportuit non solum exhortando, sed et terrendo et Deo tradendo, doctrina operam dare. Testor, inquit,per Dominum,hoc est teslem invoco Domi num, quod dixerim quid vos oporteat agere. Et animadverte sapientiam. Non dixit: Ne posthac am buletis sicut ambulabatis: hoc enim modo feriisset eos: 40 hoc tamen indicavit, sed ab aliis duxit exemplum. «In vanitate mentis suæ.» Ut non occupetur circa vana mens vestra. Intelligentes et credentes ac suscipientes non quæ veritatis sunt, sed quæcunque mens ipsorum vane commentata fuerit ac excogitaverit. Quid enim eorum quæ fecta sunt cogitare posset qui mentem habet obtenebra tam? «Obtenebrati mente. Multitudo namque mundanorum peccatorum aciem mentis obtene brans non sinit intueri solem justitiæ Christum, unde obstinatio oritur cordis, quod in progressu dicit tanquam cæcitas quædam et insensibilitas. Obtenebratio enim insensibilitas est. • Propter ignorantiam quæ est in illis.» Si igitur ignorant, dicet quispiam, excæcati sunt, reprehendi non merentur nec puniri, sed magis doceri. Verum animadverte quomodo veniam ab eis aufert. Qui, inquit, ubi dolere desierunt, semetipsos tradiderunt lascivim ad patrandum omnem immunditiam. Ostendit namque quod ignorantiæ ac cæcitatis causa ipsis fuerit vita, porro vita ex propria segni tie provenit et indolentia sive stupore. Nam seme tipsos, ait, tradiderunt. Cum igitur in eum Epi stolæ ad Romanos locum incideris, «Tradidit eos Deus in reprobam mentem 25,» juxta præsentem declarationem illud intellige: permisit enim Deus ipos tradi, quandoquidem sese dignos reddide rant. • Propter excaecationem.» Propter insensi bilitatem. Siquidem lucis obtenebratio affert sen sus carentiam, eo quod non habeant in seipsis Dei limorem. Qui ubi dolore desierunt. • Post quam in vitam iniquam et divinarum legum con temptricem impegerunt, paulatim ægrotantes ad indolentiam ac stuporem devenerunt. «Ubi dolore desierunt.» Hoc est, insensibiles sunt effecti, postea quam præ segnitie laborare noluerunt ad recti inventionem. «Semetipsos tradiderunt lasciviæ.» Quomodo enim is quiin lascivia degit, posset Deum cognoscere? Causa itaque ignorantiæ lascivia est qua secundum mentem quis errat. ▪ Ad patrandum immunditiam.» Sic ut opere, inquit, lascivi esse decreverint et avidi. Annon poterant non esse lascivi et avidi?Utique manifestum est quod sic; Vides quod in manu eorum fuerit cæcitas? «Cum aviditate.» Aulquod duabus sese tradiderint affectionibus, 41 nempe lasciviæ et habendi aviditati, quæ magis in promptu sunt quam cætera vitia aut quod lasciviam et immunditiam simpliciter cum aviditate, hoc est, ultra modum et omni cum desiderio et aviditate perpetrarunt. 28 Rom. 1, 28. IY, 20-24. Vos autem non sic didicistis Chri «stum: siquidem illum audistis, et in eo docti

« fuistis, quemadmodum est veritas iu Jesu depo- « nere juxla priorem conversationem veterem ho- « minem, qui corrumpitar juxta concupiscentias « deceptiouis : renovari autem spiritu mentis ves- « iro», et induere novum lhominem,qui juxtà Deum « conditus est per justitiam et sanelitatem. verita- «tis. » « Vos autem non sic didicistis. » Non in hune, inquit, finem ut illis similia perpetraretis. Quod autem ail : Siquidem illum audistis, divus Joannes pro confirmatione accepit : Quemadmodum illum audistis, inquit. Potest tamen quispiam et per du- hitationem illud accipere, quo magis ipsos feriat: ac si diceret: Hlosito enim, num is qui Christum audivitet in eo doctus est, hujusmodi operetur. * Quemadmodum est voritas. » Istud : « Quem- admodum est veritas in Jesu, » potes cum superius dictis aptare, seilicet, « EL in eo doeti luistis. » Quid docli fuimus? quemadmodum est verilas in illo, veritatem appellans, justitiam. Mendacium enim est peccatum. Quemadmodum igitur est in eo veritas, ita. et. vos docti fuistis ; juxta eam quippe instiluli estis. Poles et istud cum infra dictis convenire, EL in ipso docti eslis. « quemadmodum est veritas in Jesu deponere. » Nam hoe docti l'aistis, et lizee est veritas in Jesu deponere juxta priorem conversationem veterem. lominem qui est in peecatis. Non enim veterem hominem appellavit naturam, sed peceati effica- ciam et operationem. « Qui corrumpitur juxta concupiscenlias. » Auf: juxta concupiscentias, ponitur pro eo quod est, Per concupiscentias, (Per eas namque corrumpitur homo, sicut. lana per ipsas quas gignit tineas. Corrumpilur autem et. in gehenna, et in prosenti vita. Intemperantize enim 20 lascivize non auimze solum, sed et corporis cor- rupliva sunt.) Aut: Quemadmodum, inquit, con- cupiscenti:e corrumpuntur) idque et morbo et tempore ac tandem morte), ita eL ipse homo quj coneupiscenlias producit. 42 liecte antem. pecca- ium quod ex coneupiscenliis perfeitur, deceplio- nem vocavit. Siquidem error est et non proprie voluplas.« fenovariautem spiritu. » Renovari autem. per Spiritum sanetum, qui est in mente vestra. Spiritus enim veleresnon fert actiones. Heete au- lem hujusmodi renovationem diciLin. spiritu fieri : corporaliter non efücimur alii ex aliis, sed per spiritum est renovalio, ducatum prabenle peni- tenlia, et peccatorum vetustatem abradente. « Et induere. » Docti fuistis deponere, renovari et induere. Nam u communi sensu sumendum est, Docti fuistis. — Alio wiodo. Induere dieit in baplismate:induere el per pwuitentiam el per bonam conversalionem, « Novum hominem. » Vi- des quod voluntarium sit opus magisque in prom- ptu ?Novum autem dicit quiin virtute degit, quem- idmodum vetus in peccatis. « Qui juxta Deum conditus est, » Qui enim in virtute vivit, juxta Deum conditus est, et juxta Deum conversatur.

qui est caput, nempe Christum: 27 a quo totum cor pus, quod coaptatur et compingitur per omnem tactum subministrationis, juxta efficacium ad mensuram uniuscujusque partis incrementum corporis facit ad ædificationem sui ipsius per charitatem. «Ut non amplius simus pueri.» Ostendit ipsos olim ita fuisse affectos, et per modum narrationis corrigit eos, ac seipsum conjungit ne odiosus fiat sermo. Pueros autem dicit fide. «Et circumfera mur. «Revera enim puerorum est circunferri qui firmi et stabiles non sunt. «Omni vento.» Cum pramisisset: Qui fluctuemus, in tropo permansit, subjungens, et ventum doctrinæ «Per versutiam hominum.» Versuli in verbis dicuntur, qui inter dum quidem hoc, interdum vero illud docent, et vafricie sua semper ab hoc ad illud transeunt. Hujusmodi sunt hæretici. Hujusmodi autem etiam astuti inquit ad inveniendum semina et occasio nem deceptionis, omnia machinantur ut fallant ac imponant, autem dicit versutiam et astu tiam. Factum est autem nomen a id est, taxillis ludere: quod ibi versutis familiare sit cal culos hac et illac transmutare. «Sed veritatem ser. vantes in charitate. ■ Siquidem illi de quibus sermo est, adulterino et falsa docent, nos autem veritatem servantes in dogmatis et vita ac sermone, in chari tate; alioquin enim non contingit servare veritatem, crescamus et ædificemurin Christum caput nostrum per omnia nostra et vitam et sermones ac dogmata. «Ex quo totum corpus.» Quemadmodum in no stris corporibus spiritus vitalis a cerebro per uer vos descendens, non æqualiter omnibus membris inspirat virtutem: sed huic quidem amplius po tenti suscipere, plus tribuit, ei autem quod minus potest, minus elargitur: ita et Christus. Tanquam enim membris animarum nostrarum ex ipso et in ipsumn pendentibus, spiritualis ejus virtus ac do norum divisio, juxta proportionem cujusque ipsius membri applicata, augmentum efficit spiritualis, ætatis. «Per tactum subministrationis.» Hoc est, per aptam subministrationem quæ fit in contrecta tione et velut in scrutatione. Spiritualis enim illa virtus quæ a Christo descendit cuique membro ipsius ita vim exerit, 88 sicut quodque invenerit aptum ad susceptionem, ac si diceret: Nos homi nes qui membra Christi sumus, juxta propriam spiritualis mensura proportionem, suscipientes quæ a Christo est subministrationem, augemur, spiritus namque superne a Christo influens abunde et subministratus, omnibus adaptatus qui in Christi membra perficiuntur, juxta proportionem virtutis uniuscujusque facit augmentum. Animadverte quid et mihi visum sit: neque enim eo progressus sum ut considerarem ac in elligerem quæ ipsius sancti sunt quo Christo omne corpus Ecclesiæ quod ipsi coaptatur et compingitur, hoc est, conglutinatur et ad eum unitur tanquam ad proprium caput: ab ipso enim habemus ut ei adhoreamus sive aggluti

verbum aut dicacitas? «Ad medificationem negotii.» Cujus negotii? Præsentis, inquit, de quo est disce ptatio. Oportet enim virum spiritualem omnem propositam disceptationem convertere ad ædifica tionem eorum qui conveniunt. Ut det gratiam audientibus.» Ut det, inquit, Dei gratiam audien tibus aut ut Dei gratiam tibi referant ob ea quæ loqueris aut ut spiritualiter gratus illis fiat. Erit autem hoc, si de temperantia, de justitia de elee mosyna loquaris. 44 IX,30, 31.«Et ne contristetis Spiritum sanc. «tum Dei, per quem obsignati estis in diem re demptionis. Omnis amarulentia et tumor, et ira, «et vociferatio, et male dicentia tollatur a vobis «cum omni malitia.» Pavendum quiddam dicit. Ostendit enim quod omnis qui spurcum sermonem loquitur, Spiritum sanctum contristat. Deinde etiam ex beneficio spi ritus sermonem magis tremendum reddit. Ait enim Per quem obsignati estis. In baptismate namque nos obsignavit, tanquam manifestum effì ciens quod Dei populus simus: siquidem hic dies redemptionis fuit. «Omnis amarulentia.» Amaru lentiam vocat vehementiam in dicendo et præpa rationem ad iram: tumor autem itæ generativus est, ex ira vero procedit vociferatio, et ex hac maledicentia sive convicium. Hæc igitur omnia tollantur a vobis. Non dicit, Cohibeantur, aut Pu niantur, sed omnem eorum significans ablationem, Tollantur,inquit,cum omni malitia. Quandoquidem enim nonnulli sunt homines more canum clam nordentes, qui neque vociferantur, neque mani festam faciunt iram, sed in animo eam servantes, data occasione ulciscuntur, sed de eo qui contris tavit, vult latentem quoque intus malitiam tolli et exterminari. IV, 32; V, 1, 2. Sitis autem invicem comes alius in alium, misericordes, donantes vobis invicem, quemadmodum et Deus per Christum donavit vobis. Estote igitur imitatores Dei tanquam filii dilecti, et ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem ac victi mam Deo in odorem bonæ fragrantiæ. Neque enim sufficit sola a malis abstinentia, ut liberatur quis a supplicio, nisi etiam bonum ope retur. Et hoc indicant qui a sinistris sunt 20, qui de nullo pravo opere accusantur, sed quod non paverint, potum non dederint, non operuerint quæ sunt bonorum operationes. Necessaria est itaque nobis bonorum quoque operatio. Ideo post quam prava abstulit Paulus, ad bonorum 45 ope rationem exhortatur. «Comes. • Tanquam ad op positam ad iræ distinctioneni.» Misericordes.» Veluti ad distinctionem oppositam amarulentiæ. Posuit autem: «Donantes vobis invicem,» hoc est, Clementes ac faciles estote, adoppositam cor respondentiam malitiæ et maledicentiæ. «Quem 26 Matth. xxν,

COMMENT. IN EPIST. II AD EPHES. dem exhortatio ad donandum invicem est dixisse Christum: «Remittite et remittetur vobis 27.» Sed quoniam multinon admodum credunt his quæ futura sunt, ab his quæ præcesserunt facit admo nitionem: Donantes,inquit, vobis invicem, quem admodum et Deus per Christum donavit vobis. Quid est Per Christum? hoc est cum periculo et damno Filii sui, per cædem et passionem ejus. Et tu quidem sine periculo, inquit, donabis, Deus autem cum morte Unigeniti sui donavit vobis. Vides præ eminentiam ac excellentiam.«Estote igitur imitatio res Dei» Satis est ad mercedem ei qui donat ut sit Dei imitator. «Tanquam filii dilecti.» Ecce et alia ad condonandum exhortatio, magis autem admodum et Deus per Christum. Maxima qui necessitas. Necesse est vobis, inquit, ut imitemini 37 Luc. VI. 37. 98 Exod. xx, 13. ibid, 14. Patrem vestrum. Deinde quia non omnes filii pa trem imitantur, addidit Dilecti talibus enim ex necessitate quadam incumbit imitatio. «Et ambu late in dilectione.» Ecce omnium bonorum radix. Nam si hæc adsit, et fuga malorum, et operatio bonorum facile attingunturac subsequuntur.Sicut, inquit, Christus dilexit nos. Atqui nulla est sini litudo inter Christi dilectionem et nostram. Ille namque,cum inimici essemus, dilexit nos, tu vero hoc saltem erga proximum exbibe. Christus qui dem seipsum in mortem tradidit, tibi vero absque periculo et damno erit erga proximum dilectio. Quod si inimicos ad Christi imitationem dilexe ris, eris tu Deo victima et oblatio in odorem bonæ fragrantiæ reputata. Ita Christus factus est, ita et uos erimus si voluerimus. V, 3.8. «Cæterum scortatio et omnis immunditia «aut avaritia ne nominetur quidem inter vos, sicut «decet sanctos, aut obscænitas, aut stultiloquium, «aut urbanitas: 46 quæ non conveniunt, sed magis «gratiarum actio. Nam hoc scitote cognoscentes «quod omnis scortator aut immundus aut avarus qui est idolorum cultor, non habet hæreditatem «in regno Christi et Dei. Ne quisquam vos decipiat «inanibus sermonibus. Propter hæc enim venit ira «Dei in filios inobedientiæ. Ne sitis igitur consor «tes illorum. Eratis enim quondam tenebræ «nunc autem lux in Domino.» De iracundiæ dixit affectu, excandescentia et ira ac amarulentia venit deinceps ad concupis centim affectionem quæ est ad scortationem. Si quidem lex quoque primum dixit, «Non occi dens", quod ad affectum spectatiracundiæ, deinde subjunxit: «Non committes adulterium 37,» quod a concupiscentiæ affectu procedit Quemadmodum enim amarulentia et vociferatio ac maledicentia sunt ex affectione iracundiæ: ita concupiscentia sunt scortatio, adulterium, immunditia, avaritia quæ quanquam non corpora, divitias tamen con cupiscit. «Ne nominetur quidem.» Novit enim eos qui de his rebus fiunt sermones, fomitem et exhor

tationem fieri ad opera. «Sicut decet sanctos,» «Kzi al Ita namque decet eos qui sancti esse student. «Et obsconitas.» Quemadmodum antea vociferationem abstulit tanquam vehiculum ad iram, ita et nunc obscanitatem et urbanitatem ac stulliloquium,quod fomes sint ad scortationem. • Quæ non conve niunt.» Ne odiosus sermone videatur, quod etiam urbanitatem amputaverint, causam subjungit: Quæ non conveniunt,inquit Quid enim hæc ad nos per tinent? nihil nobis cum his commune est. Neque enim risus aut urbanitatis seu facetiarum nunc tempus est, sed passionis ac certaminis. Ac si di ceret: Urget undique diabolus stridens dentibus adversum nos ac rugiens, et tu ludis ac faceta lo queris et quomodo ab eo liberaberis? Difficile namque est certamen ab eo liberari,quanto magis ludentem. Sed magis gratiarum actio. Pro eo enim quod aliena a te non loqueris, Deo gratias age. Nam hoc scitote. Erant fortassis inter eos nonnulli qui dicerent Deum tanquam terrere volen tem hæc vetuisse, quo perfectos redderet: aut eliam parvi ducebant hujusmodi,4% quasi non sa tis essent ut in gehennam conjicerent: quemad modum et nunc quoque accidit. Nam quam ab surdum est, inquiunt,si«is qui dicit: Fatue, reus erit gehenna 30?» et quomodo avaritia estidolola tria sive idolorum cultus? Hos itaque designat Apo stolus. Nam hoc manifestat id quod subjungitur! Ne quisquam vos decipiat inanibus sermonibus, Inanibus autem, ut qui non habent terminum qui ab ipsis exspectatur, neque ad opus perveniunt, «Ne quisquam vos decipiat.» Deceptionis itaque est loqui hujuscemodi. «Propter hæc enim venit ira Dei.» Nempe propter scortationem, immune diliam, et cætera: aut, propter hujuscemodi ser mones. Inobedientiæ autem filios dicit eos qui non parent similibus dogmatis. «Eratis enim quondam tenebra.» Ad memoriam ipsis revocat priorem conversationem, Tenebra, inquit, eratis. Dicit autem tenebras vitam quæ in errore agebatur, Ne igitur rursum curratis ad tenebras. Quod vivere debeant decenti modo juxta sanctifica lionem arguentes vitia operibus non sermonibus, repleti spiritu per psalmos, non vino, V, 9-14. «Ut filii lucis ambulate. Nam fructus «spiritus situs est in omni bonitate et justitia et ve «ritate, probantes quid sit acceptum Domino. Et ne ⚫ commercium habueritis cum operibus infrugiferis «tenebrarum, quin ea potius etiam arguile. Nam «quæ secreto fiunt abistis turpe est vel dicere: sed omnia dum probantur a luce manifesta fiunt. Quidquid enim manifestum redditurlux est.Qua «propter dicit: Expergiscere qui dormis et surge «a mortuis, ac illuminabit te Christus.» 48 «Ut filii lucis.» Hoc est honeste. In luce enim quisque honestatem procurat. «Nam fructus spiritus. Hujusmodi fructus profert spiritus ac spirituales alii ergo fructus sunt Satana. «In omni bonitate.» Hoc veluti ad iracundos et ad 30 Matth. v,

COMMENT. IN EPIST. II AD EPHES. p amarulentos refertur. Quod autem addit: Justitia, 31 Matth. vu, 1. ad avaros: Veritate vero, tanquam ad eos qui fal sam veritatem prosequuntur quæ est in lascivia et peccato. «Probantes qui sit acceptum Domino.» Cætera itaque reproba sunt mentisque puerilis.<

occultati fuerint, incorrecti manent: manifestati vero corrigentur. Quidquid enim manifestum redditur lux est.» Aut hoc dicit quod peccata ubi manifestata fuerint lux fiunt: hoc est in justitiam convertuntur per poenitentiam aut quod proba vita non potest occultari, ideo arguit et convincit tenebras, hoc est malos. Quod ait: id quod ma nifestum redditur ac detegitur efficitur lux, et ipso rerum usu sumit testimonium. Dicit enim: Exsper giscere qui dormis: hoc est, excitare a reclinatione et assiduitate in solitis affectibns. «Et surge a mortuis» Sine ipsa mortua ac obscorna veluti re. vera sunt, manifesta fieri. Quod si hæc ita fiant, illustrabit ac illuminabit te Christus, tibique illu cesset. Itaque quod non manifestatur lux efficitur et illuminatur. Exspergiscere qui dormis.» Dor mientem ac mortuum dicit eum qui in peccatis est, Etenim exspergisci non potest ad id quod bonum est, veluti mortuus; variaque imaginatur,sicuti is qui dormit rursumque deformis est ac gravi odore plenus, veluti mortuus. «Et illuminabit te Christus.» Quod autem is qui versatur in pecca tis sit tenebræ audi quo modo ipsum Scriptur dor mientem ac mortuum vocet: et quod nequaquam alio modo possit illum illuminare Christus, nisices set a peccato. Expergisccre enim, hoc est, Cessa, quiesce.limc et ad infideles 50 et ad credentes qui in peccatis sunt aptantur.Illuminabit autem,id est, illustrabit. V, Videte igitur quomodo circumspecte ambuletis: non ut insipientes sed ut sapientes: re «dimentes tempus,quod dies mali sint. Proptereane U «sitis imprudentes, sed intelligentes qum sit volun «tas Domini.Et ne inebriemini vino in quo lascivia est: sed impleamini spiritu, loquentes vobis ipsis per psalmos et hymnos et cantiones spirituales ■ canentes ac psallentes in corde vestro Domino, gratias agentes semper de omnibus in nomine «< Domini nostri Jesu Christi Deo et Patri. Subditi «vicissim alius alii cum timore Dei.» «Videte igitur.» Oves estis in medio luporum, ideo multa cautione opus est ne suscipiatis inimici tiam nisi propter prædicationem. Non ut insi pientes.» Sapientes enim norunt quomodo opor teat ambulare.Omnia namque largiri oportet, idque nobis comparare ne circa fidem naufragium faciam mus. — Aut hoc modo. Non est nobis tempus stabile advenæ enim sumus: eme ergo ipsum et facito proprium. Quomodo autem hoc erit? Per hoc quod in ipso placeamus Deo. Tunc namque illud efficitur proprium,quando bonæ actiones in eo facta con sequuntur,quæ in futuro sæculo glorificant, sicut male condemnant. Quod dies mali sint.» Non quod horæ quæ in ipsis sunt aut tempora sint mala absit! sed ob mala quæ in ipsis flunt a nobis, dies vocavit malos. Quemadmodum nos dicimus, Bo num aut malum diem transegi: non hoc dicentes quod ipsa dici natura bona sit aut mala: sed ex

Propter hoc et Christus ait: Sufficit diei malum suum 4, id est, mala quæ in ipso contingunt. Propterea ne sitis imprudentes. Quia, inquit, mali tia floret ac principatum tenet in præsenti vita et diebus, ne sitis imprudentes,ut ab ipsa capiamini. «Sed intelligentes.» Intelligentes ambulate: nam hoc a communi sensu sumendum est: quemadmo dum impleamini, rursum idem a communi sensu reponitur 51 ad Loquentes et Canentes ac Psal lentes et Gratias agentes, itemque ad Subditi.«< Quæ sit voluntas Domini.» Voluntas Domini est ut præsens tempus redimamus. «Et ne inebriemini vino» Vinum enim ad laetitiam datur, non ad ine briationem. «In quo lascivia est.» Animosos facit ac temerarios et ad lapsum faciles ac proclives ad lasciviam. Sed impleamini.» Vis, inquit, impleri, et ut ita dicam inebriari? Hoc fac per Spiritum sanctum, illo impletus Hoc autem erit per psalmos et cantiones; cantiones inquam spirituales. Sunt enim et diabolicæ. «In corde vestro.» Non solum in labiis,verumetiam secundum cor.»In nomine Do mini nostri.» Nam per Christi nomen omnia nobis contingunt. «Subditi vicissim.» Quando enim quis que cuique subditus fuerit, idque non ob rem ali quam mundanam aut absurdam, sed propter Christi timorem, quid reliquum erit in medio malum? bis quæ nobis contingunt ita diem nominantes. Descriptio numerum propriorum tam his qui guber nantur quam qui gubernant secundum Christum. V,22·24. «Uxores propriis viris subditæ sitis ve «luti domino,quoniam vir est caput uxoris,quema «

«suam Ecclesiam,non habentem maculam autrugam «aut quidquam ejusmodi, sed ut esset sancta et irre «prehensibilis.Sic debent et viri diligere suas uxores «ut sua ipsorum corpora. Qui diligitsuamuxorem,sei «psum diligit. Nullus enim suam ipsius carnem un «quam odio habuit, imo enutritac foveteam,sicut et «Dominus Ecclesiam. Quoniam membra sumus cor «poris ipsius, ex carne ejus et ex ossibus ejus.Pro il alo: Relinquet homo patrem suum et matreni, etad. «hærebituxori sum, et erunt duo in carne una. Myste «rium hoc magnum est: verum ego loquor de Christo «et de Ecclesia. Quanquam et vos singulatim hoc «præstate ut suam quisque uxorǝm diligat tanquam «seipsum, uxor autem ut revereatur virum.» Vis uxorem tibi subditam esse veluti domino? dilige eam sicut Christus Ecclesiam: et si quid pro ipso pati oporteat, sive etiam mori, ne detrectes; siquidem tu fortassis hoc erga eam quæ tibi sub dita est teque diligit id exhibebis: Christus vero id egit erga eam quæ inimica erat et aversa ac fugiens ab ipso. «Ut illam sanctificaret.» Non erat itaque sancta, sed impura et immunda, et talis ut quamcunque accipias, non sis adeo impu ram accepturus in uxorem. 53 At non imprope ravit Christus Ecclesiæ quod talis fuerit, neque igitur tuæ exprobres uxori. «Et mundatam lava cro.» Hoc est, baptismale: abluit enim ejus im munditiam. «Per verbum.» Quod verbum? Quod ipse dixit apostolis.Baptizantes, inquit, eos in no mine Patris et Filii et Spiritus sancti, «Gloriosam Ecclesiam.» Non utcunque puram, sed gloriosam. Quemadmodum igitur Christus cunctorum est causa bonorum; ita et tu juxta vires tum esto uxori, Et sicut ipse corporis non requirit pulchritudinem, sed animæ,ita et tu. Nam si pulchritudinem animæ requiris, et ipsam ad hoc dirigas: et Deo et tibi ipsi pulchram reddes. «Maculam aut rugam.» Per hoc animales designat affectus; quæque inte. riorem hominem deformem efficiunt. «Ut sua ip sorum corpora.» Non tanquam ad majus veniens, subjecit proprii corporis exemplum. Excedit nam que id quod in Christo est erga Ecclesiam; sed tanquam ad magis proprium ac vicinius. Nam ex hoc rem etiam debitam ostendit. Si enim corpus tuum est uxor: nam: Ex duobus, inquit, fiet una caro 3,ex debito providebis ei ut carni tuæ. «Qui diligit suam uxorem seipsum diligit.» Quod enim uxor sit caro viri, audi Adam dicentem: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro ex carne mea 34. << Sicut et Dominus Ecclesiam.» Christi exemplo continue utitur, ex hoc viros ad uxorum dilectio nem exhortans.«Quoniam membra sumus corporis ipsius.» Ac si diceret: Vere ex ipso sumus. Siqui dem quia ossa et corpus figuram dant homini, propter veritatem, dixit nos ex ipsis esse. * Matth. xiv, 5. 34 Gen. 11, Ex

it invicem curate nam ex hoo quoque unum habebitis spiritum, hoc est, similem gratiam spi ritus. Aut quia contingit unum corpus habere, non tamen eumdem spiritum, sicut quando hæretico rum quispiam amicus fuerit. Aut quod hoc dicat Cum unum acceperitis spiritum,non debetis dis sidere, sed unum esse corpus. Aut quia spiritum hoc loco vocat animi promptitudinem. Aut quasi unus sitis spiritus et unum corpus: ita enim vo cati estis. In una spe.» Deus, inquit, nos ad eadem vo cavit, nulli amplius distribuens: omnibus immor talitatem omnibus vitam promisit mternam, omni bus gloriam immortalem, omnibus fraternitatem, omnibus hæreditatem: communi modo omnium factus est caput: omnes congregavit et consedere fecit. Si ergo in spiritualibus, inquit, tantam ha betis communicationem, debetis et unum esse corpus in charitatis commistione. «Vocationis vest: æ.» Nam omnia quæ dicta sunt communis vɔbis spes est ex vocatione proveniens. ■ Unus Dominus, una fides.» Ecce et alia communicatio unus nobis est Deminus, una fides, unum ba plisma: non oportet ergo nos dissidere. «Unus Deus et Pater.» Ecce et alia communicatio et amoris occasio, quod sit nobis unus Pater Deus. Et super omnes.» Nam pro capitur. «Et per omnes.» Hoc est. providentiam agens per inhabitans in omnibus nobis. 1V, 7-13 «Verum unicuique nostrum data est ☛ gratia juxta mensuram donationis Christi. Qua «propter dicit: Cum ascenderet in altum,captivam «duxit captivitatem et dedit dona hom'nibus. Cæ «terum illud ascendit quid est nisi quod etiam «descenderat prius in infirmas partes terræ? Qui a descendit idem ille est qui etiam ascendit supra q. omnes colos, ut impleret omnia. Et idem dedit «alios quidem apostolos, alios vero prophetas,alios ♥ autem evangelistas, alios vero pastores ac doctores «ad instaurationem sanctorum.in opus administra «tionis, in ædificationem corporis Christi, donec «perveniamus omnes in unitatem fidei et cognitio «nem Filii Dei, in virum perfectum,in mensuram «mtatis plenitudinis Christi.» Kz omnes nos. «Et in omnibus nobis.» Hoc est, 34 Si omnia ut dicis communia sunt, unde pro venit ut hic quidem majorem, ille vero minorem habet gratiam? nam hoc potissimum ipsos ad invidiam ducebat: el ait; Unicuique data est gra tia, id est, donum juxta mensuram donationis Christi ac si diceret: Si ipse mensus est omnino recte mensus est,omnino et utiliter. Et si doni est, quidquid illud est quod accepisti, pro eo gratias age: pro eo vero quod non accepisti, ne invideas donum enim est: tanquam diceret: Novit qui dis tribuit ac donavit, quomodo recte et utiliter hoc fecerit. Alia siquidem communiter proponuntur, dona vero data sunt juxta proportionem puritatis uniuscujusque. Quapropter dicit: «Cum ascen deret in altum.» Et quod gratia. inquit, donum

provocetis: hoc est, Ne hæredidate privetis,ne ab dicetis, ne gravia et quæ servos decent præcipia tis, aut semper erga ipsos indignemini.» In eru ditione etadmonitione Domini.»Hoc exhortationis est caput. Cum enim spiritualia adhibentur,etiam carnalia sequentur. Nam hoc potissimum efficit ipsos obedientes. VI, 5-8. Servi, obedite his qui domini sunt jurta carnem, cum timore ac tremore, in simplicitate cordis vestri, ut Christo, non ad oculum servientes, velut hominibus placere studentes: sed tanquam servi Christi, facientes quæ vult Deus ex animo cum bene volentia servientes Domino et non hominibus: illud scientes quod unusquisque quod fecerit boni, hoc re portabit a Domino, sive servus fuerit, sive liber. Servos posuit novissimos: quandoquidem tales sunt etiam in dignitate vel honore. Jam autem cum eis non ut cum pueris disserit, sed perfecte et abso lute.Dominus ait juxta carnem, hoc est temporali bus: et ex hoc etiam ipsos consolatur.. Cum timore ac tremore.» Si enim liberos invicem unum alteri subjicit, quanto magis hos? Hujusmodi autem ti morem non expetit ab uxoribus, quandoquidem non sunt ancilla, sed subditæ et obedientes. Recte au tem addit: «In simplicitate cordis.» Contingit enim cum timore servire, et non ex benevolentia, sed malo ac subdolo animo. «Non ad oculum servien tes.» Non ut, cum adsunt domini ac vident, sed etiam cum absunt, faciant ea quæ decent.. Sed tanquam servi Christi.» Itaque qui studet homini bus placere, non est servus Christi. «Ex animo cum benevolentia.» Contingit etiam in simplicitate dolose operari,non quantum potest, sed tantum quod definitum est. «Domino et non hominibus.. Non coacte, sed ex voluntate libera. «Hoc reportabit a Domino.» Quoniam verisimile est quod plurimi dominorum servis non rependebant vices ac be nevolentiam,in futuro promittit eis retributionem. VI, 9. Et vos, domini, eadem facite erga illos, 56 remittentes minas: scientes quod et vester, ipsorum Dominus est in cœlis: nec personæ respectus est apud illum. Fadem. Quænam?Cum benevolentia servite, non velut hominibus placere studentes. Sed hæc non aperte dicit quanquam ea intelligit. Etenim Domini quoque serviunt servis. Siquidem quando illo dor miente ac stertente, Dominus de alimentis ac ves timentis illius curam habens non dormit, annon ipse servit? Potest autem, Cum timore et tremore, etiam dominis aptari,nempe erga Deum. «Remit tentes minas.» Non graves, inquit, et molesti eis sitis. Scientes quod et vester, ipsorum Dominus est. Qua enim mensura metimini, remetien tur alii vobis 36, ne et tu audias: «Serve scele ste, totum debitum illud remisi tibi 37,» et quæ 36 Matth. vir. 2. 87 Matth. xvult, 32.

COMMENT. IN EPIST. II AD EPHES. » deinceps sequuntur. «Nec personæ respectus est 38 Luc. x, 19, 33 Joan. xv, 19. apud illum.» Ne existimes quod perpetrata in ser vos mala propter persona abjectionem despiciet. Non est apud Deum servus aut dominus. De potentia quæ secundum Christum est, per modum et habitum armaturæ. VI, 10-13. «Quod superest, fratres mei, confir «memini in Domino, et in potentia roboris illius. «Induite panopliam (id est, totam armaturam) «Dei, ut possitis stare adversus assultus diaboli «quoniam non est nobis lucta adversus carnem et «sanguinem, sed adversus principatus, adversus «potestates, adversus mundi dominos tenebrarum «sæculi hujus, adversus spiritualia malitiæ in «cœlestibus. Quapropter assumite panopliam Dei, «ut possitis resistere in die malo, et omnibus «devictis stare». Postquam, inquit, data sunt decentia præcepta, hoc consequens ac reliquum est, ut fortes зitis in Domino, hoc est spe 57 quæ in ipsum est. «Et in potentia roboris illius.» Nam per illius auxilium contingit nos in eo sperare. Est enim fortis, inquit, et sufficiens qui omnia prospere exsequatur. «In duite panopliam Dei.» Postquam omnes suo ordine disposuit, deinceps etiam armat ipsos tanquam ad bellum. «Adversus assultus diaboli.» Non dixit Pugnas, sed, Assultus, quod miserius est; hoc est, adversus insidias, adversus fraudes, adversus dolos. Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Hæc dicit ostendens quod sobrietate ac vigiliis opus sit ad bellum, non terrere volens. Nam qui inimici docet potentiam suos reddit secu riores. «Adversus principatus.» De dmmonibus dicit quos nobis ipsis constituimus principes, ultro ipsis subjecti: neque enim sortiti erant ut domina rentur nobis, sed ut conculcarentur a nobis. Ecce, inquit, dedi vobis potestatem calcandi super ser pentes et scorpiones 30. Adversus potestates, adversus mundi dominos.» Potestates dicuntur, ut qui per solos affectus adversum nos habent potes statem mundi autem Domini, ut qui prævalent adversus eos qui mundana sentiunt. Neque enim locum habebit ultra mundum. Mundum solet appel lare Scriptura pravas actiones. Sic et Christus ad discipulos. Vos non estis, inquit, mundi hujus 3. Atqui erant. Sed pravas intelligens actiones ita lo cutus est. Mundi ergo dominos dicit damones, tan quam pravarum duces actionum. «Tenebrarum sæculi hujus.» Ne formides audiens eos mundi do minos subjunxit cui præsideant: malitim, inquit. Tenebras enim sæculi hujus, pravas dicit actiones. «Adversus spiritualia malitiæ. Hoc est dæmonia quæ sunt malitiæ, id est, diaboli: nam ejus instin ctu perficiuntur: aut pravarum actionum magistri. «In cœlestibus.» Tanquam diceret: Est autem

nobis adversus hos lucta, non de parvis quibusdam rebus, sed pro rebus quæ sunt in cœlestibus: hoc est pro regno cœlorum et adoptione. Idcirco sobrios esse ac vigilare oportet. Est autem propria dictio num correspondentia. Propter coelestia, inquit. Nam v, id est in, capitur pro 6:ź, id est propter. «Qua propter assumite.» Quoniam, inquit, periculosi sunt hostes. «In die malo.» Diem malum vocat præsentem vitam, propter pravas actiones quæ in ea sunt: 58 ostendens breve esse belli tempus, etiam hoc modo promptum illis addens animum. Et omnibus devictis stare.» Omnibus nempe affectionibus,concupiscentiis. Devictis.» Nam capitur pro hoc est, confecto bello ac devictis hostibus stare, tan qnam hi qui victoriam reportarunt, et trophæo clari ceciderunt. Sed ut in victoria persistatis. sunt. Multi enim postquam vincerunt, rursum VI, 14-18. State igitur lumbis vestris circumcin ctis baltheo per veritatem, et induti thoracem justi tiæ, et calceati pedibus, ut parati sitis ad Evangelium pacis, super omnia assumpto scuto fidei, quo possitis omnia jacula mali illius ignita exstinguere: galeam que salutaris accipiendo, et gladium spiritus quod est verbum Dei, in omni deprecatione et obsecratione. Ad bellum exhortans, primum admonet compo. site ac debito ordine in acie stare. Deinde conse quenter armat: ac primo cingit militem diffluentem ac diffusum concupiscentiis, et habentem cogitatio nes in humum detractas, ac reprimit spirituali hoc baltbeo. «Lunbis vestris.» Quemadmodum in na vibus carina quæ loco fundamenti cujusdam est, ædificium omne continet, ita et lumbi in vobis. Ita que qui labore defatigati sunt, frequenter appositis ibi manibus tanquam ad fundamentum quoddam, requiescunt Nostrum igitur principium primo con stringit, tanquam animæ vigorem qui in nobis est quod figurate lumbos appellavit, hos veritate cir cumcingit. Porro veritas ad multa intelligitur veritas dogmatum, veritas vitæ Christi separata ab hypocrisi sive simulatione, veritas sermonum fraudulentiam ac dolum abnegantiam,veritas cogi tationis quæ nihil habet adulterini aut fucati dæ monum seminis.Potes autem tanquam ad Christum referre qui vero veritas est. • Ego sum, inquit, veritas quem etiam indui non circumcingi da [j tum est hominibus. «Nam quotquot, ait, in Chri stum baptizali estis, Christum induistis 41, «Thoracem justiliæ. • 89 Vitam dicit undequaque probam. Est autem thorax ferrea tunica. «Et calceati pedibus.» Aut hoc dicit quod oporteat pedes nostros paratos esse ad prædicandum Evan gelium. Ait enim:. Quam pulchri pedes evangeli zantium pacem 42.» Aut quod prompti esse debe mus, vitamque habere sicut hortatur Evangelium. «Praparationem cordis corum, ait Propheta, 4 Joan. 6. 41 Galat. 11, 27.

Evangelium pacem quidem erga Deum facit,bellum vero adversum dæmones.«< Super omnia assumpto.» Oportet enim illa præcedere. Fidem autem dicit sin ceram ac ferventem, de qua ait Dominus: «Si habea tis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic Transi, et transibit".» «Jacula mali illius.» Jacula vocat concupiscentias, cogitationes, tentationes. Et recte ait, Ignita. Tales enim sunt absurdæ con cupiscentis. Galeamque salutaris.» Salutis nostra, hoc est spei. Quod autem ait,. Suscipiendo,» hoc est, accipiendo et gestando in capite. «Et gladium spiritus.» Aut periphrasi dixit spiritum ipsum, propter incisionem seu divisionem contrariorum habitum aut spiritualem vitam ac conversatio audivit auris tua Evangelium pacis. Nam nem,quæ velut gladius efficaciam habebit adversus spirituales inimicos: aut spiritualia inquit dona, quæ sunt per verbum ac jussum Dei. — Aut. Quod est verbum Dei, jungendum est sequentibus, ut sit sensus: Quod est verbum ac præceptum Dei, hoc facite. Quodnam illud est? Ut sitis orantes per om nem deprecationem et orationem. Aut in eo quod est efficaciam habere ac secare spiritualia dona, verbum est Dei: est enim verbum Dei divisivum. Ita potius intelligit quoque beatus Joannes. Nam per verbum Dei perfciebantur dona. «Si quidem quid quid petieritis per nomen meum dabit vobis,» ait Christus 48. VI, 18-20. «Orantes omni tempore in spiritu, et «ad hoc ipsum vigilantes cum omni sedulitate et deprecatione pro omnibus sanctis et pro me, ut 43 Psal. x, 7. v, 20. «mihi detur sermo in apertione oris mei: ut cum ⚫ libertate 60 notum faciam mysterium Evangelii, «pro quo legatione fungor in catena, ut in eo «libere loquar sicut oportet me loqui». Postquam armavit regem, consequenter vocat ut det manum. «In spiritu.» Non in battologiis, aut verborum multiloquio. «Et ad hoc ipsum vigilan tes. «Nihil, inquit, segne aut neglectum. «Et pro me.» Etenim Petrum quoque Ecclesim oratio sol vit a vinculis 46. «In apertione oris mei.» Recte ait: In apertione.Neque enim præmeditabatur quid locuturus esset, Christo obtemperans 41: sed ex proximo et in eo ipso quo os aperiret, sermo pro cedebat.. Ut cum libertale notum faciam.» Aut, Ut cum libertate pro me causam dicam aut; Ut prædicem Evangelium. «Pro quo legatione fun hor.» Pro quo Evangelio legatione fungor ad hos mines ut ipsi et his quæ in eo habentur, reconci lientur. «Nam pro Christo, inquit, legatione fungimur 4.» — «Ut in eo libere loquar.» In vinculis erat et pro se responsurus. Ut igitur cum libertate, inquit, me purgem, et ita ut oportet eum qui hujusmodi de rebus causam dicturus est. VI, 21-24.» Ut autem sciatis et vos quæ ad me *4 Matth. XVII, 19. 45 Joan. xv1, 23. 40 Act. xu, 11. 4* Luc. sxi, 14 seqq. 48 II Cor.

62 Hanc scribit ab urbe Roma, cum jam ipsos vidisset simul et docuisset. Occasio autem epistolae fuit icc : Cum misissent Philippenses Paulo mini- sterium, et quidam eircuirent ac inficerent. aures simplicium pretextu umbro legis ac circumeisio- nis, qui sine hao dicerent nullum posse jusliticari. Cum haec audisset Apostolus, seribil. Philippensi- bus. Et primum quidem eorum collaudat fidem,ac signillcat se ipsorum facere memoriam. Deinde narrat quomodo Romse pro se responderit : quod- que nonnulli, graves ipsi fuerint in vinculis, invi- diam ei moventes. Post hac illos exhorlatur ut se mutuo diligant, referens Salvatoris benignilatem, quicum Deus esset, propter nos bomo lactus est. Deinde de circumcisione ac lege disserens, osten- « pertinent quid agani, de omnibus cerliores vos « reddet Tychicus dilectus [rater et fidelis uinis- « ier in Domino : quem misi ad vos in hoc ipsum « ut cognosceretis de rebus nostris, eL. consolare- « tur corda vestra. Pax fratribus et charitas cum « fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo. Gratia * sit cum omnibus diligentibus Dominum nostrum « Jesum Christum cum sinceritate. Amen ». Qua exhorlationis erant el dogmatum, scripsit : quie vero ad se perünebant, epistolam perferenti loqui permisit. « EL (idelis minisler. » Si fidelis ita- que eliam veritatem loquetur. « Ut cognosceretis de rebus nostris. » Hoc et dileclionis Pauli signum erat et illorum, velle omnino ab illis ea in quibus erat cognosci. « Et consolaretur corda vestra. » Siquidem quia in vinculis erat preceptor, discipulis opus erat consolatione, ne exciderent. 68 « Pax fralribus. » Precatur eis pacem et charitatem cuin lide: ne erga eos pacem habeant qui aliis adhao- rent opinionibus, sed erga solos crodentes:; aut quod nullum afferat charitas lucrum, nisi fides quoque adsit. « Qui diligunt Dominum nostrum Jesum Christum cum sinceritate. » Amor enim in Christum incorruptus et integer, imo potius cumu- latior in dies esse deberet. Finis, divino favente auxilio, Epistole ad Ephesios.

dit posthac otiosam factam esse circumcisionem, sorum, et periculis pro ipsa susceptis et quod ad videtur ipsos vehementer amare. exemplum a seipso sumens ac dicens: Hæc omnia propter Christum duxi esse detrimentum. Ideo etiam ubi perstrinxit eos qui adhuc circumcisio nem docebant, et volebant ipsos seducere, dixit que illos esse Christi hostes, Philippenses com mendat propter donum communicationis erga ip sum: rursumque eos ad mores exhortatus, con cludit Epistolam. 63 Philippenses partis erant Macedonia Metropo lim habentes Thessalonicam.Multa autem bona Pau lus de ipsis testatur. Cum ergo in vinculis esset, scri psit Epistolam. Nam post primam sui defensionem, cujus meminit in Epistola ad Timotheum. rursum ligatus est. Miserant vutem ipsi Philippenses quæ ipsi necessaria erant per Epaphroditum, simul etiam ut cognoscerent quæ circa ipsum erant. Quoniam vero turbabantur audientes præceptorem suum esse in vinculis, hoc ipsum scribit eis, quod vincula non turbationem conciliarent, sed potius gaudium afferre deberent, eo quod propter Chri stum tolerarentur. Objurgat autem et Judæos, qui sub Christianismi fuco prædicationem corrumpe bant. Apparet autem cum honore scribere Philip pensibus; nam probi erant ac virtuti dediti. In hac civitate erat purpurarum venditrix. Hoc etiam loco archisynagogus credidit. Hic verberatus est cum Sila Paulus a magistratibus, qui ubi raptum ipsum verberassent, tandem cum excusationeipsos absolverunt. Hic custos carceris postquam credi disset cum familia sua baptizatus est. Hæc omnia refert Actorum liber. Testatur autem de fide ip beneficentiam propensi sint: propter quæ omnia 64 1 Gratiarum actio pro Philippensium virtute, et oratio pro perfectione. 2. Narratio suæ in certamine conversationis prom ptique animi. 3. Exhortatio ad conversationem secundum Deum vitamque divinam. 4. De Timotheo et Epaphrodito, quos misit ad illos. 5. De spirituali vita quæ non degitur tanquam in carne, quæ est imitatio mortis Christi. 6. Propriæ ad quosdam exhortationes et communes ad omnes.