In pluribus Epistolis significat Apostolus media tionem ad Deum ac Patrem et reconciliationem contigisse hominibus per Filium. Unus enim Deus, inquit, et unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus 1.» Rursumque: «Per quem re conciliationem accepimus 9. Et Dominus seipsum ostium et viam appellat 3. Neque enim alio modo nisi per ipsum et in ipso contingit cuiquam acces sus ad Patrem 4. Propter hoc namque cum Deus esset, homo quoque factus est, ut inter Deum et homines mediator exsisteret, qui et hoc et illud esset. Verum existimabaut Colossenses per ange los accessum haberi ad Patrem et non per Chris tum. Deinde multas habebant Judaicas ac Græcas observationes, dies observantes et temporum op portunitates et quæcunque hujusmodi erant; quæ omnia scribendo Epistolam corrigit Paulus. 1. Gratiarum actio de Colossensibus,qui propter spem, Deo familiares effecti sunt. 2. Precatio pro ipsis, ut recipiantur adsapientiam operativam,ad virtutem toleranliæ cum gratia rum actione familiaritatis, quæ est ex purifica tione. 3. De creatione per Christum, et reconcilia tione per conjunctionem Dei. 4. De gentium adductione, quæ facta est in cor pore et passione Christi per fidem. 5. De doctrina ipsius trudita per labores, re conciliativa ad exhibitionem coram Deo. 6. Quod non oporteat eos qui sapientiam habent in Christo, humana incedere fallaci sapientia. 7. Quod conjunctio ad Deum, spiritualiter quo que ea quæ legis sunt continet ad convivendum Christo. 8. Quod legis carnalis typi carnalibus in pretio habentur,non spiritualibus qui virtutem Christi vivunt. a'. c n. 9. Exhortatio ud purgationem, sanctificationem, benignitatem, pietatem, discendi amorem, can tum Psalmorum, laudabilem secumlum Deum conversationem, et gratiarum actionem. 10. Quæ ad comcor diam erga familiares spectant. ↑ 1 Tim. 11, 5. 2 Rom. v, 14. 3 Joan. x, 9. 4 Matth. xı, 27.

I, 1-3. Paulus opostolus Jesu Christi, per vo luntatem Dei, et Timotheus frater, iis qui sunt Colossis sanctis ac fidelibus fratribus in Christo, gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo. Si Jesu Christi sum apostolus, idque voluntas Patris est, manifestum est vera esse quæ a me prædicantur. Cognoscite ilaque quod vos a Filio adducamini. Per voluntatem Dei.» Animadver te Per, de Patre dictum esse. • His qui sunt Co lossis.» Hæc civitas est Phrygia,quæ nunc Chona appellatur. «Sanctis ac fidelibus fratribus in Christo. Si in Christo esse facit sanctos ac fide les, utique per Christum est adductio ad Patrem, et non per angelos. Gruliarum actio de Colossensibus qui propter spem Deo familiares effecti sunt. 1, 3-8. Gratias agimus Deo et Patri Domini nos tri Jesu Christi,semper pro vobis orantes,cum au dissemus fidem vestram in Christo Jesu, et charita tem erga omnes sanctos propter spem repositum vo. bis in cœlis: de qua prius audistis per sermonem veracem Evangelii quod prasens est apud vos, quemadmodum et in toto mundo etiam fructificat, sicut et in vobis, ex eo die quo audistis et cognv vistis gratiam Dei in veritate. Quemadmodum et dedicisti ab Εpaphra dilecto conservo nostro,qui est fidus pro vobis minister Christi, qui et eapo suit nobis vestram dilectionem in spiritu. Ad Patrem omnia refert: ne, cum pueri sint et insipientes, statim ipsis Christus ut Deus propona tur. «Semper pro vobis orantes» Assiduitate signi ficat amorem erga ipsos. • Cum audissemus.» Epapbras Paulo renuntiaverat. • Fidem vestram in Christo.» Ego, inquit, audivi quod in Christum fidem habeatis. Quomodo autem, cum aliter vos ha beatis adductionem ad Deum pcr angelos et feri creditis? «Et charitatem erga omnes.» Si erga omnes, igitur etiam erga nos. Propter spem.»Non

enim oportet quæ hic sunt exspectare, sed quæ in futuro: nec pigros esse ad presentes aflictiones. «» De qua prius audisis.» Sermonem dicit prædi cationis veritatis. Prius, inquit, audistis ante me, ante presentem Epistolam. Non dicit autem Prædi cationis, sed Evangelii, significans Christi benen cia. Quis enim evangelizare potuisset nisi bona fuissent?. Quod prasens est apud vos.» Quod efficaciam habet,et creditur, inquit. «Quemadino dum et in toto raundo.» Promptiores ipsos reddit circa fidem, ex eo quod habebant omnes regulas. Etiam fructificat.» 118 Fructificat autem et augetur quotidie, nonnullis certe ad fidem acce dentibus. Nam hoc fructus et augmentum est Evangelii, ut plures efficiat discipulos. «Ex eo die p quo audistis.» Id, inquit, habetis, ut alii ex vo bis cognoscant. Εst autem laus horum quod ex eo quo adierunt non cessant ad fidem accedere. «Graiiam Dei in veritate.. Non erroro aut vanis sermonibus, sed in veritate. «Ab Epaphre.» Ibi Indubie prædicaverat Epaphras. Dilecto autem di. xit et conservo, ut virum fide dignum ostenderet. Pro vobis minister.» Cum ad ipsum Paulum per venisset, minister pro ipsis factus est. Christi vero ait, quoniam in his quæ Christum concernunt re bus ministraverat. «Vestram dilectionem. Quam babetis, inquit, erga me. Dilectionem autem, non carnalem, sed spiritualem; nama in spiritu, inquit. die Precatio pro ipsis, ut recipiantur ad sapientiam ope-C rativam, ad virtutem tolerantiæ cum gratiarum actione familiaritatis, quæ est ex purificatione. I, 9-11. Propterea et nos, ex quo die audivimus, non desinimus pro vobis orare et poscere, ut im pleamini agnitione voluntatis ejus in omni sapien tia et prudentia spirituali, ut ambuletis digne Domino, ut per omnia ipsis placeatis, in omni opere bono fructifcantes et crescentes in agnitio ne Dei,omni robore corroborati, juxta potentiam gloria illius,ad omnem tolerantiam ac patientiam cum gaudio. Postquam, inquit, audivimns fidem vestram et dilectionem, non desinimus orare. Id autem argu mentum est dilectionis Pauli et illorum occulta con demnatione quod precibus quoque adjuti seipsos non recuperarint. «Ut impleamini.» Clam indicat . 19 quod nondum ad perfectum pervenerint, sed ne eos contristet, ait: Impleamini, cum dicendum fuisset Conftemini. Et quod ait: In omni sapientia idem significat.. Voluntatis ejus. Quæ est auten voluntas Patris? ut per Filium homines ad ipsum ducantur, et non per angelos. «Et prudentia spi rituali?» Non juxta prudentiam, inquit, sapien tium qui apud vos sunt. «Ut ambuletis. Quis est autem qui digne Deo ambulat? Manifestum est quod is qui bonam habet conversationem.Ambulare vero accuratam in bono permanentiam significat. Ut per omnia ipsi placcatis. Nam hoc significat

nempe et opere et sermone ac dogmatis ob hoc enim additur In omni opere bono. Fru ctificantes et crescentes.» Fidem quidem habetis, inquit: verum oportet ut fides et fructum faciat et incrementum nempe vitam per bona opera, et absolutam dogmatum cognitionem. Hoc aulem ma nifestantis est quod sequestrum sive conciliatorem ducat Filium et mediatorem ac arbitrum, qui pro «prio sanguine reconciliationem perfecit. Omni robore. Ut, dicit, adversus affectiones ac pericula fidei causa inducla resistalis juxta potentiam gloriæ illius. Ad omnem tolerantiam. Tolerantiam quidem ad oppugantes exterius quos nec ulcisci facile est: patientiam vero erga eos qui ex vobis «» ipsis tendunt insidias, quos etiam ulcisci posselis. Cum gaudio. Non cum necessitate ex timore, sed cum gaudio gratias agentes Deo. Per hac autem ostendit ipsos maximas perferre afflictio nes. I, 12, 13. Gratias agentes Patri, qui idoneos nos fecit ad partem sortis sanctorum in lumine, qui eripuit nos a potestate tenebrarum, et tran stulit in regnum Filii sui dilecti. Dignatus est nos, inquit, per similium toleran tiam parte ac sorte sanctorum: et gratuito donavit, ut idonei efficeremur et patiendi et assequendi sor tem illorum. Εt recte sortem dicit, veluti hæredi tatem quamdam ac donum. Neque enim condignæ G sunt afectiones hujus temporis ad futuram gloriam quæ revelabitur Ad partem Eam dem dicit partem sanctorum, ipsam quam dedit «» nobis sortem. In lumine.» Hoc est, in agnitione «» Dei. Qui eripuit nos. Nam sub diaboli tyrannide eramus, a qua extractos ad regnum dilecti Filii sui nos duxit. Hoc est, quod ait Filii dilectionis sive dilecti Filii. Est auiem magna vis et excellentia in quaque dictione: puta quod hi qui in tenebris erant et sub diaboli potestate liberati sint: necid solum, verum etiam ad regnum Filii ipsius transie rint. Periohrastice autem dicit Filii dilectionis sui, id est, dilecti Filii sul. De creatione per Christum et reconciliatione per s * Rom. VIII, 18. conjunctionem Dei. I, 14-16. Per quem habemus redemptionem per songuinem ipsius remissionem peccatorum, qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creatura, quod per illum creata sint universa qua in cœlis sunt et quæ in terra, visibilia et invisibilia, sive throni sive dominationes, sive principatus sive potestates. Omnia per illum et in illum creata sunt. Ne universum negotium solius Patris esse exis mes, communem facit gratiam. Ait enim: In quo Filio, id est, per quem Filium babemus redemptio

nem: ac si diceret: Pater quidem tradidit, Filius autem causam dedit, suo sanguine efficiens remis sionem peccatorumNisi enim remissa nobis essent peccata, nequaquam in regnum cœlorum essemus translati. Qui est imago Dei. Propter indifferen-» tiam et cmnimodam æqualitatem ac similitudi nem, imaginem vocat Filium, tanquam effigiem exemplaris pulchritudinis. Ante omnem, inquit, creaturam visibilem et invisibilem, coælernas ge- •» nitus. Primogenitus omnis creaturæ. Hoc est, ante omnem creaturam primogenitus ac unigeni tus natus.Quidam ab imaginibus quæ inter nos sunt decepti, quæ in tabulis aul cera haben tur, existimarunt ita quoque circa Filium Dei. Quemadmodum enim illæ, inquiunt, servant quidem speciem ac similitudinem hominis,atnon uatuam ac substantiam, ita et Filius Patris. Aria nica est hæc impietas. Sed iis qui hæc dicunt di verso objiciendum est quod octavo Geneseos ca pite scriptum est: Adam genuit ad imaginem suam. Multo enim aptius est ut illa de imagine suscipian tur quæcunque ait Scriplura de Filio et Patre ho minum (siquidem præsens etiam axioma Patri ac Filio Dei convenit), quam ea quæ de lignea ac cerea imagine dicuntur, quæ proprie non est,sed improprie dicitur imago. «Quod per illam creata sint omnia» Nam omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quod factum est. Si autem omnia, igitur etiam angeli: quomodo ergo per angelos existimatis vos habere accessum et non per Filium, qui Dominus est angelorum? • Sive Throni.» Postquam summatim invisibili: dixit, rursum veluti singulation sermone commemorat. «Omnia per ipsum.» Cum superius dixisset per ipsum creata esse omnia, nunc quasi seipsum in terpretans, ait: Omnia per illum et in illum crea ta sunt, significans supradictam præpositionem capi, id est, In pro Per. «Et in illum creata sunt. Hoc est, ab ipso pendet omnium consisten tia, non solum quod in esse produxerit cum non essent, verum etiam quod jam facta contineat. pro I, 17-20. Et ipse est ante omnia, et omnia per illum consistant: et ipse est caput corporis Eccle sic, qui est principium, primogenitus ex mor tuis, ut sit in omnibus ipse primus tenens: quo niam in illo complacitum est Patri universam plenitudinem inhabitare, et per eum reconciliare cuncta erga se (pace facta per sanguinem crucis sum) per seipsum, sive qua in terra sunt, sive quæ in calis. Et ipse est ante omnia.» Non dixit: Factus est ante omnia, sed, Est ante omnia, hoc est, Quodcumqueens conceperis, invenies ipsum præce dentem et antea productum, perpetuo simul cum Patre et Spiritu subsistentem. Siquiden temporale non esse, proprie Deo convenit. «fer illum consis tunt.» 4 88 Nam per ipsum productionem habent et subsistentiam. «Et ipse est caput corporis.» Ubi illius dixit ac demonstravit potentiam, dicit

««consequenter et benignitatem, quod cum omnium sit Dominus, inferioribus seipsum conjunxerit Ecclesiæ.» Generis omnium hominum. «Pri mogenitus ex mortuis.» Factus, inquit, initium et occasio resurrectionis Primitis vero, nempe om nia habens se sequentia. Intelligitur autem primi tiæ quod præcipuum est, et Deo in hostiam » offertur. Hoc etenim Christus fecit, «Ut sit in omnibus ipse primas tenens. Nam et ante om nia sæcula natus est ex latre, et ante omnes ho «mines surrexit ex mortuis, resurrectione quam non sit jam subsecutura mors. Quoniam in illo com placitum est.» Voluntas, inquit, et beneplacitum factum est in ipso, nempe Christo, universam ple «» [01- nitudinem inhabitare divinitatis: ac si diceret: Si quid erat Deus verbum, ibi inhabitabat Univer sam plenitudinem inhabitare. Non in modum ha bitus,sed substantiæ,sicut anima in corpore: non anima fictus corpori, sed in corpore, in illo quod animatum erat unitus, quo modo unitur anima corpori. -Plenitudinem divinitatis quidam sane dicunt,quamadmodum Joannes dixit quod de ple nitudine ejus nos omnes accepimus hoc est, si quid erat Filius, tolus Filius ibi hebitabat, non ut efficacia quædam seu opera:io, sed substantia. Nullam autem potest reddere causam nisi Dei vo luntatem Nam hoc est quod ait, Quoniam in illo cumplacitum est. Pace facta, soluta ea quæ olim erat inimicitia. Deinde ne ipsum in modum ministri id facere existimes, ait: Erga se hoc est, Ipse sibi ipsi ac Patri homines reconciliavit, siqui dem soluta veteri inimicitia inter Deum et angelos ac homines pacem fecit. Considera vero dictionum emphases Reconciliavit, inquit, ac pacificavit nos per seipsum hoc est, non sermone jubens, sed proprio corpore efficiens.Nec simpliciter per sei psum, sed per sanguinem efusum effusum, in quam,per maximi opprobrii mortem in cruce. Hyperbaton est, Pace facta per seipsum hoc est, non per alios conciliata nobis pace, sed per seip sum effecta. Quo autem molo hanc effecit «» Per sanguinem, inquit, crucifixione sua.. Cruci fxus enim pro nobis pacificavit ac reconciliavit nos. Sive quæ in terra sunt. Siquidem nos quoque adversus ipsum dissidebamus et inimicitia ; erat adversus angelos, inimicos nobis efectos, eo quod illorum Dominus esset ab hominibus injuria affectns. Quo modo ergo pax facta est; Corpus ipsius in coelum subductum abstulit veterem ini micitiam. Apparuerunt autem et in terra angeli, et deinceps facta est pax et amicitia. Quo igitur modo per angelos qui inimici effecti erant vos adduci potuisse existimatis, nisi ipse pacificasset? 6 Joan. 1, 16. De gentium adductione, quæ facta est in corpore et passione Chrisli per fidem. 1,21-23. Et vos qui quondam eratis abalienati et inimicimente,in operibus malis,nunc tamen recon

ciliavit in corpore carnis suc per mortem,ut exhi Beret vos sanctos: et irreprehensibiles et inculpatos in conspectu suo: si tamen permanetis in fide fun dati ac stabiles nec dinovemini a spe Evangelii quod audistis, quod prædicatum est apud univer sam creaturam, quæ sub cælo est cujus factus sum ego Paulus minister. Hic ostendit quod etiam cum essent reconcilia tione indigni, reconciliaverit. Eratis enim, inquit, inimici et abalienati. Siquidem non solum eramus snb potestate Salanæ, verumetiam erga Deum ge rebamus hostilem animum. Et inimici mente. Hoc est, Non inviti mala operati sumus et subita quadam correptione abducti: sed communi stu dio, et inimicitiam erga Deum cogitationibus au tea imaginantes, adeo ac inimicas ipsi actiones progrediabamur. Idcirco abundans fuit divina be nignitas, quod eos etiam qui ejusmodi essent reconciliaverit ac susceperit. Inoperibus malis.»» Non in menteduntaxat alienatio erat,nequein sola voluntate, sed etiam operibus inimici eratis, in- « quit, et quæ inimicorum sunt operabamini. In corpore carnis suæ. Rursum ponit modum re conciliationis,sciens ipsum esse divinum, quia per corpus suum reconciliavit: non solum verberatus ac alapis casus, sed et mortuus, idque morte « maxime probrosa. Ut exhiberet vos sanctos. Quod superius dixit Qui idoneos nos fecil, hoc etiam nunc designat. Neque enim solum per recon ciliationem a peccatis liberavit, sed et sanctos et «» irreprebensibiles ac inculpatos exhibuit. «Et in- « culpatos. Quasi qui ne ansam quidem peccati dederiht.. In conspectu suo.. Donata sanctimo nfa quæ in conspectu ipsius est. Si tamen per manetis. Ne laxos reddat ipsos el existiment quod Christi mors rem omnem peregerit, nec dein ceps opus sit quopiam nostro opere, addit: Si tamen permanetis in Gde spei Evangelii Nec utcunque permanetis contingit enim et fluctuan tem permanere: sed fundali, inquit, ac stabiles, nec dimovemini a spe Evangelii. Quæ est autem spes Evangelii? Christus Quod audistis, quod prædicatum est. Ipsis primum in testes citatis, postea dixit orbem qui inhabitatur. Non ait autem Quod prædicatur, sed Prædicatum est, hoc est, jam creditam est. Cujus factus sum ego Paulus minister. Admiratione dignum significat Evan gelium. Cujus, inquit, minister ego Paulus factus sum. Jam enim magnum erat Pauli nomen. bene, ait, minister. Nihil, inquit, proprium dico, sèd administro Deo. De doctrina ipsius tradita per labores, reconciliativa, ad exhibitionem coram Deo 1, 24-25. Nunc gaudeo su per afflictionibus meis pro vobis,et vicissim compleo quæ desunt afflictio rum Christi in carne mea pro corpore ipsius,quod est Ecclesia: cujus Ecclesia factus sum ego mini

ster juxta dispensationem Dei, qua data est mi hi ut vos compleatis sermonem Dei. Et adeo, inquit, vera spes est evangelii quod etiain propter ipsam pali eligo et patiens gaudeo. Palior autem non pro meipso, sed propter vos, ut «vos juvare possim a Et vicissim compleo quæ desunt. Papa quidnam est quod ait? Si Christus homo factus illusus, et alapis casus, crucifixus ac mortuus, quidpiam debens et obligatus vobis dis cessit, cum majura pali debuisset, haec ego vicissim compleo. Si quid defuit quod ille pateretur, ego, inquit, patior. — Christus enim alapis casus ac illu sus, flagellatus et crucifixus pro nobis, non simplici modo omnia complevit, sed supra mentem quoque, et sermone non investigab li explevit. Omnes ita que debitores constituti sumus ob innumeras illas et mundum salvantes alfictiones, ut ipsi etiam 10 leremus, viciss muque sustineamus afflictiones ac calamitates pro Christo et corpore ipsius, ut vicis sim compleamus quæ passus est Christus pro no bis. Atqui vici-sim ipsa complere, id est, æque ac simili modo pati ita, ut n.hil prætermillatur, om nino impossibile est: nam quæcunque passi fue rimus, deerit adhuc aliquid ad Christi afflictiones. Quo igitur modo vicissim compleri poterit quod Dominus pro servo passus est, per hoc quod ser vus patiatur pro Domino? neque enim hoe æquale erit aut simile, quin potius longo adhuc aberi: in tervallo. Utrum enim per hoc quod ii qui peccatis sum obnoxii aliquid tolerant pro co qui de ipsis bene meritus est nec peccare potest, æquale ei redditur, quod est impeccabilem tanta susti nuisse pro peccatoribus et iis qui ipsum offendle rant aliaque sunt innumera quæ differentiam os «» tendant. Iulcirco quæcunque passus fuerit quispiam vicissim complere volens, defectum ab afflictionibus Christi vicissim complet. Quapropter beatus quoque Paulus, qui pro Christo plusquam caeteri omnes cu currerat, qui in dies pericula sustinebat innumera hoc sciens ac locens, dicebat: Pro corpore ip sius.» Cum superius dixerit: fro vobis patior «» nunc idem firmius ac credibilius dicit. Siquidem vos, inquit increduli mancaris, si ego pro vobis «" pali sustineo; nam pro vobis patiens. pro corpore Dei nei patior. Corpus enim ipsius Ecclesia est, cujus dignatus est esse caput, vos autem pas estis universalis Ecclesia. Cujus Ecclesiar factus sum ego minister,» Deletis ilaque ei parerequia Deu minister effectus est. • Juxtalispersationem fei Aut hoc ait: Ipse assumptus per nisit ut praedica remus, ne vos derelictos existimaretis. Aut me plus cæteris omnibus affligi permisit, ut magis idoneus essem prædicator Aut, quod gentes nequa quam sermonem suscepissent absque Dei dispensatione. In vos.» Hoc est, in gentes Complendi sermonem Dei.» Ostendit quod illi complete adhuc non habebant. I, Mysterium quod recon.d/tum fuit a sæ culis et a generationibus nuncautem patefactum est sanctis illius: quibus voluit Deus notum facere qua sit opulentia gloriæ mysterii hujus inter gentes quas

in vobis est Christusspes gloriæ: quem nos annun tiamus, admonentes omnem hominem, et docentes omnem hominem in omni sapientia, ut exhibeamus xxi omnem hominem perfectum in Christo Jesu: ad quod etiam laboro, deceatans secundum efica ciam ejus agentem in me per virlutem. Mysterium quod reconditum fuit.» Hoc inter Dei beneficia est, quod id quod omnibus ignotum erat, et soli Deo cognitum: quod asæculis quidem decretum erat, sed reconditum, hominibus pate fecerit: non omnibus, sed iis quos voluit: voluit autem 127 ut qui digni sunt cognoscerent. «Quæ sit opulentia gloriæ.» Dispensatio, inquit, Dei facta est, ut per me notum feret gentibus quæ sit opulentia gloriæ annuntiati ministerii. Dicit autem deincarnatione, præterea et de vocatione gentium. Inter gentes.» Quod inter gentes, inquit, factum est: non quod inter solas gentes factum sit, sed quod hoc magis admirandum fuerit, ut quæ tantum aberant a Deo, advocarentur. • Quæ in vobis est Christus.» Quæ opulentia mysterii, inquit, est Christus. Per ipsum igitur etiam credite vos ad duci, ut qui in vobis est per fidem, per quem, ait, æternam vitam consequi speramus. «Admonentes omnem hominem.. Non necessario, inquit, co gentes, sed veluti patres adhortantes. Nam et hoc Dei mysterium est, ut iis qui in terra sunt persua deantur, trahantur et non cogantur.. in omni c sapientia.» An enim sapientiæ non est ferinis per suadere gentibus?. Ut exhibeamus omnem homi nem.» Neque enim sancta ipsius aninia explebatur et omnem hominem Christo volebat offerre, atque ad hoc laborabat ac decertabat. Nam ita se habe bat etiam erga hostes intellectuales ac sensibiles. Secundum efficaciam ejus.» Deinde quoniam dixerat: Laboro, et decertans, suum laborem ac certamen ad christum refert, ac si diceret: Non meun hoc opus est: qui enim me fortem facit, et ut sufficiens sim ad resistendum adversariis, Chri stus est qui operatur in me ut possim. Per hoc au tem exhortatur ipsis ut sibi pareant: quasi Deus ad prædicationem sibi sit auxilio. Quod non oporteat eos qui sapientiam habent in Christo, humana incedere fallaci sapientia. II, 1-5. Nam volo vos scire quantam sollicitudi nem habeam de vobis et his qui sunt Laodicem, et quotquot non viderunt faciem meam in carne, 188 ut consolationem accipiunt corda illorum,cum co haserint in charitate, et in omnem opuletiam certa persuasionis intelligentia, in cognitionem mysteri Dei et Patris et Christi, in quo sunt omnes the sauri sapientiæ ac scientiæ reconditi. Hoc autem dico, ne quis cubis imponat probabilitate sermonis, Quanquam enim carne absens sim, spiritu tamen vobiscum sum, gaudens ac videns vestrum orli nem et soliditatem vestræ in Christum fidei.

Ne quis id quod dicitur existimet propter illorum dici segnitiem ac imbecillitatem,etiam Laodicenses addidit et ne ipsos condemnasse videatur, cau sam quoque addidit certaminis ac timoris pro eis suscepti: quia nundum, ait, ne vidistis. «Ut con solationem accipiant corda illorum.» Consequen ter hoc ad dogma refert. Decerto, inquit, ut con solationem accipiunt corda illorum qui uniti sunt ac persistunt in charitate. Contingit enim et alio modo videri stare: sed ait, in charitate: nam hoc » «est vere stare, «Cum cohæserint.» Hoc est, uniti fuerint. Et in omnem opulentiam certe persua sionis intelligentia. Ui abunde, inquii, certa fiat vestra persuasio per intelligentiam: sine qua nemo abunde certior fieri poterit in fide et cogni «» tione mysterii. «Mysterii Dei et Patris.» Quod est ; auten, nigsterium Patris et Filii? Quod per Filium adducantur ad l'alrem, et non persanctos angeles In quo sunt omnes thesauri. Si ergo sunt in ipso omnes thesauri sapientiæ, recte et nunc venit et olim non venit: nam il impii quidam crimi nantur. Sapien:iæ ac scientia. in quo Christo » sunt omnes thesauri: nihil ignorat ipse eorum quæ novit Paler. Reconditi, Ipse solus novit. Ad » verte quod hæc differentia sit in ordine ad creatu ram, non ad sanctam ac beatam Trinitatem. Hoc «» autem dico.» Hoc, inquit, dixi, ne quis vos deci piat per sermonis probabilitatem, tanquam aliquid sciret: Nullus, i.:quit, hominum quidquam novit, solius enim Dei et omnia scire. Quanquam enim » Εi carne absens sin.» Consequens erat ut diceret Quanquam enim carne abseus sim, spiritu lamen novi eos qui vobis imponunt. Verum hoc qui dein, ne vehementius perstringeret, coniicuit: sed in verbum terminavit dilectionis ostensivum et in laudem ipsorum. Vestrum ordinem. Bonum nempe ordinem. El soliditatem. Non dixit Fi dem, sed fidei soliditatem, significans firmitatem ac stabilitatem. Hoc aulem, ait, simul quidem collaudans, simul eliam innuens illam proprie esse fidem quæ stabilis est ac firmiter inhæret. II, 6-10. Quemadmodum igitur accepistis Chris tum Jesum Dominum,ita in coumbulate,ut radices habeatis in illo fras, et in eu superstruamini ac confirmemini per fidem,sicut edoctiestis,cauberan tes in ea cum gratiarum cetione. Vide:ene quis tos depredetur per philosophiam et inancm deceptic nem, juxta constitutioncm, he menum, juxta cle menta mundi et non juxta Christum. Qeoniam in illo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corpo valiter: et estis in illo cum leti qui est caput omnis principatus ac polestatis. Nihil, inquit, noviter in'roductum audiatis, sed quod accepistis servale. In eo anbulate.. Recte ait, Ambulale: ac si d-ceret: Ipsa est via qua: du cit ad Patrem et non angeli. «Ut radices habeatis in illo fixus.» Non uuuc quidem in ipso, nunc veru in alio ambuletis. «Et in eosuperstruamini.» Hoc li

est, crescite super fundamentum Christi. Ac confirmemini.; Nihil ambiguum sit neque vacil- •.» lans. «Sicut edocti estis.» In fide quidem edocti « estis: attamen oportet in dies in ipsa exuberare, ignitiam accipiendo fidem. Cum gratiarum ac tione. Quod adeo longe distantes prope fecerit •» Deus. Videte ne quis vos deprædetur. Doctrina interdictum habet auditores exlerrens. Depræde-» lur autem a fide ocullis ac latentibus insidiis. Perphilosophiam et idanem deceptionem. Quo niam philosophiæ nomen grave ac venerandum esse « videtur, deceptionem adjunxit inanem vero, ait, vanam aut quæ recentiora quædam ac dissona do ceat. Juxta elementa mundi. Si figuram uni versi mundi in medium adducit, multo magis ele mentorum quæ in ipso sunt. Et non juxta Chri stum.» Jam deinceps increpationem exorditur de «» dierum observatione. Elementa autem mundi dicit solem et lunam, per quæ apud insipientes suut dierum observationes, in aspectibus luce ea rentibus et in eclipsibus. Etiam si ex dimidia tan tum parte, inquit, contingere vos Christo ac ele mentis adhaerere, ne ita quidem ferendum esset; nunc vero omnino vos a Christo adducunt. Quo niam in illo inhabitat.» Quomodo autem contingit « et in carne substantialiter inhabitare Deum Ver lum, et secundum personam ipsi uniti, ac ubique esse non in ipsa conclusum Tale quid factum esse intelligamus. quod etiam in luce accedit: omnis tamen imago omneque exemplum longe abest ab ipsa veritate. Quomodo enim fieri potest, ut sensi-; bilia repræsentent divina? Dicendum tamen est. Quemadmodum lux in initio ante cælera producta, cum corporea et immaterialis esset, in corpore tamen solari continebatur? attamen etiam cum in ipso est non prohibetur neque impeditur quin omn nia illumivet. Ita et Deus Verbum, qui in principio carnen non habebat, incarnatus non prohibetur eliam carni uniri secundum personam, sicut in ipsa non concludatur, sei omnia impleat, Et ob id, ut opinor, ipse Dominus seipsum lucem apellat et Malachias Solem justitiæ ipsum appellavit 8. « Præterea et Psalmographus, qui ait: Cecidit ignis» – « super eos et non viderunt solem Omnis plenitudo divinitatis. Quidquid est, inquit, Deus verbum, in ipso inhabitat. Ne tamen ipsum ex hoc esse conclusum intelligas: siquidem totus incarnatus est, et lotus et cum Paire: eumque corpore circumscriptus sit, tamen divinitate manet incircumscriptus. a Corporaliter. Hoc est, se cundum substantiam et non solo habitu aut figura. Et eo modo, inquit, quo habitat anima in corpore, ila hæc habitavit in assumpto homine. Quomodo autem habitat anima in corpore? Sane inconfuse, indivise. Quoniam enim dixerat: Iubabitat: ne «"») existimes quod in eo sit operata, sicut et de pro phelis dicitur Iuhabitat enim in ipsis Deus juxta 7 Joan. VIII, 12. 8 Malach. IV, 2. 9 Psal. LVII, 9.

illud, «Inhabitabo in eis et inambulabo 10,» addit, Corporaliter, id est, substantialiter; non solo ha bitu aut figura, sicut anima in corpore. Ila habet et Cyrillus. Verum anima etiam a corpore separa tur in morte, non autem posthac Deus Verbum ab assumpta et familiari ac propria sibi effecta carne animata vilelicet per animam rationalen. «Aut corporaliter, intellige incarnationis modo. Ne » que enim qui inhabitavit, inquit, rursum migrat, sed incarnatus est, unam deinceps cum sua carne habens hypostasim, quanquam ex duobus contra «riis consistat.. Et estis in illo completi.» Quoniam » igitur plena humanitatis assumptio facta est, et quæ jam dissolvi non possit: convenit ut et vos pleni sitis in ipso et non separemini ad elementa mundi. • Qui est caput omnis principalus ac po «testatis. Caput hoc loco, dicit causam ac princi pium. Cuivis enim conditæ natura coelesti ac terrena Christus causa est lanquam Creator ac Effector earum. Nam sine eo, inquit, factum est nihil quod factum est 11. Condita sunt autem co spiritus 19.» Itaque per Christum et a Christo fa lestes virtutes, ait enim. • Qui facit angelos suos ctæ sunt beneplacito Patris et cooperatione paracleti Spiritus. To Quod conjunctio ad Deum spiritualiter quoque ea quæ legis sunt continet ad convivendum Christo. II, 11-15. Per quem et circumcisi estis circumci stone non manufacta, dum exuistis corpus peccato rum carnis, per circumcisionem Christi, conse pulti simul cum illo per baptismum: in quo simul etiam cum illo resurrexistis per fidem operation is Dei, qui excitavit illum ex mortuis. El vos, cum essetis mortui per delicta et per præputium carnis vestra, simul cum illo vivificavit, condonans nobis omnia delicta, deleto quod adversus nos erat chi rographo dogmatis, quod erat contrarium nobis,et illud sustulit e medio afirum cruci, erutisque principatibus ac potestatibus traluxit palam triumphans de illis per ipsam. 132 «Circumcisione non manufacta.» Nou enim humana manus, inquit, sed Spiritus sanctus vos circumcidit a peccatis vestris.. Dum exui stis. «Ubi autem exuistis? In baptismate videlicet. Corpus peccatorum.» Alibi ait, Veterem homi nem, hoc est, vitam quæ est in peccatis. • In circumcisione Christi.» Cum enim Christo credi distis, circumcisi estis circumcisione non manu facta. Auimadverte autem quod nunc quidem Spiritus, nunc vero Christi dicit circumcisionem Scit enim unum esse opus et unam eficaciam sancta Trinitatis. «Consepulti simul cum illo.» Simulitudinem enim Dominici sepulchri explemus per baptismum Una igitur sepulti, simul etiam surrexistis, inquit. e In quo.» Per quem, ait, etiam resurrexistis et simul excitati estis. Credendo enim quod operetur et possit Deus excitare ex 10 Levit. xxv, 12. 11 Joan. 1, 3. 12 Psal. CT, 4.

mortuis excitati, inquit, estis et vos. Potentia namque excitati sumus, quanquam nondum effectu et operatione. Jam autem rationes quæ de resur- «» rectione erant dissolvit. Εt vos cum essetis, elc.» Circumcisio quod superfluum est tollit, tan quam præputium superfluum fuerit. Eralis igitur et vos, inquit, superfui, cum ea faceretis quæ non decerent. Quidquid est ergo præter decens, super fluum est. Cum itaque mortui essetis propter iner ficaliam ad bonum, et propter præputia, circum cisi estis spiritualiter, et vivificavit vos. «Simul» cum illo vivificavit.» Christum quidem ex sensibili morte, vos autem ex sensibili simul et ex intelligibili morte peccatorum. Ne vero admi reris si Patrem dicit vivificasse Christum. Ele-, nim alibi quoque dictum est quod seipsum suscitaverit 15. S quidem communia sunt Patris, et Filii ac Spiritus opera. «Condonans nobis omnia « delicta.» Quæ intellectualem faciebant mortifica tionem. Deleto qnod adversus nos erat chiro grapho. Delevit quidem, hoc est, penitus e me dio tulit. Chirographum vero dicit aut illam veluti propria manu et propria voce factam confessionem» qua dixerunt at Mosen Omnia quæcunque di xit Deus faciemus, et obedientes erimus 14;» aut « eam quæ Deo debetur obedientiam: aut præceptum illud præ epit Deus ipsi Adam: «Quacunque die comederis de ligno, morieris 18, Ex incarnatione igitur solutum hoc chiro graphum. Dominus enim susceptis nostris delictis et tanquam propriis sibi factis, penas quoque pro eis dedit quæ nobis debebantur, relictis nobis li beris. cum hostile nobis esset et adversum nos debiti chirographum. Etenim cum transgressi fuissemus quod confessi eramus, obnoxii eramus chirographo. Dogmatis. Hoc est, fide in ipsum. Satis enim est, inquit, solum credere. Et baplis mate deletur Chirographum. Dogmatis. Id est, per dogmata pietatis. Quod erat contrarium no- « bis.. Sermo hic intensionem ac confirmationem» veniæ continet. Condonavit, inquit, at metus est ne penitudine ductus repelat: sed etiam delevit. Alqui hoc ipsum, inquit, quod omnino alibi situm sit, quanquam deletum, limorem nobis inculit. Verum illud etiam sustulit e medio, non sinens in ulla esse regione, atque discidit. Nam hoc significat quod sequitur, Affigere ipsum cruci. « Exutis principiis. • Mullas adversus nos ansas malignus ille habebat, quibus imperinm in nos habere quidem cæperat a transgressione Adam, a nobis autem augmentatum erat. Has exuit Unigeni tus factus homo, et liberavit nos hujusmodi vincu lis. Constricti enim Catenis peccatorum nostrorum serviabamus illi. Itaque remissis etiam nobis pec calis, vincula quoque remisit, et illius solvit ty rannidem. Traduxit palam. Siquidem diabolus nunquam ita pudefactus ac victus fuit. Etenim cum 15 Joan. II, 19. 14 Exod. xxιν, 3. 15 Gen. 11,

ipsum quoque se habiturum speraret, eos etiam perdidit quos labebat. Triumphans de illis per ipsam. (quod nos triumphum vertimus) dicitur pompa:c conventus publicus adversus de victos. Triumphavit igitur de illo per crucem, hoc est, devicit et spiritualem triumphum adversus eum celebravit. Nihil enim adeo devicit ac pudefe cit Diabulum, sicut crucifixum esse Dominum, et palam ac manifeste hoc passum fuisse. Omnia namque fecisset diabolus persuadere volens ne oc cideretur nisi manifeste ei repugnatum fuisset. Nisi enim mortuus fuisset, non resurrexisset quod si non resurrexisset, nequaquam assumptus fuisset. Si hæc acta non fuissent, utique Deus non fuisset habitus. Vides quod a morte omnia depen debant. Quod legis carnalis typi carnalibus in pretio ha bentur, non spiritualibus qui per virtutem Christi vicunt. 134 11.16 19. Nequis igitur nos judicet in cibo aut polu, aut in parte diei festi, autnovilunii, aut Sabbatorum, quæ sunt umbra futurorum, corpus autem Christi. Ne quis vobis palmam intervertat dala opera per animi humilitatem et superstitionem angelorum, in iis quæ non vidit /astuosus incedens, frustra inflatus a mente carnis sum, nec obtinens caput, ex quo totum corpus per commissurus et com pagines subministratum et compactum augescit augmento Dei. Ne quis igitur vos judicet. Hoc est, con demnet tanquam malefacientes ex eo quod non " observetis partes festorum aut noviluniorum, aut cibum aut polum. Etenim partim quidem observa bant (anquam Judaizantes partim vero non ob «servabant tanquam Christianorum more viventes; propterea ait In parte diei festi unus vi delicet, aut in parte horum omnium. Quæ sunt umbra futurorum. Futurum dicit novum testamentum, non quod nundum sub eo de gerent, jam enim sub eo degebant: sed quod in ordine ad has figuras et umbras futu rum erat. Corpus autem Christi. Alii qui dem ita distinguunt: Corpus vero Christi, id est, veritas in Christo facta est. Alii vero, Corpus Christi jungunt sequentibus, nempe Est autem (quod palmam intervertere diximus) quando apud alterum quidem est victoria, apud alterum vero bravium. Dupliciter poni potest distinctio aut post Corpus, aut post Christi. «Ne quis vobis palmam intervertat. Nemo vos condemnet qui Christi corpus suscipistis: hoc enim subaudiendum est. Volens, inquit, hoc facere per animi humilitatem, 135 magis autem per superstitionem angelorum. ■ In iis quæ non vidit fastuosus incedens. ➤ Quidnam est hoc? Erant nonnulli apud ipsos qui in simulatione modesti animi prohibebant ipsos per Christum accedere, quasi tantis digni non es sent: et quod angeli obsecrandi essent ut nos ad Deum adducerent, veluti qui etiam primi commu mi accessu sive adductione facti sint: majus esse

dicentes quam quod ad nos pertineat par Chri stum adduci: ex hoc inducentes superstitiosum angelorum culinm: quos nunquam, inquit, vide- - «» « runt. Palmam intervertat. vocant judices eorum, qui gymnicis in Judis decertant: nam hi vincentibus victoriæ suf fragium præbent. vero est injuste premium designare. Quoniam ergo et hi qui legales observationes Evangelio permiscebant a meliori bus ad deteriora ipscs transferebant, merito ait Ne quis vobis palmam intervertat. Frustra infa tus. Qui enim superbit quasi magni aliquid concipiens superstitiosum angelorum cultum, fru stra inflatur a carnali cogitatione, invisibilibus sese ingerens. «Nec obtinens caput.. Caput enim et hominum et angelorum Christus est, tanquam " Factor et Creator.» Ex quo.» Christo totum Ec clesia corpus. Deinde consequenter ubi corpus dixit, quæ propria sunt corporis dicit. Totum igitur Ecclesis corpus per commissuras et conglutinatio nes sive conjunctiones: nam id est quod vocal compagines, subministratum a Christo, per omnem ipsius gratiam: et compactum, id est moderatum, et in pace constitutum ad sese et ad Christum augescit augmentum secundum Deum. Quod est aulem augmentum secundum Deum? non corpo raliter crescere, sed bona moderatione ac vitæ re gimine. II, Itaque si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid quasi viventes in mundo de welis tenemini? Ne teligeris, ne gustaris, neque c contrectaris, qua omnia ipso corrumpuntur ab usu juxta pracepta et doctrinas hominum quæ verbo tenus quidam speciem habent sapientimper supers titionem et animi humilitatem acl@sionem corporis, non in honore aliquo ad expletioncm carnis III. 1-4. 186 Si igitur resurrexistis una cum Chri sto, superua quarite, ubi Christus est addexteram Dei sedens. Superna curate, non terrestria: siqui dem emortui estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. «Itaque si mortui estis.» Siquidem per bapti sma mortui estis cum Christo, ut fiat amputatio et quasi divisio prioris vitæ quæ in errore erat, et novam vitam incipiatis quæ in virtute est. Nam quod reliquum est, inquit, mortui estis a peccami nosis actionibus et ab his utilitas nullaque horum observantia. «Quid quasi viventes in mundo?» Quare veluti rursum in ipsis viventes decretis te nemini? Hic, aiunt, aptus dies est, et aliquid effi ciet, iste vero ineptus. Tacile vero etiam innuit quod ab aliiis illuderentur. Neque enim, ait, Do gmala sive decreta traditis, sed, illa traduntur vobis et eis astringimini, tanquam discipulorum ordine constituti, et quibus lex praescribitur quid facere oporteat. «Ne letigeris, ne gustaris.» Aliam quo que dicit ipsorum observationem quæ circa cibos erat, Judaica magis: sicut dierum observatio Græcorum erat.. Quæ omnia corrumpuntur.»

«» Nam corruptioni, inquit, sunt obnoxia in stom Ne cho et secessu... Juxta præcepta.» Non est, ait, de his divina lex. Doctrinæ ac præceptiones sunt hominum. Loquitur autem vel de his quæ seniores apud Judaos extra legem præcipiebant: aut de Græcorum præceptionibus. Quæ verbo tenus qui dem speciem habent. Speciem habent sapientia, non rem, magis autem tenuem persuasionis ratio nem. «Per superstitionem.» Pietatem, inquit, et quamdam animi humilitatem,corporisque contem ptum per superstitiosum cultum simulant.. Non in honore aliquo. • Deus enim honorando homi nem, suis formavit manibus, et cibos largitus est hi vero non utuntur tanquam munere cibis datis ad alimentum carnis, sed tanquam fugiendis ac nocivis.. Si igitur resurrexistis.» Baptisma enim et mortis et resurrectionis typum habet: ac si di ceret: Si credidistis Christo,et credentes baptizati estis,superna quærite, id est,quæ in colis sunt Hac enim terrena ac egena sunt dogmata. Ubi Christus est.» Magis nostram extulit mentem, non conten tus dixisse: Superna; 187 sed etiam, Ubi Chris tus est ad dexteram Patris sedens. Non terrena. > Dictum est enim quod hujusmodi dogmata, humi num inventa sint ac præceptiones. Talia vero esse terrena in confesso est: quoniam et terreni sunt homines qui hæ invenerunt. «Εt vita vestra abs condita est.» Eorum uamque qui vere Christiani sunt, est futura vita; præsens namque potius mor fis habet imaginem quam vitæ, quando interim mortis meditatio facit vitam. Nam id philosophiæ finis ac terminus est. Eahortatio ad purgationem, sanctificationem,be nignitatem, pietatem, discendi amorem, can tum psalmorum, laudabilem secundum Deum conversationem, et gratiarum actionem. III, 4-7. Cumque manifestatus fuerit Christus vita nostra, tunc et vos cum ipso manifestabimi ni in glorin. Mortificate igitur membra vestra terrestria: stuprum., immunditiam, morbum, concupiscentiam malam, et avaritiam quae est idololatria: ob quæ venire solet ira Dei in filios contumaces, inter quos ambulabatis quondam, cum viveretis in illis. Cumque manifestatus fuerit Christus» Mani festabitur omnibus secundo suo adventu, cum red diderit unicuique juxta opera sua, his quidem vi tam, illis autem mortem spiritualem. «Cum ipso manifestabimini in gloria.» Nunc cujusque, Oc culta sunt opera, tunc autem manifestabuntur horum quidem in gloria, illorum vero in ignomi nia. «Mortificate igitur.» Quomodo ergo superius dixisti: Cum mortui essetis, vivificavit vos, et una cum Christo vitæ restituit, si rursum necesse est mortifcare? Et dicimus, quod a prima quidem mortificatione vivifcavit remissis in baptismate peccatis nostris: 0 Ss sed opus est nobis alia mor tificatione, non ut nos ipsos per peccata morti

fcemus, sed affectus, ne vim exerant adversus nos.» Membra vestra. Hoc est, terrenos corporis ac membrorum sensus et fastus. Stuprum. Quod naturaliter, et quasi ex ipso corpore maxime mode « stum est, praeposuit. Deinde pudore repressus, ne singulas impietates nominatim retexeret, ait: Im munditiam «ln filios contumaces. Nam filios incredulitatis vel inobedientiæ dixit peri phrastice,,pro eo quod est filios impersuasibiles vel non obtemperantes Dei legibus. - «Ambulabalis quondam.» Cum laude est hic sermo quasi nunc non vivantin illis: et adeo propter solum commendationem et encomium hoc dixit. quoniam in progressu jubet ipsa deponi, nullus autem deponit quod non habet. III, Nunc autem deponite et vos omnia iram, indignationem, malitiam, maledicentiam, turpiloquentiam ab ore vestro. Ne mentiamini alius adversus alium qui exuistis veterem ho minem cum factis suis, et induistis novum qui renovatur ad agnitionem juxta imaginem ejus qui eondidit illum ubi non est Græcus et Ju deus, circumcisio et præputium, Barbarus, Scytha, servus, liber: sed omnia et in omnibus Christus. Quemadmodum varia sunt nomina iræ et indi gnationis, ita quæ sub ipsis significantur plurimum inter se differunt. Est autem (quod indigna tionem vertimus, veluti accensio quædam et eva poratio acuta affectionis vero (quam iram diximus) immanens dolor ac durans impetus ad repensionem his faciendam qui intulerunt inju rium, veluti animæ appetentis vindictam. Scire igitur oportet quod circa utrumque horum fec tuum delinquunt hornines aut insane ac temere commoti adversus eos qui irritarunt, aut dolose ac insidiose appetentes eos qui contristarunt quæ ambo nobis observanda et cavenda sunt, si prius animi modestiam edocti simus. • Turpilo- «» quentiam. Contaminat enim os quos ad Deum laudandum factum est. Qui exuisuis veterem ho minem.» Veterem hominem moris est in Scripturis appellare inveteratum et jam marcidum ac languentem per vitam, quæ in peccatis degitur, et qui nondum per Gdem in Christum baptismale regeneratus est ac renovatus novum vero qui renovatus est. Vita enim, quæ in virtute agitur, semper innovat et si videatur senescere corpu raliter, virescit tamen ac foret spiritualiter. « Juxta imaginem ejus, qui condidit illum. Qui enim talis est, Dei puram servat imaginem qui «» ipsum condidit, inferioribus caracteribus ac erro ribus non permistam. Ubi non est. Hoc est, apud Christum, apud fidem. Omnia et in omni bus Christus. Siquidem quia omnes unum cor pus facti sumus, Christum habentes caput, merito omnia nobis est Christus, et Salvator, et Do minus, et leus, et caput, et pontifex, et victima. Est in omnibus, inquit, pnta rebus, aut actibus vilæ nostra: aut in omnibus nobis. Non est enim, inquit, personæ respectus apud Deum. III, 12-15. Sitis igitur induti tanquam electi Dei sanctiac dilecti viscera miserationum,comitatem, modestiam, mansuetudinem, lenitatem,suferentes

vos invicem, et condonantes vobis mutuo si quis adversus aliquem habuerit querelam, quemadmo dum Christus condonavit vobis, ita et vos. Super omnia autem hac charitatem, quæ est vinculum perfectionis, et pax Dei moderatur in cordibus vestris, in quam et vocati estis in uno corpore et grati sitis. Quemadmodum enim veste nudus indecore se gerit, ita et qui nudus est virtutibus. Aut quia nunqaam a nobis separari debet virtus tanquam *» vestis. «Viscera misericordis.» Non qualemcun que amorem, sed eum qui natura parentibus inest «» erga filios. Querelam:» sive accusationen et questus. Quemadmodum Christus condonavit vobis. Adducto in medium Christi exemplo non tantum suadet ignoscere, verum etiam diligere ac benefacere his qui nos offenderunt, ipsam ani mam pro his, qui offenderunt inimicis ponere nam ila et Christus fecit. Super omnia autem hæc charitatem. Quoniam contingit etiam eum qui condonat non diligere, exhortatur quo que ad charitatem. Vinculum autem dicit charita «» tem: significans ea quæ dicta sunt statim dissolvi, si sine charitate sint. Et pax. Atqui cum cha ritatem dixisset, jam non fuit opus pacem consu lere. Sed quoniam contingit ex multa charitate «» semper redarguere atque hinc dissolvere charila tem, etiam pacem habere admonet Dei. Con tingit enim male pacem habere, quemadmodum G et male pugnare seu dissidere: sed pacem,inquit, quæ secundum Deum est, dico. Moderetur in cordibus vestris, Quoniam pugnant frequenter «» cogitationes, arbitram vult esse pacem in cordi bus, ac relegare contrarias cogitationes.. In uno corpore. Ordinavit namque Christus ut pacem babendo omnes unum corpus efficiant, et ipse sit nostrum caput ut hoc modo mutuum inter nos dissidium fugiamus, et gratias ei agamus,qui hanc largitus est conjunctionem. p Gy. Quæ ad eoncordiam erga familiares spectant. III, 16-21. Sermo Christi habitet in vobis opu lente, cum omni sapientia, doceteque ac commo nele vos invicem cantibus et laudibus ac cantile nis spiritualibus in gratia, canentes in corde ves tro Domino. Et quidquid egeritis sermone aut facto,omnia in nomine Domni Jesu facile, gratias agentes Deo et Patri per illum. Uxores, subdita estole propriis viris, siculi convenit in Domino. Viri, diligile uxores, et ne sitis amarulenti adver sus illus. Filii, oledile parentibus in omnibus hoc enim beneplacet Domino. Patres, ne provoce tis liberos vestros, ne despondeant animum. 141 Continget autem doctrinas ac dogmata Sal valoris nostri Jesu Christi in magna opulentia habi tare in nobis per Scripturarum scrutinium.. Canti bus et laudibus. Primum dixit quod labore caret quia jucunditate tollit molestiam, laus vero siv

Hymnuscantu sanctior est:supernæ namque vir tutes Deum laudant, non canunt. «In gralia.» Per»» gratiam a Spiritu sancto datam hæc facere admo net,ostendes non posse sine gratia implere talia. In corde vestro.» Non simpliciter solo ore: nam «» hoc non est Deo canere, sed in aere loqui: neque ad ostentationem sed occulta operatione. «Omnia in nomine Domini. Ipsum salvatorem et auxilia torem in omni opere ac sermone invocantes. Per illum.» Recte dicitur: Per ipsum et cum ipso, hoc «» quidem propter æqualitatem et consubstantialita tem ad Patrem: illud vero quia mediator noster et pontifex fieri dignatus est, quando Verbum caro factum est, juxta Scripturam. «Uxores, subditæ « estote.» Cum enim ego tibi, tuque mihi vicissim o» subjicimur, quomodo potest quidpiam contra vo luntatem contingere? Subjectionem autem esse; vult, non ex simulatione aut ad placendum homi nibus, sed in timore Christi. «Sicut convenit in «» Domino.» Hoc est, veluti decens est in Domino? Decet autem in Domino, ut uxor quidem subdita sit, vir autem ipsam diligat. «Viri, diligile uxo- «» res. Eos namque qui obedientiam fovere debent, precipit ut diligant uxores, liberos, servos: quem que ponens juxta obedientiæ propositionem. «Et « be sitis amarulenti adversus illas.. Scit ex multo» quoque amores pugnas oriri idcirco cum dilee tionem proposuisset, subjunxit Εt ne sitis ama rulenti. Parentibus in omnibus exceptis his quæ ad impietatem ferunt. Hoc enim beneplacet c Domino. Legem etiam ponit, quæ obedientiam statuat, filios magis exhortans. «Ne despondeaut «» animum. Est ubi etiam connivere debetis, inquit, ne perpetuo tristes, reddantur contentiosiores. III, 22-25.Servi, obedite per omnia dominis secun dum carnem,non obsequiis ad oculum exhibitis,tan quam hominibus placere studentes,sed cum simpli cilate cordis timentes Deum.149Et quidquid fece rilis,er animo operemini,tanquam Domino et non hominibus,scientes quod a Domino recipietis mer cedem hereditatis. Nam Domino Christo servitis. Calerum qui inique agit referet peccatum suum, et non est personarum respectus. Servos consolatur, dicens propemodum: Carnis his Domini sunt.Quoft in vobis melius est, nempe anima, non subjicitur humano servitutis jugo. «Non obsequiis aut oculum exhibitis.» Non so lum, inquit, intuente Domino facile quæ dicent, verum etiam non vidente. — «Tanquam bomini bus placere studentes.» Facere enim quæ decent, dominis tanquam spectantibus, studii est placendi hominibus, et non tinoris Dei. Siquidem is qui Deum veretur omnia cum simplicitate faeit. «Ex animo operemini.» Non tantum simulatione ac studio placendi hominibus vult eos esse liberos, verum etiam olio ac segnitie. Quod autem ait: Ex animo, hoc est, ex benevolentia, et omni quæ iu vobis fuerit potostate. • Tanquam Domino.» Gommuni sensu supplendum est: Operemiui, per

metaptosim sive transmutationem. Tanquam Do mino et non hominibus operantes. «Scientes quod a Domino.» Et quæ erit retributio servo ex ani mo operanti? Primum quidem merces erit a Deo accidit autem quandoque ut etiam a suo Domino. Nam Domino Christo servitis.» Quod Domino Christo operemini, etiam ei manifestum est qui consideravit se ab eo retributionem accepturum, et eum qui injuste operatur, meritam repensionem. «Et non est personnarum respectus.» De dominis magis aplum erat ut diceret de respectu persona rum: quare ergo hoc de servis posuit? Aut quia non miserebitur pauperis in judicio Deus: aut loquitur Christianis servis, quibus domini erant Greci. IV, Vos domini, aquitatem et aquibilita tem servis exhibete: scicntes quod et vos habeatis Dominum in cœlis. Obsecrationi instate vigilantes in ea cum gratiarum actione: orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermonis ad loquendum mysterium Christi, propter quod et vinctus sum, ut manifestem illud sicut oportet me loqui. Sapienter ambulale apud extraneos, 'o temporis opportunitatem redimentes. 143 Ser mo vester semper cum gratia sit sale conditus, ut sciatis quomodo vos oporteat unicuique res pondere. Equitas et æquabilitas est ut servis rependatur merces laborum, et abunde constituantur eis om nia quæ necessaria sunt. Neque enim eo quod au dieris accepturum a Domino mercedem, jam eum debito privare debes. «Obsecrationi instate.» No vit quod precationi instare & nantem demones, in socordiam ac tædium conjiciunt, ideo subjungit «Vigilantes in ea:» id est, non vacillantes neque languidiores effecti. Sed quia coutingit eam fieri precationem irrationalum petitionum, docet etiam quid precari oporteat. Cum gratiarum actione, in quit, precatio procedat ad Deum. «Orantes simul et pro nobis.» O magnam animi modestiam! ut Paulus horum postu'et orationem. «Ostium sermo nis. • Metaphorice dixit. Ostium, id est, ingressum el dicendi libertatem. Animadverte autem Pauli.. zelum.Cum in tantis esset afflictionibus, non petit absolvi, sed rursum prædicare, rursumque affic tiones habere. - Communis litteræ ordinatio. Ut Deus aperial nobis ostium sermonis ad loquendum mysterium Christi, sicut oportet me loqui, propter quod et vinctus sum, ut manifestem illud. Divus autem Paulus per hyperbaton sermonem protulit. «Propter quod et vinctus sum.. Quia, inquit, manifestavi illud ut oportebat me loqui. Quomodo autem ipsum loqui oportebat? In libertate, ait, et manifeste, nihil veritum, neque vincla timentem. «Sapienter ambulate erga extraneos. Observate, ait, ne quam præbeatis adversum vos ipsos occa sionem Extraneos autem dicis Gracos. Εt rect nos «rga illos observantes esse admouet. Siquidem, fratres, non ita nostra omnia etiam minutissima circumspiciunt, calumniarum occasiones inquiren

tes. Temporis opportunitatem redimentes. Bre vis est, inquit, præsens oportunitac, lucrificamus; ipsam.Quomodo auten contingit praesentem lucri ficare opportunitatem? Ambulando videlicet in sa pientia et observatione,Ac si diceret: Non est nos. tra temporis opportunitas,neque nostrum est lem pus ipsum (Siquidem vita nostra abscondita est cum Christo in Deo) sed illorum est: emamus igi tur ipsum et veluti lucrifaciamus,per rectam hanc vitam hæreditario jure assequentes, quæ futura sunt. Sermo vester semper cum gratia. Inepta, inquit, loquacitas, aut intempestivus sermo non egrediatur ex ore vestro, sed sicut cuique ex pedit loquimini: sive objurgare oporteat, sive cu- « rare, sive refocillare: cum gratia, ait spirituali,» cum gratia, quæ non emanat in vitæ indifferentiam aut in urbanitatem. Sermo vester semper cum gralia veluti sale conditus sit. Quemadmodum enim nihil ferme eorum quæ corpus alunt absque sale rodditur opiparum, et ad alimentum conve nienti condimento debite in partes distrahitur ita et doctrina sermo qui animam nutrit, nisi fue gratia conditus, neque nutriet, neque debito modo oporteat.» Ad sciendum, inquit, quomodo oporteat et alio Græcis loquendum est. in partes dividetur. • Ut sciatis quomodo vos unicuique respondere. Alio enim modo fratribus, IV, De omnibus rebus meis certiores vos faciet Tychicus dilectus frater et fidus minister ac couservus in Domino: quem misi ad vos in hoc ip sum, ut cognocat quid agatis et consoletur corda nestra,una cum Onesimo fido et dilecto fratre, qui c est ex vobis. Omnia nobis nota facient qua hic agan tur. Salutat vos Aristarchus, concaptivus meus et Marcus consobrinus Barnaba, de quo accepistis mandata. Si venerit ad vus, excipite eum: et Jesus qui vocatur Justus, qui sunt ex circumcisione. Hi soli cooperarii sunt ad regnum Dei,qui fuere mihi solatio.Salutat vos Epaphras,qui ex vobis est ser vos Christi, semper anxie laborans pro vobis in precationibus ut stetis perfecti el completi in omni voluntate Dei. Testimonium enim illi fero quod mullum habeat studium pro vobis, et his qui sunt Laodicea, et his qui Hierapoli. De omnibus rebus meis.» Erant quæ multitu- •» dinis gralia scribere non expediebat. Præterea oportebat eliam Tychicum habere quæ ore refer ret, quod et in vinculis et in aflictionibus fuerit præceptor. «Dilectus frater.» Si dilectus, omnia novit: nihil enim ipsi occultavi, ait. Si fidus, omnia vera loquetur: si conservus, particeps nobiscum fuit et in aflictionibus. Quidquid Tychycum fide dignum reddebat undique conjunxit «Quem misi.» Exemplum est maximædilectionis ob id solum 145 missum fuisse Tychicum, ut renuntiaret quæ circa Paulum agebantur, rursumque Paulo,ubi didicisset quid ipsi agerent. «Et consoletur vos.» Id au tem ostendit quod in afflictionibus essent. «Cum Onesimo.» Considera quod servum appellet fra trem. Accedit autem, Ex vobis, ut non solum ei

» credant, sed etiam de ipso glorientur. Concaptivis meus. Siquidem tanquam captivi ita reducebantur, ac ducebantur et omnibus ad malorum perpessio nem snbjecti erant. Consobrinus Barnabæ. Hunc & Barnabæ cognatione commendat: erat enim summo in pretio Barnabas. De quo accepistis mandata. Absque Scriptura frequenter per ali quos data erant præcepta: cum studio, inquit, et diligentia. «Qui sunt ex circumcisione.» Pro brum erat Judæorum quod adeo paucie Judais esssent Paulo cooperarii, alii vere essent ex gen tibus. «Cooperarii. Mecum, ait, operantur in re bus quæ ad regnum cœleste spectant. Si autem Concaptivi et participes afflictionum, participes quoque erunt et præmiorum. «Fuere mihi sola tio.» Magna laus esse Paulo est solatium. Εx hoc autem significat afflictionum vehementiam «Εpa phras qui ex vobis est. Εt in principio Epistola et nunc ipsum commendat. • Semper anxie labo rans.» Non vulgari modo deprecans, sed anxie et cum labore. Ut stetis perfecti. Significat ipsos imperfectos esse, nec bonis adhuc expletos. Quoniam igitur contingit stare in imperfectione, ait: Ut stetis perfecti. «In omni voluntate Dei.» Rursum insinuat quod per Christum oporteat ad dnci et non per angelos: nam hoc dicit volunta tem Patris. IV, 14-18. Salutat vos Lucas medicus dilectus, et Demas. Salutate fratres qui sunt Laodicea, et Nympham et quæ in domo illius est Ecclesiam. Et cum lecta fuerit a vobis Epistola, facite ut etiam in Laodicensium Ecclesia legatur, et eam qua ex Laodicea est, ut vos quoque legatis. Et dicite Archippo: Vide ministerium quod accepisti per Dominum, ut illud impleus. Salutatio mea manu Pauli. Memores sitis vinculorum meorum. Gra tia vobiscum. Amen. 146 «Salutate fratres qui sunt Laodicea. Con jungit eos et in salutationibus et jubendo, ut præ sentis participes sint Epistolæ quod inferius dicit. Εt Nympham.» Magni nominis hic vir erat,nam domum suam fecerat ecclesiam, «Et cum lecta fuerit a vobis.» Meo judicio quædam ibi scripta erant quæ hos quoque audire oporteret, et his major inte sequebatur utilitas, cum aliis objurga tis ipsi propria agnoscerent delicta. — «Ut etiam in Laodicensium. > Erat omnino quidpiam inter ea quæ scripta erant, quod etiam ad Laodicensium correctionem dirigeretur. Aut quod futurum erat, ut sibiipsis magis caverent, cum viderent aliorum argui delicta. Et eam quæ ex Laodicea est.» Qui dam aiunt non fuisse Pauli ad eos missam, sed quæ ab ipsis scripta fuerit Paulo. — Non enim dixit: Quæ ad Laodicenses est, sed quæ ex Laodi cea est scripta. Non quæ fuerit Pauli ad Laodicen ses: alioqui enim dixisset:Et quæ Laodicem est seda Laodicensibus scripta erat ad Paulum Siquidem ali quid omnino in ea erat quod Colossensibus profuta rum esset. Et dicite Archippo.»Quam ob causam

non scribit ad ipsum? Fortassis non opus erat, nisi; solam nudam feri mentionem, quo studiosius cu raretur, ut hi maxime ei subjicerentur. Neque enim feri poterat, ut eum increpantem ipsos in aliquo accusarent, cum Epistolam ac mandatum omne ipsi accepissent,ratio namque non exigebat, ut discipuli de magistro dicerent sed eos illis obtu rans haec scribit. Aliui. De præceptore scribit, utincrepanti et admonenti obtemperarent, scientes quæ illi significata essent ab Apostolo. Fortassis autem episcopus ipsorum erat, aut aliud sortitus erat ministerium animarum.Ideo ait: Ministerium «» per Dominum, non enim erat ab homine. Vide ministerium.» Verbum hoc terrentis ubique est,·. veluti cum dixit Videte canes Videte ne quis vos depredetur; videte, ne quomodo po testas hæc vestra offendiculo fiat his qui infirmi – sunt Quod accepisti per Dominum. Capitur in Domino pro per Dominum. Ut eodem studio et diligentia con tinue ularis. «Salutatio.» Hoc germanitatis et «» amicitis signum est, et litteras intueri et ad eas quodammodo affici. Mea manu Pauli. Ipsam salutationis dictionem potius manu propria scrip- « sit, f 47 ut magis quodammodo afficerentur intuen tes Pauli manum. «Memores sitis vinculorum meorum. Papæ, quanta exhortatio nam hoc sufficienter erat, ut ipsos ad omnia exhortaretur et robustiores ad certamina redderet. Itaque et fami liores eos effecit et timorem solvit. Siquidem c præceptor in vinculis erat, sed gratia ipsum sol vit. Nam et hoc gratis fuit ut ligari permitte retur. Alio modo. Mavima adhortatio erat, ut amictio nes ferrent viriliter, scire ac semper memores esse, quod hic esset in vinculis. Gralia vobiscum. Amen. Quia videlicet omnia quæ jussa sunt adim pleant. Nam chari ate opus habent, ut salvi fiant quid anim facere potest homo absque gratia? Cum ab exemplari non integre invenissem beati Joannis scholia in Epistolam ad Colossenses, con scripsi illa ut polui. Si quid igitur in ipsis leve aut dignum reprehensione inventum fuerit, noverit is qui legit meum esse hujusmodi lapsum. Finis, divino favente auxilio, Epistolæ ad Colossenses. Scripta est ab urbeRoma perTychicum etOnesimuni. 16 Philipp. r 2. 17 1 Cor. VIII, 9.

COMMENT. IN EPIST. I AD THESSAL. Hanc ab Athenis scribit, cum jam eos vi disset prius, et apud ipsos versatus fuisset. Epistolae vero occasio hæc fuit, Apostolus multas passus affli Ma- ctiones Bercæ et Philippis civitate Macedoniæ ac Corinthi: simul et sciens quanta parsus esset in Thessalonica,timens ne audientes Thessalonicenses quæ passus esset in prædiclis civitatibus, tenta rentur ab eo qui leutat et offendiculum suscipe rent: audiens prælerea quod etiam vehementer super mortuis lugerent, mittit ad ipsos Timotheum cum hac Epistola. Εt primum quidem eos in fide confirmat, ne ob afflictiones fluctuent, asserens nihil esse novum quod a Judæis passi sunt, qui Dominum quoque occiderunt. Ait enim Christianis proprium esse, ut in hac vita alligantur.Multis autem ipsos adhortatus ut quemadmodum ab ipso accepe rant conversentur, scribit de his qui vita defungun tur, docelque me graviter ferant, cum mors ipsa non sit perditio, sed via ad resurrectionem. Deinde 149 etiam de temporibus ipsos instruit, ut diem incer tum esse scientes, semper parati sint: nec cuiquam de eo referenti animum advertant. Ita enim, ait, fore Domini adventum, ut qui relinquuntur et die illo inveniendi sunt, nequaquam eos præveniant qui ex mortuis excitandi sunt. Simul enim futuram esse, ait, omnium immutationem. Ad hæc docet exhortans ut meliores reddantur in moribus, et gaudeant in spe ac orent, semperque in Domino gratias agant, adjurans ipsos ut legatur hac Epistola omnibus fratribus, et ita concludit Epi stolam. 1. Laus Thessalonicensium in certaminibus, qua apostolis digna sunt. 2. Quod ipsos desideraret, et in eis gauderet ac sollicitus esset, ut perficerentur. 3. Precatio ad Deum de adventu suo et cremento ac confirmatione Thessalonicensium usque ad adventum Christi... 5. • 4. Erhortatio ad temperantiam,justitiam, frater