ΠΑΥΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Η ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄ ΕΠΙΣΤΟΛΗ PAULI APOSTOLI AD TIMOTHEUM EPISTOLA SECUNDA PROCEMIUM. 255 1, 1. 2. Paulus apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei secundum promissionem vilæ quæ est in Christo Jesu, Timotheo dilecto filio: gratia, misericordia, pax a Deo Patre et Christo Jesu Domino nostro. » Apostolus, inquit, sum ob permissam vitam quæ est in Christo Jesu, hoc est, per Christum danda. • Secundum promissionem vitæe. Ne mihi, ait, præsentia pericula commenores: ab his promissa vita procedat. Quandoquidem ergo promissa est in futuro eam quære. In exordio autem de suis afflictionibus ipsum consolatur. Me, Inquit, creavit Dominus Deus apostolum, id una decernente etiam η Christo, ut promissam æternam vitam hominibus - prædicarem. - «Dilectio filio» Contingit enim flium esse, non tamen dilectum. Quod si admodum probus non esset, nequaquam et filius esset et dilectus, maximeque Pauli. «Gratia, misericordia.. Hæc etiam prius, et nunc quoque ipsi precatur. CAPUT. I. Commendatio fidei Timothei, et exhortatio ad tolerantiam, juxta id quod grarium decet, in qua et ipse seipsum perducare tolerando dicit. ΠΡΟΟΙΜΙΩΝ, • Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ διὰ θελή ματος Θεοῦ κατ' ἐπαγγελίαν ζωῆς τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ Τιμοθέῳ ἀγαπητῷ τῷ τέκνῳ, Χάρις, ἔλεος, εἰρήνη, Πατρὸς καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν.» ᾿Απόστολος είμι, φησίν, ἐπὶ τῇ ἐπηγγελμένη ζωη τῇ οὔσῃ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τουτέστι, διὰ Χριστοῦ Ἰησοῦ δοθῆναι μελλούσῃ. «Κατ' ἐπαγγελίαν ζωής. Ο Μή μοι, φησί, τοὺς ἐνταῦθα κινδύνους εἴπῃς· οὗτοι γὰρ τὴν ἐπηγγελμένην ζωὴν αἰώνιον τίκτουσιν. Επεὶ οὖν ἐπηγγελται, ἐκεῖ αὐτὴν ζήτει, φησίν. Ἐκ προοιμίων δὲ ὑπὲρ τῶν ἑαυτοῦ πειρασμῶν τοῦτον παραμυθεῖται. ᾿Απόστολον με προεβάλετο, φησίν, ὁ Δεσπότης Θεὸς συμψηφισαμένου καὶ τοῦ Χριστοῦ, ὥστε με τὴν ἐπαγγελθείσαν αἰώνιον ζωὴν τοῖς ἀνα θρώποις κηρύξαι. — ᾿Αγαπητῷ τέκνῳ» [ΘΕΟΔΩΡ. Ενι γὰρ εἶναι τέκνον, οὐ μὴν ἀγαπητόν. Εἰ μὴ ἦν δὲ σφόδρα ἐνάρετος, οὐ ἂν ἦν καὶ τέκνον, καὶ ἀγαπητὸν, καὶ μάλιστα Παύλου. «Χάρις, ἔλεος.» Οπερ καὶ πρότ τερον, ταῦτα καὶ νῦν αὐτῷ ἐπεύχεται. « Επαινος τῆς Τιμοθέου πίστεως, καὶ προτροπὴ ὑπομονῆς, κατὰ τὸ πρέπον τῇ χάριτι, ἐν ᾗ καὶ αὐτὸς φησι διακαρτερεῖν πάσχων, I, 3-6. Gratiam habeo Deo cui servio a majori- «Χάριν ἔχω τῷ Θεῷ ᾧ λατρεύω ἀπὸ προγόνων ἐν bus cum pura conscientia, quod citra ullam in- καθαρᾷ συνειδήσει, ὡς ἀδιάλειπτον ἔχω τὴν termissionem fuciam de te mentionem in preca- περὶ σοῦ μνείαν ἐν ταῖς δεήσεσί μου νυκτὸς καὶ tionibus meis noctu dieque, desiderans te videre, η ἡμέρας, ἐπιποθών σε ἰδεῖν, μεμνημένος σου τῶν memor lacrymarum tuarum, ut gaudio replear: δακρύων, ἵνα χαρᾶς πληρωθώ. Υπόμνησιν λαμcommonefactus quæ in te est fidei non simulata, βάνων τῆς ἐν σοὶ ἀνυποκρίτου πίστεως, ἥτις quæ habitavit primum in avia tua Loide et matre ἐνώκησε πρῶτον ἐν τῇ μάμμη του Λωΐδι, καὶ τῇ tua Eunica: certus autem sum quod etiam in te. μητρί σου Εὐνίκῃ· πέπεσμαι δὲ, ὅτι καὶ ἐν σοί. Quam ob causam commouefacio te, ut suscites Δι' ἣν αἰτίαν ἀναμιμνήσκω σε ἀναζωπυρεῖν τὸ χάρισμα donum Dei quod est in te per impositionem ma- τοῦ Θεοῦ, ὅ ἐστιν ἐν σοὶ διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν μου,» nuum mearum. 256 Vides dilectionis magnitudinem?Gratias,inquit, ago Deo quod tui memorsim. Hæc est vehemens dilectio, qnando gloriatur quispiam de eo quod hunc diligat.. Cum pura conscientia.» Quomodo cum pura conscientia, cum Christum ab initio ignoraret? Ostenditquod nullius mali sibi conscius fuerit. Nam si Ecclesiam persequebatur, ex Dei zelo persequebatur, non humana aliqua causa: Ορᾶς ἀγάπης ὑπερβολήν; Εὐχαριστώ, φησί, τῷ θεῷ ότι μέμνημαί σου. Τοῦτό ἐστιν ἀγάπῃ, ὅταν τις έγκαλο λωπίζηται ὑπὲρ τοῦ τόνδε φιλεῖν. «Εν καθαρά συν ειδήσει.» Πῶς ἐν καθαρᾷ συνειδήσει; ὅπου γε ἠγνόει τὸν Χριστὸν ἐξ ἀρχῆς; Δείκνυσιν ὅτι οὐδὲν πονηρὸν ἑαυτῷ σύνοιδεν. Εἰ γὰρ καὶ ἐδίωκε, κατὰ ζῆλον ἐδίωκε, καὶ οὐ κατὰ ἀνθρώπινον λογισμὸν, ὡς οἱ πολλοὶ διὰ δόξαν, απ ρεσιν συνιστῶντες, οἵ συνοίδασι πολλὴν τὴν σαθρότητα.

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. Καλῶς δὲ συνίστησιν ἑαυτὸν, ἵνα καὶ τὸ ἀγαπᾶν τὸν quemadmodum multi qui gloriæ cupiditate ducti Τιμόθεον δείξῃ ἀληθεύων, καὶ μὴ ἀφίλου λάβῃ δόξαν, bæresim statuunt, magnæ imbecillitatis sibi conμὴ ἀπελθὼν πρὸς αὐτὸν, καὶ ταῦτα ὑποσχόμενος. scii. Et recte seipsum commendat, ut etiam in di- «ὡς ἀδιάλειπτον.» Ἐπειδὴ ἀδιάλειπτον, «Ἐν ταῖς ligendo Timotheo ostendat se non esse fallacem, δεήσεσί μου. • Οὐχ ἁπλῶς μέμνημαι, ἀλλ' ἐν ταῖς neque ejus quem non diligeret captare gloriam, δεήσεσι καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας. «Επιποθών σε cum ad eum profectus non esset; licet antea id ἰδεῖν.» Οὐκοῦν, φησί, τοιαύτης ἡδονῆς ἐκὼν ἐμαυ- promisisset. Quod citra ullam intermissionem.» τὸν ἀπεστέρησα. Φιλεῖσθαι γὰρ ἄξιος ὑπάρχεις, διά Quod absque intermissione, «In precationibus τε τὰ δάκρυα, διά τε τὴν σὴν καὶ τὴν τῶν προγόνων meis. Non vulgari, ait, modo memini, sed in preπίστιν. Ὅρα δὲ, οὐ βούλεται, αὐτὸν ἐκ προοιμίων λυ- cationibus, et nocte ac die. Desiderans te videre.» πῆσα ὡς μὴ ἐρχόμενος, ἀλλ᾽ ἐλπίδα δίδωσι τοῦ ἰδεῖν Nequaquam igitur tanta voluptate me voluntarie αὐτόν. Πρὸς τῷ τέλει δὲ, τὸ μὴ ἰδεῖν αὐτὸν ἔτι ἐν privavis Dignus enim es qui ameris,tum propσαρκὶ δηλοῖ, εἰπών· Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι. Ἡ δὲ ter tuas lacrymas, tum propter tuam ac majorum τάξις αὕτη - Χάριν, φησὶν, ἔχω τῷ Θεῷ, ἐπειδή σου tuorum fidem.Animadverte autem quod nolit in μέμνημαι, ἐπιποθών σε ἰδεῖν, ἵνα χαρᾶς πληρωθώ. exordio eum contristare quasi non sit venturus, Εἶτα διὰ μέσου· «Μεμνημένος σου τῶν δακρύων.» sed potius tribuit spem videndise: juxta finem vero Εἶτα ἵνα μὴ δόξῃ είχε φιλεῖν, λέγει καὶ τὴν αἰ- insinuat, quod non sit eum amplius in carne visurus, dicens: «Ego enim jam delibor,» sive quoniam tui memini, desiderans te videre, ut gau- «Memor lacrymarum tuarum.» Posimodum, ne τίαν. immolor. Est autem hic ordo: Gratiam habeo Deo dio replear. Deinde quæ in medio relicta sunt: lemere amare videatur, addit et causam. ' • Μεμνημένος σου, φησί, τῶν δακρύων.» Ίσως «Memor lacrymarum tuarum. Fortassis enim γὰρ χωριζόμενος τοῦ Παύλου οὕτως ἔλγει, ὡς καὶ adeo dolebat eo quod a Paulo separatus esset, ut δακρύειν. Τὰ δὲ ὑπερβατόν, «Επιποθών σε ἰδεῖν ἵνα eliam lacrymaretur. Est autem hyperbaton. «Desiχαρᾶς πληρωθώ, ο ὡς τῆς θέας μόνης χαρᾶς πληρω- derans te videre ut gaudio replear, tanquam ipse τικῆς ὑπαρχούσης. «᾿Ανυποκρίτου πίστεως.» Εμε- aspectus gaudio repleat. • Fidei non simulatz.» μνήμην σου, φησίν, ἐν ταῖς προσευχαίς μου, ὑπο- Tui, inquit, mentionem feci in precibus meis, μιμνησκόμενος τῶν τε δακρύων σου καὶ τῆς ἀνυ- admonitus tum lacrymis tuis, tum Gde non simu ποκρίτου πίστεως. • Πρῶτον ἐν τῇ μάμμῃ σου.» lata. «Primum in avia tua.» Aliud encomium quod Αλλο ἐγκώμιον· ὅτι οὔτε ἐξ Ἑλλήνων τὸ πρὸς neque ex Græcis a materno genere ortus erat, sed μητρός γένος ἦν, ἀλλ᾽ ἐξ Ἰουδαίων πεπιστευκότων ex Judais qui etian in Christum credebant. Porro Χριστῷ. Ὁ δὲ τούτου πατὴρ Ελλην ὤν, διὰ τὸν cum pater ejus Græcus esset, metu Judæorum φόβον τῶν Ἰουδαίων περιετμήθη. • Καὶ ἐν τῇ μη- circumcisus est. «Et matre tua.» Majorum encom τρίσου.» Τὰ τῶν προγόνων ἐγκώμια, ὅταν μὲν καὶ mia,quando et nos illorum sumus participes, ad ἡμεῖς αὐτῶν μετέχωμεν, εἰς δόξαν ἡμῖν γίνεται· gloriam nobis proveniunt: si vero ab eis alieni ὅταν δὲ μὴ, κατακρίνει μᾶλλον ἡμᾶς. Οὗτος δὲ μετεῖχε. sumus, magis nos condemnant: hic autem parti- • Πέπεισμαι γάρ, φησίν, ὅτι καὶ ἐν σοί.» El- ceps erat. «Certus autem sum, quod etiam in κότως οὖν ἀνυπόκριτον ταύτην ἔχεις, ὡς ἄνωθεν τε- te.» Merito igitur hanc habes non simulatam, θεμελιωμένην καὶ σαλεύεσθαι οὐκ ἔχουσαν. «Δι' ἣν utpote superne fundatam, et quæ concuti non posαἰτίαν.» Επειδὴ ταῦτά σοι σύνοιδα, φησίν. «᾿Ανα- sit. Quam ob causam.» Quouiam hac in te esse ζωπυρεῖν τὸ χάρισμα, ο Χαρίσματος ἦν πνευματικοῦ novi. «Ut suscites donum Dei.» Spirituale receἠξιωμένος, καὶ συμβουλεύει αὐτῷ τοῦτο σφοδρότερον perat donum, et suadet ut illud animi promptituκαὶ ἐνεργέστερον ἀποτελεῖν διὰ προθυμίας, διὰ προ-dine, attentione et vigilantia efficiat vehementius σοχῆς, διὰ νήψεως. Τὰ γὰρ ἐναντία τούτων ἀπομαραίνει αὐτὸ, ὡς ἀλλαχοῦ φησι· «Τὸ πνεῦμα μὴ σβέννυτε.» - «Διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν μου.» Αμπ γὰρ αὐτῷ χεῖρας ὁ Παῦλος ἐπέθηκε χειροτονῶν ἐπίσκοπον. καὶ χάρισμα ἐπῆλθεν ἐπ᾿ αὐτῷ, εἰς σης μείων ποίησιν, εἰς διδασκαλίαν, εἰς προστασίαν τῆς Εκκλησίας. • Οὐ γὰρ ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς πεῦμα δειλίας, ἀλλὰ δυνάμεως, καὶ ἀγάπης, καὶ σωφρονισμού. Μὴ οὖν ἐπαισχυνθῇς το μαρτύριον τοῦ Κυρίου ἡμῶν, μηδὲ ἐμὲ τὸν δέσμιον αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ συγκακοπάθησον τῷ Εὐαγγελίῳ, κατὰ δύναμιν Θεοῦ τοῦ σώσαντος ἡμᾶς, καὶ καλέσαντος κλήσει ἁγίᾳ, 11 Thess. v, 19. PATROL. GR. CXIX. » et efficacius. Nam horum contraria languidum illud reddunt quemadmodum alibi dicit: «Spiri tum ne exstinguatis 1. - «Per impositionem manuum mearum.» Simul enim ut Paulus illi manus imposuit ordinans ipsum episcopum, donum quoque in eum supervenit ad signorum operationem, ad doctrinam et ad præsidendum Ecclesiæ. 1,7.9. Non enim dedit nobis Deus spiritum timiditatis,sed potentiæ ac dilectionis et sobrietatis.Ne igilur te pudeat testimonii258Domini nostri neque mei qui sum vinctus illius: sed particeps esto affictionum Evangelii juxta potentiam Dei, qui salvos fecit nos et vocavit vocatione sancta, non

secundum opera nostra,sed secundum propositum & οὐ κατὰ τὰ ἔργα ἡμῶν, ἀλλὰ κατ' ἰδίαν πρόθεσιν κα et gratiam qua data est nobis per Christum Jesum χάριν τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ πρὸ χρόνων ante tempora æterna. αἰωνίων. " Quomodo autem suscitabo donum Dei? Si viriliΠῶς δὲ ἀναζωπυρήσω τὸ χάρισμα τοῦ Θεοῦ; Ἐὰν ter ad tentationes et affectiones permanseris.Non στης πρὸς πειρασμοὺς γενναίως. «Οὐ γὰρ ἔδωκεν enim nobis dedit Deus spiritumn timiditatis,» Est ἡμῖν πνεῦμα δειλίας.» Ενι γὰρ καὶ πνεῦμα, οἷον enim est spiritus sive donum timiditatis, quem- χάρισμα δειλίας, ὡς ἐν ταῖς Βασιλείαις φησί· Καὶ admodum in libris Regum ait: Et cecidit super επέπεσεν ἐπ᾿ αὐτοὺς πνεῦμα δειλίας, ἔθνα συμφέρει illos spiritus timiditatis, ubi utile omnino erat πάντως τὸ δειλιῶν· ἀλλ' ἡμῖν, φησί, χάρισμα δυνάtimere. Sed potentia,inquit, donum datum est no- μεως δέδοται, «Δυνάμεως.» Τῆς πρὸς πειρασμούς. bis. «Potentiæ.» Quæ est adversus tentationes. Αγάπης, ο Τῆς πρὸς τοὺς ἀδελφούς, ο Σωφρονι «Dilectionis.» Quæ est erga fratres. 4 Sobrieta- σμοῦ.» Περὶ βίον ὀρθόν. Ἐφ᾽ ἅπασι δὲ τούτοις, καὶ tis.» Circa rectam vitam. Im his autem omnibus ἡμᾶς συνεισεκτέον τὴν προθυμίαν. • Μὴ οὖν ἐπαιinferenda etiam est a nobis animi promptitudo. σχυνθῇς τὸ μαρτύριον τοῦ Κυρίου ἡμῶν.» Πολλοί Ne igitur te pudeat testimonii Domini nostri.» Mul- τρισάθλιοι ἄνθρωποι λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις τὸ κατὰ ti homines miserrimi, dispensationis mysterium τὴν οἰκονομίαν ἐξετάζοντες μυστήριον, αἰσχύνην juxta humanas rationes investigantes, pudorem εἶναι λέγουσιν, εἰ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σταυρωθέντα esse dicunt si Dei Filium crucifixum esse prædi- κηρύξαιεν, ἀγνοοῦντες τί κατωρθοῦτο διὰ τοῦ σταυ carent, ignorantes quid præstitum sit per crucem ροῦ καὶ τοῦ θανάτου τοῦ Κυρίου. Σὺ οὖν, φησί, μὴ et mortem Domini. Te igitur ne pudeat, inquit, ἐπαισχυνθῇς τὸ μαρτύριον, τουτέστι, τὸν σταυρὸν, testimonii sive martyrii, hoc est passionis Christi, τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ κήρυσσε παῤῥησία. • Μηδὲ ἐμὲ sed libere prædica. «Neque mei qui sum vinctus τὸν δέσμιον.» Μηδὲ, ὅτι ἔχεις δέσμιον διδάσκαλον, illius.» Neque te pudeat quod eum qui vinctus ἐπαισχυνθῇς. Εἰ γὰρ ὁ Χριστὸς οὐκ ἐπῃσχύνθη τὸν est habeas præceptorem.Si enim Christus ob cru- σταυρὸν, οὐδὲ ἐγὼ τὰ δεσμά, ο ᾿Αλλὰ συγκακοπά cem non erubuit, neque ego ob vincula. «Sed θησον.» Καὶ μὴ ἐπαισχυθῇς μόνον, αλλὰ καὶ συγparticeps esto afflictionum. Nec solum te non pu- κακοπάθησον μετ᾿ ἐμοῦ· τουτέστιν, Εἰ δέοι καὶ σὲ deat, verumetiam una mecum particeps esto afli- τοιαῦτα παθεῖν διὰ τὸ Εὐαγγέλιον, μὴ δειλιάσης. ctionum: hoc est,Si et te oporteat hujusmodi pali Τοῦτο γὰρ ηνίξατο καὶ ἄνω ἔνθα φησὶν, Οὐ γὰρ propter Evangelium, ne formides. Nam hoc supe- ἐλάβομεν πνεύμα δειλίας, ἀλλὰ δυνάμεως. «Κατὰ rius quoque innuit,ubi ait: Non accipimus spiritum c δύναμιν Θεοῦ. Εἶτα καὶ προτρέπει αὐτόν. Μὴ γὰρ timiditatis, sed potestatis. «Juxta Dei potentiam.» οἰκεία, φησὶ, δυνάμει ἔχεις κακοπαθῆσαι; Ὁ Θεὸς Deinde etiam exhortatur illum. Non enim propria, τὴν τοιαύτην ἔδωκέ τε καὶ δώσει δύναμιν· σὺ μόνον inquit, potentia vales sustinere afflictiones, sed τὸ προθυμηθῆναι εἰσάγαγε. «Τοῦ σώσαντος ἡμᾶς.» Deus hujusmodi dedit dabilque potentiam, tu Εἶτα καὶ τῆς συμπράξεως τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς δυνάmodo id afferas ut in hoc promptus sis. «Qui μεως, τῆς φέρειν γενναίως ποιούσης τοὺς πειρασμούς salvos fecit nos. Ad hæc probationes recenset de καὶ τὴν κακοπάθειαν, λέγει τὰς ἀποδείξεις. Εσωσεν divino auxilio ac potentia,quæ id efficit ut viriliter ἡμᾶς, φησίν, ἐκ τοῦ θανάτου τῆς ἁμαρτίας, καὶ toleremus afflictiones et injurias. Salvos, inquit, ἐκάλεσεν ἡμᾶς κλήσει ἁγίᾳ, ἀποσκιρτώντας, οὐκ fecit nos de morte peccati, et vocavit nos vocatio- ἐπειδὴ ἄξιοι ἥμεν τῆς κλήσεως, ἀλλ᾽ αὐτὸς οἰκείᾳ tione sancta cum obsurdesceremus: non quod digni προθέσει καὶ χάριτι τοῦτο πεποίηκεν. Ὁ οὖν, φησὶ essemus vocatione, 259 sed ipse suo proposito et (τοῦτο γὰρ τὸ ἀποτέλεσμα), ἐχθροὺς ὄντας οὕτω δι gratia hoc effecit. Qui igitur, inquit (nam læc est τεθεικώς, πολλῷ μᾶλλον φίλοις γεγονόσι καὶ ὑπὲρ sententia), dum inimici essemus ita erga nos fuit αὐτοῦ κακοπαθεῖν βουληθεῖσι, δώσει δύναμιν εἰς τὸ affectus, multo magis cum amici facti sinus, et περιγενέσθαι, «Καὶ χάριν τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν ἐν pro eo affligi cupiamus. potentiam dabit ut ad vir- Χριστῷ.» Δείκνυσιν ὅτι τὸ δοθῆναι ἡμῖν χάριτι τὴν tutes evadamus. Et gratiam quæ data est nobis σωτηρίαν διὰ τοῦ Χριστοῦ (τοῦτο λέγει ἐν Χριστῷ per Christum.» Ostendit quod salutem nobis dari Ἰησοῦ), προτετυπωμένον ἢν ἄνωθεν πρὸ χρόνων per Chrisium (nam v capitur pro διὰ, id est, in,prop- αἰωνίων, ter)antea præfiguratum erat ante tempora æterna. 1,10-14. Manifesta est autem nunc per apparitionem Salvatoris nostriJesuChristi, qui mortemquidem abolevit, vitam autem in lucem produxit ac immortalitatem per Evangelium, in quod positus sum ego preaco et apostolus ac doctor gentium: quam ob causam etiam nec patior, attamen non erubesco. Novi enim cui crediderim, certusque sum qnod potens sit depositum meum eustodire in illum diem. Formam habeto sanorum « «Φανερωθεῖσαν δὲ νῦν διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καταργήσαντος μὲν τὸν θάνατον, θάνατον, φωτίσαντος δὲ ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν διὰ· τοῦ Εὐαγγελίου, εἰς ὃ ἐτέθην ἐγὼ κήρυξ καὶ ἀπόστολος καὶ διδάσκαλος ἐθνῶν, δι' ἣν αἰτίαν καὶ ταῦτα πάσχω, ἀλλ᾽ οὐκ ἐπαισχύνομαι. οίδα γὰρ ᾧ πεπίστευκα, καὶ πέπεισμαι, ὅτι δυνατός ἐστι τὴν παραθήκην μου φυλάξαι εἰς ἐκείνην τὴν ἡμέραν. Υποτύπωσιν

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. ἔχει ὑγιαινόντων λόγων ὧν παρ᾿ ἐμοῦ ἤκουσας ἐν πίστει sermonum quos a me audisti per fidem et chariκαὶ ἀγάπῃ τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Τὴν καλὴν παραθήκην tatem quæ est in Christo Jesu. Egregium deposiφύλαξον διὰ Πνεύματος ἁγίου τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν tum servato per Spiritum sanctum qui inhabilat ἡμῖν.» in nobis. Ηδη μὲν πάλαι τὸ σωθῆναι ἡμᾶς προετετύπωτο, νῦν δὲ ἐκ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ, γέγονε καταφανές. Ἡ γὰρ τοιαύτη βουλή τοῦ Θεοῦ, τὸ σωθῆναι τὸν κόσμον διὰ τῆς πίστεως, νῦν καὶ οὐκ ἄλλοτε γέγονε καταφανής. • Καταργήσαντος μὲν τὸν θάνατον.» Τῷ τὴν ἁμαρτίαν συγχωρήσει, καὶ ἀνάτασιν δωρήσασθαι, ο Φωτίσαντος δὲ ζωήν.» Τουτέστι, φανερώσαντος. Αξία δὲ τῆς ζωῆς ἡ λέξις. «Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου,» φησί. Δι' τοῦ γὰρ ἥ τε αἰώνιος ζωὴ καὶ ἡ ἀνάστασις δήλη γέγονεν. «Εἰς ὃ ἐτέθην ἐγώ.» Πρῶτον μὲν τὸ ὂν λέγει, ἔπειτα καὶ τοῦτο αἰνίττεται, ὅτι χρή σε καὶ ἔθνεσι πλησιάζειν. Αλλως τε καὶ ἀξιόπιστον τὸν λόγον ποιεῖ. ο Δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ ταῦτα πάσχω.» Ποίαν; Διὰ τὸ εἶναι κήρυξ καὶ ἀπόστολος, ὡς εἰ ἔλεγεν. Οὐχ ὡς κακοῦργος δέδεμαι, καὶ εἰς φυλακὰς ἕλκομαι, «Αλλ' οὐκ ἐπαισχύνομαι, ο Καύχησις γὰρ μεγίστη, τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ τι πάσχειν. Ορᾶς πῶς ἀλείφει πρὸς πειρασμὸν τὸν μαθητήν, δεικνὺς ὡς εἰ μή τις αἰσχυνόμενος ὑποσταλῇ, αὐτὸς ὁ κίνδυνος ῥᾴων ἔσται τῇ τοῦ Χριστοῦ βοηθείᾳ. • Ότι δυνατός ἐστι τὴν παραθήκην μου φυλάξαι.» Παραθήκην φησὶ τὴν πίστιν, ἣν παρέθετο αὐτῷ ὁ Χριστὸς κηρύσσειν. Η τοὺς πιστοὺς λέγει, οὓς αὐτῷ ὁ Θεὸς παρέθετο διδάξαι, ἢ οὓς αὐτὸς τῷ Θεῷ παρέθετο. • Ιδού γάρ, φησί, παρατίθημι ὑμᾶς τῷ Κυρίῳ.» Εἷς δὲ τῶν παρατεθέντων καὶ ὁ Τιμόθεος. Φησὶν οὖν Οἶδα ὅτι ἐκεῖνος ᾧ πεπίστευκα καὶ πέπεισμαι, δύναται φυλάξαι τὴν παρ μαθήκην ἀσάλευτον ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. • Υποτύπωσιν ἔχει ὑγιαινόντων λόγων.» Οἷον εἰκόνα, ὁμοίωσιν, μίμησιν. Υγιαινόντων δὲ, τῶν περὶ πίστιν καὶ βίον. Ὡς οἴγε περὶ ἄλλων, οὐχ ὑγιαίνουσιν. • ὧν παρ' ἐμοῦ ἤκουσας.» Οὐ διὰ γραμμάτων μόνον τὰ πρακτέα ὑπέθετο τῷ μαθητῇ, ἀλλὰ καὶ στόμα πρὸς στόμα ἐντέταλτο αὐτῷ. Οὕτω γὰρ καὶ ἐπὶ πάντων ἐποίει. Διὸ μηδεὶς νομιζέτω ἐλλιπῶς ἔχειν τὰς ἐπιστολὰς, ὅτι μὴ περὶ πάντων διαλέγονται. «Εν πίστει καὶ ἀγάπῃ. Ὁ Ἐν πίστει γὰρ καὶ ἀγάπη τῇ διὰ Χριστού δοθείσῃ αὐτῷ οἱ λόγοι ἐγίνοντο καὶ αἱ διδαχαί. «Τὴν καλὴν παραθήκην φύλαξον. • Παραθήκην φησὶ τὴν πίστιν καὶ ἐπιμέλειαν τῆς ἐμπιστευθείσης αὐτῷ Ἐκκλησίας. Εἶτα δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἀνθρωπίνη ἰσχὺς ἀρκεῖ τὰ τοσαῦτα φυλάξαι. Πολλὰ γὰρ τὰ κωλύματα. Υποδείκνυσιν οὖν ὁδὸν φυλακῆς, Φύλαττε γάρ, φησί, διὰ Πνεύματος ἁγίου. Ὡς εἰ εἶπεν· Σπουδάσον ἔχειν τὸ Πνεῦμα παρὰ σοὶ μένον, καὶ μὴ ἀπελάσῃς αὐτὸ διὰ φαύλης ἀναστροφῆς, καὶ φυλάξεις τὴν παραθήκην, «Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον καὶ πόλιν φυλάξῃ εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες καὶ οἱ φυλάσσον- τες.. Jam quidem olim præfiguratum erat nos salvos fieri, nunc vero ex incarnatione Salvatoris nostri Dei factum est manifestum. Siquidem hujusmodi Dei voluntas, ut mundus per fdem salvus feret, nunc et non antea manifestata est. «Qui mortem quidem abolevit: peccatum sane condonando, et resurrectionem tribuendo. Vitam autem in lucem produxit:» hoc est, manifestavit. Est autem φωτί ζειν νοπ optime conveniens vitæ. «Per Evangelium. Nam per ipsum et vita æterna et resurreclio manifesta facta est.. In quod positus sum. Primum id quod est dicit,deinde etiam hoe innuit: Oportet te quoque ad gentes accedere. Praeterea etiam sermonem reddit magis credibilem. «Quam ob causam etiam hæc patior.. Quænam est illa causa. Quia præco sum et Apostolus. Ac si diceret: Non tanquam maleficus vincior et ad carceres trahor. «Atlamen non erubesco.» Nam gloriatio maxima est, pati quidpiam pro Christo. Vides quomodo discipulum ad afflictiones præparet? ostendes quod si quis pudeferi non formidaverit, 260 ipsum periculum Christi auxilio facilius erit. «Quod potens sit depositum meum custodire.» Depositum dicit fidem quam commendavit ei Christus prædicandam, vel fideles ipsos quos ei Deus commendavit docendos, aut quos ipse Deo commendavit. «Ecce, ait,commendo vos Deo s.. Unus autem commendatorum erat Timotheus. Dicit ergo: Novi quod ille cui credidi et confidi,potens sit custodire depositum inconcussum in illum diem. «Formam habeto sanorum sermonum.» Hoc est imaginem, similitudinem, imitationem. Sanorum autem ut qui sint circa fidem et vitam, tanquam qui circa alia sunt, sani non sint. «Quos ad me audisti.» Non per solas epistolas, quæ facienda sunt discipulo proposuit, sed et ore coram ipsi præcepit. Nam ita in omnibus quoque faciebat. Ne quis itaque in epistolis aliquid deesse existimet, quod non de omnibus disserant. Per fdem et charitatem. Per fidem enim et charitatem quæ Dipsi per Christum dala erat, fuerunt sermones et doctrinæ. «Egregium depositum servato.» Depositum dicit fidem ac diligentiam circa concreditam ipsi Ecclesiam. Deinde ostendit humanam non suffcere potentiam ad tanta custodienda. Multa enim sunt quæ obsistunt. Viam igitur ac modum custodiæ indicat. Servato, inquit, per Spiritum sanctum. Ac si diceret: Cura Spiritum habere apud te manentem, neque prava conversatione ipsum repellas, et depositum custodies. Nisi enim Dominus ædificaverit domum et custodierit civitatem, in vanum laboraverunt qui ædificant quique custodinnt 3. G 2 Act. xx, 32. 3 Psal. cxxvi, 1.

CAPUT II. De convenienti traditione divinorum dogmatum. • Περὶ τῆς ἁρμοζούσης μεταδόσεως τῶν θείων δογμάτ I, 15-15, Nosti hoc quod adversati me fuerint omnes qui sunt in Asia, quorum est Prygelus et Hermogenes. Det 261 misericordiam Dominus Onesiphori familia,quoniam sæpius me refocillavit, et de catena mea τῶν. Ν «Οίδας τοῦτο ὅτι ἀπεστράφησαν με πάντες οἱ ἐν τῇ Ἀσίᾳ τῶν ἐστι Φρύγελος καὶ Ἑρμογένης. Δῴη έλεος ὁ Κύριος τῷ Ονησιφόρου οἴκῳ, ὅτι πολλάκις με ἐνέψυξε, καὶ τὴν ἁλυσίν μου οὐκ ἐν Ῥώμη, σπού δαιότερον ἐζήτησέ με καὶ εὗρε. Δώη αὑτῷ δ Κύριος εὑρεῖν ἔλεος παρὰ Κυρίου ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, καὶ ὅσα ἐν Ἐφέσῳ διηκόνησε, βέλτιον σὺ γινώσκεις.» Roma, studiosus quae den erubuit, sed cum esset επησχύνθη, ἀλλὰ γενόμενος ei me, et invenit. Det et Dominus, ut inveniat misericordiam apud Dominum in die illo. Et in quam multis Ephesi minis. traverit tu melius nosti. Afflictiones commemorat,non ut discipulum re- Εξηγεῖται τους πειρασμούς, οὐχ ἵνα καταβάλῃ prehendat, sed ut doceat ad similia fortiter toleran- τον μαθητήν, ἀλλ᾽ ἵνα διδάξῃ ἐπὶ τοῖς ὁμοίοις dum. Nam cum a Nerone comprehensus esset, de- Η καρτερώς φέρειν. Συλληφθέντα γὰρ αὐτὸν παρὰ reliquerunt eum amici qui erant in Asia. Multi enim Νέρωνος, οἱ φίλοι κατέλιπον οἱ ἐν τῇ ᾿Ασίᾳ. Ἦσαν Roma erant qui ab Asia secuti erant Paulum aut γὰρ ἐν Ῥώμη πολλοὶ ἐκ τῆς ᾿Ασίας επόμενοι τῷ alio modo credentes; omnes aulem subduxerunt Παύλῳ, ἢ ἄλλως πιστοί. Πάντες δὲ ἀπεσχοίνισαν sese postquam est a Nerone comprehensus. «Qui ἑαυτοὺς μετὰ τὴν ὑπὸ Νέρωνος σύλληψιν. «Οἱ ἐν τῇ sunt in Asia:» hoc est, ex Asia. «Det misericor- "Ασίᾳ.» Τουτέστιν, οἱ ἐκ τῆς ᾿Ασίας, ο Δῴη ἔλεος diam Dominus.» Animadverte ejus studium. Non ὁ Κύριος.» Όρα φιλοσοφίαν. Τοὺς μὲν καταλι exsecratur eos qui reliquerant, sed solum narrat πόντας, οὐ κατηράσατο, ἀλλὰ μόνον τὰ κατ᾿ αὐτοὺς quæ ab ipsis fiebant: ei vero qui opem tulit multa διηγήσατο· τῷ δὲ συμπράξαντι πολλὰ ἐπεύχεται, bona precatur, nec soli ipsi,sed et familiæ ipsius: καὶ οὐκ αὐτῷ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Οὕτως adeo probi erant, et ita Onesiphorus eos instru- ἦσαν ἐνάρετοι, καὶ οὕτως αὐτοὺς Ονησιφόρος ἐπαί xerat. «Onesiphori familia.» Ο felix Onesipho- δευσεν, «Τῷ ᾿Ονησιφόρου οἴκῳ. Ο μακάριε re! qui dignus habitus es ut Paulum refocil- Ονησιφόρε! ὃς ἠξιώθης ἀναλύξαι Παῦλον, εἴη ἡμῖν lares, sit nobis et pars tecum. «Sæpius me re- μερὶς μετὰ σοῦ· «Πολλάκις με ανέψυξε, «Καθάπερ focillavit.» Vetut athletam aliquem squalore ac αθλητήν τινα ὑπὸ τοῦ αὐχμοῦ τῆς πάλης κατε fatigatione a lucta occupatum. Et de catena mea χόμενον. Καὶ τὴν ἁλυσίν μου οὐκ ἐπῃσχύνθη. Τοὺς non erubuit.» Relictis periculis pudorem solum κινδύνους ἀφεὶς, τὴν αἰσχύνην προέταξε, πείθων proposuit, suadens discipulum bono esse animo, τὸν μαθητὴν θαῤῥεῖν, ὡς αἰσχύνης μόνης τικτομένης veluti solus pudor ex ea procederet,nec periculum ἐκ τοῦ πράγματος, καὶ οὐ κινδύνου προσόντος· καίτοι accederet, cum tamen adesset etiam periculum. γε καὶ κίνδυνος προσῆν. Ὁ γὰρ Νέρων ἐμαίνετο κατὰ Nero enim insania agitabatur adversus Paulum, Παύλου ὡς κατηχήσαντός τινα τῶν οἰκείων αὐτῷ. quod quemdam e domesticis suis in fide instru- «Σπουδαιότερον εζήτησέ με, ο Οὐ μόνον, φησίν, zisset, Studiosius quæsivit me.. Non solum, in- οὐκ ἔφυγε μου την συντυχίαν, καίτοι κινδύνου quit, non fugit meam societatem, cum tamen ὄντος καὶ συντυγχάνειν αὐτῷ μετὰ τὸ ἐγκλεισθῆναι, etiam periculum esset mecum conversari ubi re- ἄλλη καὶ σπουδαιότερον τοῦ ὀφείλοντος ἐζήτησέ με clusus essem: verum etiam studiosius quam de- έως εὗρέ με. Οἱ κοινωνοῦντες δὲ τῶν πόνων τοῖς buit quæsivit me donec invenisset me. Qui autem ἁγίοις, κοινωνήσουσι καὶ τῶν στεφάνων, ὡς καὶ αὐτ participes cum sanctis erant in laboribus erunt τός φησι, «Καλῶς ἐποιήσατε, κοινωνήσαντές μου quoque participes in coronis, sicut ipse dicit 4: τῇ ὀλέψει. Δῴη αὐτῷ ὁ Κύριος εὑρεῖν ἔλεος • Recte fecisti quod communicastis afflictioni παρὰ Κυρίου.» Οἱ τὰ Μαρκίωνος φρονοῦντες ἐπιmeæ.» Det ei Dominus ut inveniat misericordiam πηδῶσι τῇ Γραφῇ, ὡς δύο Κυρίων ὄννων, ἀλλ᾽ εἰς apud Dominum., Qui Marcionis dogmala sequun- Κύριος ἀλλαχοῦ φησιν, «Ἡμῖν δὲ εἰς Κύριος Ἰηtur, assultum faciunt in Scripturam, quasi duo σοῦς Χριστὸς, δι᾿ οὗ τὰ πάντα. σ Τί οὖν ἐροῦμεν; sint Domini unum tamen alibi dicit Dominum. Συκήθης ἡ σύνταξις αὕτη τῇ θείᾳ Γραφῇ. Ὡς ἐκεῖ. • Nobis tamen unus est Dominus Jesus Christus Εἶπεν ᾿Αβραάμ, Οὐ μὴ εἰσέλθῃ ᾿Αβραάμ· ὡς εἰ per quem omnia 5. Quid ergo dicemus? Hador- έλεγε, Παράσχῃ αὐτῷ ὁ Κύριος εὑρεῖν ἔλεος παρ' dinatio in usu est apud divinam Scripturam: ut αὐτῷ. Εἰ δὲ καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν δηλοῦσθαι est illud: Dixit Abraham: Nequaquam 68 in- ἐνταῦθα δέξῃ, οὐδὲ τοῦτο ἄτοπον. Καὶ ὁ Πατὴρ γὰρ gressus est Abraham. Ac si hoc loco dixisset: καὶ ὁ Υἱὸς Κύριος, καὶ τὸ Πνεῦμα Κύριος, ἀλλ' εἷς Tribuat illi Dominus ut inveniat misericordiam Κύριος ταῖς τρισὶν ὑποστάσεσιν ἐμφαινόμενος. apud ipsum. Quod si etiam patrem ac Filium hic «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου.» Η ὅτι διευκρι significari accipias, ne hoc quidem absurdum νοῦντός ἐστι τὸ οὕτως εἰπεῖν τὰς ἁγίας ὑποστά erit. Nam et Pater Dominus est, et Filius Domi- σεις, ὡς ἐκετ «Έβρεξε Κύριος παρὰ Κυρίου πυρ ◉ ( " " 4 Philipp. IV, 14. S 1 Cor. VIH, 6. " '

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. καὶ θεῖον.» - Εὑρεῖν ἔλεος.» Εἰ δὲ Ονησιφό- nus, et Spiritus Dominus, sed unus Dominus tribus ρος ἐλέους δεῖται πρὸς τὸ σωθῆναι ὁ τοσοῦτος, τί personis demonstratur. «Dixit Dominus Domino πάθωμεν ἡμεῖς; «Καὶ ὅσα ἐν Ἐφέσῳ διηκόνησε. ο meo 6.» Aut quod hoc modo divinas distingua 'Αεὶ διηκόνει, ἐν Ἐφέσῳ, ἐν Ῥώμη. Τοιοῦτον γὰρ personas, quemadmodum ibi: «Pluit Dominus εἶναι δεῖ τὸν σπουδαιότερον, ἐν ἔργῳ ἀεί. Domino ignem ac sulphur7.» - «Ut inveniat misericordiam.» Quod si Onesiphorus cum tantus sit, misericordia eget ut salvus fiat, quid nobis continget? ● Et in quam multis Ephesi ministraverit.» Semper ministrabat, et Ephesi et Romæ. Talem enim oportet esse eum qui studiosior est, puta semper in opere. • Σὺ οὖν, τέκνον μου, ἐνδυναμοῦ ἐν τῇ χάριτι τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησου, καὶ ἃ ἤκουσας παρ' ἐμοῦ με πολλών μαρτύρων, ταῦτα παράθου πιστοίς ἀνθρώποις, οἵτινες ἱκανοὶ ἔσονται καὶ ἑτέρους διδάξαι. ο Πολύ φιλοστόργως τό, μου, πρόσκειται. Εἰ τές κνον μου εί, φησί, τὸν πατέρα μιμού. Ο δε γὰρ θάρσος ἐμβάλλειν μαθητῇ, διδασκάλου πειρασμός. Διό φησιν, «Ενδυνάμου.» Αν γὰρ τί σοι, φησί, τοιοῦτο προσπέσῃ, μὴ καταπέσῃς, πρὸς ἐμὲ ὁρῶν. • Ενδυναμού ἐν τῇ Χάριτι. • Ενδυναμοῦ δὲ, φησί, μὴ μόνον τῷ ἐμῷ παραδείγματι, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς χάριτος τῆς διὰ Χριστοῦ δοθείσης. Εἰ γὰρ μὴ αὐτὸς τῷ ἰδίῳ αἵματι ἐδικαίωσεν, οὐκ ἂν ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος παρεγένετο. Ἔχε οὖν, φησί, τὸ Πνεῦμα συμμαχούν. «Καὶ ἃ ἤκουσας παρ᾿ ἐμοῦ διὰ πολλῶν μαρτύρων.» Τουτέστιν, οὐ κρύφα σοι εἶπον, ἀλλὰ μετὰ παῤῥησίας πολλῶν παρόντων. Περὶ τοῦ κηρύγματος δὲ ταῦτα λέγει. Πιστοῖς, φησίν, οὐ ζητητικούς, οὐδὲ συλλογιστικοῖς, ἀλλὰ τοῖς μὴ προἀδοῦσι τὰ παρατιθέμενα. Οὐκ εἶπε δὲ, Εἰπὲ, ἀλλὰ, Παράθου. Τί γὰρ ἔφελος εἰ πιστοὶ μέν εἰσιν, οὐχ ἱκανοὶ δὲ εἰς ἑτέρους ἐξάγειν τὰ πιστευθέντα; Δετ γὰρ καὶ πιστοὺς καὶ διδακτικοὺς εἶναι τοὺς διδασκάλες. • Πιστοῖς ἀνθρώποις.» [ΦΩΤ.] Ηγουν ἐπισκόποις, πρεσβυτέροις, οὓς ἔμελλεν ὁ Τιμόθεος χειροτονεῖν. • Διὰ πολλῶν μαρτύρων,» τουτέστι. νόμου καὶ προφητών. [ΟΙΚΟΥΜ.] Καὶ γὰρ, ὡς ἡγοῦμαι, περὶ ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων τῶν παρ' αὐτοῦ χειροτονεῖσθαι μελλόντων, ταῦτα αὐτῷ παραγγέλλει. Οὐκ ἂν γὰρ περί λαϊκῶν τοιαῦτα έγραψεν. Οἷον γὰρ ἦν, εἰ μὴ εὑρέ τινα πιστὸν καὶ διδακτικόν, οὐκ ἂν κατήχει εἰς τὴν πίστιν, αὐτοῦ τοῦ Παύλου καὶ τοῖς φονῶσιν Ἰουδαίοις καὶ Ελλησιν ἀπατηρήτως κηρύσσοντος τὸν λόγον. «Διὰ πολλῶν μαρτύρων.» Τουτέστι, νόμου και προφητών. Τούτου γάρ ᾿Απόστολος ἐποιεῖτο μάρτυρας τοῦ ἰδίου κηρύγματος. Οὕτως ὁ Κλήμης ἐν ἑβδόμῳ • Υποτυπώσεων. • Περὶ τῆς ἀφρόντιδος ἐν τῷ νῦν βίῳ πολιτείας, ἐπὶ ταῖς ἀπόνοις τροφαίς.» • Σὺ οὖν κακοπάθησον ὡς καλός στρατιώτης Ιησού Χριστοῦ. Οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεTZ! ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Ἐὰν δὲ καὶ ἀθλῇ τις, οὐ στερανοῦται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ. Τὸν πιώντα γεωργὸν δεῖ πρῶτον τῶν καρπῶν με. ταλαμβάνειν. 6 Psal. cix, 2. 7 Gen. xii, 24. 80II. 1 2. Tu igitur, fili mi, fortis esto per gratiam quæ est per Christum Jesum: et ea qua audisti a me per multos testes, hac commenda fidelibus hominibus qui erunt idonei ut alios quoque doceant. Magnam indicat benevolentiam quodadditur,Fili mi. Si meus, inquit, alius es, patrem imitare. Audaciam enim solet addere discipulo præceptoris afflictio. Ideo ait: «Fortis esto.. Si quid hujusmodi in te inciderit, ne concidas, sed ad me respicito. «Fortis esto per gratiam.» Fortis autem esto non solum meo exemplo, sed etiam per gratiam quæ per Christum dala est. Nisi enim ipse suo sanguine justificasset, nequaquam gratia Spiritus accessisset. Habels igitur Spiritum, inquit, una tecum pugnantem. «Et ea quæ audisti a me per multos testes.» Hoc est, non in ecculto tibi dixi, sed palam multis praesentibus. Hæc autem de prædicatione loquitur. Fidelibus, inquit, non curiosis investigatoribus, neque disputatione ratiocinanlibus, sed iis qui non produnt ea quæ sibi commendantur. Non ait autem: Dic, sed, Commenda. Quæ enim utilitas si fideles quidem sint, at non idonei qui ea quæ sibi concredita sunt ad alios proferant? Oportet enim præceptores et fideles esse et aplos ad docendum. «Fidelibus hominibus.» Videlicet episcopis præsbyteris quos ordinaturus erat Timothæus — Per multos testes. Puta legem ac prophetas. Siquidem meo judicio de episcopis ac presbyteris qui ab ipso ordinandi erant hac ei præcipit: 265 neque enim ista de popularibus scripsit: quid enim futurum erat si nullum invenisset fidelem, aptumque ad docendum? annon instruxisset ad fidem? cum Paulus et homicidis Judais ac Græcis sine discrimine prædicaret sermonem. «Per multos testes.. Hoc est legem ac prophetas. Nam hos in testes proferebat Apostolus suæ prædicationis. Ita habet Clemens septimo Informationum libro. CAPUT III. De conversatione in præsenti vita sine anxietate de alimentis quae citra laborem proveniunt. II, 3-6. Tu igitur feras afflictionem ut bonus miles Jesu Christi. Nemo qui militat implicatur vitæ negotiis, ut ei qui se in militiam delegit placeat. Quod si certet ctiam aliquis, non coro - natur nisi legitime certaverit. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus participem esse.

Βαβαί, ὅσον τὸ ἀξίωμα, στρατιώτην εἶναι Χριστοῦ; Δεῖγμα δὲ στρατιώτου τὸ κακοπαθεῖν. «Οὐ δεὶς στρατευόμενος, ο Στρατιώτου ἐμνήσθη, δει κνὺς ὡς πρόθυμον καὶ τολμητίαν εἶναι δεῖ τὸν Χρι στοῦ δοῦλον· ἀθλητοῦ δὲ, δεικνὺς ὅτι ἀσκήσεως αὐτῷ χρεία διηνεκούς. Εἰ οὖν, φησίν, ὁ τῷ ἐπιγείῳ βασιλεῖ στρατευόμενος, οὐκ ἐμπλέκεται πράγμασι τοῖς ἀφέλκουσιν αὐτὸν τῶν ὅπλων, πόσῳ μᾶλλον ὁ τῷ οὐρανίῳ βασιλεῖ ἑαυτὸν ἀναθεὶς καὶ στρατολο γήσας.» Ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ.» Οὐ γὰρ ἀρκετ μόνον, φησί, τὸ ἀλείψασθαι ἢ εἰς σκάμμα εἰσελ θεῖν, ἢ συμπλακῆναι τῷ ἀντιπάλῳ, ἀλλὰ δεῖ καὶ ἐγκρατεύεσθαι Pape! quanta dignitas militem esse Christi! Signum autem militis est ferre adversa. Nemo qui militat.» Militis fecit mentionem, ostendens quod promptum et audacem esse oporteat Christi servum: athletæ vera dicens, ᾿Εὰν δὲ καὶ ἀθλῇ τις, id est, Quod si certet etiam aliquis, ut ostendat quod esse debeat in continuo labore. Si ergo, inquit, is qui terreno regi militat, non implicatur rebus quæ abstrahunt eum ab armis, quanto magis qui cclesti regi sese dedicavit, ejusque mililiæ addixit. «Nisi legitime certaverit. Non enim satis est tantum inungi, inquit, aut locum certaminis ingredi, aut cum hoste conserere manus, sed oportet etiam tolerare ac vincere: hæc enim est lex ἀθλήσεως. certaminis. «Laborantem agricolam.» Non negligentem: sed eum qui laborat. Etenim præceptor quoque qui laborat circa discipulos, præmia a Deo habebit pro utilitate et commodo discipulorum. «Oportet primum de fructibus participem esse.» Quod præceptores in seipsis primum bona operen. tur quæ docent. 264 Nam hoc est, primum oportere fructuum participes esse, quos sibi ipsis primum ante alios per virtutes colunt. Militis quidem et athletæ exemplum etiam discipulis quadrat:agricolæ vero, solis præceptoribus. Quemadmodum enim, inquit, agricola, terra ac fructuum curam habet, ita et tu discipulorum ac prædicationis. Εt vide quomodo respondeat. Præceptor, inquit, primus utilitate discipulorum fruitur apud Deum, quemadmodum agricola fructibus. II, 7-10. Considera quæ dico.Det enim tibi Dominus in omnibus intellectum. Memento Jesum Christum resurrexisse ex mortuis ex semine David secundum Evangelium meum, in quo malis afligor_quasi facinorosus usque ad vincula, at sermo Dei non est vinctus. Propterea omnia suffero propter electos, ut et ipsi salutem consequantur, quæ est in Jesu eum gloria æterna. καὶ νικῆσαι, Οὗτος γὰρ νόμος ΓΡΗΓΟ Τὸν κοπιώντα γεωργόν, ο Οὐ των ἀμελῆ, ἀλλὰ τον κοπιῶντα. Καὶ γὰρ καὶ διδάσκιλος ὁ κοπιῶν περὶ τοὺς μαθητάς, ἀμοιβὰς ἕξει παρὰ Θεοῦ ὑπὲρ τῆς τῶν μαθητῶν ὠφελείας. • Δε πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν. ΡΙΟΥ ΝΥΣΣΗΣ.] Ὡς τῶν διδασκάλων πρῶτον ἐν ἑαυτοῖς κατορθούντων ἅπερ διδάσκουσι. Τοῦτο γάρ ἐστι, τὸ δεῖν πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν, ὧν πρὸ τῶν ἄλλων ἑαυτοῖς διὰ τῶν ἀρετών γεωρ γοῦσιν. Τὸ μὲν τοῦ στρατιώτου καὶ ἀλητοῦ παράδειγμα, καὶ μαθηταῖς ἁρμόζει, τὸ δὲ γεωργού, διδασκάλοις μόνοις. "Ωσπερ γάρ, φησίν, ὁ γεωργός τῆς γῆς καὶ τῶν καρπῶν ποεῖται φροντίδα, οὕτω καὶ σὺ τῶν μαθητῶν καὶ σοῦ κηρύγματος. Καὶ ὅρα τὴν ἀντίδοσιν. Τῆς ὠφελείας, φησί, τῶν μαθητῶν, πρῶτος ὁ διδάσκαλος ἀπολαύει παρὰ Θεῷ, ὥσπερ τῶν καρπῶν ὁ γεωργός. δ Ο «Νόει 2 λέγῳ. Δῴη γάρ σοι ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσι. Μνημόνευε Ἰησοῦν Χριστὸν ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν ἐκ οπέρματος Δαυίδ κατὰ τὸ Εὐαγγέ λιόν μου, ἐν ᾧ κακοπαθώ μέχρι δεσμῶν ὡς κακούργος, ἀλλ' ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ οὐ δέδεται. Διὰ τοῦτο πάντα ὑπομένω διὰ τοὺς ἐκλεκτούς, ἵνα καὶ αὐτοὶ σωτηρίας τύχωσι, τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ μετὰ δόξης αἰωνίου.» νου, " Quoniam omnia dixerat in parabolis quæ de miΕπειδὴ πάντα ἐν παραβολαῖς εἶπε, τὰ τοῦ στρα lile erant, de athleta et de agricola, ait nunc: τιώτου, τὰ τοῦ ἀθλητοῦ, τὰ τοῦ γεωργού, φησί • Considera quæ dico:» cujus causa dicam: In om- «Νόει ἃ λέγω.» Τίνος χάριν λέγω· «Εν πάσι, ο nibus:» Ut et intelligas ut oportet,, et caetera fa- φησίν, ἵνα καὶ ταῦτα νοῆς ὡς χρή, καὶ τἄλλα πράτcias ut decet. Memento Jesum Christum resur- της ὡς δεῖ· ο Μνημόνευε Ἰησοῦν Χριστὸν ἐγηγερμέν rexisse. Simul etiam adversus hæreticos firmioΑμα καὶ πρὸς αἱρετικοὺς ἀσφαλέστερο rem reddit et excitat sermonem: ostendens quod ποιεῖ καὶ διεγείρει, δεικνὺς ὡς καὶ ὁ Χρισον; et Christus per aflictionem venerit mortem per διὰ παθημάτων ἦλθε, καὶ δια θανάτου mortem devicerit. «Ex semine David.» Jam enim θάνατον κατηγωνίσατο. • Εκ σπέρματος Δαυίδ.» nonnulli hæreticorum ab eo tempore Dei negabaut "Ηδη γὰρ ἐξ ἐκείνου τινὲς τῶν αἱρετικών dispensationem, qui ignominiam arbitrabantur quod Filius Dei pateretur, et propterea fortassis phantastica induxerunt, ignorantes quod summæ benevolentia ac bonitatis suæ signum hoc tradiderit. Secundum Exangelium meum. Quoniam etiam pseudapostoli. Exaugelium prædicabant, sed male ut meum, inquit, Evangelium atlestatur. In quo malis affligor. Evangelii veritatem exhibent Pauli afflictiones. • In quo Evangelio malis affligor.» Quis enim non vera prædicans, et de quibus non esset factus omnino certior, talia pati eligeret? " τὴν οἰκονομίαν ἠρνοῦντο, οἱ αἰσχύνην ἐνόμι ζον, τὸ τὸν Γιὸν τοῦ Θεοῦ παθεῖν. Καὶ διὰ του το ἴσως τὴν φαντασίαν εἰσῆγον, ἀγνοοῦντες ὅτι τῆς ἄκρας αὐτοῦ φιλανθρωπίας καὶ ἀγαθότητος του το μάλιστα δείγμα καθέστηκε. «Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον μου.» Επειδὴ καὶ οἱ ψευδαπόστολοι εὐηγγελίζον το κακῶς, ὡς τὸ ἐμὸν κήρυγμα, φησίν, ὑπογράφει. • Ἐν ᾧ κακοπαθῶ.» Τὸ ἀληθὲς τοῦ Εὐαγγελίου παρίστησι, τὰ Παύλου παθήματα, «Εν ᾧ «Εὐαγγελίμ'» κακοπαθῳ.» Τίς γὰρ μὴ ἀληθῆ κηρύσσων καὶ ἐφ᾽ οἷς μὴ πεπληροφόρηται, ἕλοιτ᾽ ἂν τοιαῦτα πάσχειν; "

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. • Αλλ' ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ οὐ δέδεται.» Εμοῦ δεδε- «Sed sermo Dei non est vinctus.» Et si ego,inquit μένου, φησίν, οὐ συνδέδεται τὸ κήρυγμα, ἀλλὰ περιπατεί. Τῶν γὰρ χειρών δεσμουμένων, ἡ γλώσσα λαλεῖ. Γλώσσης γὰρ δεσμός, δειλία μόνον καὶ ἀπιστία. Τοῦτο δέ φησι, καὶ εἰς προτοπὴν τῶν λελυμένων. Εἰ γὰρ ἐγὼ δεδεμένος κηρύσσω, ποία συγγνώμη, φησί, τοῖς λελυμένοις καὶ ἀμελοῦσι; • Διὰ τοὺς ἐκλεκτούς.» Διὰ τοὺς πιστοὺς, φησίν, οὓς ὁ Θεὸς ἐξελέξατο· ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐξελέξατο, δεῖ καὶ ἐμὲ πάντα πάσχειν ὑπὲρ αὐτῶν, ἐπειδὴ καὶ ὁ Θεὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἔπαθεν, ὡς εἶναι ἀντιμισθίαν τὸ πρᾶγμα, ἵνα καὶ αὐτοὶ ὡς καὶ ἡμεῖς, φησί, σωτηρίας τύχωσιν. ὡς εἰ ἔλεγεν Εξὸν ἦν μοι ζῆν ἀκινδύνως, εἰ τὸ ἐμὸν ἐσκόπου» μόνον, ἀλλ' ὑπὲρ τῶν ἀλλοτρίων ταῦτα πάσχω ἀγαθῶν, ἵνα ἄλλοι τύχωσι σωτηρίας. «Τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» Εἰ σαυτῳ, φησὶν, οὐ δυνάμενος σωτηρίαν περιποιῆσαι, ἀλλ᾿ ἰδοὺ ἀποθνήσκειν μέλλεις, πῶς ἑτέροις προξενεῖς; Καί φησιν· Οὐ περὶ ταύτης λέγω τῆς προσκαίρου, ἀλλὰ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τουτέστι, τῆς διὰ Χριστοῦ δωρηθείσης, τῆς αἰωνίου, τῆς μετὰ δόξης ἐσομένης. Ἡ γὰρ τοῦ κόσμου σωτηρία, ἀδοξίαν ἔχει. vinctus sim, prædicatio non est simul vincta, sed perambulat. Nam vinctis manibus lingua loqui tur. Siquidem linguæ carcer solus metus est et incredulitas. 965 Hoc autem dicit etiam ad eorum exhortationem qui soluti erant. Si enim ego qui vinctus sum prædico, quæ venia dari potest his qui soluti sunt et tamen negligunt? «Propter electos. Propter fideles,inquit,quos Deus elegit: nam quia Deus illos elegit, oportet me universa pati pro ipsis, quoniam Deus quoque pro nobis passus est, et reipsa sit aliqna repensio ac retributio: ut etiam ipsi sicut et nos, inquit, salutem consequantur. Ac si diceret: Mihi sane liceret procul a periculis vivere, si mei solius respectum haberem; sed hæc ob aliorum bona patior, ut ipsi saBlutem consequantur. «Quæ est in Christo Jesu.» Diceret aliquis: Si tibi ipsi non potes salutem acquirere, sed ecce moriturus es, quomodo aliis conciliabis salutem? Et ait: Non de hac temporali vita loquor, sed de ea quæ est in Christo Jesu, hoc est quæ per Christum donata est, quæ æterna est, quæ futura est cum gloria: mundi enim salus ignominiam habet. CAPUT IV. • Περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως καὶ ὑπομονῆς, ἐπ' ἐλ- De fide in Christum, et tolerantia ob spem vitæ. πίδι ζωής. ο • Πιστὸς ὁ λόγος. Εἰ γὰρ συναπεθάνομεν, καὶ συζήσομεν. Εἰ ὑπομένομεν, καὶ συμβασιλεύσομεν. Εἰ ἀρνούμεθα, κἀκεῖνος ἀρνήσεται ἡμᾶς. Εἰ ἀπιστοῦμεν, ἐκεῖνος πιστὸς μένει. Αρνής σασθαι ἑαυτὸν οὐ δύναται. Ταῦτα ὑπομίμνησκε διαρμαρτυρόμενος ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, μὴ λογομαχεῖν εἰς οὐδὲν χρήσιμον ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκούοντων. Σπουδάσον σεαυτὸν δόκιμον παραστῆσαι τῷ Θεῷ, ἐργάτην ἀνεπαίσχυντον, ὀρθοτομοῦντα τὸν λόγον τῆς ἀληθείας.» II, 11-15. Fide dignissimus sermo. Nam si commortui sumus, et convivemus: si suferimus, et conregnabimus: si negamus, et ille negabit “nos: si increduli sumus,ille fidelis manet,negare seipsum non potest. Hæc admone contestans coram Domino, ne verbis contendant ad nullam utilitatem, sed subversionem audientium. Stude teipsum probatum exhibere Deo, operarium non erubescendum, recte secantem sermonem veritatis. Πιστὸς ὁ λόγος, ὅτι οἱ ἐκλεκτοὶ ἐνδόξου καὶ αἰω Fide dignissimus sermo. > Quod electi glorioνίας τύχωσι σωτηρίας. Επιδὴ γάρ τινες ἀμφέ- sam et æternam consequatur salutem. Quoniam βαλλον πρὸς τὴν ἀνάστασιν, ταύτης ἐδεήθη τῆς enim non nulli de resurroctione ambigebant, hac βεβαιώσεως. Ὅτι δὲ πιστὸς ὁ λόγος, καὶ ἀπὸ λογι- opus fuit confirmatione. Quod autem sermo fide diτμῶν αὐτὸν κατασκευάζει. «Εἰ γὰρ συναπεθάνομεν gnus sit,a rationibus quoque confirmat. Nam si τῷ Χριστῷ, (θάνατον λέγων τόν τε διὰ βαττίσματος commortui sumus Christo (mortem dicens et quæ καὶ τὸ διὰ παθημάτων, τοῦτον δὴ τὸν αἰσθητόν,) per baptismum est, 266 et quæ per afflictiones, καὶ συμβασιλεύσομεν.» Οὐδεὶς γάρ, φησί, τοὺς τῶν nempe hanc sensibilem), etiam conregnabimus.» σκυθρωπῶν κοινωνήσαντας, τῶν χρηστῶν ἀποστερεῖ, Nullus enim eos qui in tristibus communicarunt, μήτι γε Χριστός, ἡ αὐτοαγαθότης καὶ φιλανθρωπία. privat bonis ac prosperis: neulum Christus qui «Εἰ ἀρνούμεθα, κἀκεῖνος ἀρνήσεται ἡμᾶς. ο Eltz ipsa est bonitas ac benignitas. «Si negamus, et τὶ ἀπὸ τῶν φαύλων αὐτοὺς φοβεῖ. Τὸν δέ γε ἀρνη- ille negabit nos.» Deinde ab his quoque dehortaθέντα ὑπὸ Χριστοῦ, ἐννόει τί παθεῖν εἰκός. «El tur quæ mala sunt. Eum vero quem negaverit ἀπιστοῦμεν, ἐκεῖνος πιστὸς μένει.» Εἰ ἀπιστοῦμεν Christus,cogita quid sit consequens pati. «Si inὅτι ἀνέστη, ἢ ὅτι Θεός ἐστιν, ἐκεῖνος πιστός, creduli sumus, ille fidelis manet.» Si non crediτουτέστιν, ἀληθῆς μένει. Εἰπὼν γὰρ ὅτι ἀναστήσε- mus quod surrexerit, aut quod Deus sit, ille fideτας, καὶ ὅτι Θεός ἐστιν, (ἐν πολλοῖς γὰρ τοῦτο ἐσή- lis, id est, verax manet. Cum enim dixerit se reμανεν), ἀληθής ἐστιν. ᾿Ανέστη γὰρ καὶ Θεός ἐστιν. surrecturum, seque Deum esse (nam hoc multis in Αρνήσασθαι, φησίν, ἑαυτὸν οὐ δύναται, εἰς τὸ μὴ locis significavit), verax est: siquidem et resurrexit εἶναι Θεὸς ἢ ἐγηγέρθαι, ὡς εἰ εἶπεν· Οὐδὲν παραλ- et Deus est. Negare, ait, seipsum non potest,quin λαγείς έσται διὰ τὴν ἡμετέραν ἄρνησιν, ἀλλὰ Deus sit ac resurrexerit. Ac si diceret: Nihil ob πιστὸς μένει καὶ ἀληθὴ; εἰς τὰ περὶ ἑαυτοῦ. Καὶ nostram negationem immutatus est,sed fidelis ma-

OECUMENIC TRICCE EPISCOPI " net et verax in his quæ ipsum concernunt, et ne- ἀρνήσασθαι, τουτέστι, ψεύσασθαι ἑαυτὸν οὐ δύνασ gare,hoc est mendacem reddere seipsum non po- ται, ἐν τῷ μὴ ἐγηγέρθαι ἢ μὴ εἶναι Θεός. Επαγ test, ut non resurgeret aut Deus non esset. Cum enim γειλάμενος γὰρ περὶ ἑαυτοῦ, οὐ δύναται ἑαυ de seipso annuntiaverit, non potest seipsum men- τὸν ψεύσασθαι καὶ μὴ πληρῶσαι τὰ ἐπηγγελ dacem reddere, non complendo ea quæ promisit. μένα. Οὔτε γὰρ πιστεύοντες, Θεὸν αὐτὸν ἀποφαίνοNeque enim si credimus. Deum ipsum efficimus: μεν, οὔτε ἀπιστοῦντες τῆς θείας ἐκβάλλομεν φύneque si increduli sumus, divinam ab eo natu- σεως, ἀλλὰ καὶ πιστευόντων ἡμῶν καὶ ἀπιστούντων ram repellimus: sed et credentibus nobis et non αὐτὸς Θεός ἐστι. Ἡμεῖς τοίνυν πιστεύοντες την credentibus ipse Deus est. Nos igitur qui credi- ὠφέλειαν καρπούμεθα. Τὸ δὲ «Οὐ δύναται,» ἀντι τοῦ, mus, utilitatem referimus. Quod autem dicitur, Οὐκ ἐνδέχεται, ο ᾿Εκεῖνος πιστὸς μένει.» ώστε «Non potest,» hoc est: Non est possibile. «Ille Gide- διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἀπαιτεῖ ἡμῶν τὴν εἰς lis manet. Itaque propter nostram salutem expetit αὐτὸν συγκατάθεσιν. Οὐ γὰρ καταβλάπτεται, φησίν, nobis ut ei assentiamus, et in ipsum credamus. ἐκ τῆς ἡμετέρας αρνήσεως. «Ταῦτα ὑπομίμνηNeque enim in damnum ullum recipit ex nostra ne σκε.» Ινα μή τις νομίσῃ τούτων δεῖσθαι τῶν λόgatione. «Hæc admone.» Ne quis existimet hæc η γων τὸν Τιμόθεον, φησί, Ταῦτα ὑπομίμνησκε, δια opus fuisse Timotheo, ait: Hæc admone contestans " μαρτυρούμενος ἐνώπιον τοῦ Κυρίου Φοβερὸν δὲ, coram Domino., Tremendum autem est dicere, τὸ, ἐπὶ μάρτυρι Θεῷ λέγειν, «Μὴ λογομαχειν. teste Deo. • Ne verbis contendant. Quoniam aviditatem afferunt negotia, semperque vult humanus animus conquirere, et verbis contendere, tu, inquit, contestare ipsis coram Deo ne verbis contendant: hoc est, præcipe assumpto Deo in testem: ut sciant quod si te contempserint, ille judicabit ipsos. • Ad nullam utilitatem.» Neque enim solum circa quaestiones,rationes ac pugnas verborum involvi, nullam affert utilitatem, sed ad damnum etiam fit auditorem qui imbecilliores sunt. • Stude teipsum probatum exhibere Deo.» Hoc est, nulla dignum reprehensione. «Operarium non erubescendum. Multa de hoc pudore disseruit. 267 Verisimile est enim quod aliquos perditos pudebat prædicationis, quod apostoli malis afficerentur, et quod Christus cum cruce prædicaretur, sive quod viles et abjecti essent prædicatores: nempe Paulus dextor tabernaculorum, et Petrus cum aliis pluribus piscatores. Aut ne rubore suffundaris ob mala quæ perpetres. «Recte secantem sermonen veritatis.» Securis in modum seca superflua et adulterina dogmata, quæ impii ac perditi commiscent prædicationi; et per Spiritum ad id quod rectum est perducito. Επειδὴ λιχνείαν ἔχει τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀεὶ βούλεται ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή συζητεῖν καὶ λογομαχείν, σύ, φησί, διαμαρτύρου αὐτοῖς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, μὴ λογομαχεῖν, ἀντὶ τοῦ, Παράγγελλε, μάρτυρα παραλαμβάνων τὸν Θεὸν, ἵνα εἰδῶσιν ὅτι ἐάν σου καταφρονῶσιν, ἐκεῖνος αὐτοὺς κρινετ. «Εἰς οὐδὲν χρήσιμον.» Οὐ μόνον γὰρ τὸ περὶ ζητήματα καὶ λογισμοὺς καὶ μάχας εἱλεῖσθαι οὐδὲν ὄφελος ἔχει, ἀλλὰ καὶ εἰς βλάβην γίνεται τοῖς ἀσθενεστέροις τῶν ἀκουόντων, «Σεαυτὸν δόκιμον· ο Οἷον, ἀνεπίληπτον. • Εργάτην ἀνεπαίσχυντον, «Πολλὰ περὶ τῆς αἰσχύνης ταύτης διειλέχθη. Εἰκὸς γάρ τινες ἀπολλυμένους ἐπαισχύνεσθαι τὸ κήρυγμα, ὡς τῶν ἀποστόλων κακῶς πασχόντων, καὶ ὡς τοῦ Χριστοῦ μετὰ τοῦ σταυροῦ κηρυσσομένου, ἢ γοῦν ὡς εὐτελών ὄντων τῶν κηρύκων, οἷον ὡς σκηνοῤῥάφου του Παύλου, καὶ ἁλιέων τῶν ἀμφὶ τὸν Πέτρον. Ἡ ὅτι μὴ καταισχυνθῇς, διὰ τοῦ πρᾶξαί τι φαύλον, ο Ορ θοτομοῦντα τὸν λόγον τῆς ἀληθείας.» Μαχαίρας δια κην τέμνε τὰ περισσὰ καὶ νόθα δόγματα, ἃ οἱ ἀπολ λόμενοι προσετρίψαντο τῷ κηρύγματι, καὶ εἰς τὸ εὐθὲς ἄγε διὰ τοῦ Πνεύματος. II, 16-19. Caterum profanas vocum novitatcs Τὰς δὲ βεβήλους καινοφωνίας περιίστασο. prætermitte: ad majorem enim proficient impieta. Επί πλείον γάρ προσκόψουσιν ἀσεβείας, καὶ ὁ tem,et sermo illorum ut cancer morbus pastionem λόγος αὐτῶν ὡς γάγγραινα νομήν ἕξει. ὧν ἐστιν habebit: quorum de numero sunt Hymenaus et Υμέναιος καὶ Φιλητὸς, οἵτινες περὶ τὴν ἀλή Philetus, qui circa veritatem aberrarunt,dicentes θειαν ήστόχησαν, λέγοντες τὴν ἀνάστασιν 4 η resurrectionem jam esse faciam; et subvertunt γεγονόται, καὶ ἀνατρέπουσι τήν τίνων πίστιν. quorundam fidem. Solidum tamen fundumeninm Ο μέν τοι στερεός θεμέλιος τοῦ Θεοῦ ἔστηκεν, Dei stat, habens signaculum hoc: Novit Dominus ἔχων τὴν σφραγιδα ταύτην· ἔγνω Κύριος τους qui sint sui,et, Discedat ab iniquitate omnis quino- ὄντας αὐτοῦ, καὶ, ᾿Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας πᾶς ὁ ὀνομά minat nomen Domini. ζων τὸ ὄνομα Κυρίου. «Profanas vocum vanitates. Si quid novum in prædicatione fuerit Inductum ex recentiore in. vento, omnino vitiosum est et profanum. Quod autem ait περιίστασο, aut significat Expelle, aut acriter obsiste ut ili finem imponas ac prulibeas, «Ad majorem enim proficient impietatemn.» Si quid adulterinum ingreditur, semper ad insolentiam magis tendit,atque in dies magis assumit inΤὰς δὲ βεβήλους καινοφωνίας.» Εἴ τι νέον ἐν τῷ κηρύγματι ἐξ ἔπινοίας νεωτέρας ἐπεισαχθέν, πάντως φαῦλον καὶ βέβηλον. Το δέ, περιίστασο, κ παραιτοῦ, ἢ περισσῶς ἔστασο εἰς τὸ παῦσαι καὶ κωλύσαι, «Επὶ πλεῖον καὶ προκόψουσιν ἀσεβείας.» Εἴ τι γὰρ νόθον εἰσήχθη, φησὶν, ἀεὶ βαδίζει προς ατοπίαν. Καὶ μείζονα τὴν ἐπίδοσιν ὁσημέραι λαμβάνει, κ Ως γάγγραινα.» Η γάγγραινα» ἕλκος

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. σηπτικὸν, καὶ νεμόμενον τὸν τόπον, σηπεδόνας crementum. Ut cancer.» Γάγγραινα ulcus est putriἐργαζόμενον· «ἦν τινες ἕρπην φασίν, ἢ ἐρυσιπέλην. dum locum depascens, putredinem efficiens: quam «ἂν ἐστιν Υμέναιος...» Τῶν τὰς βεβήλους κενο-' nonnulli ἔρμηνappellant, quod veluti repat. Quorum φωνίας φερόντων. «Λέγοντες τὴν ἀνάστασιν.» denumero sunt Hymenæus.... qui profanas afferunt [ΘΕΟΔΩΡ.] Τὰς ἐκ παιδοποιίας διαδοχὰς ἀνάστασιν vocum vanitates. • Dicentes resurrectionem.» οι δυσώνυμοι προσηγόρευον, καὶ τινας ἐξηπάτησαν Successionem procreationis liberorum exsecrandi τῆς ἀποστολικῆς ἀποστῆναι διδασκαλίας. • Τὴν ἀvi- appellabant resurrectionem: et quosdam illiciebant στασιν ἤδη γεγονέναι,» Καλῶς ἄνωφησὶν, Ἐπὶ πλεῖον ut ab apostolica doctrina discederent. Merito suγὰρ προκόψουσιν ἀσεβείας. Ορα γὰρ ὅσα τίκτεται, perius dixit: Ad majorem proficient impietatem. ἐκ τοῦ λέγειν, ἤδη τὴν ἀνάστασιν γεγονέναι, κακά. Vide enim quanta oriantur mala ex hoc quod diΑπεστερήμεθα τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, οὐ catur jam facta esse resurrectio. Εx hoc privamur Ex τί γένοιτ' ἂν ἀνιαρώτερον; οὐκ ἔστιν ἀντίδοσις, Christi adventu, quo quid potest contingere trisοὐδὲ κόλασις. Ψεύδεται ὁ ταῦτα ἐπαγγειλάμενος tius? non est retributio neque supplicium menti Χριστός. Καὶ ὅμοια πολλά Οἷον, «Εἰ ἀνάστασις tur Christus qui hæc promisit, aliaque multa simiοὐκ ἔστιν, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται, ο οὔτε κριτής lia; nempe: «Si resurrectio non est, neque Chrisκαθεδείται ζώντων καὶ νεκρῶν. «Καὶ ἀνατρέπουσι tus resurrexit 6*», 268 neque judex sedebit vivoτήν τινων πίστιν.» Τῶν ἀφελεστέρων καὶ ἀσθε rum ac mortuorum 7. Et subvertunt quorumdam νεστέρων, «Ο μέντοι στερεὸς θεμέλιος.» 'Avg- fidem.» Simpliciorum ac imbecilliorum. Solidum « τρέπεται μὲν τῶν ἀσθενεστέρων ἡ πίστις· ὁ μέντοι tamen fundamentum.» Subvertitur quidem fides στερεὸς θεμέλιος ἔστηκε, τοὺς ἀπεριτρέπτους λέγων imbecilliorum; «solidum tamen fundamentum stat τῶν πιστῶν, ἔχων, φησί, την σφραγίδα καὶ τὸ (fideles dicens qui subverti nequeunt), habens hoc γνώρισμα τούτο· «Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ.» signaculum ac indicium: «Novit Dominus qui sint Πάλαι γὰρ προεγνώσθησαν ὡς ὄντες ὁλοτελῶς Θεοῦ sui.» Olim quidem præcogniti sunt tanquam Deo καὶ ἀμετένεκτοι. Δείγμα γὰρ τοῦ γνωσθῆναι παρὰ omnino addicti et intransmutabiles. Signum enim Κυρίου, τὸ μὴ ἀνατετράφθαι καὶ ἀποστῆναι ὑπὸ quod sint a Deo cogniti, est, quod non potuerint ab τῆς ἀσεβείας, «Καὶ, ᾿Αποστήτω ἀπὸ ἀδικίας. impietate subverti ut a fide discederent. Et DisΕἶτα καὶ ἄλλο γνώρισμα, τὸν ᾿Αποστήτω ἀπὸ ἀδι- cedat ab iniquitate.» Ecce aliud indicium: nempe, κίας, (τουτέστι, τῆς ἐν δόγμασι πλάνης,) πᾶς ὁ Discedat ab iniquitate, hoc est, errore dogmatum, ὀνομάζων τὸ ὄνομα Κυρίου, ὡς ὀνομάζειν χρή. Οι omnis qui nominatnomen Domini, sicut nominare γὰρ ἀπερίτρεπτοι, φησίν, ὥσπερ στῆλαί τινες oportet. Nam qui veluti columnæ quædam animals ἔμψυχοι ἵστανται ταῦτα διὰ τῶν οἰκείων ἔργων persistunt immobiles, bas in suis operibus ferunt φέροντες τὰ ἐπιγράμματα. inscriptiones. • Εν μεγάλῃ δὲ οἰκίᾳ, οὐκ ἔστι μόνον σκεύη χρυσᾶ καὶ ἀργυρᾶ, ἀλλὰ καὶ ξύλινα καὶ ὀστράκινα, καὶ ἃ μὲν εἰς τιμήν, ἃ δὲ εἰς ἀτιμίαν Ἐὰν οὖν τις ἐκκαθάρῃ ἑαυτὸν ἀπὸ τούτων, ἔσται σκεῦος εἰς τιμὴν ἡγιασμένον, εὔχρηστον τῷ Δεσπότῃ, εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον.» II, 20, 21. Cæterum in magna domo non tantum sunt vasa aurea et argentea,verum etiam lignea ac testacea: et alia quidem in honorem, alia vero in contumeliam. Si quis igitur expurgarit seipsum ab his, coit ras in honorem sanctificatum, accommodum usibus Domini, ad omne opus bonum præparatum. Ετι καὶ νῦν εἰσί τινες θαυμάζοντες ἵνα τί μὴ Etiamnum sunt nonnulli qui admirantur quare ἀπόλλυνται οἱ κακοί. Καί φαμεν, ὅτι ὥσπερ ἐν οἷ- non pereant mali. Et dicimus quod quemadmodum κία μεγάλη διάφορα σκεύη, οὕτω καὶ ἐν τῷ κόσμῳ in magna domo varia sunt vasa, ita et in mundo διάφοροι ἄνθρωποι, οὐ τοῦ Θεοῦ οὕτως πεποιηκότος. varii sunt homines: non quod Deus ita illos feceἐπεὶ πῶς ἴσχυσαν ἐκκαθᾶραι ἑαυτοὺς οἱ κακοί; rit: alioqui enim quomodo possent sese mali exΤοῦτο γὰρ προϊὼν ἐγκελεύεται τοὺς ἑαυτοὺς εἰς purgare? nam ob id ipsos in progressu accusat τοῦτο ἄγοντας, «δὲ εἰς ἀτιμίαν,» οἷον τὰ ξύλινα quod seipsos ad hoc deduxerint. «Alia vero in conκαὶ ὀστράκινα, «᾿Εὰν οὖν τις ἐκκαθάρῃ ἑαυτόν.» tumeliam; hoc est, lignea ac teslacea. «Si quis Εἰ τὸ ὀστράκινον εἶναί τινα ἄτιμόν ἐστι καὶ ἀκά- igitur expurgaverit seipsum.» Si teslaceum esse θαρτον, εἶπε γάρ, Ἐάν τις ἐκκαθάρῃ ἑαυτὸν,) πῶς aliquem, contumeliosum est et impurum (nam ait. αὐτὸς περὶ τῶν ἀποστόλων φησὶν, «Εχοντες δὲ τὸν Si quis expurgaverit seipsum), quomodo ipse de θησαυρὸν τοῦτον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι;» " Kx apostolis dixit: «Habemus thesaurum hunc in vasis φαμεν, ὅτι ἐκεῖ περὶ αὐτῆς τῆς φύσεως τοῦ σώς testaceis 8? Et dicimus, quod ibi de ipsa corporis ματος διαλέγεται, οὐχ ὡς περὶ ἀκαθάρτου, ἀλλ' ὡς natura disserit, non quasi de re impura, sed quasi περὶ πηλίνου καὶ γηίνου. Ἐκ τούτων γὰρ τὸ ὄστρα- de lutea ac terrena; nam estis conficitur testa. Η τὸ ὀστράκινον ἐκεῖ δέξαι, ὡς πρὸς τὴν Aut testaceum ibi accipe velut ad comparationem σύγκρισιν τοῦ ἐν αὐτῷ θεσαυροῦ ὧδε μέντοι περὶ thesauri qui in ea est, hic autem de virtute cl ἀρετῆς καὶ φαυλότητος διαλέγεται, οστρακίνους pravitate disserit, testacos vocans pravos, probos 6* I Cor. xv, 14. 7 Act. x, 42. 8 II Cor. Iv, 7.

vero aureos: tales autem possunt voluntate immu- τοὺς φαύλους καὶ χρυσοὺς τοὺς ἐναρέτους λέγων. tari, 269 et ab bonum et ad malum. «Erit vas Οἱ δὲ τοιοῦτοι δύνανται ἀπὸ προαιρέσεως μεταβληin honorem. > In vasis quidem aureis et testaceis θῆναι, καὶ ἐπὶ τὸ χρηστὸν καὶ ἐπὶ τὸ φαῦλον. «Εστ quæ in domo sunt, semper vasa similiter se ha- σται σκεῦος εἰς τιμήν.. Επὶ μὲν τῶν χρυσῶν καὶ bent; in hominibus vero qui talis formæ sunt, ex Οστρακίνων ἐν οἰκίᾳ σκευῶν, ἀεὶ τὰ σκεύη ὡσαύτως studio ac diligentia contingit ut testaceum vas fiat ἔχει. Ἐπὶ δὲ τῶν τοιουτομόρφων ἀνθρώπων, ἔστιν aureum, et aureum ex segnitie fat testaceum. Si ἀπὸ σπουδῆς, τὸ ἔστρακον γενέσθαι χρυσοῦν, καὶ quis ergo seipsum expurgarit, inquit, ab his, nempe τὰ χρυσοῦν ἀπὸ ῥαθυμίας γενέσθαι ὀστράκινον. Ἐὰν ligneis ac testaceis, ut nihil habeat de sorte illo- οὖν τις, φησίν, ἐκκαθάρῃ ἑαυτὸν ἀπὸ τούτων τῶν rum, Domini usibus erit accommodus, quasi vide- οἷον ξυλίνων καὶ ὀστρακωδῶν ἀνθρώπων, ὡς μηδὲν licet illa sint inutilia. • Ad omne opus bonum ἔχειν τῆς ἐκείνων μοίρας, εὔχρηστος τῷ Δεσπότῃ præparatum.» Ut si etiam nunc non sit tempus aut γίνεται, ὡς ἐκείνων δηλαδὴ ἀχρήστων ὄντων. «Εἰς occasio hoc faciendi, oportet tamen promptum ac πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἡτοιμασμένον.» Κἂν μὴ τοῦτο paratum esse ad ferendas persecutiones, ad dolo- πράττειν ᾖ καιρός. Δεν μέντοι ἡτοιμάσθαι καὶ res et ad martyrium ἐπιτηδείως ἔχειν, καὶ πρὸς διωγμούς, καὶ πρὸς λύπας, καὶ πρὸς μαρτύριον. CAPUT V. De diviua doctrina et vita pura ac pacifica etiam erga adversarios. II, 22-26. Juveniles autem concupiscentias fuge, seclare vcro justitiam, fidem, charitatem, pacem cum his qui invocant Dominum ex purocorde.Stul· tas autem et ineruditas questiones respue, sciens eas parere pugnas. Porro servum Domini non oportet pugnare, sed placidum esse erga omnes, propensum ad docendum, clementem,cum mansuetudine erudientem eos qui obsistunt, si quando del illis Deus panilentium ad cognoscendam veritatem, ut ad sanam mentem redeant a diaboli laquco, vincti ab eo ad ipsius voluntatem. ■ Juvenilis autem concupiscentia dicitur non solum stuprum, sed et omnis inordinata concupiscentia: sive dominandi libidine quis teneatur, sive pecuniarum: hæ namque sunt phantasiæ insensatæ et præcordium instabilium. Considera igitur quomodo is qui senex est junior efficiatur. «Sectare vero justitiam.» Justitiam dicit verum ac firmum animum vigentem erga amicos. Charitatem, pacem cum 270 his qui invocant Dominum.» Hoc est, solis illis confde, qui sine fictione et dolo invocant Dominum: cum pacificis et a pugna alienis commiscere, et sectare quæ dicta sunt. «Ex puro corde.» Contingit enim in simulatione quoque pietatis invocari. «Stultas autem et ineruditas. > Sunt enim et sanæ ac eruditæ quæstiones, nempe quæ sunt de sacris Scripturis Quare autem dixit, Respue, et non potius, Evince ipsas et redargue? Quia nihil affert utilitatis bona responsio: pugnas enim generant. Porro servum Domini non oportet pugnare.» Nam pacificos esse oportet Christi servos. «Sed placidum esse erga omnes.» Si placidum esse oportet et mansuetum, quomodo alibi dixit 9: Redargue illos acriter,» et: «Nemo tuam juventutem despiciat10?» Quia contingit et cum mansuetudine acriter objurgare, et temere ac severe. • Propensum ad docendum,» eos qui cupiunt dis9 111. 1, 9. 10 1 Tim. IV, 12. Ο «Περὶ θείας διδασκαλίας καὶ βίου καθαροῦ καὶ εἰρηνικοῦ, καὶ κατὰ τῶν ἐναντίων.» • Τὰς δὲ νεωτερικὰς ἐπιθυμίας φεύγε. Δίωκε δὲ δικαιοσύνην, πίστιν, ἀγάπην, εἰρήνην μετὰ τῶν ἐπικαλουμένων ἐπικαλουμένων τὸν Κύριον ἐκ τὸν Κύριον ἐκ καθαρᾶς καρδίας. Τὰς δὲ μωρὰς καὶ ἀπαιδεύτους ζητήσεις παραιτοῦ, εἰδὼτ ὅτι γεννῶσι μάχας. Δοῦλον δέ Κυρίου, οὐ δεῖ μάχεσθαι, ἀλλ᾽ ἤπιον εἶναι πρὸς πάντας, διδακτικόν, ἀνεξίκακον, πραότητι παιδεύοντα τοὺς ἀντιδιατιθεμένους, μή ποτε δῷ αὐτοῖς ὁ Θεὸς μετάνοιαν εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας, καὶ ἀνανήψωσιν ἐκ της τοῦ διαβόλου παγίδος, ἐξωγρημένοι ὑπ αὐτοῦ εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα, " Νεωτερικὴ δὲ ἐπιθυμία, οὐχ ἡ πορνεία μόνη, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἄτοπος ἐπιθυμία, κἂν δυναστείας ἐρᾷ τις, κἂν χρημάτων· ἀνόητοι γὰρ αὗται αἱ φαντασίαι, καὶ φρενῶν ἀβεβαίων. Ομα πῶς καὶ γέρων νεωτερίζεται, ο Δίωκε δὲ δικαιοσύνην. ο Δικαιοσύνην δὲ λέγει, τὴν ἀληθῆ καὶ βεβαίαν πρὸς τοὺς φιλου μένους συνδιάθεσιν. • Αγάπην, εἰρήνην μετὰ τῶν ἐπικαλουμένων τὸν Κύριον. κ Τουτέστιν, ἐκείνοις θάῤῥει μόνοις, τοῖς ἀνυπούλως καὶ ἀδύλως ἐπικαλουμένοις τὸν Κύριον· τοῖς εἰρηνικοῖς, τοῖς ἀμάχοις, μετ' ἐκείνων ἀναμίγνυσο, μετ' ἐκείνων δίωκε τα εἰρημένα. ο Ἐκ καθαράς καρδίας. • Ενι γὰρ καὶ Εκ ἐν ὑποκρίσει εὐλαβείας ἐπικαλεῖσθαι. ἐν ὑποκρίσει εὐλαβείας ἐπικαλεῖσθαι. «Τὰς δὲ μωρὰς καὶ ἀπαιδεύτους.» Εἰσὶ γὰρ καὶ φρόνιμοι ζητή σεις, αἱ τῶν ἁγίων Γραφών. Διὰ τί δέ, Παραιτοῦ, καὶ μὴ μᾶλλον εἶπε, νίκα αὐτὰς καὶ ἀπέλεγχε; Ότι οὐδὲν ἔχει τὸ πρᾶγμα χρηστὸν ἀποτέλεσμα. Μάχας γὰρ γεννῶσι. • Δοῦλον δὲ Κυρίου οὐ δε μάχεσθαι. • Εἰρηνικούς· γὰρ εἶναι τοὺς Χριστοῦ δούλους χρή. «'Αλλ᾽ ἤπιον εἶναι πρὸς πάντας. «Εἰ ἤπιον εἶναι δεῖ καὶ πρᾶον, πῶς εἶπεν ἄνω, «Έλεγχε αὐτοὺς ἀποτόμως,» καὶ, Μηδείς σου τῆς νεότητος καταφρονείτω; Ὅτι ἔνι καὶ μετὰ πραότητος σφοδύτερον ἐπιπλῆξαι, ἢ μετὰ θρασύτητος. ο Διδακτικόν.» Πρὸς τοὺς μαθεῖν βουλομένους. • Αἱρετικὸν δὲ ἄνω θρωπον μετὰ πρώτην καὶ δευτέρων νουθεσίαν παραι- |

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. δ ο siτοῦ. ὁ ᾿Ανεξίκακον.» Μάλιστα γὰρ θρασύτης άγριοι, cere. Porro hæreticnm hominem post unam et πραότης δὲ, πείθειν οἶδε. Τίς γὰρ πεισθείη τῷ alteram admonitionem fuge.. Clemente» είν θρασυνομένῳ, ᾧ πολλάκις καὶ ἀντιπάσχει ὁ παραινού- quidem ferocilas plurimum exasperat, mansuetudo μενος; Πῶς οὖν ἀλλαχοῦ λέγει, μετὰ πρώτην καὶ vero persuadere novit. Quis enim persuadebitur δευτέραν νουθεσίαν παραιτεῖσθαι τοὺς αἱρετικούς; ab eo qni ferox est et insolens, cui frequenter reἸδοὺ γὰρ καὶ ὧδε εἰπὼν, ἀντιδιατιθεμένους, τους sistit etiam is qui admonetur? Quomodo ergo alibi αἱρετικοὺς ἐσήμανε. Καί φαμεν, ὅτι τοὺς ώμολο- dicit. Post unam et alteram admonitionem fugienγημένους καὶ ἀνίατα νοσοῦντας, παραιτεῖσθαι χρή. dos hæreticos? nam ecce hoc etiam in loco dicens, Οὗτοι δὲ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀμφίβολοι ἦσαν, καὶ δῆλον Obsistentes, significavit hæreticos quos erudire ἐκ τοῦ εἰπεῖν, «Μή ποτε δῷ αὐτοῖς ὁ Θεὸς μετάνοιαν, jubet. Et dicimus quod apertos et insanabiliter Τὸ γὰρ μή ποτε, ἐπὶ τῶν ἀδήλων ἔθος ἡμῖν λέγειν. agrotantes jubet evitari, hi autem de quibus hic • Ἐν πραότητι παιδεύοντα.» Μάλιστα γὰρ τούτου sermo est, haesitantes erant; quod ex eo manifes - χρεία. Πολλάκις γὰρ ὁ δεκάκις συμβουλευθεὶς καὶ tum est quod ait. Si quando det illis Deus pœniμὴ ἀκούσας ἄλλῳ ἀπαξ συμβουλευομένην πείθεται, tentiam.. De his enim solemus dicere: Si quando, τῶν πρώτων δέκα συμβούλων ἀφαμῶς ἐργασαμένων " quæ incerta sunt. «Cum mansuetudine erudientem. Nam hoc est maxime necessarium. Frequenτὸ οἰκεῖον, «Μή ποτε δῷ αὐτοῖς ὁ Θεὸς μετάνοιαν, ο Κἂν γένηται, φησί, τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἔργον, οὐ τῆς ter enim is, cui decies datum est consilium nec στις μόνον πραότητος. Καταστέλλει δὲ τῶν διδα- audivit, alteri semel danti consilium obtemperaσκάλων τὸ φρόνημα, ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀνάγων τὸ γεγο- bit, nempe decem prioribus illis consiliis occulte νός. «Καὶ ἀνανήχωσιν ἐκ τῆς τοῦ διαβόλου παγί- agentibus quod suum est. «Si quando det illis δος.» Τίς δὲ ἡ ἐπίγνωσις τῆς ἀληθείας; τὸ ἀνα- Deus penitentiam.» quod si fiat, inquit, Dei opus νῆψαι ἐκ τοῦ διαβόλου καὶ τῶν νόθων δογμάτων, est, non tuæ mansuetudinis. Præceptorum autem πρὸς τὴν ὀρθότητα τῆς πίστεως. Ὅρα δὲ, ὡς ἐπὶ fastum reprimit, factum ipsum ad Deum referens. «Et ut ad sanam mentem redeant a diaboli laμέθης ἢ μανίας, ἀνάνῆψαι εἶπεν ἐκ τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος. Ὥσπερ γὰρ τὸ στρουθίον, κἂν ἐκ τοῦ queo.» Quæ est autem cognitio veritatis? Ad saἄκρου ποδός κατέχηται ὑπὸ τῆς παγίδος ὑπ᾽ αὐτήν nam mentem redire a diabolo, et ab adulterinis ἐστιν οὕτως καὶ ἡμεῖς, κἂν ψιλόν τι παρατραπῶ. dogmatis ad fidei rectitudinem. Animadverte auμεν ἐπὶ τοῦ δόγματος, ὑπὸ τὴν παγίδα πράττομεν- tem quod, veluti ab ebrietate aut insania, dixit avaτοῦ διαβόλου. «Εζωγρημένοι, ὑπ᾽ αὐτοῦ.» ᾿Ανανή- νήψαι 971 a diaboli laqueo, quod proprie est ad ψωνσιν ὄντες ἐξωγρημένοι τουτέστι τῇ πλανῃ ἐνει sobrietatem vel sanam mentem redire. Quemadmoλημμένοι καὶ ἀποκεκλεισμένοι εἰς τὸ τοῦ διαβό dum enim passer quanquam a pedis solum extreλο θέλημα. Τοὺς γὰρ ἐναλόντας τοῖς πονηροῖς milate teneatur laqueo, ipsi obnoxius est: ita et δόγπασιν, εἰς τὸ οἰκεῖον θέλημα ἐνειλημένους ἔχει ὁ nos, quanquam in tenui aliqua dogmatis particula διάβολος. subvertamur, diaboli laqueo subjicimur. «Vincti ab eo.» Ad sanam mentem redeant qui vincti sunt, hoc est, errore capti et conclusi ad diaboli voluntatem. Nam eos qui pravis capti sunt dogmatis, ad suam voluntatem detentos habet diaboJus. ΚΕΧΑΛ. Γ'. • Πρόβῥησις περὶ κακίας ἀνθρώπων πλεοναζούν σης, ἀπατηλῆς ἐλγχομένης.» • Τοῦτο δέ γίνωσκε, ὅτι ἐν ἐσχάταις ἡμέραις ἐνστήσονται καιροι χαλεποί. Έσονται γὰρ οἱ ἄνθρωποι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, ὑπερΑρανοί, βλάσφημοι. γονεῦσιν ἀπειθεῖς, ἀχάριἄσπονδοι, ἀνόσιοι, ἄστοργοι, διάβολοι, ἀκρατεῖς, ἀνήμεροι, ἀφιλάγαθοι, προδόται, προπετεῖς, τετυφωμένοι, φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλό- " θεοι, ἔχοντες μόρφωσιν εὐσεὲείας, τὴν δὲ δύναμιν αὐτῆς ἠρνημένοι. Καὶ τούτους ἀποτρέπου.» στοι, CAPUT VI. Vaticinium de abundante hominum malitia, per fucum reprehensibilem. III, 1-5. illud autem scito quod inextremis diebusinstabunt tempora acerba Erunt enim homines sui amantes, avari, fastuosi, superbi, maledici, purentibus immorigeri, ingrati, impii, amorisaf fectu carentes, nescii fœdleris, calumniatores, intemperantes, immttes, negligentes bonorum, prodilores, præcipites, inflati, voluptatum an intes potius quam Dei: habentes formam pietatis, sel qui vim ejus abnegarint. Et istos adversare. Καὶ ἤδη ἦσαν ἐπὶ Μωσέως Ιαννῆς καὶ Ἰαμβρής, Et jam sub Mose fuerant Jannes et Jambres, αυτοὺς προϊὼν λέγει, καὶ τότε ἦσαν. Τὸ γὰρ τῶν χρυ- sicut in progressu dicit: nam hoc significat sermo σῶν καὶ ὀστρακίνων σκευῶν, τοῦτοδηλοῖ. Ωστε εἰσὶν de vasis aureis et testaceis. Semper itaque sunt, ἀεὶ, ἐν ὑστέρῳ δὲ μᾶλλον. «Καιροί χαλεποί.» 03 sed magis postremo tempore. Tempora acerba.» τοὺς καιροὺς ἢ τὰς ἡμέρας διαβάλλει, ἀλλὰ τοὺς ἔν Non tempora calumniatur aut dies, sed pravos αὐταῖς πονηροὺς ἀνθρώπους. Καιρούς γὰρ καλού; homines qui in ipsis sunt. Tempora enim bona et καὶ κακοὺς φαμεν, ἐκ τῶν ἐν αὐτοῖς γινομένων. mala dicimus ab his quæ in ipsis contingunt. «Sui • Φίλαυτοι, ο Τοῦτο ἡ ῥίζα τῶν κακῶν, τὸ τὰ ἑαυτοῦ amantes.» Hæc est radix malorum, sola ea intueri σκοπεῖν μόνον. Οἱ δὲ τοιοῦτοι ἀμελοῦντες τῶν ἀδελ- aliquem quæ ad se spectant. Qui autem hujusmodi φῶν, τὰ ἑαυτῶν πρῶτον διαφθείρουσιν. • Αλαζόνες.» sunt, fratrum negligentes, quæ sua sunt primum Από φιλαυτίας ἡ φιλαργυρία τίκτεται. Ταύτης δὲ perdunt ac corrumpunt. • Fastuosi.» sui amore

avaritia oritur: hujus autem fetus sunt fastus et γεννήματα, ἀλαζονεια καὶ ὑπερηφανία εἶτα ἐκ τού superbia, deinde ex his blasphemia: mutuo enim των ἡ βλασφημία. Αλλήλων γὰρ ἔχεται τὰ κακὰ, sibi haerent mala sicut et bona: ex claritate enim ὥσπερ καὶ τὰ καλά. Εκ γὰρ ἀγάπης, ἅπαν τίκτε279 procedit omne bonum. • Parentibus iinmo- ται καλόν, «Γονεῦσιν ἀπειθεῖς.» Οὐδε γὰρ ἡ ἀλα rigeri.» Novit enim fastus etiam adversus naturam ζονεία, καὶ κατὰ τῆς φύσεως ἐλανίστασθαι. «Αχά eferri. «Ingrali.» Avari etiam sunt ingrati. Nam ριστοι.» Οἱ φιλάργυροι καὶ ἀχάριστοι. Τότε γὰρ tunc solum gratias agunt, quando eorum concu- εὐχαριστοῦσι μόνον, ὅταν αὐτῶν πληρώσωσι τὴν piscentiam impleverint, nunquam autem fit ut ipsi επιθυμίαν, ὅπερ οὐδέποτε ἔστιν αὐτοὺς κορεσθῆναι. satientur. Qui vero talis est etiam impius est. Nam Ὁ δὲ τοιοῦτος, καί ἀνόσιος. Ὁ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ qui benefactori Deo gratiam non habet, quomodo Θεῷ χάριν οὐκ εἰδὼς, πῶς ἑτέροις εἴσεται χάριν; aliis gratiam referet? «Amoris affectu carentes.» «Αστοργοι, Οἷον ἄφιλοι πρὸς τοὺς οἰκείους. Hoc est sine amore existentes erga suos. «Nescii • Ασπονδοι· ο Δηλοῖ μηδενὶ σπενδομένους. «Διάβολοι» fœderis:» nulli foederati. «Calumniatores: ma- Οἷον κακήγοροι. Ὁ γὰρ μηδὲν ἀγαθὸν ἑαυτῷ συνledici. Nam qui sibi nullius boni conscius est, ειδώς, πάντας διαδάλλει, ἑαυτῷ τινα παραμυθίαν omnibus maledicit ac detrahit, sibiipsi in hoc con- ἐπινοών. «᾿Ακρατείς.» Τουτέστι, γλώσσης καὶ γα solationem aliquam inveniens. «Intemperantes:» στρὸς καὶ τῶν ὑπὸ ταύτην. «᾿Ανήμεροι.» Ωμοί nempe qui linguam ventremque et ea quæ sub τινες καὶ ἀπάνθρωποι, «Αφιλάγαθοι, ο Τουτέστιν, ventre sunt non continent. «Immites.» Crudeles ἐχθροὶ πάντος ἀγαθοῦ, «Προδόται.» Φιλίας καὶ quodammodo et inhumani. «Negligentes bonorum. Εταιρείας. «Προπετεῖς. • Οἷον θραπεῖς, οὐδὲν βεληAut ἀφιλάγαθοι inimici omnis boni. «Proditores,» κὸς ἔχοντες • Τετυρωμένοι.» Οἷον ἀπονοίας πλήamicitiæ et sodalitatis. «Præcipites,» hoc est, ρεις. «Φιλήδονοι καὶ οὐ φιλόθεοι.» Οἱ ἀντικαταλtemerarii et nihil stabile habentes • Inflati,» id λασσόμενοι τοῦ θείου πόθου τὸ αἰσχρόν. Ἡ δέ γε est, arrogantia pleni. «Voluptatum amantes potius μόρφωσις τῆς εὐσεβείας, καὶ ἀποκριτὰς καὶ πλάνους quam Dei.» Commutantes diviuum amorem in αὐτοὺς παρατίθεται. «Έχοντες μόρφωσιν εὐσε turpem. Ipsa vero pietatis forma et hypocritas ipsos βείας.» Εξ ὧν λέγουσιν, εὐσεβεῖς εἰσιν, ἐξ ὧν δὲ exhibet et seductores. • Habentes formam pietatis.» πράττουσιν, ἐναντίοι τῶν λόγων εὑρίσκονται καὶ Ex his quæ loquuntur, pietatis cultores videntur: ἐλέγχονται. «Καὶ τούτους ἀποτρέπου.» Ως ἐκε!- ex his autem quæ operantur, contrarii sermonibus νους, περὶ ὧν ἄνευ διεξῆλθε μᾶλλον. Τιμοθέῳ δὲ et inveniuntur et convincuntur. «Et hos aversare.» γράφων, τοῖς μετὰ Τιμόθεον συμβουλεύει, ἀποQuemadmodum et illos de quibus superius latius c τρέπεσθαι τοὺς τοιούτους. Οὐ γὰρ ἂν οὗτος τὰς disseruit. Scribens autem Timotheo, his qui post ἐσχάτας ἡμέρας εἶχεν ἐπιφθάσαι, ἀλλὰ τὰς εὐθὺς Timotheum futuri erant, consuluit, ut tales aver- μετὰ τὴν Παύλου τελευτήν, ἐν οἷς περιεἶναι ἔτι ὁ sarentur. Neque enim potuit hic ad extremos dies Τιμόθεος έμελλεν. pertingere sed eos possumus etiam intelligere dici turi, in quibus Timotheus adhuc superstes futurus erat. III, 6·9 Ex his enim sunt qui subeunt in fami - lias, et captivas ducunt mulierculus oneratus percatis, quæ ducuntur concupiscentiis variis: semper discentes,nec unquam ad counitionem veritatis venirevalentes. Quemadmodum enim Jannes et Jambres resistebant Mosi, ita el hi resistunt veritati: homines mente corrupti, reprobi circa fidem, sed non proficient amplius. Siquidem amentia ipsorum evidens erit omnibus, sicut et illorum fuit. Animadverte quomodo secretum eorum 273 et impudentiam insidiarum manifestaverit, dicens: • Qui subeunt et captivas ducant mulierculas oneratas peccatis, Vides eos fraude uti serpentis, qua ille adversus Adam usus est? Verisimile enim erat et hos per mulieres etiam viros seducere. Dicens autem: Mulierculas, solum innuit facilitatem ad deceptionem. Qui ergo seducitur, quanquam is fuerit vir, nihil in hoc a muliere differt, nec ea praestantior est. Quod vero subdit: Oneratas peccatis, mnltitudinem designat ac confusionem peccatorum. Non enim qualescunque. inquit, seducunt mulieres (nam sunt et mulieres virilis natura,quem- " extremos, qui Pauli interitum statim essent secu- «Εκ τούτων γὰρ εἰσιν οἱ ἐνδύνοντες εἰς τὰς οἰκείας, κεὶ αἰχμαλωτίζοντες γυναικάρια σε ωρευμένα ἁμαρτίαις. ἀγόμενα ἐπιθυμίαις ποικί λαις πάντοτε μανθάνοντα, καὶ μηδέποτε εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν δυνάμενα. Ὃν τρό που δὲ Ἰαννῆς καὶ Ἰαμβρῆς ἀντέστησαν Μωση, οὕτως καὶ οτοι ἀνθίστανται τῇ ἀληθείᾳ, ἄνθρω ποι πατεφθαρμένοι τὸν νοῦν, ἀδόκιμοι περὶ τὴν πίστιν. Αλλ' οὐ προκόψουσιν ἐπὶ πλεῖον. Ἡ γάρ ἄνοια αὐτῶν ἔκδηλος ἔσται πᾶσιν, ὡς καὶ ἡ ἐκείνων ἐγένετο. Ορα πᾶς τὸ λαθραίον αυτῶν καὶ ἀναίσχυντον τῆς ἐπιβουλῆς ἐδήλωσε διὰ τοῦ, «Εἰσδύνοντες καὶ αἰχμαλωτίζοντες γυναικάρια σεσωρευμένα ἁμπρο τίαις.» Ορᾷς αὐτοὺς τῇ τοῦ ὕφεως ἀπάτῃ κεχρημένους, ᾗ κατὰ τοῦ ᾿Αδὰμ ἐχρήσατο; Εἰκὸς γὰρ ἦν καὶ τούτους διὰ τῶν γυναικῶν, καὶ τοὺς ἄνδρας ἀπατᾷν. Γυναικάρια δὲ εἰπὼν, μόνον τὸ εὐεξαπά τητον ἠνίξατο. Ὁ τοίνυν ἀπατώμενος, κἂν ἀνὴρ ᾖ, οὐδὲν διαφέρει κατὰ τοῦτο, γυναικός. Τὸ δὲ, Σεσω ρευμένα ἁμαρτίαις, τὸ πλῆθος δηλοῖ καὶ τὴν σύγ χυσιν τῶν ἁμαρτιῶν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς, φησί, γυναῖκας ἀπατῶσιν (εἰσὶ γὰρ καὶ γυναῖκες ἀνδρείας φύσεως, ὥσπερ καὶ ἄνδρες γυναικείας), ἀλλὰ τὰ σεσωρευ

" où COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. μένα ἁμαρτίαις, ἔνθεν γὰρ αὐταῖς καὶ τὰ τῆς ἀπά- admodum sunt et viri muliebres), sed eas quæ της. «"Αγόμενα ἐπιθυμίαις.» Οὐ τῆς φύσεως κατ sunt onustæ peccatis. Hinc enim ipsis provenit ut ηγόρησεν, ἀλλὰ τῆς τοιάσδε γυναικός. Ενταῦθα δὲ seducantur. «Quæ ducuntur concupiscentiis. Non πολλὰς ᾐνίξατο ἐπιθυμίας, σωματικάς τε καὶ ψυχι- naturam accusavit, sed hujusmodi mulieres. Hic κάς. Ὅρα δὲ καὶ τὸν ᾿Αγόμενα, ὡς ἐπὶ ἀλόγων. autem multas innuit concupiscentias et a corpore • Πάντοτε μανθάνοντα.» οὐ συγγινώσκων αὐταῖς provenientes et ab animo. Considera vero etiam ταῦτά φησιν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα μεμφόμενος. Ἐπειδὴ id quod ait: Quæ ducuntur, tanquam de irratiorap ἑαυτὰς ἐσώρευσαν ἁμαρτίαις, ἐπωρώθη αὐτῶν nalibus loquens. • Semper discentes.. Non hoc εἰκότως ἡ διάνοια, ο Ιαννῆς καὶ Ἰαμβρῆς.» Οὗτοι ait ignoscens ipsis, sed potius vehementer arguens. ἦσαν οἱ ἐπὶ τοῦ Φαραὼ μάγοι. Πῶς δὲ τὰ ὀνόματα Quoniam enim seipsas peccatis onerarunt, merito αὐτῶν οἶδε τῆς Γραφῆς μὴ λεγούσης; Φαμὲν ὅτι ἐξ excæcala est mens earum. • Jannes et Jambres.» ἀγράφου παραδόσεως, ἡ ἐκ Πνεύματος ἁγίου εἰκὸς Hi erant magi sub Pharaone. Quomodo autem ipsoἦσαν εἰδέναι τὸν Παῦλον, «Καὶ οὗτοι ἀνθίστανται τῇ rum nomina novit cum Scriptura non dicat? Diciἀληθείᾳ.» Τῇ ἀληθινῇ πίστει, «᾿Αλλ' οὐ προχές mus quod ex traditione non scripta. Aut per Spiriψουσιν, Ἐπὶ πλεῖον ἄνθρωποι κατεφθαρμένοι τὸν tum sanctum verisimile est hoc novisse. «Et hi νοῦν.» Οταν τις τὸν νοῦν φθαρῇ ἐν τοῖς πάθεσι, resistunt veritati.» Vera fidei. «Sed non profiτότε ἀδόκιμος περὶ τὴν πίστιν γίνεται. Πῶς ἄνευ cient amplius, homines mente corrupti.» Ubi quis εἰρηκὼς ἐπὶ πλεῖον προκόψουσιν ἀσεβείας, ὧδε λέ- mente corruptus fuerit in affectibus, tunc reprobus γει, οὐ προκόψουσιν; Εκεῖ λέγει ὅτι ἀρξάμενοι circa fidem efficitur. Quomodo cum in superioribus πλανῶν, οὐδαμοῦ στήσονται, ἀλλ᾽ ἀεὶ χείρονα ἐπι- dixerit, Ad majorem proficient impietatem, hic νοήσουσιν, ὧδε δὲ, ὅτι οὐκ ἀπατήσουσιν οὐδὲ συν dicit: non proficient? Ibi dicit quod qui seducere αρπάσουσιν ἐπὶ πολὰ τοὺς ἀρτίφρονας. Προϊών γὰρ coeperant, nequaquam sistent, sed pejora semper εἶπε, Πλανώντες καὶ πλανώμενοι. Παρὰ οὖν τοῖς εὐ- excogitabunt, hic vero quod non decipient neque εξαπατήτοις αὐτοῖς ἡ ἰσχύς.. Ἡ γὰρ ἄνοια αὐτῶν rapient longo tempore eos qui sanæ mentis sunt. In ἔκδηκος ἔσται πᾶσι.» Πόθεν τοῦτο; Ἐκ τῶν πάλαι, progressu enim ait, quod et in errorem adducent φησί, πιστώθητι. Εξέλεγκτον γὰρ ἡ κακία. — άλλων. et ipsi errabunt. Itaque potentiam habent in eos Εἰ ἀπιστεῖς, μάθε ἀπὸ τῶν τοῖς μάγοις ἀκείνοις qui facile seducuntur. «Siquidem amentia ipsorum συμβάντων. Καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ἠλέγχθησαν κατὰ φαν- evidens erit in omnibus.. Unde hoc manifestum τασίαν θαύματα ποιοῦντες καὶ ἀπατῶντες, ὅτε Μω- cst? Ex his quæ olim facta sunt firmiter crede. σῆς ἑτερατούργησεν ἀληθῶς, ὥστε πάντα τὰ τῆς Nam malitia facile convincitur. Alio modo.Si mihi ἀπάτης πρὸς καιρὸν ἀνθεῖ. non credis, inquit, ab his disce quæ magis illis contigerunt. Nam et illi convicti sunt quod phantastica miracula ederent, ac in errorem ducerent quando Moses vera edebat prodigia. Omnia itaque quæ fraudem iuducunt, ad tempus solum vigent. «Προτροπή τῆς ἑαυτοῦ μιμήσεως ἐξ ἐναντίου τοῖς · φαύλοις, ἐν ὑπομονῇ Θεού.» · Σὺ δὲ παρηκολούθηκάς μου τῇ διδασκαλία, τῇ ἀγωγής, τῇ προθέσει, τῇ πίστει, τῇ μακροθυμία, τῇ ἀγάπῃ, τῇ ὑπομονή, τοῖς διωγμούς, τους παθήμασιν, οἱὰ ἐγένετο ἐν ᾿Αντιοχείᾳ, ἐν Ικονίῳ, ἐν Λύστροις, στους διωγμοὺς ὑπήνεγκα, καὶ ἐκ πάντων με ἐῤῥύσατο ὁ Κύριος.» Ἐκεῖνοι μὲν, φησί, τοιοῦτοι, σὺ δὲ οἶδας τὰ ἡμέ τερα ἀκριβῶς οἱ τοιαῦτα. Οὐ γὰρ ἁπλῶς συνεγένου, ἀλλὰ παρηκολούθηκας, τουτέστι, μακρόν συνεγένου μοι χρόνον, καὶ πᾶσι προσείχες τοῖς ἐμοῖς. Δεῖ οὖν σε ἐν ἕξει γενόμενον τῶν εὐσεβῶν διδαγμάτων, ἀπερίτρεπτον είναι, «Τῇ διδασκαλία.» Τῇ περὶ τὰ δόγματα, «Αγωγή, ο τῇ περὶ τὸν βίον. Πῶς ἡγόμην, φησίν, ἐν τῇ πολιτεία. «Τῇ προθέσει, ο Οἷον τῇ προθυμία, καὶ τῷ παραστήματι τῆς ψυχῆς. «Τῇ πίστει,» Τῇ ἐν τοῖς κινδύνοις, τῇ μὴ ἀπογινώσκειν ποιούσῃ, ἀλλὰ πιστεύειν τῷ Θεῷ ὅτι ἐξελεῖ ται, «Τῇ μακροθυμία.» Πώς, φησίν, οὐδέν με τῶν πειρασμῶν καρκότερον εἰργάζετο, «Τῇ ὑπομονῇ.» Τῇ πρὸς τοὺς διωγμούς. «Οτά μοι ἐγένετο.» Οὐ μόνον ἐδιωκόμην, φησίν, ἀλλὰ καὶ ἔπασχον. Εἶτα λοιπὸν καὶ κατ᾽ εἶδος διεξέρχεται τοὺς πειρασμούς, ταύτῃ θαῤῥαλεώτερον τὸν μαθητὴν ποιῶν. Ο δε γὰρ 274 CAPUT VII. Exhortatio ut se imitentar, opponendo se perversis in tolerantia propter Deum. III 10-11.Tu vero asseclatus es meam doctrinam, institutionem, propositum, fidem, longanimitatem, charitatem,patientiam, persecutiones, afficttones, quæ mihi acciderunt Antiochia, Iconii, Lystris, quas persecutiones sustinui. Et ex omnibus eripuit me Dominus. Illi quidem tales sunt, inquit, tu vero nosti mea non esse hujusmodi. Neque enim vulgari modo adfuisti, sed etiam assectatus es, hoc est longo tempore mecum versatus es, et ad omnia quæ mea erant animum applicuisti. Necesse est igitur te, qui jam in assuetudinem pervenisti piorum dogmatum, non posse ab illis averti. «Doctrinam. > Quæ fuit circa dogmata. «Institutionem.. Quæ vitam concernebat, quomodo, inquit, mea circa conversationem instituebam. Propositum:» promptitudinem et animi præsentiam. «Filem:» servatam in periculis, quæ non sineret desperare, sed credere Deo quod liberaturus esset. «Longanimitatem.» Quomodo, inquit, nulla me affictio segniorem reddiderit. Quia magno eram animo in periculis, fidens semper in Domino. • Patientiam.. Quæ est adversus persecutiones. < Quæ mihi acciderunt.»

OECUMENI RICCE EPISCOPI νειν ψυχήν. Τούτων δὲ μόνον ἐμνήσθη, ἢ ὡς νεα ρωτέρων, ἢ καὶ τῷ Τιμοθέῳ ἐγνωσμένων, ὅπερ καὶ ἄμεινον. «Εν ᾿Αντιοχεία.» Οὐκ ἀπαριθμεῖται κατ᾿ εἶδος τοὺς πειρασμούς. Οὐ γὰρ αὐτῷ ὁ λόγος πρὸς φιλοτιμίαν ὁρᾷ, ἀλλὰ πρὸς ὁδηγίαν τοῦ μαθητοῦ. Δύο δὲ ἐνταῦθα λέγει εἰς προτροπὴν ἐπιτήδεια. Οτι τε ἐγώ, φησί, προθυμίαν παρέσχον,, καὶ ὁ Θεὸς βοήθειαν. — [ΟΙΚΟΥΜ.] 'Αντιόχειαν δὲ τὴν Πισι δίας λέγει. «Εν Λύστροις.» Ἡγοῦμαι κατά τινα εὐτελισμὸν, ἐπχάτης αὐτὸν τῆς Αὐστρης μνησθῆναι, ἐξ ἧς ἦν ἔ Τιμόθεος, ὡσεὶ εἶπε· Ναὶ εἰς τὰς πολυανθρώπους πόλεις, ἔπαθον ἅπερ ἔπαθον, τί καὶ ἐν Λύστροις; Πόθεν ευρέθησαν οἱ κακοῦντες με ἐν Λύτροις άνθρωποι; Non solum, inquit, persecutionem ferebam, sed et οίδεν ἡ συνεχὴς μνήμη τῶν πειρασμῶν, παραθαβρύ varia patiebar, Deinde etiam in specie recenset aflictiones, hoc modo discipulum audentiorem reddens. Novit enim, novit, inquam, continua aflictionum memoria addere animum. Horum autem solum meminit, aut quod recentiora, aut quod Timotheo nota essent, et hoc verisimilius est. «Antiochiae.. Non enumerat tentationes in specie: neque enim illi sermo est ad gloriam, sed ad institutionen discipuli. Duo autem hic dicit quæ sunt ad exhortationem idonea, Ego, inquit, animi promptitudinem exhibui, Deus vero auxilium. - Antiochiam vero dicit Pisidiæ. 275 «Lystris.» Arbitror quod ex abjectione quadam novissimo loco dixerit Lystris, ex qua oriundus erat Timotheus: ac si diceret: Profecto in frequentibus ac populosis civitatibus patiebar quæ passus sum: sed cur etiam Lystris passus sum? Unde inventi sunt homines qui me Lystris affligerent? III, 12-17. Sed et omnes qui volunt pie vivere in Chri to Jesu persecutionem patientur. Porro mali homines et impostores proficient in pejus, dum et in errorem adducent et errabunt ipsi. Tu vero in his persiste qua didicisti, et in quibus certior redditus es, sciens a quo didiceris, et quod a puero sacras Lilleras noveris, quæ te possunt erudire ed salutem per fidem quæ est in Christo Jesu. Omnis Scriptura divinitus inspirata est, etulilis ad doctrinam,ad redargutionem,ad correctionem,ad institutionem quæ est in justitia, ut integer sit Dei homo ad omne opus bonum perfectus. Καὶ πάντες δὲ οἱ θέλοντες εὐσεβῶς ζῆν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται. Πονηροὶ δὲ ἂν θρωποι και γόητες προκόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. Σὺ δὲ μένε ἐν οἷς ἔμαθες καὶ ἐπιστώθης, εἰδὼς παρὰ τίνος ἔμαθες, καὶ ὅτι ἀπὸ βρέφους τὰ ἱερὰ Γράμματα οἶδας, τὰ δυνάμενα σε σοφίσαι εἰς· σωτηρίαν, διὰ πίστεως τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Πᾶσα Γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος πρὸς διδασκαλίαν, διδασκαλίαν, πρὸς ἔλεγχον, πρὸς ἐπανόρθωσιν, πρὸς παιδείαν τὴν ἐν δικαιοσύνῃ, ἵνα ἄρτιος ᾖ ὁ τοῦ Θεοῦ άνθρωπος, πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν ἐξηρτισμένος.» Et quid dico, inquit, de meipso, cum etiam Καὶ τί λέγω, φησί, περὶ ἐμαυτοῦ; Πάντες γὰρ οἱ omnes qui volunt pie vivere persecutionem passuri θέλοντες εὐσεβῶς ζῇν, διωχθήσονται, διωγμὸν λέω sint? Dicit autem Persecutionem non solum quæ γων, οὐ μόνον παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν, ἀλλὰ καὶ ab idololatris infertur, verum etiam cunctas afflic- G τάς θλίψεις καὶ τοὺς πειρασμούς. Στενὴ γὰρ καὶ Liones ac tentationes. «Est enim angusta el arcla τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς τῆς ζωῆς. • Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» via quæ ducit ad vitam 11» — «In Christo Jesu.. Αὕτη γὰρ μόνη εὐσεβὴς ζωή, ἡ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Nani sola hæc est pia vita, quæ est in Christo Jesu. • Διωχθήσονται.» Οὕτως ἡ φύσις ἐστὶ τῶν πραγμά «Persecutionem patientur.» Talis est natura re- των. Επειδὴ οὐκ ἔστιν ἡ νῦν ζωή τῶν εὐσεβῶν, rum, quoniam non est nunc vita piorum, sed per- ἀλλὰ τῶν πονηρῶν. Οὐδὲ γὰρ ἔνι πολεμοῦντα καὶ versorum. Neque enim potest is qui in bello est et πυκτεύοντα ἐν ἀνέσει ζῇν. «Προκόψουσιν ἐπὶ τὸ pugna, quiete vivere. «Proficient in pejus.» Pro- χεῖρον.» Ἡ γὰρ προκοπή, τῶν μέσων ἐστὶ, καὶ ἐπὶ ficere enim res media est, sive indifferens et ad τὸ βέλτιον καὶ ἐπὶ τὸ χεῖρον. Οὗτοι τοιγαροῦν ἐπὶ melius et ad pejus. Hi igitur in pejus proficient: τὸ χεῖρον προκόψουσιν. Ἑρμηνεύων γάρ, τί ἐστι τὸ nam interpretando qnid sit Pejus, dixit quod in χειρον, εἶπε πλανᾶν, καὶ πλανᾶσθαι, «Σὺ δὲ μένε errorem adducent et errabunt ipsi. «Tu vero in ἐνοῖς ἔμαθες. Ομοιον ὁ Δαυΐδ, Μή ' παραζήλου his persiste quæ didicisti.. - «Ne æmuleris, ut ait ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ἐν ἀνθρώπῳ κατευοδουμένῳ David, operantes iniquitatem, neque hominem qui ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ.» • Καὶ ἐπιστώθης,» φησί, τουτ prospere ambulat in via sua 12.». Et tertior red- έστι, μετὰ πληροφορίας ἔμαθες. «Εἰδὼς παρὰ τίνος ditus es:» hoc est, certitudinem didicisti. Sciens ἔμαθες.» Δύο αἰτίας λέγει τοῦ δεῖν αὐτὸν ἀπερί a quo didiceris.» Duas reddit causas cur eum τρεπτον μένειν. Οτι τε οὐ παρὰ τοῦ τυχότος ἔμαfirmum sistere oporteat, nec facile everti: Et quia θες, ἀλλὰ ἀπὸ Παύλου, καὶ ὅτι διὰ βάθους ἡ ῥίζα σοι nor a quovis vulgari didicisti, sed a Paulo: et κεῖται τῶν Γραφῶν, ἐν χρόνῳ γραφείσα πολλῷ. quia in profundum radix tibi posita est Scriptum Ἱερὰ δὲ Γράμματα, τὴν θεόπνευστον λέγει Γραφήν. rarum, quæ a multis temporibus scripta sunt. «Τὴ δυνάμενα σε σοφίσαι,» Οὐκ ἀφίησί σε ἀνόητόν Sacras autem Litteras dicit Scripturam quæ a Deo τι παθεῖν, καὶ οἷον οἱ πολλοί. Ὁ γὰρ τὰς Γραφὰς inspirata est. Quæ te possunt erudire.» 976 εἰδώς, ὡς εἰδέναι χρή, οὐκ ἂν περιτραπείη ποτέ. Nequaquam te permittent insipienter erga aliquid. Εἰς σωτηρίαν διὰ πίστεως τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ,» 11 Matth. VII, 14. 12 Psal. XXXVI, 1.

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. sicuti nosse oportet, nunquam subverti poterit. «Ad salu'em per fidem quæ est in Christo Jesu. Erudiunt autem te, non more caternæ sapientiæ quæ in sermone et errore sita est,seul ad salutem per Gdein quæ in Christo est. Nam sacra Lilleræ et sapientia quæ ex eis sumitur, ad fidem Christi ducunt. «Omnis scriptura divinitus inspirata est.» Ubi multos consolationis modos expressit. nunc etiam maximnun dicit qui est ex lectione Scripturarum. Nam triste aliquid dicturus est, nempe de sua morte. Quod si Timotheum legere oportet, quando magis nos? «Ad doctriuam.» Quoniam bona docet dogmata et opera. Ad redargutionem.» Ad hoc ut falsa redarguantur." Ad correctionem.» Ad corrigendos fratres. Ad institutionem quæ est in justitia.» Ad erudiendum et inducen lum al justitiam. Ex his autem contingit alicui ut integer sit. Est autem integer qui semper est æqualis, et neque ail tristia declinatet dejicitur animo, neque ad prospera erigitur et inimparibus. Ad omne opus bonum.. Non vulgari Σοφίζει δὲ σε, οὐ κατὰ τὴν ἔξω σοφίαν τὴν ἐν λόγῳ affici vulgi more. Nam qui sacras novil Litteras. καὶ ἀπάτῃ κειμένην ἀλλ᾽ εἰς σωτηρίαν διὰ τῆς ἐν Χριστῷ πίστεως. Αἱ γὰρ ἅγιαι Γραφαι, καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν σοφία, εἰς πίστιν ἄγουσι τοῦ Χριστοῦ. • Πᾶσα Γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος, «Πολλούς είρηκως παραμυθίας τρόπους νῦν καὶ τὸν μέγιστον λέγει, τὸν ἐκ τῆς ἀναγώσεως τῶν Γραφών. Λυπηρὸν γὰρ μέλλει λέγειν ὅτι τελειοῦται. Εἰ δὲ Τιμοθέῳ δεῖ ἀναγινώσκειν, πόσιμ μᾶλλον ἡμῖν; «Πρὸς διδασκαλίαν.» Επειδὴ τὰ χρηστὰ διδάσκει δύγματα καὶ πράγματα.· Πρὸς ἔλεγχον.» Εἰς τὸ τὰ ψευδῆ ἐλέγχειν. «Πρὸς ἐπανόρθωσιν.» Εἰς τὸ, διορθούν σθαι τοὺς ἀδελφούς. • Πρὸς παιδείαν τὴν ἐν δικαιοσύνῃ.» Πρὸς τὸ παιδεῦσαι καὶ ἐναγαγεῖν εἰς δικαιοσύνην. Εκ γὰρ δὴ τούτων, φησί, περιγίνεται τινι, τὸ ἄρτιον εἶναι. Αρνιος δέ ἐστιν, ὁ ἀεὶ ἴσος, η καὶ μήτε τοῖς λυπηροῖς κλινόμενος καὶ ταπεινούμενος, μήτε τοῖς χρηστοῖς ἐπαιρόμενος καὶ φυσιούμενος, ἀλλ᾽ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχων ἐν πράγμασιν ἀνίσοις. • Πρὸς πᾶν ἔργον ἀγαθόν,» Οὐχ ἁπλῶς μετέχων, ἀλλ᾽ ἀπηρτισμένος καὶ πεπληρωμένος. tumescit, sed semper pari modo se habet in rebus modo particeps factus, sed perfectus ac completus. • Διαμαρτύρομαι οὖν ἐγὼ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μέλλοντος κρίνειν ζῶντας καὶ νεκρούς κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Κήρυξον τὸν λόγον, ἐπίστηθι εὐπαίρως, εὐκαίρως. Ελεγξον, ἔπιτίμησον, παρακάλεσον ἐν πάσῃ μακροθυμία καὶ διδαχῇ.» IV, 1 2. Obtestor igitur ego corum Deo et Domino Jesu Christo qui judicaturus est vivos el mortuus in apparitione sua et in regno suo. Predica sermonem, insta tempestive, intempestive, convince, increpa: exhortare cum longanimitate et doctrina. Η συνεχής διαμαρτυρία ἤτοι παραγγελία, τρία Continua obtestatio et præceptum tria parit: τίκτει, φοβερωτέραν τε τὴν παραγγγελίαν καὶ ἀπαρ- formidabilius reddit præceptum et irrecusabile, αίτητον ποιεῖ, καὶ τὸ σωτηριώδες τοῦ λόγου παρατι- quodque salutare est in sermone proponit. Neque θεται. Οὐ χὰρ εἰ μὴ τοιοῦτος ἦν, ἔδει αὐτὸν μετὰ enim si talis non essset,oporteret ipsum cum tanta τοσαύτης ἀνυπερθέσεως κηρυχθῆναι. Καὶ ὅτι τὸ οἶ- sublimilate prædicari. Præterea quod suum est κε τον πληροῖ ὁ παραγγέλλων, μηκέτι ὑποκείμενος facilis qui præcipit et annuntiat, jam non obnoxius. τῇ, ὡς εἰκὸς, γινομένῃ περὶ τὸ κήρυγμα ἀμελείᾳ. ut verisimile est, negligentiæ quæ circa prædica- • Τοῦ μέλλοντος κρίνειν ζῶντας καὶ νεκρούς.» Η tionem solet contingere. «Qui judicaturus est ἁμαρτωλοὺς λέγει καὶ δικαίους, ἢ τοὺς προαπελ- νivos et mortuos. Aut peccatores dicit et justos: θόντας, καὶ τοὺς ἔτι ζώντας, ἢ ὅτι πολλοί καταλει- aut eos qui jam mortui erant, quique adhuc viveφθήσονται ζώντες τότε. Ὁ καὶ ἀλλαχοῦ φησι, Πάντης bant: aut quia multi eo tempore vivi relinquendi μὲν οὐ κοιμηθησόμεθα. «Κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν αὐ- sunt, sicut alibi dicit: Omnes quidem non dormieτοῦ.» Πότε μέλλοντος κρίνειν; ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ mus 15.. In apparitione eua.» 277 Quando fudiαὐτοῦ, τῇ μετὰ βασιλείας καὶ δόξης γενησομένη. caturus est? In apparitione sua, quæ futura est Οὐδὲ γὰρ οὕτως ἥξει ὡς ἦλθε πρότερον, «Κήρυξον cum majestate et gloria. Neque enim ita veniet τὸν λόγον, «Τί δὲ διαμαρτύρομαι; Μὴ κατακρύψης sicut prius venit. «Prædica sermonem. Quid auτὸν λόγον, φησίν, ἀλλὰ κήρυξον. «Επίστηθι,» tem obtcstor? Ne occultes sermonem, sed præΟἷον, Αἰφνίδιον ἐπισκόπει, ἐφόρα μή τις ἁμαρτάνῃ, dices. • Insta» Hoc est, Repete circumspice et καὶ τοῦτο ποίει, εὐκαίρως, ακαίρως, τουτέστι, μὴ observa ne quis peccet. Et hoc facito tempestive, ἔστω σοι καιρὸς πρὸς τοῦτο ὡρισμένος, ἀλλ᾽ ἐν intempestive, hoc est ne ad hoc sit tibi certum ac ἑκάστῳ καιρῷ κἂν μὴ προσῆκον ᾖ, ἐπισκόπει. Καὶ definitum tempus, sed omni tempore quanquam ἐὰν εὕρης, φησίν, ἡμαρτηκότα, «Ελεγξον.» Οὐδὲν non fuerit opportunum, superintende. Et si inveγὰρ δεῖ πρὸ ἐλέγχου ποιεῖν. Καὶ μετὰ τὸ ἀποδείξαι neris, inquit, peccantem, Convince.. Nihil enim τὸ πταίσμα, «Επιτίμησον, ο Μέμψαι, ἐγκάλεσον. facere oportet priusquam conviceris: et postquam Εἶτα μετὰ τὴν πληγὴν, ἐπίθες φάρμακον, «Παρα- lapsum esse ostenderis, Increpa.» Reprehende, κάλεον ο γάρ, φησίν, «ἵνα μὴ τῇ περισσοτέρα λύπῃ objurga. Deinde post vulnus adde et pharmacum. καταποθῇ ὁ τοιοῦτος.» «Ἐν πάσῃ μακροθυμία, ο «Exhortare.» — «ne nimia tristia absorbeatur qui 13 I Cor. xv, 51. !

hujusmodi est.» - «Cum omni longanimitate: Sed Μακροθυμίας γὰρ δεῖται τὸ πρᾶγμα, ὥστε μὴ quidem longanimitate opus est in hac re, ne facile ἁπλῶς τοῖς λέγουσι πείθεσθαι, διὰ δὲ πάσης ἑρεύ credat utcumque deferenti, sed per omne scruti- νης ἔρχεσθαι και γήρας τοῦ ἀληθοῦς. «Καὶ διδαχῇ.» nium et indaginem perveniat ad veritatem. Εί φησί. Τὴν ἐπιτίμησιν μετὰ τοῦ νουθετεῖν, φησίν, doctrina.» Admonitionem, inquit, una cum incre. ὡς τέκνοῳ ἐπιθες, μὴ ὡς ἐχθρὸν τιμωρούμενος, patione tanquam filio adjunge, non tanquam ini- οἶδε γὰρ ἔσθ' ὅτε παραίνεσιν καὶ πλέον ἰσχύσει τῆς micum puniens. Novit enim admonitionem inter- ἔπιτιμήσεως. dum plus prodesse quam increpationem. CAPUT VIII. De his qui nova moliebantur quibus Timotheum oppponit. «Περὶ τῶν καινοτομησάντων, οἷς ἀντινάττει τὸν Τιμόθεον.» IV, 3-5. Nam erit tempus cum sanam doctri- • Έσται γὰρ παιρός, ὅτε τῆς ὑγιαινούσης δια nam non sustinebunt, sed juxta concupiscentias δασκαλίας οὐκ ἀνέξονται, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἰδίας suas coacervabunt sibiipsis magistros hi quibus ἐπιθυμίας ἑαυτοῖς ἐπισωρεύσουσι διδασκαλους, pruriant aures: et a veritate quilem aures κνηθόμενοι τὴν ἀκοὴν, καὶ ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας avertent, ad fabulas vero convertentur. Tu vero τὴν ἀκοὴν ἀποστρέψουσιν, ἐπὶ δε τους μύθους in omnibus vigila, obdura in laboribus, opus ἐκτραπήσονται. Σὺ δὲ νῆφε ἐν πᾶσι, κακοπάθη perage evangelistæ, ministerium tuum adim- σον, ἔργον ποίησον εὐαγγελιστοῦ, τὴν διακονίαν σου ple. πληροφόρησον.» Priusquam igitur præcipitentur, præoccupa illos Πρὶν ἢ οὖν ἐκτραχηλισθῆναι, προκατάλαβε αὐτοὺς interim dum tibi parent. Propterea dicit Tempesti- εἴκοντάς σοι. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν, Εὐκαίρως, ἀκτίσ ve, intempestive,quandiu sustinent. Oportet enim ρως, ἕως οὗ ἀνέχονται. Δεῖ γὰρ αὐτοὺς ἐθίσαι πρὸς assuescere ipsos ad obedientiam priusquam resi- πειθώ, πρὶν ἀποσκιρτήσωσιν. Ορα δὲ ἀτοπίαν τῶν liant.Considera vero rem indignam magistris. 278 διδασκάλων, ὅτι πρόφασις αὐτοῖς προστασίας αἱ τῶν Siquidem præsidentiæ illis occasio snnt plebis con- λαῶν ἐπιθυμίαι, «Εαυτοῖς ἐπισωρεύσουσι διδασκά cupiscentiæ. Coacervabunt sibiipsis magistros.» λους.» Τὸ ἀδιάκριτον πλῆθος τῶν διδασκάλων, καὶ hoc est doctorum multitudinem sine judicio. Et di- τὸ, ὑπὸ τῶν μαθητῶν χειρατονείσθαι αὐτοὺς, διὰ cens: Conservabunt sibiipsis, ostendit quod a disci- τοῦ, Επισωρεύσουσι διδασκάλους, ἐδήλωσε. «Κνηpulis constituentur magistri. «Hi quibus pruriunt θόμενοι τὴν ἀκοὴν.» Οἷον, τερπόμενοι τὴν ἀκοὴν aures.» Hoc est gaudentes audire quæ delectant ἀκοῦσαι τὰ πρὸς ὄρεξιν, καὶ ἀεὶ ἐπιθυμοῦντες τὰ appetitum, semperque audire cupientes quæ dicun- πρὸς χάριν ἀκούειν, «Καὶ ἀπὸ μὲν τῆς ἀληθείας tur ad gratiam. «Et a veritate quidem aures aver- τὴν ἀκοὴν ἀποστρέψουσι.» Ταῦτα προλέγει, οὐχ ἵνα tent.» Hæc prædicit, non ut mærore afficiat, sed λυπήσῃ. ἀλλὰ διδάσκων, δεῖν τοὺς μαθητὲς ἕως ὅτε docens oportere discipulos quandiu morigeri fue- πειθήνιοι καὶ εἰκτικοί τυγχάνωσι, πλασθῆναι καλῶς rint et obtemperantes,recte formari et adduci: ut- καὶ ἀχθῆναι, καὶ ἵνα, ὅτον ταῦτα ἀποβαίῃ, μὴ ἀθυμῇ. «Ετοιμάσθην γάρ, φησί, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» que dum hæc contigerint, non despondeant animum. Nam, «Paratus fui, inquit, et non sum tur- Ορᾷς ὅτι οὐχ ὡς ἀγνοῦντες σφάλλονται, ἀλλ᾽ ἑκόνbalus 14.» Jamne vides quod non ignorantes la- τες; ᾿Αποστρέψουσι γὰρ τὴν ἀκοὴν, φησί, καὶ ἐκε buntur, sed spontanei? Avertent namque aures, τραπήσονται, ὥστε ἑκούσιον τὸ κακόν. «Σὺ δὲ νῆφε ait, et subvertentur ut voluntarium sit malum. Τu ἐν πᾶσι,» Διὰ οὖν τὸ νήφειν καὶ διεγηγέρθαι, ταῦτα vero in omnibus vigila.» Hæc dixit ut vigilaret et εἶπε, «Κακοπάθησον.» Αγώνισαι, φησί, κοπίασον, excitaretur. «Obdura in laborihus.» Decerta, la- προκατάλαβε τῶν μαθητῶν τὰς ἀκοὰς ἐν χρηστοῖς bora præoccupa discipulorum aures bonis ac ve- καὶ ἀληθέσι δόγμασι πρὶν ἢ τὴν λύμην ἐκείνην ὑπεισ ris dogmatis, priusquam subingrediatur illa pestis. ελθεῖν. «Τὴν διακονοίαν σου πληροφόρησον.» Καὶ γὰρ «Ministerium tuum adimple.» Etenim Timotheus καὶ ὁ Τιμόθεος διηκόνει τῷ κηρύγματι. Εκήρυσσε quoque prædicatione ministrabat. Siquidern prædi- γάρ. Πλήρωσον οὖν ὃ ἐνήρξω, φησὶ, καὶ κατάσπειρον cabat. Comple igitur quod auspicatus es, et prædi- αὐτοῖς, ἕως ὑγιαίνουσι, τὸ κήρυγμα. cationem ipsis dissemina dum sani sunt. CAPUT IX. De futura sui ipsius resolutione ad æternam gloriam. IV,6-8. Nam ipse ego jam delibor,et tempusmeæ resolutionis instat. Certamen bonum decertavi,cursum consummavi, fidem servavi. Quo (superest,reposita est mihi justitia corona, quam reddet mihi 14 Psal. CXVIII, 60. • Περὶ τῆς ἑαυτοῦ μελλούσης ἀναλύσεως, ἐπὶ δόξῃ αἰωνίᾳ.» • Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως ἐφέστηκε. Τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἠγώνισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα. Λοιπὸν ἀπόκειται μοι ὁ τῆς δικαιο-

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. σύνης στέφανος, ὃν ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος ἐν Dominus in illo die,qui est justus juder:non solum ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὁ δίκαιος κριτής, οὐ μόνον δὲ autem mihi,sed et his qui diligunt adventum ipsius: ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς ἠγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ. ο δ Εγώ γάρ, φησίν, ἤδη θυσίαν ἐμαυτὸν προσφέρω Nam ego, inquit, me ipsum jam offero Christo Χριστῷ. Οὐκ εἶπε δὲ θυσίαν, ἀλλὰ σπονδήν, τὸ hostiam. Non tamen dixit hostiam, sed σπονδήν, πλεῖον λέγων καὶ ἱερώτερον. Τῆς μὲν γὰρ θυσίας id est, libamen (ponens enim verbum σπένδομαι, μέρος τι μόνον θεῷ εἰς θυμίαμα ἀφιεροῦτο. Ἡ δὲ id est, delibor ponit, et nomen ejus σπονδή) quod σπονδὴ ἅπασα αὐτῷ ἀφιέρωτο. Τοῦτο δὲ ποιεῖν καὶ amplius est ac sacratius. Siquidem hostiæ quædam αὐτὸς τοῖς μαθηταῖς ἐπιτάσσει λέγων • • Παραστή pars tantum Deo in sacrifcium offerebatur, σατε τὰ μέλη ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ο Ἑαυτὸν γὰρ universum vero libamen ipsi sacrificabatur. Hoc ἱερουργεῖ ὁ ὑπὲρ Χριστοῦ θυόμενος. Ἡ τὸ σπένδο- autem et ipse discipulis facere jubet cum ait: μαι νόει, οἷον, καταλύω τὸν πρὸς πάντας πόλεμον. • Præbete corpora vestra hostiam viventem 15. οὔτε πολεμῶν, οὔτε πολεμούμενος, τελειοῦμαι γάρ. Seipsum enim sacrificat qui pro Christo immolatur. – Τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως.» ΟΙΚΟΥΜ.] Ανάλυσιν Aut σπένδομαι intellige foedus: sancio, hoc est: belγὰρ λέγει τὸν θάνατον, ἢ διὰ τὸ ἀναλύειν ἐξ ἧς ἐλήφ- lum adversus quosvis dissolvo: morior enim nem θημεν γῆς· ἢ πρὸς τὸν δημιουργήσαντα Χριστόν. que bello impugnans neque bello impugnatus. Τὸν ἀγῶνα.» Ταῦτα λέγει, οὐ μεγαληγορών, «Meæ resolutionis.» Nam resolutionem dicit morἄπαγε, ἀλλὰ τὸν μαθητὴν παραμυθούμενος, ὡς ἐπὶ tem: aut quia in terram resolvimur de qua sumστεφάνους ἀπιὼν καὶ ἀντιδόσεις ἀγαθῶν, ὡς εἰ ἔλε- pti sumus, autreditum dicit ad Christum qui creaγεν - Χαίρειν σε μάλλον δεῖ ἤπερ ἀλγεῦν, ὅτι τοιαύ- vit.. Certamen.» Hæc ait, non sese jactitans: της ἐπιτυγχάνω τελευτῆς. «Τὸν καλὸν ἠγώνισμαι. minime gentium: sed discipulum consolando, Πᾶς γὰρ ὁ ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγών, καλὸς, κἂν ἀλύσεις quasi ad recipiendas coronas abeat et bonorum ἔχει, κἂν διωγμούς, κἂν θανάτους. Εἰ οὖν καλός, φη- operum retributiones, ac si diceret: Te potius σὶν, ἐπιλαβοῦ δῆτα καὶ σὲ αὐτοῦ. «Τὸν δρόμον τε- gaudere oportet quam lugere, quod talem assequar τέλεκα.» Περιέδραμε γὰρ τὴν οἰκουμένην. πάνω finem. • Bonum decertavi.» Omne enim certamen της εἰς θεογνωσίαν ἔγων. ὥστε ἀπὸ Ἱερουσαλήμ pro Christo susceptum, bonum est: sive vincula καὶ κύκλῳ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ πεπληρωκέναι τὸ habeat, sive persecutiones, sive mortes. Si igitur Εὐαγγέλιον.» Τὴν πίστιν τετήρηκα.» Πολλοὶ γὰρ bonum est, et tu ergo illud assume. • Cursum αὐτὴν συλῆσαι παρ' αὐτοῦ ἤθελον, φίλοι ψευδείς, consummavi. Orbem nam que percurrit, omnes ad εχθροί, Ελληνες, Ιουδαίοι. • Λοιπὸν ἀπόκειται μοι Dei cognitionem adducons. Itaque ab Jerusalem et ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ο Εἶτα καὶ ἀπὸ τῶν in circumjacentibus regionibus usque ad Illyricum ἐπάθλων παραμυθεῖται αὐτόν. Τίς γὰρ ἂν ἀλγήσειεν impleverat Evangelio 16. • Fidem servavi.» Multi ἐπὶ τῷ ἀπολαμβάνοντι στέφανον; Δικαιοσύνης δὲ, οἷον enim hanc ab ipso prædari conabantur, falsi amiτῆς καθόλου ἀρετῆς. «Ον ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος ἐν ci, inimici, Judai, Græci. «Quod superest, repoδ ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.» Μή γάρ μοι, φησί, τὰ ὧδε εἴπῃς sita est mihi justitiæ corona.» Deinde etiam a τὰ πρόσκαιρα, ἐγὼ γὰρ τὰ ἐκεῖ ζητώ. Ορα δὲ πῶς præmiis certaminum consolatur ipsum. Quis enim χρέος αὐτὸν ἀπαιτεῖ, διά τε τοῦ, ᾿Αποδώσει μοι, ἀλλ᾽ lugebit eum qui coronam accipit? Justitia vero, hoc οὐκ εἶπε, Δώσει· τοῦτο δηλῶν καὶ διὰ τοῦ, Ὁ δίκαιος est universalis virtutis. «Quam reddet mihi Domiκριτής. «Οὐ μόνον δὲ ἐμοί, ο Ενταῦθα καὶ αὐτὸν nus in illo die.» Neque enim mihi hæc temporalia ἀνέστησε τὸν Τιμόθεον, ὅτι, φησί, καὶ σοὶ ἀποδώσει. proferas, nam ego futura quæro. Considera vero quod Εἰ γὰρ πᾶσι τοῖς ἀγαπῶσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ tanquam debitum expetit illud, cum ait, Reddet mihi, στέφανον δίδωσι, πολλῷ μᾶλλον σοί. Τίς δὲ ἀγαπᾷ et non dicit, Dabit: significans etiam hoc ex eo quod τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ; Ὁ ἄξια πράττων ἀμοιβῶν ait: Justus judex. «Non solum autem mihi.» Hic ipχρηστών. sum quoque excitat Timotheum, nam etiam tibi, inquit, reddet. Si enim omnibus qui diligunt adventum ipsus dabit coronam, multo magis tibi. Quis autem diligit adventum ipsius? Qui digna operatur beatis remunerationibus. Σπούδασον ἐλθεῖν πρός με ταχέως. Δημᾶς γάρ με εγκατέλιπεν, ἀγαπήσας τὸν νῦν αἰῶνα, καὶ ἐπορεύθη εἰς Θεσσαλονίκην, Κρήσκης εἰς Γαλατίαν, Τίτος εἰς Δαλματίαν, Λουκᾶς ἐστι μόνος μετ᾿ ἐμοῦ. Μάρκον ἀναλαβὼν, ἄγε μετὰ σεαυτοῦ. Ἔστι γάρ μοι εὔχρηστος εἰς διακονίαν. Τυχικὸν δὲ ἀπέστειλα εἰς Εφεσον. Τὸν φαιλόνην ὃν ἀπέλιπον ἐν Τρῳλδι παρὰ Κάρπαῳ ἐρχόμενος φέρε, καὶ τὰ βιβλία, μάλιστα τὰς μεμβράνας.» Τί δή ποτε τὴν Ἐφεσίων Ἐκκλησίαν ἐμπεπιστευ 15 Rom. XII, 1. 16 Rom. xv, 19. PATROL. GR. CXIX. IV,8-13.Da operam ut venias ad me cito:nam De mus me dereliquit cum diligeret prasens saculum, et profectus est Thessalonicam, Crescens iv Galatiam, Titus in 80 Dalmatiam: Lucas mecum est solus.Marcum assumptum adducito una tecum.Est enimmihiperutilisadminislerium. Porro Tychicum misi Ephesum. Penulam quam reliqui Troadeapud Carpum ubi veneris conferas, et libellos, maxime aulem membranas. Quam ob causam eum ad se vocat cui concre8

μένον, πρὸς ἑαυτὸν καλει; Οτι ἐν φυλακῇ ὢν αὐτὸς, ἀπελθεῖν οὐκ ἠδύνατο. Βούλεται οὖν ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν τὸν Τιμόθεον, διά τε τὸ, μόνος εἶναι, καὶ διὰ τὸ τινὰ αὐτῷ ἐντείλασθαι.» Πρός με ταχέως.» Οὐ λέγει, Ἐν ὅσῳ ζῷ· οὐδὲ γὰρ λυπῆσαι ἤθελεν.» ᾿Αγαπήσας τὸν νῦν αἰῶνα.» Τοῦ ἀσφαλούς καὶ τοῦ ἀκινδύνου γενόμενος, ὡς ἐνόμισεν. Εἴλετο γὰρ μᾶλλον οἴκοι τρυφάν, ἢ μετ᾿ ἐμοῦ ταλαιπωρεῖσθαι. Οὐ τοῦτον δὲ διαβαλεῖν θέλει, ἀλλ᾽ ἡμᾶς στηρίξαι μὴ μαλακίζε σθαι. • Κρήσκης εἰς Γαλατίαν.» Οὗτοι γνώμῃ αὐτοῦ ἀπεληλύθεισαν, διὸ οὐ λέγει περὶ αὐτῶν τὸ, Εγκατα έλιπον. Τέως γὰρ ὁ Τίτος τῶν θαυμασίων ἦν, τούτῳ καὶ ἐπισκοπὴν ἐπεπιστεύκει τῆς Κρήτης. • Λουκᾶς ἐστι μόνος μετ᾿ ἐμοῦ.» Λουκᾶς οὗτός ἐστιν ὁ τὸ Εὐαγγέλιον γράφας καὶ τὰς Πράξεις τῶν ἀποστό λων. Φιλομαθὴς δὲ, ὢν ὁ ἅγιος καὶ καρτερικός, ἀδιασπάστως εἴχετο σου Παύλου, «Εστι γάρ μοι εύχρηστος.» Οὐκ εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάπαυσιν, φησίν, ἀλλ᾽ εἰς διακονίαν τοῦ Εὐαγγελίου. Αρα καὶ τὸν Τιμό θεον τούτου χάριν ἐκάλει, ἵνα κατὰ τὴν αὐτοῦ τελείωσιν παραμυθῆται τοὺς ἀδελφούς. «Εἰς διακονίαν.» Τοῦ Εὐαγγελίου, φησίν. «Τυχικὸν δὲ ἀπ. έστειλα, η Ορα διὰ πάντων τὴν μόνωσιν, «Τὸν φελόνην ἐν ἀπέλιπον. • Ιμάτιόν τι λέγει ἐνταῦθα. Ζητεῖ δὲ τοῦτο, ὥστε μὴ δεηθῆναί τινος. Πανταχοῦ γὰρ πολὺς αὐτῷ τούτου λόγος. - Αλλως. [ΙΩΑΝ.] Ιμάτιον ἐνταῦθα λέγει. Τινὲς δὲ τὸ γλωσσόκομον ἔνθα τὰ βιβλία ἔκειτο. Τί δὲ αὐτῷ τῶν βιβλίων ἔδει μέλλοντι ἀποδημεῖν πρὸς τὸν Θεόν; Καὶ μάλιστα ἔδει, ὥστε αὐτὰ τοῖς πιστούς παραθέσθαι, καὶ ἀντὶ τῆς αὐτοῦ διδασκαλας ἔχειν αὐτά. Τὸν δὲ φελόνην ἐζήτει, ὥστε μὴ δεηθῆναι παρ' ἑτέρων λαβεῖν. «Μάλιστα τὰς μεμβράνες.» [ΘΕΟΔΩΡ.] Μεμβράνας Ρωμαϊκώτερον, τὰ εἱλητὰ ἐκάλεσεν, ὡς ἀπὸ τῆς ἐν Ῥώμᾳ συνηθείας ἀδιαφόρως τῇ λέξει καταχρησ σάμενος, ἀφ᾿ ἧς δὴ καὶ ἔγραφε τὴν Επιστολήν. Εν είλητοῖς γὰρ εἶχον τὸ παλαιὸν τὰ τῆς θείας Γραφῆς, ὥσπερ οὖν καὶ ἄχρι τῆς δεύρο οἱ Ἰουδαῖοι τὰ πλεῖσ στα ἔχουσι. Βιβλία δὲ εἶπε κατὰ κοινοῦ, ὡς ἂν καὶ ἐν ἑτέρῳ σχήματι τυχὸν ἔχων βιβλία. • Μάλιστα τὰς μεμ βρένας.» Ισως γὰρ αὗται ὠφελιμώτεραι ἦσαν. Γελάσαι ἄξιον τῶν ἐνταῦθα εἰρηκότων φελόνην τὸν ᾿Απόστολον, οὐ τὸ ἔνδυμα καλεῖν, ἀλλά τι εἶδος βιβλίου, οἳ οὐ προσέσχον τῇ ἐπαγωγῇ. Περιττόν γὰρ ἦν εἰπεῖν· Καὶ τὰ βιβλία, εἴπερ δὴ κἀκεῖνο βιβλίου εἶδος ἦν, δυνάμενον τοῖς λοιποῖς συσσημαίνεσθαι. dita erat Ephesiorum Ecclesia? Quia cum in carcere esset, ad illum proficisci non poterat. Vult igitur ut Timotheus ad se veniat, tum quod solus esset, tum ut aliqua ipsi præciperet. Ad me cito.» Non ait: Interim dum vivo: neque enim voluit eum contristare. «Cum diligerot præsens sæculum.» id est securitatem: et ita fugit periculum ut estimavit. Magis enim elegit domi in deliciis agere, quam mecum defatigari. Non autem intendit hunc traducere, sed nos potius confirmare ne mollescamus. «Crescens in Galatiam. • Hi sua vo - luntate discesserant, ideo non dicit, Reliqui. Porro Titus inter præclaros erat cui Creta episcopatum crediderat. «Lucas mecum est solus.» Lucas hic est qui Evangelium scripsit et Acta apostolorum: cum autem discendi cupidus esset, sanctus et con - stans, nunquam a Paulo divellebatur. «Est enim mihi perutilis.» Non ad meam, inquit, requiem, sed ad ministerium evangelicum. Sane Timotheum quoque hanc ob causam vocabat, ut post suam mortem consolaretrur fratres. «Ad ministerium.» Evangelii videlicet. «Porro Tychicum misi. Vide omnimodam solitudinem. «Penulam quam reliqui. «Vestimentum quoddam hic dicit. Quærit autem illud, ne egens cuiquam sit molestus. Nam ubique hoc ipsi curæ est plurimum. — Alio modo, Vestis genus hic dicit. Quidam vero thecam significari volunt in qua libelli reponebantur. Quæ autem ipsi libellorum erat necessitas qui brevi ad Deum migraturus erat? Certe tunc maxime opus erat, ut eos fidelibus commendaret, et ut illos pro ipsius doctrina haberent. Penulam vero quærebat, ne sibi opus esset ab aliis accipere. a Maxime membranas.» Membranas Latina magis voce, volumina sive chartas volubiles appellavit: tanquam a Romano usu indifferenter dictione abusus, 81 ex qua urbe etiam scripsit Epistolam. In complieatis enim et involutis chartis habebant olim quæ ad divinam spectabant Scripturam: quemad modum etiam ad hanc usque diem Judæi plurima habent. Libellos autem dixit communi vocabulo quod in alia quoque forma habuerit fortassis libellos. «Maxime membranas.» Fortassis autem hæ utiliora quædam in se reposita habebant. Suntautem risu digni qui hoc loco Apostolum aiuut per penulam non vestem significasse, sed genus libel- " li, qui litteræ seriem non adverterunt. Superfluum enim fuisset dicere: Et libellos, si etiam illud fuisset libelli genus, cum potuisset una cum aliis significari. IV, 14-18. Alexander faber crarius multis malis me affecit: reddat illi Dominus juxta fucta ipsius: quem et tu cave: vehementer enim restitit nostris sermonibus.Inprima mea defensionenemomihi adfuit, sed omnes me deseruerunt: ne illis imputetur, Dominus autem mihi adfuit, et corroboravit me,ut per me prædicatio eapleretur, et audirent omnes genlesel ereptus fui ex ore leonis, et eripiet me Dominusutomnifacto malo,etservabit adregnum suum aternum:cuigloria in sacula saculorum Amen. ροῦ, καὶ σώσει εἰς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ τὴν αἰώνιον. ᾧ ἡ δόξαεὶς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Αλέξανδρος ὁ χαλκεύς πολλά μοι κακὰ ἐνα εδείξατο (ἀποδῴη αὐτῷ ὁ Κύριος κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ), ὃν καὶ σὺ φυλάσσου. Λίαν γὰρ ἀνθ' έστηκε τοῖς ἡμετέροις λόγοις. Ἐν τῇ πρώτη μου ἀπολογία, οὐδείς μοι συμπαρεγένετο, ἀλλὰ πάνω τες με εγκατέλιπον. Μὴ αὐτοῖς λογισθείη. Ὁ δὲ κύριός μοι παρέστη, καὶ ἐνεδυναμωσέ με, Ένα δι᾿ ἐμοῦ τὸ κήρυγμα πληροφορηθῇ, καὶ ἀκούσῃ πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ ἐῤῥύσθην ἐκ στόματος λέοντος. Καὶ ῥύσεται με ὁ Κύριος ἀπὸ παντὸς ἔργου πονη-

" COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. ᾿Αποδείκνυσιν αὐτῷ καὶ τὰς ἀπὸ των εὐτελῶν θλί- Ostendit ei viriliter ferendas esse afflictiones ψεις, γενναίως φέρειν. Τὸ γὰρ ἀδικεῖσθαι λυπηρόν, quæ etiam ab abjectis inferuntur. Molestum enim μάλιστα δὲ παρὰ τῶν εὐτελῶν. ὁ ᾿Αποδῴη αὐτῷ ὁ est injuria afici, ab iis præsertim qui viles et abΚύριος.» Οὐκ ἐπειδὴ Παῦλος ἔχαιρε τῇ τιμωρία, jecti sunt. «Reddat illi Dominus.» Non quod ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀσθενεστέρους ἐν τοῖς πιστοῖς ἔδει Paulus gauderet ultione, sed propter imbecilliores τοὺς ἄγαν ἐναντιουμένους πάσχειν κακῶς, ἵνα μὴ qui inter fideles erant, oportebat eos qui valde reἀδυναμίαν καταγνώσι τοῦ κηρύγματος. • Κατὰ τὰ pugnabant mala pati, ne imbecillitatem accusarent ἔργα αὐτοῦ,» Η ὅτι πρόῤῥησίς ἐστι τῶν μελλόντων, prædicationis. «Juxta facta ipsius.» Aut quod οὐκ ἀρά. «Ὃν καὶ σὺ φυλάσσου.» Οὐκ εἶπε, Τιο eorum quæ futura erant vaticinium sit, non imμώρησαι, κόλασον (καὶ γὰρ ἐξῆν τοῦτο ποιεῖν Τιμο- precatio. «Quem et tu cave.» Non dixit Ulciscere, θέῳ διὰ τοῦ πνεύματος), ἀλλὰ, Φυλάσσου. Ορᾷς punito (siquidem hoc facere potuisset Timotheus ὅτι οὐκ ἐπιτρέχει τῇ τιμωρία; Τὸ δὲ, Φυλάσσου, οἷον per Spiritum) sed, Gave. Videsne quod ad ultionem παραιτού, «Τοῖς ἡμετέροις λόγοις.» Τοῖς τοῦ κη non accurrat? Cave: aversare. «Nostris sermoniρύγματος δηλαδή, «Ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀπολογία.» bus videlicet qui prædicationis sunt. In prima Παρέστη ἤδη τῷ Νέρωνι καὶ διέφυγεν. Αλλ' ὅταν mea defensione.. Exhibitus jam fuerat Neroni et τὸν οἰνοχόον αὐτοῦ κατήχησε, τότε αὐτὸν ἀποτέμνει. evaserat: sed ubi pocillatorem ejus ad fidem inΟὐδὲ γὰρ οὕτω πρὸς τὰ εἴδωλα ζῆλον εἶχεν ὁ Νέ- struxit, tunc ipsum capite truneavit. Neque enim ρων, οὕτως ἦν ἐξίτηλος ἐν πᾶσιν. «᾿Αλλὰ πάντες magnum erga idola zelum habebat Nero, adeo erat με ἐγκατέλιπον.» Οἱ Ἰουδαῖοι, φησίν, οἱ ἀδελφοί. ignavus in omnibus. «Sed omnes me deserue- • Μὴ αὐτοῖς λογισθείη.» Ορᾷς αὐτὸν μὴ μόνον οὐ rnnt.» Judæi inquit, fratres. 984 • Ne illis imβουλόμενον τιμωρείσθαι, ἀλλὰ καὶ συγχώρησιν εὐ- putetur.» Vides illum non solum vindictam non χόμενον; Καίτοι δεινὰ ἐπεπόνθει. Οὐ γὰρ ἴσον τὸ petentem, sed etiam veniam precantem? Atqui inἀπ' ἀλλοτρίων προδίδοσθαι, ὅσον τὸ ἀπὸ τῶν οἰ- digna passus fuerat. Neque enim æque miserum κείων. • Ὁ δὲ Κύριός μοι παρέστη.» Τὸν γὰρ ὑπὸ est prodi ab alienis sicut a domesticis et familiaἀνθρώπων ἐγκαταλιμπανόμενον ὁ Κύριος οὐκ ἀφίης ribus. • Dominus autem mihi adfuit. > Eum qui σιν. Ενεδυνάμωσέ με, φησί· τουτέστι, παῤῥησίαν ab hominibus derelictus est, Dominus non relinἐχαρίσατο, καὶ οὐκ ἀφῆκε καταπεσεῖν. Ορᾷς προ- quit. Confirmavit me, inquit; hoc est, dicendi liτροπὴ πρὸς τὸν μαθητὴν, καὶ πάλιν ἑτέραν παρα- bertate donavit, nec permisit excidere. Vides μυθίαν; «Ινα δι᾿ ἐμοῦ τὸ κήρυγμα.» Όρα ταπει- exhortationem ad discipulum, rursumque aliam νοφροσύνην. Οὐ γὰρ ὡς ἄξιος ἐπικουρίας ἐβοηθή- consolationem? «Ut per me prædicatio.» Consiθην, ἀλλὰ διὰ τὸ κήρυγμα, ἵνα πληρωθῇ καὶ εἰς dera animi modestiam. Non quod auxilio dignus πέρας ἔλθῃ. • Καὶ ἀκούσῃ, φησί, πάντα τὰ ἔθνη.» essem, inquit, adjutus sum, sed propter prædicaἽνα πᾶσι, φησί, κατάδηλος γένηται καὶ τοῦ κηρύ- tionem, ut expleretur et ad terminum perveniret. γματος ἡ δύναμις, καὶ τῆς περὶ ἐμὲ προνοίας ἡ κη • Et audirent omnes gentes.. Ut omnibus maniδεμονία. «Εκ στόματος λέοντος.» Λέοντα, τὸν Νέο festa feret prædicationis potentia et gubernatio ρωνα λέγει, διὰ τὸ ὠμὸν καὶ θηριώδες. «Καὶ ῥύσε providentiæ circa me habitæ. «Ex ore leonis.» ταί με ὁ Κύριος.» Εἰ ῥύσεται, πῶς φησιν, Ἐγὼ Leonem dicit Neronem ob crudelitatem ac feritaἤδη σπένδομαι; 'Αλλ᾽ ὅρα. Τότε μὲν ἐκ τοῦ Νέρωνος tem. «Εt eripiet me Dominus. Si erupturus est, ἐῤῥύσατο, νῦν δὲ οὐκ ἔτι ἐκ τοῦ Νέρωνος, (τὸ quomodo ait: Ego jam delibor? Sed animadverte. ἱκανὸν γὰρ τῷ Εὐαγγελίῳ ἐγεγόνει, ἀλλ' ἀπὸ παν- Tunc quidem a Nerone fuit liberatus, nunc vero τὸς ἁμαρτήματος, τουτέστιν, οὐκ ἀφήσει καταγνω- jam non a Nerone liberandus erat cum Evangelio σθέντα ἔν τινι ἀπελθεῖν. • Καὶ σώσει εἰς τὴν βα- satisfactum esset, sed ab omni peccato, hoc est, non σιλείαν αὐτοῦ τὴν αἰώνιον.» Εξαρπάσει με, φησίν, permittet ut in aliquo condemnatus discedam. Et ἔνθεν, καὶ φυλάξει. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Σώσει servabit ad regnum suum æternum.» Hinc, inquit, εἰς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. ῎Αρα ἡ ὄντως σωτηρία αὕτη p me eripiet et custodiet. Nam hoc significat: Ser ἐστὶν, ὅταν ἐκεῖ διαλάμπωμεν, «ν ἡ δόξα εἰς τοὺς vabit ad regnum suum. Hæc itaque est vera salus, αἰώνας. Αμην.» "Ορα δοξολογίαν Υἱοῦ, ὡς καὶ τοῦ ut ibi splendidi simus. «Cui gloria in sacula saΠατρὸς, καὶ ἄλλοτε Πνεύματος· οὗτος γὰρ ὁ Κύριος, culorum. Amen.» Vide doxologiam pro Filio sicut ἤγουν ὁ Υἱός. et pro Patre alibi et pro Spiritu, hic enim est Dominus, nempe Filius. " " . Ασπασαι Πρίσκιλλαν καὶ ᾿Ακύλαν, καὶ τὸν Ονησιφόρου οἶκον. Εραστος ἔμεινεν ἐν Κορίνθῳ. Τρόφιμον δὲ ἀπέλιπον ἐν Μιλήτῳ ἀσθενοῦντα. Σπούδασον πρὸ χειμῶνος ἐλθεῖν. Ασπάζεται σε Εὔβουλος καὶ Σπούδης καὶ Λίνος, καὶ Κλαυδία, καὶ οἱ ἀδελφοὶ πάντες. Ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τοῦ πνεύματός σου. Η χάρις μεθ᾿ ἡμῶν. ᾿Αμήν. Οὗτοί εἰσιν ὧν συνεχῶς μέμνηται τῶν σκηνοποιῶν. " IV, 19-22. Saluta Priscillam et Aquilam,et Onesiphori familiam. Erastus mansit Corinthi. Trophimum autem reliqui Mileti languentem. Da operom ut venius ante hiemen. Salutat te Eubulus et Pudens et Linus et Claudia et fratres omnes. Dominus Jesus Christus cum spiritu tuo. Gratia nobiscum. Amen. Hi sunt, quorum frequenter facil mentionem,

" " καὶ σπουδαιοτέρας, πρώτης μέμνηται. Καὶ γὰρ καὶ τὸν Απολλώ αὕτη κατήχησε. Τὸν δὲ ἀσπασμὸν ποιεῖται, ὁμοῦ μὲν παραμυθούμενος, ὁμοῦ δὲ καὶ τιμὴν καὶ ἀγάτην ἐνδεικνύμενος διὰ τούτου, τὰ δὲ μείζον, καὶ πολλῆς ἐκπλήσας χάριτος τὸν προσαγορευόμενον, «Καὶ τὸν Ονησιφόρου οἶκον,» Ὁ γὰρ Ονησιφόρος ἐν Ῥώμη ἦν. Τοὺς οὖν ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ἀσπάζεται, ταύτῃ διεγείρων πρὸς τὸν ὅμοιον τῷ ᾿Ονησιφόρῳ ζῆλον. Έραστος ἔμεινεν ἐν Κορίνθῳ.» Επειδή τούτων οὐκ ἐμνήσθη, νῦν μέμνηται, ἵνα δείξῃ ὅτι πάντοθεν μεμόνωται καὶ χρήζει τοῦ Τιμοθέου. • Τρόφιμον δὲ ἀπέλιπον ἐν Μιλήτῳ.. Ἡ Μίλητος ἐγγὺς ἐσυιν Εφέσου. Αρα οὖν ὅτε ἐπέπλεεν ἐπὶ τὴν Ιουδαίαν, ἀφῆκεν αὐτὸν ἐν Μιλήτῳ ὁ Παῦλος, ἢ μετὰ τὸ γενέ σθαι ἐν Ῥώμῃ πάλιν εἰς ταῦτα τὰ μέρῃ, οὐκ ἔχομεν εἰπεῖν. «Ασθενοῦντα.» Ἵνα τί γὰρ μὴ ἰάσατο αὐτ τὸν, ἀλλ᾽ εἴασεν αὐτόν; Ὅτι οὐ πάντα ἐποίουν οἱ ἅγιοι, ἵνα μὴ νομισθώσι κρείττονες ἢ κατὰ ἀνθρώ που φύσιν, «Σπούδασον πρὸ χειμῶνος ἐλθεῖν.» Εως οὔ, φησί, ζῶ, ἵνα μὴ τῷ χειμῶνι ἐπισχεθείς, οὐκ ἴδῃς με.» Καὶ Λίνος,» Τούτόν φασι τὸν Λῖνον, δεύτερον τῆς Ῥώμης επίσκοπον γεγονέναι μετὰ τὸν Πέτρον. «Καὶ Κλαυδίε.» Ορᾶς πῶς καὶ γυναῖκες. διάπυροι ἦσαν καὶ θερμαί καὶ ἐσταυρωμέναι, τῷ κόσμῳ; Καὶ γὰρ οὐδὲν ἐλαττοῦται τὸ γένος τούτο τῶν ἀνδρῶν, ἐὰν θέλῃ. • Καὶ οἱ ἀδελφοὶ πάντες..» οἱ ὀνομαστί μνησθέντες θερμότεροι την πίστιν ἦσαν, «Ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τοῦ πνεύ ματός σου, ο Διπλῆ ἡ βοήθεια, ἥ τε τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, ὡς εἰ ἔλεγε, Μετὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος οὗ νῦν ἔχεις. Έστω καὶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ σου. Τούτου δέ σοι ὑπάρξαντος, οὐκ ἀλγήσεις ἐπὶ τῇ ἐμῇ ἀναλύσει. Η ὅτι οὐκ ἔνι τῆς παρουσίας εὐπορε σαι τοῦ Χριστοῦ τὸν μὴ χάριτι πνευματικῇ κατεστεμ μένον, ἵνα ᾗ ὡς πρὸς ταύτην τὴν ἑρμηνείαν, τοῦ πνεύματός σου, τουτέστι, τῆς πνευματικῆς χάριτος. «Ἡ χάρις μεθ᾽ ἡμῶν.» Καὶ ἑαυτῷ ἐπεύχεται, ἢ ὥστε ἀεὶ εὐχαρίστους εἶναι, ἢ ὥστε ἀεὶ χάρισμα ἔχειν πνευματικόν. tabernaculorum textores,apud quos etiam diversatus παρ᾽ οἷς καὶ κατήχθη. Της δε γυναικός, ὡς πιστοτέρας est. Uxoris autem tanquam fidelioris ac diligentioris prius meminit, nam et hæc ipsum Apollo in fide instruxit. Facit autem salutationem, simul et consolationis gratia, et honorem ac dilectionem per hoc exhibens: quodque majus est,mulla replet gra tia eum qui salutatur. 888 «Et Onesiphori familiam.» Onesiphorus enim Romæ erat. Eos ergo salutat qui erant ex ejus familia, hac via excitans ad similem æmulationem, qualem habuerat Onesiphorus. «Erastus mansit Corinthi.. Quoniam horum nullam fecerat mentionem, nunc eorum me minit ut ostendat quod undique solus sit relictus, et quod ipsi sit opus Timotheo. «Trophimum autem reliqui Mileti.» Miletus propinqua est lpheso. Utrum igitur quando navigabat in Judæam, reliquerit eum Mileti Paulus, an rursum postquam Romam venerat, ad eas accesserit regiones, certo non possumus asserere. «Languentem.» Quare autem ipsum non sanavit, sed eum reliquit? Quia non omnia faciebant sancti, ne majus aliquid existimarentur et supra hominum naturam. «Daoperam ut venias ante hiemem.» Interim, inquit, dum vivo, ne hieme detentus non videas me. • Et Linus.» Hunc aiunt esse Linum qui secundo loco creatus est Romæ episcopus post Petrum. Et Claudia.. Vides qnomodo etiam mulieres acres fuerint et ferventes crucifixæ mundo? Etenim genus hoc in nullo viris inferius est, modo velit. «Et fratres omnes.» Inter hos autem illi quorum nominatim facta est mentio, ferventiores in Gde erant.» Dominus Jesus Christus cum spiritu tuo.» Duplex auxilium, nempe et Christi et Spiritus sancti: ac si diceret: Cum superventione Spiritus sancti quem nunc habes. Sit Dominus Jesus Christus tecum: hoc autem tibi præsente, non lugebis ob meam resolutionem. Aut, quia non potest Christi frui praesentia is qui ob gratiam spiritualem non suspirat: ut sit juxta hanc interpretationem, Spiritu tuo, hoc est, spirituali gratia. «Gratia nobiscum.» Pro seipso quoque una precatur, aut ut semper grati sint, aut ut semper donum habeant spirituale. " Finis, divino favente auxilio, posterioris ad " «Τέλος, σὺν Θεῷ, τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας Επισ τολῆς.» Timotheum Epistolæ. Scripta est ab urbe Roma, cum secundo sisteretur Εγράφη ἀπὸ Ῥώμης, ὅτε ἐξ δευτέρου παρέστη Παύλος Paulus Neroni Cæsari Romano. τῷ Καίσαρι Ῥώμης Νέρωνι.

COMMENT. IN EPIST. AD TITUM. ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ. ARGUMENTUM EPISTOLÆ AD TITUM. " Ταύτην ἐπιστέλλει ἀπὸ Νικοπόλεως. Ἐκεῖ γὰρ Α΄ 284 Hanc ab urbe Nicopoli scribit: nam ibi hiπαρεχείμαζεν. Ἡ δὲ πρόφασις τῆς Ἐπιστολῆς αὕτη bernabat. Hæc autem fuit Epistolæ occasio: In Creta Εἰς μὲν τὴν Κρήτην ἀπέλιπε τὸν Τίτον, ἵνα κατα- Titum reliquerat ut in singulis civitatibus clericos στήσῃ κατὰ πόλεις κληρικούς. Πολλῶν δὲ ὄντων ἐκετ constitueret. Cum autem ulli ibidem essent qui τῶν ἐπιχειρούντων προφάσει του νόμου ἀπατᾷν τοὺς legis praetextu conarentur populum seducere, hoc λαοὺς, μαθὼν ὁ Παῦλος γράφει. Καὶ πρῶτον μὲν cognito scribit Paulus. Et primum quidem gratias εὐχαριστῶν τῷ θεῷ διὰ τὴν αὐτοῦ εὐλάβειαν, σημαί- agens Deo propter ipsius pietatem, significat fidem νει τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν μὴ νεωτέραν εἶναι, ἀλλ᾽ quæ in Christum est non esse recentem, sed hanc ἐξ αἰῶνος ἑτοιμάσθαι καὶ ἐπηγγέλθαι παρὰ τοῦ asæculo paratam fuisse et annuntiatam aDeo. Deinde Θεοῦ ταύτην. Έπειτα περὶ τῆς καταστάσεως τῶν agit de constitutione clericorum, et hunc docet κληρικῶν, καὶ τοῦτον διδάσκει πῶς καὶ ὁποίους αὐ- quomodo aut quales esse ipsos oporteat, ac præciτοὺς εἶναι δεῖ. Καὶ ἐπιτιμᾷν δὲ ἐντέλλεται αὐτῷ pit ei ut objurget adversantes sanæ fidei, maxime τοῖς ἀντιλέγουσι τῇ ὑγιανούσῃ πίστει, μάλιστα δὲ autem illos qui sunt ex circumcisione: quodque τοῖς ἐκ περιτομῆς, εἰδέναι τε τοὺς Κρῆτας ὅτι ἀρ- Cretenses otiosos esse noverit et egere increpatione, γοί εἰσι, καὶ χρήζουσιν ἐπιτιμίας, διδάξας τε πάντα simul etiam docens omnes cibos esse mundos:etquaτὰ βρώματα καθαρὰ εἶναι τοῖς καθαροῖς, καὶ ὁποίας les esse oporteat anus quæ debeat adolescentiores εἶναι δεῖ τὰς πρεσβύτιδας τὰς ὀφειλούσας σωφρονί- reddere modestas. Admonet autem quomodoservos ζειν τὰς νέας. Παραινεῖ δὲ, πῶς δεῖ τοὺς δούλους oporteat suis dominis esse subditos. Tandemque τοῖς ἰδίοις δεσπόταις ὑποτάσσεσθαι. Καὶ τέλος ὑπο- suggerit quod gratia Spiritus non ex operibus nos μνήσας ὅτι ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις οὐκ ἐξ ἔργων justificaverit, sed sua benignitate. Εt postquam præἡμᾶς ἐδικαίωσεν, ἀλλὰ τῇ ἰδίᾳ φιλανθρωπία· καὶ cepit 885 ei ut aversetur pugnas quæ sunt circa παραγγείλας τὰς νομικὰς μάχας ἐκτρέπεσθαι ὡς legem,ut quæ pudorem afferunt et confusionem,deἀναισχυντούσας, δηλοῖ αὐτῷ μετὰ τὸ πέμψαι πρὸς nuntiat ipsi ut ad se veniat, ubi Arteman ad eurn αὐτὸν ᾿Αρτεμῶν, ἵνα ἔλθῃ πρὸς αὐτόν· ἐνετείλατό miserit: datoque ipsi præcepto ut suos doceat bonis τε αὐτῷ ὥστε διδάσκειν καὶ τοὺς αὐτοῦ καλῶν ἔρ- præesse operibus, ita contludit Epistolam. των προίστασθαι, καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Επιστο λήν. Ὁ Τίτος θαυμάσιος τις ἦν μαθητὴς τοῦ Παύλου. Επίσκοπος δὲ τῆς Κρήτης μεγίστης οὔσης κεχειροτόνητο ὑπὸ τοῦ Παύλου. Επετέτραπτο δὲ τοὺς ὑπ᾽ αὐτὸν ἐπισκόπους χειροτονῆσαι. Γράφων δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, μᾶλλον ἐν ἀδείᾳ ἦν. Οὐδαμοῦ γὰρ πειρασμῶν μέμνηται. ᾿Αποτείνεται δὲ καὶ πρὸς Ἰουδαίους ἡ ἐπιστολή. Πρώτη δὲ αὕτη τῆς πρὸς Τιμόθεον μᾶλλον ἐστιν, ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ. π΄. Περὶ διδασκάλων ἐπιτηδείων εἰς διακονίαν, καὶ ἔλεγχου ἀπειθῶν. β΄. Κατὰ τὸν σαρκικὰς καθάρσεις πρεσβευόντων, καὶ ὑπὲρ πνευματικῆς ἀρετῆς. THEODORETI. Titus egregius erat Pauli discipulus. Cretæ vero quæ maxima erat, ordinatus a Paulo episcopus. Permissum autem ipsi erat et commissum ut inferiores ordinaret episcopos. Cum autem hæc scri beret Paulus, in libertate erat: nusquam enim afflictionem meminit. Extenditur autem et ad Judæos Epistola. Hæc autem prior fuisse videtur quam epistola ad Timotheum. 286 EPISTOLÆ AD TITUM CAPITA. 1. De doctoribus idoneis ad ministerium, et rediargutionem non obtemperantium. 2. Adversus eos qui carnales annuntiabant purificationes, et de spirituali virtute.