THEODORETI. Utquid, obsecro, cum et alios haberet Paulus discipulos, nempe Silam, Lucam et alios, ad Timotheam solum et Tilum nominatim scribit? Et dicimus qucd his Ecclesias regendas jam tradiderat, reliquos vero secum adhuc habebat. Scribit autm ad Timotheum ea quæ jam magistrum ac præceptorem decent. 207 PRIORIS AD TIMOTHEUM EPISTOLE CAPITA. 1. De ducatu ad amorem Dei,qui prorsus legali caret necessitate. 2. De sui in evangelistam electione, cum persecutor, secundum gratiam Dei. 3. Præceplum de fide ac mysterio bona conscien tiæ, qua deficiente imminet periculum 4. De oratione ut pro omnibus fiat, ut ubique, pure, sine ulla turbatione et religiose. 5. De praceptoribus quod viros esse oporteat, et non mulieres,propter naturam et affectum qui ex amore suboritur. 6. De virtute episcoporum. 7. De divina incarnatione. 8. De certamine ad pietatem propter spem. 9. Adhortatio ut suiipsius curam habeat et Ecclesia. 10. Ut se unicuique apte accommodel. 11. De viduarum ætate et modo, ac gubernatione. 208 12. De presbyterorum honore. 13. De cauta electione. 14. Quod nullam opus sit occultum. 15. De obedientia servorum. 16. Adversus uvaros et falsos praceptores. 17. Praeceptum horrore plenum de bona obedientia usque ad finem. 18. Deductio divitum ad veram vitam. Τί δήποτε καὶ ἄλλους ἔχων μαθητὰς ὁ Παῦλος οἷον τὸν Σίλαν, τὸν Λουκᾶν καὶ ἑτέρως, πρὸς Τιμό θεον μόνον καὶ πρὸς Τίτον όνομαστὶ γράφει; καὶ φαμέν, ὅτι τούτοις ἦν ἤδη ἐκκλησίας ἐγκεχειρικώς, τοὺς δὲ ἄλλους ἔτι εἶχε μετ' ἑαυτοῦ. Γράφει δὲ πρὸς Τιμόθεον τὰ διδασκέλη πρέποντα λοιπόν. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ ΠΡΩΤΗΣ «α΄. Περὶ τῆς εἰς ἀγάπην θεπῦ ὁδηγίας, τὴν ἀπροσ δεν νομικῆς ἀνάγκης.» «β΄. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἐκλογῆς εἰς εὐαγγελιστὴν ἐκ διώκτου, κατὰ χάριν Θεοῦ.» «Παραγγελία περὶ πιστῆς καὶ εὐσυνειδήτου διακονίας, ἧς ἄνευ κίνδυνος.» «δ'. Περὶ εὐχῆς, ὅτι ὑπὲρ πάντων, ὅτι πανταγού ἀκάκως, αταράχως, σεμνώς.» «3΄. Περὶ διδασκάλων, ὅτι ἄνδρας χρή, καὶ οὐ γυναῖκας εἶναι, διὰ τὴν φύσιν καὶ τὸ πάθος τὸ ἐξ ἀγάπης.» «5'. Περί ἀρετῆς ἐπισκόπων.» α ζ'. Περὶ θείας σαρκώσεως.» «η. Περὶ ἀγῶνας εὐσεβείας ἐπ᾿ ἐλπίδι.» «θ΄. Περὶ ἐπιμελείας αὐτοῦ, καὶ τῆς Εκκλησίας. Ο Γι'. Περὶ τοῦ ἁρμοζόντως ἁρμοζόντως ἑκάστῳ προσφέρε σθαι.» σ ια'. Περὶ χηρῶν ἡλικίας, καὶ τρόπου, καὶ διοι κήσεως. «ιβ'. Περὶ πρεσβυτέρων τιμῆς.» «ιγ. Περὶ χειροτονίας ἀσφαλούς.» «ιδ' "Οτι οὐδὲν ἔργον λανθάνει.» «ιε΄. Περὶ δούλων ὑπακοῆς.» τις. Κατὰ φιλοκερδῶν, καὶ ψευδοδιδασκάλων.» σ ιζ' Παραγγελία φοβερά περὶ καθαρᾶς ὑπακοῆς ἄχρι τέλους.» 4 ιη'. Πλουσίων οδηγία ἐπὶ τὴν ὄντως ζωήν.» ΠΑΥΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Η ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. PAULI APOSTOLI AD TIMOTHEUM PRIOR EPISTOLA. PROCEMIUM. 1, 1, 2. Paulus apostolus Jesu Christi juxta precepta Dei Servatoris nostri et Domini Jesu Christi, spei nostra, Timotheo germano filio in fide: gratia, ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. • Παῦλος ἀποστολος Ιησοῦ Χριστοῦ, κατ' ἐπιταγὴν Θεοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς ἐλπίδος ἡμῶν, Τιμοθέω γνησιο

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. τέχνῳ ἐν πίστει. Χάρις, ἔλεος, εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ misericordia et pax a Deo Patre nostro et Christo Πατρὸς ἡμῶν καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου Jesu Domino nostro. ἡμῶν.» Τὸ ἄτυφον καὶ νῦν δείκνυσιν, ὅτι φησίν· Οὐκ ἀπ᾿ ἀμαυτοῦ προσῆλθον, ἀλλ' ἐπετράπην παρὰ Θεοῦ. Ποῦ δὲ ἐπετάγη; Ἐν ταῖς Πράξεσιν, ἔνθα φησὶ τὸ Πνεῦμα, «Αφορίσατέ μοι τὸν Σαῦλον καὶ τὸν Βαρνάθαν, ο καὶ ἔνθα ὁ Κύριος πρὸς αὐτὸν, • Εἰς ἔθνη μακρὰν ἐξαποστελώ σε, ο Αλλ' ὅπερ ὁ Υἱὸς ἢ τὸ Πνεῦμα ἐπέταξε, ταῦτα τὸν Πατέρα φησὶν ἐπιτεταχέναι. Εν γὰρ θέλημά ἐστι τῆς ἁγίας Τριάδος. • Καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς ἐλπίδος ἡμῶν.» Πολλά μέν, φησίν, οἱ ἀπόστολοι πάσχομεν, αλλ' ἔχομεν τὸν Θεὸν Σωτῆρα ἡμῶν, καὶ τὸν Χριστὸν Σωτῆρα τῆς ἐλπίδος ἡμῶν. Τὸ γὰρ, Σωτῆρα, ἀπὸ κοινοῦ νοητέον. Αὐτὸς γὰρ παρέχει, φησὶν, ἐλπίδα η ὅτι σωθώμεν, «Γνησίῳ τέκνῳ. ο Βαβαί! ὅσην ἐπεδείξατο πίστιν ὁ Τιμόθεος, ὡς καὶ διὰ ταύτης γενέσθαι Παύλου τέκνον γνήσιον! Οὐδὲν γὰρ ἐνήλλακτο κατὰ τὴν πίστιν, ο Χάρις, ἔλεος. • Τὸν ἔλεον ἐνταῦθα ἐπεύχεται, μὴ εἰωθώς, δεικνὺς τόν τε πρὸς αὐτὸν πόθον, καὶ ὅτι πλείονος ἐλέου χρήζουσιν οἱ διδάσκαλοι. Modestiam etiam nunc ostendit in eo quod dicit: Non a me ipso accessi, sed mihi a Deo commissum fuit. Ubi autem præceptum fuit? In Actis apostolorum cum ait Spiritus: • Segregate mihi Saulum et Barnabam 4;» et ubi Dominus ad eum: • Ad gentes procul mittam tes.» Sed quod Filius jus sit aut Spiritus, hæc Patrem ait jussisse: quoniam una est sancta Trinitatis voluntas. Et Domini Jesu Christi spei nostræ.. Multa quidem patimur, inquit, nos apostoli: sed Deum habemus Servatorem nostrum, et Christum Servatorem spei nostræ. Siquidem a communi sensu subaudiendum est Servatorem. Nam ipse, inquit, præbet spem quod servemur. «Germano filio.» Papa! quantam demonstravit fidem 210 Timotheus, ut per hanc quoque feret germanus Pauli filius. Nihil enim immutatus et circa fidem. «Gratia, misericordia et pax.» Misericordiam hic precatur, quod facere non solet, ostendens majorem erga ipsum affectum: et quod majori opus est misericordia præceptoribus. CAPUT I. • Περὶ τῆς εἰς ἀγάπην Θεοῦ ὁδηγίας, τὴν ἀπροσδεῆ De ducatu ad amorem Dei, qui prorsus legali careat νομικῆς ἀνάγκης, necessitate. • Καθώς παρεκάλεσά σε, προσμεῖναι ἐν Ἐφέσῳ I, 3-4. Quemadmodum rogavi te, ut remaneres πορευόμενος, εἰς Μακεδονίαν, ἵνα παραγγείλης Ephesicum proficiscerer in Macedoniam,ita facito: τισί, μὴ ἑτεροδιδασκαλεῖν, μηδὲ προσέχειν μύ-cut denunties quibusdam ne aliis utantur præcepθοις καὶ γενεαλογίαις ἀπεράντοις. Αἵτινες ζητή- "toribus, nec attendant fabulis et genealogiis fine σεις παρέχουσι μᾶλλον ἢ οἰκονομίαν Θεοῦ, τὴν ἐν curentibus: quæ questiones præbent mogis quam πίστει, ο Dei ordinationem, quæ est per fidem. Ορα ἱκέτου καὶ διδασκάλου βήματα. • Προσμετ και ἐν Ἐφέσῳ. ο (Μάλλον γὰρ οὐκ ἤρκεσεν ἡ Παύ λας Επιστολή τούτους διορθώσασθαι.) Ενταῦθα δὲ αὐτὸν ἐπίσκοπον ἐκεχειροτονήσει, α Ένα παραγγείλης τισίν.» Οὐκ εἶπε, Παρακαλέσῃς, ἀλλ᾽, ὡς πρὸς διεφθαρμένους, μετὰ αὐστηρίας παραγγείλης, φησίν. «Μὴ ἑτεροδιδασκαλεῖν.» Ἦσαν ψευδάποστολοί τινες ἀπὸ Ἰουδαίων πάλιν ἐπὶ τὸν νόμον ἕλκοντες, καὶ νόθα ἄλλα κατηχούντες δόγματα. «Μηδὲ προσέχειν μύθοις.» Μύθους λέγει, τὰ παραπεποιημένα δόγματα. Ο γὰρ ταῦτα λαλῶν, ἑτεροδιδασκαλεῖ. «Καὶ γενεαλογίαις ἀπεράντοις.» Πάππους γὰρ καὶ προγόνους ἠρίθμουν, οἷον οἱ Ἰουδαῖοι τοὺς ἀμφὶ τὸν θεσπέσιον ᾿Αβραάμ, ἐν αὐτοῖς ἐγκαλλωπιζόμενοι, καὶ μηδὲν αὐτοὶ χρηστὸν πράττοντες. Τὸ δὲ, «'Απεράντοις,» οἷον, τοῖς μὴ ἔχουσι πέρας τι χρηστόν, ἢ τοῖς λέγουσιν, ἢ τοῖς ἀκούουσιν, «Αἵτινες ζητήσεις παρέχουσι μᾶλλον.» Εἰ αἱ ζητήσεις ἐν καταγνώσει εἰσὶ, πῶς ὁ Χριστός· «Ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε,» καὶ, • Ζητεῖτε τὰς Γραφάς;» Ότι ἡ ζήτησις τῶν μέσων ἐστίν. Ἔνι γὰρ ζητεῖν χρηστά, ὡς τὸ, «Ζητεῖτε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ο Ενι καὶ ζητεῖν κακὰ, ὡς οἱ φιλόσοφοι τὰ οὐράνια καὶ οὐσίαν Θεοῦ. Ἐνταύθα οὖν ζητήσεις, τὰς ἀνοήτους φησί, τὰς ἐμφι9 * Act. xi, 2. Ibid. 47. 3 Luc. II, 9. PATROL. GR. CXIX. Animadverte obsecrantis etiam præceptoris verba. • Ut remaneres Ephesi.» (Magis enim credendum. est non satis fuisse Pauli Epistolam ad hos corri gendos. Hic autem ipsum ordinaverat episcopum • Ut denunties quibusdam. Non dixit, Obsecres, » sed, Veluti erga eos qui corrupti sunt austere denunties, inquit.. Ne aliis utantur præceptoribus.» Ex Judais erant quidam pseudopostoli qui rursuin ad legem trabebant, adulterina tradentes alia dogmata.. Nec attendant fabulis. • Fabulas dicit adullerina dogmata: qui enim hæc loquitur, alio utitur præceptore. «Et genealogiis fine carentibus.» Avos namque ac progentiores numerabant, quemadmodum Judæi divinum Abraham, in illis gloriantes, cum ipsi nihil laude dignum operarentur. Quod autem ait: «Fine carentibus.. hoc est, quæ finem nullum habent utilem aut dicentibus aut audientibus.. Quæ questiones præbent magis.» Si damnantur questiones, quomodo ait Christus: • Quærile et invenietis3;» et • Scrutamini Scripluras4!. Quia quæstio est media et indiferens 911 Contingit enim et bene quærere, ut illud: «Quærito regnum Dei:» contingit et male quærere, ut cum philosophi coelestia quærunt ac 4 Joan, v, 39. 5 Matth. vi, 33.

Dei substantiam. Hic ergo questiones dicit insen - λονείκους. • Η οἰκονομίαν Θεοῦ.» Τί δὲ ᾠκονόμηsatas ac contentiosas.. Quam Dei ordinationem.» σεν ὁ Θεός; Τὸ πίστει δέχεσται τὰ αὐτοῦ· ἀκατάλη Quid autem ordinavit Deus? ut quæ ipsius sunt, πτα γάρ. Τῷ δὲ λογισμοὺς καὶ ἀποδείξεις ἐπὶ ἑκάσ fde suscipiantur: sunt enim incomprehensibilia. στου ζητεῖν (τοῦτο γὰρ αἱ ζητήσεις), τῇ τοῦ Θεοῦ Per hoc autem quod rationes ac demonstrationes διοικήσει ἀνθίστανται. de unoquoque requirunt (nam illæ sunt quæstiones) Dei resistunt dispositioni. I, 5-7. Porro finis præcepti est Charitas ex puro corde et conscientia bona ac fide non simulata. quibus nonnulli aberrantes deflexerunt ad vaniloquium, volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant. Quod si hæc adsit, etiam cessabunt alienis uti præceptoribus. Quomodo? Quia ex eo quod non amant, invidia in quosdam ingreditur erga præceptores, ne velint eos esse præceptores, et ex hoc consequenter alienis utuntur præceptoribus.. Εx Ex puro corde. Contingit enim et ex impuro corde diligere, ut est in dilectione latronum ad latrones. Ex puro corde, ut et perfectam, inquit, charitatem ipsi præcipias. Siquidem quæ magis capita sunt sermonum, in exordio et in fine referuut hi qui præcipiunt, juvandæ memoriæ gratia. «Et conscientia bona.. Non eam, inquit, requiro quæ duntaxat ad verba usque protenditur, qualis et in simulatione esse potest, sed illam quæa corde procedit, eoque puro: quæ a conscientia et ea quæ inde nascitur cogitatione, quæ sola nihil habet simulationis. Quis enim erit qui seipsum fallat, aut occultare tentet? «quibus nonnulli.» Nempe c ab his quæ dicta sunt, puta Dei ordinatione quæ est per fidem, et charitate non simulata.. Aberrantes.» Arte enim opus est ne extra verilatts scopum decidas. «Ad waniloquium,» Quod prius dixit: Questiones et genealogias, nunc dicit, Vaniloquium. Volentes esse legis doctores. Alia erroris occasio. Non enim solum mutuum odium, sed et amor principatus ad hoc ducit: qui et ipse ex odio et invidia nascitur. • Non intelligentes neque quæ loquuntur.. 212 Ostendere vult quod vere ab amore principatus ad hoc venerint, ut cupiant esse magistri: neque enim legem noverunt neque de quibus affirmant. Si enim leges nossent, Christo utique crederent, cum etiam alibi dicat: .Dicite mihi qui sub lege vultis esse, legem non auditis?, Nam si legem novissent, crederent utique quod ad Christum transmittat. I, 8-11. Scimus autem quod bona sit lex, si quis ea legitime utatur, sciens illud quod justo non sit lex posita, sed injustis et non obsequentibus, impiis et peccatoribus, irreverentibus et prophanis. patricidis et matricidis, homicidis, scortatoribus, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud et quod sanæ doctrina adversatur, secunium Evangelium gloriæ beati Dei, quod credttum est mihi. 6 Galat. IV. 21. καὶ «Τὸ δὲ τέλος τῆς παραγγελίας ἐστὶν ἀγάπη ἐκ καθαρᾶς καρδίας καὶ συνειδήσεως ἀγαθῆς, καὶ πίστεως ἀνυποκρίτου. τινες ἀστοχήσαντες. ματαιολογίαν, θέλοντες ἐξετράπησαν εἰς ματαιολογίαν, νομοδιδάσκαλοι, μὴ νοοῦντες μήτε ἃ λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται, ο εἶναι Ταύτης γὰρ οὔσης, καὶ τὸ ἑτεροδιδασκαλεῖν ἐπαύετο. Πῶς; Ὅτι ἐκ τοῦ μὴ ἀγαπᾶν, φθόνος εἰσῆλθέ τισι πρὸς τοὺς διδασκάλους ἐκ τοῦ θέλειν αὐτοὺς εἶναι διδασκαλους. λοιπὸν ἐκ τούτου, τὸ ἑτεροδιδασκαλεῖν, «Εκ καθαρᾶς, φησί, καρδίας. Εστι γὰρ καὶ ἐξ ἀκαθάρτου καρδίας ἀγαπᾶν, οἴαί εἰσιν αἱ τῶν λῃστῶν πρὸς τοὺς λῃστὰς φιλίαι. Εκ καθαρᾶς καρδίας, ἵνα καὶ τὴν ἀγάπην ἐντελῆ, φησί, παραγγείλῃς αὐτοῖς. Τὰ γὰρ τῶν λόγων κεφαλαίω δέστερα, ἢ ἐν πρώτοις ἢ ἐν τελευταίοις διὰ τὸ εὐμνημόνευτον λέγουσιν οἱ παραγγέλοντες. 4 Καὶ συνει δήσεως ἀγαθῆς.» Οὐ μόνον, φησί, τὴν ἄχρι ῥημά των ζητῶ, ἥτις καὶ ἐν ὑποκρίσει δύναται εἶναι, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ καρδίας, καὶ ταύτης καθαρᾶς, τὴν ἀπὸ συνειδήσεως, καὶ τοῦ ἔνθεν λογισμοῦ, ὃς μόνος τὸ ἀνυπόκριτον ἔχει. Τίς γὰρ ἔσται ὅς αὐτὸς ἀαυτὸν υποκρίνεται; ἢ κρύπτειν ποιρᾶται: «ων τινες. Ο uν, τῶν εἰρημένων, τῆς ἐν πίστει οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἀνυποκρίτου ἀγάπης. • Αστοχήσαντες.» Τέχνης γὰρ δεῖται, ὥστε μὴ ἔξω τοῦ σκοπού τῆς ἀληθείας πεσεῖν. «Εἰς ματαιολογίαν.» ὅ εἶπεν ἄνω· Εἰς ζητήσεις καὶ γενεαλογίας, νῦν λέγει, Μα ταιολογίαν, «Θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι.» Αλλη πρόφασις ἀστοχίας. Οὐ γὰρ μόνον, φησί, τὸ μισάλ ληλον, ἀλλὰ καὶ τὸ φίλαρχον εἰς τοῦτο ἄγει, ὅπερ καὶ αὐτὸ ἐκ τοῦ μίσους ἐγείρεται καὶ τοῦ φθόνου. «Μὴ νοοῦντες μήτε ἃ λέγουσι.» Δεῖξαι θέλει, ὅτι ὄντως ἀπὸ φιλαρχίας ἦλθον εἰς τὸ θέλειν είναι δικά σκαλοι. Οὔτε γὰρ τὸν νόμον ἴσασιν, οὔτε περὶ ὧν διαβεβαιοῦνται. Εἰ γὰρ ᾔδεισαν τὸν νόμον, Χριστῷ ἂν ἐπίστευον, ὃ καὶ ἀλλαχου φησι Λέγετέ μοι, ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε;» Εἰ γὰρ ᾔδεισαν τὸν νόμον, ἡπίσταντο ἂν ὅτι Χριστῷ παραπέμπει. καὶ «Οἴδαμεν δὲ ὅτι καλὸς ὁ νόμος, ἐὰν τις αὐτῷ νομίμως χρῆται, εἰδὼς τοῦτο ὅτι δικαίῳ νόμος οὐ κεῖται, ἀνόμοις δέ καὶ ἀνυποτάκτοις, ἀσεβέσι καὶ ἁμαρτωλοῖς, ἀνοσίοις καὶ βεβήλοις, πατραλώπις και μητρολῴαις, ἀνδροφόνοις, πόρνοις, ἀρσενοκοίταις, ἀνδραποδισταῖς, ψεύσταις, ἐπιόρκοις, καὶ εἴ τι ἕτερον τῇ ὑγιαινούση διδασκαλίᾳ ἀντίκειται, κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τῆς δόξης τοῦ μακαρίου Θεοῦ, δ ἐπιστεύθην ἐγώ.. ο

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. Οτι καλὸς ὁ νόμος.» ὡς εἴ γε μὴ ἤ τοῦτο, οὐ • Quod bona sit lex.. Quod si hoc non fiat,non καλός. Τίς δὲ ὁ νομίμως αὐτῷ χρώμενος; Ὁ δι' αὐτ est bona. Quis autem legitime ipsa utitur? Qui per τοῦ εἰς τὴν πίστιν παραπεμπόμενος. Μὴ ἰσχύων ipsam ad fidem transmittitur. Cum enim justificare γὰρ ὁ νόμος δικαιῶσαι, ἐπὶ τὸν δικαιοῦν δυνάμενον non possit, ad Christum transmittit qui potest jusπαραπέμπει Χριστόν. Ὁ γὰρ πληρῶν, οὐχ ὁ ἐξ- tificare. Siquidem is qui complet et non qui interηγούμενος, νομίμως αὐτῷ χρῆται. «Εἰδὼς τοῦτο,» pretatur, legitime ea utitur. • Sciens illud.. Etiam Καὶ ἐκεῖνος, φησί, νομίμως αὐτῷ κέχρηται ὁ εἰδὼς is, inquit, legifime ea utitur, qui scit ea sibi opus ὅτι οὐ χρήζει αὐτοῦ πρὸς τὸ ὀρθῶς βιοῦν. Τίς δὲ οὔτ non esse ad recte vivendum. Quis est autem ille? 50s; Ὁ δι᾿ ἀρετὴν ὀρθῶς βιῶν, καὶ οὐ διὰ τὸν φόβον is qui virtutis gratia recte vivit et non timore legis. τοῦ νόμου, «᾿Ανόμοις δὲ καὶ ἀνυποτάκτοις.» Τοῦτο • Iujustis et non obsequentibus. Hoc etiam alibi καὶ ἀλλαχου φησιν· ο Ο νόμος των παραβάσεων χάριν dicit quod lex propter transgressiones addita fuit. προσετέθη, ο Ώστε τῷ δικαίῳ καὶ μὴ παραβάντι οὔτε Justo itaque et ei qui non prævaricatur, ne ulla ἔσται νόμος, ἀλλ᾽ ἐκείνοις τοῖς μὴ ἀφ' ἑαυτῶν τὴν quidem erit lex, sed illis qui ex seipsis virtutem ἀρετὴν μετιοῦσιν, ἀλλὰ δεομένοις τῆς ἀπειλῆς τοῦ non sequuntur, sed egent legis commitatione: νόμου. Καὶ λοιπὸν αὐτοὺς καταλέγει, ταῦτα ἔχειν, et deinceps recenset illos qui ejusmodi sunt, Juτοὺς Ἰουδαίους αινιττόμενος. «᾿Ασεβέσι καὶ ἁμαρ- " dæos his obnoxios esse innuens. Impiis et peccaτωλοῖς.» Οἱ γὰρ συνεχῶς εἰδώλοις προσκυνοῦντες, οι τὰ τέκνα τοῖς δαίμοσι θύοντες, οἱ τὸν Μωσέα λιθαζοντες. καὶ φόνοις ἐμφυλίοις μολυνόμενοι Ιουδαίοι, ταῦτα πάντα οὐκ ἂν εἶεν; «Καὶ εἴ τι ἕτερον τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ ἀντίκειται.» Ταῦτα γὰρ πάντα πάθη ψυχῆς ἐστι διεφθαρμένης. Ἡ δὲ τοιαύτη ψυχὴ τῇ ὑγιεῖ καὶ καλῶς ἐχούσῃ διδασκαλίᾳ ἀντιπράττει. «Κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τῆς δόξης.» Ποίᾳ ὑγιαινούσῃ φησί; Τῇ οὔσῇ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ. Εὐαγγέλιον δὲ δόξης αὐτὸ καλεῖ, ὅτι δι' αὐτοῦ μάλιστα δοξάζεται ὁ Χριστός, σταυρὸν ἑλόμενος. . Ὁ ἐπιστεύθην ἐγώ.» Εἰκὸς γὰρ ἦν ἔχειν τοὺς ψευδεποστόλους πεπλασμένα Εὐαγγέλια. • Περὶ τῆς ἑαυτοῦ ἐκλογῆς εἰς εὐαγγελιστήν, ἐκ διώκτου, κατὰ χάριν Θεοῦ.» «Καὶ χάριν ἔχω τῷ ἐνδυναμώσαντί με Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ὅτι πιστόν με ἡγήσατο, θέμενος εἰς διακονίαν τὸν πρότερον όντα βλάσφημον, καὶ διώκτην καὶ ὑβριστήν· ἀλλὰ καὶ ἠλεήθην, ὅτι ἀγνοῶν ἐποίησα ἐν ἀπιστία. Υπερεπλεόνασε δὲ ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν μετὰ πίστεως καὶ ἀγάπης ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.» ο Ἐπειδὴ εἶπεν· «Ὁ ἐπιστεύθην ἐγώ, ο ἵνα μὴ δόξη κομπάζειν, ἐπὶ τὸν Θεὸν τὸ πᾶν ἀνάγει, καί φησι Χάριν ἔχω τῷ ταύτην μοι τήν δύναμιν δεδωκότι, εἰς τὸ ὅλως πιστευθῆναι τὸ Εὐαγγέλιον. «Τῷ ἐν δυναμώσαντί με.» Φορτίον γὰρ ὑπεισῆλθον μέγα, φησὶ, καὶ πολλῆς δεόμενον τῆς παρὰ Θεοῦ ἰσχύος. • Ότι πιστόν με ἡγήσατο.» Εἶτα δείκνυσιν ὅτι δεῖ καὶ παρ' ἡμῶν εἰσενεχθῆναι τινα. Οὐ γὰρ ἀκρίτως Θεὸς ἐπιλέγεται τινες. Η γὰρ ἄν ἦν ἀδοκία τὸ πρᾶγμα. Καί φησιν· «Ότι πιστόν με ἡγήσατο.» Τὸν δὲ μὲ ὄντα πίστεως ἄξιον, πῶς ἂν πιστὸν ἡγήσατο Θεός; Πιστὸς δὲ, ὁ μηδὲν τῶν τοῦ Θεοῦ σφετεριζόμενος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ ἀνατιθεὶς. «Εἰς διακονίαν.» Τουτέστι, τοῦ Εὐαγγελίου. Διὰκονον δὲ λέγει διὰ τὸ κηρύσσειν. ᾿Απόδειξις δὲ τοῦ 7 Galat. II, 19. ὁ toribus.» Judæi enim qui continue idola adorabant, qui alios demonibus sacrificabant, qui Mosen lapidare volebant, qui cædibus intestinis sese inquinabant, anne hæc omnia in se habebant?. Et si quid aliud est quod sanæ doctrinæ adversatur. Nam hæ omnes corrupta sunt afectiones animæ; talis autem anima sanæ et bene dispositæ doctrinæ operibus repugnat. «Secundum Evangelium 213 goris. Quæ est autem doctri na sana? ea quæ secundum Evangelium Dei est. Vocat autem illud Evangelium gloriæ, quia per ipsum maximne glorificatur Christus, qui crucem elegit. Quod concreditum est mihi. Verisimile enim est quod pseudopostoli haberent conficta Evangelia. CAPUT II. De sui in evangelistam electione, cum persecutor esset, secundum gratiam Dei. I, 12-14. Et gratiam habeo Christo Jesu Domino nostro, qui me potentem reddidit, quia fidelem me judicavit ponendo inministerium: qui prius eram blasphemus et persecutor et violentus: seul misericordiam adeptus sum, quod ignorans fecerim per incredulitatem. Exuberavit autem gratia Domini nostri cum fide et dilectione, quæ est per Christum Jesum. Quoniam dixerat: Quod concreditum est mihi:, ne se jactare videretur, rem omnem ad Deum refert, et ait: Gratiam ei habeo qui mihi hanc dedit potentiam, utomnino crederetur mihi Evangelium. «Qui me potentem reddidit. • Magnum enim onus subivi, inquit, et quod magna indigeta Deo potentia. • Quia fidelem me judicabit.. Deinde ostendit quod oporteat etiam quædam a nobis afferre: non enim Deus sine judicio aliquos elegit: alioqui res probata justaque non esset, et ait: Quia fidelem me judicavit. At quomodo fidelem judicasset Deuseum qui fide dignus non esset? Fidelium sane,quod nihil eorum quæ Dei sunt sibi vindicaret, sed et quæ sua sunt Deo attribueret. «In ministerium, puta Evangelii. Dicit autem se ministrum propter prædi-

α ' cationem. In hoc autem demonstratur, quod me ἡγήσασθαι με πιστὸν, τὸ τὴν διακονίαν μοι πιστευ fidelem judicaverit,quia Evangelii ministerium mihi θῆναι τοῦ Εὐαγγελίου. «Τὸν πρότερον ὄντα βλάστ concredidit. «Qui prius eram blasphemus. • Vide φημον, η Ὅρα πώς αὔξει τὸν ἔλεον τοῦ Θεοῦ, τοῦ quomodo augeat Dei misericordiam, prioris vitæ προτέρου μεμνημένος βίου, καὶ δεικνύς τίνα ἐλεῆ $14 faciens mentionem, et ostendens cujus volue- σαι εἵλετο. «Καὶ διώκτην, ο φησίν. ὡς εἰ ἔλεγεν rit misereri. «Εt persecutor.» Αe si diceret: Non Οὐ μόνον ἐβλασφήμων, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους διώ solum blasphemias ingerebam, sed et alios perse- χων, βλασφημεῖν ἠνάγκαζον, «᾿Αλλὰ καὶ ἠλεήθην.» quendo, blasphemias dicere compellebam. «Sed Δείκνυσιν ἑαυτὸν τιμωρίας ἄξιον, Ὁ γὰρ ἔλεος ἐπὶ misericordiam adeptus sum. «Seipsum supplicio τούτοις γίνεται. • Ότι ἀγνοῶν ἐποίησε.» Εἰ ἐπειδὴ dignum fuisse ostendit nam ad hac accedit miseri- ἀγνοῶν ἐποίησεν, ἠλεήθη, τί δήποτε καὶ οἱ Ἰω cordia. «Quod ignorans fecerim. Si ideo miseri. δαῖοι οὐκ ἠλεήθησαν; Καί φαμεν, πρῶτον μὲν, ὅτι cordiam adeptus est quod ignorans fecerit, quam- οὐ βούλονται, οἱ γὰρ προσελθόντες τῷ Χριστῷ, obrem Judei quoque non sunt misericordiam ηλεήθησαν. Διὰ τί δὲ οὐ πάντες εἶδαν οπτασίαν ὡς adepti? Et dicimus primum quidem quia nolunt: & Παύλος; ἡ γὰρ ἂν πάντες προσῆλθον. Ὅτι ὁ μὲν nam qui ad Christum accesserunt, misericordiam Παῦλος ἐξ ἀγνοίας ἐδίωκεν, ἐκεῖνοι δὲ ἐν εἰδήσει. adepti sunt. Quare autem non viderunt omnes vi- Ακους τοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντας, ὅτι, πολλαί ἐκ sionem sicut et Paulus? Ita enim omnes accessis τῶν Φαρισαίων καὶ Ἰουδαίων ἐπίστευον, αὐχ ὡμολύ sent. Quia Paulus quidem ex ignorantia perseque- γουν δέσε αγάπησαν γὰρ τὴν δόξαν τῶν ἀν batur, illi vero scientes ac volentes. Audi evange- θρώπων μᾶλλον ἤπερ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ.» Καὶ πά listam dicentem, quod multi e Pharisæis et Judais λιν πρὸς αὐτοὺς ὁ Χριστός • • Πώς δύνασθε πιστεύειν, credebant, sed non conftebantur: 8 «Dilexerunt δόξαν παρ' ἀλλήλων λαμβάνοντας; Καὶ πάλιν enim gloriam hominum magis quam gloriam Dei., • Τοῦτο εἶπον, φησίν, οἱ γονεῖς τοῦ τυφλοῦ διὰ τοὺς Rursum Christus ad eos: Quomodo potestis credere Ἰουδαίους, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἀποσυνάγωγοι γένων qui gloriam a vobis mutuo accipitis?. Et iterum: ται.» Καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ Ἰουδαῖοι ἔλεγον·. Οράτε ὅτι Hoc dixerunt parentes cæci propter Judæos, ne et οὐδὲν ὠφελοῦμεν; Ιδὲ πᾶς ὁ κόσμος ὑπάγει ὀπίσω tpsi e Synagoga ejicerentur.» Quin et ipsi Judæi di αὐτοῦ.. Εἶδες αὐτοὺς ἐν εἰδήσει πταίοντας, φιλαρ cebant: «Videlis quod nihil proficimus, ecce totus γίας ἕνεκεν; Τότε δὲ ὁ Παῦλος ἴσως παρὰ τοὺς πόmundus post eum abit 10.» Vides quod scientes δας ἦν Γαμαλιήλου, μὴ ἐπικοινωνῶν τῷ ὄχλῳ, καὶ laberentur eo quod amarent principalum? Tunc μετὰ ταῦτα ὁρῶν τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν αὐξανο autem Paulus fortassis ad pedes Gamalielis erat, ο μένην, ἐζηλοτύπει ζῆλον Θεοῦ ἔχων, εἰ καὶ μὴ κατ' nec turba communicabat. Cumque post hæc vide- ἐπίγνωσιν, «Ἐν ἀπιστίᾳ, η Ἐκ τοῦ νόμου, τὰ περὶ ret Christi fdem augeri, zelo Dei accendebatur, τὸν Χριστὸν ἀνεγνώκει. Επεὶ οὖν ευθέως μὴ ἐπίσ quanquam non secundum scientiam. Per incredu στευσε τῷ Χριστῷ, ἔγνοιαν τὸ πρᾶγμα καλεῖ, ἐξ litatem.» Ex lege ea quæ Christum concernebant ἀπιστίας τεχθεῖσαν. «Υπερεπλεόνασε δὲ ἡ χάρις.» legerat, quia ergo statim Christo non credidit, igno- οὐ μόνον γάρ, φησίν, ἄξιον ὄντα τιμωρίας, εἴασεν rantiam vocat rem ex incredulitate ortam. «Exu- ἀτιμώρητον, ἀλλὰ καὶ ἐδικαίωσε, καὶ υἱὸν, καὶ φίσ beravit autem gratia.» Non solum, inquit, cum λον, καὶ κληρονόμον ἐποίησε, «Μετὰ πίστεως καὶ dignus essem supplicio me dimisit inultum, sed ἀγάπης.» Υπερεπλεόνασε δὲ μετὰ τῆς ἐμῆς πίστεως justifcavit, et filium ac amicum hæredemque fecit. καὶ ἀγάπης, τῆς καὶ αὐτῆς διά Χριστού μας ύπερο «Cum fide et dilectione.» Exuberavit autem cum χυθείσης. Τῆς γὰρ ἐν Χριστῷ Ἰησου ο φησι. Πίσ mea fide et dilectione duæ et ipsa per Christum mihi στεως δε εἶπε καὶ ἀγάπης, ὅτι ἔνι μὲν πιστεῦσαι, contigit. «Quæ est per Christum Jesum.» Fidem μὴ πράττειν δὲ τὰ τῶν ἀγαπώντων τὸν Χριστόν. aotem dixit etdilectionem, quia contingit credentem Δείκνυσι δὲ ὅτι ἀπάναγκες καὶ ἡμᾶς τι συνεισ non facere ea quæ sunt diligentium Christum. EsYXETY. ενεγκεῖν. Ostendit autem quod necesse sit et nos aliquid af ferre. I, 15-17. Certus sermo et dignus quem modis omnibus amplectamur, quod Christus Jesus venit in mundum, ut peccatores salvos 213 faceret, quorum primus sum ego. Verum ideo misericordiam adeptus sum, ut in me primo ostenderet Jesus Christus omnem clementiam ad exprimendum exemplar iis qui credituri essent in ipso ad vitam aeternam. Regi autem saculorum immortali, invisibili, soli sapienti Deo honor et gloria in sacula saculorum. Amen. «Certus sermo.» Sive verax est qui dicetur sermo. Ex me, inquit, discite.. Quorum primus sum 8 Joan, XII, 43. 9 ibid. 42. 10 ibid. 19. «Πιστὸς ὁ λόγος καὶ πάσης ἀποδοχῆς ἄξιος, ὅτι Χριστὸς Ἰησοῦς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον αμαρτω λοὺς σώσαι, ὧν πρῶτος είμι εγώ. ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο ηλεήθην, ἵνα ἐν ἐμοὶ πρώτῳ ἐνδιίξηται Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν πᾶσαν μακροθυμίαν, πρὸς ὑποτύπωμαιν τῶν μελλόντων πιστεύειν ἀπ᾿ αὐτῷ, εἰς ζωὴν αἰώνιον. Τῷ δὲ βασιλεῖ τῶν αἰώνων, ἀφθάρτων, ἀοράτω, μάνῳ σοφῷ Θεῷ, τιμή, δόξα εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Αμήν.» • Πιστὸς ὁ λόγος, ν τουτέστιν, ἀληθὴς ὁ ρηθησό μενος λόγος. Εξ ἐμοῦ, φησί, γνώσεσθε, «ἂν πρῶτ

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. • Katà τός εἰμι ἐγώ. • Καίτοι ἀλλαχοῦ λέγει· «Κατὰ τὴν ego.» Atqui alibi dicit: «Juxta justitiam, quæ est δικαιοσύνην τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος.» in lege factus irreprehensibilis 14. Quomodo ergo Πῶς οὖν ὧδε ἁμαρτωλὸν καὶ πρῶτον τῶν ἁμαρτω- hoc loco sese dicit peccatorem primumque peccaλῶν λέγει ἑαυτὸν; Καί φαμεν, ὅτι ἡ ἐκ νόμου δικαιο ὅτι ἡ ἐκ νόμου δικαιο- torum? Et dicimus quod justitia, quæ est ex lege σύνη, πρὸς τὴν ἐκ πίστεως παραβαλλομένη, οὐ μό- ad eam collala quæ est ex fde, non solum justitia νον οὐκ ἔστι δικαιοσύνη, ἀλλὰ καὶ πρώτη αματρία. non est, sed et primum peccatum est. «Omnes • Πάντες γὰρ ἦμαρτον, φησί, καὶ ὑστεροῦνται τῆς enim peccaverunt, inquit, ac destituantur gloria δόξης τοῦ Θεοῦ.» Ταύτῃ δὲ τῇ συγκρίσει καὶ ἀλλα- Dei 2.» Hac autem comparatione etiam alibi usus τοῦ κέχρηται, ἔνθα φησί· «Καὶ γὰρ οὐ δεδόξασται est quando ait: «Etenim ne glorificatum quidem τὸ δεδοξασμένον ἐν τούτῳ τῷ μέρει, ἕνεκεν τῆς ὑπερ- fuit quod glorificatum est in ac parte, propter βαλλούσης δόξης. • ᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο ἐδεήθην.» eminentem gloriam 18.» Verum ideo miseriὍρα τί ταπεινὸν εἶπεν. Εμού, φησί, σωθέντος τοῦ cordiam adeptus sum.» Vide quam humiliter de πάντων ἁμαρτωλοτέρου, οὐ δεῖ λοιπὸν ἀμφιβάλλειν se loquatur. Cum ego, inquit, salus factus sim qui περί σωτηρίας. Δεῖξαι γὰρ θέλει ὅτι οὐ σέσωσται cæteris omnibus magis peccaveram, non oportet ὡς ἄξιος σωτηρίας, ἀλλὰ διὰ τὸ τοὺς ἄλλους μή post hac ambigere de salute. Vult enim ostendere ἀπελπίσαι τῆς σφῶν σωτηρίας. • Τὴν πᾶσαν μακρο- quod salvus non sit factus, quia salute dignus esθυμίαν.» ν τῆς Παύλου ταπεινώσεως! Εἰς πᾶν, set, sed quod alii desperarent de sua salute. «Omφησίν, εἶδος ἐλθὼν κακίας, τῆς πάσης ἐδεόμην μα- nem clementiam.» Ο magnam Pauli modestiam! κροθυμίας, οὐ μέρους αὐτῆς, ὥσπερ οἱ ἐν μέρει ad omne, inquit, genus malitiæ perveneram, omni ἡμαρτηκότες, ο Πρὸς ὑπόδειγμα, ο Πρὸς παράκλη- clementia mihi opus erat, non parte ipsius, sicut iis σιν, πρὸς ἀπόδειξιν. * Εἰς ζωὴν αἰώνιον. Ετσι qui in parte peccaverant. «Ad exprimendum exemγὰρ τῷ σχήσειν ζωὴν αἰώνιον, ἡ εἰς Χριστὸν γίνεται plar. Ad exemplum, ad consolationem, ad demonπίστις «Τῷ δὲ βασιλεῖ τῶν αἰώνων.» Ταῦτα περὶ strationem. «Ad vitam æternam.» Nam ad obtiτῆς ἁγίας δέξαι Τριάδος. Κοιναὶ γὰρ Πατρὸς καὶ nendum vitam æternam, existi fdes in Christum. Ποῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος αἱ τοιαῦται προσηγορίαι, «Regi autem saculorum.» Hæc de sancta intellige Ἔνι γὰρ ἀλλαχοῦ περὶ τοῦ Υἱοῦ ταῦτα εὐρεῖν, άλ- Trinitate. Nam communes de Patre et Filio ac λαχοῦ περὶ Πνεύματος, νῦν δὲ περὶ του Πατρός. Spiritu sancto sunt hujusmodi appellationes. Con- • Μόνῳ σοφῷ Θεῷ.» Ταῦτα περὶ τοῦ Χριστοῦ τῆς tingit enim hæc alibi de Filio invenire, alibi de ἀγάπης φιλοσοφήσας, μέμνηται καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ Spiritu, nunc autem de Patre. «Soli sapienti Deo.» δοξολογίαν ἀναπέμπει αὐτῷ, ἵνα μήτις νομίση Hæc ubi de Christi dilectione disseruit, etiam Paάμοιρον τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγάπης εἶναι τὸν Πατέρα. Ctris meminit, et doxologiam ad eum dirigit, ne quis Υπερ γὰρ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγάπης, τὴν ἁγίαν Τριάδα Patrem existimet expertem esse dilectionis erga δοξάζεσθαι πρέπει, κοινῆς οὔσης τῆς ἀγάπης. nos. Sanctam siquidem Trinita tenglorificare convenit ob amorem erga nos, cum communis sit illis dilectio. • Παραγγελία περί πιστῆς καὶ εὐσυνειδήτου διακονίας, ἧς ἄνευ κίνδυνος.» • Ταύτην την παραγγελίαν παρατίθεμαί σοι, τέκνον Τιμόθεε, κατά τὰς προηγούσας ἐπὶ σὲ προφητείας, ἵνα στρατεύῃ ἐν αὐταῖς τὴν καλὴν στρατείαν, ἔχων πίστιν καὶ ἀγαθὴν συνείδησιν, την τινες ἀπωσάμενοι, περὶ τὴν πίστιν ἐναυάγηἂν ἐστιν Υμένοιος καὶ ᾿Αλέξανδρος, οὓς παρέδωκα τῷ Σατανά, ἵνα παιδευθώσι μὴ βλαςσημείο, ο σαν. • Ταύτην την παραγγελίαν. • Δηλοί τῆς φυλακῆς τὸ ἀκριβές. «Παρατίθεμαί σοι.» Ως τέκνῳ, φησί, παραγγέλλω, οὐ κατὰ τινα ἐξουσίαν δεσπόταις πρέ- «Κατὰ τὰς προηγούσας.» Μεθ' υπερβατοῦ κεῖται. Ἡ γὰρ σύνταξις αὕτη Ἵνα στρατεύῃ και τὰ τὰς προηγούσας ἐπὶ σὲ προφητείας, τουτέστιν, Ένα στρατεύῃ ἀξίως τῶν ἐπὶ σοὶ προφητειών. Κατά γές Πνεύματος ἀποκάλυψιν, καὶ βρέθη παρὰ τοῦ Παύλου εἰς μαθητήν, καὶ περιετμήθη, καὶ ἐπίσκοπως ἐχειροτονήθη, «ἵνα στρατεύῃ.» Ως Χριστοῦ στρατιώτης μετὰ τῶν πνευματικῶν ὅλων τοῖς νοηη CAPUT III. Præceptum de fide ac mysterio bona conscientiæ, qua deficiente imminet periculum. 2161, 18-20. Hoc pæceptum commendo tibi, fili Timothee, juxta eas qua de te precesserunt prophetias, ut milites in eis bonam militiam,habens fidem et bonam conscientiam: quam repellentes nonnulli, circa fidem naufragium fecerunt: quorum denumero sunt Hymeneus el Alexander, quos tradidi Satano, ut disgaat non blasphemare. • Hoc præceptum.» Significat observationis diligentiam.. Commendo tibi.. Tanquam filio, inquit, præcipio, non secundum aliquam autoritatem quæ dominis conveniat • Juxta eas quæ præcesserunt.» Per hyperbaton id positum est. Est autem hic ordo: Ut milites juxta eas quæ de te præcesserunt prophetias, hoc est, ut apte milites, respondens prophetiis quæ de te fuerunt. Nam juxta Spiritusrevelationem, et electus a Paulo in discipulum, et circumcisus est, et episcopus ordinatus est. 4 U milites.» Tanquam Christi miles cum spiritualibus 11 Philipp. 1. 6. 19 Rom. 111, 23. 18 II Cor. III, 10.

» pugnans omnibus modis adversus spirituales inimi- τοῖς ἐχθροῖς πολεμῶν. «Εν αὐταῖς.» Ταϊς προφη cos. In eis.» Prophetiis videlicet: nam illæ te clegerunt. Propter quas ergo susceptus et a quibus clectus es, in ipsis et per ipsas milita, id est, per ipsum Spiritum per quem sunt et prophetia. «Bonam militian. Est enim et mala militia de qua dicit: «Exhibuistis membra vestra armaimmuuditiæ et iniquitati 44.» — • Habens fidem. Oportet enim magistrum sui primum esse doctorem. Fidem autem dicit quæ est circa dogmata: conscientiam vero quæ circa conversationem est. «Quam repellentes nonnulli.» Quam, inquit, conscientiam, quæ est de recte vivendo. Ubi enim quis probe vixerit, etiam circa fdem naufragium facit. 217 Siquidem ne terrore futurorum crucientur, suo animo per- η suadere nituntur mendacia esse quæcunque apud " nos de resurrectione ac judicio dicuntur. «Tradidi Satanæ ut discant.» Cum Satanas seipsum non instruat, quomodo aliis bonam aferet doctrinam? Ft dicimus quod sicut lictores innumeris pleni malis alios castigant, et instruunt ut modeste se gerant, ita et Satanas. Quando enim quis Satanæ traditur, ab aliorum communicatione separatur. Deinceps ergo damon acceptum hominem divino nudatum auxilio castigat et erudit: et hoc cedit ipsi ad modestiam. Quare autem Salanæ tradit 45, et non ipse castigat et erudit? Ut ostendat quod etiam possibile sit Satanæ imperare: et ut una cum supplicfo ferant etiam contumeliam, nempe quod a Satana puniantur. Siquidem incredulos puniebant per seipsos apostoli: quemadmodum ipse Paulus Bariesum qui et Elymas, et Petrus Ananiam: ut ostenderent quod potentes essent: alios vero qui ab ipsis quidem eruditi fuerant, sed adversi erant, Satanæ tradebant. «Non blasphemare.» Hi enim nationibus humanis fdem interpellantes convertebantur ad blasphemandum: quod nunc patiuntur Nestoriani ac reliquæ hæreses. CAPUT IV. De oratione ut pro omnibus fiat, ut ubique pure sine ulla turbatione et religiose. τείαις, φησίν· ἐκεῖναι γὰρ εἴλοντό σε. Δι' ἂς οὖν ᾑρέθης, καὶ ἐξ ὧν ἐπελέγης, ἐν αὐταῖς καὶ δι᾿ αὐτ των στρατεύων, διὰ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, δι᾿ οὗ καὶ αἱ προφητείαι, «Τὴν καλὴν στρατείαν.» Ενι γὰρ καὶ κακὴ στρατεία, περὶ ἧς φησιν· «Ώσπερ παρεστήσατε τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ τῇ ἀκαθαρσίᾳ.» — «Εχων πίστιν.» Τὸν γὰρ διδά σκαλον χρή, ἑαυτοῦ πρῶτων εἶναι διδάσκαλον, ΙΙ!- στιν δέ φησι τὴν περὶ τὰ δόγματα, συνείδησιν δι, τὴν περὶ τῆς πολιτείας. «Ην τινες ἀπωσάμενοι,» Εν τινα, φησί, συνείδησιν τὴν περὶ τὸ ὀρθῶς βιοῦν Όταν γάρ τις ἀδοκίμως ζῇ, καὶ περὶ τὴν πίστιν ναυαγετ. Ἵνα γὰρ μὴ τῷ φόβῳ τῶν μελλόντων βασινίζονται, σπουδάζουσι πείθειν τὴν ἑαυτῶν ψυχήν ότι ψευδῆ πάντα τὰ παρ᾽ ἤμῖν τά τε περὶ ἀναστάσεως καὶ κρίσεως. «Παράδοκα τῷ Σατανά, να παιδευθώσι.» Ὁ ἑαυτὸν μὴ παιδεύων Σατανᾶς, πας τοῖς ἄλλοις γίνεται χρηστῆς παιδείας πρόξενος; Καί φαμεν, ὥσπερ οἱ δήμιοι μυρίων γέμοντες κακῶν, τοὺς ἄλλους σωφρονεῖν παιδεύουσιν, οὕτως καὶ ὁ Σατανᾶς. Παράδοσις γὰρ ὅταν γένηται τῷ Σατανά, δι' ἀφορισμοῦ τῆς κοινωνίας γίνεται. Λοιπὸν παραλα βὼν ὁ δαίμων γυμνὸν τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας τὸν ἄν θρωπον, παιδεύει. Καὶ τοῦτο γίνεται αὐτῷ πρὸς σωφρονισμόν. Διὰ τί δὲ τῷ Σατανᾷ παραδίδωσι, καὶ μὴ αὐτὸς παιδεύιι; Ἵνα δείξῃ ὅτι καὶ τῷ Σατανᾷ ἐπι "; τάσσειν αἷόν τέ ἐστι, καὶ ἵνα μετὰ τῆς κολάσεως καὶ ὑβρίζωνται, τοῦ Σατανᾶ Σατανᾶ τιμωρουμένου. Τοὺς μὲν γὰρ ἀπίστους, δι᾿ ἑαυτῶν ἐκόλαζον οἱ ἀπόστο λοι, ὥσπερ τὸν Βαριησοῦν ὁ αὐτὸς Παῦλος καὶ τὸν Ελύμαν, καὶ ὁ Πέτρος τὸν ᾿Ανανίαν· ἵνα δείξωσιν ὅτι δύνανται. Τοὺς δὲ τούτοις μὲν μανθάνοντας, ἐκε τραπέντας δὲ, τῷ Σατανά παρεδίδουν. «Μὴ βλασ φημεῖν.» Οὗτοι γάρ λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις τὴν πίστιν ὑποβάλλοντες, ἐξετράπησαν καὶ βλασφημεῖν, ὅπερ νῦν Νεστοριανοί πάσχουσι, καὶ αἱ λοιπαὶ αἱ ρέσεις. «Περὶ εὐχῆς, ὅτι ὑπὲρ πάντων, ὅτι πανταχοῦ ἀκάκως, ἀταράχως, σεμνῶς.» 11, 1-4. Adhortor igitur ut ante omnia fiant depre- • Παρακαλῶ οὖν πρῶτον πάντων, ποιεῖσθαι δεήcrationes, obsecrationes, interpellationes, gratia- η σεις, προσευχάς, ἐντεύξεις, εὐχαριστίας ὑπὲρ rum actiones pro omnibus hominibus, proregibus et " πήντων ἀνθρώπων, ὑπὲρ βασιλέων καὶ πάντων omnibus qui in eminentia sunt constituti: ut placi- τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων, ἵνα ἤρεμον καὶ ἡσύχιον damae quietam vitam degamus in omni pietate ac honestate. Nam hoc bonum est et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui cunctos hominesruli sale vos fieri et ad cognitionem veritatis venire. 918 In quotidiano, inquit, cultu hoc ante aliorum mentionem sit.. Ut fiant deprecationes.» Deprecatio quidem est supplicatio pro remotione tristium oblata: obsecratio vero petitio bonorum. Interpellatio autem est ad accusationem nocentium. «Gratiarum actiones. > Oportet enim gratias agere pro bonis quæ mutuo inter nos fiunt. «Pro omnibus bominibus.» Cum enim episcopus communis 14 Rom. VI, 13. 13 Act. XIII, 9, seqq. βίον διάγωμεν ἐν πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι. Τοῦτο γὰρ καλὸν καὶ ἀπόδεκτον, ἐνώπιον του Σωτήρος ἡμῶν Θεοῦ, ὃς πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν.». Ἐν τῇ καθημερινῇ λατρεία, τοῦτο πρὸ τῆς τῶν ἄλλων μνήμης εἴη, φησί. «Ποιεῖσθαι δεήσεις.» Δέησις μὲν ἔστιν ἱκεσία ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς λυπηρών προσφερομένη. Προσευχὴ δὲ, αἴτησις ἀγαθών. Εν τευξις δὲ, κατηγορία τῶν ἀδικούντων. «Εύχαρι στίας,» Δεῖ γὰρ εὐχαριστεῖν ὑπὲρ τῶν εἰς ἀλλήλους γινομένων ἀγαθῶν. «Ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων.» Τὸν γὰρ ἐπίσκοπον, κοινὸν πατέρα ὄντα, χρὴ ὑπὲρ |

Πώς; COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. πάντων ἀνθρώπων εὔχεσθαι, πιστῶν, ἀπίστων. φίλων, ἐχθρῶν, ἐπηρεαζόντων, θλιβόντων, «Υπέρ βασιλέων.» Εἶτα ἵνα μὴ κολακείας εἶναι τὸ πρᾶγμα ὑποβέλῃ, πρώτον, εἰπὼν, «Υπὲρ πάντων ἀνθρώπων·» οὕτως ἐπήγαγεν, «Υπὲρ βασιλέων καὶ τῶν ἐν ὑπεροχῇ. • ἵνα ἤρεμον καὶ ἡσύχιον βίον.» ἵνα μὴ ταράττηται ὁ Χριστιανός, τί δήποτε ἐν καιρῷ μυστηρίων μέμνηται βασιλέως, πολλάκις καὶ ἀπίστον ὄντος, δείκνυσιν ἡμῖν κέρδος ὃν τὴν ἐκείνων σω τηρίαν. Πῶς ἡμῶν τὸ κέρδος ἡ ἐκεῖνων σωτηρία; Αν γὰρ ἐκεῖνοι σώζονται καὶ εὐδοκιμῶσιν ἐν τοῖς πρὸς ἐχθροὺς πολέμοις, ἡμεῖς ἐν ἡσυχίᾳ καὶ ηρεμία διάξομεν, μηδενὸς ἡμᾶς ταράττοντος. Καὶ γὰρ ἦν ἄτοπον, αὐτοὺς μὲν ὑπὲρ τῆς κοινῆς σωτήρίας μοχθεῖν, ἡμᾶς δὲ, μηδὲ τὸ κατὰ δύναμιν ἀμυν-, τήριον, τὴν εὐχὴν λέγω, ὑπὲρ αὐτῶν συνεισφέρειν. " • Εν πάσῃ εὐσεβείς.» Τρεῖς εἰσι πόλεμοι· εἷς ὁ ἐν τῶν Βαρβάρων ἐπιφερόμενος· εἰς ὁ ἐκ τῶν ὁμοφύλων: τρίτος, ὃν ἡ ψυχὴ στασιάζει πρὸς τὸ συμπ, ὁ καὶ πάντων χαλεπώτερος. Ο μὲν γὰρ ἐκ τῶν Βαρβάρων, θάνατον ἡ δουλείαν ἐπιφέρει μόνον. Τὸν δὲ ἐκ τῶν ὁμοφύλων, ἔστικαὶ δι᾽ ἐπιεικείας ἐκφυγεῖν («᾿Αντὶ θὰρ τοῦ ἀγχπᾶν με, φησὶν, ἐναιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προσηυχόμην.» Καί, «Μετὰ τῶν μισούντων τὴν εἰρήνην, ἤμην εἰρηνικός»). Ὁ δὲ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, δυσκατόρθωτός ἐστι, καὶ τῇ ψυχῇ τὴν βλάβην ἐπιφέρει. Βούλεται οὖν ὑπὲρ βασιλέων εὔχεσθαι, "να τε νικῶσι καὶ διαμένωσιν, εἰδὼς τὴν ἀπὸ τῶν Βαρβάρων εἰρήνην πολὺ συντε λούσιν εἰς τὴν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς εἰρήνην. Εἰ γὰρ δεῖ σχολάσαι καὶ γνῶναι Θεόν, ἄρα σχολῆς καὶ ἡσυχίας χρεία εἰς ἐπίγνωσίν τε Θεοῦ καὶ ἀγαθοεργίας. Πως Ο δ᾽ ἂν οἱ πολέμοις ἐνεχόμενοι Βαρβαρικοῖς, σχολάσαν; Τοῦτο γὰρ καλὸν καὶ ἀπόδεκτον, τὸ εὔχεσθαι ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, καὶ Ἑλλήνων, ἵνα ἐπιστραφώσιν. • ὺς πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθήκαι.» Εἰ αὐτός, φησί, θέλει πάντας σωθῆναι, ὁ καὶ σώζων Κύριος, τις χρεία ἐμῶν εὐχῶν; Ναί. Αὐτοὺς σε γὰρ ἐκείνους εἰς ἀγάπην ἕλκεις, καὶ τὸ φιλόστοργον δεικνύεις. Μιμού, φησί, τὸν σκοπὸν τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸς γὰρ πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι, καὶ σὺ ὑπὲρ πάντων εὔχου ἀνθρώπων, «Καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν.» Εἶπεν, «Εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας, ο λοιπὸν λέγει ποια ἡ ἐν δόγμασιν ἀλήθεια. Εἰ οὖν θέλει, φησίν, ὁ Θεός, τί μὴ γίνεται ὃ θέλει; Οὐ γίνεται, ὅτι ἐκεῖνοι οὐ θέλουσιν, Οὐδὲν γὰρ πρὸς ἀνάγκην ποιεῖ ὁ Θεός. sit pater, debet pro omnibus hominibus precari, fidelibus et infidelibus, amicis et inimicis, calumniantibus et afligentibus. «Pro regibus. • Deinde ne adulatoriam esse rem suspiceris, primum dixit: «Pro omnibus hominibus; et ita demum subjunxit: • Pro regibus et his qui sunt in eminentia constituti.» «Ut placidam ac quielam vitam degamus. Ne in aliquo turbetur Christianus, quamobrem tempore mysteriorum meminerit regis cum frequenter sit infidelis, ostendit nostrum ssse lucrum illorum salutem. Sed quomodo nostrum est lucrum illorum salus? Quomodo? Si enim illi serventur et egregie se gerant in bellis adversus hostes, nos quiete et placide degemus nullo (urbante. \bsurdum siquidem esset ipsos pro communi salute defatigari, nos autein, ne id quidem quod in nobis est auxilium (orationem dico) pro ipsis in unum conferre. «In omni pietate.» Tria sunt bella: unum quod a Barbaris infertur, alterum quod a contribulibus, et tertium quo anima dissidium habet adversus corpus, quod etiam longe omnium periculosissimum est illud namque quod a Barbaris infertur, mortem tantum aut servitutem affert: quod autem a contribulibus, contingit etiam per benignitatem devitari. Ait enim: «Cum me diligere debuissent, detrahebant mihi, ego autem orabam 16.» Ει: • Cum his qui oderant pacem eram pacificus 17. Illud vero cum sit in nobis ipsis, difficillime confici potest, et animæ affert nocumentum. Vult ergo pro regibus fieri precationes ut vincant et permaneant: sciens pacem quæ a Barbaris est, plurimum conferre ad pacem quæ in nobis esse debet. Nam si vacare oporteat Deumque cognoscere, certe otio et quiete opus est ad Dei et beneficiorum ipsius cognitionem. Quomodo ergo hi vacare poterunt qui bellis occupantur barbaricis? Nam hoc bonum est et acceptum, nempe precari pro omnibus hominibus, etiam Græcis, ut convertantur. 919. • Qui cunctos hom mines vult salvos fieri.» Si ipse (dices) qui Dominus est silvos faciens, vult omnes salvos fieri quorsum ergo nostræ orationes? Ulique necessariæ sunt. Nam et eos ipsos ad charitatem attrahis, et benevolentiam ostendis. Imitare, inquit, Dei propositum: ipse etenim vult omnes homines salvos fieri, et tu pro universis precare hominibus. Et ad cognitionem veritatis venire.» Dixit ad cognitionem veritatis, postea dicil quænam sit in dogmatis veritas. Si ergo Deus vult, quare non fit quod vult? Non fit, quia illi nolunt. Nihil enim ex necessitate facit in nobis Deus. • Εἷς γὰρ Θεός, εἷς καὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀν θρώπων, ἄνθρωπος Χριστὸς Ἰησοῦς, ὁ δοὺς ἑαυτὸν ἀντίλυτρον ὑπὲρ πάντων, το μαρτύριον καιροῖς ἰδίοις, εἰς ὃ ἐτέθην ἐγὼ κήρυξ καὶ ἀπόστολος. ᾿Αλήθειαν λέγω ἐν Χριστῷ, οὐ ψεύδομαι, διδάσκαλος ἐθνῶν ἐν πίστει καὶ ἀλεθείς.» • Εἰς γὰρ Θεός, εἰς καὶ μεσίτης.» Ὅρα οὐκ εἶπε· Δύο, αλλά, Εἷς καὶ εἰς, ταύτῃ τὴν πολλθείαν φεύγων, Επεὶ οὖν ἔχει τὸν μεσιτεύειν μέλλοντα, ἀμφοτέρων 16 Psal. cviii. 4. 17 Psal. CXIΣ, 7. p II. 5-7. Unus enim Deus, unus etiam conciliator Dei et hominum homo Christus Jesus, qui dedit semetipsum pretium redemptionis pro omnibus, les - limonium temporibus suis, ad quod positus sum ego praeco et apostolus. Veritatem dico in Christo, non mentior, doctor gentium per fidemet veritatem. Unus enim Deus, unus et conciliator.» Animadverte quod non dixerit, Duo, sed, Unus et unus, hoc modo deorum multiplicationem fugiens. Quo-

" niam ergo oportebat eum qui conciliator futurus ή μετέχειν, ἵνα καὶ μεσιτεῦσαι δυνηθῇ, ὁ γιὸς τοῦ esset, amborum esse participem, ut etiam conci Θεοῦ ὁ προαιώνιος Λόγος, σαρκωθείς παραγέγονεν, iare posset, Filius Dei ante sacula incarnatus ἐκ δύο φύσεων, οἷον ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος advenit in duabus naturis, nempe in divinitate οι υπάρχων, καὶ ἐν μιᾷ ὑποστάσει μετὰ τὴν ἕνωσιν humanitate exsistens: et in unica hypostasi post νοούμενος καὶ προσκυνούμενος. Εἰ γὰρ γυμνῇ τῇ unionem, intellectus et adoratus. Nam si in nuda θεότητι ἐπεφάνη ἡμῖν ὁ Μονογενής, οὐκ ἂν ἤνεγκεν divinitate apparuisset nobis Unigenitus, non po- ἡ κτίσις αὐτὸν, ὅπου γε τὸ πρόσωπον Μωσέως ἰδεῖν οὐκ tuisset eum ferre creatura; quando neque Mosi ἴσχυον οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ. Τὸ δὲ, «Εἷς Θεός, ο οὐ πρὸς faciem videre poterant filii Israel 18. Quod autem ἀντιδιαστολὴν κεῖται τοῦ Υἱοῦ ἡ τοῦ Πνεύματος, ait: Unus Deus, non ad distinctionem Filii poni ἄπαγε! ἀλλὰ πρὸς τοὺς οὐκ ὄντας, λεγομένους δὲ θεούς. tur aut Spiritus. Absit! Sed propter illos qui non Ζητεῖται δὲ διὰ τί τοῦ Πνεύματος οὐκ ἐμνήσθη. sunt, et tamen dicuntur dii. Quæritur autem quam Επειδὴ περὶ Ἑλλήνων ὁ λόγος ἦν. Περὶ αὐτῶν γὰρ ob causam Spiritus non meninerit. Quoniam de τό, «Καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν.» Παρ' αὐτῶν Græcis sermo erat, de ipsis namque dicebatur: «Εἰ δὲ πολυθεία ἦν, καὶ ἐφυλάξατο οἰκονομικῶς τοῦ ad cognitionem veritatis venire. Apud ipsos autem " Πνεύματος μνησθῆναι, μή πως δόξῃ πολυθείαν εἰσ erat deorum multitudo: et ita dispensatorie cavit άγειν. Ἐπεὶ ἔνθα πιστοῖς διαλέγεται, συνεχῶς αὐτοῦ Spiritus facere mentionem, ne quo modo videretur μέμνηται, πολλάκις καὶ μόνου, μὴ φέρων μνήμην deorum inducere multitudinem. Quia ubi cum Πατρὸς καὶ Υἱου. • Άνθρωπος Χριστός Ιησούς.» fidelibus disserit, continue ejus meminit, frequen- Ωσπερ ἦν ἄνθρωπος, οὕτως ἦν καὶ Θεὸς, ἀδιαιρέ ter etiam solius, nullam faciens mentionem Patris τως, ἀσυγχύτως. «Ὁ δοὺς ἑαυτὸν ἀντίλυτρον ὑπὲρ et Filii. «Homo Christus Jesus.» Quemadmodum πάντων,» καὶ Ἑλλήνων. Εκεῖνος μὲν οὖν ἀπέθανεν erat homo, ita erat et Deus, inseparabiliter, incon. ὑπὲρ πάντων, σὺ δὲ εὔξασθαι οὐκ ἀνέχῃ; Ὅρα δὲ fuse. 290 «Qui dedit semetipsum pretium re- τό, «Δοὺς ἑαυτὸν, «Κατὰ ᾿Αρειανῶν γὰρ τοῦτο. τῶν demptionis pro omnibus.» Etiam Græcis. Ipse λεγόντων, ὅτι ἄκων παρεδόθη. Τί δέ ἐστιν ἀντίλυsiquidem pro omnibus mortuus est: tu autem non τρον; Ενοχος ἦν ἡ φύσις, ὥστε ἀπολέσθαι, ἀλλ' adduceris ut vel preceris pro omnibus. Animadverte ἀντ᾽ ἐκείνης ααυτὸν ἔδωκε. «Τὸ μαρτύριον.» Τουτautem quod ait: • Qui dedit semetipsum.» Nam ἐστι, διὰ τοῦ μαρτυρίου ἐγένετο ὁ Υἱὸς ἀντίλυτρον, hoc contra Arianos est qui dicunt quod nolens tra- Ο έφερμηνεύων, τοῦτό φησι νῦν, ὅτι ἀντίλυτρον τὸ ditus sit. Qui est autem pretium redemptionis? μαρτύριον λέγει, τουτέστι τὸ πάθος. Ἦλθε γὰρ Obnoxia erat natura ut periret, at ille semetipsum μαρτυρήσων τῇ ἀληθείᾳ. Εμαρτύρησε γὰρ δι' ών pro ipsa dedit. «Testimonium. Hoe est, per tes- ἔπραττεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, timonium sive martyrium factus est Filius redem- μέχρι θανάτου. Καὶ γὰρ αὐτὸς τὸν Πατέρα ἐφανέptionis pretium: quod interpretans dicit nunc, ρωσε, καὶ τὸ ἀληθὲς δόγμα καὶ τὸν ἀληθῆ καὶ ἀγγελι quod pretium redemptionis vocet nunc martyrium, τὸν βίον αὐτὸς εἰσηγήσατο, «Καιροίς ιδίοις,» φησί. hoc est passionem. Venit enim testimonium ferens Τουτέστιν, ὅτε ἐπιτηδείως εἶχον πρὸς τὴν πίστιν οἱ veritati: nam per ea quæ fecit testatus est quod ἄνθρωποι. Οὕτως ὁ Κλήμης ἐν ζ' «Υποτυπώσεων esset Christus Filius Dei usque ad mortem. Siqui- • Καιροῖς ἰδίοις.» Διὰ τοῦ μαρτυρίου ἔδωκεν ἐπυ dem ipse Patrem manifestavit, et verum dogma τὸν, φησίν, ἀντίλυτρον. Διὰ τοῦ μαρτυρίου, τουτέστι, veramque vitam evangelicam ipse introduxit. τοῦ πάθους (ἐν αὐτῷ γὰρ ἐμαρτύρει τῇ τοῦ Πατρὸς «Temporibus suis.» Hoc est, quando recte se ἀγαθότητι ὅτι αὐτὸς καὶ τὸν Υἱὸν ἔδωκεν. Αὐτοὶ habebant homines ad fidem. lta dicit Clemens sep- δὲ τῆς πρὸς αὐτὸν ἔχθρας οὐκ ἐπαύσαντο, ἀλλὰ timo Informationum libro: «Temporibus suis.» καὶ τὸν Υἱὸν ἐσταύρωσαν. Καὶ ὅτι αὐτὸς τὰς ἐπαγ Per testimonium, inquit, sive martyrium dedit γελίας αὐτοῖς πληρῶσαι θέλει, αὐτοὶ δὲ οὐ βούλον semetipsum pretium redemptionis: lioc est, per ται), τοῦ καιροῖς ἰδίοις, φησί, γενομένου, τουτέστι, passionem. Nam in ea testificatus est de bonilate προτετυπωμένοις καὶ προορισθεῖσιν ὑπὸ τῆς ἁγίας Patris, quod ipse proprium deserit Filium:ipsiau- καὶ μακαρίας Τριάδος. «Εἰς ὃ ἐτέθην ἐγώ, ο Εἰς ὃ tem non quieverunt ab inimicitia quam adversus μαρτύριον καὶ πάθος, ἐγὼ ἐτέθην καὶ ἀφωρίσθην eum gerebant, sed et Filium crucifixerunt. Et quia κήρυξ, ἵνα πανταχοῦ καταφανή ποιήσω τὸν σταυρόν. ipse promissiones eis complere cupit, ipsi vero no- Επειδὴ δὲ ἔμελλε λέγειν, «διδάσκαλος ἐθνῶν,» ἄπιστον lunt; factum dicit temporibus suis, hoc est præfi- δὲ ἐδόκει εἰ προσεκλήθησαν οἱ εἰδωλολάτραι, προαναguralis et antea definitis a sancta ac beata Trini- φωνεῖ· «Αλήθείαν λέγω, οὐ ψεύδομαι, «Διδάσκαλο tate. Ad quod positus sum ego.. Ad quod testi- ἐθνῶν,» Επειδὴ ἔνι καὶ παρατρεχόντως κηρύξαι, monium et passionem, ego positus ac definitus επήγαγε, Διδάσκαλος. Οὐ γὰρ ἐκήρυξα μόνον. ἀλλὰ sum præco, ut ubique manifestum faciam crucis καὶ παραμένων ἐδίδασκον. Τοῦτο δὲ τὴν περὶ τὰ ἔθνη mysterium. Quoniam autem dicturus erat doctor σπουδὴν τοῦ Θεοῦ ἐνδείκνυται, «Ἐν πίστει καὶ ἀλη gentium, incredibile autem videbatur quod idolo- θείᾳ.» Επειδή εἶπεν, Εν πίστει, ἵνα μή τις νομιση, Iatra essent advocati ad salutem, ideo præmittit, ὅτι ἀπάτη ἐστὶν, ἐπάγει, Ἐν ἀληθείᾳ. Οὐ κηρυσσω 18 Exod. xxxiv, 35; II Cor. 1, 13. >

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. ἐν συλλογισμοῖς καὶ πλοκαῖς ῥητορικαῖς, ἀλλ' ἐν Veritatem dico, non mentior. «Doctor gentium. πίστει. Τοῦτο γὰρ δεικνύει τοῦ κηρύγματος την Qui contingit etiam prædicare prætercurrendo, δύναμιν. subjunxit,Doctor: non solum enim prædicavi,sed et perseveranter docui. Hoc autem ostendit Dei studium erga gentes. Per fidem et veritatem. ■ Quoniam dixit: Per fidem, ne quis existimet quod sit error, subjunxit: Per veritatem. Non prædico rationibus ac nexibus rhetoricis. sed per fidem. Nam hoc prædicationis vim ostendit. • Βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντί τόπῳ ἐπαίροντας οσίας χεῖρας χωρίς ὀργῆς καὶ διαλογισμού. Ωσαύτως καὶ τὰς γυ ναίκας ἐν καταστολῇ κοσμίῳ μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης, κοσμεῖν ἑαυτὰς, μὴ ἐν πλέγμασιν ἢ χρυσῷ ἢ μαργαριταις, ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ, ἀλλ᾽ ἢ πρέπει γυναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσέβειαν δι' ἔργων ἀγαθῶν. II, 8-10. Volo igitur viros orare in omni loco, sustollentes pias manus absque 281 ira et discetatione.Consimiliter et mulieres in amictudecenti cum pulore et castitate eruare seipsas,non tortis crinibus aut auro aut margaritis aut vestitu sumptuoso, sed quod decet mulieres, proftentes pietatem per opera bona. Πῶς οὖν, ὁ Χριστὸς ἐκώλυε τὸ φανερῶς εὔχε Quomodo ergo Christus, prohibebat in publien σθαι; «Σὺ γάρ, φησίν, εἴσελθε εἰς τὸ ταμιετόν σου.» p. ecari! ait enim: «Tu intra in cubiculum tuum.» Οὐδὲ ὁ Χριστὸς ἐκώλυε σὸ ἐν παντὶ τόπῳ εὔχεσθαι, Neque Christus prohibuit in omni loco orare: sed ἀλλὰ τοῦτο εἶπεν, ἐκ περιουσίας ἀναῖρον τὸ πρὸς illud dixit, ex abundan' i cautione tollens ad ostentaἐπίδειξιν εὔχεσθαι· ὥσπερ καὶ τὸ, «Μὴ γνώτω ἡ δεξιά tionem precari: quemadmodum et illud; «Nesciat του τί ποιεῖ ἡ ἀριστερά σου,» οὐ περὶ χειρών φησιν, sinistra tua quid agat dextera tua19",» non de maἀλλ᾽ ὅπως ἀκενοδόξως καὶ μὴ πρὸς ἐπίδειξιν το nibus loquitur,sed ne ad inanem gloriam et ostentaποιώμεν. Οὐ γὰρ ὁ τύπος ἔχει διαφοράν, ἀλλὰ παν- tionem bona operemur. Non enim locus discrimen ταχοῦ, τοῦ μὴ ἐπιδεικτιῶν ἐφρόντισε. Πρὸς τούτοις, habet,sed ubique curam habuit ut abessel ostentaκαὶ τοῦτο δηλοῖ ὁ ᾿Απόστολος· Οὐχ ὥσπερ τοῖς Ιου- tio. Ad hec etiam hoc significat Apostolus: quod δαίοις οὐκ ἐξῆν ἔξω τοῦ ναοῦ θύειν, οὕτως καὶ ἡμῖν non, sicut Julæs non licebat extra templum sacrifiεύχεσθαι. Ἡμῖν, γάρ, φησί, πᾶς τόπος ἐπιτήδειος, cia offerre, ita neque nobis orare. Nobis siquidemn μόνον εἰ ὁσίας αἴρωμεν χεῖρας, τουτέστι καθαράς - quivis locus aptus est, modo pias attollamus manus, καθαρὰς δὲ ἁρπαγής, πλεονεξίας, φόνων, διὰ ἐλεη- id est puras: puras, inquam, a rapina, avaritia et μοσύνης καθαιρομένας, «Χωρὶς ὀργῆς.» Χωρίς μνησι- cædibus, per eleemosynam purificatas. «Absque κακίας, χωρὶς τοῦ ἐπαρᾶσθεί τινι. Τοῦτο γὰρ ὄντως ira.» Absque memoria injuriarum, ne quemquam ὀργῆ, τὸ μηδὲ εὐχόμενον σπείσασθαι πρὸς τὸν ἀδελφόν. exsecrentur Nam illa vere ira est, ne, eum quidem «Καὶ διαλογισμού,» Αρα ἀκούσει μου ὁ Θεός; Αρα μὴ qui precatur,. parcere fratri. «Εt disceptatione.» ἁπλῶς καὶ μάτην εὔχομαι; Πεπεῖσθαι γάρ χρὴ ὅτι εἰσ- Intra semetipsos, Putasne audiet me Deus? putasne ακούσεται ὁ Θεὸς, εἰ τὰ αὐτῷ φίλα αἰτοῦμεν καθαροί temere et vane precor? Persuasum enim esse oporὄντες, «Ωσαύτως καὶ τὰς γυναῖκας.» Τουτέστι, tet quod audiet Deus, si nos puri petamus quæ Βούλομαι ὁσίας αἴρειν χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ δια- illi amica sunt.. Consimiliter et mulieres.» Pula λογισμού. Πλέον τι ἀπαιτεῖ παρὰ τῶν γυναικών, το volo ut pias attollant manus absque ira et discepἐστολίσθαι κοσμίως. Τὸ δὲ, ο Ἐν καταστολῇ, ο δηλοῖ, talione. Sed amplius quiddam a mulieribus reτὸ πάντοθεν κεκαλύφθαι, Κοσμίως φησί, μὴ περιέρ- quirit, ut decenter ornentur, sive modeste. Quod πως ὡς τέρψαι τοὺς ὁρῶντας. «Μετὰ αἰδοῦς καὶ εὐλα- autem ait: «In anictu, significat undique contectus βείας.» Μή τοίνυν μιμοῦ τὰς ἑταιριζομένης, ἀναί esse debere. Nam καταστολήν vocal habitum lonσχοντον βλεπούσας καὶ πορνικόν, ο Μὴ ἐν πλέγμα- giorem circumquaque tegentem. Decenter inquit, σιν. ο Μὴ γὰρ εἰς σκηνὴν ἐλήλυθας, φησίν. Ἦλθες πon curiose ut intuentes delectent. Cum pudore δακρύσαι τὰς ἁμαρτίας σου. Οὐκ ἔστι δὲ σχῆμα et castitate. Ne ergo imiteris eas quæ venereo ἱκέτιδος ἡ πολυτέλεια, οὔτε τὰς ἁμαρτίας πενθούσης amore diliguntur, quæ impudice et meretricum ὁ κόμπος τοῦ περὶ σὲ κόσμου. Εἰ δὲ ταῦτα ἐκώλυσεν more intuentur. «Non in tortis crinibus.» Non * πλοῦτον ἐνδείκνυται, πολλῷ μᾶλλον τὰ περίεργα, enim in theatrum inquit, venisti, sed ut peccala οἷον ἐπιτρίμματα, υπογραφές ὀφθαλμῶν, διπτε- tua defleres: non est auten pretiositas supplex θρυμμένον βάδισμα, κατακεκλασμένην φωνήν, ὄμμα habitus, neque lugentis peccata est ornamenti in ὑγρὸν καὶ περίεργον, ἀναβολὴν τοῦ χιτωνίσκου πορε 'e arrogantia. Quod si hæc prohibuit quæ divitias νικήν, ζώνην περιεργοτέραν, ὑποδήματα ἀπάρτι- tantum ostendunt: multo magis curiosa ac perσμένα. Απαντα γὰρ ταῦτα διὰ τοῦ εἰπεῖν, «Εν versa, veluti sunt infectiones genarum, pictura καταστολῇ κοσμίῳ, ο ἐξέβαλεν. «Επαγγελλομέναις oculorum præfractus incessus, vox difracta, ocuθεοσέβειαν.» Έστι γάρ διὰ λόγων μόνων ἐπαγγέλ- lus flexibilis ac curiosus, meretricius tunicula λεσθαι θεοσέβειαν, τοῖς δὲ ἔργοις αὐτὴν ἀρνεῖσθαι, amictus; 292 zona curiosior, calcei distracti sive Εἶτα ἐπειδὴ τὰ ἔργα τῶν μέσων ἐστὶν, ἐπήγαγεν, discissi. Nam hæc omnia rejicit in eo quod dixit: ᾿Αγαθών. «In amictu decenti.» - «Profitentes pietatem Convero illam negare. Deinde quia opera res quædam η tingit enim solis verbis profiteri pietatem. operibus mediæ sunt et indifferentes, subjunxit, Bona. 19 Matth. vI, 6. 19' ibid. 3.

CAPUT V. De præceptoribus quod viros esse oporteat, et non mulieres, propter naturam et affectum qui ex errore suboritur. II. 11-15.Mulier in silentio discat cum omni subjectione.Caterum mulieri docere non permitto,neque autoritatem usurpare in virum, sed esse in silentio.Adam enim prior formatus est, deinde Ενα: et Adam non fuit seductus,sed mulier seducta, facta est transgressioni obnoxia Salva tamen het per li· berorum generationem, si manserint in fide ac dilectione et sanctificatione cum castitate. Certus sermo. Non solum expetit honestas esse mulieres, sed et taciturnas ac subjectas. Siquidem per silentium significat subjectionem. Caeterum mulieri docere, non permitto > Omnem loquacitatis occasionem a Inuliere abstulit. Quoniam enim tacere eas præcepit, ne rationab:li docendi prælextu loquantur, Non doceant, inquit, non solum hunana, sed neque spiritualia. Velat autem eas in Ecclesia sive publica concione docere: neque enim modis omnibus docere eis interdixit. Siquidem permittit interim illis ut liberos suos doceant. quod in progressu dicit. «Neque autoritatem usurpare in virum.» Ipsum namque docere est autoritatem adversus virum usurpare. Adam enim prior formatus est. Quoniam ergo prior formatus est, ne usurpet autoritatem in virum, sed subjecta sil. «Adam non fuit seductus. 38 Si al deceptionem conferas qua mulier seducta fuit: imo neque seductio fuit, " error ipsius Adam. Plurimum enim discriminis est a serpente seduci et a muliere accipere arboris fructum et edere. Unde neque in responsione asserit se fuisse seductum, sed «Mulier quam dedisti mihi in auxilium, dedit mili et comedi 20;» tacite innuens quod neque aulita consorte lapsus fuerat. «Non fuit seductus.» Adverte quod subaudiatur Prior, quod præcessit. Alio quoque modo. Quomodo non fuit Adam seductus?Quia neque Scriptura hoc dicit, sed mulier quidem ait:«Serpens decepit me. Adam veronon dicit;» Mulier decepit me; sell, Dedit mihi: Neque enim æqualia sunt persuasum esse a congenita ac consorte, et persuasum esse a fera, serva ac subjecta. Illud itaque fuit deceptionis. Sed neque Adam vidit lignum quod pulchrum esse ad edendum,sed mulier. • Mulier autem selucta.» Idque in hoc profert ne mulier doceat. Semel namque docuit mulier, inquit, et cuncta evertit, virumque inobedientiæ fecit obnoxium: auctor enim ipsi fuit et consuluit ut ederet. Ideo non dicit: Eva seducta; sed.Mulier seducta, naturam quæ facile decipiatur significans. Facta est transgressioni obnoxia.» Non sola Eva facta est transgressioni obnoxia, sed et universum mulierum sodalitium Quemadmodum enim in Adam omnes morimur, ila in Eva uni- 20 Gen. III, 12. Περὶ διδασκάλων, ὅτι ἄνδρος χρή, καὶ οὐ για ναῖκας εἶναι, διὰ τὴν φύσιν καὶ τὸ πάθος τὸ ἐξ ἀπάτης.» «Γυνὴ ἐν ἡσυχία μανθανέτω, ἐν πάσῃ ὑποταγῇ. Γυναικὶ δὲ διδάσκειν οὐκ ἐπιτρέπω, οὐδὲ αὐτ θεντεῖν ἀνδρὸς, ἀλλ᾽ εἶναι ἐν ἡσυχία. Αδάμ γάρ πρῶτος ἐπλάσθη, εἶτα Εὔπ, καὶ ᾿Αδάμ οὐκ ἠπατήθη, ἡ δὲ γυνὴ ἀπατηθεῖσα ἐν παραβάσει γέγονε. Σωθήσεται δὲ διὰ τῆς τεκνογονίας, ἐὰν μείνωσιν ἐν τῇ πίστει, καὶ ἀγάπῃ, καὶ ἁγιασμῷ μετὰ σωφροσύνης. Πιστὸς ὁ λόγος.» Οὐ μόνον κοσμίας ἀπαιτεῖ τὰς γυναῖκας εἶναι, ἀλλὰ καὶ σιγηρὰς καὶ ὑποτεταγμένας, Διὰ γὰρ τῆς σιγῆς, τὴν ὑποναγὴν σημαίνουσι, «Γυναικὶ δὲ διδά σκειν οὐκ ἐπιτρέπω.» Πᾶσαν ἀφορμὴν λαλιᾶς ἀνεῖλε τῇ γυναικί. Ἐπειδὴ γὰρ σιγᾶν αὐταῖς παρήγγειλεν, ἵνα μὰ προφάσει εὐλόγῳ τοῦ διδάσκειν λαλοῖεν, Μηδὲ διδασκέτωσαν, φησί, μὴ μόνον ἀνθρώπινα, ἀλλὰ καὶ πνευματικά. Τὸ δὲ μή διδάσκειν ἀπηγόρευσεν ἐν ἐκκλησίᾳ. Οὐ γὰρ παντάπασιν αὐταῖς τὴν διδαχὴν ἀνεῖλε· τέως γὰρ αὐταῖς ἐπιτρέπει διδάσκειν αὐτὰς τὰ τέκνα, ὅπερ προϊών φησιν. «Οὐδὲ αὐθεντε ἀνδρός.» Αὐτὸ γὰρ τὸ διδάσκειν, καταυθεντεῖν ἐστιν ἀνδρός. «'Αδάμ γὰρ πρῶτος ἐπλάσθη.» Επεὶ οὖν ὁ 'Αδάμ πρῶτος ἐπλάσθη, μὴ αὐθεντείτω τοῦ ἀνδρὸ; ἡ γυνή, ἀλλ' ὑποτετάχθω. «Αδάμ οὐκ ἠπατήθη.» ὡς πρὸς τὴν σύγκρισιν τῆς ἀπάτης ἣν ἡ γυνὴ ἠπα. τήθη, οὐδὲ ἀπάτη ἐστὶν ἡ τοῦ ᾿Αδάμ. Πολὺ γὰρ τὸ μέσον παρὰ τοῦ ὄφεως ἀπατηθῆναι, καὶ παρὰ τῆς γυναικὸς δέξασθαι τοῦ ξύλου καὶ φαγεῖν. Ὅθεν ἀπολογούμενος, οὐδὲ ἠπατῆσθαί φησιν, ἀλλ᾽ ὅτι «Ἡ γυνὴ ἦν ἔδωκάς μοι βοηθὸν, ἔδωκέ μοι καὶ ἔφαγον. ο ηρέμα δεικνύς, ὡς οὐδὲ ἐσφάλη τῆς βοηθοῦ ἀκουσας. • Οὐκ ἠπατήθη. ο Πρόσχες, συνυπακούεται, Πρῶτος. " • Καὶ ἄλλως.» Πῶς οὐκ ἠπατήθη ὁ ᾿Αδάμ; Ο οὐδὲ ἡ Γραφὴ τοῦτο λέγει, ἀλλ᾽ ἡ μὲν γυνή φησιν . Ὁ ὄφις ἠπατήσέ με.. Ὁ δὲ 'Αδάμ, οὐ λέγει, ὅτι ῾Ι γυνὴ ἠπάτησέ με, ἀλλ' ὅτι «Εδωκέ μοι.» Οὐκ ἔστ δὲ ἴσον τὸ πεισθῆναι ὁμογενεῖ καὶ βοηθῷ, καὶ το πεισθῆναι θηρίῳ δούλῳ καὶ ὑποτεταγμένῳ. Ὥστε ἐκεῖνο ἀπάτης. Αλλ' οὐδὲ ὁ ᾿Αδὰμ εἶδε τὸ ξύλον ὅ:: καλὸν εἰς βρῶσιν, ἀλλ᾽ ἡ γυνή. «Ἡ δὲ γυνὴ ἀπωτη - θεῖσα,» Τοῦτο ὡς πρὸς τὸ μὴ διδάσκειν γυναί.. Αποξ γάρ, φησίν, ἐδίδαξεν ἡ γυνή, καὶ πάντα ἀνέτρεψε, καὶ τῇ παρακοῇ ὑπεύθυνον ἐποίησε τὸν ἄνδρα· αὕτη γὰρ εἰσηγήσατο αὐτῷ τὸ φαγεῖν. Διο οὐκ εἶπεν· Ἡ ΕΞ ἀπατηθεῖσα, ἀλλ', «Η γυνή, τὴν εὐεξαπάτητον φύσιν δηλῶν. «Εν παραβάσει μέ γονε.» Εν παραβάσει γέγονεν οὐχ ἥ Ενα μόντι, ἀλλ' ὅλη ἡ γυναικῶν σύστασις. Ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ Αδάμ πάντες ἀποθνήσκομεν, οὕτως ἐν τῇ ΕΑ πᾶσαι παρέβησαν. «Σωθήσεται δέ.» Ωρᾷς ὅτι οὐ

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. περὶ τῆς Εὔας ἦν μόνης ὁ λόγος αὐτῷ, ἀλλὰ περὶ versæ prævaricatæ sunt. «Salva lamen fiet.» Viτοῦ κοινοῦ τῶν γυναικών συστήματος; «Σωθήσεται des quod non de sola Eva ipsi sermo erat, sed de γὰρ, φησί, διὰ τῆς τεκνογονίας, ο οὐχ ἡ Εὔα μόνοι, communi mulierum sodalitio, ait enim: Salva fiet ἀλλὰ πᾶσα γυνή. «Τεκνογονίαν ο δέ φησι, τὸ μὴ μόνον per liberorum generationem,non sola Eva, sed et τεκεῖν, ἀλλὰ καὶ κατὰ Θεὸν ἀναγαγεῖν. Τί οὖν quavis mulier. Vorat au'em τεκνογονίαν non solum εἴποι τις, αἱ παρθένοι καὶ στεῖραι, καὶ ἄπαιδες καὶ parere, verum etiam ad Deum introducere. Quid χῆραι ἀπολώλασιν; Απαγε! οὐ γὰρ τοῦτό φησιν, igitur? dicet aliquis,an pereunt virgines et steriles, ὅτι ἐξ οἰκείας ἀρετῆς οὐ σωθήσονται· ἀλλ᾽ ὅτι καὶ quæque liberis carent ac vidum? Minime! neque ἡ τεκνογονία ἔσται αὐταῖς πρόφασις σωτηρίας, έκε! enim hoc dicit; quo i sua vi tute salva non fiant; του ώμολογημένου, τοῦ ἐξ οἰκείας ἀρετῆς σώζεσθαι. sed, quod etiam liberorum generatio erit occasio • Ἐὰν μείνωσιν ἐν πίστει,» Εάν, φησί, στεφανίτας salutis, cum hoc in confesso sit quod ex propria Χριστῷ θρέψῃ, καὶ ἐμμείνωσι τῇ ἀρετῇ. Τί οὖν εἰ virtute salvc fiant. «Si nanserint in fide.» Si αὐτὴ κακὴ ᾖ, ἀναθρέψει δὲ καλῶς; Αδύνατον μὲν Christo athletas educaverint, et virtute manseτὴν κακὴν ἀναγαγεῖν καλῶς· πλὴν εἰ γένηται, μ:- rint. Quid ergo si ipsa mala fuerit, et bene educaσθὸν ἕξει. Τί δὲ εἰ καλὴ οὖσα κακῆς ἀνάξει; 'Απ- verit? Fieri certe nequit ut quæ mala est Lene ώνατο της κακίας τῶν παίδων. Καὶ μάρτυς Ἠλεὶ ὁ instrual; si tamen ita fiat,ncrcedem habebit. Quid ἱερεύς. • Πιστὸς ὁ λόγος.» Ότι δυνήσονται, φησίν, autem si cum bona fuerit, male educet? Malitia οἱ πατέρες, συναπολαύειν τῆς ἀρετῆς τῶν παίδων. fruetur filiorum. Testis est Eli sacerdos 21. a Cerlus sermo.» nempe quod poterunt patres ac matres frui virtute filiorum. " «Περὶ ἀρετῆς ἐπισκόπων.» Εἴ τις ἐπισκοπῆς ὀρέγεται, καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεί. Δεξ οὖν τὸν ἐπίσκοπον, ἀνεπίληπτον εἶναι, μιᾶς γυναικὸς ἄνδρα, νηφάλιον, σώφρονα, κόσμιον, φιλόξενον, διδακτικόν μὴ πάροικον, μή πλήκτην, μὴ αἰσχροκερδῆ, ἀλλ' ἐπιεική, άμαχον, ἀπιλάργυρον, τοῦ ἰδίου οἴκου καλῶς προϊστάμενον, τέκνα ἔχοντα ἐν ὑποταγῇ μετά πάσης σεμνότητος. CAPUT VI. 224 De virtute episcoporum. 1, 1-4. Si quis episcopi munus appetit, honestum opus desiderat. Oportet igitur episcopum irreprehensibilem esse,uniusuxorismaritum,vigilantem, sobrium, modestum, hospitalem,aptum ad docendum,non vinolentum,non percussorem,non turpi ter lucri avidum,sed aquum,alienum a pugnis, alienumabavaritia:quisum domut bene præsit,qui liberos habeat in subjectione cum omni reverentia. Προς Τιμόθεον γράφων, δείκνυσι καθολικῶς ὁποῖον Ad Timnoleum scribens,ostendit in genere quaεἶναι χρὴ τὸν ἐπίσκοπον. «Καλοῦ ἔργου ἐπιθυμεῖ.» lem oporteat esse episcopum «Honestum opus Οὐκ ἐγκαλῶ, φησί. Καλοῦ ἔργου τουτέστι, λειτουρ- desideral.» Non reprehendo, inquit. Honestum γίας καὶ προστασίας, ἐπιθυμεῖ, εἴ γε διὰ τὴν τῶν opus, nempe muneris ac præsidentiæ desideral, πολλῶν ὁδηγίαν, καὶ οὐ διὰ δόξαν ἐπιθυμεῖ. Επί- modo plnrium juvandorum gratia et non propter σκοπος γὰρ εἴρηται, διὰ τὸ ἐπισκοπεῖν ἅπαντας. gloriam desideret. Episcopus enim sive speculator Επεὶ καὶ Μωϋσῆς ἐπεθύμησεν, ἀλλ' οὐ διὰ δόξαν, dictus est, quod universos speculetur et observed. ἀλλὰ διὰ τὸ συμφέρον τοῖς πολλοῖς. «Ανεπίληπτον Quoniam et Moyses cupivit, at non propter gloεἶναι.» Ἵνα μηδὲν ἑαυτῷ κακὸν σύνοιδεν. Εἰ γὰρ riam, sed propter utilitatem multis ferendam. Irσύνοιδε, κακώς ποιεῖ ἐπιθυμῶν ἐπισκοπῆς, ἧς διὰ reprehensibilem esse. Ut nullius mali sit sibi τῶν ἔργων ἑαυτὸν ἠλλοτρίωσεν. «Μιᾶς φυναικός conscius; si enim sibi sit conscius, male facit cuἄνδρα.» Οὐ τοῦτο νομοθετεῖ, ὅτι ἀπὸ γυναικὸς εἶναι piendo episcopi munus, a quo per opera seipsum δεῖ πάντως τὸν ἐπίσκοπον, ἀλλ᾽ εἰ γίνεται, φησίν, fecit alienumn.. Unius uxoris maritumn.» Non ἀπὸ κοσμικῶν, μὴ εἴη δευτερόγαμος. Η ὅτι μίαν slaluit ut ab uxore pendeat episcopus, aut uxorein ἰδέτω πρὸς μίξιν γυναῖκα τὴν νομικήν· πλην, ἵνα necessario habeat; sed si fiat, inquit, e mundanis, πρὸς ἐπισκοπὴν κληθεὶς, ἐκεῖνο πληροῖ· «Iva οἱ non sit saltem bigamus.Aut quoad commistionem ἔχοντες, φησί, γυναῖκας, ὡς μὴ ἔχοντες ώσι, ο Καὶ, unicam noverit l. gitimam uxorem, ita tamen ut • Θέλω πάντας εἶναι ὡς κἀγὼ,» φησὶν ὁ Παῦλος. vocatus ad episcopi munus illud compleat: «Lit Καὶ, ο Ὁ γαμήσας, μεριμνᾷ τὰ τοῦ κόσμου.» Πῶς qui habent uxores sint tanquam non habeant; et: οὖν δίκαιον φροντίζειν κοσμικών πραγμάτων τὸν «Volo omnes esse sicut et ego, o inquit Paulus 22. ἐπίσκοπον; Τινὲς δὲ περὶ Ἐκκλησίας τοῦτό φασιν • Qui uxorem duxit, curat quæ mundi sunt 25. αὐτὸν εἰρηκέναι, ἵνα μὴ μεταβῇ ἀπὸ ἄλλης εἰς ἄλλην· Quomodo ergo æquum est ut mundana negotia μοιχεία γὰρ τὸ πρᾶγμα, ο Νηφάλιον.» Αγρυπνον, curet episcopus? Quidam autem de Ecclesia aiunt διορατικόν, ζέοντα τῷ πνεύματι, «Διδακτικόν.» Την hoc eum dixisse, ne ab una migret ad alian, il γὰρ σωφροσύνην, καὶ τὴν κοσμιότητα, καὶ τὴν φι- enim adulterium est. «Vigilantem.. Insomnem, λοξενίαν κατὰ τοὺς ἀρχομένους ἔχειν χρή. Προσ- cuncta perspicientem, spiritu ferventem. «Aptum έθηκεν οὖν τὸ διδασκάλου ἴδιον, διδακτικὸν εἰπών· ad docendum.» Sobrietatem namque, modestiam 31 1 Reg. 1-1V. 2 1 Cor. VII, 7. 23 ibid. 33.

πολὺ γὰρ ἦν τοῦτο παχύ), ἀλλὰ τὸν ὑβριστὴν καὶ αὐθάδη. Πλήκτην πάλιν, οὐ τὸν ταῖς χερσὶ παίοντα, ἀλλὰ τὸν τὴν συνείδησιν πλήττοντα τῶν ἀδελφῶν. • Τοῦ ἰδίου οἴκου καλῶς προϊστάμενον.» Ο γὰρ ἐνὸς οἴκου προσθῆναι μὴ εἰδὼς, ἢ τοὺς φύσει υἱοὺς δύο ἢ τρεῖς μὴ ἰσχύσας οἰκονομῆσαι καλῶς, πῶς Εκκλησίας καὶ λαοῦ τοσούτου προσταίη δεόντως; Δεῖ γὰρ αὐτὸν οἴκοθεν ἔχοντα φέρειν τὰ παραδείγματα. non potuit, quomodo Ecclesiæ tantoque populo afferre domestica quæ habet exempla. et hospitalitatem etiam ergo eos habere oportet «Μὴ πάροινον.» «Πάροινον,» οὐ τὸν μέθυσον λέγει quibus preest. Addidit ergo quod magistri proprium est, dicens. Aptum ad docendum. 295 «Non vinolentum.» Vinolentum sive παροίνον non dicit ebriosum: id enim nimis crassum esset, sed contumeliosum et præfractum. Rursum percussorem non eum dicit qui manibus cædit,sed qui fratrum percutit conscientiam. Qui suæ domui bene præsit. Nam qui unicæ domui præesse non novit, aut qui duos vel tres natura filios recte gubernare convenienter præesse poterit? Oportet enim ipsum III, 5-7. Quod si quis propriæ domui præœse non novit, quomodo Ecclesiam Dei curabit? Non neophytum, ne inflatus in condemnationem incidat diaboli. Oportet autem illum et bonum habere testimonium extraneis, ne in probrum incidat et in laqueum diaboli. Εἰ δέ τις τοῦ ἰδίου οἴκου προστῆναι οὐκ οἶδε, πῶς ᾿Εκκλησίας Θεοῦ ἐπιμελήσεται; Μὴ νεόφυ τον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς χρήμα ἐμπέσῃ τοῦ δια δόλου. Δεῖ δὲ αὐτὸν καὶ μαρτυρίαν καλὴν ἔχειν ὑπὸ τῶν ἔξωθεν, ἵνα μὴ εἰς ὀνειδισμὸν ἐμπέσῃ καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου. " Τί δήποτε τοῖς ἐπισκόποις τὰ παχέα ταῦτα ἐπ έταξε, Μὴ πάροινον, μὴ πλήκτην, ἀλλ' ἐπιεικῆ καὶ τὰ ὅμοια, ὁ τοῖς μαθηταῖς ἐπιτάσσων, «Νεκρώσατε τὰ μέλη ὑμῶν τῇ ἐπὶ τῆς γῆς·» καὶ, «Εἰσί τινες οἱ τὴν τοῦ Χριστοῦ σάρκα ἐσταύρωσαν;» Καὶ ὁ Χρισ στὸς δὲ αἴρειν τὸν σταυρὸν καὶ ἀκολουθεῖν πᾶσιν ἐπέταξε. Διὰ τί γὰρ μὴ ἀγγέλους αὐτοὺς εἶναι ἐπέταξεν, ὡς πρὸς τὴν τῶν λαϊκῶν ἀναλογίαν; Καί φα μεν, ὅτι ἡ ὑπέρτατος ἀρετή, ολίγων ἐστίν. Επισκόπων δὲ πολλῶν ἦν χρεία καθ᾿ ἑκάστην ἐκκλησίαν εἶναι ὀφειλόντων. Ἵνα οὖν μὴ σπάνιον ἢ ἀδύνατον ποιήσῃ τὸ τῶν ἐπισκόπων, χρειωδῶν ὄντων, τὴν μέσ σην ἐπιτάσσει ἀρετὴν, εὐπρόσιτον ποιῶν τὸ πρᾶγμα. «Πῶς Εκκλησίαν Θεοῦ;» Οπου καὶ μείζω, φησί, καί πλείω τὰ πράγματα. «Μή νεόφυτον.» Οὐ τὸν νεώτερον λέγει, ἀλλὰ τὸν νεοκατήχητον. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς νεώτερος ἦν ὁ Τιμόθεος. «Μηδεὶς γάρ σου τῆς νεότητος καταφρονείτω,» προϊών φησι. Τὸν γὰρ ἔτι μαθητὴν εἶναι ὀφείλοντα εἴ τις διδάσκαλον ποιήσει, φυσᾶται καὶ ἐπαίρεται. «Εἰς κρίμα ἐμπέσῃ τοῦ δια βόλου.» Εἰς τὴν αὐτὴν, φησί, τῷ διαβόλῳ καταδί χην, εἰς ἣν ἐξ ἀπονοίας ἔπεσεν ἐκεῖνος. «᾿Απὸ τῶν έξωθεν.» Εξωθεν, τῶν Ἑλλήνων φησίν. Ορα τὴν ἀκρίβειαν. Τί οὖν εἰ κακός ἐστιν, ἔχει δὲ μαρτυρίαν καλήν; Τοῦτο ἀδύνατον. ᾿Αγαπητὸν γὰρ τὸν ὀρθότα τον μαρτυρεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν. Πλὴν τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἀπαιτεῖ καλῶν· ὁ γὰρ, καὶ, συνδεσμος δηλτ. Τί δὲ εἰ καλὸς ὢν λοιδορεῖται περὶ τὸν βίον; Δυσχερὲς μὲν, πλὴν ὁ τοιοῦτος μὴ γινέσθω ἐπίσκοπος. Εἰ δὲ ἀπὸ τῶν ἔξωθεν, πολλῷ μᾶλλον ἀπὸ τῶν ἀδελ φῶν.» Ἵνα μὴ εἰς ὀνειδισμὸν ἐμπέσῃ.» Μέλλει κακὸς ὢν ὀνειδίζεσθαι καὶ ὑβρίζεσθαι, «Καὶ παγίδα τοῦ δικα βόλου.» Εἰ γὰρ ᾖ, φησί, κατά τι κακὸς, καὶ ἄλλην αὐτῷ εὐχερῶς τίθησι παγίδα. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ὀνειδι ζεσθαι καὶ ὑβρίζεσθτι εἰς ἁμαρτίας ἐκτρέπεται, ἐμπίπτει εἰς ἕτερον πάθος τῆς ὀργῆς καὶ τῆς μνησικακίας· οὐδεὶς γὰρ ἀοργητὶ φέρειν ὀνειδισμὸν δύναται. Quam ob causam episcopis hæc crassa præcepit, ne vinolentus sit, ne percussor, sed æquus, aliaque hujusmodi? cum discipulis præcipiat: «Mortificate membravestra terrestria 24. Ει: «Sunt nonnulli qui Christi carnem crucifixerunt. Ipse quoque Christus crucem tollere, et sese qui omnibus præcepit 28. Cur enim non potius angelos eos esse præcepit, veluti ad sæcularium proportionem? Et dicimus quia suprema virtus paucorum est: multos vero episcopos esse oportebat, ad singulas ecclesias singulos. Ne ergo rarum aut impossibile redderet munus epicoporum qui necessarii erant mediocrem jubet virtutem, rem ipsam reddens " accessu facilem Quomodo Ecclesiam Dei.» Ubi majora pluraque sunt negotia «Non neophytum.» Quod ait νεόφυτον, non significat juvenem, sed recenter in fide instructum. Nam et Timotheus ipse alate junior erat,cui dicit in sequentibus: Nemo juventutem tnam despiciat.. Quem enim adhuc discipulum esse oporteret, si quis facial praecepto - rem, inflatur et extollitur. «In condemnationem incidat diaboli.»ln eamdem cum diabolo condemnationem, in quam ille ex arrogantia incidit. «Ab extraneis.» Extraneos dicit Græcos. Vide quantam adhibeat diligentiam. Quid autem si malus sit, bonum tamen habeat tostimonium? Id fieri non po'est. Amabile est enim ut qui probatissimus est, testimonium ab ipsis quoque ferat inimicis. 996 Atlamen hoc inter catera expetit bona. Hoc enim, designat conjunctio, Et: Quid autem, si cum bonus sit, circa vitam reprehendatur? Illud quidem difficile est: verumn si talis sit, ne fiat episcopus. Quod si ab extraneis, multo magis a fratribus bonum debet habere testimonium. «Ne in probrum incidat.» Qui malus fuerit, probrum ac contumeliam sustinebit. «Et in laqueum diaboli. Nam si in aliquo malus fuerit, alium facile sibi addit laqueum. Nam si ex hoc quod probra patitur et injuria, ad peccata deflectit, in aliam incidit affectionem iræ et memoriæ injuriarum: memo enim probrum ferre potest sic ut nulla tangatur ira. III,8-10. Diaconos itidem compositos,non bilin- Διακόνους ὡσαύτως σεμνούς, μή διλόγους, η 24 Coluss. III, 5 25 Galat. v, 24. 26 Matth xvi, 14.

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. μὴ οἴνῷ πολλῷ προσέχοντας, μὴ αἰσχροκερδεῖς, ἔχοντας τὸ μυστήριον τῆς πίστεως ἐν καθαρά συνειδήσει. Καὶ οὗτοι δὲ δοκιμαζέσθωσαν πρώτον, εἶτα διακονείτωσαν, ἀνέγκλητοι ὄντες.» Τί δήποτε τοὺς πρεσβυτέρους παρέλιπεν; Ὅτι ἀνέμιξεν αὐτοὺς τοῖς ἐπισκόποις γὰρ περὶ ἐπισκόπων εἶπε, ταῦτα καὶ περὶ πρεσβυτέρων ἁρμόζει. Ομοίως γὰρ καὶ αὐτοὶ ἱερεῖς τε εἰσι καὶ διδασκαλίαν εἰσὶ πεπιστευμένοι. • Με διλόγους.» Οἷον, ὑπούλους καὶ δολερούς. «Μὴ οἴνῳ πολλῷ.» Οὐκ εἶπε· Μὴ μεθύσους (τοῦτο γὰρ πολύ παχὺ ἦν), ἀλλὰ, Μὴ πότας. Κἂν γάρ, φησί, μὴ μεθύσκωνται, χαυνούσι μέντοι τῆς καρδίας τὸν τόνον. Ἐν καθαρά συνειδήσει.» Πίστιν ἀπαιτεῖ καὶ βίον. «Καὶ οὗτοι δὲ δοκιμαζέσθωσαν.» Ὥσπερ, φησίν, οἱ ἐπίσκοποι, ἵνα μὴ ὦσι νεόφυτοι. • Γυναίκας ὡσαύτως σεμνάς, μὴ διαβόλους, νηφιλίους, πιστὰς έν πᾶσι· Διάκονοι ἔστωσαν μιας γυναικὸς ἀνδρες, τέκνων καλῶς προϊστάμενοι, καὶ τῶν ἰδίων οἴκων. Οἱ γὰρ καλῶς διακονήσαντες, βαθμὸν ἑαυτοῖς καλὸν περιποιοῦνται, καὶ πολλὴν παῤῥησίαν ἐν πίστει τῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ταῦτά σοι γράφω, ἐλπίζων ἐλθεῖν προς σὲ τάχιον· ἐὰν δὲ βραδύνου, ἵνα εἰδῇς, πῶς δεῖ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστὶν Exκλησία Θεοῦ ζῶντας, στύλος καὶ ἐδραίωμα τῆς ἀληθείας. Agnes, non multo vino deditos, non turpiter Incri avidos; tenentes mysterium fidei cum pura conscientia. Atque hi probentur prius, deinde ministrent, sic ut nemo possit illos criminari. Quam ob causam presbyteros prætermisit? Quia episcopis ipsos permiscuit. Nam quæ dixit de episcopis, hæc etiam aptat presbyteris: siquidem et ipsi similiter sunt sacerdotes, et docendi munus sibi concreditum habent. • Non bilingues.» Hoc est, non dolusosiae fraudulentos. Non multo vino deditos. Non dixit: Non ebriosos, (Nam in admodum crassum esset, sed. Nen bibitores. Quanquam euim non inebrientur inquit, tamen emolliuntur a cordis robore. Cum pura conscientia. Fidem requirit et vitam. Atque hi probentur, Quemadmadum et episcopi, ut non sint neophyti sive novitii III, 11-13. Mulieres similiter modestas, non ca lumuiosas, vigilantes, fidas in omnibus. Diaconi δsint unius uroris mariti,qui liberis recte prasint et propriis familiis. Nam pui bene ministraverint, gradum sibi bonum acquirunt, et multam libertatem in fide qua est in Christo Jesu. Hae tibi scribo, sperans fore ut veniam ad te cito; quod si tardius venero, ui noris puomodo oporteat in domo Dei versari, quæ est Ecclesia Dei viventis, columna et stabilimentum veritatis. Γυναίκες, οὐ τὰς οιασδήποτε λέγει, ἀλλὰ τὰς δια- 997 Mulieres dicit non quaslibet, sed quae mi κόνους. Τί γὰρ ἐβούλετο μεταξὺ τῶν ἐν τῷ κλήρῳ, nistrant. Nam quid sibi vellet, si inter ea quæ cleri τῶν οιωνδήποτε γυναικῶν ἐπιμνησθῆναι; «Μὴ διαβό- c sunt, mentionem faceret, de quibusvis mulieribus? λους.» Ο εἶπεν ἄνω, Διλόγους, ο Νηφαλίους.» Εύο • Non calumniosas.» Quod superius dixit: Bilinαπάτητον γὰρ τὸ τῶν γυναικῶν γένος. Δεῖ οὖν νήφειν gues. • Vigilantes.» Nam facile decepitur mulieκαὶ ἀγρυπνείν. Ὅσῳ γὰρ εὐχείρωτοι ταῖς ἀπάταις rumgenus. Oportet ergo diligentes esse ac vigilare. εἰσὶ, τοσούτῳ νήψεως χρήζουσι, «Πιστὰς ἐν πᾶσι.» Quanto enim facilius deceptionibus capiuntur, Ἐν πίστει καὶ βίῳ. «Μιᾶς γυναικὸς ἄνδρες, ο Ορᾷς tanto majori egent vigilantia. «Fidas in omnibus., τῶς τὰ αὐτὰ καὶ παρὰ διακόνων ἀπαιτεῖ, ἃ παρὰ In Ade et vita. «Unius uxoris mariti.. Vides quo ἐπισκόπων; Ταῦτα δὲ καὶ περὶ διακονισσών δεῖ pacto eadem a diaconis expetat, que ab episcoδέχεσθαι, «Τέκνων καλῶς προϊστάμενοι, ο Παντα- pis? Haec autem etiam accipi oportet de mulieribus τοῦ τοῦτο τίθησι, βουλόμενος οἴκοθεν αὐτοὺς φέ quæ ministrant. «Qui liberis bene præsint.» ρειν τὸν ἔλεγχον. • Οἱ γὰρ καλῶς διακονήσαντες.» Ubique hoc poni, volens eos domesticam afferre Οἱ ἐν τοῖς κάτω πεῖραν ἑαυτῶν δεδωκότες χρη- probationem. Nam qui bcne ministraverint. Qui στην, ταχέως εἰς προκοπὴν καὶ παῤῥησίαν ἐλεύ- in inferioribus sui bonum dederint experimentum, σονται τὴν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ.. Καὶ πολλὴν παρ- facile ad promotionem venient et libertatem quæ ῥησίαν.» Τίς δὲ σχοίη παῤῥησίαν ἐν τῇ τοῦ Χρι- est in Christo. * Εt multam libertatem.» Quis au στοῦ πίστει, εἰ μὴ ὁ μετὰ τῆς πίστεως καὶ ὀρθῶς tem posset habere libertatem in fide Christi, nisi βιούς; «Ταύτά σοι γράφω, η ἵνα μὴ τὸ περὶ τού. Ο eum fde rectaque vita? «Hec tibi scribo.» Ne των διατάσσεσθαι, εἰς ἀθυμίαν ἐμβάλῃ τὸν Τιμόθεον propterea quod hae scriberet, spem abjiceret Tiτοῦ μηκέτι τὸν Παῦλον παραγενέσθαι, ὅρα τί φησιν· metheus de propinquo Pauli adventu, vide quid • Ἐὰν δὲ βραδύνω.» Επειδὴ Πνεύματι ἤγετο, καὶ dicat: • Quod si tardius venero. Quoniam Spiritu οὐκ ἠπίστατο που κελεύεται ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ducebatur, neque noverat que juberetur a Spiritu ἀπελθεῖν, διὰ τοῦτο ἀεὶ ἀμφιβάλλει, ε Ητις ἐστὶν ut abiret, ideo semper hæaitat.. Quæ est ecclesia Εκκλησία Θεοῦ ζῶντος.» Ὅστις οἶκος, Εκκλησία Dei viventis. Quæ domus, est Ecclesia Dei vivenἐστὶ Θεοῦ ζῶντος· οὐχ ὡς ὁ Ἰουδαϊκός ναός, ἀλλὰ tis: non sicut Judaicum templum, sed columna στῦλος ἐστι καὶ ἑδραίωμα, τουτέστι, βεβαίωσις τῆς est et stabilimentum, hoc est, firmamentum veritaἀληθείας. Ὁ γὰρ ναός, φησί, τῶν τύπων τῆς ἀλη- tis. Templum enim, inquit, typicum erat veritatis θείας ἦν εδραίωμα. Καλῶς δὲ τὸ, «Θεοῦ ζῶντος.» Μὴ stabilimentum, et bene, ait, «Dei viventis. Neque γάρ, φησί, πρόσχῃς ὅτι ἐξ ἀνθρώπων πληρούται· enim advertas, inquit, quod hominibus repleatur: θεῖν διαφέρει, καὶ αὐτῷ ἀνάκειται, καὶ αὐτὸν ἔνοι- nam per Deum excellit, et ipsi exstruitur, ipsumque που έχει. habet inhabitatorem.

CAPUT VII. De divina incarnatione. III, 16. Et citra controversiam magnum est pie tatis mysterium. Deus manifestatus est in carne, justificatus est in spiritu, visus est angelis, predicatus est gentibus, fides illi habitu est in mundo, assumptus est in gloria. «Περὶ θείας σαρκώσεως.» • Καὶ ὁμολογουμένως, μέγα ἐστὶ τὸ τῆς εὐσε βείας μυστήριον. Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, ἔδικαιώθη ἐν πνεύματι, ὤφθη ἀγγέλοις, ἐκηρύχθη ἐν ἔθνεσιν, ἐπιστεύθη ἐν κόσμῶ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ.» 998 «Citra controversiam.» Nemo enim de «Ομολογουμένως.» Οὐ γάρ τις ἀμφιβάλλει περὶ hoc ambigit. Et magnum est, et mysterium est, et τούτου. Καὶ μέγα ἐστὶ, καὶ μυστήριον ἐστὶ, καὶ εὐpietatis mysterium est fdes quæ in nobis est, nec σεβείας ἐστὶ μυστήριον ἡ καθ᾿ ἡμᾶς πίστις, καὶ οὔτε ullam habet hæsitationem. Videsne gradus? ἀμφισβητήσιμον ἔχει τι. Ὁρᾷς ἀναβαθμούς; • Θεὸς • Deus manifestatus est in carne,» et cæt. Deinde ἐφανερώθη ἐν σαρκί. ο Εἶτο λέγει τὸ μυστήριον. dicit mysterium. Ille enim qui in carne hominibus Ἐκεῖνος γὰρ ὁ ἐν σαρκὶ τοῖς ἀνθρώποις φανερωθείς, manifestatus est, hic non ab humanis oculis justus οὗτος οὐ παρὰ ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς δίκαιος ἐκρί judicatus est, sed oculis Spiritus, qui scrutantur, θη, ἀλλὰ τοῖς τοῦ Πνεύματος ὀφθαλμοῖς τοῖς ἐρευ etiam profunda Dei 27. Dicit autem: Justificatus " νώσι καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Τὸ δὲ, Εδικαιώθη, est, propter carnem. Quatunus enim Deus est, non διὰ τὴν σάρκα. Καθό γάρ ἐστι Θεὸς, οὐ δικαιούται, justificatur, sed justificat. Hoc et propheta dicebat: ἀλλὰ δικαιοῖ. Τοῦτο καὶ ὁ προφήτης ἔλεγεν, ο Ὃς • Qui peccatum non fecit, neque dolus inventus est ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ in ore ejus 8.» Divus Cyrillus duodecimo capite στόματι αὐτοῦ.» Ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐν τῷ δωδε Scholiorum ait: Qui manifestatus est in carne, κάτω κεφαλαίῳ τῶν «Σχολίων» φησίν· ε Ος ἐφανερώθη justificatus est in spiritu: nullo enim modo nostris ἐν σαρκὶ, ἐδικαιώθη ἐν πνεύματι.» Κατ᾽ οὐδένα γὰρ infirmitatibus fuit obnoxius. Visus est ab ange- τρόπον ταῖς ἡμετέραις ἀσθενείαις ήλω, ο άφθη lis. Siquidem non ignoraverunt generationem ἀγγέλοις.» Οὐ γὰρ ἡγνόησαν τὴν κατὰ σάρκα αυτ ipsius secundum carnem. - «Justifica!us est in του γέννησιν. — «Εδικαιώθη ἐν πνεύματι, «[01spiritu.» Et qua justificatione justificatus est is ΚΟΥΜ.] Καὶ ποίαν ἐδικαιώθη δικαιοσύνην ἡ αὐτοδι qui est ipsa justitia et redemptio, Sol justitiae juxta καιοσύνη καὶ ἀπολύτρωσις, ὁ τῆς δικαιοσύνης Ηλιος Malachiam? quod significat sincerissimam ac κατὰ τὸν Μαλαχίαν; ὁ δηλοῖ τὴν ἀκραιφνεστάτην purissimam justitiam. Complementum videlicet καὶ καθαρωτάτην δικαιοσύνην, τὴν ἐκπλήρωσιν δη legalium justificationum, de quibus Joanni dice- λονότι τῶν τομικῶν δικαιομάτων· περὶ ὧν τῷ Ἰωάνbat: «Sine modo, sic enim decet nos complere Cyῃ ἔλεγεν «Αφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι omnem justitiam 30.» Quoniam enim de baptisma. πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. • Επειδὴ γὰρ καὶ περὶ tis præceperat lex, venit ad Jordanem ut hanc βαπτισμάτων ἐνετείλατο ὁ νόμος, ἦλθεν ἐν Ἰορδάνῃ compleret: quemadmodum videlicet circumcisio - καὶ τοῦτον πληρῶσαι, ὥσπερ ἀμέλει τὴν περιτομὴν, nem et oblationes de primogenitis. Quid autem sibi καὶ τὰς ὑπὲρ τῶν πρωτοτοκίων προσφορής. Τί δὲ vult quod ait: «In spiritu?, Spiritu servitutis βούλεται τὸ, «Εν πνεύματι;» Πνεύματι δουλείας ἦν constrictus erat Israel per punientem legem, non κατεσφιγμένος ὁ Ἰσραὴλ, διὰ τοῦ κολάζοντος νόμου. enim habuit spiritum adoptionis, nam hic Christia- Οὐ γάρ εἶχε τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας· τοῦτο γὰρ Χριnis datus est, quemadmodum dicit Paulus: «Quæ στιανοῖς δεδώρηται, καθώς φησι καὶ Παῦλος· «Ἡ δὲ sursum est Jerusalem libera est, quæ est mater άνω Ἱερουσαλήμ ἐλευθέρα ἐστὶν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ omnium nostrum 31.. Dicit ergo: Quanquam le- πάντων ἡμῶν. ὁ Λέγει οὖν, Εἰ καὶ τὰς νομικὰς ἐπλή gales complevit justificationes, altamen non spiritu ρου δικαιοσύνας, ἀλλ᾽ οὐ τῷ τῆς δουλείας πνεύματι servitutis, (Quomodo enim id faceret qui alios (πῶς γὰρ, ὁ καὶ τοὺς ἄλλους ἐλευθερῶν;), ἀλλὰ τῷ quoque liberos reddit?) sed Spiritu sancto, qui est ἁγίῳ Πνεύματι τῷ τῆς υἱοθεσίας, ὅπερ ἔλαβε κατὰ spiritus adoptionis, quem accepit juxta humanita- τὸ ἀνθρώπινον, ἡμῖν τὸ δῶρον προξενῶν ὁ γνήσιος Υἱὸς, tem, nobis donum hoc concilians legitimus Filius καὶ ὁμοούσιος τῷ Πνεύματι, καὶ οὐχ ἑαυτῷ. Ωσπερ et ejusdem substantiæ cum Spiritu, et non sibi ipsi. ἀμέλει καὶ ηὔξατο, τὰς ἡμῶν εὐχὰς εὐπροσδέκτους Quemadmodum videlicet etiam precabatur,nostras ποιῶν, καὶ ναὸν τὸ οἰκεῖον ἐκάλει σῶμα, ναοὺς ἡμᾶς preces reddens acceptabiles: et templum vocabat Θεοῦ γενέσθαι προξενῶν. Καὶ γὰρ καὶ οἱ κατὰ τὸ Εὐαγ suum corpus 32, qui hec agebat ut nos templa Dei γέλιον δίκαιοι, ὄντως πνευματικοί, πολλῷ τῶν ἐν νόμῳ efficeremur. Etenim qui juxta Evangelium justi δικαιουμένων πάλαι ὑπερέχοντες. sunt, vere spirituales sunt, 999 longe iis præeminentiores qui olim in lege justificabantur. Alio modo. • Justificatus est in spiritu.» Hoc est, spiritualiter et non juxta legem. Siquidem etiam cum legalia complebat præcepta, non juxta legem ea complebat, sed spiritualiter. Aut quia licet carnalibus et gravibus corde non videbatur 27 I Cor. 11, 10. 28 Isa. LIII, 9. 29 Malach. IV, 2. δ " «Αλλως.» «'Εδικαιώθη ἐν πνεύματι.» ᾿Αντὶ τοῦ, πνευ ματι ἐδικαιώθη, ἀλλ' οὐ νομικῶς. Καὶ γὰρ καὶ τὰς νομικὰς πληρῶν ἐντολὰς, οὐ νομικῶς αὐτὰς, ἀλλὰ πνεῦ ματικῶς ἐξεπλήρωσεν. Η ὅτι εἰ καὶ τοῖς σαρκικοῖς καὶ βαρυκαρδίοις οὐκ ἐδόκει δεδικαιώσθαι έλεγον γάρ, 80 Matth. III, 15. 34 Galat. IV, 26. 32 Joan. II, 19.

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. «Φάγος καὶ οἰνοπότης.»), ἀλλὰ τοῖς ἐν Πνεύματι justificatus esse. Dicebant enim: Voras est et vini Θεοῦ στηριζομένοις δεδικαίωται, • Καὶ ἐθεασάμεθα γὰρ τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς,» καὶ ἑξῆς. «Οφθη ἀγγέλοις.» (Η μυστήριον! Μεθ᾿ ἡμῶν εἶδον οἱ ἄγγελοι τὸν Χριστόν, πρότερον οὐχ ὁρῶν· τες.) Οὐχ ὡς τοῖς ἀνθρώποις. Οὕτως ὁ Κλήμης ἐν τῷ ἑβδόμῳ τῶν «Υποτυπώσεων.» «Επιστεύθη ἐν κoσμον, ο Όντως μέγα τὸ μυστήριον. Πανταχοῦ γὰρ τῆς αἰκουμένης ἐπιστεύθη. • ᾿Ανελήφθη ἐν δόξῃ.» Διηκίνουν γὰρ αὐτῷ ἀναλαμβανομένῳ οἱ ἄγγελοι ἐπὶ τῶν νεφελῶν. Διὰ τοῦτό φησιν, «Εν δόξῃ, ο ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἀναληφθῆναι, ἔνδοξόν ἐστι. ✓ • Τὸ δὲ Πνεῦμα ῥητῶς λέγει, ὅτι ἐν ὑστέροις και τοῖς ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως, προσέχον τες πνεύμασι πλάνοις, καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων, ἐν ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηρια - σμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόντων γαμείν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἃ ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν μετὰ εὐχαριστίας τοῖς πιστοῖς, καὶ ἐπεγνωκόσι τὴν ἀλήθειαν· ὅτι πᾶν κτίσμα Θεοῦ καλόν, καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον, μετὰ εὐχαριστίας λαμβανόμενον. Αγιάζεται γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως.» «Τὸ δὲ Πνεῦμα ῥητῶς λέγει.» Τουτέστι, σαφῶς φανερώς. Μὴ θαυμάσης δὲ, φησὶν, εἰ νῦν ἀπὸ τῆς πίστεως ἀποστάντες τινὲς, Ἰουδαΐζουσιν. Εσται γὰρ φησί, καιρὸς ὅτε καὶ μᾶλλον ἡ πίσεις πλατυνθήσεἐν ᾧ καὶ χείρονα ποιήσουσιν, οὐ μέχρι βρωμάτῶν παρατηρούμενοι, ἀλλὰ καὶ γάμων, καὶ τῶν λοιπών. «Προσέχοντες πνεύμασι πλάνοις.» Ἐὰν γὰρ τῆς πίστεως αποστῇ τις, πάντα λοιπὸν ἔχεται τὰ χαλεπά. Λοιπὸν γὰρ ἀνάγκη πνεύμασιν ἀκαθάρτοις καὶ δαίμοσι προσέχειν, πλανῶσιν ἀπὸ τῆς ὀρθότητος τὸν ἄνθρωπον, ο Καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων,» Διὰ τούτων πᾶσαν αἵρεσιν ἐδήλωσε, μάλιστα δὲ Μανιχαίους, Εγκρατιστάς, Μαρκιωνιστάς. 'Ev υποκρίσει η τουτέστιν, ἐπιτηδεύει. Δείκνυσιν δὲ ὅτι εἰδότες ὅτι ψευδῆς αὐτῶν ἡ ἐπιτήδευσις τῶν δογμένων, ἀπιτηδεύουσι τὸ ψευδολογεῖν. Ψευδολόγων δέ φησι, τῶν κεκαυτηριασμένων τὴν συνείδησιν ἀπὸ πονηροῦ βίου· τουτέστι, πονηροῦ βίου εἰσί. Καὶ ἐπειδὴ συνοίδασιν ἑαυτοῖς ἀκαθαρσίαν πολλήν, διὰ τοῦτο τὸ συνειδὸς αὐτῶν ἀνεξαλείπτους ἔχει τους καυτήρας τοῦ ῥυπαροῦ βίου. Ότος γὰρ οἱ τοι-D οὗτοι δέει τῶν ἀντιδόσεων, διαστρέφουσι τὰ ἀληθῆ δόγματα, πάντα πείθοντες αὐτοὺς εἶναι ἢ μόνο, Θεόν κριτὴν δίκαιον, ἀνάστασιν, ἀπόληψιν καλῶν καὶ κακών. • Κωλυόντων γαμείν, Τί οὖν; οἱ Χριστιανοὶ οὐ κωλύουσι γαμεῖν; Μὴ γένοιτο. «Τίμιος γὰρ ὁ γάμος καὶ ἡ κοίτη αμίαντος.» ᾿Αλλὰ τοὺς μὴ βουλομένους γαμεῖν, ἐπὶ παρθενίαν προτρέπουσιν. Οἱ δὲ κωλύοντες γαμεῖν, ὡς ἐξ ἀκαθάρτου κωλύουσιν.» Απέχεσθαι βρωμάτων.» Οὐκ ἔστι σφάλμα καλλιγραφικὸν τὸ, ο Απέχεσθαι βρωμάτων, ο ὡς ἐνίοις ἔδοξεν, οὐδὲ παρόραμα ἀποστολικὸν, ἀλλὰ καὶ ὀρθῶς εἰς τὴν ᾿Ατθίδα potator 35, attamen his qui Spiritu confirmati erant justificatus est: «Nam vidimus gloriam ejus, gloriam tanquam Unigenitia Patre 34 — Visus est ab angelis.. Ο mysterium! Nobiscum viderunt ah angeli Christum, cum prius non vidissent.) Non sicut ab hominibus. Ita habet Clearens septimo Informationum. «Fides illi habita est in mundo.» Vere magnum mysterium. Ubique enim terrarum creditum est. • Assumptus est in gloria.» Ipsi namque eum assumeretur ministrabaut angeli in nubibus. Propter hoc dicit:. In gloria,» quia et ipsum assumi, gloriosum est. IV, 1-5. Spiritus autem aperte dicit, quod in posterioribus temporibus discedent quidam a fide, attendente spiritibusimpostoribus ac doctrinis demoniorum, insimulatione falsaloquentium, cauteνio notatum habentium conscientiam,prohibentium contrahere matrimonium, abstinere a cibis quos Deus creavit ad participandum cum gratiarum actione fidelibus, et iis qui cognoverunt veritatem, quod quidquid creavit Deus bonum sit, et nihil rejiciendum, si cum gratiarum actione sumatur: sanctificatur enim per verbum Dei et orationem. " • Spiritus aperte dicit.. Ρητώς enim idem significat qusd palam, manifeste. Ne autem admireris, inquit, si nunc quidam afde discedentes Judaismum sequantur. Erit enim tempus, quando etiam magis dispersa erit fides, in quo eliam pejora facient: non in ciborum duntaxat observationibus, sed et conjugiorum ac cæterarum rerum. Allendentes spiritibus impostoribus.» Nam si quis semel a fide discedat, omnia deinceps sequetur periculosa. Necesse est enim deinceps ut impuris spiritibus animum attendat, ac dæmonibus hominem a recto seducentibus. «Ac doctrinis demoniorum. 980 Omnem hæresim per hæc significavit, maxime autem Manichæorum, Encratistarum (id est, Continentium, et Marcionistarum.. In simulatione:» hoc est, data opera. Gstendit autem quod cum sciant falsum esse coinmentum suorum dogmatum, affectant falsa loqui. Falsa loquentium vero, inquit, cauterio notatam habentium conscientiam, a mala vita, hoc est, pravæ vitæ sunt: et quia sibi conscii sunt de multa immunditia, ideo conscientia ipsorum indelebiles habet sordidæ vitæ inusturas. Vere enim qui tales sunt, metu retributionem pervertunt vera dogmata, quidvis sibi persuadentes potius quam solum Deum justam esse judicem, resurrectionem, ac retributionem bonorum et malorum. «prohibentium contrahere matrimonium.» Quid ergo! annon et Christiani prohibent contrahere matrimonium? Nequaquam. • Honorabile est enim conjugium et cubile impollutum 35;» sed eos qui contrahere nolunt hortantur ad virginitatem: qui autem contrahere prohibent, tanquam a re impura arcent. Abstinere a cibis. Non est error aut 33 Matth. II, 19. 34 Joan. 1, 14. 35 Hebr. XIII, 4. "

lapsus a venustate sermonis quod ait: Abstinere ή συνήθειαν διαπεφρασμένον. Ωσπερ τό, «'Εκώλυσεν & cibis, ut quibusdam visum est, neque apostoli αὐτὸν μὴ ποιεῖν τὰ ἄτοπα, ο οὐ λέγει ὡς εἰς ἀτο negligentia: sed recle ad Atticum etiam usum πίαν αὐτὴν προτρεπεν· καὶ τὴ, ο 'Απέτρεπεν αὐτὸν expressus est sermo. Quemadmodum cum dici- μή προσκρούειν φίλοις, ούχί φίλοις προσκρούειν, tur: Εκώλυσεν αὐτὸν μὴ ποιεῖν τὰ ἄτοπα, id est, ἀλλὰ τοὐναντίον. Καὶ πάλιν, «Εκώλυσε μή κλε prohibuit eum ne perpetraret absurda, non signi- πτειν,» οὐχ ὅτι ἐπέτρεπε τὴν κλοπήν. Και, «Εκώλυσεν ficatur quod ad absurditatem eum exhortatus est, ἀπέχεσθαι ἀῤῥητοποίας,» ἀντὶ τοῦ, ᾿Απῆγεν ἀπὸ τῆς et cum dicitur: ἀπέτρεπεν αὐτὸν μὴ προσκρούειν τοιαύτης πράξεως. Οὕτως καὶ ο Εκώλυον ἀπέχε φίλοις, id est, delerruit eum ne resisteret amicis, σθαι βρωμάτων,» ἀντὶ τοῦ, Ἐκώλυον ἀπὸ τῆς βρώ non innuitur quod hortatus sit ad resistendum σεως. Πολλὴ δὲ καὶ παρὰ τοῖς ἔξω ἡ χρῆσις. «Εἰς amicis, sed contrarium potius. Rursum cum dici- μετάληψιν μετὰ εὐχαριστίας.» Ὅρα πῶς ἐξέβαλε tur: Εκώλυσε μὴ κλέπτειν, id est, prohibuit non τὴν τρυφὴν τῷ ὀνόματι τῆς μεταλήψεως. Ἡ γὰρ furari, non significatur quod adhortatus sit ad fur- ετάληψις, την μεμετρημένην λῆψιν δηλοῖ. Καὶ αὐ tum. Praterea cum dicitur: 'Εκώλυσεν ἀπέχεσθαι τὴν δὲ τὴν ρυφήν, οὐχ ὡς ἀκάθαρτον ἐξέβαλλεν, ἀῤῥητοποιίας, id est, prohibuit a nefandis absti- ἀλλ' ὡς κωλύουσαν διὰ τῆς ἀμετρίας καὶ τῆς οἷον nere, hac est abegit, a tali actione. Ita etiam, ἐχώ. διαρρήξεως τὴν ψυχήν. Τοῖς πιστοῖς, φησίν, εἰς λυαν ἀπέχεσθαι βρωμάτων, id est, probibebant εὐχάριστον μετάληψιν ἔκτισεν ὁ Θεὸς τὰ βρώματα. abstinere a cibis, hoc est prohibebant a cibis. Τοῖς γὰρ ἀπίστοις οὐκ ἔτι. Νόμοις γὰρ ἰδίοις ἑαυ Apud externos quoque scriptores multum est ho- τοὺς ἀπείργουσιν αὐτῶν. Καὶ ἐπεγνωκόσι τὴν rum usus. • Ad participandum cum gratiarum ad ἀλήθειαν.» Αρα τὰ Ἰουδαϊκὰ τύπος ἦν· νῦν γὰρ liana.» Vide quomodo delicias abjecerit nomine ἡ ἀλήθεια. Εκωλύθησαν δὲ τῶν πολλῶν ἐκεῖνοι, οὐχ participationis? Participatio enim mediocrem ac- ὡς ἀκαθάρτων, ἀλλ᾽ ἵνα αοῦ τρυφῶν ἐπισχεθῶσιν, ceptionem significat. Ipsas tamen delicias non ut ᾿Αλήθειαν δέ φησι, τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν, rem immundam abjecit, sed quod animæ impedi- γὰρ κτίσμα Θεοῦ καλόν.: Περὶ τῶν ἐδωδίμων λέο mento sint per immoderantiam et veluti diruptio- γει. Προκαταβάλλει δὲ ἤδη τὴν αἵρεσιν τῶν τὴν nem. Fidelibus, inquit, Deus cibos creavit ad par» ἀγέννητον ὕλην εἰσαγόντων, καὶ ἐκείνης τα βρώμα tieipandum gratias agendo. Infidelibus enim non τα λεγόντων. «Καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον, Οὐκοῦν καὶ ita: nam hi propriis legibus seipsos ab eis arcent. τὸ εἰδωλόθυτον οὐκ ἔστιν ἀπόβλητον μετὰ εὐχῆς 33. «Et iis qui cognoverunt veritatem. • Ju- λαμβανόμενον, ἐὰν ἀγνοῆς σύ, ἐπεὶ ὑπεύθυνος γίνε daica sane erant figura: nunc enim est veritas. τῷ νόμῳ τῷ ἀπαγορεύοντι μή κοινωνεῖν εἰδώλων Malta autem illis prohibita sunt, non quod impura τραπέζαις. Εκ τῆς τοῦ νόμου οὖν παραβάσεως κοι essent, sed ut a deliciis compescerentur. Veritatem νοῦται· ὥσπερ οὖν καὶ τὸ καθαρὸν παντελῶς εὐχα vero dicit fidem quæ in Christum est. Quod ριστίας λαμβανόμενον δίχα, κοινοῦται, διὰ τὴν ἐχάomnis creatura Dei bona sit. > De esculentis loqui- ριστόν σου προαίρεσιν, ο Αγιάζεται γὰρ δια λόγου tur. Et jam illorum quoque sectam diruit, qui ma- Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως.» Εἰ ἁγιάζεται, οὐκοῦν ὅτι ἀκάteriam ingenitam asserebant, ac cibos illius esse θαρτόν ἐστι; Μὴ γένοιτο 1 πάντα γάρ καθαρά· ἀλλὰ dicebant. c. Et nibil rejiciendum.» Itaque neque δύο τίθησιν ἐνταῦθα κεφάλαια πρὸς ἐκείνους τους idolothytum rejiciendum est, modo cum oratione ἀκάθαρτά τινα τῶν βρωμάτων λέγοντας. Οτι πρώτ sumatur, si ignores: quoniam ex lege reus effice- τον μὲν, πᾶν κτίσμα Θεοῦ καλόν, καὶ οὐδὲν ἀκάris quæ præcipit ne immundus reddaris mensis θαρτον. Εἰ δέ τις δῴη κατὰ συγχώρησεν εἶναί τι idolorum: ex transgressione ergo legis immundus ἀκάθαρτον, ἔνι καὶ οὕτως φάρμακον, φησίν. Αγιάζεται redditur: quemadmodum etiam quod omnino pu- γὰρ διὰ λόγου Θεοῦ, τουτέστι, δι' εὐχῆς. Πρωθύστερον rum est, et sine gratiarum actione sumatur, im- δὲ κεῖται· Διὰ γὰρ λόγου καὶ ἐντεύξεως τῆς πρὸς Θεὸν dè mundum redditur propter voluntariam tuam ingra- γινομένης. titudinem. • Sanctificatur enim per sermonem Dei et orationem.» Si sanctificatur, fit igitur illud quia immundum erat? Nequaquam! nam omnia munda sunt: sed duo ponit hic capita adversus eos qui cibos aliquos immandos esse dicebant: primum quidem quod omnis creatura Dei bona sit, nihilque immundum est: quod si quis etiam admittendo donet aliquid esse immundum, accedit hoc etiam modo pharmacum, inquit: sanctifcatur enim per sermonem Dei, hoc est, per orationem. Ponitur autem ordine præpostero: nam intelligitur sic: Per sermonem et orationem quae sit ad Deam. IV, 6, 7. De his si commonesceris fratr.s, bonus eris minister Jesu Christi, enutritus sermonibus fidei bonaque doctrina, quam usque secutus es. Calerum aniles et prophanas fabulas rejice. • De his. Quibus? Quæ de mysterio sunt et quæ de hæresibus,quæque de cibis retexuit.Animadverte autem quod non dixerit: Si jusseris, sed: Si • Ταῦτα ὑποτιθέμενος τοὺς ἀδελφοῖς, καλός ἔσῃ διάκονος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐντρεφόμενος τοῖς λόγοις τῆς πίστεως καὶ τῆς καλῆς διδασκαλίας, ή παρηκολούθηκας. Τοὺς δὲ βεβήλους και γραώδεις μύθους παραιτοῦ.» • Ταύτα.» Ποία; Τὰ περὶ τοῦ μυστηρίου, τὰ περὶ τῶν αἱρέσεων, τὰ περὶ τῶν βρωμάτων, ἅπερ κατέλεξεν. Ορα δὲ, οὐκ εἶπε, Κελεύων, ἀλλ᾽, «Ὑποτιθέ །

COMMENT. IN EPIST, I AD TIMOTH. μενος,» τουτέστι, συμβουλεύων. Συγκαταβατικὸν γὰρ, commonofeceris. Nam oportet episcopum nunc ἢ ἀρχοντικὸν εἶναι δεῖ τὸν ἐπίσκοπον. «Καλός ἔσῃ submissionem ostendere, nunc principatus aucto διάκονος.» Διακονεῖ γὰρ τῷ Χριστῷ διδάσκων, ἃ ritatem. «Bonus eris minister.» Christo enim διδάσκεσθαι ὁ Χριστὸς βούλεται, «Εντρεφόμενος, ministrat qui ea docet quæ Christus vult doceri. φησί, τοῖς λόγοις τῆς πίστεως. ο Ὥσπερ γὰρ τροφῆς, «Enutritus sermonibus fidei.» Quemadmodum, φεσὶν, οὐκ ἀφίστασαι, οὕτως μηδὲ τῶν λόγων τού- inquit, a nutrimento non discedis, ita neque ab his των. Η ὅτι τρεφόμενος ἐν αὐτοῖς τὴν πνευματικὴν sermonibus. Aut quod in his nutrits sis spiritali τροφήν. • Οὐ γὰρ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρω- nutrimento. Si quidem, «Non solo pane vivet πος.» Οὐ γὰρ μόνον σε δεῖ τοῖς ἀδελφοῖς ταῦτα homo 36.» Non enim solum oportet te de his fratres ὑποτίθεσθαι, ἀλλὰ καὶ σαυτὸν τρέφειν. «Καὶ τῆς κα- commonefacere, 989 sed et teipsum bis nutrire. λῆς διδασκαλίας.» Ενι γὰρ καὶ κακὴ διδασκαλία ή Bonæque doctrinæ.Est enim et prave doctrina.hsτῶν αἱρετικῶν. «Η παρηκολούθηκας.» Τουτέστι, reticorum.. Quam usque secutus es.» Hoc est, in ἧς ἐγένου τρόφιμος. • Τοὺς δὲ βεβήλους καὶ γραώ- qua fuisti educatus. «Ceterum aniles et profanas δεις μύθους.» Τὰς Ἰουδαϊκὰς λέγει παρατηρήσεις. fabulas.» Judaicas dicit observationes. Nam hæ Αὗται γὰρ, ἐν μὲν τῷ οἰκείῳ καιρῷ χρήσιμοι ἦσαν, suo tempore utiles erant, nunc autem aniles synt νῦν δὲ γραώδεις καὶ σεσηπυῖαι. Ἡ καὶ περὶ Ἑλληνι- Bac putridæ. Aut de Græcorum et hæreticorum nuτῶν καὶ αἱρετικῶν φλυαριῶν ταῦτα λέγει. Όντως gis hæc dicit: vere enim profanæ sunt et impis ac γὰρ βέβηλοι καὶ ἀνόσιαι, καὶ γραϊδίων λεληρηκό- delirantium verba anicularum. Jupiter, inquiunt, των ῥήματα. Ο Ζεύς, φησί, συνεγένετο τῇ Ηρα. coivit cum Junone: Mars adulterium perpetravit Καὶ ὁ Ἄρης ἐμοίχευσε. Καὶ ὁ Ἡφαιστος ἐῤῥίφη cum Venere: Vulcanus e colo dejectus est. οὐρανόθεν. μας • Περὶ ἀγῶνας εὐσεβείας ἐπ᾿ ἐλπίδι. • Γύμναζε δὲ σεαυτὸν πρὸς εὐσέβειαν· ἡ γὰρ σωματική γυμνασία, πρὸς ὀλίγον ἐστὶν ὠφέλιἡ δὲ εὐσέβεια προς πάντα ὠφέλιμός ἐστιν, ἐπαγγελίας ἔχουσα ζωῆς τῆς νῦν καὶ τῆς μελλούσης. Πιστὸς ὁ λόγος, καὶ πάσης ἀποδοχῆς ἄξιος. Εἰς τοῦτο γὰρ καὶ κοπιῶμεν καὶ ὀνειδιζόμεθα, ὅτι ἠλπίκαμεν ἐπὶ θεῷ ζῶντι, ὃς ἐστι Σωτήρ πάντων ἀνθρώπων, μάλιστα πιστῶν.» CAPUT VII. De certamine ad pietatem propter spem. IV, 7-10. Exerce autem temetipsum ad pieta tem, nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est, at pietas ad omnia utilis est ut qua promissiones habeat vita prasentis ac futur. Credibilis sermo, dignusque qui modis omnibus acceptetur. Nam in hoc et laboramus et probris afficimur, quod spem fram habeamus in Deo vivente qui est Salvator omnium hominum, maxime fidelium. «Γύμναζε δὲ,» ἀντὶ τοῦ, ἔθιζε. Πρὸς εὐσέβειαν,» • Exerce.» Hoc est,assuefacito. «Ad pietatem. Εὐσέβειά ἐστὶν, ἡ μετὰ πίστεως ὀρθῆς ἐπιμέλεια Pietas est vitæ diligentia ac studium cum recta του βίου, «Η γὰρ σωματική γυμνασία. Ἡ τὰ σώ- Gde. «Nam corporalis exercitatio:. gum corpus ματα, φησίν, ὑγιαίνειν ποιοῦσα, Ἡ δὲ σύγκρισις sanum reddit. Est autem comporatio a minori. «Ad ἀπὸ τοῦ ἐλάττονος. • Πρὸς ὀλίγον, φησίν, ἐστὶν modicum utilis est:» utpote ad corpus duntaxat ὠφέλιμος,» οἷον ἄχρι τοῦ σώματος, καὶ ἄχρι τοῦ παρ- vitamque prasentem sese extendens. Promissioόντος βίου. «Επαγγελίας ἔχουσα ζωῆς.» Ορᾷς τὴν nem habens vitæ. Vides utilitatem? Quin etin praὠφέλειαν; Ὅτι καὶ ἐν τῷ νῦν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι senti et in futura vita pietas vivificat spiritualem βίῳ ἡ εὐσέβεια ζωοποιεῖ τὴν πνευματικὴν ζωήν. vitam. «Credibilis sermo.» Credibilis.et accepta- • Πιστὸς ὁ λόγος. • Πιστὸς καὶ ἀπόδεκτος ὁ τοιοῦτος bilis est talis sermo. Qualis? Qui et hic et in futuro λόγος. Ποῖος; Ωστις καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖ ζωοποιεῖ. vitam tribuit. Vide autem quod et credibilem ipsum Ορα δὲ ὅτι καὶ πιστὸν αὐτὸν εἶ πεν, οἱονεὶ ἀληθῆ, dixerit, nempe quod verus sit: et omnibus amκαὶ πᾶσιν ἀπόδεκτον· ἔνι γὰρ καὶ ἀληθῇ μὲν εἶναι, plectendum. Contingit enim verum quidem esse, ἀμφίβολον δέ. Διὰ δὲ τὸ θαῤῥεῖν τῷ μαθητῇ, ἀπο- sed de quo ambigitur. Ut antem discipulum faceret φαντικῶς ἐν ὅλῃ λαλεῖ τῇ Ἐπιστολῇ. «Εἰς τοῦτο γὰρ audentiorem, assertive loquitur in tota Epistola. καὶ κοπιῶμεν.» Εἰς τοῦτο, ποῖον; «Οτι ἠλπίκαμεν «Nam in hoc et laboramus.» 255 In hoc, quidnam ἐπὶ θεῷ ζῶντι.» Καὶ ἡμεῖς γὰρ τῷ τοῦτο συνειδέναι illud est?. Quod spem fixam habeamus in Deo viκάμνομεν ἀνενδοιάστω, καὶ οἱ ἐχθροὶ διὰ τοῦτο vente. Nos enim hoe cognoscentes laboramus absἡμᾶς μάλιστα πολεμοῦσιν, «Ὃς ἐστι Σωτὴρ πάνω que ulla hesitatione: et propter hoc inimici maτων. ο Σωτήρ πάντων ἐστὶν ἐνταῦθα. Ἐκεῖ δὲ οὐ xime nos impugnant. Qui est Salvator omnium πάντων, ἀλλὰ τῶν ἀξίων τοῦ σώζεσθαι. Καὶ ἐνταῦθα in hac vila Salvator est omnium: in futura vero δὲ, τῶν πιστῶν μέλιστα προνοεί. Καὶ γὰρ ὑπὸ non omnium, sed eorum qui salvari digni fuerint. τοσούτων πολεμούμενοι, σωζόμεθα. Παρορμᾷ δὲ τὸν Præterea vero maximam hic gerit curam fidelium, Τιμόθεον εἰς τοὺς ὑπὲρ πίστεως κινδύνους, Θεὸν quod cum impetamur a tam multis, salvamur,la ἔχοντα Σωτήρα. men. Timotheum vero hortatur ad pericula pro fide toleranda, quod Deum habeat Salvatorem. 36 Matth. Iv, 4. PATROL. GR. CXIX.

! CAPUT IX. Adhortatio ut suiipsius curam habeat et Ecclesiæ. IV, 11-16. Præcipe hæc, doce. Nemo juventutem tuam despiciat: sed esto forma fidelium in sermone, in conversatione, in dilectione, inspiritu, in fide, in sancrimonia. Donec venero attende lectioni, exhortationi et doctrina. Ne neglexeris quod in te est donum, quod datum est tibi per prophetiam cum impositione manuum autoritate presbyterii. Hæc exerce, in his esto, ut tuus profectus manifestus sit omnibus. Attende tibiipsi et doctrina, persiste in his. Nam si id feceris, et teipsum salvum facies et eos qui te audierint. " Illis enim qui ex scientia peccant, cum auctoritate præcipere oportet: eos autem qui ex ignorantia, docere. Et utuno verbo eloquar, qui adhortatur ad bona, docet: qui autem prohibet malum, præcipere dicitur. «Nemo juventutem tuam.» Oportet enim magna cum auctoritate disserere episcopum. Et ubi ergo est illud quod dicitur: Modestia vestra nota sit omnibus hominlbus37?, Et dicimus, quod inter eos a quibus ipse injuria afficitur, mitis esse debet inter illos vero per quos fratres errantes offenduntur,austerus. Aut hoc modo.Sidecentissimam degas vitam,non despicietur juventus quæ facile despectui esse solet. 254 «Sed esto forma fidelium. Tanquam viva imago, et regula beatæ vitæ. «In [n sermone. Loquendo quæ præceptorem loqui oportet. Vide autem quia doctorem habere oporteat dicendi facultatem. In conversatione. In vita et consuetudine vivendi. In dilectione: quæ erga omnes est. •Inspiritu: aut spirituali ordine,autin donospiritus,nein hoc extollaris. In fide:» recta,qua quis Deo indubitanter credat, etiam de impossibilibus. • In sanctimonia: hoc est, puritate, virginitate, temperantia. Donec venero attende lectioni. Verisimile erat quæ ipse tanquam Paulo orbatus, eum oplaret. Bifariam itaque consolatur illum, et promissione sui adventus, et consolatione a Scriptnris. Animadverte autem, si Timotheo ut legal præcipitur, quod nos facere oportet. «Exhortationi:» ad populum.. Ne neglexeris quod in te est donum.» Hoc est, doctrinamn aut episcopi munus. Nam gratia Dei erat, qua juvenis meruis- η set pastor fieri. • Quod datum est tibi per prophetiam.» Jussu namque spiritus facti sunt episcopi, et non passim. Est autem prophetiæ genus præsentia quoque dicere; ut cum dicitur. «Segregate mihi Barnabam et Saulum 38,.. Cum iunpositione manuum auctoritate presbyterii. Presbyteros dicit episcopos: neque enim presbyteri episcopum ordinabant.. Hæc exerce. Quænam? Ea quæ superius dixit. In sermone, inquit, in conversatione,in fide, in sanctimonia. Ex eo autem quod frequenter eadem jubet, ostendit episcopum debere hæc indubitanter observare. «Manifestus sit in omnibus.» 37 Philipp. Iv. 5. 38 Act. VIII, 2. «Περὶ ἐπιμελείας αὐτοῦ, καὶ τῆς Ἐκκλησίας.» • Παράγγελλε ταῦτα, καὶ δίδασκε. Μηδείς σου τῆς νεότητος καταφρονείτω, ἀλλὰ καταφρονείτω, ἀλλὰ τύπος γίνου τῶν πιστῶν ἐν λόγῳ, ἐν ἀναστροφῇ, ἐν ἀγάπῃ, ἐν πνεύματι, ἐν πίστει, ἐν ἀγνείᾳ. Έως ἔρχου μαι πρόσεχε τῇ ἀναγνώσει, τῇ παρακλήσει, τῇ διδασκαλία. Μὴ ἀμέλει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, ὃ ἐδόθη σοι διὰ προφητείας, μετὰ ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ πρεσβυτερίου. Ταῦτα μελέτα, ἐν πᾶσιν. τοῖς ἴσθι, ἵνα σου ἡ προκοπή φανερὰ ᾗ ἐν πᾶσιν. Επεχε σεαυτῷ καὶ τῇ διδασκαλία, ἐπίμενε αὐτ τοῖς. Τοῦτο γὰρ ποιῶν, καὶ σεαυτὸν σώσεις, καὶ τοὺς ἀκούοντάς σου. Ἐπὶ μὲν τῶν ἐν γνώσει ἁμαρτανόντων, παραγγέλλειν μετὰ αὐθεντίας χρεία· ἐπὶ δὲ τῶν ἐν ἁγνοίᾳ, διδάσκειν, καὶ ἁπλῶς. Ὁ μὲν ἐπὶ ἀγαθὰ προτρέ πων, διδάσκει· ὁ δὲ κακοῦ κωλύων, παραγγέλλει. • Μηδείς σου τῆς νεότητος.» Δεῖ γὰρ καὶ αὐθεντικώ τερον διαλέγεσθαι τὸν ἐπίσκοπον. Ωοὐ οὖν,» Τὸ ἐπι εικὲς ὑμῶν γνωσθήτω πᾶσιν ἀνθρώποις;» Και φαμεν, ὅτι ἐν μὲν οἷς αὐτὸς ἀδικεῖται, πρᾶος εἶναι οφείλει· ἐν οἷς δὲ οἱ ἀδελφοὶ ἁμαρτάνοντες ἀδικοῦνται, αυστηρός. Η οὕτως. Ἐὰν κοσμιώτατον ἀσκεῖς βίον, οὐ καταφρονηθήσεται ἡ νεότης, φύσει τὸ εὐκαταφρόνητον ἔχουσα. «᾿Αλλὰ τύπος γίνου τῶν πιστῶν.» Ωσπερ εἰκὼν ἔμψυχος, καὶ ὅρος εὐζωίας. «Εν λόγῳ, ο φησὶν, ἐν τῷ λαλεῖν, ἃ δεῖ διδάσκαλον. Ορα δὲ, ὅτι δεῖ τὸν διδάσκαλον, παρασκευὴν ἔχειν λόγου. • Ἐν ἀναστροφῇ.» Οἷον βίῳ καὶ πολιτεία. «Εν ἀγάπῃ.» Τῇ πρὸς πάντας. «Εν πνεύματι.» Η τῇ πνευματικῇ καταστάσει, ἢ ἐν τῷ χαρίσματι, ὥστε μὴ ἐπαίρεσθαι ἐπὶ τούτῳ. «Ἐν πίστει.» Τῇ ὀρθῇ, ἢ καὶ τῇ ἀδιστάκτῳ, ὅταν τις πιστεύῃ τῷ Θεῷ, καὶ περὶ τῶν ἀδυνάτων, «Εν ἁγνείᾳ», τουτέστι, καθαρότητι, παρθενία, σωφροσύνη. • Εως ἔρχομαι πρόσεχε τῇ ἀναγνώσει.» Εἰκὸς ἦν αὐτὸν ἀπορφανισθέντα του Παύλου, ζητεῖν αὐτόν. Δισσῶς οὖν αὐτὸν παραμυθείται, τῇ τε τῆς ἀφίξεως ἐπαγγελία. καὶ τῇ ἐκ τῶν Γραμῶν παραμυθία. Ορα δὲ, εἰ Τιμόθεος ἀναγινώσκειν ἐπιτάσσεται, τι δεῖ ποιεῖν ἡμᾶς; «Τῇ παρακλήσει.» Τῇ πρὸς τὸν λαόν. «Μὴ ἀμέλει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος, ο τουτέστι, τῆς δια δασκαλίας, ἢ τῆς ἐπισκοπῆς. Χάρις γὰρ Θεοῦ, τὸ ποιμένα εὐρεθῆναι τὸν νέον. «Ο ἐδόθη σοι διὰ προφητείας.» Πνεύματος γὰρ προστάξει ἐγίνοντο οἱ ἐπίσκοποι, καὶ οὐ χύδην. Προφητείας δὲ εἶδος, καὶ τὸ τὰ ἐνεστῶτα λέγειν, ὡς ἐκεῖ· «Αφορίσατέ μοι τὸν Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον.» - «Τῶν χειρῶν τοῦ πρεσουτερίου, ο Πρεσβυτέρους τοὺς ἐπισκόπους φησίν Οὐ γὰρ ἂν οἱ πρεσβύτεροι εχειροτόνησαν τὸν ἐπί σκοπον. «Ταῦτα μελέτα.» Ποια; εἶπεν ἄνω. Εν λόγῳ, φησίν, ἐν ἀναστροφῇ, ἐν πίστει, ἐν ἀγνείᾳ. Ἐκ δὲ τοῦ πολλάκις τὰ αὐτὰ παρεγγυάν, δείκνυσι τὸν ἐπίσκοπον δεῖν ἀναντιῤῥήτως ταῦτα φυλάττειν. «Φανερά ᾗ ἐν πᾶσιν.» Εἰ δὲ μὴ γένηται σφόδρα μεγάλη, οὐκ ἂν γένηται καταφανής. Εν πᾶσι δὲ, ἢ "

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. ἀνθρώποις, ἢ πράγμασιν. • Επεχε σεαυτῷ.» Οίον, Πρόσεχε, καὶ μὴ μόνον σαυτῷ, ἀλλὰ καὶ τῇ διδασκαλία, ἵνα καὶ ἀλλους ὠφελήσῃς. Εἶτα καὶ τὸ ἀνένδοτον παρεγγυών, φησίν, «Επίμενε αὐτοῖς. Τοῦτο γὰρ ποιῶν καὶ σεαυτὸν σώσεις.» Ἐν γὰρ τῷ παραινεῖν ἑτέροις, καὶ ὁ παραινών κατανύττεται καὶ ὡφε λεῖται, ερυθριών υπεύθυνος γενέσθαι, ὧν άλλους ἀποτρέπει. «Περὶ τοῦ ἀρμοζόντω; ἑκάστῳ προσφέρεσθαι.» • Πρεσβυτέρω μὴ ἐπιπλήξης, ἀλλὰ παρακάλει ὡς πατέρα, νεωτέρους ὡς ἀδελφούς. Πρεσβυτές ρας ὡς μητέρας, νεωτέρας ὡς ἀδελφάς, ἐν πάσῃ ἁγνεία.» Οὐ τὸ ἀξίωμα, φησίν, ἀλλὰ πάντα γεγηρακότα Τί οὖν φησιν; Αν δέηται διορθώσεως, ὡς ἂν πατρί προσενέχθητι, μετὰ προσηνείας διδάσκων. Επειδή γὰρ φορτικὸν ἡ ἐπίπληξις, μάλιστα ἡ τοῦ νέου πρὸς γεγηρακότα, τῇ ἐπιεικείᾳ ὑποτέμνεται τὸ φορτικόν. «Νεωτέρους ὡς ἀδελφούς,» ᾿Απὸ κοινοῦ τὸ, παρακάλει. Ὡς ἀδελφοὺς δὲ διὰ τοῦτο, ἵνα τὸ θρασὺ αὐτῶν καταστείλῃς. • Πρεσβυτέρας ώς μητέρας.» Διὰ τὴν εἰρημένην ἐπὶ τῶν πρεσβυτέρων αἰτίαν. «Εν πάσῃ ἀγνεία.» Επειδὴ καὶ αἱ πρὸς νεωτέρας ὁμιλίαι, δυσκόλως διαφεύγουσιν ὑποψίαν, σὺ μετὰ πάσης ἁγνείας τοῦτο ποίει, τουτέστι, μηδὲ μέχρι ψιλής εννοίας. «Αλλως. Οὐ Τιμοθέῳ δὲ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ παντὶ ἐπισκόπῳ παραινεί. • Περὶ χηρῶν ἡλικίας, καὶ τρόπου, καὶ διοι κήσεως. ο Χήρας τιμα, τὰς ὄντως χήρας. Εἰ δέ τις χήρα τέκνα ἢ ἔκγονα ἔχει, μανθανέτωσαν πρῶτον τὸν ἴδιον οἶκον εὐσεβεῖν, καὶ ἀμοιβὰς ἀποδιδόναι τοῖς προγόνοις. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἀπόδεκτον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ἡ δὲ ὄντας χήρα καὶ μεμονωμένη, ἤλπικεν ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ προσμένει ταῖς δεήσεσι καὶ ταῖς προσευχαίς νυκτὸς καὶ ἡμέρας. Ἡ δε σπαταλώσα, ζώσα τέθνηκε. Καὶ ταῦτα παράγγελλε, ἵνα ἀνεπίληπτοι ὦσιν. Εἰ δέ τις τῶν ἰδίων καὶ μέλιστα τῶν οἰκείων οὐ προνοεῖ, τὴν πίστιν ήρνηται, καὶ ἔστιν ἀπίστου χείρων,» Διὰ τί περὶ παρθένων οὐδὲν λέγει; Ίσως οὐκ ἦσαν ἀαμήν. Τίς δέ ἐστιν ἡ ὄντως χήρα, προϊών λέγει. Τιμᾶσθαι δὲ αὐτὸς προσέταξε, διότι ἄνδρας οὐκ ἔχουσιν οὐδὲ τέκνα, καὶ τὸ πρᾶγμα ἐπικατάμε τον πολλοίς είναι δοκεῖ. Διὰ τοῦτο πολλῆς, φησί, παρὰ τοῦ ἱερέως ἀπολαυέτω τιμῆς, ὥσπερ ἀνορθοῦντος τὰ παρὰ τῶν ἄλλων ἀνείδη. Η τιμὴν τὴν τῶν ἀναγκαίων λέγει χορηγίαν. «Εἱ δέ τις χήρα τέκνα, ο Αὗται οὐκ εἰσὶν ὄντως χῆραι. Όντως γὰρ εἰσιν, αἱ πάντοθεν μεμονωμέναι. «Τὸν ἴδιον οἶκον εὐσεβεῖν.» Τουτέστι, διατιθέναι καλῶς. «Καὶ ἀμοιβὰς ἀποδιδόναι τοῖς προγόνοις, ο Ορα σύνεσιν τοῦ μακαρίου Παύλου. Πολλάκις καὶ ἀπὸ ἀνθρωπίνων Quod sinon fuerit vehementer magnus,nequaquam fieripotest manifestus.In omnibus vel rebus. Attende tibiipsi et doctrinæ. Hoc est, intende et animum adhibe, non tibiipsi solum, sed etdoctrinæ, ut aliis quoque prosis. Deinde accurate præcipiens ait: «Persistein his. Nam siid feceris, et teipsum salvum facies. Siquidem alios abhortando, etiam is qui adhortationem facit, compungitur et utilitatem accipit. erubescens in his fieri obnoxius, a quibus deterret. 988 CAPUT Χ. Ut se unicuique apte accommodet. V, 1, 2. Seniorem ne savius objurges, sed adhortare ut patrem, juniores ut fratres, mulieres natu grandiores ut matres, juniores ut sorores cum omni castilate. Non novum aliquod tradit documentum, sed omnia vetera sunt. Quid ergo dicit? Si correctioue opus sit, tanquam patri admoneas cum mansuetudine ducens. Quonium enim gravis est aspera objurgatio, maxime juvenis erga senem, per modestiam præciditur quod grave est. • Juniores ut fratres.» Λ communi sensu subaudito, adhortars. Propterea autem ut fratres, quo ipsorum temeritatem ad modestiam revoces. «Mulieres natu grandiores ut matres. Propter dictam de senioribus causam. Cum omni castitate.. Quoniam collocutiones quæ sunt cumn junioribus egre suspicionem effugiunt, tu id cum o mni castitate facito, hoc est, ne ad tenuem quidem usqne benevolentiam. — Alio modo. non solum Timotheum. c sed et omnem per hoc admonet episcopum. CAPUT XI. De viduarum ætate et modo ac gubernatione. V, 4-8. Viduas honora, quæ viduæ sunl. Qnod δέ φuas vidua liberos aut nepotes habet, discant primum domum propriam pie tractare et vicem rependere majoribus: hoc enim acceptum est coram Deo. Porro qna vere vidua est ac desolata, sperat in Deo, et perseverat in obsecrationibus ac precationibus noctu dieque. Caterum qua in deliciis versatur, ea vivens mortua est. Et hac pracipe, ut irreprehensibiles sint. Quod si 956 qua suis et maxime domesticis non providet, fidem negavit et est infideli deterior. Quare de virginibus nihil dicit? Fortassis adhuc non erant. Quæ sit autem vere vidua, in progressu dicit. Jussit autem ipsas honorari, eo quod maritos non habeant neque liberos, et apud multos res exsecranda videatur: propterea, inquit, apud sacerdotem magno habeatur in honore, ut qui corri gat opprobria ab aliis illata. Aut honorem dicit rerum necessariarum subministrationem.. Quod si qua vidua liberos habet.» Hæ non vere sunt viduæ. Vere enim tales dicuntur, quæ undique desolatæ sunt. «Domum propriam pie tractare.» Hoc est, honeste disponere.. Et vicem rependere majoribus.» Vide beati Pauli prudentiam. Fre-

“ŒECUMENII TRIⱭGÆ EPISCOPI γονοι ἀνῆξαν σε καὶ ἐπιμελείας ἠξίωσαν, σὺ δὲ ἐκείνοις τὰς ἀμοιβὰς οὐκ ἔσχυσας ἀντυδοῦναι (απο έθανον γάρ), διὰ τῶν ἐκγόνων τῶν ἐκείνων, τέκνων δὲ τῶν, ἔμειψαι αὐτούς, ἃς ὤφειλες ἐκείνοις χάρι τας τούτοις ἀποδιδούσα, Καὶ ἄλλως. Εἰς τὸ, Μανθανέτωσαν τὰ τέκνα καὶ τὰ ἔκγονα πρῶτον τὸν ἴδιον οἶκον εὐσεβεῖν· τουτέστι, Μανθανέτωσαν τὰ τέκνα καὶ τὰ ἔκγονα, τιμῶν τὴν οἰκείαν μητέρα καὶ τρέφειν καὶ εὖ ποεῖν. Τοῦτο γὰρ λέγει, Εὐσεβεῖν. καὶ τοῖς προγόνοις, τουτέστι, τῇ μάμμη. Προστί θητι καὶ λογισμῷ, ὅτι καὶ τῷ Θεῷ τοῦτο ἀπόδεκτον, quanter et ab humanis exhortatur radiomibus. Quo- προτρέπει λογισμών. Επειδή γάρ, φησίν, οι πρό niam,inquit, majores le qua vidua es provererunt, et tui curam habuerunt: tu ergo cum illis vicem rependere nequeas sunt enim morte: per ill. rum nepotes, tuos autem liberos, vicem illis repende, hia gratia reddens quas illis debebas. Alio quo que mode. Ad ea verba: Discant liberi et nepotes primum donant propriam pie tracture: hoc est. Dise ad liberi et nepotes matrem propriaen henorare et alere ac illi benefacere. Nam hoc significat: Pie tractare, et majoribus, hoc est avis. Addit quoque ad retionem, quod hoe Deo sit acceptum. • Porro quæ vere vidua eat. Quoniam jussit eas honorari quice vere sunt vidum, dicit nunc quales sunt vere viduæ, veluti narrando describens Nlas, η Desolatam autem dicit et a aliis et a mepotibus. «Et perseverat in obsecratiopibus.» Hse Haque vere vidua est quae sperat in Domino et perseveret in obsecrationibus. Quoniam enim ab humero desenta est auxilio, merito ad Deum confugit. Canto rum quae in deliciis versatur, ea vivens mortua est.» Siquidem quia multa viditatem eligunt ut majori auctoritate daciant quæ non oportet, ait: Cure in deliciis versatur, id est, deliciose agit, ea virens merius eri. Quomodo? Quia presenti vita videtur vivere: sed vitam perdit meternam. Mortus estergo per peccatum, quantum ad illam vitam. • Ethnoprecipe» Vides quod rem hanc tanguam legoma esse velit? Non enim 237 adhortatur ut eligant. non Wacare-deliciis sed tanquam peccatum vetat. Quod si que suis.» Non sufficit namque ad salutem propria tantum virtus, nisi de aliis eliam curam habeat. De vidua autem hac dicit: suos vero appellat qui genere eam contingunt. Siquidem contigit suos esse puta amicos, non autem etiam domesticos, Debet itaque suis providere, marine autem domesticis quod non facit ea chise in delicis versatur, solis deliciis animum adhibens. «Ermaxime domesticis. Suis et domesticis providet, qui non solum curam habet eorum qui aliquo modo contingunt, sed et sui ipsius, proprios amputando affectus. Ita Clemens septimo 7ηformationtent.providentiamsivecuram dicit et illam que circa anima most et quae dirca corpus & Fidem negavit. Et quomodo ea quæ in deliciisversatur, et suis ac domesticis non providet,fdem negavit? Quia dictumrestinquit: Εt domesticos qui de semine tuo sunt ne despicias. Quod si Deum videris non negure,si tamen teges ejus transgrederis, ipsum Deum megasti. Dictum est enim: Deum profitentur se nosse, ceterum factis negant. Quo modo autem estetiam infideli deterior. Quia inβdeles quanquam non omnibus, ad saltem cognatis provident, nature lege inducti. " V, 9-13. Vidua eligatur non minor annis sexaginta, quae fuerit unius viri uxor, in operibus bonis hominum testimonio comprobata: si liberos educavit, si fuit hospitalis. si sanctorum pedes lavit, si afflictis subministravit, si omne Ἡ δὲ ὄντως χήρα.» Επειδή τάς όντως χήρας τιμάσθα, προσέταξε, νῦν λέγει ποταί εἰσιν αἱ ὄντως, ὡς ἐν ἐξηγήσει χαρακτηρίζων αὐτὰς. Μομονωμένην δέ φημι, καὶ ἀπὸ τέκνων. καὶ ἀπὸ ἐκγόνων. «Καὶ προσμένει ταῖς δεήσεσι, ο Αὕτη τοιγαροῦν ἡ ὄντως χήρα, ἡ ἐλπίζουσα ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ προσμένουσα ταῖς δεήσεσι. Επειδὴ γὰρ ἔρημος ἀνθρωπίνης υπάρχει βοηθείας, εἰκότως ἐπὶ τῶν Θεὸν καταφεύ γει, «Ἡ δὲ σπαταλῶσα, ζῶσα τέθνηκε.» Ἐπειδὴ γὰρ πολλαὶ τὴν χηρείαν αἱροῦνται, ἵνα μετὰ πλείονος ἐξουσίας πράττωσιν ἅπερ οὐ χρὴ, φησίν· «Ἡ δὲ σπαταλῶσα,» τουτέστιν, ή τροφώσα, ο ζώσα τέθνηκε. Πώς; Τὴν γὰρ δοκοῦσα τὴν νῦν ζωήν, τὴν αἰώνιον ζωὴν ἀπώλεσε. Τέθνηκεν οὖν διὰ τῆς ἁμαρτίας, ὅσον πρὸς ἐκείνην τὴν ζωήν, «Καὶ ταῦτα παράγε γελλε.» Θρᾷς ὅτι ὡς νόμον τὸ πρᾶγμα εἶναι θέλει; Οὐ γὰρ τῇ προαιρέσει τὸ μὴ τρυφῶν ἐπιτρέπει, ὥσπερ τὰ κατορθώματα, ἀλλ' ὡς ἁμαρτίαν ἀπαγορεύει. «Εἰ δέ τις τῶν ἰδίων.» Οὐ γὰρ ἀρκεῖ πρὸς σωτηρίαν ἡ οἰκεία μόνον ἀρετή, ἂν μὴ καὶ ἄλλων προνόη τις. Περὶ δὲ τῆς χήρας ταῦτά φησιν. Oiκείους δὲ λέγει, τοὺς τῷ γένει προσήκοντας. Ενι γὰρ εἶναι ἰδίους, οἷον φίλους, οὐ μὴν καὶ οἰκείους. Προνοητέον οὖν αὐτῇ τῶν ἰδίων, μάλιστα δὲ τῶν οἰκείων όπερ ή σπαταλώσα οὐ ποιεῖ, τῇ τρυφῇ μόνῃ προσέχουσα. «Καὶ μάλιστα τῶν οἰκείων,» τῶν ἰδίων καὶ τῶν οἰκείων προνοεῖ, ὁ μὴ μόνον τῶν προσηκόντων προνοῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἑευτοῦ, διὰ τοῦ ἐκκόπτειν τὰ πάθη. Οὅτως ὁ Κλήμης ἐν ἑβδόμῳ Υποτυπώ σεων - Πρόνοιαν τήν τε κατὰ ψυχήν, τήν τε κατὰ τὸ σώμα λέγει. «Τὴν πίστιν ἤρνηται.» Καὶ πῶς ἡ σπαταλώσα, καὶ τῶν ἰδίων καὶ τῶν οἰκείων οὐ προ νοοῦσα, τὴν πίστιν ἤρνηται: στι, φησίν, εἴρηται καὶ ἐκ τῶν οἰκείων του σπέρματός σου ούχ ύπερόψει. Εἰ δὲ δοκεῖς μὲν τὸν Θεὸν μὲ ἀρνεῖσθαι, τοὺς δὲ νόμους αὐτοῦ παραβαίνεις, τὸν Θεὸν ἀρχῇ. Ειρη ται γάρ, Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. Πῶς δὲ ἔστι καὶ ἀπίστου χείρων; ὅτι οἱ ἄπιστοι, εἰ καὶ μὴ πάντων, τῶν συγγενῶν μέντοι προνοοῦσι διὰ τὸν νόμον τῆς φύσεως. • Χήρα καταλεγέσθω, μὴ ἔλαττον ἐτῶν ἑξή κοντα, γεγονυία ἑνὸς ἀνδρὸς γυνή, ἐν ἔργοις καλοῖς μαρτυρουμένη, εἰ ἐτεκνοτρόφησεν, εἰ ἐξενοδόχησεν, εἰ ἁγίων πόδας ἔνιψεν, εἰ θλιβο μένοις ἐπήρκεσεν, εἰ παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ ἐπηκο

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. λούθησε. Νεωτέρας δὲ χήρας παραιτοῦ. “Otav opus bonum prosecuta est. Porro juiores viduas γὰρ καταστρηνιάσωσι του Χριστού, γαμετη θέω rejice: cum enim lascive egerint adversus Chriλουσιν, ἔχουσαν κρίμα, ὅτι τὴν πρώτὴν πίστιν tu, nubere volunt, habentes condemnationem ἠθέτησαν. Αμα δὲ καὶ ἀργαὶ μανθάνουσι, περι- quod primam Reem rejecerint. Simul autem el fidem ερχόμεναι τὰς οἰκείας. Οὐ μόνον δὲ ἀργαί, ἀλλὰ etioece discunt circumtire demos, imo non solum καὶ φλύαροι και περίεργοι, λαλοῦσαι τὰ μὴ οἰοσε verum. etiam garrule et curiose, to otiose lo δέοντα, ο quentes quæ non oportet. » Ενταῦθα καὶ τὴν ἡλικίαν σὺν τοῖς ἄλλοις περιερ Hic ætatem quoque cum esteris quæ hoc loco γάζεται, καὶ τὴν αἰτίαν πρωϊών λέγει, ὡς Εἴ γε καὶ ponuntur omnino requiri, et causam in progressu ἐξήχοντα εἴη ἐτῶν, τὰ δὲ λοιπὰ μὴ ἔχει, μὴ κατα- ponit: ita quod licet sexaginta sit annorum, nisi λεγέσθω. Φασὶ δὲ τὰς εἰς τὸ χηρικὸν τεταγμένας et catera habeat, non allegatur. Aiant autem 258 λέγειν. — «Εν ἔργοις καλοῖς.» ΟΙΚΟΥΜ.] Εἰπὼν ipsum illas dicere. quæ in vidualem ordinem deγενικώς, ο Εν ἔργοις καλοίς,» λοιπὸν καὶ τοῖς καθ- putatae sunt. - «In operibus bonis.» Ubi generaἕκαστον ἐπεξέρχεται. Τὸ δὲ τῆς τεχνοτροφίας καὶ liter dixit: In operibus bonis, consequenter etiamn ἄνω εἶπε. Τί οἶν, εἰ μὴ ἔχει παίδας; Τὰ λοιπὰ ποιείτω. „ specialia enumerat. De liberorum autem educatione «Εἰ ἐξενοδόχησεν.» Ορᾷς ὅτι καὶ ἐνταῦθα τὰς τῶν” superius quoque dixit: Quid ergo si non habeat οἰκείων εὐεργεσίας προτίθησι τῶν εἰς τοὺς ἐξωτι- liberos? Faciat caetera. Si fuit hospitalis.» Vides κούς; Εἰπὼν γὰρ πρῶτον. «Εἰ ἐτεκνοτρόφησεν,» ο. quod et hic officia erga proprios, illis praeponit τως ἐπάγει, τὸ, Εξενοδόχησεν. «Εἰ ἁγίων πόδες quæ sunt erga extraneos! Ubi enim dixit: Si libe ἔνιιψεν.» Αλλ' ἐμεῖ, ὅτι Πενιχρά εἶμι, καὶ ξενότρο- τos educavit, subdit consequenter: si fuit hom φεῖν οὐκ εὐπορῶ, οὔτε θλιβομένοις ἐπαρκέσαι. Μὴ spitalis. «Si sanctorum pedes lavit.. Sed dicet: ἁγίων, φησί, πόδας νίψαι οὐκ ἔχεις; Μὴ τῷ ἀγαθῳ Paupercnia sum, nec facultates mihi suppetunt ut ἔργῳ ἐπακολουθεῖν εὐπορίας χρήζει; Κατὰ γὰρ τὰ sim hospitalis vel afflictis subministrem. Num sanἐγχωροῦντα τούτων ἔκαστον εἴρηκεν. «Εἰ ἁγίων πό- ctorum, inquit, pedes lavare non potes? Nam faδας ένιψε·· τουτέστιν, εἰ τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας cultas deest ut bona opera prosequaris? Horum τοῖς ἁγίοις ἀνεπαισχύντως ἐξετέλεσεν. Ούτως ὁ Κλή- enim singula dixit juxta ea quæ suppetunt. • Si μης ἐν ἐβδόμῳ Υποτυπώσεων, «Εἰ παντὶ ἔργῳ sanctorum pedes lavit:» hoc est, si extrema miἀγαθῷ.» Οἷον, ἐκοινώνησεν, ὑπηρέτησεν. Εἰ γὰρ nisteria sanctis absque rubore exhibuit. Ita Clemens καὶ ἐργάσασθαι οὐκ εὐπορεί, υπηρετησαι μέντοι septimo Informationum. Si omne opus bonum εὐπορεί. «Νεωτέρας δὲ χήρας παραιτοῦ.» Τί δή- prosecuta est:» hoc est, communicavit, subminiποτε, καίτοι μείζονος ἀγῶνος ὄντος ἐπὶ τῶν παρ- stravit. Quanquam enim facultas desit ad operanθένων, οὐδαμοῦ φαίνεται χρόνου παρατήρησιν εἰ dum, adest tamem facultas ad subministrandum. τών; Ὅτι ἐκεῖναι ἀπὸ μείζονος τῆς ἐν πίστει θερ • Porro juniores viduas rejice.» Quamobrem, cum μότητος εἰς τοῦτο ἦλθον, αὗται δὲ καὶ ἀνάγκῃ τιν majus fit in virginibus certamen, nusquam videtur τῇ ἐκ τῆς ἐρημίας· ἢ ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν παρθένων εἰὶ temporis observationem exprimere? Quia ille a τών, Εὐπρόσεδρον καὶ τὰ τοῦ κύριου μεριμνώσαν, majori fidei fervore ad hoc venerunt, hæ vero neπολλὴν ἀκρίβειαν ἐπεζήτησεν. «Όταν καταστρη- cessitate quadam qua solitudinem sequitur. Aut κάσωσι τοῦ Χριστοῦ.» Ισως ἦσαν τοῦτο πεποιη- quod etiam de virginibus dicens quod assidua sit κυιαί τινες. Ορα δὲ, ὅτι καὶ αἱ ὄντως χῆραι, τῷ ct curet quæ Domini sunt, magnam diligentiam Χριστῷ ἀρμόζονται. Αρμοζόμεναι δὲ, ἐν τάξει παρ- adhibuit. Cum lascive egerint adversus Chri θένων καθίστανται. «Ερμοσάμην γὰρ ὑμᾶς, φησίν, stum. Erant fortassis nonnullæ quæ hoc egerant. ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν, παραστῆσαι τῷ Χρι- Vide autem quod vere viduæ etiam Christo adjunστῷ. • Ταῦτα δὲ πρὸς πᾶσιν Ἐκκλησίαν ἁρμόζει, guntur: quæ autem ipsi adjunguntur, in ordinem Τί δὲ τὸν Ὅταν καταστρηνιάσωσι, βούλεται; τουτ- virginum constituuntur. «Adjunxi vos,inquit, uni ἐστιν, ὅταν καταβλακευθώσιν, ὅταν καταθρυφθῶσι, viro ut virginem castam exhiberetis Christo 40.» ταυτέστιν, ὅταν ἀκκισθώσιν, ὅταν καθυπερηφανεύ- Haec autem universis aptat Ecclesiis. Caeterum quid σωνται τοῦ Χριστοῦ, μή καταδεχόμεναι αὐτὸν νυμ- sibi vult ὅταν καταστρηνιασωσι? hoc est quando tor φίον, ἐκπίπτουσι λοιπὸν εἰς τὸν γάμον. Οὐ γὰρ εἴ- puerint, quando lascivierint, quando ficte recusantes λοντο τὴν χηρείαν μετὰ κρίσεως λογισμοῦ. «Οτι τὴν delitiate fuerint, quando superbe egerint adversus πρώτην πίστιν ἠθέτησαν.» Τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν Christum non suscipientes ipsum sponsum, ad συνθήκην φησί. Συνθέμενοι γὰρ αὐτῷ ἡρμόσθαι, nuptias deinceps excidunt; non enim viduitatis ἀθετοῦσιν αὐτὸν, ἐπὶ ἀνθρώπινον ἐρχόμεναι γάμον. statum judicio rotionis delegerunt. «Quod primam Μετὰ δὲ τοῦτο, καὶ ἄλλῳ ἁμαρτήματι, φησίν, ὑπο- fidem rejecerint.» Pactum erga Christum dicit. πίπτουσι, τῇ ἀργία. Οὐ μόνον τοιγαροῦν ἀνδράσι τὸ Pactæ sunt enim quod Christo adjungerentur: reεργάζεσθαι προσέταξεν, ἀλλὰ καὶ γυναιξί. Πᾶν γὰρ jiciunt autem ipsum ad humanas devolute nuptias. κακόν, ἐξ ἀργίας τίκτεται, «Αμπ δέ καὶ ἀργαὶ Post hæc vero et in aliud, inquit, peccatum deciμανθάνουσι, ο Πῶς δὲ ἀργεί μανθάνουσιν; Εχου dunt, nempe otium. Non solum ergo viros jussit e 39 1 Cor. vu, 32. 40 II Cor. x1, 2, »

operari, 289 sed et mulieres. Omne enim malum σαι τοὺς ἐπεισάκτους άνδρας χορηγούντας αὐταῖς τὰ ex otio gignitur. Simul et otiosæ discunt.» Quo- πρὸς χρείαν, τῶν μὲν ἔργων ῥᾳθυμοῦσιν, ὅπως δὲ modo autem otiosæ discunt? Habentes ascitidios εὐπρόσωποι τοῖς ἀνδράσι δόξωσιν, ἐπιμελοῦνται. viros qui eis necessaria suppeditent,segnes quidem «Οὐ μόνον δὲ ἀργαί, ἀλλὰ καὶ φλύαροι.» Ενεργός sunt ad opera, curam tamen habent ut viris speciosa γὰρ ὁ νοῦς ἡμῖν παρὰ τοῦ Δημιουργού κατεσκεύαvideantur. «Imo non solum otiosm, sed et garrulæ.» σται. Οταν οὖν αὐτῷ μη δῶμεν έργασίαν χρηστήν, Mens enim nobis ad operandum a Creatore fabri- αὐτὸς ἐπιλαμβάνεται ἐργασίας ἀτόπου[ς]. cata est. Ubi ergo bonum opus ei non subministraverimus, ipsa assumit opera absurda. V, 14-16. Volo igitur juniores nubere, liberos unere, domum administrare, nullam occasionem dare adversario ut habeat maledicendi causam. Jam enim nonnulla deflexerunt post Satanam. Quod si quis fidelis, aut si qua fidelis habetviduas, seppeditet illis, et non oneretur Ecclesia, ut iis quæ vere sunt viduœ suppetut. η G • Βούλομαι οὖν νεωτέρας γαμεῖν, τεκνογονεῖν, οἰκοδεσποτεῖν, μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόναι τῷ ἀντικειμένῳ λοιδορίας χάριν. Ηδη γὰρ τινες ἐξετράπησαν ὀπίσω τοῦ Σατανᾶ. Εἴ πις πιστὸς ἢ πιστὴ ἔχει χήρας, ἐπαρκείτω αὐταῖς, καὶ μὴ βαρείσθω ἡ Ἐκκλησία, ἵνα ταῖς ὄντως χήραις ἐπαρκέσῃ. Bonum quidem fuisset ut quoe semel inter viduas Τὸ μὲν καλὸν ἦν, ἅπαξ ταῖς χήραις καταλεγείσας alecta essent, non lascive agerent adversus Chri- μὴ καταστρηνιῶν τοῦ Χριστοῦ, μηδέ ἀθετεῖν τὴν stum, neque primam Gidem rejicerent. Verum quia πρώτην πίστιν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο ποιοῦσι, γαμείτω hoc faciunt, nubant: seipsas Christo non despon- σαν, καὶ μὴ κατεγγυάτωσαν ἑαυτὰς τῷ Χριστῷ, καὶ deant, et ita nubant: hoc enim peccato vacat, οὕτως γαμείτωσαν. Τὸ μὲν γὰρ ἀναμάρτητον, τὸ δ' illud vero impium est et scelestum.lilarum namque ἀνόσιον. Τὸ γὰρ κεχηνὸς αὐτῶν καὶ ῥᾴθυμον, οὕτω inhiatio et socordia ita coercetur exuberanti affi- γοῦν καταστέλλεται, τῇ περισσοτέρα θλίψει καὶ ctione et cura. Nullam occasionem dare adversa - φροντίδι, ο Μηδεμίαν ἀφορμὴν διδόναι τῷ ἀντικει rio.» Si enim recta nupserint, non prius Christo μένῳ. «Αν γὰρ ἐς ὀρθοῦ γαμήσωσι μή πρότερον desponsata, ad maledicendi occasionem seipsas ἑαυτὰς Χριστῷ κατεγγυήσασαι, οὐκ εἰς ἀφορμὴν non deducent. Non ut sine timore vivant nubere λοιδορίας ἥξουσιν. Οὐχ ἵνα δὲ ἀδεῶς ζῶσι, γαμεῖν præcepit, sed ut curis press, prospiciant ut de- προσέταξεν, ἀλλ᾽ ἵνα ταῖς φροντίσι γοῦν πιεζόμε center vivant. «Jam enim nonnulla dellexerunt.» ναι, τοῦ κοσμίως ζῇν προνοήσωσιν. «Ηδη γὰρ Quare autem tantam observantiam cirea has τινες ἐξετράπησαν.» Διὰ τί δὲ τοσαύτην παραφυλαhabuisti, et majorem qui circa virgines? Quia hæ, κὴν περὶ αὐτῶν ἐποιήσω, καὶ πλείω ἤπερ ἐπὶ τῶν inquit, occasionem dederunt, deflectentes post παρθένων; Ὅτι αὐταί, φησί, τὴν ἀφορμὴν δεδώκα Salanam. Nam hæc dico, inquit, non ut non sint σιν ἐκτραπῆσαι ὀπίσω τοῦ Σατανᾶ. Ταῦτα γὰρ, viduæ juniores, sed ueritus ne Christum rejicerem. φησί, λέγω, οὐχ ἵνα μὴ ὦσι νεώτεραι χῆραι, ἀλλὰ • Quod si quis fidelis.» Recte dicit: Si quis fidelis, δεδοικώς μὴ τὸν Χριστὸν ἀθετήσωσι, «Εἴ τις πιο aut si qua fidelis. Nam si infideles essent, non στός.» Καλῶς τὸ Πιστὸς ἢ πιστὴν Εἰ γὰρ ἦσαν oporteret ut ab eis alerentur, ne viderentur fideles ἄπιστοι, οὐκ ἔδει παρ᾽ αὐτῶν τρέφεσθαι, ἵνα μὴ egere infidelibus. Præterea quoque legislationes δόξωσι δέεσθαι αἱ πισταὶ τῶν ἀπίστων. Αλλως δὲ illos concernunt qui ipsis parent, non eos qui sub- καὶ πρὸς τοὺς πειθομένους αἱ νομοθεσίαι, οὐ τοὺς οὐ jecti non sunt. • Suppeditet illis. • Rem faciat πεισθησομένους. «Επαρκείτω αὐταῖς.» 'Αβαρές quæ minime 240 gravis esse debet. Per hoc enim ποιείτω τὸ πρᾶγμα. Διὰ γὰρ τοῦ, ἐπαρκείτω, τὴν quod ait, ἐπαρκείτω, id est, suppeditet, necessa- αναγκαίαν ἐδήλωσε τροφήν, ο Καὶ μὴν βαρείσθω ἡ rium significavit alimentum. «Εt non oneretur Εκκλησία,» Ωστε οἱ πιστοὶ τρέφοντες τὰς ἑαυτῶν Ecclesia. > Itaque fdelis qui suas alunt viduas, χήρας, καὶ ταῖς τῆς Ἐκκλησίας χήραις συμβάλetiam Ecclesia viduas juvant: quandoquidem non λονται. οἷα δὴ μὴ βαρουμένης τῆς Ἐκκλησίας, καὶ gravata Ecelesia uberius alet quas alit, nempe quæ διὰ τοῦτο ἀφθονώτερον τρεφούσης, ἃς τρέφει, τὰς vere sunt vidua, hoc est, quibus nullus praest, sed ὄντως δηλαδή χήρας, τουτέστι τὰς ἀπροστατεύτους, desolata sunt. Ut iis quæ vere sunt vidum suppe- καὶ μεμονωμένας, «ἵνα ταῖς ὄντως χήραις. ο Ον tat.» Vere viduæ quæ undique deserta sunt. Nam τως χήραι απ τως χῆραι αἱ πάντοθεν ἔρημοι. πάντοθεν ἔρημοι. Ὁ γὰρ τοῦτο qui hoc facit, non solum alit quam alit, sed et reli- ποιῶν, φησὶν, οὐ μόνον ἢν τρέφει, τρέφει, ἀλλὰ καὶ quis multum confert, dum occasio est, ut illis ταῖς λοιπαῖς πολὺ συμβάλλεται, πλάτος αὐταῖς abundantius suppeditetur. προξενών. CAPUT XII. De presbyterorem honore. V,17-21.Qui bene prossunt presbyteri,duplici honore digni habeantur:maxime ii qui laborant in ser mone et doctrina. Dicit enimScriptura: Non obligabis os bovi trituranti.Et: Dignus est operarius mercedesua. Adversus seniorem ne admiseris accusatio- " • Περὶ πρεσβυτέρων τιμῆς.» • Οἱ καλῶς προεστῶτες πρεσβύτεροι, διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν. Μάλιστα οἱ κοπιώντες ἐν λόγῳ καὶ διδασκαλία. Λέγει γὰρ ἡ Γραφή· Βοῦν ἁλοῦντα οὐ φιμώσεις. Και, Αξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Κατὰ πρεσβυτέρου κατηγορία, μὴ

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. παραδέχου, ἐκτὸς εἰ μὴ ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύ- nem, nisi sub duobus ant tribus testibus. Eos qui ρων. Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε, peccant, coram omnibus argue, ut et cateri timoἵνα καὶ οἱ λοιποί φόβον ἔχωσι. Διαμαρτύρομαι rem habeunt. Obtestor in conspectu Dei ac Domini ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ Jesu Christi et electorum angelorum, ut hac serκαὶ τῶν ἐκλεκτῶν ἀγγέλων, ἵνα ταύτα φυλάξης ves sine precipitatione judicii, nihil faciens juxta χωρίς προκρίματος, μηδὲν ποιῶν κατά πρόσω propensionem animi. κλησιν. ο Τίνες δὲ οἱ καλῶς προεστῶτες, ὁ Χριστὸς ἐδήλωσεν. «Ο Ποιμήν, φησὶν, ὁ καλὸς, τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων. ο • Διπλῆς τιμῆς ἀξιούσθωσαν,» Τιμήν φησι τὴν φησι τὴν τῶν ἀναγκαίων χρείαν, ἢ μᾶλλον χορηγίαν. • Οὐ φιμώσεις γὰρ φησί, βοῦν ἀλοῶντα· καὶ, Αξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ.» — «Διπλῆς» δὲ, ὡς πρὸς τὰς χήρας· οὐ γὰρ ὡς πρὸς τοὺς μὴ καλῶς προεστώτας πρεσβυ- η τέρους. Ἐκεῖνοι γὰρ οὐκ ἀξιοῦνται ἀπλής, ἀλλὰ διώκονται. Η διπλῆς τῆς πολλῆς λέγει. «Οι κοι πιῶντες ἐν λόγῳ,» Εν λόγῳ οὐ τῷ κομπώδει, ἀλλὰ τῷ πνευματικῶς τρέφειν ἰσχύοντι. Ποῦ δὲ νῦν εἰσιν οἱ λέγοντες, μὴ δεῖσθαι λόγων μηδὲ διδασκαλίας τὸν προεστῶτα, ἀλλὰ βίου; ᾿Ακουέτωσαν νῦν Παύλου πῶς τὸν λόγον τιμᾷ, Μάλιστα, λέγων. Δεῖ γὰρ καὶ τούτου, εἴπερ τινὸς ἄλλου. Οταν γὰρ περὶ δογμάτων ή ὁ λόγος, ποῖος βίος ἐνταῦθα ἰσχύει; Ορα δὲ τὸ ἀντιδιαστελλόμενον τῷ, «Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῶντα.» Τὸν γὰρ μὴν ἁλοῦντα φιμωτέον, «Αξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ.» Καὶ ὁ Χριστὸς σύμφωνα τῷ νόμῳ λέγει. Τοῦ μισθοῦ, τῆς τροφῆς δηλονότι. 'Εργάτην δὲ λέγει, τὸν κάμνοντα. Ως όγε μὴ κάμνων, ἀνἄξιος τροφῆς. Ταῦτα δὲ λέγει πρὸς τοὺς διδασκάλους τοὺς κοπιώντας ἐν τῇ διδασκαλία. το. • Κατά πρεσβυτέρου κατηγορίαν μὴ παραδέχου.» Τί γάρ; Κατὰ νεωτέρου τοιαύτην καταδεκτέον και τηγορίαν; Μή γένοιτο! 'Αλλ' ὡς εἰ ἔλεγε· Κατὰ μηδενὸς μὲν, κατὰ πρεσβυτέρου δὲ μάλιστα. Εχουσι γὰρ καὶ τὸν ἀπὸ τῆς ἠλικίας χαλινόν. Πρεσβύτερον δὲ, τὸν ἐν γήρᾳ φησίν, ο Τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε. ο Ζήτει μεν, φησὶν, ἐπιμελῶς, εὑρίσκων δὲ, μετὰ σφοδρότητος ἐπίπληττε. Τοῦτο γὰρ τὸ ἔλεγχε. Ενώπιον δὲ πάνω των, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ σωφρονισθῶσι. Τοῦτο ὁ Θεὸς ἐποίησεν, ἐπὶ τε τοῦ Φαραώ, καὶ τοῦ ΝαβουχοδονόΔιαμαρτύρομαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ο Ορι σφοδρότητα. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ Τιμόθεος ἦν, παραιτεῖται, ἀλλὰ διαμαρτύρεται, τὸ ἑαυτοῦ ἀσφαλιζόμενος, εἴ τι τῶν μὴ δέοντων γένηται, Τί δήποτε δὲ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καλέσας μαρτυρας, καὶ τοὺς ἀγγέλους συγκέκλησεν; Οτι καὶ αὐτοὶ τῆς κρίσεως γινομένης, μετὰ τοῦ οἰκείου Δεσπότου παρείναι μέλλοισι καὶ μαρτυρεῖν τῷ λόγῳ. Εθος δέ ἐστι καὶ ἡμῖν, καὶ ὑπερέχοντα καὶ ἐλάττονα πρόσωπα εἰς μαρτυρίαν λαμβάνειν. Καὶ ὁ Ἰακώβ, καὶ τὸν Θεὸν καὶ βουνὸν μάρτυρα παραλαμβάνει. < Kai τῶν ἐκλεκτῶν ἀγγέλων.» Εκλεκτῶν δὲ ἀγγέλων εἶπε, διότι ἄγγελοι καὶ οἱ δαίμονες, ἀλλ' ἀπόβλητοι. Quinam autem bene præsint, Christus significavil. «Bonus, inquit, Pastor animam suam ponit pro ovibus 44,» — «Duplici honore digni habeantur.» Honorem dicit necessariorum usum aut potius suppeditationem. «Non obligabis, inquit, os bovi trituranti; et Dignus est operarius mercede sua.» Duplici vero, collatione facta ad viduas, non ad presbyteros qui non bene præsunt. Nam illi ne simplicem quidem merentur honorem, sed magis expellendi sunt. Aut duplum dicit multum. • Qui laborant in sermone.» In sermone non fastuoso, sed qui spiritualiter alere potens sit. 241 Ubi ergo nunc sunt qui asserunt non opus esse qui sermonibus aut doctrina præsit, sed vita? Audiant nunc Paulum quomodo sermonem honorat, cum addit: Maxime: nam et hoc necessarium est, si quid aliud. Cum enim de dogmatis sermo inciderit, quæ ibi vita sufficere poterit? Animadverte autem quod ad aliquid oppositum dicit: Non obligabis os bovi trituranti. Siquidem obligandum est illi os qui non triturat. Dignus est operarius mercede sua.» Etiam Christus legi consona loquitur. Mercede, alimenti videlicet, operarium vero dicit eum qui laborat, nempe quod is qui non laborat indignus sit alimento. Hæc autem præceptoribus loquitur, qui non laborant in doctrina. ■ Adversus seniorem ne admiseris accusationem.. Quid ergo? An adversus juniorem admittenda est hujusmodi accusatio? Nequaquam! Sed tanquam diceret: Adversus nullum, maxime autem adversus seniorem: nam habent hi et ab ipsa aetate frenum quoddam; πρεσβύτερον ergo vocat eum qui ætate senex est. «Eos qui peccant, coram omnibus argue.» Quære, inquit, diligenter: cum. que inveneris, cum vehementia objurgato. Namid significat ἔλεγχε. Coram omnibus autem, ut et cæteri ad modestiam revocentur. Hoc fecit Deus et in Pharaone 42 et in Nabuchodonosor 43. «Obtestor in conspectu Dei.» Adverte vehementiam. Neque enim eo quod Timotheus tantus esset, supplex petit, sed obtestatur, suas partcs stabiliens, si quid fiat eorum quæ non oportet. Quare autem vocalis Patre et Filio in testes, etiam angelos simul vocavil? Quia et hi una cum suo Domino in futuro judicio aderunt, et sermoni attestabuntur. Moris est autem etiam nobis et emiuentes et inferiores personas in testes sumere. Atque hoc modo Jacob et Deum et tumulum sive acervum lapidum in testem assumit 4. «Et electorum angelorum.» Dixit autem electos angelos, quia dæmones quoque 41 Joan. x, 14. 43 Exod. xiv, 1 seqq. 43 Dan. iv, 1 seqq. 44 Gen. ΧΧΧΙ, 44 Gen. XXXI, 46 seqq.

ŒCUMENII TRICCÆ EPISCOPI sunt angeli, sed reprobi. — Aliud.. Aut id quod re "Αλλο. [ΟΙΚΟΥΜ.] Η τὸ ὃν εἶπεν, ἢ πρὸς ἀντιvera erat, dixit, aut ad discrimen rejectorum. Ut διαστολὴν τῶν ἀποῤῥιφέντων. «ἵνα ταῦτα φυλάξῃς haeo serves sine precipitatione judicii.» Hæc puta χωρὶς προκρίματος.» Ταῦτα μὲν ἅπερ εἴρηκε. Σωquæ dixit. Sine præcipitatione judicii, id est, ut ρίς προκρίματως, τουτέστι, χωρὶς τοῦ προπετῶς nihi eorum quæ dicta sunt temere et impruden- τι καὶ ἁπλῶς καὶ δίχα κεκριμένης βουλῆς πρᾶξαι τι ter ac non præeunte judicio aut consilio facias. ἐν τοῖς εἰρημένοις. «Κατὰ πρόσκλησιν,» οἷον, κατὰ • Juxta propensionem animi.» Hoc est, ex præsum- πρόληψιν. Αἱ γὰρ προλήψεις πολλάκις οὐκ ἔχουσι τὸ plione. 949 Siquidem præsumptiones frequenter αληθές. Πρόσκλησις γάρ ἐστιν, ἢ προκαλούμενόν destituuntur veritate. Est enim πρόσκλησις affecta - τινα τόδε τι ποιῆσαι δίχα κρίσεως, ο χωρίς προtio, quæ aliquem provocat ad quidpiam sine judicio κρίματος.» Οἷον άνευ τοῦ εἰς τι πταίσαντα ὑποfaciendum. «Sine præcipitatione judicii. Clemens πεσεῖν τῇ κρίσει καὶ τῇ τῆς παρακοῆς κολάσει. septimo Informationum libro intelligit χωρίς προ- Οὕτως ὁ Κλήμης ἐν ἑβδόμῳ Υποτυπώσεων. Ὁ δὲ κρίματος, hoc est, cavens ne ad aliquid impin- ἐν ἁγίοις Βασίλειος, ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τῶν Παροιμιῶν gendo, subjiciaris judicio et ultioni inobedientiæ. φησί, Κατὰ πρόσκλισιν, οἷον μὴ ἐπικλινόμενος εἰς Sanctus autem Basilius in interpretatione parabo- τὸ μὴ ὀρθόν, ἀλλ᾽ εὐθεῖαν τὴν κρίσιν ἐκφέρων. Φησὶ larum ait: Non secundum acclinationem (legit " γὰρ οὕτως· Μηδὲν ποιῶν κατὰ πρόσκλισιν, ἀλλ᾽ εὐτ enim πρόσκλισιν per iῶτα) id est, non declinans ad θείας καὶ ἀδιαστρόφους ἐκφέρων τὰς κρίσεις. id quod rectum non est, sed rectum ferens judicium. Ita enim dicit: Nihil faciens secundum acclinationem, sed recta et nen perversa ferens judicia. CAPUT XIII. De cauta electione. v, 22-23. Manus cito nemini imponias, neque communices peccatis alienis. Temetipsum castum serva. Ne posthac bibas aquam, sed modico utere rino propter stomachum tuum et crebras tuas infirmitates. «Περὶ χειροτονίας ἀσφαλούς.» Χείρας ταχέως μηδενὶ ἐπιτίθει, μηδὲ κοινώνει ἁμαρτίαις ἀλλοτρίαις. Σεαυτὸν ἁγνὸν τήρει. Μηκέτι ὑδροπότει, ἀλλ᾽ οἴνῳ ὀλίγῳ χρῶ διὰ τὸν στό μαχόν σου καὶ τὰς πυκνάς σου ἀσθενείας.» De electionibus etiam disserit, nam ad episco- Καὶ περὶ χειροτονιών διαλαμβάνει. Επισκόπῳ pum scribebat. Quod ait: Cito, id est, non a γὰρ ἔγραφε. Τὸ δὲ, Ταχέως, οἷον, μὴ ἐκ πρώτης prima aut altera statim inquisitione, sed ubi fre- δοκιμασίας ἢ δευτέρας, ἀλλὰ πολλάκις ἐξετάσας καὶ quenter ac diligenter inquisieris. Neque commu- ἀκριβῶς. • Μηδέ κοινώνει ἁμαρτίαις ἀλλοτρίαις.» nices peccatis alienis:» indignum populo episco-C τὸν ἀνάξιον, λαοῦ μυσταγωγὸν προχειρίζων. «Σεαυ pam præfciens. • Temetipsum castum serva. τὸν ἁγνὸν τήρει.» Περὶ σωφροσύνης αὐτῷ παραγDe temperantia ei præcipit. Quod si hæc scribit viro γέλλει. Εἰ δὲ ἀνδρὶ νηστείαις καὶ ὑδροποσίαις ἑαυτὸν adeo sese jejuniis et aquæ polu extenuanti, ut inde ἐκτήκοντι, ὡς λοιπὸν καὶ ἀσθενεῖν, γράφει ταῦτα, etiam agrotaret, quid nos facere oportet, aut quo- τί ἡμᾶς χρὴ ποιεῖν; ἢ πῶς παραφυλάττεσθαι; nam modo observare?. Ne posthac bibas aquam.» «Μηκέτι Υδροπότει,» Τί δήποτε μὴ ἔῤῥωσεν αὐτ Et quare Paulus non sanabat ejus stomachum, qui τοῦ τὸν στόμαχον ὁ Παῦλος, ὃς καὶ ἀπὸ τοῦ χρωτός corporales etiam sanitates operabatur, sed diæla ἰάσεις ἐπετέλει, ἀλλὰ διαίτῃ αὐτὸν θεραπεῦσαι vult eum sanari? Ut monumentum nobis fieret, βούλεται; Ἵνα ὑπογραμμὸς ἡμῖν γένηται μὴ σκαν nefacile offenderemur, si probi viri infirmarentur: δαλίζεσθαι ἐναρέτων ἀσθενούντων, καὶ ἵνα αὐτὸς ὁ et ut ipse Timotheus per ægritudinem in officio Τιμόθεος καταστέλληται τῇ νόσῳ τὸ φρόνημα, καὶ contineretur, ne superbiret. Denique ut nos scire- ἵνα γνῶμεν ἡμεῖς, ὅτι τῆς αὐτῆς ἡμῖν φύσεως ὄντες, mus quod cum ejusdem nobiscum essent natura, κατώρθουν 2 κατώρθουν. Ἐπεὶ ἴσχυεν ὁ Παῦλος, hona illa opera exercebant quæ faciebant: quando- μιᾷ εὐχῇ αὐτὸν ἰάσασθαι, ἀλλὰ πάντως οὐ συνέφερε. quidem potuit eum Paulus unica prece sanare, sed Πολλὰ δὲ λέγει ὁ Χρυσόστομος εἰς τοῦτο. Τὴν βίβλον omnino non expediebat. Plurima autem in hoc τοίνυν ἄθρει τὴν χρηματίζουσαν τῶν ἀνδριάντων, refert Chrysostomus. 245 Vide itaque librum καὶ εἴσῃ εἴ μάλα τὰ ἐν τῷδε τῷ χωρίῳ ἐν αὐτῇ θαυ quem De imaginibus agit, et pulcbre admodum μασίως διαγορευθέντα ὑπὸ τοῦ θεοσόφου Χρυσοστό videbis quæ hac in re in eo loco tractata sunt a μου, ἐν τῷ προοιμιακῷ, ὡς οἶμαι, ἔπει. «᾿Αλλὰ οἴν divino Chrysostomo, in procmiali ut opinor versu. ὀλίγῳ.» Ὅσος πρὸς ὑγίειαν συντελεί. Ο δε γὰρ τὸν • Sed modico utere vino.» Tanto videlicet, quan- πλείονα καὶ προσαδικοῦντα. Δηλοῖ δὲ ἔνθεν ὅτι οὐ tum ad salutem opus est: scit enim etiam abun- μόνον τὸν στόμαχον ἠσθένει, ἀλλὰ καὶ ἄλλα μέρη dantius vinum nocere 45. Hinc autem significat τοῦ σώματος. quod non solo stomacho ægrotabat, sed aliis quoque corporis mėmbris. CAPUT XIV. Quod nullum opus sit occullum. V, 24-25. Quorumdam hominum peccata manifesta * Ephes. v. 18. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄. • Οτι οὐδὲν ἔργον λανθάνει.» Τινῶν ἀνθρώπων αἱ ἁμαρτίαι πρόδηλεί εἰσι

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. προάγουσαι εἰς κρίσιν, τισὶ δὲ καὶ ἐπακολουθοῦσιν. sunt præcedentia ad judicium, quosdam vero et Ωσαύτως καὶ τὰ καλὰ ἔργα πρόδηλά ἐστι, καὶ τὰ ἄλλως subsequuntur. Consimiliter et bona opera ante ἔχοντα κρυβῆναι οὐ δύνανται, ο manifesta sunt: et ea quæ secus habent occultari non possunt. Ἐπειδὴ εἶπεν ἄνω, «Μὴ κοινώνει ἁμαρτίαις ἀλλο τρέπις, ο ὡς ἐν ἀντιθέσει ἐπιλύει τὸ εἰρημένον. Τί γὰρ ἂν ὁ Τιμόθεος; Εἰ ἀρνοῦ τοῦ χειροτονουμένου τὰς ἁμαρτίας, μὴ ἄρα κοινωνός εἰμι; καὶ φησι·. Τινῶν ἀνθρώπων πρόδηλοί εἰσιν αἱ ἁμαρτίαι προάγουσαι εἰς κρίσιν.» Τοὺς τοιούτους τοιγαροῦν ἂν ἐπιμελῶς ζητήσης, γνώση πάντως, ο Τισὶ δὲ καὶ ἐπακολουθοῦσι.» Τουτέστι μετὰ τὴν χειροτονίαν ἀκολουθοῦσι. Ταίς πρώταις μὲν οὖν κοινωνήσεις. ᾿Αμελείας γὰρ τὸ τὰς προδήλους μὴ γνῶναι. Ταῖς δὲ δευτέραις οὐκ ἔτι· οὐδὲν γὰρ παρὰ σέ. Olda τοιαύτην παρά τινι τῶν ἁγίων ἀναγνούς ερμηνείαν. των μέν, φησί, προάγουσιν αἱ ἁμαρτίαι, οὗτο πᾶσιν εἰσι πρόδηλοι· ἔστωσαν τοιγαροῦν καὶ σοί. Οἷς δὲ ἐπακολουθοῦσι, τούτους σὺ φυλάξῃ τῷ προορατικῷ ὀφθαλμῷ. Εἴ τι οὖν παρὰ τοῦτο ποιήσεις, κοινωνήσεις ταῖς ἁμαρτίαις. Ὁ δὲ μακάριος Βασίλειος οὔ τως ἡρμήνευσεν, ὡς οὐδὲν τοῦ κεφαλαίου πρὸς χειροτονίαν συντείνοντος. Οἵτινες, φησίν, αὐτοὶ ἦμαρτον, μόνοι τὰς ἁμαρτίας ἔχουσιν ἐπὶ κρίσιν προς αγούσας. Ὅσοι δὲ καὶ μετὰ τὸ ἔνθεν ἀπελθεῖν, ἐτέροις καταλελοίπασι προφάσεις ἁμαρτιῶν, ὡς Νεστόριος καὶ οἱ λοιποὶ αἱρετικοί, τούτοις καὶ ἀπελθοῦσιν ἐπακολουθοῦσιν αἱ ἁμαρτίαι. Τῶν γὰρ δι᾿ αὐτοὺς σφαλλομένων καὶ ἐκείνοις αἱ ἁμαρτίαι λογίζονται. «Ωσαύτως δὲ καὶ τὰ καλὰ ἔργα. ο Τουτέστι, παραπλησίως. Οσα, φησίν, εἴρηται περὶ ἁμαρτιῶν, ταῦτα δέξαι καὶ ἐπὶ τοῖς καλοῖς ἔργοις. Εἰσὶ γὰρ οἱ πρόφασις γεγόνασιν ἑτέροις σωτηρίας. Τούτων at κατορθώσεις, καὶ τοῖς τὰ σπέρματα δεδωκόσιν, ὑπολογίζονται. – «Αλλως.» Τοῦτο περὶ τῶν ἀνοσίων αἱρεσιαρχῶν φησιν. Ἔχουσι γὰρ ἐπακολουθοῦσαν μετὰ θανάτου τὴν ἁμαρτίαν, ἤγουν τὴν ὀλέθριον διδαχήν, ἣν κατέλιπον ἐν τῷδε τῷ βίῳ. Ἡ γὰρ ἀπώλεια τῶν ὑπ' αὐτῶν διδαχθέντων, πρόφασις αὐτοῖς γίνεται αἰωνίου κολάσεως. «Περί δούλων ὑπακοῆς.» Ὅσοι εἰσὶν ὑπὸ ζυγὸν δοῦλοι, τοὺς ἰδίους δεσπότας πάσης τιμῆς ἀξίους ἡγείσθωσαν, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ διδασκαλίας βλασφημῆται. Οἱ δὲ πιστοὺς ἔχοντες δεσπότας, μὴ και ταφρονείτωσαν, ὅτι ἀδελφοί εἰσιν, ἀλλὰ μᾶλλον δουλευέτωσαν, ὅτι πιστοί εἰσι καὶ ἀγαπητοὶ οἱ τῆς εὐεργεσίας ἀντιλαμβανόμενοι. Ταῦτα δίδασκε καὶ παρακάλει. Περὶ πιστῶν δούλων διαλέγεται, τῶν ἔχόντων ἀπίστους δεσπότας, Ινα, φησὶ, καὶ ταῦτα παρκινῇς. • ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ.» Εάν γάρ, φησί, διὰ τὸ εἶναι τοὺς δεσπότας ἀπίστους, οἱ πιστοὶ δοῦλοι παρακούωσι καὶ ἀπαυθαδιάζωνται, πρόφασιν τοῖς οἰκείοις, παρέχουσι δεσπόταις βλασφημεῖν τὸν Χριστὸν καὶ τὸ κήρυγμα, ὡς αἴτιον τῆς αὐθαδείας νῶν δούλων γενόμενον, «Μή καταφρονείτωσαν, ὅτι ἀδελφοι εἰσιν.» Μὴ τὸ εἶναί σε ἀδελφὸν, αἴτιον γινέσθω Quoniam antea dixerat: «Ne communices peccatis alienis, quasi per objectionem solvit quod dictum est. Quid enim, diceret Timotheus, si ejus qui ordinatur peccata ignorem, numquid eis communico? et ait: «Quorumdam hominum peccata anle manifesta sunt præcedentia ad judicium.» Talium igitur peccata, si diligenter inquiras,omnino cognoscas. Quosdam vero et subsequuntur. Hoc est, post ordinationem sequuntur. Prioribus ergo communicaturus esses: negligentiæ enim esset quæ manifesta sunt non cognoscere. Posterioribus vero non ita,nihil enim præter te. Scio me apud quemdam sanctorum hujusmodi legisse interpretationem: quod quorum præcedunt peccata,hi omnibus manifesti sunt: sint et ergo et tibi quos autem subsequuntur,hos tu observa prospicientibusoculis. Si quid igitur præter hoc facias,communicabis peccatis. Divus autem Basilius ita interpretatus est, quasi nihil hujus capitis ad ordinationem pertineat.Quicunque, inquit, ipsi peccaverunt soli, peccata habent ad judicium præcedentia ac trahentia. Quotquot autem etiam postquam binc discesserunt, aliis peccandi occasiones reliquerunt, quemadmodum Nestorius cæterique hæretici, hos etiam discedentes subsequuntur peccata: 244 nam etiam propter ipsos labentium peccata illis imputantur. «Consimiliter et bona opera.. Hoc est, pari modo. Quæcunque, inquit, de peccatis dicta sunt, hæc etiam accipe de bonis operibus. Sunt enim qui aliis facti sunt occasio salutis, horum recta opera ad eos quoque refe runtur qui semina dederunt. Alio modo. Hoc de impiis dicit hæresiarchis. Habent enim subsequentia post mortem peccata, nempe doctrinam perni ciosamn quam dereliquerunt in hac vita: perditio namque eorum qui ab eis edocti sunt, occasio ipsis efficitur æterni supplicii. CAPUT XV. De obedientia servorum. VI, 1, 2. Quicunque su' jugo sunt servi,suos dominos omni honore dignos ducunt,ne nomen Deiet doctrina male audiat. Qui vero fideles habent dominos, ne contemnant quod fratres sint, sed magis inserviant quod fideles sint ac dilecti qui beneficen tiæ participes sunt. Hæc doce et exhortare. De credentibus servis disserit, qui dominos habent incredulos. Hæc, inquit, etiam exhortare ut quicunque, etc. «Ne nomen Dei. Nam si servi credentes,ob id quod domini essent increduli, obaudirent eis essentque arrogantiores, occasionem darent suis dominis convitia jaciendi in Christum ac prædicationem, tanquam occasio facta esset contumaciæ servorum. «Nel contemnant quod fratres sint • Ne propterea, inquit, quod frater

sis, contemptus occasionem sumas: sed potius ή σοι, φησί, καταφρονήσεως, ἀλλ' ἐνθυμούμενον ὅτι alacri animo, quod fideles sint Deoque dilecti πιστοί εἰσι καὶ ἀγαπητοὶ Θεοῦ οἱ δεσπόται, μᾶλλον domini, magis inservias, timori adjungens etiam δούλευε, μιγνὺς τῷ φόβῳ καὶ τὴν ἀγάπην. Ὅσον dilectionem.Quantum enim beneficium recipitisin γὰρ εὐηργέτησθε ἀδελφοὺς ἔχοντες τοὺς δεσπότας, hoc quoque dominos habeatis fratres, tantum et τοσοῦτον καὶ ὑμεῖς εὐχάριστοι γίνεσθε ἐν τῷ μᾶλλον vos grati sitis, magis inserviendo. Aut quia vice δουλεύειν. Ἦ ὅτι ἀντευεργετούμενοι παρὰ τῶν δε versa beneficium a dominis recipiunt dum aluntur σποτῶν, διὰ τοῦ τρέγεσθαι καὶ ἐνδύεσθαι. «᾿Αλλὰ ac vestiuntur. «Sed magis inserviant:» nempe μᾶλλον δουλευέτωσαν τουτέστιν οἱ δοῦλοι. Καθ' servi. 245 Per hyperbaton enim ponitur. In me- υπερόπτὸν γὰρ κεῖται. Διὰ μέσου δὲ, «Οτι πιστοί dio autem locetur, Quod fideles sint ac dilecti, et εἰσι καὶ ἀγαπητοί,» καὶ προσυπακουστέον, οἱ δεσπό subaudiendum est, domini. Aut simpliciter ut ται. Ἡ ἁπλῶς, ὥσπερ κεῖται, νοητέον τό, «Οἱ τῆς habet intelligendum est: Qui beneficium recipiunt, εὐεργεσίας ἀντιλαμβανόμενοι,» τουτέστιν, οἱ δεσπόται hoc est domini, curam habeant ut etiam servis of φροντίζοντες τοῦ εὐεργετεῖν τοὺς δούλους, «Ταῦτα benefaciant. «Hæc doce et exhortare.» Non sane δίδασκε καὶ παρακάλει.· Οὐκ ἄρα αὐθεντίας, ἀλλὰ auctoritate sed lenitate indiget præceptor. προσηνείας χρήζει ὁ διδάσκαλος. CAPUT XVI. «Κατὰ φιλοκερδών, και ψευδοδιδασκάλων.» «Εἴ τις ἑτεροδιδασκαλεῖ, καὶ μὴ προσέρχεται ὑγιαίνουσι λόγοις τοῖς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῇ κατ' εὐσέβειαν διδασκαλία, μηδὲν ἐπιστάμενος, ἀλλὰ νοσών Adversus avaros, et falsos præceptores. VII, 3-8 Si quis diversam sequitur doctrinam,et non accedit sanis sermonibus Domini nostri Jesu Christi,et eiqua secundum pietatem est doctrina, is infalus est,nihil sciens,sed lunguens circaqua- τετύφωται stiones ac verborum pugnas,ex quibus nasciturin- περὶ ζητήσεις καὶ λογομαχίας, ἐξ ὧν γίνεται vidia contentio,blasphemia,suspiciones mala,su- φθόνος ἔρις, βλασφημίαι, ὑπόνοιαι πονηραί, pervacanea conflictationes hominum mente corruptorum,et quibus adempla est veritas,qui existimant quaestum esse pietatem. Sejungere ab iis qui ejusmodi sunt. Est autem quæstus magnus pietas cum animo sua sorte contento. Nihil enim intulimus in hunc mundum, videlicet nec efferre quidquam possumus: sed habentes alimenta et quibus tegamur, his contenti erimus. • Diversam sequitur doctrinam:» hoc est,aliam ab ea quæ recta est. «Et ei quæ secundum pietatem est doctrinæ.» Quod dixit: Sanis sermonibus, hoc nunc vocat doctrinam secundum pietatem, doctrinam videlicet fidei.. Infatus est, nihil sciens.» Nam qui ea non novit quæ scire oportet, is nihil scit. Qui vero ea quæ sana sunt non novit. is sane damoniaca novit. Porro fastus res amica est ac propria daemonibus. «Circa quæstiones ac disputationem pugnas.» Si enim non credas, sed inquiris,necesse est verborum pugnas esse acdissentiones rationum. Siquidem quia Christianismus futura promittit, 246 quæ oculis demonstrari nequeunt,necessaria est fides. Considera vero quod consultare et inquirere estægrulare. «Blasphemiæ.» Necesse est enim eum qui humanis permittit ralionibus divina, et etiam in blasphemias incidere ex quaestionibus. «Suspiciones male.» Hoc est opiniones et adulterina dogmata. «Supervacaneæ conflictationes.» Morbi pravorumque dogmatum transfusio. Sumitur autem metaphora in voce âzπαρατριβεί, a scabiosis ovibus quæ applicatæ alis et altrita etiam sanas morbo implent. «Qui existimnant quæstum osse pietatem.» Vides quod etiam pugna verborum turpe lucrum pariunt Nec mirum qui enim verbis contendunt, plures attrahendo discipulus, ex his quæstum faciunt, sive lucrum pecuniarum. Fingunt enim pietaten ut per ipsam διαπαρατριβαί διεφθαρμένων ἀνθρώπων τὸν νοῦν, καὶ ἀπεστερημένων τῆς τῆς ἀληθείας, νομιζόντων πορισμὸν εἶναι τὴν εὐσέβειαν. ᾿Αφίστασο ἀπὸ τῶν τοιούτων. τῶν τοιούτων. Ἔστι δὲ πορισμός μέγας ἡ εὐσέ βεια μετὰ αὐταρκείας Οὐδὲν γὰρ εἰσηνέγκαμεν εἰς τὸν κόσμον, δηλονότι οὐδὲ ἐξενεγκεῖν τι δυνάμεθα. Εχοντες δὲ διατροφὰς καὶ σκεπάσματα, τούτοις ἀρκεσ θησόμεθα. «Ετεροδιδασκαλεῖ, η τουτέστιν, ἕτερα παρὰ τὰ ὀρθὰ διδάσκει. «Καὶ τῇ κατ᾽ εὐσέβειαν διδασκαλία.» Ο εἶπεν,» Ο εἶπεν,» Υγιαίνουσι λόγοις,» τοῦτό φησι,» Καὶ τῇ κατ᾿ εὐσέβειαν διδασκαλία,» τῆ τῆς πίστεως δηλονότι. «Τετύφωται μηδὲν ἐπιστάμενος.» Ὁ γὰρ μὴ εἰδὼς ἃ δεῖ εἰδένχε, οὐδὲν ἐπίσταται. Ὁ δὲ τὰ ὑγιῆ μὴ ἐπιστάμενος, δηλονότι τὰ δαιμονιώδη ἐπίσταται. φίλον δὲ τοῖς δαίμοσι καὶ οἰκεῖον ὁ τύφος, «Περὶ ζητήσεις καὶ λογομαχίας.» Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύῃς, ζητεῖς δὲ, ἀνάγκη λογομαχίας εἶναι καὶ στάσεις λου γισμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Χριστιανισμὸς τὰ μέλλοντα επαγγέλλεται, οὐκ ἔστι δὲ ταῦτα ὀφθαλμοῖς ἐπιδεῖξαι, ἀνάγκῃ πίστεως χρεία. Ορα δὲ, ὅτι τὸ ζητεῖν νοσεῖν ἐστι, «Βλασφημίαι. ο 'Ανάγκη γὰρ τὸν λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις τὰ κατὰ Θεὸν ἐπιτρέποντα, καὶ βλασφημεῖν ἐκ τῶν ζητήσεων. • Υπόνοιας που νηραί, «Οἷον δόξαι, καὶ δόγματα νόθα, ρατριβαί.» Τῆς νόσου τῶν κακῶν δογμάτων μετάδο σις, ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν ψωραλέων προβάτων. Παρατριβόμενα γὰρ, νόσου πληροῖ καὶ τὰ ὑγιαίνοντα. • Νομιζόντων πορασμὸν εἶναι τὴν εὐσέβειαν.» Ορᾷς ὅτι καὶ αἱ λογομαχίαι καὶ αἰσχροκέρδειαν τίκτουσιν; Εἰκότως. Εἰ γὰρ μαθητὰς πλείονας οἱ λογομάχοι επισυρόμενοι, ἐκ τούτων χρηματίζονται πορισμόν, οἷον, χρημάτων κέρδος (υποκρίνονται γάρ εἰσέ βειαν, ἵνα δι᾿ αὐτῆς ἐρανίζωνται)· ο 'Αφίστασο ἀπὸ τῶν τοιούτων.» οὐκ εἶπε, Συμπλέκου τοῖς τοιούτοις καὶ ἀντιμάχου, ἀλλ' «Αφίστασο, η μετά μίαν καὶ Διαπαi

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. δευτέραν νουθεσίαν. ᾿Ανθρώπους γὰρ χρημάτων & congerant. Sejungere ab iis qui ejusmodi sunt.» ἕνεκα μαχομένους, πότε δυνήσῃ πεῖσαι; Αδιορθώτους Non dixit: Implicare talibus et e diverso contende, τοίνυν ὄντας ἐκτρέπου, «Έστι δὲ πορισμός μέγας.» sed, Sejungere post una metalteram admonitionem. Οἱ μὲν οὖν ἐν τούτῳ τὴν εὐσέβειαν ὑποκρίνονται, Quando enim persuadere poteris hominibus qui Ένα πρόφασιν πορισμοῦ καὶ κέρδους λάβωσιν. Εστι pecuniæ gratia pugnant. Cum igitur incorrigibiles δὲ ἀληθὲς κέρδος, αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ εὐσέβεια, καὶ sint devita illos. • Est autem quæstus magnus.» ταῦτα τὰ αὐτάρκη ἔχουσα, καὶ μὴ περισσεύουσα ἐν Illi quidem in hoc fingunt pietatem ut quaestus et τοῖς σαρκικοῖς. Η ὅτι κέρδος ἐστὶν ἡ εὐσέβεια, ἐὰν lucri ansam accipiant. Verum autem lucrum est καὶ ἡμεῖς μὴ πλειόνων ἐφιέμεθα, ἀλλὰ τῇ αὐταρ- ipsa pietas in semetipsa, et hæc habens que salis κεία στοιχῶμεν. «Οὐδὲν γὰρ εἰσηνέγκαμεν εἰς τὸν sint, ei non quæ exuberent in rebus temporalibus. κόσμον. > Εἰ οὐδὲν εἰσηνέγκαμεν, καὶ οὐδὲν ἐκβάλ- Aut quod lucrum est ipsa pietas, si nos quoque λομεν, τις χρεία τοῦ ἔχειν ὑπὲρ τὴν χρείαν; non plura petamus, sed in sufficientia persistamus, · Έχοντες δὲ διατροφάς, ο Τοσαῦτα, φησὶν, ἐσθίειν «Nihil enim intulimus in hinc mundum.»Si nihil χρὴ, ὅσα θρέψαι ἀρκεῖ, οὐχ ὅσα τρυφὴν ἐμποιῆσαι· intulimus, nec quidquam efferemus, quorsum haκαὶ τοσαῦτα σκεπασθῆναι καὶ τοιαῦτα, ὡς τὴν μ bere cupimus ultra necessaria?. Sed habentes γύμνωσιν σκεπάσαι, οὐχ ὅσα θρύψιν ἐμποιῆσαι καὶ alimenta. Tantum, inquit, edere oportet quantum βλακείαν τοῖς φορούσι. Τοῦτο γὰρ τὸ τῆς τροφῆς καὶ satis sit ad alendum, non quantum provocet ad τῶν σκεπασμάτων δηλοί. delectationem. Et tot ac talibus operiri oportet. ac mollitiem afferant. Hoc enim designat nomen quæ nuditatem tegant, non quæ delicias inducant alimenti ac tegumenti. • Οἱ δὲ βουλόμενοι πλουτεῖν, ἐμπίπτουσιν εἰς VI, 9-12. Ceterum qui volunt ditesccre,incidunt πειρασμὸν καὶ παγίδα καὶ ἐπιθυμίας πολλὰς in tentationem el laqueum et cupiditates multas ἀνοήτους καὶ βλαβεράς, αἵτινες βυθίζουσι τους stultas ac norias, quæ demergunt homines in ἀνθρώπους εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν. Ρίζα γὰρ exitium et interitum. Siquidem radir omnium πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φιλαργυρία, ής τινες malorum est studium pecunia, quam quidam ὀρεγόμενοι ἀπεπλανήθησαν ἀπὸ τῆς πίστεως, dum appetunt, aberraverunt a fde et seipsos imκαὶ ἑαυτοὺς περιέπειραν ὀδύναις πολλαῖς. Σὺ plicuerunt doloribus multis. Tu vero,o homo Dei, δὲ, ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ταῦτα φεύγε. Δίωκε δὲ hæc fuge: prosequere autem justitiam, pietatem, δικαιοσύνην, εὐσέβειαν, πίστιν, ἀγάπην, όπου G charitatem, patientiam, 247 mansuetudinem. μονὴν, πραότητα, ᾿Αγωνίζου τὸν καλὸν ἀγῶνα τῆς πίσ Certa bonum certamen fidei, apprehende vitam στεως. Επιλαβοῦ τῆς αἰωνίου ζωῆς, εἰς ἦν καὶ ἐκλήθης æternam, ad quam et vocatus es et professus es καὶ ὡμολόγησας τὴν καλὴν ὁμολογίαν ἐνώπιον πολλῶν bonam professionem coram multis testibus. μαρτύρων, η " " Οὐ τοὺς καλῶς τῷ πλούτῳ χρωμένους λέγει, ἀλλὰ Non de his loquitur qui recte divitiis utuntur, τοὺς ἐπιθυμοῦντας αὐτόν. Ὁ δέ γε ἐπιθυμων, οὐκ Ὁ δέ γε ἐπιθυμών, οὐκ sed de illis qui ipsas concupiscunt, Nam qui conἂν ἑτέρῳ μεταδοίη, ἵνα μὴ τὰ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῷ cupiscit, nequaquam alteri tradere posset, ne sibi ἐλαττωθείη. «Καὶ ἐπιθυμίας πολλάς.» Επιῤῥέων deessent quæ desiderat appellus. «Et cupidiγὰρ ὁ πλοῦτος, καὶ τὸ δυνατὸν ἔχων, εἰς ἐπιθυμίας tates mullas.» Affluentes enim divitiæ nimiaque ἀτόπους ἐξάγει, «Βυθίζουσι τοὺς ἀνθρώπους.» Εἰς polentia ad absurdas impellunt cupiditates. • Deτὸ μηδὲ ἀνανῆψαι ὅτι, «᾿Απεπλανήθησαν. ο Επι- mergunt homines. Ne amplius valeant emergere σκοτεῖ γὰρ ἡ φιλαργυρία τῷ τῆς ψυχῆς ὄμματι, καὶ • Aberraverunt. Obtenebrat enim studium pecuοὐκ ἐξ βαδίζειν ὀρθά. «Καὶ ἑαυτούς περιέπειραν.. niæ oculum animæ, nec recta sinit incedere. «Et ᾿Ακανθῶν γὰρ δίκην, ἡ φυλαργυρία, τὰς χεῖρας τοῦ seipsumn implicuerunt.» Siquidem studium pecuπροσψαύοντος αἱμάσσειν ποιεῖ, «Οδύναις πολλαίς.» niæ spinarum in motum stringentis manus cruenΟὐ μόνον, φησίν, εἰς τὰ περὶ Θεὸν ἐμποδίζει τὸ tare facit. • Doloribus multis.. Non solum θέλειν πλουτεῖν, ἀλλὰ καὶ σωματικῶς κατάπτεται inquit, in his quæ Dei sunt impedimento est velle τῶν ἐραστῶν, φροντίσι, καὶ ἀγρυπνίαις, καὶ φόβοις ditescere, sed et corporaliter lacessit amatores, αὐτοὺς περιπείρων, «Σὺ δὲ, ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ. curis, vigiliis, ac terrorihus ipsos transfigens. Μέγα τὸ ἀξίωμα. Πάντες γὰρ ἄνθρωποι καὶ δοῦλοι Tu vero, o homo Dei.» Magna dignitas. Omnes Θεοῦ, μάλιστα δὲ οἱ δίκαιοι, οὐ κατὰ τὸν τῆς δη- namque homines, eliam servi Dei sunt, maxime μιουργίας λόγον μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν τῆς οἶ- tamen justi: non tantum ratione creationis, sed κειώσεως. ο Ταύτα φεύγε.» ᾿Αμφότερα μετὰ ἐπι- et ratione proprietatis ac familiaritalis. «Hæc τάσεως· Οὐκ εἶπε γὰρ, Τοῦδε μὲν ἀπόστηθι, τῷδε fuge: prosequere.» Utrumque epilasim habet. δὲ πρόστηθι, ἀλλὰ, Φεῦγε καὶ δίωκε, ο Δίωκε δι- Neque enim dixit: Ab illo quidem discede, huic καιοσύνην.» Εν τῷ μὴ πλέον ἔχειν τῶν ζωαρκῶν. vero adhære: sell, Fuge et prosequere. «Prose- • Εὐσέβειαν.» Τὴν ἐν δόγμασι. Πίστιν.» Την quere autem justitiam. • Ne plus habcas quam χωρὶς ζητήσεων, «᾿Αγάπην.» Τὸ τῆς πίσνεως ἔκ- vitæ satis sit. Pietatem. In dogmatis, «Filem.» γονον, τὴν πρὸς Θεὸν καὶ ἀνθρώπους. Καλὴ δὲ { Quæ est sine quæstionibus. «Charitatem.» Quæ τάξις του λόγου. ᾿Απὸ μὲν γὰρ πίστεως, ἀγάπη τίκτε- a fide producitur, quæ erga Deum est et homines.

Est autem bonus ordo sermonis. Nam a Gde ori. ται· ἀπὸ δὲ ἀγάπης, ὑπομονή. Ἡ δὲ ὑπομονή δε tur charitas, a charitate vero patientia, patientia βαδίζουσα, πράους ποιεῖ. «Τὸν καλὸν ἀγῶνα τῆς autem cum per viam graditur, mansuelos facit. • Bonum certamen fidei.» Certamen vero fidei et in his consistit quæ dicta sunt, et in ferendis viriliter afflictionibus. Ac protinus sequitur retributio hujusmodi certaminis, vita scilicet aterna, «Ad quam vocatus es.» Quisquis enim venit ad baptismum, ad hanc vocatur.: Bonam professionem. Professionem maxime dicit eam quæ Gt in baptismo, quando profi'emur nos renuntiare diabolo, ascribi autem et credere Christo. 848 CAPUT XVII. Præceptum horrore plenum de pura obedientia usque in finem. VI, 13-16. Præcipio tibi in conspectu Dei qui vivifcat omnia et Jesu Christi qui testatus est sub Pontio Pilato bonam confessionem, ut serves preceptum immaculatum, irreprehensibile, usque ad apparitionem Domini nostri Jesu Christi, quam temporibus suis ostensurus est ille beatus et solus princeps, Rex regnantium et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, lucem habitans inaccessam, quem nemo vidit hominum neque videre potest: cui honor et imperium sempiternum. Amen. Rursum Deum adducit in testem, et terrorem addens, et discipulum firmiorem reddens, quod eum qui in testem adducitur habeat in mente. • Qui viviificat omnia.» Id etiam exhortatio est ad pericula. Nam si Deus, inquit, omnia producit in vitam, cur pro fide certamina subire horremus? Et quod ad hoc exhortetur, ex eo manifestum est quod sequitur, Jesu Christi qui testatus est sub Pontio Pilato. Si enim Dominus tulit testimonium sive martyrium, quare nos recusamus et cunctamur? «Qui testatus est sub Pontio Pilalo.» Teslatus est per ea quæ fecit quod ipse esset Christus Filius Dei. Ita habet Clemens septimo Informationum. «Bonam confessionem. Quam vocal bonam confessionem? Eam per quam confessus est, Enigmatice tamen, quod Deus esset. Si quidem cum dixisset Pilatus, Num rex es tu? Ego, inquit,ad hoc natus sum.. Præceptum immaculatum.» Hoc est: Neque dogmatum neque vitæ macula aspersum. «Usque ad apparitionen.» U-que ad ex remum, inquit, tuum spiritum. Ita tamen non dixit, sed quo vehementius ipsum excitaret, apparitionis Domini meminit et admirandæ gloriæ. 249 «Temporibus suis.» Hoc est conven entibus, præfinitis. Ne ergo contristeris quod jam facta non fit. «Ille beatus.» Hæc de Filio dicta sunt: nam qui ad judicium veniet, is et praesentiam ostendet: quod si Pater ad judicium non veniet s' d Filius,de eo qui venturus est hæc dicta sunt. Ille beatus imo ipsa beatitudo. Apud ipsum enim fugit mæror et dolor. Hic etiam potens est et bonus rex. Non crgo timenti sunt illi terreni. «Et solus potens.» Ubicunque de " πίστεως.» Ὁ δὲ τῆς πίστεως ἀγών, τά τε εἰρημένα, καὶ τὸ ἐν πειρασμοῖς ἀνδρεῖον. Καὶ εὐθρως ἡ ἄντίδοσις τοῦ τοιούτου αγώνος, ἡ αἰώνιος ζωή, η Εἰς ἣν, φησί, ἐκλήθης.» Πᾶς γὰρ εἰς βάπτισμα ἐρχόμενος, εἰς ταύτην καλεῖται. «Τὴν καλὴν ὁμολογίαν.» Ομολογίαν μᾶλλον, τὴν ἐν τῷ βαπτίσματα λέγει, ὅταν ὁμολογῶμεν ἀποτάσσεσθαι μὲν τῷ διαβόλῳ, συντάσσεσθαι δὲ καὶ πι στεύειν τῷ Χριστῷ. • Παραγγελία φοβερά περὶ καθαρᾶς ὑπακοῆς ἄχρι τέλους.» • Παραγγέλλω σοι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα, καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ μαρτυρήσαντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου την καλην ὁμολογίαν, τηρῆσαί σε τὴν ἐντολὴν ἄσπιλον, ἀνεπίληπτον, μέχρι τῆς ἐπιφανείας τοῦ Κυρίου ἡτῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἣν καιροῖς ἰδίοις δείξει ὁ μακάριος καὶ μόνος δυνάστης, ὁ βασιλεὺς τῶν δ βασιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὁ μόνος ἔχων ἀθανασίαν, φῶς οἰκῶν ἀπρόσιτον, ὃν εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων, οὐδὲ ἰδεῖν δύναται, Ὦ τιμὴ καὶ κράτος αἰ ώνιον. Αμήν.» Πάλιν τὸν Θεὸν ποιεῖται μάρτυρα, αύξων τε τὸν φόβον, καὶ ἀσφαλέστερον ποιῶν τὸν μαθητήν, τῷ τὸν μαρτυρηθέντα ἔχειν ἐν νῷ. «Τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα.» Τοῦτο καὶ πρὸς κινδύνους ἐστὶ παρά κλησις. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς, φησί, ζωογονεῖ τὰ πάντα, τί πεφρίκαμεν τοὺς ὑπὲρ πίστεως ἀγῶνας; Καὶ ὅτι εἰς τοῦτο προτρέπει, δῆλον ἐκ τοῦ ἑπομένου, «Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μαρτυρήσαντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, ο Εἰ γὰρ ὁ Δεσπότης ἐμαρτύρησε, διὰ τί ἡμεῖς ἀναβαλλόμεθα; «Τοῦ μαρτυρήσαντος ἐπὶ Ποντίου Πι λάτου,» Εμαρτύρησε γὰρ δι' ὧν ἔπραττεν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Οὕτως δ • Τὴν καλὴν Κλήμης ἐν ἑβδόμῳ • Υποτυπώσεων. ο ὁμολογίαν, ο Ποίαν λέγει καλὴν ὁμολογίαν; Ἐν ἦ καὶ αἰνιγματωδῶς, ὡμολόγησε μέντοι εἶναι Θεός. Εἰπόντος γὰρ τοῦ Πιλάτου, οἱ βασιλεύς ἐστιν, εἶπεν, Εγὼ εἰς τοῦτο γεγένημαι, «Τὴν ἐντολὴν ἄσπιλον.» Τουτέστι, Μήτε δογμάτων, μήτε βίου κηλίδα προστ τριβόμενον. «Μέχρι τῆς ἐπιφανείας.» Μέχρι, φησί, τῆς ἐσχάτης σου ἀναπνοῆς. Αλλ' οὕτως μὲν οὐκ είπεν. Ὅπως δὲ αὐτὸν διεγείρῃ μειζόνως, τῆς ἐπισ φανείας ἐμνήσθη τοῦ Κυρίου, καὶ τῆς δόξης τῆς φρικτῆς. ο ἦν καιροῖς ἰδίοις.» Τουτέστι, τοῖς προστ ήκουσι, τοῖς ἀφωρισμένοις. Μή τοίνυν λυποῦ, ὅτι μὴ ἤδη γέγονεν. «Ὁ μακάριος.» Ταῦτα περὶ τοῦ Υἱοῦ εἴρηται. Τὴν γὰρ παρουσίαν ὁ ἐρχόμενος δει κνύει. Εἰ δὲ ὁ Πατὴρ οὐχ ἥξει, ἀλλ᾽ ὁ Υἱός, ἐπὶ κρίσιν, περὶ τοῦ ἐρχομένου ταῦτα εἴρηται. «Ὁ μακάριος, ἡ αὐτομακαριότης. Παρ' αὐτῷ γὰρ ἀπέδρα πᾶσα λύπη καὶ ὀδύνη. Οὗτος και δυνάστης. καὶ ἀγαθὸς βασιλεύς. Οὐ φοβητέον οὖν τοὺς ἐπιγείους. • Καὶ μόνος δυνάστης.» Ενθα ἂν ἀκούῃς περὶ μιᾶς τῶν τριῶν ἁγίων ὑποστάσεων, ὁ μόνος τόδε ἢ τόδε, μὴ

COMMENT. IN EPIST. I AD TIMOTH. πρὸς ἀντιδιαστολὴν δέχου τὸ εἰρημένον τῶν ἄλλων wra trium personarum audieris hoc aut illud, ne δύο, ἀλλὰ περὶ τῶν μὴ ὄντων μὲν, λογομένων δὲ θεῶν. Ἰδοὺ γὰρ νῦν περὶ τοῦ Υἱοῦ ταῦτα λέγων, ἅπερ ἀλλαχοῦ καὶ περὶ Πατρὸς καὶ περὶ Πνεύματος εἴρηκεν, Ὁ μόνος, εἶπεν, «Ὁ μόνος ἔχων ἀθανασίαν. ο Πώς, φησί, περὶ τοῦ Θεοῦ ὁ μόνος ἔχων ἀθανασίαν, ὁπότε καὶ ἄγγελοι καὶ ψυχαὶ καὶ δαίμονες ἔχουσιν ἀθανασίαν; Ὁ οὖν λέγων, «Ο μόνος ἔχων ἀθανασίαν, περὶ Θεοῦ, ἡ ἀφαιρεῖται τῶν εἰρημένων τὴν ἀθανασίαν, ἢ ψεύδεται. Και φαμεν, ὅτι οὗτοι περὶ ὧν ὁ λόγος, οὐκ ἔχουσιν ἀθανασίαν, ἀλλὰ μετέχουσιν αὐτῆς, χάριτι τοῦ μόνου ἀθανάτου φύσει. Ὑπὸ Θεοῦ γὰρ αὐτοῖς τοῦτο δεδώρηται. Θεὸς γάρ ἐστιν οὗ πάντες μετέχομεν, ὥσπερ τῶν ἄλλων τῶν πρὸς τὸ κρεπτον νοουμένων, οὕτω δὴ καὶ ἀθανασίας, «Φως οἰκῶν ἀπρόσιτον.» Ὁ ὢν αὐτοαθανασία, καὶ φῶς τὸ ἀπρόσιτον, ἄρα τόπῳ περιείληπται; Αρα ἄλλο τὸ φῶς καὶ ἄλλο αὐτὸς; Καὶ μὲν αὐτοφῶς ἐστιν. Θρᾷς ὅτι καὶ ὅταν μέγα τι φθέγξασθαι βουληθώμεν, ἀδυνατει ἡ γλῶσσα; ᾿Απρόσιτον δὲ, ᾧ οὐδεὶς προσελθεῖν δύναται διὰ τὴν ἄγαν λαμπρότητα. • Ὃν εἶδεν οὐδεὶς ἀνθρώπων,» Οὐδὲ γὰρ τοῦ Υἱοῦ τὴν θεότητα εἶδέ τις, ὥσπερ οὐδὲ τὴν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος. Κατὰ γὰρ τὴν σάρκα ὡράθη.» Η τιμὴ καὶ κράτος.» Εἰ ἡ τιμὴ αὐτοῦ καὶ τὸ κράτος αἰώνιον ἔσται, πάντως καὶ ἡ ἐπιφάνεια αὐτοῦ. Υπέσχετο γάρ· «Καὶ ἰδοὺ ἐγώ μεθ' ὑμῶν [εἰμι] πάσας τὰς ἡμέρας, ο • Πλουσίων οδηγία ἐπὶ τὴν ὄντως ζωήν.» • Τοῖς πλουσίοις, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παράγγελλε μετά ὑψηλοφρονείν, μηδὲ ἠλπικέναι ἐπὶ πλούτου ἀδηλότητι, ἀλλ᾽ ἐν τῷ Θεῷ τῷ ζῶντι, τῷ παρέχοντι ἡμῖν πάντα πλουσίως εἰς ἀπόλαυσιν, ἀγαθοεργείν, πλουτεῖν ἐν ἔργοις καλοίς, εὐμεταδότους εἶναι, κοινωνικούς, ἀποθησαυρίζοντας ἑαυτοῖς θεμέλιον καλὸν εἰς τὸ μέλλον, ἵνα ἐπιλάβωνται τῆς αἰωνίου ζωής. ο Εἰσὶ γὰρ καὶ ἄλλοι πλούσιοι, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν τῷ αἰωνι τούτῳ. Οἱ ὄντως πλουσιοι, οἱ δίκαιοι δηλαδή, «Μή ὑψηλοφρονείν, ο φησίν. Οὐδὲν γὰρ οὕτως, ὡς χρήματα, φυσᾷ καὶ μετεωρίζει, ο Ἐπὶ πλούτου πηλό τητι, ο Ορα πῶς αὐτοὺς, καὶ ὡς ἀνοήτους διαβάλλει. Τίς γὰρ ἐπὶ ἀδήλῳ ἐλπίζει; «᾿Αλλ' ἐν τῷ Θεῷ. Ὁ γὰρ εἰς Θεὸν ἐλπίζων οὐκ ἐπαίρεται, φησίν. • Τῷ παρέχοντι ἡμῖν πάντα πλουσίως.» Αὐτὸς γὰρ, ὅσον εἰς αὐτὸν ἦκε πάντα κοινὰ προὔθηκε καὶ ἄφθονα, οὐρανὸν, γῆν, ἀέρα, ζωήν, τροφάς. 'Αλλ' ἡ πλεον εξία λαβοῦσα συνεργὸν τὴν δυναστείαν, πολλὰ τῶν κοινῶν ἐσφετερίσατο καὶ ἐποίησεν ἴδια. «Πλατεῖν ἐν ἔργοις καλοίς, ο Εἰ πλοῦτον ζητεῖς, τὸν ὄντως ζήτει, τὸν οὐκ ἄδηλον. Ποτον δὴ τοῦτον; Τὸ ἀγαθοῦ εργείν, φησίν, ευμεταδότους εἶναι, τοῦτο τὸ τῶν χρημάτων. «Κοινωνικούς.» Τουτέστι πράους, προσηνεῖς, ἀτύφους, συγκαταβατικούς. • Αποθησαν46 Matth. xxvIII, 20. hoc dictum accipias ad discrimen aliarum duarum, sed de illis qui non sunt et tamen dicuntur dii. Ecce ergo nunc de Filio loquens, quæ alibi et de Patre dixit et de Spiritu: Solus dicit. «Qui solus habet immortalitatem.» Quomodo de Deo dicit quod solus habet immortalitatem, cum et angeli et animæ ac demones habeant immortalitatem? Cum ergo de Deo dicit: Qui solus habet immortalitatem, aut ab illis quos diximus, aufert immortalitatem, aut mentitur. Et dicimus quod hi de quibus est sermo non habent immortalitatem, sed ipsam participant, gratia illius qui natura solus est immortalis. Nam a Deo hoc ipsis datum est. Deus enim est a quo omnes participamus, quemadmodum et alia, ad id quod praestantius est comparata, ita et immortalitatem. * Lucem habitans inaccessam.» Qui ipsa est immortalitas el lux inaccessa, num putas loco circumscriptus est? Num aliud est lux et aliud ipse? Atqui ipsa lux est. Vicles quod dum etian magnum aliquid dicere volumus, lingua impotens efficitur? Inaccessa vero dicitur, ad quam nemo ob veh mentem splendorem potest accedere, • Quem nemo vidit hominum.» Neque enim Filii divinitatem quispiam vidit. quemadmodum neque Patris aut Spiritus: nam secundum carnem visus est. «Cui honor et imperium.» Si honor ipsius et imperium sempiternum erit, omnino etiam apparitio ipsius. Promisit namque: «Ecce ego voc biscum sum omnibus diebus 46. 280 CAPUT XVIII. Deductio divitum ad veram vitam. VI,17-19.His qui in præsentisœvulo divites sunt, præcipe ne elato sint animo, neque spem ponant in incertis divitiis, sed in Deo vivente qui prabet nobis omnia affatim ad fruendum, ut benefaciant, ut divites sint operibus bonis, ut faciles sint ad impatiendum,libenter communicantes, recondentes sibi insis fundamentum bonum in posterum, ut apprehendønt vílam æternam. Sunt namque et alii divites, at non in præsenti sæculo, qui vere disites sunt, justi videlicet. «Ne elato sint animo.» Nihil enim æque infat ac elatum reddit animum atque pecuniæ et possessioDnes. «In incertis divitiis.» Vide quomodo ipsos etiam tanquam insensatos calumnietur. Quis est cnim, qui sperat in incerta re? «Sed in Deo.» Nam qui in Deo sperat, non effertur. • Qui præbet nobis omnia affatim. Ipse etenim quantum ad se allinet omnia omnibus communiter proposuit, etiam abunde, coelum, terram, aera, vitam alimenta. Sed avariti, sumpto simul potentatus auxilio, multa quæ erant communia sibi vindicavit, ac propria effecit. «Ut divites sint in operibus bonis.» Si divitias quæris, veras quære, et non incertas. Quænam illæ sunt? Bona, inquit operari, facilam esse ad impartiendum, hoc enim

a pecuniarum est. «Libenter communicantes.» Hoc ρίζοντας ἑαυτοῖς.» Οἷον, ἀποτιθεμένους, φησί, θεμέ est mansueti, lenes, tumore carentes, sese demit- λιον καλόν. Ενθα δὲ καλὸς ὁ θεμέλιος, πάντα ἀσφαλῆ tentes. «Recondentes sibiip-is. Hoc est, reponen- και βέβαια, «Ινα ἐπιλάβωνται τῆς αἰωνίου ζωής.» tes fundamentum bonum. Ubi bonum est funda- Αρα διὰ ταύτην τὴν ζωὴν δεῖ ἀποθησαυρίζειν τὸν mentum, omnia secura sunt et firma.. Ut appre- θεμέλιον. Πῶς δ᾽ ἂν εἴη τοῦτο; Εἰ διὰ τοῦ εὖ ποιεῖν hondant vitam æternam.» Propter hanc sane ἐνταῦθα, ἀποθώμεθα ἑαυτοῖς τῆς ζωης ταύτης τὸν θε vitam recondendum est bonum fundamentum. μέλιον καὶ τὴν ἀσφάλειαν. Ἡ γὰρ τῶν ἀγαθῶν ἔργων Quomodo autem hoc esse poterit? Si in hac vita πράξις, ἂν καὶ θεμέλιον ὠνόμασε, τὴν ἀπόλαυσιν ἐκεί bonis operibus incumbendo, reponamus nobis ipsis της προξενῆσαι δύναται. vitæ hujus fundamentum. Bonorum namque operum actio, quam et fundamentum nominavit, illius fruitionem reconciliare potest. 251 VI, 20-21. O Timothee, depositum serva, devitans profanas vocum vanitates et oppositiones falso dicta scientia, quam nonnulli proficientes circa fidem aberraverunt. Gratia sit tecuum. Amen. «Depositum serva. • Præceptum, inquit, Dei quod per me tibi proposuit. Aut graliam Spiritus quam per ordinationem accepisti. «Devitans profanas vocum vanitates. • Impuras, nocentes. Vocum autem vanitates, id est, vaniloquia. Estilaque et vocum vanitas sive inanitas, quæ non est profana. Bealus autem Joannes recentiores admonitiones dixit vocum novitates, legens ut violentur καινοφωνίας per αι diphthongum in prima. «El oppositiones.» Εt sane objectio aliqua ad quam respondere non oporteat propter absurditatem. «Falso dictæ scientia.» Ubi enim non fuerit fides, non est scientia, sed quæ videtur esse, mendax est. • Quam nonnulli profitentes:» mendacem, inquit, et adulterinam scientiam. Siquidem erat fortassis nonnulli profitentes scientiam humanis rationibus inventam, quæ fidei opposita est: et manifestum ex eo est, puod circa fdem naufragium fecerunt. • Gratia sit tecum. Amen.» Omnium sigillum sive signaculum ipsi precatur, nempe Dei gratiam, a qua bonum omne et datur et conservatur. Finis, divino favente auxilio prioris ad Timotheum Epistola. «"ν Τιμόθεε, την παρα [κατα] θήκην φύλαξον, έχε τρεπόμενος τὰς βεβήλους κενοφωνίας, καὶ ἀντιθέσεις τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, ἦν τινες ἐπαγγελλόμενοι, περὶ τὴν πίστιν ἐστόχησαν. Η χάρις μετὰ σοῦ. ᾿Αμήν.» • Τὴν παρα [κατα]θήκην φύλαξον.» Τὴν ἐντολὴν, φησί, τοῦ Θεοῦ, ἣν δι᾿ ἐμοῦ σοι παρέθετο· ἢ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἣν διὰ τῆς χειροτονίας ἐδέξατο. «Εκτρεπόμενος τὰς βεβήλους κενοφωνίας.» Τὰς ἀκαθάρτους, τὰς μικράς. Κενοφωνίας, δὲ, τὰς ματαιολο γίας, Αρα οὖν ἔστι καὶ κενοφωνία οὐ βέβηλος. Ὁ δὲ μακάριος Ιωάννης τὰς νεωτέρας παραινέσεις καινοφωνίας εἶπε, διὰ τῆς αι αι διφθόγγου τὸ και γράφων, ὡς ἔοικε, «Καὶ ἀντιθέσεις.» Αρα ἔστιν ἀντίθεσις πρὸς ἦν οὔτε ἀποκρίνασθαι χρή, διὰ τὴν ἀτοπίαν, «Τῆς ψευδωνύμου γνώσεως.» Όταν γὰρ πίστις μὴ ᾖ, γνώσις οὐκ ἔστιν. Ἡ δὲ εἶναι δοκοῦσα, ψευδής ἐστιν. «Η τινες ἐπαγγελλόμενοι.» Τὴν ψευ δομένην φησὶ καὶ νόθον γνώσιν. ἴσως γὰρ ἦσαν τινες γνῶσιν ἐπαγγελλόμενοι τὴν ἀπὸ λογισμῶν άνθρω πίνων εὑρεθεῖσαν, ἥτις ἐναντία τῇ πίστει καθέστηκε. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν περὶ τὴν πίστιν ἐναυάγησαν.» Καὶ χάρις μετὰ σοῦ. ᾿Αμήν. Τὴν σφραγίδα πάντων ἐπεύχεται αὐτῷ, τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, ἀφ᾿ ἧς καὶ δίδοται πᾶν ἀγαθὸν καὶ φυλάττεται. • Τέλος σὺν Θεῷ τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτης Επι στολῆς.» Scripta est a Laodicea, quæ metrepolis Phrygiae Εγράφη ἀπὸ Λαοδικείας, ἥτις ἐστὶ μητροπολις Φρυγίας et Pacatiana. τῆς Πακατιανῆς. ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ARGUMENTUM POSTERIORIS EPISTOLÆ AD TIMOTHEUM. 959 Hanc ab urbe Roma Scribit. Occasio vero Ταύτην ἀποστέλλει ἀπὸ Ῥώμης. Ἡ δὲ πρόφασις Epistols hæc fuit. Cum hi qui una cum apostolope τῆς Ἐπιστολῆς, αὕτη • Τῶν συναποδημούντων τῷ

COMMENT. IN EPIST. II AD TIMOTH. Παύλῳ κατελειψάντων αὐτὸν, βουλόμενος ὁ ᾿Από-A regrinabantur reliquissent ipsum volens Apostolus στολος ἐλθεῖν Τιμοθεον πρὸς αὐτὸν, γράφει την ut Timotheus ad ipsum veniret, scribit Epistolam. Επιστολήν. Καὶ πρῶτον μὲν δηλοῖ αὐτῷ μνημονεύειν Et primum quidem indicat ei quod memor sit tum αὐτοῦ τὸ τῆς εὐσεβείας καὶ τῆς τῶν προγόνων αὐτοῦ pietatis ipsius, tum fidei progenitorum ejus. Deinde πίστεως. Επειτα δηλοῖ, ὅτι οἱ ἀπὸ ᾿Ασίας, ὧν ἐστι significat quod hi qui ab Asia erant, inter quos Φρύγελος καὶ Ἑρμογένης, Ἑρμογένης, ἀπεστράφησαν αὐτὸν Phrygelus erat et Hermogenes, aversati ipsum fueὁρῶντες αὐτοῦ τὰς ἁλύσεις. Μόνῳ δὲ 'Ονησιφόρῳ rant, visis ejus catenis. De solo Onesiphoro strenue μαρτυρεῖ σπουδὴν πλείστην, καὶ τοῦτον ἀπεδέξατο fert testimonium: et hunc susceperat, cum ille ἐλθόντα εἰς τὴν Ῥώμην καὶ προσμείναντα αὐτῷ. Romam venisset et apud se mansisset. Præcepit Παραγγέλλει δὲ αὐτὸν, παραιτεῖσθαι τὰς μωρὰς ζη- autem ul siullas devitel quæstiones, eo quod ab τήσεις, διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν γεννᾶσθαι μάχας. Καὶ ipsis pugnæ oriantur. Siquidem Hymenæus et Phiγάρ Υμέναιος καὶ Φιλητὸς οὕτως ἐκτραπέντες, παρ- letus aversi veritatem reliquerunt, dicentes jam έζησαν τὴν ἀλήθειαν, λέγοντες ἀνάστασιν ἤδη factam esse resurrectionem, et quosdam subverteγεγονέναι, και τινας ἀνατρέπουσι· μᾶλλον οὖν runt. Magis ergo exhortatur ut sibiipsi attendat et παραινεῖ αὐτῷ προσέχειν ἑαυτῷ καὶ τῇ διδασκαλία, doctrina, ac sciat quod in extremis temporibus καὶ εἰδέναι με, ὅτι ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἔσονται ἄν- erunt homines sui amantes, et voluptatum potius θρωποι φίλαυτοι καὶ φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι, quam Dei: cumque hæc amplius futura prospiciat, προβλέποντα δὲ μᾶλλον ταῦτα, ἀσφαλίζεσθαι τοὺς populos munial ne quis ab illis seducatur. Mulλαοὺς μή τις ἐξ αὐτῶν ἀπατηθῇ. Καὶ εἰς τὰ ἤθη δὲ, tunique exhortalus ipsum, tum de his quæ ad καὶ εἰς τὴν τῆς διδασκαλίας ἀκρίβειαν πολλὰ προ- mores pertinent, tum de illis quæ doctrina diligen τρεψάμενος αὐτὸν καὶ σημάνας τὸν καιρὸν τῆς ἀνα- tiam respiciunt, ubi etiam tempus suæ resolutioλύσεως αὐτοῦ ἐνστῆναι καὶ μέλλειν σπένδεσθαι καὶ uis significavit instare, 955 futurumque esse ut μαρτυρεῖν, ἐνετείλατο αὐτῷ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν ταχέως, immoletur et martyrium ferat: præcipit ut cito ad κομίζοντα τὸν φαιλόνην καὶ τὰ βιβλία. Παρήνεσε δὲ se veniat, deferens penulain et libros. Admonet αὐτῷ ᾿Αλέξανδρον τὸν χαλκές φυλάττεσθαι, ὡς πολλὰ quoque ipsum ut Alexandrum ærarium caveal, ut κατὰ ἐνδειξάμενον αὐτῷ, καὶ οὕτως τελειοῖ τὴν Επι- qui se multis malis affecerit, et ita concaudit Epistoστολήν. Τί δή ποτε δευτέραν γράφει πρὸς Τιμόθεον Επισ στολήν; Εἶπεν ἐν τῇ πρώτῃ, Ελπίζω ἐλθεῖν πρὸς σὲ ς τάχιον. Οὐκ ἠδυνήθη ἀπελθεῖν. Ηδη γὰρ κατείχετο ὑπὸ Νέρωνος. Ηδει οὖν, ἀντὶ τῆς παρουσίας, γράμματα γοῦν πέμψαι, ὁμοῦ μὲν τὸ μὴ ἐλθεῖν πατραμυθούμενον, ὁμοῦ δὲ, ἐπιῤῥωννύντα τὸν Τιμόθεον, οὕτω τῇ φροντίδι τῆς Ἐκκλησίας έγκεχρονικότα. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. «α΄. Επαινος τῆς Τιμοθέου πίστεως, καὶ προτοπὴ ὑπομονῆς, κατὰ τὸ πρέπον τῇ χάριτι, ἐν ᾗ καὶ αὐτός φτσι διακαρτερεῖ πάσχων, ο «β΄. Περὶ τῆς ἁρμοζούσης μεταδόσεως τῶν θείων δογμάτων.» «γ'. Περὶ τῆς ἀφρόντιδος ἐν τῷ νῦν βίῳ πολιτείας, ἐπὶ ταῖς ἀπόνοις τροφαίς, • δ΄. Περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως καὶ ὑπομονῆς, ἐπ' ἐλπίδι ζωῆς. «ε΄. Περὶ θείας διδασκαλίας καὶ βίου καθαροῦ καὶ εἰρηνικοῦ, καὶ κατὰ τῶν ἐναντίων, ο «5΄. Πρόῤῥησις περὶ κακίας ἀνθρώπων πλεοναζούσης, ἀπατηλῆς ἐλεγχομένης. • ζ΄. Προτροπὴ τῆς ἑαυτοῦ μιμήσεως ἐξ ἐναντίου τοῖς φαύλοις, ἐν ὑπομονῇ Θεοῦ.» «η'. Περὶ τῶν καινοτομησάντων, οἷς ἀντιτάττει τὸν Τιμόθεον.» • Θ΄. Περὶ τῆς ἑαυτοῦ μελλούσης ἀναλύσεως, ἐπὶ δόξῃ αἰωνίᾳ.» lam. THEODORETI. Quam ob causam scribit alteram ad Timotheum Epistolam? Dixerat in priori: Spero me brevi venlnrum: non potuit autem proficisci: jam enim tenebatur a Nerone. Opus ergo fuit, ut pro prasentia litteras saltem mitteret: simul quidem ul consolaretur, eo quod non veniret: simul etiam ut Timotheum confirmaret in Ecclesiæ cura detentum. 234 POSTERIORIS AD TIMOTHEUM EPISTOLA CAPITA. 1. Commendatio fidei Timothei, et exhortatio ad tolerantium juxta id quod gratiam decet, in qua et ipse seipsum perdurare tolerando dicit. 2. De conveniendi traditione divinorum dogmatum. 3. De conversatione inpresenti vita sine anxietate: de alimentis quæ citra laborem proveniunt. 4. De fide in Christum, et tolerantia ob spem vitæ. B. De divina doctrina et vita pura ac pacifica, etium erga adversprios. 6. Vaticinium de abundantehominum malitia, per fucum reprehensibilem. 7. Exhortatio ut se imitentur, opponendo se perversis in tolerantia propter Deum. 8. De his qui novamoliebantur,quibus Timotheum opponit. 9. De futura suiipsius resolutione ad aternam gloriam.