Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Preliminary CommentaryCommentarius praevius
col. 9–10page 1 of 79
ABBATIS CRYPTÆ FERRATÆ IN AGRO TUSCULANO. (Acta Sanctorum Bolland., Septembr. tom. VII, ad diem 26, pag 279.) Notitia locorum: Vita Sancti scripta a contemporaneo: ejus chronotaxis aliqua. 1. Sanctum Nilum abbatem nomino, et Cryptæ Ferratæ nuntio, tanquam si ibidem diem obiisset usitatum ab aliis morem potius, quam nostrum scrupulose secutus. Prælaturam abbatialem sem per sic declinavit sanctus, ut tamen semper sub ditos et sequaces monachos plurimos habuerit. Obiit autem in monasterio S. Agathæ, distante tertio milliari a Cryptæ-Ferratensi, ad quod sacra ejns cimelia translata fuere, ubique, ut primi ejus abbatiæ fundatoris, præcipuo honore culta et pro digiis a Deo illustrata fuere. Baronius ad hunc diem 26 Septembris S. Nilum ita nuntiat in Ro mano Martyrologio: «In agro Tusculano B. Nili abbatis, fundatoris monasterii Cryptæ Ferratæ, ma gnæ sanctitatis viri. › Frustra sancti nomen apud martyrologos classicos quæras, cum illis omnibus sit posterior, utpote tantum initio sæculi xı ad superos translatus. Wion, Menardus, Dorganius fastis sacris Benedictinorum insertum habent quia, etiamısi non fuerit monachus ordinis S. Benedicti, sed S. Basilil, ediu tamen, inquit Menar dus in Observationibus, habitavit in monasterio S. Bonifacii et Alexii Romæ, quod est ordinis 8. Benedicti. Quam diu ibidem egerit S. Nilus, in decursu videbimus: interim dispiciant, quorum interest, an bæc ratio sit sufficiens, ut sanclus quis ordini cuipiam ascribatur. Ferrarius in Cata logo sanctorum Italiæ uberius de S. Nilo agit, contrahens, quæ apud Baronium in Aunalibus ad annum) 976 et alibi sparsa legerat. Junioris agno men sortitus est sanctus abbas distinctionis ergo cum altero homonymo S. Nilo itidem Græco, qui Theodosii Junioris temporibus, honoribus et titulis excussis, monasterium Constantinopoli summa cum laude administravit. De illo doctrina et sanctitate celebri agendum veniet ad diem 12 Novembris, que Romano Martyrologio inscriptus legitur. 2. Est porro Tusculanus ager, ubi decessit S. Nilus, Romano prosimus: imo Campaniæ Roma næ pars. Civitas ibi episcopalis est, quam Ita'į Frascati, indeque recentiores quidam Frascatam Latine appellant distat 12 milliaribus ab Urbe, contenduntque plurimi, eodem loco vetus Tuscu luín fuisse, a quo vicinus ager adhuc nomen ro tinet. Inde ad meridiem uno circiter milliari de clinantibus, ubi olim Luculli villa fuit ad aquain Crabram, occurrit celebre cœnobfum, quod S. Nila nostro initium suum et splendorem debet: Grotta Ferrata ab indigenis, a Latinis vero Crypta Ferrata vocitatur. Nominis originem deducunt alii a specu quem incolebant monachi, quique ferreis clathris claudebatur, ut contendunt: a ferri ibidem ahun. dantia derivant alii. Kircherus in Latio Cryptæ Ferratensis abbatiæ exordia Bartholomæo S. Nili discipulo ascribit: illum sequitur Piazza in flier archia Cardinalitia: at infra videbimus, perperam id fieri, primumque illius auctorem habendum esse sanctum nostrum, de quo pauca admodum, et, si chronotaxim examenque monumentorum seu Vitæ exceperis, nulla fere hic operose discu tienda sunt. Quod porro ad S. Nili Vitas, seti potius Vitam spectat, oninis fere difficultas in ejus auctore investigando sita est: leviusculi enim er rores facile scriptori poterunt indulgeri, si modo ejus tides et auctoritas aliunde probabitur. S. Nili Vita primigenia Græca est, ex eaque, ni fallor, unica, prodierunt Vitæ Latina pro interpretum methodo diversa utcunque inter se discrepantes. Illam assignat Baronius in Annalibus ad aunum Christi 976, num. 2, in antiquo codice monasterii Cryptæ Ferrata a sancti discipulo compositám; eamdem Barrius de Antiquitate Calabriae lib. v ac denique Ferrarius in Annotatione appellat. Videamus porro, an vere una eademque Vita Græca sit, unde diverse versiones profecta sunt, 5. Baronius laudatus ita loquitur: «Cujus (S. Nili) res gestas Græce conscriptas ab ejus discipula Latinitas hactenus nunquam vidit. Qui prius ex
col. 11–12page 2 of 79
antiquo codice monasterii Cryptæ Ferratæ tra didit Latinitati, fuit noster Federicus Metius, epi scopus Thermularuin, a quo ego primus accepi, et nonnulla ex eis pro ratione temporis nostris Annalibus opportuna occasione contexui.» Eadem ¡lla combinavit ex Baronio Surius et ad hunc diem Melii a collectioni suæ inseruit. Versionem Jacobo Martenio inferius laudando, uti et a Sciommari, ordinis S. Basilii et Crypte Ferralæ monacho in Notis ad Vitam S. Bartholomæi ab ipso Italice editam, reperio assignatam, sed præ ter ea quæ suis Annalibus inseruit Baronius, alia non invenio; unde dubito, an versionem suam typis ediderit Metius, et non fuerit. potius in Ba ronii solius gratiam adornata. Quidquid sit, quæ is nobis ex versione illa subministravit abunde ad rem præsentem erunt. Edmundus Martene Colle ctionis veterum scriptorum tom. VI, col. 887, Vi tam S. Nili inseruit. Illam, ut in Observatione prævia monet, vertit ex Græco cardinalis Sirletus, Latinamque ejus interpretationem illam repererat olim in codice Vaticano Joannes Durandus accu rateque descriptam transmiserat ad Mabillonium, etiam Adriani Valesii judicio luce publica dignaın moxque edendam, nisi varia studia impedivissent. Versionis Sirletianæ etiam meminit laudandus supe Sciommarius, cjusque exemplar ms. et nos habemus ex Bibliothecæ Vaticanæ cod. ms. sub num. 6151, qui idem est, unde suum apographum, adornasse quod cum nostro ad apices convenit, Durandum, scribit Martenius. 4. Adjecit nostro Papebrochius, exemplar Græ cum vidisse se in Crypte Ferratæ monasterio, consuluitque coram Romanum codicem, ad quem aliquid observavit, ut infra videbimus. Denique Joannes Matthæus Caryophilus, archiepiscopus Iconiensis, præteriti sæculi initio Latine vertit una que com textu Græco ex Cryptæ Ferratæ ms. Romanis Zannetti typis anno 1624 edidit Vitam S. Nili, quam queritur usque tum in terbris delituisse. Caryopbili diligentia et in Latinis Mus ac Græcis peritia nihil circa Vitam præfatam de sideratum relinquit, præter hiatum unicum in capite 2. Is mihi dubium injecit, an saltem ex codem Cryptæ Ferratensis monasterii codice &irleti versio profecta sit, cum in Caryophili textu omissa, duas fere columnas in Martenii editione implant. At summɔ alibi passim consonantia peperit suspi cionem, ne forte postquam codicem consuluerat Sirletus, folium ex eo, vel negligentia vel alio casu perierit Quidquid sit, cum textum Græcum ediderit Caryophilus exactaque videatur ejus in terpretatio, Vitam ex illo edam; et ne quid lector desideret hiatumque supplere possit, locum er Sirleti versione dabo. De biographo sic scribit Caryophilus post initium Præfationis ad lectorem ‹ Monachi Vitam monachus scribit, magistri di scipulus. Quis tamen ille fuerit, non plane con stat. Bartholomæum suspicantur multi, qui,'am etiam asserunt virum et ipsum sanctissimum, Nili civem et sapientiæ ejus et pietatis hæredein.» Ilæc ille aliorum sensa de Bartholomao, non sua promens et caute sane sicut prudentem virum decebat tum pro ca censuræ parte,qua biographmir S. Nili contemporaneum fuisse asserit, tum pro altera, qúa asserta de Bartholomæo in dubio re linquit. 5. Supervacaneum esset, pro confiimatione pri mæ partis quæpiam allegare, cum pluribus locis talem se luculenter profiteatur biographus. Quod ad secundam spectat, plures Vitam illam B. Bar tholomæo ascribunt, inter quos Sciommarius et Martenius; at is solus ex iis quos vidi, asserti ra tionem reddit, quam propono. Discipulum autem illum, inquit, haud alium fuisse a B. Bartholomæo, tertio past S. Nilum Cryptæ-Ferrata abbate, col ligimus, cum ex Inscriptione, quæ Vitæ ejus præfigitur in codice Vaticano MMMMMMCLI học modo: Hanc Vitam B. Bartholemæus scripsit; › tuni ex breviori ejusdem S. Bartholomæi Vita, in qua hæc legimus: Hymnorum elucubrator ac ni ‹mium sapienter res gestas sui præceptoris et ● multorum sanctorum describens. › Reddunt qui dem postrema illa certum utcunque, B. Bartholo mæum scripsisse Vitam sancti sui præceptoris Nili; verum, quod Vitam eamdem illam elucubra rit, quam hodieque habemus, non ex eo æque certo liquet. Quod ad codicem Vaticanum attinet, parum sane ponderis asserto accederet, etiamsi interpres Sirletus, vel qui ejus versionem codici inscripsit, verba addidisset, quæ in textu Græco, quem vertit, non legebantur: sed ne tantum quidem subsidii pro sua opinione habet Marte nius, quique cum illo sentiunt: Papebrochius enim, qui codicem Vaticanum propriis oculis lustravit, addita ad apographum nostrum nota studiose monet, alia indubie manu verba allegata fuisse adjecta, quam qua Vita exarata est. Plura, ni fallor, opus non est addere,ut rationem reddam, quare sententiæ illustrissimi Caryophili subscribam, nec Vitam, quod tamen pro probabili habeo, B. Bartholomæo iudubie ascribam. Major, fateor, a B. Bartholomæo auctoritas Vitæ accederet; al quam habemus a scriptore coævo, quique S. Nilo in ipso loco convixit, candoremque suum non uno loco pro bat, nobis sufficit. 6. Nunc ad quampiam chronotaxim deducendam et pauca aliqua examinanda descendamus. Natus est S. Nilus Rossani in Calabria, olim Magna Græcia vocari solita. Provincia est amplissima regni Neapolitani in Italiæ ad Austrum extremis finibus maribusque Siculo, lonio et Tyrrheno un dique cincta, præterquam versus Septentrionem, ubi provinciam Basilicatam conterminɔm habet. Rossanum, quod alii Roscianum scribunt, prin cipatus titulo et archiepiscopali sede iusignitum est, distatque vix 3 milliaribus ab ora sinus Ta rentini. Ampla et probe culta hodieque civitas es:.
col. 13–14page 3 of 79
Commentarius præviusVita S. Nili Junioris
PG 120:13Εκοιμήθη ὁ ἅγιος μονὴν τῆς Κρυπτοφέῤῥης ἀπαρξαμένου τοῦ μεγά λου Νικολάου τοῦ καὶ Νείλο μόνοννος,.
Sæculo x, uti et Calabria universa imperio Orientis adhuc parebat, eratque et lingua et ritus Græcus in usu, quando ibidem natus est S. Nilus. De
parentibus ejus annoque natali nihil determinatius legitur in Vita. Gabriel Barrius De Antiq, et
situ Calabria libri v initio scribit, S. Nilum ex
nobilibus parentibus ortum esse, assertorumque
testem allegat B. Bartholomæum sancti biographum; at vel vulgare est hoc vitium scriptorum,
qur sanctos stemmatis fulgore quavis via decorare
laborant, vel aliam Vitam, quod tamen vix credo,
præ oculis habuit Barrius. Id sane neque in textu
Græco neque in versionibus, quas habeo asseritur.
Quod ad annum natalem attinet, Sciommarius
Nota 8 ad Vitam B. Bartholomæi designat annum Christi 910, et recte: quippe Vitæ num. 87
dicitur S. Nilus obiisse anno ætatis 95. Morluus autem est anno Christi 1005; unde si
annos 95 subtraxeris, in annum 910. delaberis.
7. Porro annum Christi 1005 sancți morti assignatum non habemus in Vita, sed illum ex aliis
monumentis bonæ notæ accersit Sciommarius.
Juxta turrim ecclesiæ Cryptæ Ferratensis marmori
insculpta est haec inscriptio: Εκοιμήθη ὁ ἅγιος
Nathos Eco; 54ty'. • Obdormivit S. Nilus anno
6513. › Idem annus morti S. Nili assignatur, leslø
Sciommario, in antiquo codice, qui Basilii Porphyrogeniti appellatur, uti et in Typico antiquo
B. Bartholomæi aliisque Mss. monumentis. Eru -
dite porro, variorum scriptorum in hoc modo
computandi correptis lapsibus, ibidem ostendit,
annum mundi Græcorum more signatum 6513,
esse vulgaris æræ 1005. Omitto argumenta, quibus
id indubie evincit, quæque apud ipsum videri
possunt. Interim imprimis certum est, juxta hanc
epocham recte combinari, quæ in Vita de conventis
Ottone imperatore et Gregorio V pontifice in
causa Joannis antipɔpæ narrantur, quæque puguant
apud Gabrielem Barrium, Lubinum aliosque S.
Nili mortem ad annum 980, vel aliquot annis ante
Snem sæculi x referentes: cum certum sit ex num.
87, Quadragesimali ten pore Romam ea causa profectum sanctum, idque anno 998, ut liquet ex
monumentis a Muratorio in Annalibus ibidem allegatis. Neque minus limpide secundum chronotaxim fluunt alia nonnulla, quæ potis chronologicis
in Vita circumscripta sunt. Quando S. Nilus
mundo valedixit, nondum expleverat annum 30,
num. 6: igitur accessus ejus ad monachos anno
940 vel sequenti contigit. Numero Vitæ 26 Stephanus adolescens annorum fere viginti junxit
se S. Nilo, quod contigit hujus altero... in speluncam secessionis anno, num. 27 Stephanus num.
94 septuagenario major laborare solitus fuisse dicitur. Stephanum mortuum sub eumdem annum,
quo Otto II imperator decessit, liquet ibidem ex
adjunctis. Ottonis obitus anno 100+ consignatus
est: circa illum obierit Stephanus; ejusdem mo̟-
nasticæ vitæ initia circa annum 945 figi poterunt,
Rursum num 95 monasterium Serperis, ‹
in quo
ad annos 10 monasticam duxerit vitam, deseruit
S. Nilus et duobus post mensibus num. 97 obiit.
Eo igitur accesserit anno 994 vel sequenti. Numero 86 in Vallelucio egit quindecim annos, al
Aligerno Cassinensi abbate in illud admissus num,
62, deducto computu, sub annum 978, quo Aligernus agebat abbatiæ 29, qui mortuus est, asse –
rente Mabillone, anno 986.
8. llinc anni 7 residui sunt locandis iis, quæ sub
Aligerni successore num. 84 et sequentibus ibidem
S. Nilo contigisse narrantur, uti et quærendo aliį
solitario loco migrandoque ad monasterium Serpe,
ris: atque sic ordinate combinantur omnia. Observat porro Sciomniarius sæpe laudatus Nota 18
ad Vitam B. Bartholomæi, sanctum in baptismo
Nicolaum fuisse nominatum. Clarus est in hanc
rem locus Pancratii in Panegyrico dicentis; Thy
μονὴν τῆς Κρυπτοφέῤῥης ἀπαρξαμένου τοῦ μεγά
λου Νικολάου τοῦ καὶ Νείλο μόνοννος,. Cum prin
cipium dedisset monasterio Cryptæ Ferratæ magnus
Nicolaus, qui et Nilus solum,, scilicet, appellatus
est. Nota 13 dixerat, in ordine S. Basilii, cum
habitum quis induit, nomen mutari solere; atque
ita S. Nicolai nomen in Nilum, B. Basilii in Bartholomæum mutatum fuisse. Quæ ad educationem
ejus et adolescentiam exactam spectant, quæpiamĮ
in Vita referuntur. Baronius in Annalibus ad annum Cbristi 976, num. 2, sic scribit ex Metii versione, quam secum communicatam dixerat: «Fuiţ
Nilus iste ab origine Græca, Rossani in Calabrią
civitate natus, doctrina atque pietate insignis, ab
infantia Dei cultor eximius et post matrimonium
vitam monasticam sectatus. Eadem de sancti
matrimonio habent Surius et Bailletus ad hunc
diem. Nescio, an diversa in eo fuerit Metii versio; at si habet similia illis, quæ in Vita edenda
cap. 1, num. 3 et seq., narrantur, utut durum est,
sanctos gravium noxarum suspectos reddere, si
veritati litandum est, diffiteri non possum, tam
saltem dubium esse, ap legitimum fuerit commercium illud, ut minime certo matrimonium inde
erui possit Contrarium sane censuit Gabriel
Barrius, dum lib. v de Antiquitate et Situ Calabria
de S. Nilo nostro scribit Inde vero jam
exoletus dæmonis opera, cum virgine quapiam
concubuit, filiamque ex ea suscepit. Ceterum deinde resipiscens ac se perpetrati deliquii pœni -
tens, mundi oblectamenta ac divitias deserere
statuil. ›
9. Verum, sicut matrimonium certo astruerenon
possum, sic nec tam crude ac decretorie sanctum,
fornicationis arguere ausim; sunt enim ex utraque
parte nonnulla, quæ rem ambiguam relinquunt.
Et pro matrimonio quidem facere videtur studiosa
descriptio puellæ, quæ inter alias matrimonio noų
copulatas ejus amores aucupata est et fixit. Quod
scilicet pulchritudine cunctas antecelleret, sed
col. 15–16page 4 of 79
PG 120:15ἐπιτελοῦμεν τὴν τοῦ πρωτοκτήτορος τῆς μονῆς μνή μην Πατρὸς ἡμῶν Νείλου. ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΦΟΡΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΕΙΛΟΥ α΄. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος (καλὸν γὰρ ἐκ Θεοῦ ἄρχεσθαι, καὶ εἰς Θεὸν καταλήγειν) εἴη μετὰ πάντων τῶν φιλοπόνως ἀκροωμένων, κ ὶ μετὰ τῆς ἐμῆς εὐτελεία: καὶ πτωχονοίας τοῦ μέλλοντος τολμηρῶς διαγγέλλειν περὶ τοῦ βίου τοῦ ὁσίο: Πατρὸς ἡμῶν Νείλου τοῦ
ANONYMI
obscuro loco nata essèt. Etenim si de conenbinatu
illegitimoque commercio tantum agebatur, superſlua sane videri poterat animadversio de obscuritate generis, cum non soleant hujusmodi veneres
geveris claritate splendere. Denique videretur
plane ibi matrimonium cum imparis conditionis
personà describi, nisi reclamarent aliunde alia.
Mitto inter illa recensere invectivas expressionesque duriores biographi; novi enim, simpliciores nionachos castitatis zelatores eximios, quandoque similia matrimonio licitisque aliunde sæcularium voluptatibus amare; sola sancti fuga, prout
a biographo describitur, sufficit, ut mihi rem totam
dubiam reddat. Et sɔne, si legitimum matrimoniuma
fuit, non licebat S. Nilo, relicta comparte,
gere et monachalem vitam amplecti, illa non
consentiente. Consensisse autem, vel e vivis
jan) excessisse, quod decretorie, sine teste tamen,
asserit Bailletus, nihil omnino suadet credere, imo
potius contrarium innuitur.
fu10. Igitur res in ambigno sit: quamvis diffiteri
non pessim, majorem meam esse de non matrimopio suspicionem. Nunc pauca supersunt de insti16
tuta a S. Nilo Crypta-Ferratensis abbana, cujus
initia et fundationem, ut jam superius monni,
quidam serius figunt. Pauca, inquam, quoniam
quisquis Vitæ edendæ tria última capita attentius perlegerit, luculentissime perspiciet, si B.
Bartholomao celeberrimi monasterii perfec:io debeatur, sancto certe nostro principium ejus aserįbendum esse. Testatur id insuper apertissimis
verbis Pancratius supra num. 8 laudatus, ipseque
B. Bartholomeus in Typico suo, quod citat
Sciommarius Nota 18. Ibi sic legitur die 25 Septembris; Asi yɩýwsXELV, öz kɛidh el; thy x5'
ἐπιτελοῦμεν τὴν τοῦ πρωτοκτήτορος τῆς μονῆς μνή
μην Πατρὸς ἡμῶν Νείλου. • Sciendum est, quod
26 die celebremus memoriam primi fondatoris
monasterii, Patris nostri Nili. Atque hive ad
stabiliendam Baronii, primum ab: atem Crypiæ
Ferratæ sanctum nostrum appellantis, annuntia -
tionem sufficiunt. Cæte: um ex monumentis, qu'e
in Latio suo cap. 2, pag. 61, allegat Kircherus,
videtur mulieribus non patere accessus ad capellam,
nbi S. Nili et B. Bartholomæi corpora hodieque «e»
posita, sunt et summa veneratione coluntur.
ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΦΟΡΟΥ
ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΕΙΛΟΥ
SANCTI ET DEIFERI
PATRIS NOSTRI NILI
Auctore Sancti discipulo, forte B. Bartholomeo; editore et interprete Joanne Maitha
Caryophilo, archiepiscopo Iconiensi,
CAPUT I.
Nascitur S. Nilus, Deiparæque offertur. Magnum in ipsa adolescentia in virtutibus et scientiis progressum
facit. Variis a demone tentationibus appe.itur, iisque superatis, fit monachus.
A. Gratia Domini nostri Jesu Christi et charitas
Dei et communicatio sancti Spiritus (beaum quippe
est et ordiri a Deo et in Deum desiner?) sit cum
★mnibus studiose audientibus et cum tenuitate mea
mentisque paupertate, qui audacter bistɔriam Vitæ
sancti Patris nostri Nili junioris sum r arraturus.
Non enim per hominem, vel suggerente et adhorα΄. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ
ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ
ἁγίου Πνεύματος (καλὸν γὰρ ἐκ Θεοῦ ἄρχεσθαι, καὶ
εἰς Θεὸν καταλήγειν) εἴη μετὰ πάντων τῶν φιλοπό
νως ἀκροωμένων, κ ὶ μετὰ τῆς ἐμῆς εὐτελεία: καὶ
πτωχονοίας τοῦ μέλλοντος τολμηρῶς διαγγέλλειν
περὶ τοῦ βίου τοῦ ὁσίο: Πατρὸς ἡμῶν Νείλου τοῦ
Chapter ICaput Primum
col. 17–18page 5 of 79
PG 120:17νέου. Οὐ γὰρ δι' ἀνθρώπου, οὐδὲ δι' ἀνθρωπίνης υποβολῆς ἢ παρακλήσεως τὸ τοιοῦτον ἔργον ἐνεχειρι σάμην. Οὐδὲ γὰρ εἰσι νῦν ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροίς τῶν ἐσχάτων τούτων αιώνων οἱ τὰ τοιαῦτα ζητούν. τές τε καὶ πολυπραγμοῦντες· τοὐναντίον μὲν οὖν, πολλοὶ οἱ μωκίζοντες, καὶ πρὸς ταῦτα ἀηδιζόμενοι, οἱ μήτε τοῖς παλαιοῖς διηγήμασι τῶν ἁγίων πιστ τεύοντες, μήτε τοῖς νεωστὶ τελειωθεῖσιν πειθόμενοι ἀλλὰ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσιν αὐτοῖς τὰς τῆς ὠφε λείας ὁδοὺς ὡς εἰπεῖν ἀποφράξαντες, ένα σκοπὸν ἐν ἅπασι τίθενται, τὸ πρὸς τὰ ἑαυτῶν μετακρίνειν τὸ πιστὸν ἐν τοῖς λεγομένοις· τὸ δ' ὑπερβαῖνον τὴν ἑαυτῶν δύναμιν, ὡς ἔξω τῆς ἀληθείας ταῖς τοῦ ψεύ δους ὑπονοίαις καθυποβάλλειν. Διὸ τὸν ἀόρατον νοῦν, τὸν Θεόν φημι καὶ Πατέρα, καὶ τὸν ἄναρχόν τε καὶ συναΐδιον Λόγον, καὶ τὸ πανάγιον καὶ ὁμοούσιον Πνεῦμα, θεμέλιον καὶ ἀρχὴν προθέμενος τοῦ λόγου, οὕτω τῆς διηγήσεως ἀπαρξώμεθα· εἰ καὶ μήτοι γέ τινι χρησιμεύσουσαν ἄλλῳ, ἀλλ' ἡμῖν τοῖς ἐν ταύτῃ ἀσχολουμένοις, καὶ μικρόν τι τὸν νοῦν ἐκ τῶν γηίνων ἀπαγομένοις οὐ μικρὰν τὴν ὄνησιν καὶ τὸ κέρδος ἐργαζομένην, καθάπερ τοῖς μυρεψοῖς ἡ τῶν ἀρω μάτων ἀναστροφὴ τὴν ἐξ αὐτῶν ἡδύτητα καὶ ἀπό λαυσιν. Δεῖ τοίνυν τὴν ἐνεγκοῦσαν τοῦτον ἡμῖν τὸν ἀοίδιμον Νεῖλον προτάξαι τῷ λόγῳ, ἵνα μηδὲν τῶν δεόντων ἐλλείπῃ τῷ πάντα τὰ κατ' αὐτὸν ἐρευ νώντι. β. Τὸ Ρουσιάνον οἶδ' ὅτι πάντες γινώσκουσιν. οὐ μόνον διὰ τὸ προκαθῆσθαι τοῖς τῆς Καλαβρίας τέρ μασι, μέγιστόν τε τυγχάνειν ὁμοῦ καὶ ἀνεπιβούλευ τον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ καὶ πάσης τῆς χώρας έρημα θείσης, καὶ πασῶν τῶν πόλεων ἔργον γεγενημένων τῆς τῶν Σαρακηνῶν πολυπληθείας, μόνον διαφυγεῖν μέχρι καὶ νῦν τῆς αὐτῶν ἀπωλείας τὸν νόμον. Τοῦτο δὲ οὐκ ἐξ ἀνθρωπίνης σοφίας ή βοηθείας συνέβη, ἀλλὰ τῇ δυναστείᾳ καὶ ἀντιλήψει τῆς ἐκεῖ ἐπισκιαζούσης ἐξαιρέτως Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ 'Δειπαρθένου Μαρίας· ἥτις πολλάκις τῶν ἀθέων Αγαρηνῶν ἐν νυκτὶ προσελθόντων, καὶ συλῆσαι τὸ φρούριον βουληθέντων, ἅμα τῷ προσεγγίσαι αὐτοὺς τῷ τείχει, ὥστε καὶ κλίμακας ἐπιθεῖναι, λέγεται ἄνωθεν ὡς γυνὴ πορφυροφόρος αποφθῆναι αὐτοῖς, λαμπάδας ἐν ταῖς χερσὶ κατέχουσα, καὶ ταύταις αὐτ τοὺς καταβάλλουσα, καὶ τοῦ τείχους ἀποδιώκουσα. Καὶ τοῦτο σαφῶς ὡμολόγουν οἱ ἐξ αὐτῶν γενόμενοι πρόσφυγες. Ἐκεῖθεν τοίνυν ὁ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος ἀνέτειλεν, καὶ ἐκεῖσε τὰς τῆς σωματικῆς ἡλικίας ἀρχὰς κατεβάλετο, δῶρον ἀπὸ Θεοῦ χαρι σθεὶς τοῖς γονεῦσιν αὐτοῦ· πρὸς γὰρ ἀδελφῇ ἐτέχθη ἀχειροποίητος
νέου. Οὐ γὰρ δι' ἀνθρώπου, οὐδὲ δι' ἀνθρωπίνης tante homniuis consilio, aggressus sum tale opus.
υποβολῆς ἢ παρακλήσεως τὸ τοιοῦτον ἔργον ἐνεχειρισάμην. Οὐδὲ γὰρ εἰσι νῦν ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροίς
τῶν ἐσχάτων τούτων αιώνων οἱ τὰ τοιαῦτα ζητούν.
τές τε καὶ πολυπραγμοῦντες· τοὐναντίον μὲν οὖν,
πολλοὶ οἱ μωκίζοντες, καὶ πρὸς ταῦτα ἀηδιζόμενοι,
οἱ μήτε τοῖς παλαιοῖς διηγήμασι τῶν ἁγίων πιστ
τεύοντες, μήτε τοῖς νεωστὶ τελειωθεῖσιν πειθόμενοι·
ἀλλὰ διὰ πάντων καὶ ἐν πᾶσιν αὐτοῖς τὰς τῆς ὠφε
λείας ὁδοὺς ὡς εἰπεῖν ἀποφράξαντες, ένα σκοπὸν
ἐν ἅπασι τίθενται, τὸ πρὸς τὰ ἑαυτῶν μετακρίνειν
τὸ πιστὸν ἐν τοῖς λεγομένοις· τὸ δ' ὑπερβαῖνον τὴν
ἑαυτῶν δύναμιν, ὡς ἔξω τῆς ἀληθείας ταῖς τοῦ ψεύδους ὑπονοίαις καθυποβάλλειν. Διὸ τὸν ἀόρατον νοῦν,
τὸν Θεόν φημι καὶ Πατέρα, καὶ τὸν ἄναρχόν τε καὶ
συναΐδιον Λόγον, καὶ τὸ πανάγιον καὶ ὁμοούσιον
Πνεῦμα, θεμέλιον καὶ ἀρχὴν προθέμενος τοῦ λόγου,
οὕτω τῆς διηγήσεως ἀπαρξώμεθα· εἰ καὶ μήτοι γέ
τινι χρησιμεύσουσαν ἄλλῳ, ἀλλ' ἡμῖν τοῖς ἐν ταύτῃ
ἀσχολουμένοις, καὶ μικρόν τι τὸν νοῦν ἐκ τῶν γηίνων
ἀπαγομένοις οὐ μικρὰν τὴν ὄνησιν καὶ τὸ κέρδος
ἐργαζομένην, καθάπερ τοῖς μυρεψοῖς ἡ τῶν ἀρω
μάτων ἀναστροφὴ τὴν ἐξ αὐτῶν ἡδύτητα καὶ ἀπό
λαυσιν. Δεῖ τοίνυν τὴν ἐνεγκοῦσαν τοῦτον ἡμῖν τὸν
ἀοίδιμον Νεῖλον προτάξαι τῷ λόγῳ, ἵνα μηδὲν
τῶν δεόντων ἐλλείπῃ τῷ πάντα τὰ κατ' αὐτὸν ἐρευ
νώντι.
β. Τὸ Ρουσιάνον οἶδ' ὅτι πάντες γινώσκουσιν. οὐ
μόνον διὰ τὸ προκαθῆσθαι τοῖς τῆς Καλαβρίας τέρμασι, μέγιστόν τε τυγχάνειν ὁμοῦ καὶ ἀνεπιβούλευ
τον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ καὶ πάσης τῆς χώρας έρημαθείσης, καὶ πασῶν τῶν πόλεων ἔργον γεγενημένων
τῆς τῶν Σαρακηνῶν πολυπληθείας, μόνον διαφυ
γεῖν μέχρι καὶ νῦν τῆς αὐτῶν ἀπωλείας τὸν νόμον.
Τοῦτο δὲ οὐκ ἐξ ἀνθρωπίνης σοφίας ή βοηθείας
συνέβη, ἀλλὰ τῇ δυναστείᾳ καὶ ἀντιλήψει τῆς ἐκεῖ
ἐπισκιαζούσης ἐξαιρέτως Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου
καὶ 'Δειπαρθένου Μαρίας· ἥτις πολλάκις τῶν ἀθέων
Αγαρηνῶν ἐν νυκτὶ προσελθόντων, καὶ συλῆσαι τὸ
φρούριον βουληθέντων, ἅμα τῷ προσεγγίσαι αὐτοὺς
τῷ τείχει, ὥστε καὶ κλίμακας ἐπιθεῖναι, λέγεται
ἄνωθεν ὡς γυνὴ πορφυροφόρος αποφθῆναι αὐτοῖς,
λαμπάδας ἐν ταῖς χερσὶ κατέχουσα, καὶ ταύταις αὐτ
τοὺς καταβάλλουσα, καὶ τοῦ τείχους ἀποδιώκουσα.
Καὶ τοῦτο σαφῶς ὡμολόγουν οἱ ἐξ αὐτῶν γενόμενοι
πρόσφυγες. Ἐκεῖθεν τοίνυν ὁ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν
Νεῖλος ἀνέτειλεν, καὶ ἐκεῖσε τὰς τῆς σωματικῆς
ἡλικίας ἀρχὰς κατεβάλετο, δῶρον ἀπὸ Θεοῦ χαρισθεὶς τοῖς γονεῦσιν αὐτοῦ· πρὸς γὰρ ἀδελφῇ ἐτέχθη
Neque enim sunt nunc novissimis temporibus
novissimorum horum sæculorum, qui talia quærant et curiose appetant: quinimo multi qui sulsannant et injucunde hæc audiunt, quibus nec
antiquorum sanctorum narrationes neque rece»
facta fide digna sunt, sed obstructis sibi planeómű:Í
ex parte viis ad utilitatem ferentibus, scopum unuin
habent in omnibus sibi propositum, ut eorunr,
quæ dicuntur, fidem metiantur suarum virium
modulo; quod antem vires eorum superat, id ver
illis tanquam a veritate alienum niendacii suspicionem injiciat. Quapropter invisibilem mentem,
Deum, inquanı, Patrem et simul expertem principii temporis cousempiternumque Verbum, et sanctissimum consubstantialemque Spiritum narrationis
fundamentum jacientes, illam aggrediamur, etsi
nulli alii profuturam, at certe nobis, qui in ea
studium ponimus et nonnihil mentem a rebus
terrenis abducimus, non mediocre emolumentum
et lucrum allaturam, quemadmodum unguentariis
aromatum tractatio suavitatem affert et volupta -
tem. Oportet igitur principio sermonis de ci.
vitate illa verba facere, quæ nobis edidit celeberrimum Nilum; ne quidquam eorum, qua:
scire opera pretium est, desit perscrutanti omni
de illo.
2. Rossanum scio notum esse omnibus, non co
solum nomine, quod Calabriæ finibus præsit et
maxinra sit civitas et ab insidiis hostium tuta, sed
etiam, quia vastata universa provincia cunctisqκα
urbibus reluctis in potestatem colluvionis Sarra -
cenorum, solum usque adhuc effugerit illorum
perniciem. Quod quidemn non lumana prudentia,
vel auxilio contigit, sed potentia et ope præcipue
ejus urbis patronæ Dominæ nostræ Matris Dei
semperque virginis Mariæ. Illa enim impiis
Agarenis sæpe de nocte irruentibus, ut arcem
occuparent, simul atque ad muros accessissent,
scalas etiam admovissent, e superiori loco apparuisse dicitur, specie mulieris purpura induta,
facesque in manibus habentis, quibus dejiciebat
illos et e muro depellebat. Et hoc aperte fatebantur,
qui ex illis transfugæ fuerunt. Inde ergo sanctus
Pater Nilus exortus est, et illic primas ætatis sum
partes transegit, muneris loco parentibus a Deo
datus namque post unam sororein masculus hic
optantibus susceptus est et oblatus Deo ab illis,
Deique Matris ædi liberaliter dicatus. PræclaJoannis Clei notæ.
Sic sæpius, uti et Mauri, Africani Saraceni
vocantur, quia creduntur orti ex Ismaele, Agaris
aucilla et Abraham Clio. Calabriain porro ex Sicilia invaserant anno 842, expugnatisque variis
urbibus et munimentis sic ibidem radices egerunt,
ut Italiæ pene universæ per plura etiam sæcula excursionibus infesti fuerint, ac tandem
egre exterminari potuerint. Sæpius adversus
illos Christianis opein præstitit Dei Mater Maria,
qua de re vide Baronlum ad annum Christi 886,
aum. 7.
Sciommarius Nota 18 ad Vitam B. Bartholomæi ex Panegyrico Pancratii observat, S. Nilum
in baptismo Nicolaum fuisse appellatum mintatumque pro more nomen, quando monachalem habittum
induit; de qua consuetudine etiam agit Nota 13.
Rossanensis porro civitas singulariter Dei Matri
protectrici devincta et dedicata est. Celebrata valde
ibi fuit olim imago intemeratæ Virginis, peculiari nomine Achiropiitos, 7 Greco αχειροποίητος insignita, Scioguarius Nola 4 ex autograpto
Pancratii panegyricɔ, quem anno 1250 de B. Bar-
col. 19–20page 6 of 79
PG 120:19ἄῤῥην αὐτοῖς ἐπιθυμητικῶς· καὶ δῶρον παρ' αὐτῶν ἐνεχθεὶς; καὶ τῷ οἴκῳ τῆς Θεοτόκου εὐθύμως ἀπο κληρωθείς. Φύσεως δὲ εὐκληρίας τυχών, καὶ νοός ὀξύτητος, καὶ φρενῶν ἀστειότητος πάντας τοὺς συν ηλικιῶτας αὐτοῦ ὑπερέβαλεν ἔν τε συνέσε, καὶ ἀπο κρίσεσιν αὐτοῦ, καὶ τῇ τῶν Γραφῶν συνεχεῖ ἀνα γνώσει, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς πρὸς τοὺς διδασκάλους ἐρωτήσεσιν· ὥστε θαυμάζειν αὐτοὺς, πόθεν τῷ τοιούτῳ βρέφει τὰς Γραφὰς ἐρευνᾶν, καὶ ἐπερωτᾶν τὰ τοιαῦτα. Ηγάπα γὰρ ἀεὶ τῶν ἁγίων Πατέ ρων τοὺς Βίους, ἐκ νεότητος αὐτοῦ, 'Αντωνίου φημὶ δή, Σάββα τε καὶ Ἰλαρίωνος, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν γεγραμμένων ἐν τῇ αὐτῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ· καὶ μετὰ πολλοῦ πέθου και συνέσεως αὐτοὺς ἀε! διεξήρχετο. Οθεν καὶ αὐτῷ τὸ μισοπόνηρον εἶναι, καὶ ἀποστρέφεσθαι τὰς ἐν τοῖς οἴκοις τῶν ἀρχόντων διατριβές μισεῖν τε καὶ ἀποβδελύττεσθαι πᾶσαν περιεργίαν, καὶ ἐξουθενεῖν τὰ λεγόμενα φυλακτά, καὶ τοὺς λεγομένους ἐξορκισμούς· καίτοι γε οὐδὲ τῶν τοιούτων ἀπορήσας βίβλων διὰ τοὺς ὀξύτητα καὶ σπουδὴν τὴν ἐν ἅπασιν γ΄. Μετ' οὐ πολὺ γοῦν τῶν γονέων αὐτοῦ τὸν βίον ἀπολιπόντων, καὶ παρὰ τῆς ἀδελφῆς ἀνατρεφομένου, καὶ εὐσεβῶς ἐκπαιδευομένου· ἦν γὰρ καὶ αὕτη φι λήθεος πάνυ, εἰ καὶ τὸν τοῦ βίου ζυγὸν ὑπεισῆλθενό ἡνίκα δὲ τῆς ἡλικίας τὸ ἄνθος αὐτῷ προσετέθη, οὐχ ὑπῆρχεν ὁ τῆς νουθεσίας τὸν χαλινὸν ἐπιθεῖναι τῷ νέῳ σπουδάζων, καὶ διὰ συνεχούς διδασκαλίας πρὸς τὰ κρείττονα αὐτὸν ὁδηγήσων, οὐ τῶν ἐπισκόπων τις, οὐχ ἱερέων, οὔθ᾽ ἡγουμένων ἢ μοναζόντων σπάνιον γὰρ ἦν ἐν τοῖς χρόνοις ἐκείνοις ἐκεῖσε τὸ τῶν μοναχῶν σχῆμα· ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ βδελυκτὸν. Στοχασάμενος οὖν ὁ διάβολος τὸ μέλλον ἐξ αὐτοῦ ἀναφύεσθαι κέρδος, καὶ ὡς ἀντίπαλος αὐτῷ ι Φυλακτά λακτήριον, ἐξορκισμοὺς
ANONYMI
ram porro indolemn feliciter sortitus et acumen & ἄῤῥην αὐτοῖς ἐπιθυμητικῶς· καὶ δῶρον παρ' αὐτῶν
mentis morumque suavitatem, æquales omnes ἐνεχθεὶς; καὶ τῷ οἴκῳ τῆς Θεοτόκου εὐθύμως ἀποsuperavit sagacitate et responsis et diligenti
Scripturarum lectione, necnon interrogationibus
quas proponebat magistris, ut mirarentur illi, unde
tantum huic püero ingéħium, quo scrutaretur
Scripturas et de rebus hujusmodi interrogaret.
Familiare enim erat illi a juventute sanctorum
Patrum Vitas evolvere, Antonii, inquam, Sabbæ
et llilarionis, aliorumque, quos Ecclesia catholica
celebres habet, avidoque animo mentisque attentione semper cas lectitabat. Unde etiam illi obvenit, ut odium in vitia conciperet et in ædibus nobiliorum conventus declinaret, omnemque refugetet et abominaretur curiositatem et aspernaretur,
quæ phy'acteria vocaul et adjurationes;
quanquam libri etiam, qui de his agunt, illi non
deessent ob aciem ingenii et studium omhia
sciendi.
κληρωθείς. Φύσεως δὲ εὐκληρίας τυχών, καὶ νοός
ὀξύτητος, καὶ φρενῶν ἀστειότητος πάντας τοὺς συνηλικιῶτας αὐτοῦ ὑπερέβαλεν ἔν τε συνέσε, καὶ ἀποκρίσεσιν αὐτοῦ, καὶ τῇ τῶν Γραφῶν συνεχεῖ ἀναγνώσει, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς πρὸς τοὺς διδασ
κάλους ἐρωτήσεσιν· ὥστε θαυμάζειν αὐτοὺς, πόθεν
τῷ τοιούτῳ βρέφει τὰς Γραφὰς ἐρευνᾶν, καὶ ἐπερω
τὰν τὰ τοιαῦτα. Ηγάπα γὰρ ἀεὶ τῶν ἁγίων Πατέ
ρων τοὺς Βίους, ἐκ νεότητος αὐτοῦ, 'Αντωνίου φημὶ
δή, Σάββα τε καὶ Ἰλαρίωνος, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν
γεγραμμένων ἐν τῇ αὐτῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ· καὶ
μετὰ πολλοῦ πέθου και συνέσεως αὐτοὺς ἀε! διε
ξήρχετο. Οθεν καὶ αὐτῷ τὸ μισοπόνηρον εἶναι,
καὶ ἀποστρέφεσθαι τὰς ἐν τοῖς οἴκοις τῶν ἀρχόντων
διατριβές μισεῖν τε καὶ ἀποβδελύττεσθαι πᾶσαν
περιεργίαν, καὶ ἐξουθενεῖν τὰ λεγόμενα φυλακτά,
καὶ τοὺς λεγομένους ἐξορκισμούς· καίτοι γε οὐδὲ
τῶν τοιούτων ἀπορήσας βίβλων διὰ τοὺς ὀξύτητα
καὶ σπουδὴν τὴν ἐν ἅπασιν
3. Ergo non multo post parentibus vita functis, γ΄. Μετ' οὐ πολὺ γοῦν τῶν γονέων αὐτοῦ τὸν βίον
cum a sorore educaretur pieque institueretur (nam ἀπολιπόντων, καὶ παρὰ τῆς ἀδελφῆς ἀνατρεφομένου,
ét illa femina erat valde religiosa, licet in matri- καὶ εὐσεβῶς ἐκπαιδευομένου· ἦν γὰρ καὶ αὕτη φι
monio collocata) ubi florentem juventutis attigit λήθεος πάνυ, εἰ καὶ τὸν τοῦ βίου ζυγὸν ὑπεισῆλθενό
ætatem, non érat, qui frenum adolescenti vellet ἡνίκα δὲ τῆς ἡλικίας τὸ ἄνθος αὐτῷ προσετέθη, οὐχ
Injicere, assiduaque disciplina dux illi esset ad ὑπῆρχεν ὁ τῆς νουθεσίας τὸν χαλινὸν ἐπιθεῖναι τῷ
optima, non épiscopus, non sacerdos, non abbas, νέῳ σπουδάζων, καὶ διὰ συνεχούς διδασκαλίας πρὸς
non monachus, perraro enim ibi per illa tempora τὰ κρείττονα αὐτὸν ὁδηγήσων, οὐ τῶν ἐπισκόπων
videbatur monasticus habitus, ne dicam et con- τις, οὐχ ἱερέων, οὔθ᾽ ἡγουμένων ἢ μοναζόντων
temptibilem fuisse. Conjic ens ergo diabolus, quid
lucri esset allaturus et quam gravis sibi futurus
esset adversarius (acer enim est ex anteactis
conjector futuri), cœpit innuptas puellas configere
σπάνιον γὰρ ἦν ἐν τοῖς χρόνοις ἐκείνοις ἐκεῖσε τὸ
τῶν μοναχῶν σχῆμα· ἵνα μὴ λέγω, ὅτι καὶ βδελυκτόν. Στοχασάμενος οὖν ὁ διάβολος τὸ μέλλον ἐξ
αὐτοῦ ἀναφύεσθαι κέρδος, καὶ ὡς ἀντίπαλος αὐτῷ
Joannis Clei notæ.
tholomæo dictum asseverat, de prodigiosa illa
Imagine vertit sequentia:. ι ecce fere per sentingentos annos ipsam (civitatem Rossanensem
Maria) inhabitat in imagine non manupicta, nec
manu facta, imo ut melius dicam, a Deo fabreraeta alque a Deo picta et ab omnibus Achiropiitos
appellatur, atque hoc pacto invocata omnium vota
exaudit, quippe quæ tali nomine delectatur. Nou
ex materia aliqua, coloribus scilicet confecta, aut
ex humore aliquo quodammodo crassitieve, sed
veluti que ex siccis et aridis lignis, quasi genitoribus, genita, octoginta habentibus annos, quando
vita labor et dolor est: Sic et divina ac miraculosis.
sima ipsius imago non ex materia et crassa aliqua
substantia, sed immaterialiter ac desuper a Deo
depicta, gratiisque superabundans Deiparæ, cujus
sanctæ ac sacræ imaginis miracula et prodigia
narrare est impossibile. Advertit idem, Achiropiitos appellatam fuisse iconem illam, quasi non
inanufactam, insolitique nominis originem, quam
credo fabulae suspectam; tuto haberi posse, ex antiqua membrana aureis characteribus scripta, quæ
etiam hodie in metropolitana ecclesia servatur,
lalem allegat. Mauritius imperator volens ad instantiam S. Ephrem Rossanensem decorare civitatem,
en sub annum 586 Constantinopoli plures familias
el artifices misit. Cum ex illis quidam sancti jussu
imaginem Deiparæ in sacello quodam pingereat,
proligiose accidit, ut quæ pridie pinxerant, postri
dre deleta invenirentur. Quod cum pluribus diebus
accidisset, pictores, rem mirati, ex suis quempiam
in sarello pernoctare jusserunt. Is vidit nocte illa
mulierem pulchritudine et majestate stupendam,
quæ mandavit illi, ut visionem manifestaret. Postero antem die invenerunt perfectam imaginem.
Credunt Rossanenses, eamdem hodieque superesse et coli in ecclesia metropolitana. Ad illam
Dei Matri oblatus fuit Bartholomæus, ut in ejus
Vita dicitur,credoque, de eadem hic sermonem esse.
Φυλακτά Sirletus vertit incantationes: Cangius explicat per amuletumad pellendos morbos:
λακτήριον, quod idem est, utrumque et alia significat, ut apud Cangium in utroque Lexico videre
est. Si recte ex adjunctis conjicio, non de typis
quibusdam magicis ant tabulis diabolicis, sed de
observationibus tabulisve astronomicis aut mathematicis, quæ tum temporis non solebant forte sine
aliqua superstitione esse, hic loquitur biographūs.
Sane non amplius laudis inde S. Nilo accederet,
quod magie operam non dedisset, quam quod a
parricidiis sacrilegiisve abstinuerit. Ai non
credo, biographum sanctum abbatem inde landare voluisse, quod a vitiis peccatisque, qu
in perditissimo quoque horrenda sunt, fuerit
immunis: fateor tamen, quod sequitur Εξορκι
σμούς aliorum interpretationi favere. An ergo s
culo decimo tam familiares erant inter Græcos
divinationes, vanæ observantia artesque similes.
ut viro probo honori esset, iis non studuisse?
Similia forte legerat Baronius in versione
col. 21–22page 7 of 79
PG 120:21καὶ ἐχθρὸς εὑρεθήσεται μέγας· δεινὸς γάρ ἐστιν ἡ ἐκ τῶν προλαβόντων τεκμηριῶσαι τὸ μέλλον· ήρξατο κατατοξεύειν τὰς τῶν γυναικῶν ἀγάμους ἐπὶ τῷ κάλλει τοῦ νέου, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ καλλιφωνίᾳ τῆς ψαλμῳδίας αὐτοῦ, καὶ τῇ ἐν ἅπασι διεγέρσει τε καὶ ἐπιτηδειότητι. Διὸ οὔτ᾽ ἴσχυσεν ἀποδράσαι τὰς αὐτῶν πολυτρόπους παγίδας· ἀλλὰ καθάπερ ἔλαφος πληγεὶς εἰς τὸ ἦπαρ, θηρεύεται ὑπὸ μιᾶς αὐτῶν, ὡραιότητι μὲν καὶ φύσεως κάλλει τὰς ἄλλας ὑπερβαλλούσης, ἐκ γένους δὲ εὐτελοῦς καὶ τοῦ τυ χόντος καταγομένης. Ζεύγνυται τοίνυν αὐτῇ, καὶ θῆλυ τὸ πρώτως τεχθὲν παιδίον ὑπῆρξεν αὐτοῖς. Η δὲ τοῦ Θεοῦ παντέφορος πρόνοια, καὶ πάντα πρὸ τέλους γινώσκουσα, προϊδοῦσα την μέλλουσαν δι' αὐτοῦ γενήσεσθαι τοῖς ἀνθρώποις μεγίστην ὠφέλειαν, καὶ ὅτι πολλοὶ δι' αὐτοῦ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας κληρονόμοι γενήσονται, οὐκ εἴασεν αὐτὸν ἐν τῷ βορβόρῳ τοῦ βίου κυλίεσθαι, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐμ φυτεύει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ τὴν τοῦ θανάτου μνήμην ἀνέκλειπτον καὶ τὴν τῶν μελλόντων κολαστηρίων ἀτελεύτητον βάσανον. Επειτα δὲ φρίκῃ μεγίστῃ, καὶ πυρετῷ σφοδροτάτῳ ἀεννάως παλαίειν αὐτὸν συνεχώρει, ὡς προβλέπειν καθ' ἡμέραν πρὸ ὀφθαλμῶν αὐτοῦ τὸν ἅρπαγα θάνατον. δ'. Ἐν μιᾷ γοῦν τῶν ἡμερῶν μηδὲν εἰρηκώς, μηδὲ θαῤῥήσας τὸ μυστήριον ἀνθρώπῳ τινὶ, πορεύεται πρός τινας χρεωστοῦντας αὐτῷ ποσὸν ἱκανὸν, λέγων πρὸς αὐτούς· Ἀμπελῶνα κάλλιστον εὕρηκα, καὶ ἔχω ἀνάγκην τοῦ ἀγοράσαι αὐτόν. Λαβὼν δὲ ἐξ αὐτῶν ὅσον ἂν εὑρέθησαν ἔχοντες, τὸ λεἶπον κατα λείψας, ἔξεισι τῶν ἐκεῖσε τῇ νόσῳ βαρέως κατατρυχόμενος. Συνείπετο δὲ αὐτῷ καὶ μοναχός τις Γρη γόριος τῷ ὀνόματι, ποδηγέτης αὐτῷ τῆς πρὸς τὸ μοναστήριον ἀπαγούσης ὁδοῦ γενόμενος. Φθάσας δε τινα ποταμόν, καὶ εἰσελθὼν τοῦ περάσαι αὐτὸν, τότε ἔγνω τὴν τοῦ Θεοῦ ὁδηγοῦσαν αὐτὸν ἀντίληψιν βοηθοῦσαν αὐτῷ, καὶ πρὸς τὸ οἰκεῖον ἄγουσαν βούλημα. Τῆς γὰρ νόσου κατὰ τὸ μέσον τοῦ ποτα μοῦ, καθάπερ φορτίον βαρύ, ἀφαιρεθείσης ἀπὸ τῶν ὤμων αὐτοῦ, προθύμως τοῦ λοιποῦ τὴν ὁδὸν διήνυε, καὶ τερπόμενος ἔψαλλεν· «Οδὸν ἐντολῶν σου ἕδρα μον, Κύριε, ὅταν ἐπλάτυνας τὴν καρδίαν μου.» Και ταλαβὼν δὲ τὰ περὶ Μερκούριον μοναστήρια, καὶ ΙΧ
egregiæ indolis. Idcirco nec multiplices earum laqueos potuit evitare, sed veluti cervus transfixo
jecore, uuius ex illis captura fit, pulchritudine
forma que eleganti praestantioris omnibus, sed infino
loco nalar. Copulatur ergo cum illa, primaque
illis soboles ſemella nascitur At vero universa
prospiciens Dei providentia, quæ omnia novit,
antequam ad Onein perducantur, prævisa utilitate
maxima per eum futura hominibus multorumque
salute, qui regni cœlorum hæredes per eumi futuri erant, non permisit euin volutari in cœno
hujus vitæ; sed primo quidem inserit cordi ipsius
jugem mortis memoriam et futurorum supplicio -
rum perpetuo duratura tormenta. Deinde veheκαὶ ἐχθρὸς εὑρεθήσεται μέγας· δεινὸς γάρ ἐστιν ἡ telo formae adolescentis et suavitatis cantus et
ἐκ τῶν προλαβόντων τεκμηριῶσαι τὸ μέλλον· ήρξατο
κατατοξεύειν τὰς τῶν γυναικῶν ἀγάμους ἐπὶ τῷ
κάλλει τοῦ νέου, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ καλλιφωνίᾳ τῆς ψαλμῳδίας αὐτοῦ, καὶ τῇ ἐν ἅπασι διεγέρσει
τε καὶ ἐπιτηδειότητι. Διὸ οὔτ᾽ ἴσχυσεν ἀποδράσαι
τὰς αὐτῶν πολυτρόπους παγίδας· ἀλλὰ καθάπερ
ἔλαφος πληγεὶς εἰς τὸ ἦπαρ, θηρεύεται ὑπὸ μιᾶς
αὐτῶν, ὡραιότητι μὲν καὶ φύσεως κάλλει τὰς ἄλλας
ὑπερβαλλούσης, ἐκ γένους δὲ εὐτελοῦς καὶ τοῦ τυ
χόντος καταγομένης. Ζεύγνυται τοίνυν αὐτῇ, καὶ
θῆλυ τὸ πρώτως τεχθὲν παιδίον ὑπῆρξεν αὐτοῖς. Η
δὲ τοῦ Θεοῦ παντέφορος πρόνοια, καὶ πάντα πρὸ
τέλους γινώσκουσα, προϊδοῦσα την μέλλουσαν δι'
αὐτοῦ γενήσεσθαι τοῖς ἀνθρώποις μεγίστην ὠφέλειαν,
καὶ ὅτι πολλοὶ δι' αὐτοῦ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας menti frigore febrique ardentissima vexari illum
κληρονόμοι γενήσονται, οὐκ εἴασεν αὐτὸν ἐν τῷ sine intermissione permittebat, ut sibi ob oculos
βορβόρῳ τοῦ βίου κυλίεσθαι, ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐμ· quotidie versaretur rapacissima mors.
φυτεύει ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ τὴν τοῦ θανάτου μνήμην ἀνέκλειπτον καὶ τὴν τῶν μελλόντων κολαστηρίων
ἀτελεύτητον βάσανον. Επειτα δὲ φρίκῃ μεγίστῃ, καὶ πυρετῷ σφοδροτάτῳ ἀεννάως παλαίειν αὐτὸν
συνεχώρει, ὡς προβλέπειν καθ' ἡμέραν πρὸ ὀφθαλμῶν αὐτοῦ τὸν ἅρπαγα θάνατον.
δ'. Ἐν μιᾷ γοῦν τῶν ἡμερῶν μηδὲν εἰρηκώς,
μηδὲ θαῤῥήσας τὸ μυστήριον ἀνθρώπῳ τινὶ, πορεύε
ται πρός τινας χρεωστοῦντας αὐτῷ ποσὸν ἱκανὸν,
λέγων πρὸς αὐτούς· Ἀμπελῶνα κάλλιστον εὕρηκα,
καὶ ἔχω ἀνάγκην τοῦ ἀγοράσαι αὐτόν. Λαβὼν δὲ ἐξ
αὐτῶν ὅσον ἂν εὑρέθησαν ἔχοντες, τὸ λεἶπον καταλείψας, ἔξεισι τῶν ἐκεῖσε τῇ νόσῳ βαρέως κατατρυχόμενος. Συνείπετο δὲ αὐτῷ καὶ μοναχός τις Γρη
γόριος τῷ ὀνόματι, ποδηγέτης αὐτῷ τῆς πρὸς τὸ
μοναστήριον ἀπαγούσης ὁδοῦ γενόμενος. Φθάσας δε
τινα ποταμόν, καὶ εἰσελθὼν τοῦ περάσαι αὐτὸν,
τότε ἔγνω τὴν τοῦ Θεοῦ ὁδηγοῦσαν αὐτὸν ἀντίληψιν
βοηθοῦσαν αὐτῷ, καὶ πρὸς τὸ οἰκεῖον ἄγουσαν
βούλημα. Τῆς γὰρ νόσου κατὰ τὸ μέσον τοῦ ποταμοῦ, καθάπερ φορτίον βαρύ, ἀφαιρεθείσης ἀπὸ τῶν
ὤμων αὐτοῦ, προθύμως τοῦ λοιποῦ τὴν ὁδὸν διήνυε,
καὶ τερπόμενος ἔψαλλεν· «Οδὸν ἐντολῶν σου ἕδραμον, Κύριε, ὅταν ἐπλάτυνας τὴν καρδίαν μου.» Και
ταλαβὼν δὲ τὰ περὶ Μερκούριον μοναστήρια, καὶ
4 Psal. cx Fill, 32.
4. Quadam ego die nihil omnino latus et ar.
canum suum nulli communicans, profectus est
ad quosdam, a quibus sibi pecuniæ summa now
minima debebatur, et ait ad illos Pulcherrimam
inveni vineam et necesse mihi est illam emere.
Accepta igitur pecunia, quautam illi habebant,
dimisso, quod reliquum erat, abit ex iis locis gravi
morbo laborans. Sequebatur vero illum monachus
quidam, Gregorius nomine, dux viæ ad monasterium ducentis. Cum vero ad fumen quoddam
venisset, ingressus nt trajiceret, tunc agnovit Dei
præeuntis auxilium et eo trahentis, quo ipse
volebat. Morbo enim veluti pondere in medio amne
ab humeris excusso, levatus est et reliquum viæ
conficiebat alacriter, lætusque canebat: Viam
mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor
meum. Ubi pervenit ad monasteria quæ Mercurii
vocantur et vidit cœlestes illos et admirabiles
viros, magnum, inquam, Joannem et perceleJoannis Clei notæ.
Metii, indeque, ni fallor, asserit, sanctum matrimonio junctum fuisse. Ambigua sane res est; quæ
tamen sequitur cum suis adjunctis fuga contra.
rium mihi probabilius facit: reclamarent antecedentia et sententia præfecti de sancto in monasterium non admittendo, quæ videri posset in fugam illam cadere, nisi rursus illi non obsequentes
monachi sic nimis imprudentes depingerentur.
Ubinum, aut quod fuerint monasteria illa a
S. Mercurio appellata, invenire distincte non po
tui. Maraliotus Chronici Calabriae lib. 1. cap. 55,
tradit, monasterium S. Mercurii a S. Fautino
bidem quondam abbate nominari, nec longe a
Palma castro ad oram maris Tyrtheni Regiune
inter et Niroteram sit, distare. At quæ ibi
scribit omnia fere confusa sunt, el credibile est,
monasteria illa ab irrumpentibus x et xr sæculis
Saracenis excisa et del ta fuisse. Agresta in Vita
S. Basilii parte v, cap. 5, prope terram Parmensem seu Palmensem monasterium Majus S. Mercurii
collocat, quod verisimiliter idem est a Marafoto designatum.
An tres viri hic cum laude nominati Fastis
sacris inscripti sint, non videtur satis certo asseri
posse neque etiam satis certum est, an in e0dem monasterio convixerint et abbates fuerint.
Ughellus to m. ΙΧ nove editionis, col. 174,
omnes tres, inverso tamen ordine, catalogo sanctorum ordinis sancti Basili inscriptos habet.
Octavius Cajetanus catalogo, operi de Sicusanctis præfixo, duos Joannes ordinis sancti
Basilii monachos inscribit, alterique diem 5
Februarii, alteri et assignat. De postremo, qui
Theristes cognomizatur, egit Henschenius ad præfatum diem, neque de illo hic sermo esse potest,
si quidl gesta valent, que certe exarata sunt a biographo non parum posteriore. De primo, quem
Cajetanus Junioren ascetam cognom nat et Idee
Operis de sanctis Siculis pariter insertum habet,
að dictum diem in Prætermissis dixerunt Majores
col. 23–24page 8 of 79
PG 120:23θεασάμενος τοὺς οὐρανίους ἐκείνους και θαυμασίους ἄνδρας· λέγω δὴ Ἰωάννην τὸν μέγαν, καὶ Φαντίνου τὸν περιβόητον, Ζαχαρίαν τὸν ἰσάγγελον, καὶ τοὺς λοιποὺς ἅπαντας πράξει καὶ λόγῳ θειότατα διαπρέποντας· καὶ καταπλαγεὶς ἐπί τε τῇ θεωρίᾳ αὐτῶν, καὶ τῷ ταπεινῷ σχήματι, πλήρης δακρύων ἐγένετο, καὶ πρὸς ἔνθεον ζῆλον σφοδρῶς ἀνεφλέγετο. Καὶ αὐτοὶ δὲ θεασάμενοι παλαιόν φρόνημα ἐν νεαρῷ σώματι, ήθους τε πῆξιν, καὶ κατάστασιν εύχρηστον καὶ ἀγασθέντες ἐπὶ τῇ γλυκύτητι τῆς αὐτοῦ ἀνα γνώσεως, καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ νοὸς ὀξύτητι, ἔγνωσα προορατικῷ ὄμματι τὴν ἐπ' αὐτῷ μέλλουσαν πολυπλασιάζεσθαι χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ ὡς πολλοί δι' αὐτοῦ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας κληρονόμος γενήσονται. Καὶ εὐλογίας αὐτὸν κατεπλούτησαν, καὶ εὐχαῖς κατεστήριξαν. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ γράμματα καταπληκτικά, καὶ ἀπειλαὶ φρικώδεις παρὰ τοῦ πάσης τῆς χώρας ἐπικρατοῦντος τὰ μοναστήρια κατελάμβανεν· ὡς εἴ τις τολμήσεις χεῖρα ἐπιβαλεῖν κληρικῷ τῷ τοιῷδε, τὴν χεῖρὰ μὲν αὐτοῦ ἀποκόπτεσθαι, τὸ δὲ μοναστήριον τούτου δημεύεσθαι. Υφ' ὧν καταπλαγέντες οἱ τῶν μοναστηρίων ἐξάρχοντες, ἐβουλεύσαντο τοῦτον ἐφ᾽ ἕτερον κράτος ἐκπέμψασθαι, κἀκεῖσε τὸ ἅγιον σχῆμα ἐνδύσασθαι, καὶ ἑαυτοὺς ἀπειράστους φυλάξαι τῆς τῶν κρατούντων ἀγανακτήσεως. ε'. Αθρει δὴ τότε πάλην ἀγγέλου τε καὶ διαβόλου. τοῦ μὲν, ὅπως τὸν ἄνδρα τοῦτον ἀπαλλάξῃ τοῦ ταραχώδους καὶ σκοτεινοῦ βίου, καὶ πρὸς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ἥτις ἐστὶν ὁ βίος τῶν διὰ Κύριον ἀσκουμένων, ἐξάξας τῷ Θεῷ προσοικειώσῃ, καὶ ἄλλον Μωϋσέα ποιήσῃ· τοῦ δὲ πᾶσαν μηχανὴν, καὶ πάντα λίθον κινοῦντος, ὅπως τὸ τοιοῦτον ἀγαθὸν ἐμποδίσῃ, ὅπερ ἀδύνατον ἀπεδείχθη. Οὐ γὰρ ἐδύναντο πᾶσαι αἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς συναχθῆναι, ἵνα τὸν Νεῖλον ἐκ τῆς οἰκεῖας ὁρμῆς ἰσχύσωσιν ἀναστείλαι. Σκέπτεται τοίνυν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος καταλαβέσθαι τὸ τοῦ ἁγίου Ναζαρίου καλούμενον μοναστήριον, κἀκεῖ τὸ τοῦ πόθου πληρῶσαι ἐπάγγελμα. Όπερ νοήσας δ πᾶσι τοῖ; ἀγαθοῖς ἀνθιστάμενος, προλαμβάνει τὰ ΝΗ
ANONYMI
brem Fantinum et angelica puritate Zacha- θεασάμενος τοὺς οὐρανίους ἐκείνους και θαυμασίους
Fiam cæterosque omnes opere et sermone Dei
præstantissimos, aspectu corum humilique habitu
stupefactus lacrymas alatim profuit, divinoque
zelo vehementer accendebatur. Et ipsi contra,
senilem in juvenili corpore sensum intuiti, morumque stabilitatem et aptam ad bona quæque habi
tudinem necnon lectionis suavitatem admirati
mentisque perspicaciam, præsago cognoverunt
dculo, multiplicandam in eo Spiritus gratiam,
quodque futurum esset, ut nulli per eum ferent
hæredes regni cœlorum. Itaque illum et benedictionibus cumularunt et piis precationibus munierunt. Non multum interfluxit temporis, et
rece tibi terroris et ninarum pleum perferuntur
al monasteria litteræ a prætore totius provinciæ,
nt si quis imponere manus auderet tali clerico,
manus ei præciderentur, ejusque monasterium
fisco addiceretur Quibus perterriti monasteriorum prefecti, consilio iaito, cogitarunt, illum trans -
mittere in locum extranei principatus, ut ibi sacro
indueretur ille liabitu, et ipsi se liberarent a principum indignatione.
ἄνδρας· λέγω δὴ Ἰωάννην τὸν μέγαν, καὶ Φαντίνου
τὸν περιβόητον, Ζαχαρίαν τὸν ἰσάγγελον, καὶ τοὺς
λοιποὺς ἅπαντας πράξει καὶ λόγῳ θειότατα διαπρέ
ποντας· καὶ καταπλαγεὶς ἐπί τε τῇ θεωρίᾳ αὐτῶν,
καὶ τῷ ταπεινῷ σχήματι, πλήρης δακρύων ἐγένετο,
καὶ πρὸς ἔνθεον ζῆλον σφοδρῶς ἀνεφλέγετο. Καὶ
αὐτοὶ δὲ θεασάμενοι παλαιόν φρόνημα ἐν νεαρῷ
σώματι, ήθους τε πῆξιν, καὶ κατάστασιν εύχρηστον
καὶ ἀγασθέντες ἐπὶ τῇ γλυκύτητι τῆς αὐτοῦ ἀναγνώσεως, καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ νοὸς ὀξύτητι, ἔγνωσα
προορατικῷ ὄμματι τὴν ἐπ' αὐτῷ μέλλουσαν πολυ
πλασιάζεσθαι χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ ὡς πολλοί
δι' αὐτοῦ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας κληρονόμος
γενήσονται. Καὶ εὐλογίας αὐτὸν κατεπλούτησαν,
καὶ εὐχαῖς κατεστήριξαν. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ
γράμματα καταπληκτικά, καὶ ἀπειλαὶ φρικώδεις
παρὰ τοῦ πάσης τῆς χώρας ἐπικρατοῦντος τὰ
μοναστήρια κατελάμβανεν· ὡς εἴ τις τολμήσεις
χεῖρα ἐπιβαλεῖν κληρικῷ τῷ τοιῷδε, τὴν χεῖρὰ μὲν
αὐτοῦ ἀποκόπτεσθαι, τὸ δὲ μοναστήριον τούτου
δημεύεσθαι. Υφ' ὧν καταπλαγέντες οἱ τῶν μοναστη
ρίων ἐξάρχοντες, ἐβουλεύσαντο τοῦτον ἐφ᾽ ἕτερον
κράτος ἐκπέμψασθαι, κἀκεῖσε τὸ ἅγιον σχῆμα ἐνδύσασθαι, καὶ ἑαυτοὺς ἀπειράστους φυλάξαι τῆς τῶν
κρατούντων ἀγανακτήσεως.
5. Considera mihi tunc luctam inter angelum et
Batanam; illius quidem, ut hunc virum eriperet
r turbulenta ac tenebricosa hac vita eductumque
in terrain promissionis, hoc est, ad institutumn
eornin; qui propter Dominum asperitate vite se
exercent, ut proprium Deo dicaret, alterumque
efficeret Moysem; hujus vero omnem machinam,
omnem moventis lapidem, ut hujusmodi bonum
impediret; quod feri non potuisse, re ipsa probatum est. Neque enim poterant universa terr.e
regna collatis viribus Nili animum a proposito
leterrere. Cogitat ergo vir Dei migrare in monasterium S. Nazarii vocatum, ibique perfcere
quod optabat. Quod ubi cognovit omnium bonorum
ε'. Αθρει δὴ τότε πάλην ἀγγέλου τε καὶ διαβόλου.
τοῦ μὲν, ὅπως τὸν ἄνδρα τοῦτον ἀπαλλάξῃ τοῦ ταραχώδους καὶ σκοτεινοῦ βίου, καὶ πρὸς τὴν γῆν τῆς
ἐπαγγελίας, ἥτις ἐστὶν ὁ βίος τῶν διὰ Κύριον ἀσκου -
μένων, ἐξάξας τῷ Θεῷ προσοικειώσῃ, καὶ ἄλλον
Μωϋσέα ποιήσῃ· τοῦ δὲ πᾶσαν μηχανὴν, καὶ πάντα
λίθον κινοῦντος, ὅπως τὸ τοιοῦτον ἀγαθὸν ἐμποδίσῃ,
ὅπερ ἀδύνατον ἀπεδείχθη. Οὐ γὰρ ἐδύναντο πᾶσαι
αἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς συναχθῆναι, ἵνα τὸν Νεῖλον ἐκ
τῆς οἰκεῖας ὁρμῆς ἰσχύσωσιν ἀναστείλαι. Σκέπτεται
τοίνυν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος καταλαβέσθαι τὸ τοῦ
ἁγίου Ναζαρίου καλούμενον μοναστήριον, κἀκεῖ τὸ
τοῦ πόθου πληρῶσαι ἐπάγγελμα. Όπερ νοήσας δ
πᾶσι τοῖ; ἀγαθοῖς ἀνθιστάμενος, προλαμβάνει τὰ
Joannis Clei notæ.
mei, tum acturos se. cum instrumenta, quæ non
habebant, näcti fuissent a Cajetano in prænuntiato Opere, quod, eo e vivis sublato, posthumu'n
prodiit sub medium sæculum xv. Ibi porro tanfum inveniò tớm. Il pag. 42, Fragmentum hymni
ex sis. Condacario monasterii Basiliani S. Philippi
Fragalatis, quod nihil continet, quod čerto suadeat,
' hoc agi: sed nec etiain contrarium quidpiam.
fs ad 5 Februarii in Operis Supplemento poterit
examinari.
17) Sanctos duos Fantinos, qui ad Calabriam
speriaut, a scriptoribus nonnullis confusos in Opere
nostro discriminavit Pinius, alteriusque Acta illustravit die 24 Julii, alterius 30 Augusti. De illo,
enjus parentes imperatorum gentilium tempore
mar'vrio coronati memorantur, hic agi non potest:
secundus, qui et monasticam vitam in Calabria
professus est et in Saracenorum vexationibus
per sexaginta annos luctatns, tan:lem in Orienem profectus et Thessalonice mortuus est, hic
terte indicatur,ut liquebit capite 5,nut.25.
Zachariam nullum in Fastos suos retulit
Caje'anus: unicus in Opere nostro hactenus ocCurrit, de quo utcunque dubitari posset, die
nimirum 24 Martii, ubi ex vaga Menæorum annuntiatione breve texitur elogium.
Tam severi a præfecto interdicti, quod hic
narratur, ratio forte fuerit, quam intellexerat, S.
Nili fuga ab invita conjuge, quam, nisi uxor vel
mortua sub hoc tempus fuerit vel consenserit,
non putem satis prudenter adjuvare potuisse seniores illos monachos. Vide dicta ad 110tam 4.
Incertum est, quousque extenderit se jurisdictio præfecti, extra cujus provinciam erat boe
cœnobium; at fuit sane arctis limitibus septa, si
ex monasterio S. Mercurii, quod a castro Palma
non longe aberat, ad coenobium S. Nazarii, quod
hedie S. Filareti vocatur, tantum missus fult S.
Nilus. Tradit hoc laudatus Agresta additque, monasterium illud S. Filareti, unico tantum milliari ab oppido Seminara abesse, in eoque monachalem habitum accepisse sanctum nostrum. Seminara distat a Paliensi territorio vix quintò
milliari. Nescio autem, n Palma Seminaram
euntibus mare ad lævam, a dexteris nemora esse
possint. Sic tamien paulo post describitur S. ΝΗ
col. 25–26page 9 of 79
PG 120:25ἔμπροσθεν, καὶ παγίδας δεινὰς κατὰ τὴν ὁδὸν τίθη σιν, οἴῳ δή ποτε τρόπῳ τὸν δρόμον τοῦ δικαίου εκκόψαι βουλόμενος. Καὶ δὴ τὴν ἐδὲν διανύοντι, καὶ τῷ Θεῷ προσλαλοῦντι ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις, καὶ ὁλοψύχοις δεήσεσιν, μέλλοντι πρὸς ἀκτὴν ὑπεξέρχε σθεί, καὶ τῷ τῆς θαλάσσης εἴδει καθωραΐζεσθαι, βάρβαρος εἷς τῶν φρυγάνων ἐκπηδήσας, καθάπερ ποτὲ ἡ ἔχιδνα τοῦ Παύλου, τῆς χειρὸς τοῦ ἁγίου ἐδράξατο, καὶ ὁμοῦ πρὸς τὰ ἔμπροσθεν είχοντο. Οὐ πολὺ τὸ διάστημα, καὶ ἰδοὺ πλῆθος Σαρακηνῶν ἐκ δεξιῶν ἀνακεκλιμένων ὑπὸ τὸ ἄλσος, μελάνων Αιθιόπων, ἀγριοφθάλμων, κακοπροσώπων, καὶ πάν των δαίμοσι προσεοικότων· πρὸς δὲ τὸ ἕτερον μέρος, μέγεθος πλοίων πρὸς τῇ γῇ σεσυρμένων, τὸν αἴσιον πλοῦν ὡς εἰκὸς ἀπεκδεχομένων. Ταῦτα ἰδὼν ὁ μακάριος Νείλος ἀθρόον, καὶ τὴν δεινὴν καὶ ἀσυνήθη θέαν ἐκείνην, καὶ τὸ ξένον σχῆμα κατανοήσας, οὗ τῆς οἰκείας φρενὸς ὑπεξέστη, οὐδὲ ἠλλοιώθη ὅλῳ, τὴν ἔξιν, ἢ τὸν λόγον παρεσαλεύθη, ἀλλ' ἡσυ τὴν χεῖρα βαλών ἐν τῷ στήθει, καὶ τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ ἑαυτὴν καθοπλίσας, εὐθαρσῶς καὶ ἀνδρείως ανταπεκρίνετο πρὸς τὰς ἐρωτήσεις· τῶν γὰρ ἄλλων ἁπάντων οἷόν τινι χαλινῷ τῇ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ προνοία κατασχεθέντων, καὶ οἷον εἰπεῖν ἐν τῷ τόπῳ ἀποναρκησάντων, μόνος ἐκεῖνος ὁ τοῦτον κρατήσας διελέγετο, τίς εἴη, καὶ πόθεν, καὶ ὅπη πορεύεται, πάντα διερευνώμενος. ς'. Τοῦ δὲ τὴν πατρίδα, καὶ τὸ γένος, καὶ τὸν σκοπὴν τῆς ἐδοιπορίες ἀληθῶς ἀναγγείλαντος, ὁ τοῦτον θαύμασας ὁ βάρβαρος ἐπί τε τῷ ἄνθει αὐτοῦ της νεότητος· οὔπω γὰρ ἡλικίας ἐπλήρου χρόνον αν τριάκοντα· καὶ ἐπὶ τῷ κάλλει τῶν ἱματίων, ἀκμὴν γὰρ τοῖς ἀπὸ τοῦ κόσμου ἐκέχρητο· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ συνέσει καὶ ταῖς ἀποκρίσεσιν αὐτ τοῦ, φησὶ πρὸς αὐτόν· Οὐκ ἔδει σε τοσοῦτον νεώτερον δντα τοῖς μοναχικοῖς πόνοις ἀπὸ τοῦ νῦν σεαυτὸν κατατῆξαι, ἀλλὰ πρὸς γῆρας, ὅτε οὐδὲν κακὸν δύνη ποιῆσαι, τότε ἂν ἐπορεύθης, εἶχε ὅλως ἐβούλου, πρὸς τὸν τοιοῦτον ἀγῶνα. Οὐ, φησὶ πρὸς αὐτὸν ὁ ἐχέφρων ἀνὴρ, οὐ βούλεται ὁ Θεὸς ἀκουσίως ἡμᾶς εἶναι καλούς. Αλλ' οὐδ᾿ ἰσχύει γέρων ἀρέσαι Θεῷ, ὥσπερ οὐδὲ σοὶ γαμβρὸς ἀσθενής, ἢ στρατιώτης νωθρός βασιλεῖ. Κἀγὼ νῦν ἐν τῇ νεότητι θέλω του λεῦσαι τῷ θεῷ, ἵνα ἐν γήρᾳ παρ' αὐτοῦ δοξασθ. Ταῦτα ἀκούσας ὁ ἄπιστος ἐκεῖνος ᾿Αγαρηνός, καὶ ὥσπερ αἰδεσθεὶς τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός, μᾶλλον δὲ ὑπὸ τῆς ἄνωθεν προνοίας τὴν καρδίαν μεταβληθεὶς, ἀπέλυσεν αὐτὸν, ὑποδείξας αὐτῷ τὴν ὁδὸν, με δὲν σκληρὸν ἢ ἐναντίον ποιήσας ἢ λέξας αὐτῷ ἀλλὰ καὶ ἐπευξάμενος φασὶν αὐτῷ, καὶ προθυμοποι +τας αὐτὸν ἐν λόγοις ἱκανοῖς καὶ προτρεπτικοῖς εἰς ἀρετήν. Επειδή τοίνυν διέστησαν ἀλλήλων, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια πρὸς τὸν ἑαυτῆς θεράποντα σχέδ πην τε καὶ ἀντίληψιν ἐπεδείξατο ἐν μέσῳ καμίνου τε καὶ πυρὸς, καὶ ἐν μέσῳ λεόντων, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ότων και σκορτίων, καὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ ἁπάσης
viam tendit, volens, ut quoquo modo retardaretur
vir justus a suo cursu. Ergo facienti iter, Deuin
que psalmis et hymnis fusisque ex imo corde
precibus alloquenti, dum littori vicinus est jamn
aspectu maris exhilarandus, ecce prosilit e sar..
mentis barbarys, et sicut olim vipera Paulum, ita
virum justum manu prehendit, simulque ultra
gradiebantur. Non longe profectis, en multitude
ἔμπροσθεν, καὶ παγίδας δεινὰς κατὰ τὴν ὁδὸν τίθη- adversarius, antevertit et difficiles laqueos per
σιν, οἴῳ δή ποτε τρόπῳ τὸν δρόμον τοῦ δικαίου
εκκόψαι βουλόμενος. Καὶ δὴ τὴν ἐδὲν διανύοντι,
καὶ τῷ Θεῷ προσλαλοῦντι ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις, καὶ
ὁλοψύχοις δεήσεσιν, μέλλοντι πρὸς ἀκτὴν ὑπεξέρχεσθεί, καὶ τῷ τῆς θαλάσσης εἴδει καθωραΐζεσθαι,
βάρβαρος εἷς τῶν φρυγάνων ἐκπηδήσας, καθάπερ
ποτὲ ἡ ἔχιδνα τοῦ Παύλου, τῆς χειρὸς τοῦ ἁγίου
ἐδράξατο, καὶ ὁμοῦ πρὸς τὰ ἔμπροσθεν είχοντο.
Οὐ πολὺ τὸ διάστημα, καὶ ἰδοὺ πλῆθος Σαρακηνῶν
ἐκ δεξιῶν ἀνακεκλιμένων ὑπὸ τὸ ἄλσος, μελάνων
Αιθιόπων, ἀγριοφθάλμων, κακοπροσώπων, καὶ πάν
των δαίμοσι προσεοικότων· πρὸς δὲ τὸ ἕτερον
μέρος, μέγεθος πλοίων πρὸς τῇ γῇ σεσυρμένων,
τὸν αἴσιον πλοῦν ὡς εἰκὸς ἀπεκδεχομένων. Ταῦτα
ἰδὼν ὁ μακάριος Νείλος ἀθρόον, καὶ τὴν δεινὴν καὶ
ἀσυνήθη θέαν ἐκείνην, καὶ τὸ ξένον σχῆμα κατανοή
σας, οὗ τῆς οἰκείας φρενὸς ὑπεξέστη, οὐδὲ ἠλλοιώθη
ὅλῳ, τὴν ἔξιν, ἢ τὸν λόγον παρεσαλεύθη, ἀλλ' ἡσυ
τὴν χεῖρα βαλών ἐν τῷ στήθει, καὶ τῷ σημείῳ τοῦ
σταυροῦ ἑαυτὴν καθοπλίσας, εὐθαρσῶς καὶ ἀνδρείως
ανταπεκρίνετο πρὸς τὰς ἐρωτήσεις· τῶν γὰρ ἄλλων
ἁπάντων οἷόν τινι χαλινῷ τῇ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ
προνοία κατασχεθέντων, καὶ οἷον εἰπεῖν ἐν τῷ τόπῳ
ἀποναρκησάντων, μόνος ἐκεῖνος ὁ τοῦτον κρατήσας
διελέγετο, τίς εἴη, καὶ πόθεν, καὶ ὅπη πορεύεται,
πάντα διερευνώμενος.
ς'. Τοῦ δὲ τὴν πατρίδα, καὶ τὸ γένος, καὶ τὸν
σκοπὴν τῆς ἐδοιπορίες ἀληθῶς ἀναγγείλαντος, ὁ
τοῦτον θαύμασας ὁ βάρβαρος ἐπί τε τῷ ἄνθει αὐτοῦ
της νεότητος· οὔπω γὰρ ἡλικίας ἐπλήρου χρόνον
· αν τριάκοντα· καὶ ἐπὶ τῷ κάλλει τῶν ἱματίων,
ἀκμὴν γὰρ τοῖς ἀπὸ τοῦ κόσμου ἐκέχρητο· οὐ μὴν
ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ συνέσει καὶ ταῖς ἀποκρίσεσιν αὐτ
τοῦ, φησὶ πρὸς αὐτόν· Οὐκ ἔδει σε τοσοῦτον νεώτε
ρον δντα τοῖς μοναχικοῖς πόνοις ἀπὸ τοῦ νῦν σεαυτὸν
κατατῆξαι, ἀλλὰ πρὸς γῆρας, ὅτε οὐδὲν κακὸν δύνη
ποιῆσαι, τότε ἂν ἐπορεύθης, εἶχε ὅλως ἐβούλου,
πρὸς τὸν τοιοῦτον ἀγῶνα. Οὐ, φησὶ πρὸς αὐτὸν ὁ
ἐχέφρων ἀνὴρ, οὐ βούλεται ὁ Θεὸς ἀκουσίως ἡμᾶς
εἶναι καλούς. Αλλ' οὐδ᾿ ἰσχύει γέρων ἀρέσαι Θεῷ,
ὥσπερ οὐδὲ σοὶ γαμβρὸς ἀσθενής, ἢ στρατιώτης
νωθρός βασιλεῖ. Κἀγὼ νῦν ἐν τῇ νεότητι θέλω του
λεῦσαι τῷ θεῷ, ἵνα ἐν γήρᾳ παρ' αὐτοῦ δοξασθ.
Ταῦτα ἀκούσας ὁ ἄπιστος ἐκεῖνος ᾿Αγαρηνός, καὶ
ὥσπερ αἰδεσθεὶς τὴν ἀρετὴν τοῦ ἀνδρός, μᾶλλον
δὲ ὑπὸ τῆς ἄνωθεν προνοίας τὴν καρδίαν μεταβληθείς, ἀπέλυσεν αὐτὸν, ὑποδείξας αὐτῷ τὴν ὁδὸν,
με δὲν σκληρὸν ἢ ἐναντίον ποιήσας ἢ λέξας αὐτῷ·
ἀλλὰ καὶ ἐπευξάμενος φασὶν αὐτῷ, καὶ προθυμοποι-
+τας αὐτὸν ἐν λόγοις ἱκανοῖς καὶ προτρεπτικοῖς εἰς
ἀρετήν. Επειδή τοίνυν διέστησαν ἀλλήλων, καὶ ἡ
τοῦ Θεοῦ πρόνοια πρὸς τὸν ἑαυτῆς θεράποντα σχέδ
πην τε καὶ ἀντίληψιν ἐπεδείξατο ἐν μέσῳ καμίνου
τε καὶ πυρὸς, καὶ ἐν μέσῳ λεόντων, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν
ότων και σκορτίων, καὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ ἁπάσης
Saracenorum ad dextram sub nemore stratoru:,
nigrorum Ethiopum feris intuentium oculis, truces vultus habentium et omnino dæmonibus consimilium: ad lævam vero naves maguæ
subductæ, quod ventum illi secundum, ut par
est, ad commodam navigationem exspectarent.
Hircut repente vidit beatus Nilus, horribilemque
et inusitatum illum aspectum et peregrinum contuitus habitum, non mente dimotus est, nec omnino
facies illi immutata est, ant stuporem ullum
passus est; sed manu sensim ad pectus admóta,
signo crucis sese armavit et audacter ac viriliter
ad interrogata respondebat. Cæteris enim omnibus
divina Providentia, veluti freno quodam detentis
et in codem loco quasi stupore correptis, solus
cum eo loquebatur qui eum tenuerat; quisnɔm esset et cujas et quo iret, singula perquirens.
6. lllo - vero fatcute ingenue et patriam et genus
et consilium, admiratus barbarus juventutis Dorem, nondum enim expleverat tricesiinun annum,
et vestimentorum decorem; adhuc enim mundanum gerebat habitum; necnon prudentiam in
respondendo, aît ad illum: Non decet talem te
juvenem monasticis laboribus jam contabescere,
sed prope senium, quando nihil mali poteris agere,
tune potiùs, si omnino tibi constitutum est, in hoc
certamen descendes. Αt vir prudens: Non, inquit,
invitos nos esse Dens vult bonus: sed neque placere Deo potest senex', quemadmodum nec tibi
gener infirmus, aut regi miles imbellis. Ego (10que nunc juventutis tempore Deo servire volo, ut
cum senúero, gloriam consequar ab illo. llæc infidelfs ille Agarenus cum audisset, virtutem viri plane
reveritus, imo potius Dei providentia cor ejurs
mutante, dimisit illum, vian commionstrans, cum
nihi aspere aut hostiliter in eum egisset aut
dixisset sed bona etiam preeatus illi esset, nt
aiunt, verbisque alacritatem addidisset non paucis
et ad virtutem incitantibus. Ut alter ab altero
digressus est, cuni Dei gratia suo fania!o defensionem præstitisset et præsidium in media fornace
ignis, atque inter leones, imo vero serpentes et
scorpiones totamque inimici potentiam servasset
illæsum et incolumem, ut agnosceret et ipse na、
turæ in becillitatem, et nihil esse vires humanas,
paululum sese illa contraxit, et sua quasi vi opeJoannis Clei notæ.
Er Alica in Sicilia, inde in Calabriam irruperant Sar ceni.
col. 27–28page 10 of 79
PG 120:27δυνάμεως ἀβλαβῆ καὶ ἀπήμονα τοῦτον διαφυλάξατα ἵνα γνῷ καὶ αὐτὸς τὴν τῆς φύσεως ἀσθένειαν καὶ τὴν τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως ουθενότητα, μικρόν ἑαυτὴν ὑποστείλασα, καὶ οἷον αὐτὸν τῆς αὐτῆς ἐνερ γείας καταλείψασα· τότε δή, τότε φόβος και τρόμος ἐπιπίπτει αὐτῷ, καὶ δειλία θανάτου περιέσχεν αὐτόν. Εννοούμενος γὰρ εἰς οίων παγίδων ενεπεπτώκει πληθύν, οὐδὲ τοὺς πόδας πρὸς τὴν ὁδὸν κατευθύναι ἠδύνατο, ἀλλ' ὅλος διόλου κλονούμενος, πυκνὰ πρὸς τὰ ὄπισθεν ὑπεβλέπετο, τὴν τοῦ ξίφους τομήν δολερῶς, ὥσπερ ἔθος αὐτοῖς, παρ' αὐτῶν αὐθωρὸν ἀπεκδεχόμενος. ῾Ο δὲ Σαῤῥακηνὸς ὡς εἶδεν αὐτὸν μήτε ἄρτον, μήτε πήραν ἐπιφερόμενον, μήτε οίνου παράκλησιν, λαβὼν μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἄρτους ξηρούς καὶ λίαν καθαρούς, ήρξατο τρέχειν ὀπίσω αὐτοῦ, κράζων αὐτὸν ἀδελφὸν, καὶ προσμεῖναι τὴν ἄφιξιν αὐτοῦ ἐκβοῶν. 7. ζ. Όπερ εἰς μείζονα φόβον καὶ ἀγωνίαν, ὡς εἰκός, περιέβαλε τὸν νεανίαν, λογισάμενον ἀληθῆ ; ὑπειληφέναι ἑαυτόν· καὶ μόνον τὴν ψυχὴν παρετίθετο ταῖς χερσὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ. Τοῦτον ἰδὼν δει λανδρίσαντα ὁ Σαῤῥακηνὸς, καὶ τῷ δέει τὰς ὄψει; ἀχρεωθέντα καθάπερ νεκρόν, ήρξατο επιπλήττειν σφοδρῶς, καὶ τὸ ἀνανδρον ὀνειδίζειν αὐτῷ. Ἡμεῖς γάρ, φησί, λυπούμεθα περὶ σοῦ, ὅτι οὐδὲν ἔχομεν ; ἄξιον τῆς σῆς τιμῆς, καὶ σὺ τὰ μὴ πρέποντα λογίζε περὶ ἡμῶν. Δέξαι ταῦτα τὰ μικρὰ, ἅπερ ἐχορήγησεν ὁ Θεὸς, καὶ πορεύου ἐν εἰρήνῃ τὴν σὴν ὁδόν. Δεξά μενος τοίνυν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος τοὺς ἄρτους, ὡς ἐκ Θεοῦ πεμφθέντας αὐτῷ, καὶ καταπλαγεὶς ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ ἀντιλήψει καὶ περιποιήσει τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτὸν, οὐδὲ τὸ ὄμμα εἰς οὐρανὸν ἐπάραι ἡ δούλετο ἀλλ᾿ ὥσπερ αἰδούμενος ἀναβλέψαι πρὸς τὸν Θεὸν, κάτω τὸ πρόσωπον πρὸς τὴν γῆν μετὰ πολλῆς τα πεινοφροσύνης νενευκώς, μετὰ δακρύων τὰς τοῦ ? 3 Δαυΐδ ηφίει φωνές. Τί ἀνταποδώσω σοι, Κύριε, λέγων, ; • περὶ πάντων, ὧν ἀνταπέδωκάς μοι μεγίστων σου εὐεργεσιών σὺ γὰρ, Δέσποτα, ἀντελάβου μου ἐκ γαστρός μητρός μου, καὶ οὐ συνέκλεισάς με εἰς ": «χεῖρας ἐχθρῶν.» Μετὰ δὲ ταῦτα κρούων τὸ στῆθος καὶ τὰς πλευρὰς αὐτοῦ, ὡσανεὶ ἐπέπληττε τὴν ἰδίαν ψυχήν, καὶ ἔλεγεν ο Εὐλόγει, ή ψυχή μου, τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα το ἅγιον αὐτοῦ. Εὐλόγει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταποδόσεις αὐτοῦ. Ἐν τούτοις διανύσαντος τὸ λοιπὸν τῆς ὁδοῦ, καὶ ? λοιπόν προσεγγίζοντος τῇ ἤδη προλεχθείσῃ μονῇ, ὑπαντᾷ αὐτῷ ἐν σχήματι ἱππέως ὁ δικαίων ἐχθρός, καὶ φησὶ πρὸς αὐτόν· Ποῦ πορεύῃ σύ, κληρικέ; μὴ μοναχὸς ὑπάγεις γενέσθαι ἐν ταύτῃ τῇ μονῇ; καὶ ἵνα τί οὕτως ἐπλανήθης κακῶς; ὄντως κάλλιον Αδύνατο ἐν τῷ οἴκῳ σου καθιζόμενος σῶσαι την σὴν ψυχὴν, ἢ εἰσερχόμενος μέσον τῶν ἀγρίων του των θηρῶν. "Ηρξατο δὲ κατηγορεῖν τοὺς μοναχούς, μυρίας λοιδορίας ἐπιχέων τῷ ὀνόματι αὐτῶν, φιλο αργύρους τε καὶ κενοδόξους και γαστριμάργους ἀποκαλῶν· καὶ ὅτι εἰς λέβης τοῦ μαγειρίου αὐτῶν ἐχώρησεν ἄν με σὺν αὐτῷ τῷ ἵππῳ σταθῆναι ἐν μέσῳ αὐτοῦ. Μέλλοντος δὲ τοῦ δικαίου ἀποκριθῆναι αὐτῷ
ANONYMI
rante orbatum: destituit. Tunc vero illum timor ac δυνάμεως ἀβλαβῆ καὶ ἀπήμονα τοῦτον διαφυλάξατα·
tremor corripere, pavorque mortis apprehendere.
Recogitans enim, in quos laqueos et quam multos
incidisset, et pedes ipsos ad iter dirigere non poterat, sed omnino titubans, retro sape respiciebat,
gladio se per dolum, at moris est ipsis, feriendumn
jamjam exspectans. At Sarracenus cum vidisset,
eum nec panem habere, nec peram, nec vini
refocillationem, acceptis panibus non quidem recentibus, sed ex mundissima similagine, cœpit post
Ipsum currere, fratrem vocans et ut se venientem
exspectaret acclamitans.
ἵνα γνῷ καὶ αὐτὸς τὴν τῆς φύσεως ἀσθένειαν καὶ
τὴν τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως ουθενότητα, μικρόν
ἑαυτὴν ὑποστείλασα, καὶ οἷον αὐτὸν τῆς αὐτῆς ἐνερ
γείας καταλείψασα· τότε δή, τότε φόβος και τρόμος
ἐπιπίπτει αὐτῷ, καὶ δειλία θανάτου περιέσχεν αὐτόν.
Εννοούμενος γὰρ εἰς οίων παγίδων ενεπεπτώκει
πληθύν, οὐδὲ τοὺς πόδας πρὸς τὴν ὁδὸν κατευθύναι
ἠδύνατο, ἀλλ' ὅλος διόλου κλονούμενος, πυκνὰ πρὸς
τὰ ὄπισθεν ὑπεβλέπετο, τὴν τοῦ ξίφους τομήν
δολερῶς, ὥσπερ ἔθος αὐτοῖς, παρ' αὐτῶν αὐθωρὸν
ἀπεκδεχόμενος. ῾Ο δὲ Σαῤῥακηνὸς ὡς εἶδεν αὐτὸν
μήτε ἄρτον, μήτε πήραν ἐπιφερόμενον, μήτε οίνου παράκλησιν, λαβὼν μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἄρτους ξηρούς καὶ
λίαν καθαρούς, ήρξατο τρέχειν ὀπίσω αὐτοῦ, κράζων αὐτὸν ἀδελφὸν, καὶ προσμεῖναι τὴν ἄφιξιν αὐτοῦ
ἐκβοῶν.
7. Hoc majorem illi timorem, ut par erat, et ζ. Όπερ εἰς μείζονα φόβον καὶ ἀγωνίαν, ὡς
horrorem injecit, opinato, vera se suspicione εἰκός, περιέβαλε τὸν νεανίαν, λογισάμενον ἀληθῆ
perstringi; itaque solum hoc agebat, ut animam in ὑπειληφέναι ἑαυτόν· καὶ μόνον τὴν ψυχὴν παρετίθετο
manus Christi Domini commendaret. Ergo ut vidit ταῖς χερσὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ. Τοῦτον ἰδὼν δει
illum Sarracenus nimis pavitantem, et pallente λανδρίσαντα ὁ Σαῤῥακηνὸς, καὶ τῷ δέει τὰς ὄψει;
vultu veluti mortuum, cœpit acriter increpare et ἀχρεωθέντα καθάπερ νεκρόν, ήρξατο επιπλήττειν
timiditatis probrum objicere. Nos enim, inquit, de σφοδρῶς, καὶ τὸ ἀνανδρον ὀνειδίζειν αὐτῷ. Ἡμεῖς
te dolemus, quod nihil honore tuo dignum habea- γάρ, φησί, λυπούμεθα περὶ σοῦ, ὅτι οὐδὲν ἔχομεν
mus; tu vero de nobis, quæ minus decet, cogitas. ἄξιον τῆς σῆς τιμῆς, καὶ σὺ τὰ μὴ πρέποντα λογίζε
Accipe parva hæc, quæ Deus subministravit, et περὶ ἡμῶν. Δέξαι ταῦτα τὰ μικρὰ, ἅπερ ἐχορήγησεν
in pace tuum iter habero. Accepit vir Dei panes, ὁ Θεὸς, καὶ πορεύου ἐν εἰρήνῃ τὴν σὴν ὁδόν. Δεξάtanquam sibi a Deo missos, et obstupescens tantam μενος τοίνυν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος τοὺς ἄρτους, ὡς
Dei de se curam ac sollicitudinem, ne oculos qui- ἐκ Θεοῦ πεμφθέντας αὐτῷ, καὶ καταπλαγεὶς ἐπὶ τῇ
dem attollere in cœlum volebat, sed veluti præ τοσαύτῃ ἀντιλήψει καὶ περιποιήσει τοῦ Θεοῦ περὶ
verecundia non andens intueri in Deum, et multa αὐτὸν, οὐδὲ τὸ ὄμμα εἰς οὐρανὸν ἐπάραι ἡ δούλετο·
cum bumilitate defixos in terram oculos habens, ἀλλ᾿ ὥσπερ αἰδούμενος ἀναβλέψαι πρὸς τὸν Θεὸν,
Davidis voces fusis lacrymis usurpabat: Quid κάτω τὸ πρόσωπον πρὸς τὴν γῆν μετὰ πολλῆς τα
retribuam tibi, Domine, pro omnibus quæ mibi πεινοφροσύνης νενευκώς, μετὰ δακρύων τὰς τοῦ
retribuisti beneficiis maximis? 3 Tu enimn, Do- Δαυΐδ ηφίει φωνές. Τί ἀνταποδώσω σοι, Κύριε, λέγων,
mine, suscepisti me de utero matris meæ; • nec περὶ πάντων, ὧν ἀνταπέδωκάς μοι μεγίστων σου
conclusisti me in manibus inimici. Post hæc tun- εὐεργεσιών; σὺ γὰρ, Δέσποτα, ἀντελάβου μου ἐκ
dens pectus et latera sua, oljurgabat quodammodo γαστρός μητρός μου, καὶ οὐ συνέκλεισάς με εἰς
animam suam, aiebatque ": «Benedic, anima mea, χεῖρας ἐχθρῶν.» Μετὰ δὲ ταῦτα κρούων τὸ στῆθος
Domino, et omnia quæ intra me sunt, nomini καὶ τὰς πλευρὰς αὐτοῦ, ὡσανεὶ ἐπέπληττε τὴν
Sancto ejus. Benedic, animna nea, Domino et noli ἰδίαν ψυχήν, καὶ ἔλεγεν ο Εὐλόγει, ή ψυχή μου,
oblivisci omnes retributiones ejus. In his cum τὸν Κύριον, καὶ πάντα τὰ ἐντός μου τὸ ὄνομα το
reliquum itineris confecisset, jamque esset prope ἅγιον αὐτοῦ. Εὐλόγει, ἡ ψυχή μου, τὸν Κύριον, καὶ
monasterium de quo supra diximus, fit illi obviam μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταποδόσεις αὐτοῦ.
equitis forma piorum hostis et ait: Quo tu pergis, Ἐν τούτοις διανύσαντος τὸ λοιπὸν τῆς ὁδοῦ, καὶ
clerice? Num ad hoc monasterium, ut monachum λοιπόν προσεγγίζοντος τῇ ἤδη προλεχθείσῃ μονῇ,
induas? Cur in adeo fœdum errorem male raptus ὑπαντᾷ αὐτῷ ἐν σχήματι ἱππέως ὁ δικαίων ἐχθρός,
es? potuisses domi tuæ sedens salutem animæ καὶ φησὶ πρὸς αὐτόν· Ποῦ πορεύῃ σύ, κληρικέ; μὴ
facilius consequi, quam inter has silvestres feras.
μοναχὸς ὑπάγεις γενέσθαι ἐν ταύτῃ τῇ μονῇ; καὶ
Carpitque obtrectare monachis, et sexcenta convi- ἵνα τί οὕτως ἐπλανήθης κακῶς; ὄντως κάλλιον
cia in monasticum jactare nomen, auro, inani Αδύνατο ἐν τῷ οἴκῳ σου καθιζόμενος σῶσαι την
gloriæ, ventrique deditos appellans: et unius, σὴν ψυχὴν, ἢ εἰσερχόμενος μέσον τῶν ἀγρίων του
inquit, lebetis culinæ eorum totum mie stantem των θηρῶν. "Ηρξατο δὲ κατηγορεῖν τοὺς μοναχούς,
cum hoc equo pars media caperet. Cum ad hæc μυρίας λοιδορίας ἐπιχέων τῷ ὀνόματι αὐτῶν, φιλο
respondère vellet vir sanctus, ac dicere: Tu vero αργύρους τε καὶ κενοδόξους και γαστριμάργους
quis es, qui inquiris et reprehendis Dei famulos? ἀποκαλῶν· καὶ ὅτι εἰς λέβης τοῦ μαγειρίου αὐτῶν
Dignus enim est operarius alimonia sua, ille sicut ἐχώρησεν ἄν με σὺν αὐτῷ τῷ ἵππῳ σταθῆναι ἐν μέσῳ
aspis, obturatis auribus, rapido cursu ab eo reces- αὐτοῦ. Μέλλοντος δὲ τοῦ δικαίου ἀποκριθῆναι αὐτῷ
• Psal. cxy, 12. • Psal. cxxxvHUT,
s Pal. XXS,
* Psal. cm, 1, 2.
• Matth. S. 10.
☐
col. 29–30page 11 of 79
PG 120:29καὶ εἰπεῖν· Σὺ τίς εἶ ὁ ἀνακρίνων καὶ μεμφόμενος τοὺς δουλεύοντας τῷ Θεῷ; ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ· ἐκεῖνος βύσας τὰ ὦτα, ἀνεχώρησεν ἀπ' αὐτοῦ. 'Ο δὲ ὅσιος κατασφραγισάμενος ἑαυτὸν τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ, καὶ δυσωπήσας τὸν Θεὸν ἐκτε νῶς σκεπάσαι αὐτὸν ἀπὸ τοῦ κατακρίνει τὸν οιονδήποτε μοναχόν, εἰσῆλθεν ευθύμως εἰς τὴν ἁγίαν ἐκείνην μονήν. τ'. Καὶ προσκυνήσας τόν τε ἡγούμενον, καὶ πάντας τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ παρακαλέσας ἵνα εύχωνται ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς Κύριον, προσεδέχθη παρ' αὐτῶν ὡς υἱὸς καὶ ἀδελφὸς ἀγαπητός· ἰδόντες δὲ αὐτὸν κεκοπιακότα λίαν ἐκ τῆς ὁδοῦ, φιλοφρόνως ἐδεξιώσαντο αὐτὸν ἔν τε ἰχθύσι καὶ οἴνῳ καὶ τῇ λοιπῇ παρακλήσει τῶν ἀδελφῶν, καθὼς αὐτοῖς εἴθιστο· αὐτὸς δὲ τὰ πολλὰ παριδών ὡς ἀνοίκεια ὄντα τοῖς εἰσαγωγικοίς, καὶ μάλιστα τοῖς σφριγῶσι τῇ τῆς νεότητος ἀκμῇ, καὶ βουλομένοις τὸν τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν ὑπελθεῖν, ἄρτῳ μόνῳ καὶ ὕδατι τὴν χρείαν ἀπεπλήρου τοῦ σώματος, ἀνάξιον ἑαυτὴν κρατῶν διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτῶν μεταλήψεως. Εἶτα μετὰ ταῦτα ἀνατίθησι τῷ ἡγουμένῳ πάντα τὰ κατ' αὐτὸν, καὶ τὸν λογισμὸν τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ, παρακαλῶν τῷ τοιούτῳ σκοπῷ ἐνδύσαι αὐτὸν τὸ σχῆμα τῶν μοναχῶν, ὥστε μὴ πλέον τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν ποιῆσαι ἐν αὐτῇ τῇ μονῇ, ἀλλὰ τῇ αὐτοῦ βουλῇ καὶ εὐχῇ υποστρέψαι αὐτὸν πρὸς τοὺς ἁγίους Πατέρας, οἷς ᾤκειώθη ἐν τῇ ἀρχῇ, καὶ ἀπήλειψαν αὐτὸν νουθεσίαις καὶ διδασκαλίαις πνευματικαῖς. Πρὸς τούτοις ὁ μὲν 16 35 Αβούλετο ἅμα τοῦ καθιερώσαι αὐτὸν, καὶ ηγούμενον καταστῆσαι ἐν ἑτέρῳ μοναστηρίῳ αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ ἀκούσας τοῦ τοιούτου λόγου, τοσοῦτον ἐφάνη αὐτῷ φορτικόν καὶ ἀπρεπές, ὅτι καὶ δεξιάς δέδωκε τῷ Θεῷ τοῦ ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας, εἰ πατρι Αρχην βουληθείη τις καταστῆσαι αὐτὸν, μηδόλως ποτὲ καταδέξασθαι οἵαν δήποτε ἀρχὴν· ἀλλ' ἀρκετὸν τυγχάνειν αὐτῷ, τὸ ἐν τῇ τάξει τῶν μοναχῶν εὐαρεστῆσαι Θεῷ, καὶ μὴ ὑπερφρονεῖν, παρ' δ δεῖ φρονεῖν, ἀπολλύντα τὸ σωφρονεῖν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις τισὶν ὅροις παρέσφιγξεν ἑαυτόν, ὑφ' ὧν ὡς περιεκτικωτέροις καὶ κεφαλαίων δεστέροις τῶν ἀρετῶν συγκροτούμενος, τὰ λοιπὰ πάντα ἐπαινετὰ καὶ καλὰ τούτης συνέψονται ὡς ἐν ἀλύσεσιν ἐχόμενα. Εστι δὲ ταῦτα· τὸ φυλάξαι τὸ τῶμα αὐτοῦ ἐν ἁγνείᾳ καὶ καθαρότητι, ὡς προσφορὰν καὶ δῶρον προσενεχθέν τῷ Χριστῷ· καὶ τὸ ἀπέχεσθαι φιλαργυρίας, της ρίζης πάντων τῶν και κῶν μέχρι καὶ ἑνὸς ὀβολοῦ· καὶ τὸ μὴ ἐκβάλλειν μοναχὸν ἢ ἡγούμενον ἀπὸ τῆς ἰδίας μονῆς ἕνεκεν τῆς παροικίας αὐτοῦ. θ'. Τούτων ἕνεκα τῶν κανονισθέντων καὶ ὀρισθέν των αὐτῷ ὑφ' ἑαυτοῦ ἐν τῇ αὐτοῦ ἀμφιάσει του ἀγγελικοῦ σχήματος, πολλοὺς καὶ μεγίστους ὑπέ μεινε πειρασμούς· πρὸς γὰρ τὸ ἀντιτεῖνον μᾶλλον ἢ
ac deprecatus Deum, ut se ab eo præservaret
crimine, quemcunque monachum condem -
nandi, lætus in sanctum illud ingressus est monasteriuin.
καὶ εἰπεῖν· Σὺ τίς εἶ ὁ ἀνακρίνων καὶ μεμφόμενος sit. Εt sanctus crucis signo identidem se municns,
τοὺς δουλεύοντας τῷ Θεῷ; ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς
τροφῆς αὐτοῦ· ἐκεῖνος βύσας τὰ ὦτα, ἀνεχώρησεν
ἀπ' αὐτοῦ. 'Ο δὲ ὅσιος κατασφραγισάμενος ἑαυτὸν τῷ
σημείῳ τοῦ σταυροῦ, καὶ δυσωπήσας τὸν Θεὸν ἐκτε
νῶς σκεπάσαι αὐτὸν ἀπὸ τοῦ κατακρίνει τὸν οιονδήποτε μοναχόν, εἰσῆλθεν ευθύμως εἰς τὴν ἁγίαν
ἐκείνην μονήν.
CAPUT II.
In cœnobium admissus vixque habitum nactus destinatur alteri monasterio prælatus, sed sollicite illam
carterasque dignitates refugit, abstinentiæ et humilitati studens. Prophetice spiritu claret. Ad cellam
sollariam se recipit.
τ'. Καὶ προσκυνήσας τόν τε ἡγούμενον, καὶ πάντας
τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ παρακαλέσας ἵνα εύχωνται ὑπὲρ
αὐτοῦ πρὸς Κύριον, προσεδέχθη παρ' αὐτῶν ὡς υἱὸς
καὶ ἀδελφὸς ἀγαπητός· ἰδόντες δὲ αὐτὸν κεκοπιακότα λίαν ἐκ τῆς ὁδοῦ, φιλοφρόνως ἐδεξιώσαντο
αὐτὸν ἔν τε ἰχθύσι καὶ οἴνῳ καὶ τῇ λοιπῇ παρακλήσει
τῶν ἀδελφῶν, καθὼς αὐτοῖς εἴθιστο· αὐτὸς δὲ τὰ
πολλὰ παριδών ὡς ἀνοίκεια ὄντα τοῖς εἰσαγωγικοίς,
καὶ μάλιστα τοῖς σφριγῶσι τῇ τῆς νεότητος ἀκμῇ,
καὶ βουλομένοις τὸν τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν ὑπελθεῖν,
ἄρτῳ μόνῳ καὶ ὕδατι τὴν χρείαν ἀπεπλήρου τοῦ
σώματος, ἀνάξιον ἑαυτὴν κρατῶν διὰ τὴν ἀγάπην
τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτῶν μεταλήψεως. Εἶτα μετὰ
ταῦτα ἀνατίθησι τῷ ἡγουμένῳ πάντα τὰ κατ' αὐτὸν,
καὶ τὸν λογισμὸν τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ, παρακαλῶν τῷ
τοιούτῳ σκοπῷ ἐνδύσαι αὐτὸν τὸ σχῆμα τῶν μοναχῶν,
ὥστε μὴ πλέον τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν ποιῆσαι
ἐν αὐτῇ τῇ μονῇ, ἀλλὰ τῇ αὐτοῦ βουλῇ καὶ εὐχῇ
υποστρέψαι αὐτὸν πρὸς τοὺς ἁγίους Πατέρας, οἷς
ᾤκειώθη ἐν τῇ ἀρχῇ, καὶ ἀπήλειψαν αὐτὸν νουθεσίαις
καὶ διδασκαλίαις πνευματικαῖς. Πρὸς τούτοις ὁ μὲν
16 35 Αβούλετο ἅμα τοῦ καθιερώσαι αὐτὸν, καὶ
ηγούμενον καταστῆσαι ἐν ἑτέρῳ μοναστηρίῳ αὐτοῦ.
Αὐτὸς δὲ ἀκούσας τοῦ τοιούτου λόγου, τοσοῦτον
ἐφάνη αὐτῷ φορτικόν καὶ ἀπρεπές, ὅτι καὶ δεξιάς
δέδωκε τῷ Θεῷ τοῦ ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας, εἰ πατριΑρχην βουληθείη τις καταστῆσαι αὐτὸν, μηδόλως
ποτὲ καταδέξασθαι οἵαν δήποτε ἀρχὴν· ἀλλ' ἀρκετὸν
τυγχάνειν αὐτῷ, τὸ ἐν τῇ τάξει τῶν μοναχῶν εὐαρεστῆσαι Θεῷ, καὶ μὴ ὑπερφρονεῖν, παρ' δ δεῖ
φρονεῖν, ἀπολλύντα τὸ σωφρονεῖν. Οὐ μόνον δὲ
τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις τισὶν ὅροις παρέσφιγξεν
ἑαυτόν, ὑφ' ὧν ὡς περιεκτικωτέροις καὶ κεφαλαίων
δεστέροις τῶν ἀρετῶν συγκροτούμενος, τὰ λοιπὰ
πάντα ἐπαινετὰ καὶ καλὰ τούτης συνέψονται ὡς ἐν
ἀλύσεσιν ἐχόμενα. Εστι δὲ ταῦτα· τὸ φυλάξαι τὸ
τῶμα αὐτοῦ ἐν ἁγνείᾳ καὶ καθαρότητι, ὡς προσφο
ρὰν καὶ δῶρον προσενεχθέν τῷ Χριστῷ· καὶ τὸ
ἀπέχεσθαι φιλαργυρίας, της ρίζης πάντων τῶν και
κῶν μέχρι καὶ ἑνὸς ὀβολοῦ· καὶ τὸ μὴ ἐκβάλλειν
μοναχὸν ἢ ἡγούμενον ἀπὸ τῆς ἰδίας μονῆς ἕνεκεν
τῆς παροικίας αὐτοῦ.
θ'. Τούτων ἕνεκα τῶν κανονισθέντων καὶ ὀρισθέν
των αὐτῷ ὑφ' ἑαυτοῦ ἐν τῇ αὐτοῦ ἀμφιάσει του
ἀγγελικοῦ σχήματος, πολλοὺς καὶ μεγίστους ὑπέ
μεινε πειρασμούς· πρὸς γὰρ τὸ ἀντιτεῖνον μᾶλλον ἢ
' Rom. xi, 13. * Psal. exit, 4.
8. Cumque venerabundus consalutasset hegumenum et cunctos fratres, rogassetque, ut sibi Dominum propitium redderent, receptus est ab iis
ut filius et frater charissimus: et cum vidissent
eum valde fessum de via, perhumaniter acceperunt, appositis piscibus et vino et cæteris, quibus
se reficere monachi solent. At is, posthabitis
plaribus, quod minus convenirent statum ineuntibus religiosum, et præsertim in ipso juventutis
flore ferventibus et Cbristi jugum subire volentibus, pane tantum et aqua corporis indigentiam
explebat, indignum se putans oh Christi amorem
vel illis vesci. Deinde begumenum de rebus suis
certiorem facit, enarratque omnia, et consilium
exponit suum, cur illuc venisset, rogans sibi monasticum habitum dari ea lege, ut ne plus quadraginta dies in illo monasterio moraretur,
sed
cum bona ejus venia et benedictione liceat sibi
reverti ad sanctos Palres, quibus initio addictus
esset, et a quibus fuisset inunctus admonitionibus
et institutionibus spiritalibus. At vero abbas simul
alque
volebat
consecrasset illum, hegumentin
præficere alteri suo monasterio. Quod ut ille
audivit, adeo visum sibi est grave et indignum,
ut Deo quoque ex illa hora spoponderit se nullam
prorsus suscipere præfecturam, etiamsi ad patriarchatum vocaretur, sed sibi satis esse, si in monachorum ordine Deo placeret et non sapere plusquam oportet sapere, posthabita sobrietate. Quin
et alios quoque pra fixit sibi terminos, quos tanquam plura comprehendentes et principaliores
virtutes, cætera omnia laudis et honestatis plena
sibi iis obstricto, tanquam annuli catenarum cone
nexa, subsequerentur. Ea vero sunt, ut corpus
sibi castum purumque servaret jam Christo tangnam hostiam et munus oblatum, avaritiam fugeret, radicem malorum omnium, usque ad unuia
obolum: ut nullum monachum, aut hegumentum de
suo exturbaret monasterio ad parandum sibi mansionem.
9. Propter haec sibi constituta et fixa, dum angelicum sumeret habitum, multas et maximas passus
est vexationes. Ubi enim major repugnantia, ibi
semper pugna, juxta Hlud ': cin via hac, qua
Chapter IICaput II
col. 31–32page 12 of 79
PG 120:31Έκρυψαν παγίδα μοι.» Τῇ δὲ ἀλλὰ ἀποκρίνεται μετὰ ἀπονοίας, καὶ φησίν· Υπαγε καλόγηρε, δέκα ἔτη ὑπάρχουσιν αἱ ἡμέραι μου· ἐν τοῖς ὀκτὼ ἔτεπ πληρώσω τὰ τῆς ψυχῆς μου ἐπιθυμήματα, καὶ τοὺς ἐχθραίνοντας μοι υποτάξω, ὡς θέλω εγώ· εἰς δὲ τὰ δύο έτη μετανοι, καὶ προσδέχεται με ὁ Θεὸς ὡς τὴν πόρνην καὶ τὸν λῃστήν. Τότε ὁ ἀββᾶς Νείλος ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εμπνευσθεὶς ἀποκρίνεται αὐτῷ, καὶ φησίν· Πρόσεχε σεαυτῷ, ταπεινὲ ἄνθρωπε * γὰρ ἐλπίζεις δέκα ἔτη βιῶσαι, καὶ τὰ θελήματα τῆς ψυχῆς σου πληρῶσαι δέκα ἡμέραι τυγχάνουσι μόναι. Μὴ τοίνυν πλανῶ, ἐν ὀνείροις καὶ μαντείαις σεαυτὸν ἀπατῶν. Ταῦτα μετὰ παῤῥησίας πρὸς αὐτ τὸν εἰρηκώς, καὶ ὑποστρέψας ἐν τῇ μονῇ, τῷ μὲν ἡγουμένῳ ἀπήγγειλε την ταχίστην απώλειαν τοῦ δεινοῦ. 'Ο δὲ σοβαρὸς ἐκεῖνος ἀνὴρ ῥίγει καὶ πυρετῷ » μάχη ἐστὶν κατὰ τό· «Ἐν ὁδῷ ταύτῃ ᾗ ἐπορεύομην,
ANONYMI
Έκρυψαν παγίδα μοι.» Τῇ δὲ ἀλλὰ ἀποκρίνεται
μετὰ ἀπονοίας, καὶ φησίν· Υπαγε καλόγηρε, δέκα
ἔτη ὑπάρχουσιν αἱ ἡμέραι μου· ἐν τοῖς ὀκτὼ ἔτεπ:
πληρώσω τὰ τῆς ψυχῆς μου ἐπιθυμήματα, καὶ τοὺς
ἐχθραίνοντας μοι υποτάξω, ὡς θέλω εγώ· εἰς δὲ τὰ
δύο έτη μετανοι, καὶ προσδέχεται με ὁ Θεὸς ὡς
τὴν πόρνην καὶ τὸν λῃστήν. Τότε ὁ ἀββᾶς Νείλος
ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εμπνευσθεὶς ἀποκρίνεται
αὐτῷ, καὶ φησίν· Πρόσεχε σεαυτῷ, ταπεινὲ ἄνθρωπε·
* γὰρ ἐλπίζεις δέκα ἔτη βιῶσαι, καὶ τὰ θελήματα
τῆς ψυχῆς σου πληρῶσαι δέκα ἡμέραι τυγχάνουσι
μόναι. Μὴ τοίνυν πλανῶ, ἐν ὀνείροις καὶ μαντείαις
σεαυτὸν ἀπατῶν. Ταῦτα μετὰ παῤῥησίας πρὸς αὐτ
τὸν εἰρηκώς, καὶ ὑποστρέψας ἐν τῇ μονῇ, τῷ μὲν
ἡγουμένῳ ἀπήγγειλε την ταχίστην απώλειαν τοῦ
δεινοῦ. 'Ο δὲ σοβαρὸς ἐκεῖνος ἀνὴρ ῥίγει καὶ πυρετῷ
antulabam, abscondlerunt laqueum mihi...» μάχη ἐστὶν κατὰ τό· «Ἐν ὁδῷ ταύτῃ ᾗ ἐπορεύομην,
Sed respondet amentia raptus et ait: Recede, momiche; vitæ meæ dies anni decem sunt. Per octo
antos explebo animæ nieæ desideria et inimicos
meos mihi subjiciam, sicut volo ego: duobus vero
annis pœnitentiam agam et recipict me Deus, ut
all meretricem et latronem. Tunc abbas Nilus
sancto amatus Spiritu, respondens illi ait: Cave
tibi, miselle homo: nam decem, quos te putas
victurum aunos et animæ desideria expleturum,
decem dies tantum sunt. Ne fallaris ergo, somniis
et divinationibus te ipsum decipiens. Hæc cum
animi libertate ad eum fatus in monasterium reversus, hegumeno quidem renuntiavit, futuram
brevi perditi hominis mortem. At insolens ille vit
frigida calidaque febri statin correptus, jacebal
per dies novem gravissimis amictus doloribus:
• Jos. vi, 25; Hebr. x, 3!; Luc. xxm. 43.
Joannis Clei notæ.
Quæ hic desid rantur non pontra ex Sirleti versinne suppiemus: «At divina one communitus, ac propria alacritate concertans, hæc usque ad extremum
vitæ spiritum immobiliter servavit. Cum igitur quadraginta dies in sancti ac magni martyris Nazarii
monasterio permaneret, ubi et sanctum habitum se
induit, per totos hos dies neque panem, neque
vinum gustavit, neque aliud ex his quæ igni conciuntur; sed vivebat arborum fructibus et oleTibus contentus. Multum autem illi hoc ad male
patiendum fuit, homini a deliciosa vita repente
ad austeram hanc vivendi formam translato. Neque enim desidia abstinentiæ pondus levabat, aut
multo somno olim transigebat: sed totum diem
in pulchre scribendo conterebat, ut monasterio
manuum suarum monumentum relinqueret, neque,
quod otiosus panem manducaret, condemnaretur.
Noctem autem in oratione, psalmis et genibus flertendis ducebat, tribus certaminibus sibi proposi -
tis trinitate munito, duplici continentia, corporis
labore et afflictione, cuin vigiliis peracta. At ne
quis existimet, initia certaminum hujusmodi exb'itisse, fines antem minus feliciter peractos: sed
quemadmodum principium approbatum, ita et
bostremum Deo fuit acceptum. Manifestiin autem
hoc erit Dei gratia alinvante et bratione progreliente. Quodam die aliit illum ex familiaribus veteribus quidam, qui cum laudasset eam, quem
erga Deum bonum animum præ se tulit, dum in
mundo vitam degeret, et rursus in monastica conversatione; cumque beatum illum prædicaret, propierea, quod bonam partem elegit, quæ non auferetur ab eo. At is: Si bonum, inquit, est, o
frater, quod landas, quare et lu non æmularis?
Propterea quod, inquit, non exsistit mihi amictus,
meque lana confecta tunica.
Statim autem surgens sanctus vir, dempto sibi,
quem gerebat, amictu, novum ac maxime delectabile ei dat excusationes, importunas fingenti,
ac quamprimum zonam dissolvens, studebat sese
exuere, ut et tunicam illi daret: Cape, inquiens,
her, frater modo, ne bona parte priveris, de me
vero abjecto illius servo Pominus providebit.
Cum ille viri magnanimitatem perspexisset, inm`'rsamique charitatem atque efferventem zelu'n,
non permis illum omnino exui, erubescens nudum videre: amictum autem solum capiens ac
sibi imponens, Pœnitens, inquit, credo Domino
nostro Jesu Christo, et spero in sanctas tuas orationes, quod ob recordatione hujus amictus studebo et ego Deo placere, se certamen sabite pro
meæ animæ salute. Quibus dictis, discessit attonitus atque hominis virtutem admirans. At sancias
Nilus, cum petiisset a monasterii cellario unius
pecudis pellem, hanc manibus conficiens, ac benedictionibus variam exornans suis humeris imposuit, secum cogitans eum qui dixit, ‹ Circuierant in melotis et pellibus caprinis. › Propositum
autem hoc unum illi erat, vitam apostolicam et
zelum propheticum in animi promptitudinem snscipere, atque ad illos assidue aspiciens, ex illis
formabat interiorem atque exteriorem howinem:
caput inopertum habebat; juxta Apostoli præceptum, una vero tunica omne tempus induebatur,
evangelicum dictum sequens, pedesque nudos
gerens, propterea, quod ita a propheta sunt cum
admiratione hujusmodi pedes approbati. Quamvis
ab hujusmodi laboribus atque afflictionibus extremæ senectutis infirmita atque imbecillitas illum
amovit, tamen ab animi virtutibus ne ipsa quidem
mors absterruit, quominus in illis primas principatum haberet, neque illius memoriam futuri ævi delevit oblivio, siquidem juxta Apostolum manent hæc tria, spes, fides et charitas.
‹ Al interea ad ea quæ cœpimus redeamus.
Erat regulus quidam, quem comitem vocant in
regionibus illis, durus ac nimium inhumanus,
nullam suæ salutis rationem habens: utens autem
tyrannide atque arrogantia, servituti subjecit innocentem animum cujusdam, qui ad illud monasterium, ubi beatus Nilus versabatur, pertinebat.
Quodam igitur die cum ille tyrannus irruisset in
monasterium ad explendum proprium ventrem,
neque enim ob animæ utilitatem; Com esse
discessurus, præfectus nihil ausus est ea de re
dicere, veritus arrogantiam atque illius mpdentiam: advocavit B. Nilum, in quo admirabilis
loquendi libertas inerat, atque illain adhortatur.vt
terribilem illum principem aggressus, anime,
quam injuste occupaverat, liberationem impetraret. Qui velut a Deo jussus, atque indubitata fide
armatus, adiit temerarium illum, et opere el
verbis, spiritualibus admonitionibus utens, quem~
admodum a præfecto audierat, admonens eum de
proposita re, cujus gratia venerat. Hoe antem
nimium contradicente, atque petitionemi renuente,
quod neque si angelus e cœlo descenderet, neque
alicui homini esset obtemperaturus, ut ejusmodi
animam eriperet; beatus Nilus mortis stimulum injecit, considerans mortis recordationem
idon: esse, ut et lapideam animam auO+C=
col. 33–34page 13 of 79
PG 120:33παραχρήμα συσχεθείς, ἔκειτο μέχρι τῆς ἐνάτης ἡμέρας βασανιζόμενος ἀνηκέστως· καὶ τῇ δεκάτῃ συστάσεως αὐτῷ ἐνεχθείσης παρὰ τῶν οἰκητόρων τῆς κώμης, καὶ πάντων βουλευομένων αὐτὸν ἀπο κτεῖναι, αὐτὸς μαθὼν τοῦτο πρὸς τῆς ὑπ' αὐτοῦ πορευομένης μαινάδος ἐπελάβετο μὲν τῷ θράσει τῆς σπάθης, καὶ πάντας αὐτοὺς διεσκόρπισεν ἐπι φανεὶς καὶ μόνον. Τῷ δὲ φόβῳ καὶ τῇ δειλία κατα σχεθεὶς ἐπὶ πλεῖον, καὶ βουληθεὶς τῇ φυγῇ τὴν σωτηρίαν εὔρασθαι, ὑπὸ τῶν ἰδίων συμποδισθεὶς ἀρμάτων, καὶ πεσὼν τοῦ ζἦν ἀπηλλάγη· καὶ οὕτως ὑπὸ τῶν παρ' αὐτοῦ πολλάκις ἀδικηθέντων τὴν κε φαλὴν ἀπετμήθη, καὶ τοῖς κυσὶ παρεδόθη εἰς βρῶ σιν. Καὶ ἐπληρώθη αὐτῷ ἡ πρόῤῥησις τοῦ ἁγίου, ὡς οὔτε ἐντὸς, οὔτε ἐκτὸς, ἀλλ' ἐν τῇ δεκάτῃ ἡμέ ρα. Μετά δε ταύτας τὰς ἡμέρα; ὑπέστρεψεν ὁ ὅσιος πατὴρ Νείλος πλήρης ὢν Πνεύματος ἁγίου καὶ πίστεως πρὸς τοὺς ἁγίους Πατέρας τοὺς ἐν τῷ Μερκουρίῳ. Καὶ γὰρ πέφυκε τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον πάντως συνήδεσθαι· καὶ ἰδόντες αὐτὸν πάντες ἀπο στολικὸν καὶ βίον καὶ σχῆμα καὶ ἐπιτήδευμα περι βεβλημένον, ἔχοντα δὲ καὶ τὴν εὐπρεπεστάτην ταπείνωσιν σὺν τῇ αἰδοῖ τῷ μετώπῳ προκαθημένην, αὐτῷ δόξαν ἀνέπεμψαν. ι. Αὐτὰς δὲ πάντας μὲν ἐσέβετο καὶ εὐλαβεῖτο ώ; ἀγγέλους Κυρίου, ἐξαιρέτως δὲ σχέσιν καὶ ἀγάπην μεγίστην εκέκτητο πρὸς τὸν τίμιον Πατέρα Φαντίο τον. Κἀκεῖνος δὲ πάλιν τὸ αὐτὸ φίλτρον ἢ καὶ πλέον ἐδείκνυε πρὸς αὐτόν· τὴν τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου, Αγαλλιάσαντο καὶ ηυφράνθησαν, καὶ τῷ Θεῷ ἐπ' Η Βασιλείου καὶ Γρηγορίου συζυγίαν καὶ ἀδιάσπαστον Ει οι γνώμην ἐν ἑαυτοῖς προδηλοῦντες. Συγκαθημένων γὰρ αὐτῶν πολλάκις, καὶ τὰς Γραφάς αναγινωσκόν των, συνήγοντο οἱ ἀδελφοὶ πρὸς αὐτοὺς πάντες, παρακαλοῦντες ἀκοῦσαι λόγον ὠφελείας ἐκ τοῦ στό ματος αὐτῶν. Καὶ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς χάριτος τοὺς ἐκπορευομένους ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου, θεωροῦν ε; δὲ καὶ τὴν ἀστράπτουσαν χάριν ἐπὶ τὸν ἅγιον Πατέρα Φαντῖνον, οὐδὲν ἄλλο ὑπελάμβανον τούτους· ὑπάρχειν, ἀλλ' ή Πέτρον καὶ Παῦλον, ὧν καὶ τὸν βίον ἐζήλουν. Τινές οὖν τῶν ἀδελφῶν ἀπελθόντες εἰς προσκύνησιν τοῦ μεγάλου Πατρός Ιωάννου, ἤρξαντο ἐπαινεῖν την μακάριον Νεῖλον, ὡς ὠφελείας ὑπίθεσιν παρὰ τοὺ Θεοῦ πεμφθέντα ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις· προστιθέντες καὶ τοῦτο, ὅτι οὔτε ἄρτου, οὔτε οἶνου μετα λαμβάνει, ἄσκησιν διώκων υψηλοτάτην. Εκέλευσεν οὖν αὐτοῖς ὁ Πατὴρ ἀποστείλαι αὐτόν. Καὶ τούτου γεγονότος, καὶ μετὰ χαρᾶς προσδεχθέντος, κελεύει ὁ μέγας Πατὴρ Ἰωάννης δοθῆναι αὐτῷ ποτήριον οίνου εἰ ιπ πορ νευομένης; αρμάτων "Αρμα άρμα
παραχρήμα συσχεθείς, ἔκειτο μέχρι τῆς ἐνάτης decimo vero, conspiratione in eum facta a vici illius
ἡμέρας βασανιζόμενος ἀνηκέστως· καὶ τῇ δεκάτῃ
συστάσεως αὐτῷ ἐνεχθείσης παρὰ τῶν οἰκητόρων
τῆς κώμης, καὶ πάντων βουλευομένων αὐτὸν ἀποκτεῖναι, αὐτὸς μαθὼν τοῦτο πρὸς τῆς ὑπ' αὐτοῦ
πορευομένης μαινάδος ἐπελάβετο μὲν τῷ θράσει
τῆς σπάθης, καὶ πάντας αὐτοὺς διεσκόρπισεν ἐπιφανεὶς καὶ μόνον. Τῷ δὲ φόβῳ καὶ τῇ δειλία κατα
σχεθεὶς ἐπὶ πλεῖον, καὶ βουληθεὶς τῇ φυγῇ τὴν
σωτηρίαν εὔρασθαι, ὑπὸ τῶν ἰδίων συμποδισθεὶς
ἀρμάτων, καὶ πεσὼν τοῦ ζἦν ἀπηλλάγη· καὶ οὕτως
ὑπὸ τῶν παρ' αὐτοῦ πολλάκις ἀδικηθέντων τὴν κε
φαλὴν ἀπετμήθη, καὶ τοῖς κυσὶ παρεδόθη εἰς βρῶσιν. Καὶ ἐπληρώθη αὐτῷ ἡ πρόῤῥησις τοῦ ἁγίου,
ὡς οὔτε ἐντὸς, οὔτε ἐκτὸς, ἀλλ' ἐν τῇ δεκάτῃ ἡμέ
ρα. Μετά δε ταύτας τὰς ἡμέρα; ὑπέστρεψεν ὁ ὅσιος
πατὴρ Νείλος πλήρης ὢν Πνεύματος ἁγίου καὶ
πίστεως πρὸς τοὺς ἁγίους Πατέρας τοὺς ἐν τῷ
Μερκουρίῳ. Καὶ γὰρ πέφυκε τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον
πάντως συνήδεσθαι· καὶ ἰδόντες αὐτὸν πάντες ἀποστολικὸν καὶ βίον καὶ σχῆμα καὶ ἐπιτήδευμα περιβεβλημένον, ἔχοντα δὲ καὶ τὴν εὐπρεπεστάτην
ταπείνωσιν σὺν τῇ αἰδοῖ τῷ μετώπῳ προκαθημένην,
αὐτῷ δόξαν ἀνέπεμψαν.
ι. Αὐτὰς δὲ πάντας μὲν ἐσέβετο καὶ εὐλαβεῖτο ώ;
ἀγγέλους Κυρίου, ἐξαιρέτως δὲ σχέσιν καὶ ἀγάπην
μεγίστην εκέκτητο πρὸς τὸν τίμιον Πατέρα Φαντίο
τον. Κἀκεῖνος δὲ πάλιν τὸ αὐτὸ φίλτρον ἢ καὶ πλέον
ἐδείκνυε πρὸς αὐτόν· τὴν τοῦ Πέτρου καὶ Ἰωάννου,
incolis et consultantibus omnibus de inferenda
illi nece, admonitus ille de hoc a mænade
quæ ejus libidini serviebat, arripuit quidem gla.
dium fretus audacia, tantumque illis visus omnes
in fugam vertit. Verum Liinore pavoreque vchementius agitatus, volensque sibi fuga consulere,
suis ipse præpeditus est armis, lapsusque occubuit, tumque præcisum illi fuit caput ab iis, qui
sæpe ab eo pessima quæque fuerant passi, projeclusque ipse canibus ad devorandum. Εt impletum est, quod vir sanctus de illo prædixerat,
scilicet non ante, non post, sed deciina die.
Postquam ui dies abiere, reversus est Spiritu
sancto et fide plenus sanctus Pater Nilus ad sanctos Patres in Mercurio, Natura enim comparatun
est, ut plane similibus similia defectentur, et videntes
eup omnes et vita et zelo et bahitu et instituto
ornatum apostolico et relucentem in ejus fronte
cum verecundia modestissimam humilitatem, exsul -
tarunt et lætati sunt Deoque gloriam propter Ipsum
dederunt.
Αγαλλιάσαντο καὶ ηυφράνθησαν, καὶ τῷ Θεῷ ἐπ'
10. Ipse vero omnes venerabatur tanquam agelos Domini, præcipuo vero amore prosequebatur
summaque charitate complectebatur venerabilem
Patren Fantinum; et ille vicissim, pari, vel
etiani majori affectu amoris respondebat, Petri
Η Βασιλείου καὶ Γρηγορίου συζυγίαν καὶ ἀδιάσπαστον cum Joanne, scu Basilii cum Gregorio summam
et indivulsam animarum conjunctionem præseferentes. Considentibus ergo sæpe illis et Scriptu
ras lectitantibus, conveniebant omnes fratres ad
illos, rogabantque, ut sibi utilitatis sermonem
depromerent. Ει audientes verba gratis, que
procedebant de ore sancti Patris Nili et intuentes
cliam emicantem gratiam de sancta Patre Fau
tino, nihil aliud esse illos putabant, quam Petrum
οι Paulum, quorum etiam vitæ æmulatores erant.
Accesserunt ergo quidam e fratribus ad magnum
Patrem Joannem salutationis causa, caperuntque celebrare beatum Nilum, quod missus
γνώμην ἐν ἑαυτοῖς προδηλοῦντες. Συγκαθημένων
γὰρ αὐτῶν πολλάκις, καὶ τὰς Γραφάς αναγινωσκόν
των, συνήγοντο οἱ ἀδελφοὶ πρὸς αὐτοὺς πάντες,
παρακαλοῦντες ἀκοῦσαι λόγον ὠφελείας ἐκ τοῦ στόματος αὐτῶν. Καὶ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς χάριτος
τοὺς ἐκπορευομένους ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ὁσίου
Πατρὸς ἡμῶν Νείλου, θεωροῦν ε; δὲ καὶ τὴν
ἀστράπτουσαν χάριν ἐπὶ τὸν ἅγιον Πατέρα Φαντῖνον,
οὐδὲν ἄλλο ὑπελάμβανον τούτους· ὑπάρχειν, ἀλλ' ή
Πέτρον καὶ Παῦλον, ὧν καὶ τὸν βίον ἐζήλουν. Τινές
οὖν τῶν ἀδελφῶν ἀπελθόντες εἰς προσκύνησιν τοῦ
μεγάλου Πατρός Ιωάννου, ἤρξαντο ἐπαινεῖν την
μακάριον Νεῖλον, ὡς ὠφελείας ὑπίθεσιν παρὰ τοὺ
Θεοῦ πεμφθέντα ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις· προστι
θέντες καὶ τοῦτο, ὅτι οὔτε ἄρτου, οὔτε οἶνου μετα- asperrima vitæ ratione utentem. Jussit ergo
λαμβάνει, ἄσκησιν διώκων υψηλοτάτην. Εκέλευσεν
οὖν αὐτοῖς ὁ Πατὴρ ἀποστείλαι αὐτόν. Καὶ τούτου
γεγονότος, καὶ μετὰ χαρᾶς προσδεχθέντος, κελεύει
ὁ μέγας Πατὴρ Ἰωάννης δοθῆναι αὐτῷ ποτήριον οίνου
Deo esset ea in loca utilitatis ergo, addebantque, illum nec pane vesci, nec vinum bibere,
Pater, ut is ad se mitteretur. Eo profecto εἰ ιπmiter excepto, jubet magnus Pater Joannes, offerri illi generosissimi vini poculum, experiri volens, num secundum Deum institutum ejus esset.
Joannis Clei nota.
Hac ita vertit Sirletus: «Ipse hæc audiens,
ab ea, quam adulterabatur, furia, apprehendit
temere ensem atque onines suos dispersit manens
solus. Timore autem magis detentus ac fuga
sibi salutem volens comparare, a suis impeditus es curru decidens a vita excessit.» Matvác, est furiosa, quæ facit alius insanire: libidine
procul dubio hic et amoribus illicitis, ut indicat πορνευομένης; verum adulterium gratis adjunxit Sirlelus et αρμάτων vertit currum. "Αρμα proprie
currum significat: άρμα apud posteriorum secuJorum Græcos pro armis frequentius venit, ut
liquet apud Cangium in Glossario: sensu, quem
Caryophilus expressit, potius hic sumi videtur;
at tum spiritus lenis pro aspero substitul dehet.
Agresta parte v, cap. 5, Vilm S. Basilii
tria monasteria fuisse asserit prope territorium
Palmense, primum a S. Mercurio, secundum a S.
Michaele appellatum, tertium, denique, ubi visit S.
Joannes, qui verisimiliter idein is est, de quo ad
caput 1, not. 6.
col. 35–36page 14 of 79
PG 120:35Αι μεγίστου, βουλόμενος ἰδεῖν εἰ κατὰ Θεόν ἐστιν ἡ αὐτοῦ πολιτεία. Λαβὼν δὲ τὸ ποτήριον ὁ ὅσιος Πατήρ Νείλος, καὶ αιτησάμενος εὐλογίαν, ἀνυποστόλως πέπωκεν αὐτὸ μέχρι τέλους, μήτε τὸ ἀθρόον τῆς βλάβης τοῦ οἴνου καταπτήξας, μήτε τὴν οἰκείαν κρί σιν τῆς τοῦ Πατρὸς διακρίσεως κυριωτέραν ἀποδείξας, ἀλλὰ τὴν κοπὴν τοῦ θελήματος εὐλόγου τε καὶ ἀλόγου ὡς σωτηρίας μεγίστην υπόθεσιν τῶν λοιπῶν προτιμήσας. Τότε ὁ μέγας ἐκεῖνος θαυμάσας καθ ἑαυτὸν τοῦ ἀνδρὸς τὴν σοφίαν, καὶ τὸ ἀνυπόκριτον τῆς αὐτοῦ ὑπακοῆς κατὰ πάντων (επείρασε γὰρ αὐτὸν καὶ ἐν ἄλλοις, μᾶλλον δὲ ἐδίδαξεν αὐτὸν οἷα πατήρ υἱὸν γνήσιον)· ἔφη πρὸς τοὺς παρόντας Οὐκ ἔλεγον οἱ Πατέρες ὅτι ὁ ὁἶδα; Νεῖλος οὐ γεύεται οἴνου; ἄλλα ὁρῶσιν ἄνθρωποι, καὶ ἕτερα λέν γουσιν. 11. ια΄. Εὐθέως οὖν ἀναστὰς ἐκεῖνος βάλλει μετά νοιαν λέγων· Συγχώρησόν μοι, τίμιε Πάτερ, ὅτι ούτ δέποτε ἐποίησά τι ἀγαθὸν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· ὅμως ἡ ἐγκράτεια, Πάτερ, ὡς καὶ αὐτὸς μᾶλλον ἐπίσταται, συμβάλλεται πᾶσιν ἐν ἅπασιν, τοῖς μὲν γέρουσιν ἵνα εἰκὼν καὶ τύπος γένωνται τοῖς νέοις· τοῖς δὲ νέος, ἡμῖν καὶ εἰσαγωγικοῖς, ἵν᾿ ὅπως μὴ τῇ φλογί πλείονα ὕλην προσθήσωμεν, ἢ τὸ θηρίον ἀγριώτερον καὶ δυσκάθεκτον καταστήσωμεν. Το μέντοι ἐπιτυχεῖν τῆς παναγεστάτης εὐλογίας τῆς σῆς τιμίας χειρός, εἴτε διὰ πόματος οἴνου, εἴτε διὰ κλάσματος ἄρτου, πατριαρχικῆς χάριτος ἄξιον, καὶ τῆς αὐτῆς δωρεάς Ισόῤῥοπον. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μέγας Ιωάννης, ὑπου μειδιάσας τῷ προσώπῳ, καὶ ἀγαλλιασθεὶς τῷ πνεύματι πολλῷ πλέον εὐλογίαις αὐτὸν ἀντημείο " ψατο, καὶ εὐχαῖς κατεπλούτησεν. Ενουθέτει δὲ αὐτὸν συμμέτρως ἀσκεῖν, μή πως ὑπὸ νόσου ή γήμως πιεσθεὶς μέλλῃ τότε ἐπιζητεῖν τὰ μὴ τῷ σχήματι πρέποντα, Καὶ τότε μὲν κατέσχεν αὐτὸν παρ' ἑαυτῷ, εὐφραινόμενος ἐπὶ τῇ ἡδυτάτῃ ἀναγνώσει αὐτοῦ, καὶ τῇ εὐστόχῳ τῶν νοημάτων ἀναπτύξει καὶ διασαφήσει τῶν θείων Γραφῶν. Ἐσχόλαζε γὰρ ὁ μέγας Ιωάννης ἀεὶ ἐν τοῖς λόγοις τοῦ ἁγίου Γρη γορίου τοῦ Θεολόγου, ὥστε τῇ πολλῇ πείρα, ἣν ἐξ αὐτῶν ἀνελάβετο, ἄλλον θεολόγον παρὰ πᾶσι γνωρίς ζεσθαι. Ἐν μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν ἀναγινώσκοντος ἐν τῇ αὐτῇ βίβλῳ τοῦ ὁσίου Πατρός ἡμῶν Νείλου, καὶ τοῦ γέροντας βουληθέντος διευκριν καὶ ἐν τῶν τῷ ἁγίῳ διδασκάλῳ πονηθέντων δογμάτων, οὐκ ήρεσε τῷ ᾷ Νείλῳ ἡ τοῦ γέροντος ἑρμηνεία, ὡς μὴ τὸν σκοπὴν τοῦ διδασκάλου ἐν ἀκριβείς καταλαβόντος. Καὶ βουληθέντος τὸ ἴσον τῆς διανοίας ἐν ἑτέρῳ χωρίῳ τῆς αὐτῆς βίβλου σαφέστερον ἀποδείξαι, καὶ τὴν ὀρθότητα του δόγματος καθώς ἐστιν ἀποφῆναι, ἐπει τιμήθη σφοδρώς παρὰ τοῦ μεγάλου, ὡς οὐκ ἐξὸν αὐτῷ ἐρευνᾶν τὰ τοιαῦτα, νέῳ ὄντι καὶ ἀρχαρίων, καὶ ἀκμὴν ἐν τοῖς πάθεσιν τοῦ βίου λυσπωμένῳ, Αὐτὸς δὲ ἀκούσας, οὐδαμῶς ἐταράχθη, ή όλως παρεσαλεύθη τῆς πίστεως καὶ ἀγάπης, ἧς ἐκέκτητο πρὸς τὸν γέροντα. Αλλ' οὕτως ἐδέξατο αὐτοῦ τὰ ονείδη, ὡς ὁ δι, ῶν ὕδατος ἐμπλησμένον ἀγγεῖο, Καὶ γὰρ εἶχεν αὐτὸν ὡς τὸν ἅγιον Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν· πολλάκις δὲ οὕτω προσεκύνει τὸν τόπον, ὅπου ίσταντο οἱ πόδες αὐτοῦ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ὡς καὶ α) την βῆμα τοῦ θυσιαστηρίου.
3!
ANONYMI
Αι B. Nilus aeceptum poculum, petita benedictione, μεγίστου, βουλόμενος ἰδεῖν εἰ κατὰ Θεόν ἐστιν ἡ
nihil moratus totum ebibit, nec damnum ex epolo
vino veritus, nec suum consilium proposito Patis dijudicantis præferens, sed abdicationem vá.
luntatis suæ sive rationi consona, sive minus
consonæ, tanquam salutis ansam longe maximam,
cæteris anteponens. Tunc magnus ille viri sapientiam sinceramque ac plenam obedientiam secum
admiratus (tentavit quippe illum et in aliis, imo
docnit uti pater germanum filium) ad astantes
ait: Nonne dicebant Patres, abbatem Nilu
abstinere a viuo? Ut videre est, alia vident homines
et alia dicunt.
αὐτοῦ πολιτεία. Λαβὼν δὲ τὸ ποτήριον ὁ ὅσιος Πατήρ
Νείλος, καὶ αιτησάμενος εὐλογίαν, ἀνυποστόλως
πέπωκεν αὐτὸ μέχρι τέλους, μήτε τὸ ἀθρόον τῆς
βλάβης τοῦ οἴνου καταπτήξας, μήτε τὴν οἰκείαν κρίσιν τῆς τοῦ Πατρὸς διακρίσεως κυριωτέραν ἀποδεί
ξας, ἀλλὰ τὴν κοπὴν τοῦ θελήματος εὐλόγου τε καὶ
ἀλόγου ὡς σωτηρίας μεγίστην υπόθεσιν τῶν λοιπῶν
προτιμήσας. Τότε ὁ μέγας ἐκεῖνος θαυμάσας καθ
ἑαυτὸν τοῦ ἀνδρὸς τὴν σοφίαν, καὶ τὸ ἀνυπόκριτον
τῆς αὐτοῦ ὑπακοῆς κατὰ πάντων (επείρασε γὰρ
αὐτὸν καὶ ἐν ἄλλοις, μᾶλλον δὲ ἐδίδαξεν αὐτὸν οἷα
πατήρ υἱὸν γνήσιον)· ἔφη πρὸς τοὺς παρόντας·
Οὐκ ἔλεγον οἱ Πατέρες ὅτι ὁ ὁἶδα; Νεῖλος οὐ γεύεται οἴνου; ἄλλα ὁρῶσιν ἄνθρωποι, καὶ ἕτερα λέν
γουσιν.
11. Continuo surgens ille profunda incursa- ια΄. Εὐθέως οὖν ἀναστὰς ἐκεῖνος βάλλει μετά
tione sese denisit: et, Ignoscito, inquit, venerande νοιαν λέγων· Συγχώρησόν μοι, τίμιε Πάτερ, ὅτι ούτ
Pater, nam coram Deo nihil boni unquam feci. δέποτε ἐποίησά τι ἀγαθὸν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· ὅμως
Abstinentia tamen, Pater, quod ipse melius nosti, ἡ ἐγκράτεια, Πάτερ, ὡς καὶ αὐτὸς μᾶλλον ἐπίσταται,
omnibus ad omnia prodest, senibus quibus, ut συμβάλλεται πᾶσιν ἐν ἅπασιν, τοῖς μὲν γέρουσιν ἵνα
exemplar sint junioribus, nobis vero, qui juvenes εἰκὼν καὶ τύπος γένωνται τοῖς νέοις· τοῖς δὲ νέος,
tyronesque sumus, ne flammæ addamus uberius
ἡμῖν καὶ εἰσαγωγικοῖς, ἵν᾿ ὅπως μὴ τῇ φλογί πλείονα
pabulum, vel feram immitiorem et indomitam ὕλην προσθήσωμεν, ἢ τὸ θηρίον ἀγριώτερον καὶ
reddamus. Assequi porro benedictionem sacratis- δυσκάθεκτον καταστήσωμεν. Το μέντοι ἐπιτυχεῖν
simæ tuæ manus sive per vini potum, sive per τῆς παναγεστάτης εὐλογίας τῆς σῆς τιμίας χειρός,
frustum panis, patriarchali est gratia dignumi, et εἴτε διὰ πόματος οἴνου, εἴτε διὰ κλάσματος ἄρτου,
tantumdem valens donum. Hæc audiens magnus· πατριαρχικῆς χάριτος ἄξιον, καὶ τῆς αὐτῆς δωρεάς
Joannes subrisit, et spiritu exsultans multo pluribus Ισόῤῥοπον. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μέγας Ιωάννης, ὑπου
illun benedictionibus cumulavit, et votis bona ei μειδιάσας τῷ προσώπῳ, καὶ ἀγαλλιασθεὶς τῷ
precatus, locupletavit. Cæterum admonuit, at me- πνεύματι πολλῷ πλέον εὐλογίαις αὐτὸν ἀντημείο
dium asperioris viæ cursum teneret, ne furts " ψατο, καὶ εὐχαῖς κατεπλούτησεν. Ενουθέτει δὲ
morbo aut senio gravior, ea tunc quæreret, quæ
religiosumn habitum non decent. Et tunc quidem
illum apud se manere voluit mira suavitate captus,
quam eo legente sentiebat et perspicaci sententiarum explanatione, sacrarumque Scripturarumin expositione. Vacabat autem assidue magnus Joannes
Gregorii Theologi scriptis, ut ex multa eorum
lectione alter theologus apud omnes audiret,
Quadam ergo die librum eumdem legente sancto
Patre Nilo, placuit seni dogma quoddam doctoris
dilucidare. Abbati vero Nilo probata non fuit tradita a sene expositio, utpote noii assecuto gerinanum doctoris sensum. Et cum voluisset ex altero
αὐτὸν συμμέτρως ἀσκεῖν, μή πως ὑπὸ νόσου ή
γήμως πιεσθεὶς μέλλῃ τότε ἐπιζητεῖν τὰ μὴ τῷ
σχήματι πρέποντα, Καὶ τότε μὲν κατέσχεν αὐτὸν
παρ' ἑαυτῷ, εὐφραινόμενος ἐπὶ τῇ ἡδυτάτῃ ἀναγνώ
σει αὐτοῦ, καὶ τῇ εὐστόχῳ τῶν νοημάτων ἀναπτύξει
καὶ διασαφήσει τῶν θείων Γραφῶν. Ἐσχόλαζε γὰρ
ὁ μέγας Ιωάννης ἀεὶ ἐν τοῖς λόγοις τοῦ ἁγίου Γρη
γορίου τοῦ Θεολόγου, ὥστε τῇ πολλῇ πείρα, ἣν ἐξ
αὐτῶν ἀνελάβετο, ἄλλον θεολόγον παρὰ πᾶσι γνωρίς
ζεσθαι. Ἐν μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν ἀναγινώσκοντος ἐν
τῇ αὐτῇ βίβλῳ τοῦ ὁσίου Πατρός ἡμῶν Νείλου, καὶ
τοῦ γέροντας βουληθέντος διευκριν καὶ ἐν τῶν τῷ
ἁγίῳ διδασκάλῳ πονηθέντων δογμάτων, οὐκ ήρεσε τῷ
266ᾷ Νείλῳ ἡ τοῦ γέροντος ἑρμηνεία, ὡς μὴ τὸν
σκοπὴν τοῦ διδασκάλου ἐν ἀκριβείς καταλαβόντος.
Καὶ βουληθέντος τὸ ἴσον τῆς διανοίας ἐν ἑτέρῳ χωρίῳ
τῆς αὐτῆς βίβλου σαφέστερον ἀποδείξαι, καὶ τὴν
ὀρθότητα του δόγματος καθώς ἐστιν ἀποφῆναι, ἐπει
τιμήθη σφοδρώς παρὰ τοῦ μεγάλου, ὡς οὐκ ἐξὸν
αὐτῷ ἐρευνᾶν τὰ τοιαῦτα, νέῳ ὄντι καὶ ἀρχαρίων,
καὶ ἀκμὴν ἐν τοῖς πάθεσιν τοῦ βίου λυσπωμένῳ,
Αὐτὸς δὲ ἀκούσας, οὐδαμῶς ἐταράχθη, ή όλως
παρεσαλεύθη τῆς πίστεως καὶ ἀγάπης, ἧς ἐκέκτητο
πρὸς τὸν γέροντα. Αλλ' οὕτως ἐδέξατο αὐτοῦ τὰ
ονείδη, ὡς ὁ δι, ῶν ὕδατος ἐμπλησμένον ἀγγεῖο,
Καὶ γὰρ εἶχεν αὐτὸν ὡς τὸν ἅγιον Ἰωάννην τὸν
Βαπτιστήν· πολλάκις δὲ οὕτω προσεκύνει τὸν τόπον, ὅπου ίσταντο οἱ πόδες αὐτοῦ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ὡς καὶ
libri loco planius ostendere, rem ita esse et dio-D
gmatis rectitudinem, ut habebat, explicare, vehementer correptus fuit a magno Patre, quod fas
ei non esset juveni et tironi, cœnoque sæcularis
vitæ adhuc inquinato res hujusmodi curiosius
tractare. Quod ille audiens, non est turbatus, nec
ulla ex parte mutata est illi voluntas in observando diligendoque ut antea sene, sed increpationes
ejus æque accepit ac sitibundus aquæ vas plenum,
Erat enim illi senex alter Joannes Baptista. Sepe
vero etiam ita venerabatur locum, in quo steterant
pedes ejus in ecclesia, quemadmodum et ipsa sacri
altaris penetralia.
α) την βῆμα τοῦ θυσιαστηρίου.
col. 37–38page 15 of 79
PG 120:37ιβ'. Τῆς δὲ ἑσπέρας καταλαβούσης, καὶ πορευθέν τοῦ αὐτοῦ ἡσύχως ἐν τῷ κελλίῳ τῷ ἰδίῳ, ὑπεισῆλθεν αὐτῷ λογισμὸς ἐκταράσσων καὶ ἐνοχλῶν αὐτὸν σφό. δρα, εἴγ᾽ ἄρ᾽ ὁ μέγας ἐπ' ἀληθείας ἐνέπληξεν αὐτῷ, ὡς κακῶς νενοηκότι την χρήσιν τοῦ θεολόγου, μή ποτε καὶ αἵρεσις λογισθείη· ἢ μόνον ταπεινῶσαι βουλόμενος τὴν ὑψηλοφροσύνην καὶ μεγίστην αλα ζονείαν. Καὶ ταῦτα διενθυμούμενος, μικρὸν ἀπενύ σταξεν. Ο δὲ πάντων τῶν δικαίων παρατηρῶν τὰς παρατροπὰς τῶν ἐνθέων διαβημάτων τοῦ ὑποσκελίσαι ἡ κρύψαι παγίδα, βουληθεὶς σινιάσαι καὶ τὸν ὅσιον τοῦτον, φαίνεται αὐτῷ καθ᾿ ὕπαρ ἐν σχήματι δύο πρεσβυτέρων μεγάλων λεγόντων· Ἡμεῖς ἐσμεν Πέτρος καὶ Παῦλος· ἰδόντες δέ σε φησὶν ἀσχάλλοντα περὶ τῶν θείων δογμάτων, ἤλθομεν τοῦ συνετίσαι σε, καὶ διδάξαι τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν. Εἶπον οὖν καὶ χρῆσιν ὅσον τὸ τῆς δεσποτικῆς εὐχῆς ὕφος, καὶ ἀπέστησαν. Ο δὲ εἰς ἑαυτὸν ἐλθὼν, οὐδὲ γὰρ καθι εύδων ὑπῆρχεν, ἐφιλοτιμεῖτο πρὸς τὸ παρὸν ἐπὶ τῷ ἀκαίρως φανέντι, καὶ τὴν χρήσιν ἐπὶ στόματος εἶχεν, τὴν δὲ ἔννοιαν αὐτῆς οὐκ ἠρεύνα, καὶ ταῦτα δι' ὅλου τοῦ ἄρθρου καὶ ἕως πρωΐας. Πρὸς δὲ τὸ διάφαυσμα ἡσυχίαν ἄγων βαθείαν, καὶ μέλλων ἐρευ νῆσαι τὸ τῆς ἀποκαλύψεως βάθος, εὗρε τὸ νομιζόμενον μέλι πικρότερον αψινθίου· καὶ τὴν κρυπτομένην θεολογίαν, προδήλως αἵρεσιν δεινοτάτην. Τότε ὁ ὀξύνους ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ ταχὺς εἰς τὸ διακρίναι τὸ καθαρὸν ἀπὸ τοῦ κιβδήλου, καταμαθὼν τὸν παμε μέγιστον δόλον τῶν νοητῶν πολεμίων, καὶ τὴν ἄφραστον πανουργίαν ἐκείνην, προστρέχει τῇ τοῦ Σωτήρος σταυρώσει, ρίπτει ἑαυτὸν ἐπ᾿ ἐδάφους, ἐν συντετριμμένῃ καὶ ταπεινῇ τῇ καρδίᾳ αἰτεῖται ἀπά λειψιν ἐκ καρδίας τῆς πονηρᾶς ἐκείνης ἐγγραφῆς καὶ βεβήλου, ἧς καὶ τετύχηκε παραχρῆμα. Αναστάς γὰρ τοῦ τόπου ἐκείνου, οὐδαμῶς οὐδέ ποτε ηδυνήθη ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας εἰπεῖν, ἢ κἂν ἐννοῆσαι τῆς πονηρᾶς ἐκείνης χρησμῳδίας μήτε ἀρχὴν, μήτε τέ λος. Απεισι δὲ καὶ πρὸς τὸν μέγαν ἐργάτην, καὶ βάλλει αὐτῷ μετάνοιαν, ἀπαγγέλλων τὰ πάντα. ιγ'. Ο δὲ γέρων μειδιώντι τῷ προσώπω εκρά τησεν αὐτὸν τῆς χειρὸς καὶ εἶπεν· 'Ανδρίζου, ὦ τέκνον, ἀνδρίζου καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπέμεινον πειρασμοὺς τῶν δαιμόνων, ἵνα καὶ αὐτὸς ἐπιστρέψας στηρίξης πολλών ψυχὰς ἐν τῇ γενεᾷ σου, φῶς καὶ ἅλας ἀναδειχθεὶς ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς πλανωμένοις. Καὶ γὰρ ἐγὼ οἶδα τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ δοθεῖσάν σοι ἀγχίνοιαν, καὶ τὴν χάριν τοῦ λόγου καὶ ἔγνων ὅτι ὀρθῶς διεκδικεῖς τὸν σκοπὸν τοῦ ἁγίου. ᾿Αλλὰ φοβούμενος μὴ τῷ τῆς οἰήσεως πάθει καὶ κρημνῷ περιπέτῃς, όπερ πολλάκις είωθε ξυμβαίνειν τοῖς κατὰ σὲ ταχυδρόμοις, ἄμεινον κέκρικα εὐφραν. θῆναί με ἐν τῷ σε ὑπ᾿ ἐμοῦ λυπηθήναι, καθώς 5 Απόστολος διδάσκει, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατὰ σοῦ λυπηθῆναι ἐν τῷ σε οἰήσει καὶ ὑψηλοφροσύν, απο ενεχθῆναι. Ταῦτα καὶ πλείονα τούτων εἰρηκώς πρὸς ΧΧVΙ,
ιβ'. Τῆς δὲ ἑσπέρας καταλαβούσης, καὶ πορευθέν
τοῦ αὐτοῦ ἡσύχως ἐν τῷ κελλίῳ τῷ ἰδίῳ, ὑπεισῆλθεν
αὐτῷ λογισμὸς ἐκταράσσων καὶ ἐνοχλῶν αὐτὸν σφό.
δρα, εἴγ᾽ ἄρ᾽ ὁ μέγας ἐπ' ἀληθείας ἐνέπληξεν αὐτῷ,
ὡς κακῶς νενοηκότι την χρήσιν τοῦ θεολόγου, μή
ποτε καὶ αἵρεσις λογισθείη· ἢ μόνον ταπεινῶσαι
βουλόμενος τὴν ὑψηλοφροσύνην καὶ μεγίστην αλα
ζονείαν. Καὶ ταῦτα διενθυμούμενος, μικρὸν ἀπενύ
σταξεν. Ο δὲ πάντων τῶν δικαίων παρατηρῶν τὰς
παρατροπὰς τῶν ἐνθέων διαβημάτων τοῦ ὑποσκελίσαι ἡ κρύψαι παγίδα, βουληθεὶς σινιάσαι καὶ τὸν
ὅσιον τοῦτον, φαίνεται αὐτῷ καθ᾿ ὕπαρ ἐν σχήματι
δύο πρεσβυτέρων μεγάλων λεγόντων· Ἡμεῖς ἐσμεν
Πέτρος καὶ Παῦλος· ἰδόντες δέ σε φησὶν ἀσχάλλοντα
περὶ τῶν θείων δογμάτων, ἤλθομεν τοῦ συνετίσαι σε,
καὶ διδάξαι τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν. Εἶπον οὖν καὶ
χρῆσιν ὅσον τὸ τῆς δεσποτικῆς εὐχῆς ὕφος, καὶ
ἀπέστησαν. Ο δὲ εἰς ἑαυτὸν ἐλθὼν, οὐδὲ γὰρ καθι
εύδων ὑπῆρχεν, ἐφιλοτιμεῖτο πρὸς τὸ παρὸν ἐπὶ
τῷ ἀκαίρως φανέντι, καὶ τὴν χρήσιν ἐπὶ στόματος
εἶχεν, τὴν δὲ ἔννοιαν αὐτῆς οὐκ ἠρεύνα, καὶ ταῦτα
δι' ὅλου τοῦ ἄρθρου καὶ ἕως πρωΐας. Πρὸς δὲ τὸ
διάφαυσμα ἡσυχίαν ἄγων βαθείαν, καὶ μέλλων ἐρευ
νῆσαι τὸ τῆς ἀποκαλύψεως βάθος, εὗρε τὸ νομιζό
μενον μέλι πικρότερον αψινθίου· καὶ τὴν κρυπτομένην θεολογίαν, προδήλως αἵρεσιν δεινοτάτην. Τότε
ὁ ὀξύνους ἐκεῖνος ἀνὴρ, καὶ ταχὺς εἰς τὸ διακρίναι
τὸ καθαρὸν ἀπὸ τοῦ κιβδήλου, καταμαθὼν τὸν παμε
μέγιστον δόλον τῶν νοητῶν πολεμίων, καὶ τὴν
ἄφραστον πανουργίαν ἐκείνην, προστρέχει τῇ τοῦ c
Σωτήρος σταυρώσει, ρίπτει ἑαυτὸν ἐπ᾿ ἐδάφους, ἐν
συντετριμμένῃ καὶ ταπεινῇ τῇ καρδίᾳ αἰτεῖται ἀπά
λειψιν ἐκ καρδίας τῆς πονηρᾶς ἐκείνης ἐγγραφῆς
καὶ βεβήλου, ἧς καὶ τετύχηκε παραχρῆμα. Αναστάς
γὰρ τοῦ τόπου ἐκείνου, οὐδαμῶς οὐδέ ποτε ηδυνήθη
ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας εἰπεῖν, ἢ κἂν ἐννοῆσαι τῆς
πονηρᾶς ἐκείνης χρησμῳδίας μήτε ἀρχὴν, μήτε τέλος. Απεισι δὲ καὶ πρὸς τὸν μέγαν ἐργάτην, καὶ
βάλλει αὐτῷ μετάνοιαν, ἀπαγγέλλων τὰ πάντα.
ιγ'. Ο δὲ γέρων μειδιώντι τῷ προσώπω εκρά
τησεν αὐτὸν τῆς χειρὸς καὶ εἶπεν· 'Ανδρίζου, ὦ
τέκνον, ἀνδρίζου καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ
ὑπέμεινον πειρασμοὺς τῶν δαιμόνων, ἵνα καὶ αὐτὸς
ἐπιστρέψας στηρίξης πολλών ψυχὰς ἐν τῇ γενεᾷ
σου, φῶς καὶ ἅλας ἀναδειχθεὶς ἐν τῷ κόσμῳ τοῖς
πλανωμένοις. Καὶ γὰρ ἐγὼ οἶδα τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ
δοθεῖσάν σοι ἀγχίνοιαν, καὶ τὴν χάριν τοῦ λόγου
καὶ ἔγνων ὅτι ὀρθῶς διεκδικεῖς τὸν σκοπὸν τοῦ ἁγίου.
᾿Αλλὰ φοβούμενος μὴ τῷ τῆς οἰήσεως πάθει καὶ
κρημνῷ περιπέτῃς, όπερ πολλάκις είωθε ξυμβαίνειν
τοῖς κατὰ σὲ ταχυδρόμοις, ἄμεινον κέκρικα εὐφραν.
θῆναί με ἐν τῷ σε ὑπ᾿ ἐμοῦ λυπηθήναι, καθώς 5
Απόστολος διδάσκει, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατὰ σοῦ
λυπηθῆναι ἐν τῷ σε οἰήσει καὶ ὑψηλοφροσύν, απο
ενεχθῆναι. Ταῦτα καὶ πλείονα τούτων εἰρηκώς πρὸς
] Paral. ΧΧVΙ, 20. ¹¹ Ephes. iv, 30.
12. ad vesperum cum se in cellam quietis causa
contulisset, subiit mentem illius cogitatio, quæ
illum turbavit illumque vexavit: num fortasse
magnus ille Pater ex animo reprehendisset, ut
male interpretatum theologi verba, atque hæreticum ipse habuisset sensuin, au vero meam, inquit,
voluit deprimere arrogantiam fastumque plurimum.
Dum hæc secum cogitat, levi somno corripitur. Interim, qui justorum omnium lapsus
observat in sacris corum gressibus ad supplanlandum aut ponendum laqueum, cribrare volens
et hunc virum justum, apparet illi per somnum
duorum specie senum justa proceritate, dicenLium: Nos sumus Petrus et Paulus: et quia te
vidimus in divinis dogmatibus laborantem, venimus
ad erudiendum te, docendumque omnem veritaten'.
Protulerunt ergo illi locum quemdam, quantum
Dominicæ precis amplecteretur oratio, et
discesserunt. Ille sese colligens, neque enim dormiebat, applaudebat sibi quidem interim de importuno viso et sententiam in ore habebat, liet,
quid per eam significaretur, non examinaret, idque
per totum nocturnarum precum spatium usque ad
illucescentem diem. Cum vero illucesceret, in
summa animi quiete perscrutaturus latentem vim
expositæ sibi sententiæ, comperit, quod putabatur
mel, absinthium amarissimum et occultam theolo
giam hæresim esse manifesto pravissimam. Tuna
acuti vir ingenii veloxque ad discernendum purum
ab adulterino, cognita nequissima fraude spiri
talium hostium et immensa illa versutia, accurrit
ad crucem Salvatoris, prosternit se humi, contrito
et humili corde petit deleri sibi ex intimo corde
nefariam illam et impuram scriptionem, quod
etiam continuo impetravit. Cum enim de loco illa
se erexisset, nunquam ex illa hora potuit affari aut
revocare quidquam omnino in memoriam, quod ad
pravam illam allocutionem quoquo modo spectaret. Accedit quoque ad magnum vitæ sanctioris
operarium et profunda usus inclinatione singula
enarrat.
13. At senex subridens prehensaque manu đự
xit: "Viriliter age, fili, viriliter age et conforletur cor tuum et sustinə dæmonum tentationes,
ut conversus tu etiam confirmes in generatione tua
multorum animas, luxque fias et sal in munda
errantibus. Novi equidem mentis perspicaciam et
sermonis gratiam, qua Deus te donavit, et scio,
te recte defendere mentem sancti doctoris, sed
quia timebai, ne magna de teipso elatus opinione
præceps rueres, quod sape tui similibus velocitate
ingenii præstantibus evenire solet, satius duxi, le
contristando me oblectari, quemadmodum Apo-10Apostolus docet ", quam Spiritum sanctum de te contri
stari, si tumida existimatione superbiaque inflatus
corrueres. His aliisque pluribus ad eum usus verbis
el precatus ei optima quæque, cum benedictioni,
col. 39–40page 16 of 79
PG 120:39ἡ αὐτὸν, ἐπευξάμενός τε καὶ εὐλογήσας ἀπέλυσεν ἐν εἰρήνῃ. Ο δὲ ὅσιος Πατήρ ήμων Νείλος ἔτι καὶ ἔτι προκύπτων καὶ αὐξανόμενος ταῖς κατὰ Θεὸν ἀναβάσεσι καὶ θεώσεσιν, ηράσθη καὶ τῆς μητρός πασῶν τῶν ἀρετῶν ἡσυχίας, πλείονα πλοῦτον ἐκ ταύτης ισχύων κερδῆσαι καὶ ἄπειρον σοφίαν. Και τοῦτο ἀναθεὶς τοῖς ἁγίοις Πατράσι, διὰ τὸ πάντα μετὰ βουλῆς αὐτῶν πράττειν, τῇ αὐτῶν συνέσει και δι' εὐχῶν συνεργία τὸ βουλευθὲν ἐκυρώθη. Σπήλαιον δέ ἐστιν οὐ μακρὰν τῶν μοναστηρίων, ἐν τῷ ὕψει τοῦ κρημνού διακείμενον, ἔχον ἐν αὐτῷ καὶ θυσία στήμιον ἐπ' ὀνόματι τοῦ ἀρχιστρατήγου Μιχαὴλ, πάνυ πρὸς ἡσυχίαν ὃν ἐπιτήδειον ταῖς ἐπιτηδείοις. Ἐν τούτῳ τῷ σπηλαίῳ ὁ ἀνδρεῖος ἐκεῖνος ἀναλαβὼν Ἠλιοῦ τὸν ζῆλον, καὶ Ελισσαίου τὴν καρτερίαν,τήν τε ὑπομονὴν πάντων τῶν ἁγίων, ἀνέρχεται κατοικήσων μετά πλείστης χαράς τε καὶ προθυμίας. Ἐν ᾧ κατά μένας αυλιζόμενος, καὶ τὸν Θεὸν προσδεχόμενος μᾶλ λον δ' ἐνώπιον αὐτοῦ παριστάμενος, καὶ τὸν ἀόρατ ὡς ὁρατὸν προορώμενος, πολλοὺς καὶ μεγίστου; ἀγω νας ἀνδρικῶς ἐπεδείξατο, πάντων τῶν προηγωνισμένων ὁσίων τε καὶ δικαίων τὰς ἀρετὰς καὶ τὰ ἆθλα ανα μάξασθαι σπεύδων· ἅπερ οὐδεὶς ὢν ἰσχύσαι ἢ λό φράσαι, ή γραφῇ παραδοῦναι, διὰ τὸ ἐν κρυπτῷ μόνῳ τῷ τὰ κρυπτὰ εἰδότι προσαναφέρεσθαι· εἰ μή πού τις ταῦτα ἀπὸ τοῦ τέλους τεκμήροιτο, τουτέστι τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δόξης, καὶ τῆς πατρικῆς ἀντα ποδόσεως. «Ο Πατήρ σου γάρ, φησίν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· καὶ τοὺς δοξάζοντάς με, φησί, δοξάσω.» ιδ'. Τίς δ' οὕτως ἐδοξάσθη καὶ ἐτιμήθη ἐν τῇ γε νεᾷ ταύτῃ, ὡς ὁ μακάριος οὗτος; οὐ μόνον παρά πιστῶν βασιλέων καὶ ἀρχόντων, πατριαρχῶν ὁμοῦ καὶ ἀρχιερέων, ἐμοφύλων καὶ οὐχ ὁμογλώσσων, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῶν ἀπίστων τυράννων, λέγω δή τῶν Σαρακηνών φυλαρχούντων· οἵτινες μόνῳ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τιμὴν ἀπεδίδουν, ἐπειδὴ τῆς θέας ἡμοίρουν. Ελεγχος δὲ ταῦτα πάντα τῆς τοῦ ἀνδρὸς πρὸς Θεὸν διαπύρου ἀγάπη;, καὶ τῆς ὑψοποιοῦ τα πεινοφροσύνης, καὶ τῶν πολλῶν νηστειῶν, καὶ ἀγρυπνιῶν καὶ μετανοιῶν καὶ κακουχιῶν· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τῶν ἐμπύρων πειρασμῶν, καὶ πολέμων νοητῶν καὶ ὁρατῶν, καὶ νοσημάτων σωματικών, τῶν παρὰ τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας ἰσχυρῶς αὐτῷ ἐπενεχθέντων, διὰ τὸ μέλλειν αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς ὕψος, ὅθεν ἐκεῖνα κατῆλθον· ἐπειδὴ δὲ ἐκ πολτ λῶν τῶν ἐκείνου κατορθωμάτων ὀλίγα δεῖ μνημονεῦσαι, ὅσα ἡμῖν τοῖς ἀναξίως αὐτῷ ἐκ καρδίας αγαπηθεῖσιν ἡ ἀψευδὴς αὐτῶν εἴρηκε γλῶσσα, προ τροπής ένεκα τῆς ἡμῶν προθυμίας τῆς εἰς τὰ κρείττω κατὰ τοὺς τῶν παλαιστῶν ἢ πολεμιστών μη.
ANONYMI
bus dimisit in pace. Sanctus vero Pater noster ἡ αὐτὸν, ἐπευξάμενός τε καὶ εὐλογήσας ἀπέλυσεν ἐν
Nitus majora in dies incrementa faciens ad altiores virtutum gradus, quibus homo accedit ad Dei
similitudinem, amavit etiam virtutum omniuar
matrem solitudinem, majores ex ca divitias lueraturus et immensumı sapientiæ cumulum. Et communicatio consilio suo cum sanctis Patribus (agebat enim nihil, illis Inconsultis), annuente illoru:
prudentia, precibusque opitufantibus, quod in
consultatione erat, decretum fuit. Est non procul
a monasteriis spelunca summis in rupibus, habens
quoque ædiculam Michaeli archangelo dicatam, solitudinis studiosis aptissima. In hanc ille
fortitudine inclytus, assumpto Heliæ zelo et Helissæi tolerantia, sanctorumque omnium patientia,
sedem positurns ascendit maximo cuni gaudio summaque alacritate. In ea solitariam vitam ducens,
Deumque præstolaus, imo ante illum stans et invisibilem tauquam visibilem cernens, multa et
maxima certamina viriliter decertavit; studens
antiquiorum omnium sanctorum justorunique in
perferendis laboribus comparare sibi virtuţes et
merita, quæ nullus aut verbis exprimere queat, aut
scriptis mandare, eo quod in occulto facta solum
illum non lateant, qui videt occulta: nisi quis
ea conjectet ex fine et retributione paterna.
‹ Pater enia), inquit, tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi in manifesto.» Et rursus 18
• Quicunque glorifcaverit me, glorificabo cum.
14. Nam quis tantam consecutus est gloriam et
honorem in generatione hac, quantam beatus hic
vir non modo a Christianis regibus et principibus,
patriarchis et pontificibus, sive nostris sive externis, sed etiam ab infdelibus tyrannis, Sarracenoṛum, inquam, dynastis? Ili sane vel nudum ejus
pomen in honore habebant, quia præsentem videre
non poterant. Hæc omnia certissima sunt argumenta ferventissimni erga Deum amoris, depressique animi, quo sublimantur homines, multorcque jejuniorum et vigiliarum et profundarum
incurvationnin et innumerorum affligendi corporis
modorum, necnon æstuantium tentationum oppugnationumque spiritalium et sensibilium et corporis
ægrotationum, quas illi nequam spiritus vebementes inflixere, quod ascensurus ipse esset in eam
sublimitatem, de qua illi exturbati sunt. Sed quoniam ex multis ab co præclare gestis pauca commeniorare oportet, quotquot uobis indignis, quus
es animo ipse dilexit, non mentiente lingua narravit cohortationis ergo ad potiores virtutes
** Matth. 1º, 48. " | Reg. 11, 30..
εἰρήνῃ. Ο δὲ ὅσιος Πατήρ ήμων Νείλος ἔτι καὶ
ἔτι προκύπτων καὶ αὐξανόμενος ταῖς κατὰ Θεὸν
ἀναβάσεσι καὶ θεώσεσιν, ηράσθη καὶ τῆς μητρός
πασῶν τῶν ἀρετῶν ἡσυχίας, πλείονα πλοῦτον ἐκ
ταύτης ισχύων κερδῆσαι καὶ ἄπειρον σοφίαν. Και
τοῦτο ἀναθεὶς τοῖς ἁγίοις Πατράσι, διὰ τὸ πάντα
μετὰ βουλῆς αὐτῶν πράττειν, τῇ αὐτῶν συνέσει και
δι' εὐχῶν συνεργία τὸ βουλευθὲν ἐκυρώθη. Σπήλαιον
δέ ἐστιν οὐ μακρὰν τῶν μοναστηρίων, ἐν τῷ ὕψει
τοῦ κρημνού διακείμενον, ἔχον ἐν αὐτῷ καὶ θυσία
στήμιον ἐπ' ὀνόματι τοῦ ἀρχιστρατήγου Μιχαὴλ,
πάνυ πρὸς ἡσυχίαν ὃν ἐπιτήδειον ταῖς ἐπιτηδείοις.
Ἐν τούτῳ τῷ σπηλαίῳ ὁ ἀνδρεῖος ἐκεῖνος ἀναλαβὼν
Ἠλιοῦ τὸν ζῆλον, καὶ Ελισσαίου τὴν καρτερίαν,τήν τε
ὑπομονὴν πάντων τῶν ἁγίων, ἀνέρχεται κατοικήσων
μετά πλείστης χαράς τε καὶ προθυμίας. Ἐν ᾧ κατά
μένας αυλιζόμενος, καὶ τὸν Θεὸν προσδεχόμενος μᾶλ
λον δ' ἐνώπιον αὐτοῦ παριστάμενος, καὶ τὸν ἀόρατ
ὡς ὁρατὸν προορώμενος, πολλοὺς καὶ μεγίστου; ἀγω
νας ἀνδρικῶς ἐπεδείξατο, πάντων τῶν προηγωνισμέ
νων ὁσίων τε καὶ δικαίων τὰς ἀρετὰς καὶ τὰ ἆθλα ανα
μάξασθαι σπεύδων· ἅπερ οὐδεὶς ὢν ἰσχύσαι ἢ λό
φράσαι, ή γραφῇ παραδοῦναι, διὰ τὸ ἐν κρυπτῷ
μόνῳ τῷ τὰ κρυπτὰ εἰδότι προσαναφέρεσθαι· εἰ μή
πού τις ταῦτα ἀπὸ τοῦ τέλους τεκμήροιτο, τουτέστι
τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ δόξης, καὶ τῆς πατρικῆς ἀνταποδόσεως. «Ο Πατήρ σου γάρ, φησίν, ὁ βλέπων ἐν
τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ· καὶ τοὺς
δοξάζοντάς με, φησί, δοξάσω.»
ιδ'. Τίς δ' οὕτως ἐδοξάσθη καὶ ἐτιμήθη ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ, ὡς ὁ μακάριος οὗτος; οὐ μόνον παρά
πιστῶν βασιλέων καὶ ἀρχόντων, πατριαρχῶν ὁμοῦ
καὶ ἀρχιερέων, ἐμοφύλων καὶ οὐχ ὁμογλώσσων,
ἀλλὰ καὶ παρὰ τῶν ἀπίστων τυράννων, λέγω δή
τῶν Σαρακηνών φυλαρχούντων· οἵτινες μόνῳ τῷ
ὀνόματι αὐτοῦ τιμὴν ἀπεδίδουν, ἐπειδὴ τῆς θέας
ἡμοίρουν. Ελεγχος δὲ ταῦτα πάντα τῆς τοῦ ἀνδρὸς
πρὸς Θεὸν διαπύρου ἀγάπη;, καὶ τῆς ὑψοποιοῦ τα
πεινοφροσύνης, καὶ τῶν πολλῶν νηστειῶν, καὶ
ἀγρυπνιῶν καὶ μετανοιῶν καὶ κακουχιῶν· οὐ μὴν
δὲ ἀλλὰ καὶ τῶν ἐμπύρων πειρασμῶν, καὶ πολέμων
νοητῶν καὶ ὁρατῶν, καὶ νοσημάτων σωματικών,
τῶν παρὰ τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας ἰσχυρῶς
αὐτῷ ἐπενεχθέντων, διὰ τὸ μέλλειν αὐτὸν ἀναβαίνειν
εἰς ὕψος, ὅθεν ἐκεῖνα κατῆλθον· ἐπειδὴ δὲ ἐκ πολτ
λῶν τῶν ἐκείνου κατορθωμάτων ὀλίγα δεῖ μνημο
νεῦσαι, ὅσα ἡμῖν τοῖς ἀναξίως αὐτῷ ἐκ καρδίας
αγαπηθεῖσιν ἡ ἀψευδὴς αὐτῶν εἴρηκε γλῶσσα, προτροπής ένεκα τῆς ἡμῶν προθυμίας τῆς εἰς τὰ
κρείττω κατὰ τοὺς τῶν παλαιστῶν ἢ πολεμιστών
Joannis Clei notæ,
Tum hic tum passim alibi observare licet,
biographum res gestas ordine temporis, quo contigerunt, non narrare, et prolepsi frequenter
· μη.
flac sunt verisimiliter exordi: canobii, quod
a S. Michaele ibidem nominatum fuisse, dicit Agresia. Vide not. 14.
Habemus hic procul dubio biographum saņclo contemporaneuin.
col. 41–42page 17 of 79
PG 120:41διδασκάλους, ταῦτα παραθῶμεν τῷ λόγῳ τοῖς βου λομένοις ἐκ πάντων ὠφέλειαν καρποῦσθαι· οὐ θαυ μάτων μεγίστων, ἢ τερατείων ἀπόδειξιν παριστώντι, οἷς καταπλήττεται ἡ ἀκοὴ τῶν νηπιωδεστέρων, τῶν ἀπίστων, ἀλλὰ κόπων ἀμέτρων καὶ μόχθων, οἷς τὸν ᾿Απόστολον ἐγκαυχώμενον οἶδα. Όμως καὶ ταῦτα τοῖς μὲν ἀπείροις πολλάκις άπιστα δόξουσιν, τοῖς Ο ποσῶς πεπειραμένοις ζῆλον ἐνθήσουσι καὶ μνή μης εμπόρευμα. καὶ ιε'. Ἐκεῖνος ὁ ἔνσαρκος ἄγγελος ὑπέταξε μὲν ψυχὴν καὶ πνεῦμα τῷ νόμῳ τοῦ πνεύματος, μηδὲν ὅλως δάσας τὸν νοῦν φροντίζειν τῶν κάτω και χαμαί ἐρχομένων, ἀλλ' ἐξερευνᾶν τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ἐκζητεῖν τοῦ πληρῶσαι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Υπέταξε δὲ τὴν σάρκα τῷ πνεύματι, πλεῖστα αὐτῇ νομοθετήσας καὶ σφόδρα δουλαγωγήσας, τοῦ εὐπειθῆ καὶ εὐήνιον εἶναι τῷ νεύματι τοῦ ἐπιστατοῦντος. Εδίδαξε μὲν γὰρ αὐτήν, διὰ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, ἢ καὶ πέντε λαμβάνειν τροφῆς, καὶ τοσαύ τὴν ἀεὶ ἐνδεῆ, καὶ οἴαν ἂν τύχῃ, τῇ τε τῶν ἡδέων ὀρέξει μηδαμῶς ἐπισπεύδειν· ἀπέχεσθαι οἴνου, και παντοίων διὰ πυρὸς ἐδεσμάτων. Ἐμάστιζε δὲ αὐτὴν ἀγρυπνίαις καὶ ψαλμῳδίαις καὶ παννύχοις στάσεσιν. Ἐπειδὴ δέ ἐστι καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς καλοῖς πανουργία δαιμόνων, πέρα τοῦ μέτρου εκτείνεσθαι ὑποβάλλου σε τοῖ; ἀπείροις, ταῦτα ἐκείνῳ μέτρῳ διετελεῖτο, ἵν' εἰ μὲν ἐλλείψῃ τι τῶν τετυπωμένων, ῥαθυμίας δειχθῇ τὸ λείψαι, καὶ ὡς χρεώστην αὑτὸν τὴν συν ήθειαν ἀπαιτήσῃ· εἰ δέ τι περισσότερον ὁ λογισμός ὑποβάλλῃ, δαιμόνων εἶναι τὸ ἔργον, καὶ ἀποφεύγῃ τὸν δόλον. Οθεν ἀπὸ πρωΐ ἕως τρίτης ὀξέως ἐκαλο λιγράφει, λεπτῷ καὶ πυκνῷ χρώμενος ιδιοχείρῳ, καὶ τετράδιον πληρῶν καθ' ἑκάστην· ἐν τούτῳ πληρ ρῶν τὴν τοῦ ἐργάζεσθαι κελεύουσαν ἐντολήν. Την δὲ τοῦ Πνεύματος χάριν μετὰ τῶν ἀποστόλων λαμ βάνων ἵστατο μέχρις Έκτης παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Δεσπότου μετὰ Μαρίας καὶ Ἰωάννου τὸ ψαλτήριον στιχῶν, καὶ ποιῶν γονυκλισίας χιλίας, τελειουμένης κἂν τούτῳ τῆς ἀεὶ προσεύχεσθαι ἐντολῆς παρεγγυώσης. Ἀπὸ δὲ ἔκτης ἕως ἐνάτης ἐκάθητο ἀναγινώσκων καὶ ἐξερευνῶν τὸν νόμον τοῦ Κυρίου, καὶ τὰ ποιήματα τῶν διδασκάλων. Τοῦτο γὰρ ὁ θεῖος Από στολος γράφει Πρόσεχε, λέγων, τῇ ἀναγνώσει. Ενά τὴν δὲ πληρώσας, καὶ ὡς θυμίαμα Θεῷ ἀναπέμ των τὸν ἑσπέριον ὕμνον, ἐξήρχετο ἔξω περιπατῶν καὶ ὡραῖζόμενος, καὶ μικρὸν ἀναπαύων τὴν αἴσθησιν κεκμηκυίαν τῷ μήκει τῆς ἡμέρας φέρων ἐμοῦ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ἐπὶ τοῦ στόματος" "Οτι τὰ ἀόρατα τοῦ Θεοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοού μενα καθορᾶτα:· καὶ τὸ, Ἐκ τῶν δημιουργημάτων τὸν Δημιουργὸν καταλαμβάνοντες.
διδασκάλους, ταῦτα παραθῶμεν τῷ λόγῳ τοῖς βου- avidius nobis arripiendas, ut palaestritarum miλομένοις ἐκ πάντων ὠφέλειαν καρποῦσθαι· οὐ θαυμάτων μεγίστων, ἢ τερατείων ἀπόδειξιν παριστώντι,
οἷς καταπλήττεται ἡ ἀκοὴ τῶν νηπιωδεστέρων,
τῶν ἀπίστων, ἀλλὰ κόπων ἀμέτρων καὶ μόχθων, οἷς
τὸν ᾿Απόστολον ἐγκαυχώμενον οἶδα. Όμως καὶ ταῦτα
τοῖς μὲν ἀπείροις πολλάκις άπιστα δόξουσιν, τοῖς
Ο ποσῶς πεπειραμένοις ζῆλον ἐνθήσουσι καὶ μνήμης εμπόρευμα.
gnaptiumque magistri facere solent; age, in nedium proferamus, utilitatem ex unaquaque re volentibus capere, non quæ præ se ferant maximorum
miraculorum ac prodigiorum amplitudinem, quibus
obstupescunt ineruditi et infdeles, sed immensos
labores et sudores, de quibus scio Apostolumn gloriantem. Nam et læc ipsa inexpertis quidem incredibilia videbuntur; quibus vero aliquod experimentum est, excitabunt zelum et ignes addent memoria.
CAPUT III.
S. Nilus jejuniis vigiliisque carnem domat et spiritui subjicit: varie orationes occupationesque diurnas divıdit ad vitandum tædium: antiquorum Patrum singulas vivendi normas experitur; jejunia et mortificationem usque ad stuporem colit, varieque a dæmone tentatus in morbum incidit.
καὶ
ιε'. Ἐκεῖνος ὁ ἔνσαρκος ἄγγελος ὑπέταξε μὲν ψυχὴν
καὶ πνεῦμα τῷ νόμῳ τοῦ πνεύματος, μηδὲν ὅλως
δάσας τὸν νοῦν φροντίζειν τῶν κάτω και χαμαί
ἐρχομένων, ἀλλ' ἐξερευνᾶν τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ
ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ἐκζητεῖν τοῦ πληρῶσαι τὰς ἐντολὰς
αὐτοῦ. Υπέταξε δὲ τὴν σάρκα τῷ πνεύματι, πλεῖστα
αὐτῇ νομοθετήσας καὶ σφόδρα δουλαγωγήσας, τοῦ
εὐπειθῆ καὶ εὐήνιον εἶναι τῷ νεύματι τοῦ ἐπιστα
τοῦντος. Εδίδαξε μὲν γὰρ αὐτήν, διὰ δύο ἢ τριῶν
ἡμερῶν, ἢ καὶ πέντε λαμβάνειν τροφῆς, καὶ τοσαύ
τὴν ἀεὶ ἐνδεῆ, καὶ οἴαν ἂν τύχῃ, τῇ τε τῶν ἡδέων
ὀρέξει μηδαμῶς ἐπισπεύδειν· ἀπέχεσθαι οἴνου, και
παντοίων διὰ πυρὸς ἐδεσμάτων. Ἐμάστιζε δὲ αὐτὴν
ἀγρυπνίαις καὶ ψαλμῳδίαις καὶ παννύχοις στάσεσιν.
Ἐπειδὴ δέ ἐστι καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς καλοῖς πανουργία
δαιμόνων, πέρα τοῦ μέτρου εκτείνεσθαι ὑποβάλλου
σε τοῖ; ἀπείροις, ταῦτα ἐκείνῳ μέτρῳ διετελεῖτο,
ἵν' εἰ μὲν ἐλλείψῃ τι τῶν τετυπωμένων, ῥαθυμίας
δειχθῇ τὸ λείψαι, καὶ ὡς χρεώστην αὑτὸν τὴν συνήθειαν ἀπαιτήσῃ· εἰ δέ τι περισσότερον ὁ λογισμός
ὑποβάλλῃ, δαιμόνων εἶναι τὸ ἔργον, καὶ ἀποφεύγῃ
τὸν δόλον. Οθεν ἀπὸ πρωΐ ἕως τρίτης ὀξέως ἐκαλο
λιγράφει, λεπτῷ καὶ πυκνῷ χρώμενος ιδιοχείρῳ,
καὶ τετράδιον πληρῶν καθ' ἑκάστην· ἐν τούτῳ πληρ
ρῶν τὴν τοῦ ἐργάζεσθαι κελεύουσαν ἐντολήν. Την
δὲ τοῦ Πνεύματος χάριν μετὰ τῶν ἀποστόλων λαμβάνων ἵστατο μέχρις Έκτης παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ
Δεσπότου μετὰ Μαρίας καὶ Ἰωάννου τὸ ψαλτήριον
στιχῶν, καὶ ποιῶν γονυκλισίας χιλίας, τελειουμένης
15. Ergo corporeus ille angelus subdiderat quident
Dei legi et animam et spiritum, non permittens
omuino nenti de inlimis et vilissimis cogitare, sed
illam erigens assidue ad perscrutandum Dei legem
et enitendum omni studio, ut præcepta ejus impleret. Subjecit vero carnem spiritui multis edomitam legibus et magnam in servitutem redactam,
ut se facilem et promptam ad obediendum præberet
moderantis arbitrio. Docuit quippe illam altero,
vel tertio, vel quinto quoque die cibum sumere
necessarium, eumque tenuem; obviam et suavem
appetentiam minime sequi, abstinere vino et
quibuscunque cduliis igni coctis. Flagellabat porro
llam vigiliis et psalmodia, pernoctationibus nunquam sedentariis et flexione creberrima genuum.
Cæterum quia nec in ipsis bonis deest calliditas
demonis, rudioribus, modum ut excedant, sugge
rens, in omnibus ille modum adhibebat, ut, si quid
ex constitutis sibi minus fecisset, defectus tribueretur socordiæ et a seipso, nenipe ut debitore,
consuetum morem exigeret: si quid vero amplius
subjecisset cogitatio, dignosceretur opus dæmonis
et evitaretur dolus. Itaque a prima luce usque ail
tertiam velociter politeque exscribebat, litterarum
forma utens minuta et densa, ut singulis diebus
quaternionem impleret; l:ac ratione præceptun
observans, quo laborandum esse, jubetur. Spiritus
vero gratiam cum Apostolis accipiens, stabat ad
crucem Domini usque ad sextam cum Maria et
κἂν τούτῳ τῆς ἀεὶ προσεύχεσθαι ἐντολῆς παρεγγυώ- Joanne, recitans psalmos et genuum fexiones
σης. Ἀπὸ δὲ ἔκτης ἕως ἐνάτης ἐκάθητο ἀναγινώσ
κων καὶ ἐξερευνῶν τὸν νόμον τοῦ Κυρίου, καὶ τὰ
ποιήματα τῶν διδασκάλων. Τοῦτο γὰρ ὁ θεῖος Από
στολος γράφει Πρόσεχε, λέγων, τῇ ἀναγνώσει. Ενάτὴν δὲ πληρώσας, καὶ ὡς θυμίαμα Θεῷ ἀναπέμ
των τὸν ἑσπέριον ὕμνον, ἐξήρχετο ἔξω περιπατῶν
καὶ ὡραῖζόμενος, καὶ μικρὸν ἀναπαύων τὴν αἴσθησιν
κεκμηκυίαν τῷ μήκει τῆς ἡμέρας φέρων ἐμοῦ τὸ
τοῦ ᾿Αποστόλου ἐπὶ τοῦ στόματος" "Οτι τὰ ἀόρατα
τοῦ Θεοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοού
μενα καθορᾶτα:· καὶ τὸ, Ἐκ τῶν δημιουργημάτων
τὸν Δημιουργὸν καταλαμβάνοντες.
11 Tim. IV, 13. 18 Rom. 1, 20.
PATROL. Gr. CSS.
** ibid.
mille peragens, hac etiam ex parte implens perpetuæ orationis præceptum. sexta ad nonam scdebat legens, perscrutansque legem Domini et
scripta sanctorum Patrum atque doctorum evol·
vens; ita enim præcipit Apostolus, Attende, inquiens “, lcctioni. Post nonanı dirigens ad Deum
sicut incensum vespertinum hymnum, egrediebatur
deanıbulatum, et sensum varia spectatione modice
recreatum diuturno diei labore defessuin, Apostoli
dictum pronuntiando: Quod iuvisibilia Dei a creatura mundi per ea, quæ facta sunt, intellecta conspiciuntur: et illud, creaturis Creatorem per
cipientes "*.
Chapter IIICaput III
col. 43–44page 18 of 79
PG 120:43ις'. Πολλοὺς δὲ καὶ ἀπεστήριζε λόγους και χρησ σεις τοῦ Θεολόγου, καὶ τῶν λοιπῶν διδασκάλων, γυμνάζων ἀεὶ τὸν νοῦν ἐν τούτοις, καὶ ρεμβασμού καιρὸν μὴ παρέχων, ἅμα δὲ καὶ τὴν φύσιν τῇ μαθήσει ὀξύνων. Ηλίου δὲ δύναντος προσερχόμενος τῇ τρι πέζῃ ἐκείνῃ· λίθος δὲ ἦν μέγιστος αὕτη, καὶ πινά κιον ἐπ' αὐτῆς ἀπόκλασμα κεραμίου· μετελάμβανεν εὐχαρίστως τροφῆς, ἦς μετεῖχεν ἐκεῖνος, ποτὲ μὲν ψιλὸν ἄρτον, καὶ ὕδωρ εν μέτρῳ, ποτὲ δὲ οσπρίων ἐψημένων καὶ μόνον. Εν καιρῷ δὲ τοῖς τῶν δένδρων καρποῖς αὐτοῖς ἀρκεῖτο καὶ μένοις. ἐπύκτευσεν ὁ ἀνδρεῖος ἀρκεσθῆναι πολλάκις τοῖς αὐτο. μάτοις δρυός κερατίοις, μυρσίνων τε τοῖς καρποί, καὶ κομάρων, καὶ τοῖς ὁμοίοις. ᾿Αλλὰ διὰ τὴ μὴ καταδέχεσθαι τὸν οἰκοδεσπότην, γινόμενον ἀληθῶς ὡς ἀσκὸς ἐν τῇ πάχνῃ, ὑπέστρεψε πάλιν προς τὴν τοῦ ἄρτου χρήσιν. Τί δεῖ πολλὰ λέγειν; του αύτας πολιτεία, διῆλθεν, ὅσας παρ' ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀρχαίων πατέρων πραχθείσας ἀνέγνω. τεσσαράκοντα μὲν ἡμέρας ἄγευστο, οὐ διῆλθεν, ὑφορών μενος τὸ ἐν ἐπαίνοις βάσκανον τῶν ἀνθρώπων, καὶ τὸ τοῦ τύφου κατακλῶν δεινότατον χέρας. Τρὶς εἴκοσι διῆλθεν, δὶς ἐν αὐταῖς γευσάμενος μόναις, παρὰ γυναικὸς φιλοθέου τοῦτο μαθὼν τελεσθὲν ἐκ τῆς Θεοδωρήτου πρακτικῆς ἱστορίας. Διὸ καὶ τῇ πείρᾳ αὐτὸ δοκιμάσας, εὗρεν ἀληθῆ εἶναι τὰ γε γραμμένα. Πεποίηκεν ἕνα ἐνιαυτὸν παρὰ μῆνα μὴ γευσάμενος ὑγροῦ οἴου δή ποτε ὅλως, καὶ καθ' ἐσπέσ ραν ἐσθίων ἄρτον ξηρὸν μετὰ δύσιν ἡλίου δύο πραγματευόμενος ἐκ τούτου μεγάλα, τό τε ὑπερμαχή ΠΟΤ σαι δι' αὐτοῦ τῇ μιᾷ τῶν ἀρετῶν σωφροσύνῃ· καὶ γὰρ ἐφιλοτιμεῖτο καὶ αὐτῆς τῆς φυσικῆς ἐκροῆς ἀπαλλάξαι τὸ σῶμα, ὅπερ ηγωνίσαντο τῶν ἁγίων οι πλεῖστοι· πολὺ δὲ συμβάλλεται ἡ τοῦ ὕδατος ἔνδεια τοῖς τοιούτοις, ὡς ἔφη τις τῶν ἁγίων· καὶ τὸ ἀνα στείλαι τὴν τοῦ λογισμοῦ φλυαρίαν, διστάζοντός τε καὶ ἀπιστοῦντος ἐν τοῖς ὑπερφυῶς καὶ μεγαλοπρεπῶς τοῖς ἁγίοις Πατράσι πεποιημένοις. Πάντως γὰρ άκηκόαμεν πάντες τὸν ἐν τῇ διακονίᾳ τοῦ φούρνου ποιήσαντα τρία έτη, καὶ μὴ πιόντα, καὶ ἐν τούτῳ τελειωθέντα. 17. ιζ'. Ὅπερ ἐνθυμηθεὶς ὁ μακάριος ουτος, μή πως ἡ παντελὴς τοῦ πνεύμονος ψύξις κίνδυνον αὐτῷ ἐπαγάγῃ τὸν οὐ τυχόντα, ἀνετράπη τῆς ἐργασίας. Οὔτε γὰρ δίψα αὐτῷ, ὡς αὐτὸς ἐπληροφόρει, παρηνώχλει λοιπόν, ἀλλὰ μέχρις ὀγδόης ἡμέρας καὶ μόνον· ἐκ διαθέσεω; ἐλάλει τε καὶ ἐποίει τὸ, Έκολο λήθη τῷ ἐδάψει ή ψυχή μου, ζῆσόν με κατὰ τὸν λόγον σου • μετέπειτα δὲ τὸν Ἑξήγειρας μου τὴν πνοὴν, καὶ παρακληθεὶς ἔζησα. Βεβαιοῖ δὲ τὸ είρη μένον ὁ φήσας - Δίψα δίψαν ἰᾶται, πεῖνα δὲ πεῖναν οὐκ ἀναστέλλει. Τὴν δὲ ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν διήρο
ANONYMI
ις'. Πολλοὺς δὲ καὶ ἀπεστήριζε λόγους και χρησ
σεις τοῦ Θεολόγου, καὶ τῶν λοιπῶν διδασκάλων,
γυμνάζων ἀεὶ τὸν νοῦν ἐν τούτοις, καὶ ρεμβασμού
καιρὸν μὴ παρέχων, ἅμα δὲ καὶ τὴν φύσιν τῇ μαθήσει
ὀξύνων. Ηλίου δὲ δύναντος προσερχόμενος τῇ τρι
πέζῃ ἐκείνῃ· λίθος δὲ ἦν μέγιστος αὕτη, καὶ πινά
κιον ἐπ' αὐτῆς ἀπόκλασμα κεραμίου· μετελάμβα
νεν εὐχαρίστως τροφῆς, ἦς μετεῖχεν ἐκεῖνος, ποτὲ
μὲν ψιλὸν ἄρτον, καὶ ὕδωρ εν μέτρῳ, ποτὲ δὲ
οσπρίων ἐψημένων καὶ μόνον. Εν καιρῷ δὲ τοῖς τῶν
δένδρων καρποῖς αὐτοῖς ἀρκεῖτο καὶ μένοις. Επύκτευσεν ὁ ἀνδρεῖος ἀρκεσθῆναι πολλάκις τοῖς αὐτο.
μάτοις δρυός κερατίοις, μυρσίνων τε τοῖς καρποί,
καὶ κομάρων, καὶ τοῖς ὁμοίοις. ᾿Αλλὰ διὰ τὴ μὴ
καταδέχεσθαι τὸν οἰκοδεσπότην, γινόμενον ἀληθῶς
ὡς ἀσκὸς ἐν τῇ πάχνῃ, ὑπέστρεψε πάλιν προς
τὴν τοῦ ἄρτου χρήσιν. Τί δεῖ πολλὰ λέγειν; του
αύτας πολιτεία, διῆλθεν, ὅσας παρ' ἑνὸς ἑκάστου
τῶν ἀρχαίων πατέρων πραχθείσας ἀνέγνω. Τεσσαράκοντα μὲν ἡμέρας ἄγευστο, οὐ διῆλθεν, ὑφορών
μενος τὸ ἐν ἐπαίνοις βάσκανον τῶν ἀνθρώπων, καὶ
τὸ τοῦ τύφου κατακλῶν δεινότατον χέρας. Τρὶς
εἴκοσι διῆλθεν, δὶς ἐν αὐταῖς γευσάμενος μόναις,
παρὰ γυναικὸς φιλοθέου τοῦτο μαθὼν τελεσθὲν ἐκ
τῆς Θεοδωρήτου πρακτικῆς ἱστορίας. Διὸ καὶ τῇ
πείρᾳ αὐτὸ δοκιμάσας, εὗρεν ἀληθῆ εἶναι τὰ γε
γραμμένα. Πεποίηκεν ἕνα ἐνιαυτὸν παρὰ μῆνα μὴ
γευσάμενος ὑγροῦ οἴου δή ποτε ὅλως, καὶ καθ' ἐσπέσ
ραν ἐσθίων ἄρτον ξηρὸν μετὰ δύσιν ἡλίου δύο πρα
16. Muitas quoque sententias et verba Gregorii
tbeologi recitabat cæterorumque doctorum, mentem in his perpetuo exercens, ut nullo tempore
vagaretur, simul etiam discendo ingenium acuens.
Post solis occasum ad mensam ibat: mensa porro
illi erat lapis maximus, et scutella apposita, 18genæ fragmentum, et cibum cum actione gratiarum sumebat. Erat autem cibus vel simplex panis
et aqua ad mensam, vel certe soluin legumen
coctum: frugum quoque tempore fructibus tantum vescebatur. Adnixus etiam sæpe est magnanimus vir decerptis ex arbore siliquis vivere,
myrtique baccis et unedonum, ac similibus. Ve-
'rum, obnitente domina carne, quæ vere fiebat sicut
uter in pruinas, rursus ad panis usum redibat.Quid
multa? tot vivendi instituta expertus est, quot
singulis olim sanctis Patribus familiaria fuisse,
legerat et quadraginta quidem totos dies non
jejunavit, humanæ laudis invidiam pertimescens,
infatique animi perniciosum cornu perfringens,
ter vero vicenos peregit dies, cibo per illud
tempus bis tantum sumpto, cum ex practica Theodoreti historia cognovisset, exstitisse olim Dei
amanten feminam, quæ loc praestiterit. Quocirca
ubi rem experimento probavit, vera esse compe•
rit, quæ scripta sunt. Per annuin uno minus
mense nullam penitus adhibuit potionem, pane
solo quotidie ad vesperam usus post solis occasum,
duo sibi ea ex re magnique momenti beneficia
comparans, nempe, ut uni e quatuor virtutibus γματευόμενος ἐκ τούτου μεγάλα, τό τε ὑπερμαχή
temperantiæ suppetias ferret: studebat enim
præcipue vel ipsa naturali efluxione liberare
corpus, quod ut assequerentur, plurimi sanctorum
decertarunt; confert autem ad hoc plurimum
aqua abstinentia, ut quidam Sanctorum dixit:
utque præterea mentis.vanitatem reprimeret addubitantis, nec fidem habentis narrationibus, quæ
de admirandis magnificisque sanctorum Patrum
factis leguntur. Certe enim nota est omnibus
historia ejus, qui per triennium in ministerio furni
versatus est sine potu et in abstinentia
tous est.
ΠΟΤ
σαι δι' αὐτοῦ τῇ μιᾷ τῶν ἀρετῶν σωφροσύνῃ· καὶ
γὰρ ἐφιλοτιμεῖτο καὶ αὐτῆς τῆς φυσικῆς ἐκροῆς
ἀπαλλάξαι τὸ σῶμα, ὅπερ ηγωνίσαντο τῶν ἁγίων οι
πλεῖστοι· πολὺ δὲ συμβάλλεται ἡ τοῦ ὕδατος ἔνδεια
τοῖς τοιούτοις, ὡς ἔφη τις τῶν ἁγίων· καὶ τὸ ἀναστείλαι τὴν τοῦ λογισμοῦ φλυαρίαν, διστάζοντός τε
καὶ ἀπιστοῦντος ἐν τοῖς ὑπερφυῶς καὶ μεγαλοπρε
πῶς τοῖς ἁγίοις Πατράσι πεποιημένοις. Πάντως γὰρ
άκηκόαμεν πάντες τὸν ἐν τῇ διακονίᾳ τοῦ φούρνου
ποιήσαντα τρία έτη, καὶ μὴ πιόντα, καὶ ἐν τούτῳ
τελειωθέντα.
17. Hoc exemplum cum beato huic venisset in ιζ'. Ὅπερ ἐνθυμηθεὶς ὁ μακάριος ουτος, μή πως
mentem, ne ariditas nimia pulmonis magnum ἡ παντελὴς τοῦ πνεύμονος ψύξις κίνδυνον αὐτῷ
inferret periculum, ab incepto deterruit. Neque” ἐπαγάγῃ τὸν οὐ τυχόντα, ἀνετράπη τῆς ἐργασίας.
Οὔτε γὰρ δίψα αὐτῷ, ὡς αὐτὸς ἐπληροφόρει, πα
ρηνώχλει λοιπόν, ἀλλὰ μέχρις ὀγδόης ἡμέρας καὶ
μόνον· ἐκ διαθέσεω; ἐλάλει τε καὶ ἐποίει τὸ, Έκολο
λήθη τῷ ἐδάψει ή ψυχή μου, ζῆσόν με κατὰ τὸν
λόγον σου • μετέπειτα δὲ τὸν Ἑξήγειρας μου τὴν
πνοὴν, καὶ παρακληθεὶς ἔζησα. Βεβαιοῖ δὲ τὸ είρη
μένον ὁ φήσας - Δίψα δίψαν ἰᾶται, πεῖνα δὲ πεῖναν
οὐκ ἀναστέλλει. Τὴν δὲ ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν διήρο
enim sitis illi jam molesta erat, ut ipse affirmahat, sed usque ad octavum diein tantum; studiose
recitabat et observabat dicum illud: • Adhæslt pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum
tuum ';» deinde vero illud: «Eresisti mihi spiritum et consolatus vixi". › Confirmat vero assertionem nostram quod dicitur: Sitis sitim curat, fames
famem now reprimit. Tutam porro sanctain quadra-
*·Psal. exviu, 83. ss Psal. cxvin, 83. 19 Psa!. Lxxxv, 17.
Joannis Clei nola.
Toties occurrentes sententias ex Scripturis
sacris non assigno, cum facile reperiri a verbis
possint. Observat Caryophilus, serinonem hic esse
de abbate Theona, collat. 2 de nocturnis illusionibus bæc afferente.
Allegal Caryophilus Pratum spirituele ubί
cap. 84 admiranda hac narratur augleritas.
col. 45–46page 19 of 79
PG 120:45χειν πᾶσαν μηδενὸς ἄλλου μετέχων, εἰ μὴ τοῦ ἀν τιδώρου καὶ μένον· καὶ αὐτὸ δὲ διὰ τὸ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν αἰτεῖσθαι τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Όμως και αὐτὰς ἀπότως ήνυε πάσας πολλάκις. Πᾶσα μὲν οὖν ἡμέρα ὑπῆρχεν αὐτῷ ἐν ἀγῶνι κανόνος ἀπαραβάτου νὺξ δὲ πάλιν ἐν τοῖς αὐτοῖς διῄει ἀπαραβάτως ὁμοίως. Ωρᾳ μιᾷ ἐπληροῦτο τὸ χρέος τοῦ ὕπνου, οὐδὲ γὰρ εἶχεν ᾧ προσαναλώσῃ τὴν πέψιν· τὸ λεἶπον δὲ ἅπαν εἰς πλήρωσιν τοῦ ψαλτηρίου, καὶ πεντακοσίων γονυκλισιῶν μέτρον, τῶν τε μεσονυκτικῶν καὶ ὀρθεινῶν ἀνηλίσκετο ὕμνων. Πολλάκις γὰρ ἀπεμάχετο τῷ ἑαυτοῦ λογισμῷ, καὶ ἐλάλει· Ὅτι οἱ ἐν τῷ κοινοβίῳ ὄντες ἡμέρας μὲν διακαρτεροῦσι τοῖς ἔργοις, νηστεύοντες καθ' ἑκάστην, νυκτὸς δὲ διαγρυπνοῦσι τοῖς ὕμνοις σχολάζοντες καὶ τῇ ἀναγνώσει, μάλλον τες τόσα καὶ τόσα· ἐλεημοσύνας καὶ ξενοδοχίας ἐργάζονται πλείστας. Ἡμῶν δὲ ἐν ταύτῃ τῇ δοκούσῃ ἡσυχία καθεζομένων ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη καὶ ὁ ἔνθεος πόθος, ματαία ἡ ἐλπὶς ἡμῶν ἔσται καὶ ἀνοίκειος ὁ τρόπος. Ην δὲ καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ ἀπὸ τριχῶν αἰγείων σάκχος, εἷς ἐνὶ ἐνιαυτῷ, καὶ ἑτέρῳ ἄλλος. Ἡ δὲ ζώνη αὐτοῦ ἦν σχοινίον μὴ λυόμενον, εἰ μὴ μίαν τοῦ χρόνου. Διὸ καὶ ἐν πλήθει φθειρῶν ἑκαρτέρει σιχαινόμενος ή ανηθόμενος τῇ αὐτῶν ἐνοχλήσει. Θάμνος δὲ ὑπῆρχεν ἔμπροσθεν τοῦ σπηλαίου, Ενθα μυρμήκων πλῆθος κατῴκει, ἐν ᾧ ριπτούμενος παρὰ τοῦ ἁγίου ὁ σάκκος ἐκαθαρίζετο ἀπὸ τῶν σκωλήκων ἐκείνων· οὕτω γὰρ αὐτοὺς καλείν δέον τραχυνθέντας τῷ χρόνῳ, δίκην εἰσ πραττομένων παρὰ τῶν μυρμήκων, δι' ὧν ἐνώχλησαν τῷ δικαίῳ, τηʹ. Κλίνη αὐτῷ οὐχ ὑπῆρχεν, οὔτε θρονίον, οὐ κιβώτιον ἢ γλωσσοκόμον, ἢ βαλάντιον ποτέ, οὐ πής ρα, ἀλλ' οὐδὲ μέλανος δοχεῖον σχολάζοντι ἐν τῷ γρά φειν· κηρὸν δὲ πήξας ἐπὶ τῷ ξύλῳ, δι' αὐτοῦ τῶν τοσούτων βιβλίων τὸ πλῆθος ἐκαλλιγράφησε. Ταῦτα δέ μοι φιλοπεπόνηται τὰ μικρὰ μὲν ἐκείνῳ, ἑτέροις δὲ καὶ λίαν μεγάλα, οὐχ ἵνα προσθήκη τις ἐκ τούτων γένηται αὐτῷ, ἀλλ᾽ ἵνα γνῶμεν μέχρι πόσου κατώρθωσεν, ὥσπερ ἀρετῶν ἤρξατο τὴν ἐργασίαν, ἀκτη μοσύνης λέγω καὶ ἐγκρατείας, καὶ ἀγρυπνίας καὶ προσευχῆς, δι' ὧν γίνεται τις εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις η τοῦ Θεοῦ. Τὰς δ' ἐκχύσεις τῶν θερμῶν δακρύων” αὐτοῦ, καὶ τοὺς πικρούς στεναγμούς, καὶ στηθῶν τύψεις, καὶ μετώπου ἐν τῇ γῇ ἀραγμούς τὶς ἂν ἐν νοήσαι, ἢ κατ' ἀξίαν εἴποι; Τὰς δ' ἐπιπλήξεις καὶ ὀνειδισμούς, καὶ ὕβρεις, καὶ ἐξουδενώσεις, ἃς αὐτὸς ἑαυτῷ ἐπῆγεν ἐν ἅπασιν, ὡς ἐχθρὸν ἑαυτὸν παρα φυλάττων; Τὰς δ' ἐπιβουλὰς, καὶ πολέμους, καὶ ἐπιφορὰς τῶν δαιμόνων, τὰς διὰ τῶν λογισμῶν καὶ φανερῶν φαντασιῶν, καὶ μέντοι καὶ πόνων σωματικῶν ἐκ νόσων χαλεπῶν, μόλις ἂν καὶ αὐτὸς ὁ παθὼν καθεξῆς ἰσχύσαι φράσαι ἄν. Πολλάκις επολεμήθη
$5
χειν πᾶσαν μηδενὸς ἄλλου μετέχων, εἰ μὴ τοῦ ἀν- gesimam percurrebat nihil aliud degustans, quain
τιδώρου καὶ μένον· καὶ αὐτὸ δὲ διὰ τὸ καθ᾿ ἑκάστην
ἡμέραν αἰτεῖσθαι τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Όμως και
αὐτὰς ἀπότως ήνυε πάσας πολλάκις. Πᾶσα μὲν οὖν
ἡμέρα ὑπῆρχεν αὐτῷ ἐν ἀγῶνι κανόνος ἀπαραβάτου
νὺξ δὲ πάλιν ἐν τοῖς αὐτοῖς διῄει ἀπαραβάτως
ὁμοίως. Ωρᾳ μιᾷ ἐπληροῦτο τὸ χρέος τοῦ ὕπνου,
οὐδὲ γὰρ εἶχεν ᾧ προσαναλώσῃ τὴν πέψιν· τὸ λεἶπον
δὲ ἅπαν εἰς πλήρωσιν τοῦ ψαλτηρίου, καὶ πεντακο
σίων γονυκλισιῶν μέτρον, τῶν τε μεσονυκτικῶν καὶ
ὀρθεινῶν ἀνηλίσκετο ὕμνων. Πολλάκις γὰρ ἀπεμάχετο τῷ ἑαυτοῦ λογισμῷ, καὶ ἐλάλει· Ὅτι οἱ ἐν τῷ
κοινοβίῳ ὄντες ἡμέρας μὲν διακαρτεροῦσι τοῖς ἔργοις,
νηστεύοντες καθ' ἑκάστην, νυκτὸς δὲ διαγρυπνοῦσι
τοῖς ὕμνοις σχολάζοντες καὶ τῇ ἀναγνώσει, μάλλοντες τόσα καὶ τόσα· ἐλεημοσύνας καὶ ξενοδοχίας
ἐργάζονται πλείστας. Ἡμῶν δὲ ἐν ταύτῃ τῇ δοκούσῃ
ἡσυχία καθεζομένων ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιο
σύνη καὶ ὁ ἔνθεος πόθος, ματαία ἡ ἐλπὶς ἡμῶν
ἔσται καὶ ἀνοίκειος ὁ τρόπος. Ην δὲ καὶ τὸ ἔνδυμα
αὐτοῦ ἀπὸ τριχῶν αἰγείων σάκχος, εἷς ἐνὶ ἐνιαυτῷ,
καὶ ἑτέρῳ ἄλλος. Ἡ δὲ ζώνη αὐτοῦ ἦν σχοινίον μὴ
λυόμενον, εἰ μὴ μίαν τοῦ χρόνου. Διὸ καὶ ἐν πλήθει
φθειρῶν ἑκαρτέρει σιχαινόμενος ή ανηθόμενος τῇ
αὐτῶν ἐνοχλήσει. Θάμνος δὲ ὑπῆρχεν ἔμπροσθεν
τοῦ σπηλαίου, Ενθα μυρμήκων πλῆθος κατῴκει, ἐν
ᾧ ριπτούμενος παρὰ τοῦ ἁγίου ὁ σάκκος ἐκαθαρίζετο
ἀπὸ τῶν σκωλήκων ἐκείνων· οὕτω γὰρ αὐτοὺς
καλείν δέον τραχυνθέντας τῷ χρόνῳ, δίκην εἰσ
πραττομένων παρὰ τῶν μυρμήκων, δι' ὧν ἐνώχλησαν τῷ δικαίῳ,
panem in sacris Missarum benedictum, idque quia
per diés singulos quotidianus pelitur panis: sine
potu tamen sæpe dies eosdem totos transigebat.
Quilibet ergo dies illi sub hac perferendorum laμorum regula, quam præterire non licebat, traducebatur, et nos similiter agebatur iisdem distincta
non prætermittendis officiis. Una bera debitum
somni solvebat, aliter quippe cibus non poterat
concoctione confici: reliqua noctis pars cantando
psalterio tribuebatur, quingentisque genuum dexionibus hymnorumque nocturnorum et matutinor!!!
recitationi. Saepe enim cum suo ipse contendens
animo aiebat: Qui communem in cœnobiis vitam
degunt, diurnis quidem occupantur laboribus,
& quotidie jejunantes, noctem vero insumunt vigiles
in Dei laudibus et sacra lectione, tauus multa cantantes, plurimas eleemosynas erogantes, et hospitalitatem exercentes: nos autem, qui considemus
vitam hanc viventes, quæ solitaria videtur, nisi
abundaverit justitia et religiosus labor, vanam baben.us spem et instituta vitæ ratio est nobis incongruens. Erat autem illi vestimentum saccus
e pilis caprinis ad annum unum unus, ad aliuın
alius; cingulum funis, quod nonnisi semel abso
luto anno solvebatur, unde pediculorum copiam
ferebat, non abhorrens, nec se ob eorum molestiam prurigine versans. Ante speluncam erat
a:bustum, ubi formicarum multitudo inhabitabat:
in illud vir sanctus superjaciebat saccum, ut a
vermibus illis expurgaretur. sic enim eos
vocare decet tempore asperiores factos, ut formicis
penderent penas ob molestias Sancto illatas.
τηʹ. Κλίνη αὐτῷ οὐχ ὑπῆρχεν, οὔτε θρονίον, οὐ
κιβώτιον ἢ γλωσσοκόμον, ἢ βαλάντιον ποτέ, οὐ πής
ρα, ἀλλ' οὐδὲ μέλανος δοχεῖον σχολάζοντι ἐν τῷ γράφειν· κηρὸν δὲ πήξας ἐπὶ τῷ ξύλῳ, δι' αὐτοῦ τῶν
τοσούτων βιβλίων τὸ πλῆθος ἐκαλλιγράφησε. Ταῦτα
δέ μοι φιλοπεπόνηται τὰ μικρὰ μὲν ἐκείνῳ, ἑτέροις
δὲ καὶ λίαν μεγάλα, οὐχ ἵνα προσθήκη τις ἐκ τούτων
γένηται αὐτῷ, ἀλλ᾽ ἵνα γνῶμεν μέχρι πόσου κατώρθωσεν, ὥσπερ ἀρετῶν ἤρξατο τὴν ἐργασίαν, ἀκτη
μοσύνης λέγω καὶ ἐγκρατείας, καὶ ἀγρυπνίας καὶ
προσευχῆς, δι' ὧν γίνεται τις εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις η
τοῦ Θεοῦ. Τὰς δ' ἐκχύσεις τῶν θερμῶν δακρύων”
αὐτοῦ, καὶ τοὺς πικρούς στεναγμούς, καὶ στηθῶν
τύψεις, καὶ μετώπου ἐν τῇ γῇ ἀραγμούς τὶς ἂν ἐν
νοήσαι, ἢ κατ' ἀξίαν εἴποι; Τὰς δ' ἐπιπλήξεις καὶ
ὀνειδισμούς, καὶ ὕβρεις, καὶ ἐξουδενώσεις, ἃς αὐτὸς
ἑαυτῷ ἐπῆγεν ἐν ἅπασιν, ὡς ἐχθρὸν ἑαυτὸν παρα
φυλάττων; Τὰς δ' ἐπιβουλὰς, καὶ πολέμους, καὶ
ἐπιφορὰς τῶν δαιμόνων, τὰς διὰ τῶν λογισμῶν καὶ
φανερῶν φαντασιῶν, καὶ μέντοι καὶ πόνων σωματι
κῶν ἐκ νόσων χαλεπῶν, μόλις ἂν καὶ αὐτὸς ὁ παθὼν
καθεξῆς ἰσχύσαι φράσαι ἄν. Πολλάκις επολεμήθη
18. Lectusilli nullus, nulla sella, non arcula-vel
capsa, non crumena, non pera, nec etiam atramentarium tam multa scribenti, sed cera lignuin
inducens, per illam tot librorum copiam tam eleganter exscripsit. Hæc ego tam accurata ratione
persecutus sum, si illum spectes, modica, si
alios, permagna, non ut illi quidpiam per hæc
addatur, sed ut notum fal, quos progressus fecerit
in iis virtutibus, quarum officia sibi exsequenila
suscepit, perfectae, inquam, a possidendis rebus
abstinentia, continentia, vigiliarum et orationis,
solitaria vitæ et castimonia, humilitatis et cale
rarum (20)] per. quas homo fit imago et similitudo
Dei. Cæterum ferventes lacrymas, quæ ubertim
illi fluebant, et amara suspiria et pectoris tunsiones frontisque in terram illisiones, quis mente
comprehendere, aut percensere pro dignitate
queat? Nam increpatiunes et probra et contumelias summamque sui despicientiam, quæ in semetipsum intorquebat, quidquid omnino ageret, seiipsum ut hostem observans, insidias quoque, confliclus et aggressiones dæmonum tum per internas coJoannis Clei notæ.
Quæ inicis inclusa sunt, non habentur in
textu Græco, suspicorque, typothetarum vitio
prætermissa, tum quia similes amplificationes in
Caryophili versione alibi non invenio, tum etiam,
quod cadem lego apud Martenium in versione Sirleliana.
col. 47–48page 20 of 79
PG 120:47δεινῶς ὑπ' αὐτῶν τοῦ καταλείψαι τὴν ἡσυχίαν καὶ εἰς τὰ κοινόβια ἀπελθεῖν, ἵν᾿ ὡς φυγάδα καὶ δειλών αὐτὸν ἀποκαλέσωσιν οἱ δεινοί. Οτε οὖν ἐπηνωχλεῖτο ἀνάγκῃ πολλῇ ὑπ' αὐτῶν ἐποίουν γὰρ αὐτὸν ἐμ πεφυσημένον δοκεῖν ὑπὸ τῆς βίας τῶν λογισμῶν, ὥστε μὴ χωρεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ σπηλαίου· ἐπαί ρων τὸ τρίχινον ἔνδυμα αὐτοῦ, ὅ ἀπέκειτο ἐν ἑτέρῳ ἐνιαυτῷ, ἐτίθη εἰς ξύλον, οὐδὲ γὰρ ῥάβδον εἶχεν ἐπὶ τοῦ ὤμου· καὶ κατερχόμενος μέχρι μέσης τῆς ὁδοῦ, ἐν ᾧ ἵστατο δένδρον ὑψηλὸν, ἐποίε: αὐτὸ, ὡς ὁ ὅσιος Φαντῖνος ἐστὶν, ἢ ἑτερός τις τῶν ἁγίων Πα τέρων. Εἶτα βαλών τῷ δένδρῳ μετάνοιαν, ἵστατο ὡς ἐρωτώμενος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀποκρινόμενος τῆς ἐλεύσεως αὐτοῦ τὴν αἰτίαν, καὶ πάλιν ὀνειδιζόμενος καὶ μεταγελώμενος ὑπ' αὐτοῦ καὶ τῶν ἀδελ φῶν λεγόντων· Ιδε σοι ὁ ἡσυχαστής. Τούτοις τοῖς τρόποις, καὶ τοῖς ἀντιῤῥητικοῖς συλλογισμοίς τρο πούμενος τοὺς πολεμίους ἐχθροὺς, ὑπέστρεφεν ἐν τῷ σπηλαίῳ ὡς εἰς τινα φυλακήν, διακαρτερῶν καὶ λέγων ἐν ἑαυτῷ· Καλόν μοι μᾶλλον ἀποθανεῖν, ἢ τὸ καύχημά μου ἵνα τις κενώσῃ. η εθ'. Πολλάκι, προσευχομένῳ καὶ ψάλλοντι ἔλεγον οἱ λογισμοί· Βλέψον εἰς τὸ θυσιαστήριον, ἴσως ἄγγελον ἡ φλόγα πυρὸς, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα θεάσῃ περὶ αὐτό, και θὼς ἐθεάσαντο πολλοί. Αὐτὸς δὲ μύων τοὺς ὀφθαλμούς, τοσοῦτον κατεπόνει ἑαυτὸν ἐν πλήθει δακρύων καὶ μετ τανοιῶν, ὡς κατέρχεσθαι τὸν ἱδρῶτα αὐτοῦ ὡς ὕδωρ ἐπὶ τὴν γῆν. Υπέβαλλε δὲ αὐτῷ ὁ πονηρὸς καὶ πύρωσιν δριμυτάτην ἐν τῇ σαρκί· αὐτὸς δὲ τῇ προστρίψει τῶν ἀκανθῶν καὶ ἀγρίων κνηθῶν ἐσβέννυε διὰ τῆς ἐδύνης τὴν ἡδονήν. Καθημένῳ ποτὲ ἀπὸ τῆς ἀγρυ πνίας, καὶ μικρὸν ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόπου ὑποχαυνώ σαντι, ἐπέστησαν αὐτῷ δύο δαίμονες κατέχοντες καὶ ἄλλον μέσον αὐτῶν· οὗ καὶ ἀνοίξαντες ώσανε! τὰς πλευράς, καὶ ἐκβαλόντες ἅπαντα τὰ ἐντὸς αὐτοῦ, ἔῤῥιψαν ἐπὶ τὴν γῆν· ὁ δὲ σύντρομος ἀναστάς, καὶ ἀπὸ τῆς ναυσίας μέσας πικροτάτην χολήν, σφα λίσατο ἑαυτὸν εἰς τὸ ἑξῆς. Ποτὲ ἐν τῇ Ρώμῃ ἀπελθὼν λόγῳ προσευχῆς καὶ ἀνερευνήσεως βιβλίων τινῶν, εἶδεν ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἀποστόλου Πέτρου ἐν παρίδῳ γυναῖκα Αλεμάναν, ὑψηλὴν τῷ σώματι καὶ μεγάλην. Ταύτης τὴν θέαν τυπώσαντες οἱ πανούργος, ἐδείκνυον τῷ ἁγίῳ καὶ ψάλλοντι, καὶ ἀναγινώσκοντι, καὶ γράφοντι, καὶ πᾶν εἴ τι ἄλλο ποιοῦντι. Τούτου τοῦ πολέμου κραταιουμένου, καὶ μηδὲν ὅλως ἔχων ἐννοῆσαί τι ἀντιπράξασθαι πρὸς τοὺς πολεμίους, πρὸς τὸν Θεὸν καταφεύγει, αὐτῷ τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν ἀπαγγέλλων· καὶ ῥίψας ἐαυ τὸν ἐνώπιον τοῦ ἱλαστηρίου ἐν συντετριμμένῃ καὶ ταπεινῇ τῇ καρδίᾳ ἔλεγε πρὸς τὸν Σωτῆρα· Κύριε, σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ἀσθενῆς εἰμι· ἐλέησόν με, και κούφισόν με ἐκ τοῦ πολέμου τῶν ἀκαθάρτων δαιμόνων, ὅτι λοιπὸν τῆς ζωῆς μου ἀπεῖπον. Ταῦτα εἰ των κείμενος ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μικρὸν ἀφυπνώσας, ἱρῇ ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἱστάμενον τὸν τίμιον σταυρόν, καὶ ἐν αὐτῷ κρεμάμενον ζῶντα τὸν Κύριον ἡμῶν, μέσον δὲ αὐτῶν κρεμάμενον βῆλον καθαρὸν καὶ λίαν
ANONYMI
gitationes, tum manifestas apparitiones, necnon & δεινῶς ὑπ' αὐτῶν τοῦ καταλείψαι τὴν ἡσυχίαν καὶ
dolores corporis e gravibus morbis, et ipse, qui
passus est, omnes enarrare vix posset. Multa et
gravia passus est bella, ut relicta solitudine ad
coenobia se conferret, ex quo eum maligni spiritus
desertorem timidumque vocarent. Cum igitur in
magnas redigeretur angustias (efficiebant enim,
ut inflatus videretur præ violentia cogitationum,
et spelunca cum non caperet), tunc contextum e
pilis indumentum tollens, quod insequentis anni
futurum erat, appendebat ad lignum: nec enim
baculum humero gestabat, descendensque ad medium iter, în quo arbor crat procera, fingebat sibi,
illam esse beatum Fantinum, vel alium sanctum
Patrem. Ergo exhibita arbori profunda reverentia,
stabat quasi interrogaretur a Patre, responderetque de causa sua profectionis; mox objurgaretur
ab co et fratribus dicentibus: En eremi incolumn.
lisce modis ct oppositis ratiocinationibus hostes in fugam vertens, revertebatur in speluncam, velut in carcerem, patienter sustinens,
et secum ipse dicens: Bonum est mihi magis
cuel.
εἰς τὰ κοινόβια ἀπελθεῖν, ἵν᾿ ὡς φυγάδα καὶ δειλών
αὐτὸν ἀποκαλέσωσιν οἱ δεινοί. Οτε οὖν ἐπηνωχλεῖτο
ἀνάγκῃ πολλῇ ὑπ' αὐτῶν ἐποίουν γὰρ αὐτὸν ἐμπεφυσημένον δοκεῖν ὑπὸ τῆς βίας τῶν λογισμῶν,
ὥστε μὴ χωρεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ σπηλαίου· ἐπαίρων τὸ τρίχινον ἔνδυμα αὐτοῦ, ὅ ἀπέκειτο ἐν ἑτέρῳ
ἐνιαυτῷ, ἐτίθη εἰς ξύλον, οὐδὲ γὰρ ῥάβδον εἶχεν ἐπὶ
τοῦ ὤμου· καὶ κατερχόμενος μέχρι μέσης τῆς
ὁδοῦ, ἐν ᾧ ἵστατο δένδρον ὑψηλὸν, ἐποίε: αὐτὸ, ὡς ὁ
ὅσιος Φαντῖνος ἐστὶν, ἢ ἑτερός τις τῶν ἁγίων Πατέρων. Εἶτα βαλών τῷ δένδρῳ μετάνοιαν, ἵστατο
ὡς ἐρωτώμενος ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀποκρινόμενος
τῆς ἐλεύσεως αὐτοῦ τὴν αἰτίαν, καὶ πάλιν ὀνειδιζό
μενος καὶ μεταγελώμενος ὑπ' αὐτοῦ καὶ τῶν ἀδελ
φῶν λεγόντων· Ιδε σοι ὁ ἡσυχαστής. Τούτοις τοῖς
τρόποις, καὶ τοῖς ἀντιῤῥητικοῖς συλλογισμοίς τρο
πούμενος τοὺς πολεμίους ἐχθροὺς, ὑπέστρεφεν ἐν
τῷ σπηλαίῳ ὡς εἰς τινα φυλακήν, διακαρτερῶν καὶ
λέγων ἐν ἑαυτῷ· Καλόν μοι μᾶλλον ἀποθανεῖν, ἢ τὸ
καύχημά μου ἵνα τις κενώσῃ.
19. Saepe in oratione defixo et pallenti sugge
rebat cogitatio: Respice in sanctuarium, videbis
fortasse in co vel angelum, vel ignis flammam, vel
Spiritum sanctum, ut alii multi viderunt: ipse
vero claudens oculos tanta se inflexionum et lacrymarum copia defatigabat, ut sudor illi defluerct, instar aquæ in terram. Subjecit quoque illi
malignus vchementissimum ardorem libidinis;
ipse vero in spinis se volutans et asperis urticis,
voluptatein dolore exstinguebat. Sedenti aliquando
post vigiliam seque post laborem paululum relaxanti, duo astiterunt dæmones, alium tenentes
medium; quo veluti per laterum apertionem exenterato, viscera omnia projecerunt in terram.
Hoc ille viso, surgens contremuit, et præ nausea
bilem evomuit amarissimam, ex quo se munitioren
in posterum reddidit. Cum Romam aliquando
profectus esset orandi gratia et perquirendorum
quorumdam librorum, vidit in æde Petri apostoli
transeuntem mulierem Alemanam), corporis proceritate præstantem. Hujus effigiem animo impressa:n ostendebant maligni spiritus viro sancto, η
sive is psalleret, sive legeret, aut scriberet, vel
aliud quidvis ageret. Hac pugna invalescente, cum
nihil prorsus excogitare posset, quo hostes repelleret, confugit adl Deum, suarum virium imbecillitatem illi exponens. Prosternit ergo se ante
sacrum altare contrito et humili corde, et Salvatori ait: Tu scis, Domine, quod infirmus sim,
miserere mei et subleva me impurorum dæmonum bello oppressum; ego enim de mea vita jam
desperavi. Hæc ubi dixisset, humi jacens levique
somno correptus, videt ante se stantem pretiosam
erticem et pendentem ex ea vivum Dominum nostrum et velum pendens interpositum, candidum
et tenuissimum. Tum ipse magno cum timore
mori, quam ut gloriam meam quis evaεθ'. Πολλάκι, προσευχομένῳ καὶ ψάλλοντι ἔλεγον
οἱ λογισμοί· Βλέψον εἰς τὸ θυσιαστήριον, ἴσως ἄγγελον
ἡ φλόγα πυρὸς, ἢ τὸ ἅγιον Πνεῦμα θεάσῃ περὶ αὐτό, και
θὼς ἐθεάσαντο πολλοί. Αὐτὸς δὲ μύων τοὺς ὀφθαλμούς,
τοσοῦτον κατεπόνει ἑαυτὸν ἐν πλήθει δακρύων καὶ μετ
τανοιῶν, ὡς κατέρχεσθαι τὸν ἱδρῶτα αὐτοῦ ὡς ὕδωρ ἐπὶ
τὴν γῆν. Υπέβαλλε δὲ αὐτῷ ὁ πονηρὸς καὶ πύρωσιν
δριμυτάτην ἐν τῇ σαρκί· αὐτὸς δὲ τῇ προστρίψει
τῶν ἀκανθῶν καὶ ἀγρίων κνηθῶν ἐσβέννυε διὰ τῆς
ἐδύνης τὴν ἡδονήν. Καθημένῳ ποτὲ ἀπὸ τῆς ἀγρυ
πνίας, καὶ μικρὸν ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόπου ὑποχαυνώσαντι, ἐπέστησαν αὐτῷ δύο δαίμονες κατέχοντες καὶ
ἄλλον μέσον αὐτῶν· οὗ καὶ ἀνοίξαντες ώσανε! τὰς
πλευράς, καὶ ἐκβαλόντες ἅπαντα τὰ ἐντὸς αὐτοῦ,
ἔῤῥιψαν ἐπὶ τὴν γῆν· ὁ δὲ σύντρομος ἀναστάς, καὶ
ἀπὸ τῆς ναυσίας μέσας πικροτάτην χολήν, σφα
λίσατο ἑαυτὸν εἰς τὸ ἑξῆς. Ποτὲ ἐν τῇ Ρώμῃ
ἀπελθὼν λόγῳ προσευχῆς καὶ ἀνερευνήσεως βιβλίων
τινῶν, εἶδεν ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἀποστόλου Πέτρου ἐν
παρίδῳ γυναῖκα Αλεμάναν, ὑψηλὴν τῷ σώματι
καὶ μεγάλην. Ταύτης τὴν θέαν τυπώσαντες οἱ
πανούργος, ἐδείκνυον τῷ ἁγίῳ καὶ ψάλλοντι, καὶ
ἀναγινώσκοντι, καὶ γράφοντι, καὶ πᾶν εἴ τι ἄλλο
ποιοῦντι. Τούτου τοῦ πολέμου κραταιουμένου, καὶ
μηδὲν ὅλως ἔχων ἐννοῆσαί τι ἀντιπράξασθαι πρὸς
τοὺς πολεμίους, πρὸς τὸν Θεὸν καταφεύγει, αὐτῷ
τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν ἀπαγγέλλων· καὶ ῥίψας ἐαυτὸν ἐνώπιον τοῦ ἱλαστηρίου ἐν συντετριμμένῃ καὶ
ταπεινῇ τῇ καρδίᾳ ἔλεγε πρὸς τὸν Σωτῆρα· Κύριε,
σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ἀσθενῆς εἰμι· ἐλέησόν με, και
κούφισόν με ἐκ τοῦ πολέμου τῶν ἀκαθάρτων δαιμό
νων, ὅτι λοιπὸν τῆς ζωῆς μου ἀπεῖπον. Ταῦτα εἰτων κείμενος ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μικρὸν ἀφυπνώσας,
ἱρῇ ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἱστάμενον τὸν τίμιον σταυρόν,
καὶ ἐν αὐτῷ κρεμάμενον ζῶντα τὸν Κύριον ἡμῶν,
μέσον δὲ αὐτῶν κρεμάμενον βῆλον καθαρὸν καὶ λίαν
col. 49–50page 21 of 79
PG 120:49λεπτότατον. Καὶ βοήσας μετὰ φόβου πολλοῦ λέγει πρὸς αὐτόν· Ἐλέησόν με, Δέσποτα, καὶ εὐλόγησον με τὸν δοῦλον σου. Τότε ὁ Σωτὴρ ἐξηλώσας τὴν δεξιὰν χεῖρα ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, τρίτον ἐπισφράγισεν αὐτὸν, καὶ τέλος εἶχεν ἡ ἔνθεος ὀπτασία, σὺν αὐτῇ δὲ καὶ πόλεμος ἅπας, καὶ ἡ τῆς φύσεως ῥεῦσις· καὶ ὅπερ οὐκ ἴσχυσαν εκτελέσαι αἱ πολλαὶ πεῖναι, καὶ ἀγρυπνίαι, ίσχυσεν ή ταπείνωσις καὶ ἡ ἐπίγνωσις τῆς οἰκείας ἀδυναμίας. κ'. Διατρίβοντι τοίνυν τῷ ὁσίῳ ἐν ἀνέσει καὶ χα ρα καὶ εὐφροσύνῃ πνευματικῇ, ἔρχεται τις πρὸς αὐτὸν ἀδελφὸς παρακαλῶν συμπαραμεἶναι αὐτῷ ἴσως σωθήσεται δι' αὐτοῦ. Μόλις οὖν ἐπιτυχὼν τοῦ σκοποῦ φησὶ πρὸς τὸν ὅσιον· Πάτερ, έχω τρία νομί σματα, τί κελεύεις ποιῆσαί με αὐτά; Ὁ δὲ, Απελ θὼν ἐὸς αὐτὰ τοῖς πτωχοῖς· καὶ ἄρας τὸ ψαλτήριόν σου ἔπου ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Σωτῆρος· εὐθέως δὲ ἐποίησεν οὕτως. Καὶ διακαρτερήσας μετὰ τοῦ ὁσίου Παν τρὸς οὐ μήκιστον χρόνον, καὶ μαθὼν παρ' αὐτοῦ τὴν τῆς καλλιγραφίας δυσδιόρθωτου τέχνην, ἀχθεσθεὶς ἐπί τε τῇ σκληροτάτῃ, καὶ ἀπαραμυθήτῳ ἀσκήσει, ἤρξατο προφασίζεσθαι προφάσεις ἐν ἁμαρ τίαις, καὶ ζητεῖν πόρους λογομαχίας, δι' ὧν τὸν Πατέρα πρὸς θυμόν διεγείρῃ. Αὐτὸς δὲ ἀεὶ ἐν νῷ περιφέρων τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, ὡς πρός μόνον αὐτὸν εἰρημένας, καὶ μνημονεύων ὡς ὁ λέγων τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ρακά, ἔνοχος έσται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρὸς, οὐδέποτε εἶπεν αὐτῷ ῥῆμα πονηρόν. Τότε λέγει πρὸς αὐτὸν πράως καὶ ἐπιεικῶς· ᾿Αδελφέ τιμιώτατε, ἐν εἰρήνῃ κέκληκεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐνταῦθα, καὶ ἐν ἀγάπῃ, πνεύματί τε πραότητος· μὴ γὰρ ἐν πικρίᾳ καὶ ὀργῇ καὶ θυμῷ; εἰ δὲ τοσοῦτον βεβάρυσαι. εἰς ἐμὲ τὸν ταπεινὸν, καὶ ἀφόρητος εγενόμην τοῖς τοῖς ὀφθαλμοῖς, πορεύου ἐν εἰρήνῃ ὅπου ἂν βούλη, καὶ ἐμὲ τὸν ἁμαρτωλὸν μὴ ἐνόχλει· οἶδα γάρ σε ἐγὼ μὴ δυνάμενον, μᾶλλον δὲ καὶ μὴ βουλόμενον ὁποσείσασθαι τὸ παραβάλλον σοι πνεῦμα τῆς φιλαρχίας καὶ φιλοῖερατείας. "Απελθε τοίνυν, ἐκπληρώσων τὸ σὺν βούλημα, καὶ εὑρήσεις τὸ κατάλυμα πρόσο φορον. Ο δὲ ἀδελφὸς πλέον ὑπὸ τοῦ πονηροῦ ἐξαφθεὶς ἐπὶ τῷ ἐλέγχῳ τῶν κρυφίων αὐτοῦ λογι σμῶν, φησίν ὀργιζόμενος πρὸς αὐτόν· Δός μοι τὰ τρία μου νομίσματα, καὶ πορεύομαι. Τί γὰρ ἀνάγκην εἶχον ἐγὼ δοῦναι αὐτὰ τοῖς πτωχοῖς, εἰ μὴ ἐπειθό. μην τῇ καλεύσει τῇ σῇ; Αποκρίνεται εὐθέως πρὸς αὐτὸν ὁ Πατήρ Γράψον μοι, φησιν, ἀδελφὲ, εἰς τμῆμα χαρτίου τοῦ ἀπολαβεῖν με τον μισθὸν αὐτῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καὶ θὲς αὐτὴ ἐπὶ τὸ θυ σιαστήριον, κἀγὼ ἄρτι παρέχω σοι τὰ τρία νομ! σματα. κα'. Ο δὲ θέλων ἀπιδεῖν, πόθεν ἄρα ἐξῇ αὐτῷ πληρῶσαι τὸ ἐπαγγελλόμενον, μήτε κἂν ἐβολήν ἔχοντι, ἰδίᾳ χειρὶ τὸ κελευσθὲν ἀπεπλήρωσε, καὶ τῷ θυσιαστηρίῳ ἐπέθηκεν. Καὶ δὴ παραλαβὼν αὐτὸν ὁ Πατήρ κατέρχεται πρὸς τὸ τοῦ καστελλίου κοινόβιον· κἀκεῖθεν δανεισάμενος τρία νομίσματα, δέδω σαν αὐτὰ μετὰ ἀγάπης τῷ ἀδελφῷ. Κακείνος δεξά ο
λεπτότατον. Καὶ βοήσας μετὰ φόβου πολλοῦ λέγει clamans: Miserere, inquit, mei, Domine, et beneπρὸς αὐτόν· Ἐλέησόν με, Δέσποτα, καὶ εὐλόγησον
με τὸν δοῦλον σου. Τότε ὁ Σωτὴρ ἐξηλώσας τὴν
δεξιὰν χεῖρα ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, τρίτον ἐπισφράγισεν
αὐτὸν, καὶ τέλος εἶχεν ἡ ἔνθεος ὀπτασία, σὺν αὐτῇ
δὲ καὶ πόλεμος ἅπας, καὶ ἡ τῆς φύσεως ῥεῦσις· καὶ
ὅπερ οὐκ ἴσχυσαν εκτελέσαι αἱ πολλαὶ πεῖναι, καὶ
ἀγρυπνίαι, ίσχυσεν ή ταπείνωσις καὶ ἡ ἐπίγνωσις
τῆς οἰκείας ἀδυναμίας.
dic famulo tuo. Tunc Salvator, excusso e dextera
manu clavo, ter signo crucis benedixit illi, et visio
divina evanuit, simulque pugna omnis cessavit
et naturæ profluvium; et quod præstare non
potuerunt multa jejunia sitisque nimia et vigi
liæ, præstitit bumilitas et propriæ infirmitatis
agnitio.
20. Degebat itaque vir sanctus quietam et lactam
vitam, spiritalisque lætitiæ plenam. Interea frater
quidam accessit rogans, ut contubernalem se re.
ciperet, si forte ejus opera salutem consequeretur.
Vix tandem compos desiderii factus ad sanctum
ait: Habeo, Pater, numismata tria, quid vis faciam
& de illis? Ille, Abi, inquit, et da pauperibus, tolensque Psalterium tuum sequere præcepta Sal
κ'. Διατρίβοντι τοίνυν τῷ ὁσίῳ ἐν ἀνέσει καὶ χα
ρα καὶ εὐφροσύνῃ πνευματικῇ, ἔρχεται τις πρὸς
αὐτὸν ἀδελφὸς παρακαλῶν συμπαραμεἶναι αὐτῷ
ἴσως σωθήσεται δι' αὐτοῦ. Μόλις οὖν ἐπιτυχὼν τοῦ
σκοποῦ φησὶ πρὸς τὸν ὅσιον· Πάτερ, έχω τρία νομίσματα, τί κελεύεις ποιῆσαί με αὐτά; Ὁ δὲ, Απελ
θὼν ἐὸς αὐτὰ τοῖς πτωχοῖς· καὶ ἄρας τὸ ψαλτήριόν
σου ἔπου ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Σωτῆρος· εὐθέως δὲ ἐποίησεν οὕτως. Καὶ διακαρτερήσας μετὰ τοῦ ὁσίου Παν
τρὸς οὐ μήκιστον χρόνον, καὶ μαθὼν παρ' αὐτοῦ
τὴν τῆς καλλιγραφίας δυσδιόρθωτου τέχνην, ἀχθεσθεὶς ἐπί τε τῇ σκληροτάτῃ, καὶ ἀπαραμυθήτῳ
ἀσκήσει, ἤρξατο προφασίζεσθαι προφάσεις ἐν ἁμαρ
τίαις, καὶ ζητεῖν πόρους λογομαχίας, δι' ὧν τὸν
Πατέρα πρὸς θυμόν διεγείρῃ. Αὐτὸς δὲ ἀεὶ ἐν νῷ
περιφέρων τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, ὡς πρός μόνον
αὐτὸν εἰρημένας, καὶ μνημονεύων ὡς ὁ λέγων τῷ
ἀδελφῷ αὐτοῦ Ρακά, ἔνοχος έσται εἰς τὴν γέενναν
τοῦ πυρὸς, οὐδέποτε εἶπεν αὐτῷ ῥῆμα πονηρόν. Τότε
λέγει πρὸς αὐτὸν πράως καὶ ἐπιεικῶς· ᾿Αδελφέ
τιμιώτατε, ἐν εἰρήνῃ κέκληκεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐνταῦθα,
καὶ ἐν ἀγάπῃ, πνεύματί τε πραότητος· μὴ γὰρ ἐν
πικρίᾳ καὶ ὀργῇ καὶ θυμῷ; εἰ δὲ τοσοῦτον βεβάρυσαι.
εἰς ἐμὲ τὸν ταπεινὸν, καὶ ἀφόρητος εγενόμην τοῖς
τοῖς ὀφθαλμοῖς, πορεύου ἐν εἰρήνῃ ὅπου ἂν βούλη,
καὶ ἐμὲ τὸν ἁμαρτωλὸν μὴ ἐνόχλει· οἶδα γάρ σε
ἐγὼ μὴ δυνάμενον, μᾶλλον δὲ καὶ μὴ βουλόμενον
ὁποσείσασθαι τὸ παραβάλλον σοι πνεῦμα τῆς φιλαρχίας καὶ φιλοῖερατείας. "Απελθε τοίνυν, ἐκπληρώσων
τὸ σὺν βούλημα, καὶ εὑρήσεις τὸ κατάλυμα πρόσο
φορον. Ο δὲ ἀδελφὸς πλέον ὑπὸ τοῦ πονηροῦ
ἐξαφθεὶς ἐπὶ τῷ ἐλέγχῳ τῶν κρυφίων αὐτοῦ λογι
σμῶν, φησίν ὀργιζόμενος πρὸς αὐτόν· Δός μοι τὰ
τρία μου νομίσματα, καὶ πορεύομαι. Τί γὰρ ἀνάγκην
εἶχον ἐγὼ δοῦναι αὐτὰ τοῖς πτωχοῖς, εἰ μὴ ἐπειθό.
μην τῇ καλεύσει τῇ σῇ; Αποκρίνεται εὐθέως πρὸς
αὐτὸν ὁ Πατήρ Γράψον μοι, φησιν, ἀδελφὲ, εἰς τμῆμα
χαρτίου τοῦ ἀπολαβεῖν με τον μισθὸν αὐτῶν ἐν τῇ
βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καὶ θὲς αὐτὴ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, κἀγὼ ἄρτι παρέχω σοι τὰ τρία νομ!-
σματα.
κα'. Ο δὲ θέλων ἀπιδεῖν, πόθεν ἄρα ἐξῇ αὐτῷ
πληρῶσαι τὸ ἐπαγγελλόμενον, μήτε κἂν ἐβολήν
ἔχοντι, ἰδίᾳ χειρὶ τὸ κελευσθὲν ἀπεπλήρωσε, καὶ
τῷ θυσιαστηρίῳ ἐπέθηκεν. Καὶ δὴ παραλαβὼν αὐτὸν
ὁ Πατήρ κατέρχεται πρὸς τὸ τοῦ καστελλίου κοινόβιον· κἀκεῖθεν δανεισάμενος τρία νομίσματα, δέδωσαν αὐτὰ μετὰ ἀγάπης τῷ ἀδελφῷ. Κακείνος δεξά
se Matth. v, 92.
ο
vatoris et ille statim obsecutus est. Non multum
temporis efluxit contubernio, didicitque a sancto
Patre diflcilem pulchre apteque scribendi artem:
sed asperrimum vitæ institutum perosus ct soli.
tariæ vitæ labores nulla remissione laxatos, cœpit
adhibere excusationes in peccatis et contentionis
occasiones quærere, quibus posset Patrem pro.
vocare ad iram. Ille vero præcepta Domini
semper animo volveus, tanquam sibi uui prolata,
et memoria repetens, reum esse gehennæ ignis,
qui dixerit fratri suo, Racca 3, nunquam usus esi
contra eum aspero verbo. Tandem placido et moderato anime sic enim aflatus est: Honorande frater, Deus in pace nos huc vocavit et in charitate
et spiritu mansuetudinis; numquid euim ad acer·
bitatem et iram et bilem? Sed si humilis ego adco
gravis tibi sum et oculis tuis factus intolerabilis,
vade in pace, quocunque libuerit, et peccatori miki
noli esse molestus: scio enim, te non posse,
imo vero etiam nolle, spiritum repellere, qui tibi
faces subjicit dominandi et fungendi sacerdotio.
Abi igitur et exple libidinem tuam et aptum reperies diversorium. Verum frater ille a maligno
demone acrius incitatus, quod redargui videret,
quæ latenter ipse cogitaverat, respondit iratus:
Redde mihi tria illa numismata et mox abibo:quid
enim cogebat me, ut ea pauperibus darem, nisi
jussio tua, cui parere volui? Et statim Pater
ad eum, Scribe, inquit, frater, mihi in chartula, fore ut mercedem eorum recipiam in regno
cœlorum, et pone ipsam super altare et ego tibi mox
solvam tria numismata.
21. Ille vero scire cupiens, unde illi ne obolum
quidem habenti facultas suppeteret implendi promissum, sua manu scripsit, quod postulatum
erat, et chartam super altare posuit. Qua Pater
accepta descendit in castelli cœnobium et mutuo
inde sumpta tria numismata fratri amice dedit.
Accepit is et recessit et voluntati suæ satisfaciens
Chapter IVCaput IV
col. 51–52page 22 of 79
PG 120:51μενος ἀνεχώρησεν, καὶ πεπλήρωκεν ἰδιοτελῶς ὅσα προεῖπεν αὐτῷ ὁ Πατήρ, καὶ μετ' ὀλιγὸν καιρὸν τε τελεύτηκεν. Ὁ δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νείλος όπου στρέψας ἐν τῷ σπηλαίῳ αὐτοῦ, καὶ καθεσθεὶς ἐν ὑπομονῇ καὶ καρτερίᾳ πολλῇ, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν τρία ψαλτήρια γεγραφώς· τότε γὰρ λέγεται περ πληρωκέναι ἓν ἕκαστον ἐξ αὐτῶν διὰ τεσσάρων ἡμερῶν· ἐλύθη τοῦ χρέους τοῦ διὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Χριστοῦ. Ἰδὼν οὖν ὁ τῶν δικαίων ἐχθρὸς, ὅτι ἐν πάσῃ προσβολῇ ἡττᾶται καὶ καταβέβληται ὑπὸ τοῦ δικαίου ἀνδρὸς, μετατίθησι τὴν πάλην ἀπὸ τοῦ ἐντὸς ἀνθρώπου ἐπὶ τὸν ἐκτὸς, καὶ ἄρχεται πλήττειν αὐτὸν ἐν πόνοις δεινοῖς, καὶ ἀῤῥωστίαις σωματικαῖς, ὥστε κἂν ἐμποδίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς καθημερινῆς λειτουργίας αὐτοῦ, καὶ τῆς οὐρανοδρόμου καὶ ἐχθρᾶς αὐτῷ προσευχῆς. Τί οὖν μηχανᾶται περὶ αὐτὸν; ἔγκε δεινοτάτῳ καὶ ἀφορήτῳ πόνῳ περιλαβὼν τὰ τὴν φωνὴν ἀποτελοῦντα ὄργανα αὐτοῦ πεποίηκεν αὐτὸν ἄφωνον κατακεῖσθαι παντελῶς καὶ ἄβρωτον τῆς συνήθους τροφῆς· ἀλλ' ὅμως καὶ ἐν τούτῳ πολυ πλέον ᾐσχύνετο καὶ ἡττᾶτο ὁ πολέμιος εχθρός. Οσον γὰρ ἐκεῖνος ἀπέκλειε την ψαλμολόγον καὶ ὑμνολό ρον φωνήν, τοσοῦτον αὐτὸς τὴν διάνοιαν ὕψου προς τὸν Θεὸν, καὶ ἐντρύφα ἀπερισπάστως ταῖς θεαρέστοις καὶ μεγαλοπρεπέσιν ἐννοίαις. Ἵνα δὲ καὶ τῷ λιμῷ μὴ ἐκλείψῃ καὶ ἀποκάμῃ, ὕδατι τὸν ξηρόν ἄρτον λειώσας, ταύτῃ ἐκέχρητο τῇ διαίτῃ. κβ'. Μετ' οὐ πολὺ τοίνυν πρὸς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ ἑλή λυθεν Φαντῖνος ὁ ἁγιώτατος· παρέβαλλον γὰρ ἀλλή λεις πυκνότερον, ἀλλήλοις ὡς δύο φωστῆρες πυκνής τερον καταφωτίζοντες· καὶ τὸν ἑβδομαρισαῖον ἄρτον ὁ μέγας Φαντίνος σὺν πολλῇ παρακλήσει πείσας τὸν ὅσιον Νεῖλον δέξασθαι, παρ' αὐτοῦ ἐκ τῆς τῶν χει ρῶν ἐργασίας τὴν χάριν ἀντισηκοῦτο. Ἰδὼν τοιγαρο οὖν αὐτὸν ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀνάγκῃ, καὶ πολλὰ δυσω πήσας ἀπήγαγεν εἰς τὸ μοναστήριον αὐτοῦ μετὰ πάσης σπουδῆς· ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν παρεκάλει περὶ τῆς ὑγείας αὐτοῦ ἐξ ὅλης ψυχῆς. Ὁ δὲ καρτερικώτατος Νείλος μὴ δυνάμενος γεύσασθαί τινος εἰ μὴ ὕδατος καὶ αὐτοῦ μετὰ βίας καὶ πόνου, καὶ τοῦτο ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, εἶπεν αὐτῷ ὁ λογισμός, ὅτι Εἴπερ ἦν ἀπὸ ἰχθύος μέρος μικρόν, ἐλάμβανον ἂν ἐξ αὐτοῦ, καὶ διήνοιγέ μοι τὴν ὁδὸν τοῦ φαγεῖν. πυκτεύσας οὖν ἐπὶ ἡμέρας ὀκτώ, ἢ καὶ πρὸ τοῦ μὴ ἀναγ γεῖλαι τὸ πρᾶγμά τινι· καὶ μάλιστα καθ' ἑκάστην ὁρῶν διερχόμενόν τινα τῶν ἀδελφῶν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ πρὸς τὸ ἁλιεῦσαι, πορευόμενον, καὶ αὖθις μετ᾿ ἰχθύων ὑποστρέφοντα· μετὰ πολλὴν ἄθλησιν καὶ πάλην τοῦ τοιούτου λογισμοῦ, ἰδοὺ ἔρχεταί τις πρὸς αὐτὸν κοσμικός επιφερόμενος κοφίνιον μεστόν Ιχθύων, τῶν μὲν τηγανιστῶν, τῶν δὲ ὀπτῶν τυγχανόντων, παρακαλῶν καὶ δεόμενος αὐτοῦ, ὅπως γεύσ σητα: ἐξ αὐτῶν· Επειδή, φησὶν, ἑσπέρας ἀκούσας τὰ κατά τέ, ἐξῆλθον τοῦ ἡλιοῦσαν ἐπὶ τῷ ὀνόματί του
ANONYMI
a viro
egit quidquid sibi Pater prædixerat, et paulo post μενος ἀνεχώρησεν, καὶ πεπλήρωκεν ἰδιοτελῶς ὅσα
moritur. Sanctus vero pater Nilus in suam speluncam reversus, sedensque in patientia et toleDantia multa, intra paucos dies tria exscripsit
Psalteria (fertur enim in singula quatuor insunpsisse dies) et liber a debito mansit, quod propter
Christi præceptum contraxerat. At vero justorum
hostis victum se prostratumque cernens
justo in singulis congressibus, luctum ab interiori
homine transtulit ad exteriorem et summis doloribus et morbis corporis eum petere aggreditur, ut
saltem avocaret a quotidiano ministerio et inimica
sibi oratione, qua miens ad coelestia pervolat. Quid
ergo machinatur in ipsum? Maximio tumore, doJoreque intolerabili vocis organa comprimens,
vocis usum illi penitus abstulit, et jacere coegit
consueto cibo abstinentem; et in hoc tamen ipso
multo magis confundebatur hostis et vincebatur.
Quo enim magis præpediebat ille linguam psaluis
et hymnis assuetam, eo altius ipse mentem elevabat
ad Deun, Deoque grata et magnifica contemplafone fruebatur sine ulla mentis divagatione. Sed
me fame periret et omnino deficeret, aqua siccum panem humectaus et frians, diæta hac utebatur.
προεῖπεν αὐτῷ ὁ Πατήρ, καὶ μετ' ὀλιγὸν καιρὸν τε
τελεύτηκεν. Ὁ δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νείλος όπου
στρέψας ἐν τῷ σπηλαίῳ αὐτοῦ, καὶ καθεσθεὶς ἐν
ὑπομονῇ καὶ καρτερίᾳ πολλῇ, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν
τρία ψαλτήρια γεγραφώς· τότε γὰρ λέγεται περ
πληρωκέναι ἓν ἕκαστον ἐξ αὐτῶν διὰ τεσσάρων
ἡμερῶν· ἐλύθη τοῦ χρέους τοῦ διὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ
Χριστοῦ. Ἰδὼν οὖν ὁ τῶν δικαίων ἐχθρὸς, ὅτι ἐν πάσῃ
προσβολῇ ἡττᾶται καὶ καταβέβληται ὑπὸ τοῦ δικαίου
ἀνδρὸς, μετατίθησι τὴν πάλην ἀπὸ τοῦ ἐντὸς ἀνθρώπου ἐπὶ τὸν ἐκτὸς, καὶ ἄρχεται πλήττειν αὐτὸν ἐν
πόνοις δεινοῖς, καὶ ἀῤῥωστίαις σωματικαῖς, ὥστε
κἂν ἐμποδίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς καθημερινῆς λειτουρ
γίας αὐτοῦ, καὶ τῆς οὐρανοδρόμου καὶ ἐχθρᾶς αὐτῷ
προσευχῆς. Τί οὖν μηχανᾶται περὶ αὐτὸν; ἔγκε
δεινοτάτῳ καὶ ἀφορήτῳ πόνῳ περιλαβὼν τὰ τὴν
φωνὴν ἀποτελοῦντα ὄργανα αὐτοῦ πεποίηκεν αὐτὸν
ἄφωνον κατακεῖσθαι παντελῶς καὶ ἄβρωτον τῆς
συνήθους τροφῆς· ἀλλ' ὅμως καὶ ἐν τούτῳ πολυ
πλέον ᾐσχύνετο καὶ ἡττᾶτο ὁ πολέμιος εχθρός. Οσον
γὰρ ἐκεῖνος ἀπέκλειε την ψαλμολόγον καὶ ὑμνολό
ρον φωνήν, τοσοῦτον αὐτὸς τὴν διάνοιαν ὕψου προς
τὸν Θεὸν, καὶ ἐντρύφα ἀπερισπάστως ταῖς θεαρέ
στοις καὶ μεγαλοπρεπέσιν ἐννοίαις. Ἵνα δὲ καὶ
τῷ λιμῷ μὴ ἐκλείψῃ καὶ ἀποκάμῃ, ὕδατι τὸν ξηρόν
ἄρτον λειώσας, ταύτῃ ἐκέχρητο τῇ διαίτῃ.
CAPUT IV.
Ad cœnobium æger reductus, convalescit, rursumque ad speluncam reversus a diabolo graviter fuste vulneratur, quo malo prodigiose sanatur. Stephanum vitæ monasticæ institutis instruit.
22. Non multo post igitur ad visendum ipsum ac- G
cessit Fantinus sanctissimus (erat enim inter illos
frequens commercium; alterum altero instar luminarium crebro sua luce perfundente) et cum
hebdomadarium panem post multas preces ut ab
se acciperet, magnus Fantinus B. Nilo persuasisset, ab eo rursus de labore manuum ejus gratia
illi rependebatur. Cum ergo in talibus angustiis
eum vidisset, multumque rogasset, tandem deduxit in suumn monasterium omni adhibita diligen
tia, insuper et Deo preces fundebat ex toto auimo
pro ejus valetudine. At patientissimus Nilus cum
præter aquam nibil degustare posset, idque cum
violentia et labore per dies multos, cogitationem lianc habuit, quod Si præsto esset aliqua piscis
particula, vescerer et aperiretur mihi via ad comicdendum. Et cum luctam passus esset octo diebus,
aut paulo plus, ne cui rem aperiret, cum præsertim videret quotidie quemdam e fratribus transcuntem ante se et euntem ad piscandum et redeunt: in cum piscibus, post multum certamcu et palestram hujusmodi cogitationis, ecce venit quidam
ad ipsum vir laicus alereus cirhem plenam piscium frictorum et assatorum, hortaus rogansque,
ut de iis gustaret: Quoniam, aiebat, de tua ægra
♥aletudine cum vesperi audivissem, egressus sum,
tim suo sancto nomine piscarer, et adjuvantibu
κβ'. Μετ' οὐ πολὺ τοίνυν πρὸς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ ἑλήλυθεν Φαντῖνος ὁ ἁγιώτατος· παρέβαλλον γὰρ ἀλλή
λεις πυκνότερον, ἀλλήλοις ὡς δύο φωστῆρες πυκνής
τερον καταφωτίζοντες· καὶ τὸν ἑβδομαρισαῖον ἄρτον
ὁ μέγας Φαντίνος σὺν πολλῇ παρακλήσει πείσας τὸν
ὅσιον Νεῖλον δέξασθαι, παρ' αὐτοῦ ἐκ τῆς τῶν χειρῶν ἐργασίας τὴν χάριν ἀντισηκοῦτο. Ἰδὼν τοιγαρο
οὖν αὐτὸν ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀνάγκῃ, καὶ πολλὰ δυσωπήσας ἀπήγαγεν εἰς τὸ μοναστήριον αὐτοῦ μετὰ
πάσης σπουδῆς· ἀλλὰ καὶ τὸν Θεὸν παρεκάλει περὶ
τῆς ὑγείας αὐτοῦ ἐξ ὅλης ψυχῆς. Ὁ δὲ καρτερικώ
τατος Νείλος μὴ δυνάμενος γεύσασθαί τινος εἰ μὴ
ὕδατος καὶ αὐτοῦ μετὰ βίας καὶ πόνου, καὶ τοῦτο
ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, εἶπεν αὐτῷ ὁ λογισμός, ὅτι
Εἴπερ ἦν ἀπὸ ἰχθύος μέρος μικρόν, ἐλάμβανον ἂν ἐξ
αὐτοῦ, καὶ διήνοιγέ μοι τὴν ὁδὸν τοῦ φαγεῖν. Πυκτεύσας οὖν ἐπὶ ἡμέρας ὀκτώ, ἢ καὶ πρὸ τοῦ μὴ ἀναγγεῖλαι τὸ πρᾶγμά τινι· καὶ μάλιστα καθ' ἑκάστην
ὁρῶν διερχόμενόν τινα τῶν ἀδελφῶν ἔμπροσθεν
αὐτοῦ, καὶ πρὸς τὸ ἁλιεῦσαι, πορευόμενον, καὶ αὖθις
μετ᾿ ἰχθύων ὑποστρέφοντα· μετὰ πολλὴν ἄθλησιν
καὶ πάλην τοῦ τοιούτου λογισμοῦ, ἰδοὺ ἔρχεταί τις
πρὸς αὐτὸν κοσμικός επιφερόμενος κοφίνιον μεστόν
Ιχθύων, τῶν μὲν τηγανιστῶν, τῶν δὲ ὀπτῶν τυγχα
νόντων, παρακαλῶν καὶ δεόμενος αὐτοῦ, ὅπως γεύσ
σητα: ἐξ αὐτῶν· Επειδή, φησὶν, ἑσπέρας ἀκούσας τὰ
κατά τέ, ἐξῆλθον τοῦ ἡλιοῦσαν ἐπὶ τῷ ὀνόματί του
col. 53–54page 23 of 79
PG 120:53τῷ ἁγίῳ, καὶ τῶν εὐχῶν ὑμῶν συνεργησάντων Αγρευσάμην ἀκρούστως· καὶ δέον σε, Πάτερ, μεταλα δεῖν ἐξ αὐτῶν. Τότε ὁ μακάριος Νείλος τὸν μὲν ἄνθρωπον ἀπέστειλεν εὐλογήσας, καὶ μεγάλως εὐχαριστήσας ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ κόπου· τῷ δὲ λογισμῷ αὐτοῦ διελέγετο οὕτως· Ταῦτα οὐχ ὁ Θεὸς ἡτοίμασεν, οὐδ' ἄγγελος· οὐδὲ γὰρ εἰμι τῶν φοβουμένων αὐτὸν, ἵνα τὸ θέλημά μου ποιήσῃ. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ ἔργον τοῦ διαβόλου τυγχάνει, επειδή με ᾔσθετο δουλωθέντα τῇ τοιαύτῃ ἐπιθυμίᾳ. Γέγραπται γάρ ο Μή ἐπιθυμήσῃς.» Ζῇ Κύριος, οὐκ εἰσέρχεταί τι ἐξ αὐτῶν εἰς τὸ στόμα μου. Ὑπῆρχε δὲ τότε ἐκεῖ μοναχός τις παραγενόμενος ἐκ τῶν ἄνω μερῶν, ὃς λίαν ἡγαπᾶτο παρ' αὐτοῦ διὰ τὸ ᾀσματικὸν εἶναι αὐτὸν καὶ σφόδρα καλλίφωνον. Τοῦτον καλέσας ὁ ὅσιος δέδωκεν αὐτῷ, καθὼς ἦν τὸ κοφίνιον, εἰπὼν πρὸς αὐτόν· Λάβε τοῦτο τὸ ξένιον,ὅπερ ὅσοι Χριστὸς ἐξαπέστειλεν. Ο δὲ λαβὼν ἀνεχώρησεν. Ἰδὼν οὖν ὁ Θεὸς τὴν μεγίστην αὐτοῦ ὑπομονὴν καὶ καρτερίαν, ἀντελάβετο αὐτοῦ, καὶ ἀπήλλαξεν αὐτὸν τῆς ἐδύνης καὶ τῆς νόσου ἐκεί της τῆς πονηρᾶς, του πάθους ἔνδον ἐν τῷ τραχήλῳ βαγέντος, καὶ ἔλκους πολλοῦ διὰ τοῦ στόματος ἐξελθόντος. Μικρᾶς οὖν ἀνέσεως ἐπιτυχὼν ἀνέρχεται πάλιν ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς συνήθους ἐχόμενος πολι τείας, καὶ τὴν ἡσυχίαν ἀσπαζόμενος ὡς οἰκείαν μητέρα. 'Ο δὲ διάβολος οὐκ ἐπαύσατο βρύχων κατ' αὐτοῦ τοὺς ὀδόντας καὶ ἀγωνιζόμενος, είγε ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας παραχωρεῖτο, ὥστε καὶ τοῦ ζῆν ἀπαλλάξαι τὸν δίκαιον ἄνδρα. κγ'. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἔθος σχολάζοντι ἐν μιᾷ νυκτί, καὶ διαγρυπνοῦντι ἐν ψαλμοῖς καὶ γονυκλισίαις ἐν τῷ μικρή σπηλαρίῳ τῷ ὑπ' αὐτοῦ λελατομημένῳ, καὶ τῆς τοῦ φέγγους αὐγῆς τὰ πάντα καταλαμπούσης, ἦν γὰρ τοῦ θέρους ἡ ὥρα, φαίνεται αὐτῷ ὁ διάβολος ὀφθαλμοφανῶς ὡς Αιθίοψ, ῥόπαλον ἐν ταῖς χερσὶ κατέχων· μεθ᾽ οὗ τύψας τὴν κεφαλὴν τοῦ ἁγίου, ἔρριψεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἀφῆκεν ἡμι θανῆ τυγχάνοντα: Μετά γοῦν μίαν ὥραν εἰς ἑαυτὸν ἐλθὼν ὁ ὅσιος, ἔγνω μὲν τοῦ διαβόλου τὸν φθόνον καὶ τὴν ἄπειρον κατ' αὐτοῦ βασκανίαν, σφόδρα δὲ τὴν κεφαλὴν ἀλγυνόμενος, καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ προσώπου σὺν τῷ ἀριστερῷ ὀφθαλμῷ πεφυσιωμένον καὶ πελιδνότατον ἔχων, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν βραχίονα παραλελυμένον καὶ τεταριχευμένον, οὐκέτι μὲν ἴσχυσε στῆναι καὶ τὴν τῆς εὐχῆς λειτουργίαν ἀπο πληρῶσαι. Κείμενος δὲ ἐπ' ἐδάφους τὸν Κύριον ἐπεκαλεῖτο· Ο Θεός, λέγων, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες - Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦσον Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπείησαν οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ. Ἐν τούτοις διῆξεν τὸν ἅπαντα χρόνον ἐκεῖνον μυρίοις πόνοι; πυκτεύων καὶ συμφοραῖς ἀνηκέστοις. Πολλῶν μέντοι βουλευόντων Ιατρικῆς ἐπιμελείας προσανασχέσθαι,
Pater, cibum ex iis te surrere. Tunc beatus Nilus
virum quidem dinisit, Inedicens illi gratiasque
pro labore suscepto agens: secum vero ipse dicebat: Hæc non per Deum non per angelum mibi
præsto sunt: neque enim ego sum e numero
timentium eum, ut eam voluntatem facial: sed
hoc diaboli opus est. Cognovit enim, me captum
cupiditate hac, quia scriptum est: c Non concupisces ",» Vivit Dominus, non ingredietur ex iis
in os meum. Aderat tunc forte monachus quidam
e superioribus partibus profectus, ipsi charissimus, quia suavissime canebat. Hunc beatus vir
cum advocasset, dedit cophinum, uti oblatus erat,
addiditque Accipe xenium, quod a Christo missum
tibi est. Accepit ille et recessit. Videns igitur
Deus summam viri patientiam atque constantiam,
tulit opem doloribusque liberavit et norbo illo
gravissimo, disrupto intus in cervice abscessu
multaque sanie per os egesta. Ita paululum recreatus revertitur in suam speluncam, pristinum
vitæ institutum prosecuturus, amore solitudinis,
quam parentis loco amplectebatur. Αt vero diabolus dentibus in eun frendens enitebatur, så der
Dei providentiam licuisset sibi, ut vel ipsam vitam
sancto viro eriperet.
τῷ ἁγίῳ, καὶ τῶν εὐχῶν ὑμῶν συνεργησάντων precibus tuis, venatio commoda fuit, et opus est,
Αγρευσάμην ἀκρούστως· καὶ δέον σε, Πάτερ, μεταλα -
δεῖν ἐξ αὐτῶν. Τότε ὁ μακάριος Νείλος τὸν μὲν ἄνθρωπον ἀπέστειλεν εὐλογήσας, καὶ μεγάλως εὐχαριστή
σας ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ κόπου· τῷ δὲ λογισμῷ αὐτοῦ
διελέγετο οὕτως· Ταῦτα οὐχ ὁ Θεὸς ἡτοίμασεν, οὐδ'
ἄγγελος· οὐδὲ γὰρ εἰμι τῶν φοβουμένων αὐτὸν,
ἵνα τὸ θέλημά μου ποιήσῃ. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ ἔργον
τοῦ διαβόλου τυγχάνει, επειδή με ᾔσθετο δουλω
θέντα τῇ τοιαύτῃ ἐπιθυμίᾳ. Γέγραπται γάρ ο Μή
ἐπιθυμήσῃς.» Ζῇ Κύριος, οὐκ εἰσέρχεταί τι ἐξ αὐτῶν
εἰς τὸ στόμα μου. Ὑπῆρχε δὲ τότε ἐκεῖ μοναχός τις
παραγενόμενος ἐκ τῶν ἄνω μερῶν, ὃς λίαν ἡγαπᾶτο
παρ' αὐτοῦ διὰ τὸ ᾀσματικὸν εἶναι αὐτὸν καὶ σφόδρα
καλλίφωνον. Τοῦτον καλέσας ὁ ὅσιος δέδωκεν αὐτῷ,
καθὼς ἦν τὸ κοφίνιον, εἰπὼν πρὸς αὐτόν· Λάβε
τοῦτο τὸ ξένιον,ὅπερ ὅσοι Χριστὸς ἐξαπέστειλεν. Ο
δὲ λαβὼν ἀνεχώρησεν. Ἰδὼν οὖν ὁ Θεὸς τὴν μεγίστην
αὐτοῦ ὑπομονὴν καὶ καρτερίαν, ἀντελάβετο αὐτοῦ,
καὶ ἀπήλλαξεν αὐτὸν τῆς ἐδύνης καὶ τῆς νόσου ἐκεί
της τῆς πονηρᾶς, του πάθους ἔνδον ἐν τῷ τραχήλῳ
βαγέντος, καὶ ἔλκους πολλοῦ διὰ τοῦ στόματος
ἐξελθόντος. Μικρᾶς οὖν ἀνέσεως ἐπιτυχὼν ἀνέρχεται
πάλιν ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς συνήθους ἐχόμενος πολι
τείας, καὶ τὴν ἡσυχίαν ἀσπαζόμενος ὡς οἰκείαν
μητέρα. 'Ο δὲ διάβολος οὐκ ἐπαύσατο βρύχων κατ'
αὐτοῦ τοὺς ὀδόντας καὶ ἀγωνιζόμενος, είγε ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας παραχωρεῖτο, ὥστε καὶ τοῦ ζῆν
ἀπαλλάξαι τὸν δίκαιον ἄνδρα.
At
23. Quadam ergo nocte, cum is de more divinis
vacaret officiis, pernoctaretque in psalmis et genuum flexionibus in parva spelunca, quam ipse
sibi excavaverat, et splendor lucis illustraret
omnia (erat enim tempus æstivum), apparet illi
visibili Ethiopis specie diabolus, clavam manu
tenens, qua cum caput ejus percussisset, stravit
humi semimortuum. Post unius horæ spatium sese
recolligens Sanctus, cognovit quidem diaboli
invidiam immensumque livorem, sed vehementi
capitis dolore laborans et dimidiam faciei partem
cum sinistro oculo inflatam habens et lividissimam, præterea luxatum et arefactum brachium,
stare ut orationis officium persolveret non valebat.
Jacebat ergo et Dominum invocabat dicens:
D. Deus in adjutorium meum intende, Domine ad
adjuvandum me festina. Confundantur et revereantur, qui quærunt animam meam,» et quæ sequun·
tur se in his totum illum peregit annuun, inuumera dolorum et acerbissimorum incommodorum
certamina sustinens. Et cum suaderetur illi a
multis, ut medicinalem curationem admitteret,
omnino abnuit, sciens, curari manu hominis non
posse vulnus diabolicum Elapso demum anno
κγ'. Καὶ δὴ κατὰ τὸ ἔθος σχολάζοντι ἐν μιᾷ νυκτί, G
καὶ διαγρυπνοῦντι ἐν ψαλμοῖς καὶ γονυκλισίαις ἐν
τῷ μικρή σπηλαρίῳ τῷ ὑπ' αὐτοῦ λελατομημένῳ,
καὶ τῆς τοῦ φέγγους αὐγῆς τὰ πάντα καταλαμπού
σης, ἦν γὰρ τοῦ θέρους ἡ ὥρα, φαίνεται αὐτῷ ὁ
διάβολος ὀφθαλμοφανῶς ὡς Αιθίοψ, ῥόπαλον ἐν ταῖς
χερσὶ κατέχων· μεθ᾽ οὗ τύψας τὴν κεφαλὴν τοῦ
ἁγίου, ἔρριψεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἀφῆκεν ἡμι
θανῆ τυγχάνοντα: Μετά γοῦν μίαν ὥραν εἰς ἑαυτὸν
ἐλθὼν ὁ ὅσιος, ἔγνω μὲν τοῦ διαβόλου τὸν φθόνον
καὶ τὴν ἄπειρον κατ' αὐτοῦ βασκανίαν, σφόδρα δὲ
τὴν κεφαλὴν ἀλγυνόμενος, καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ προσώπου σὺν τῷ ἀριστερῷ ὀφθαλμῷ πεφυσιωμένον καὶ
πελιδνότατον ἔχων, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν βραχίονα
παραλελυμένον καὶ τεταριχευμένον, οὐκέτι μὲν
ἴσχυσε στῆναι καὶ τὴν τῆς εὐχῆς λειτουργίαν ἀποπληρῶσαι. Κείμενος δὲ ἐπ' ἐδάφους τὸν Κύριον
ἐπεκαλεῖτο· Ο Θεός, λέγων, εἰς τὴν βοήθειάν μου
πρόσχες - Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦσον
Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπείησαν οἱ ζητοῦντες τὴν
ψυχήν μου, καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ. Ἐν τούτοις
διῆξεν τὸν ἅπαντα χρόνον ἐκεῖνον μυρίοις πόνοι;
πυκτεύων καὶ συμφοραῖς ἀνηκέστοις. Πολλῶν μέντοι
βουλευόντων Ιατρικῆς ἐπιμελείας προσανασχέσθαι,
* Exod. xx, 17. "Psal. LXIX, 2.
Joannis Clei notæ.
1.1 forte verum est, si a maleficio pertinaciam
habet malum: sed vulnera a dæmone fuste vel
simili instrumento naturali inflicta, quare humana
ope sanari non possint, ratio non suppetit. Credo
itaque, divinam voluntatem in eo agnovisse, suam
que patientiam exercere S. Nilum voluisse, donec tandem Dei misericordia servo suo suhvcuit..
col. 55–56page 24 of 79
PG 120:55οὐδαμῶς κατεδέξατο τοῦτο, γινώσκων αθεράπευτον εἶναι ὑπὸ χειρὸς ἀνθρώπου την διαβολικὴν ἀλγη δόνα. Τοῦ τοίνυν χρόνου παραδραμόντος, καὶ τῆ; μνήμης τῶν ἁγίων Αποστόλων ἐπιφθασάσης, συνο ἦλθον ἐν τῷ κοινοβίῳ οἱ αὐτῶν μιμηταὶ Φαντῖνος καὶ Νείλος συνεορτάσαι καὶ συμπαρακληθῆναι ἀλλήλοις, ὡς γνήσια τέκνα τῶν ἀποστόλων. Παννύχιον οὖν τὴν ὑμνῳδίαν ἐπιτελούντων, καὶ τῶν ἀδελφῶν ἀγαλλιωμένων ἐπὶ τῇ τῶν ἁγίων διδασκαλίᾳ, καὶ τῇ τῶν Γραφῶν ἀναπτύξει, παρακαλεῖ ὁ μέγας Φαντίνος τὸν ὅσιον Νεῖλον ἀναστῆναι καὶ ἀναγνῶναι ἐγκώμιον εἰς τοὺς ᾿Αποστόλους, συγγραφέν παρὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Δαμασκηνοῦ Ἰωάννου, ἰαμβικοῖς καὶ ἐμμέ τροις στίχοις καταπεποικιλμένον. Ο δὲ μακάριος Νείλος μηδέποτε παρακούσαι γινώσκων, καίτοι σχε δὸν ὡς ἡμίξηρος τυγχάνων, ἀνέστη μετὰ πάσης χαρᾶς καὶ προθυμίας· αὐτός τε τῆς ἀναγνώσεως τὴν ἀρχὴν ἐποιεῖτο, καὶ ἡ πονηρὰ ἐκείνη νόσος κατὰ μικρὸν τοῦ σώματος ὑπεξῄει. Ταύτης δὲ τῆς ἀντιλήψεως αἰσθηθεὶς παρὰ προσδοκίαν ὁ μακάριος Νεῖλος, οὐδενὶ οὐδὲν εἶπε μέχρι τῆς ἀπολύσεως τοῦ ὄρθρου. Καὶ τότε βαλών μετάνοιαν τῷ δικαίῳ Φαν τίνῳ, εὐχαριστεῖ αὐτῷ, ὡς δι' αὐτοῦ τῆς τοιαύτης ἀπαλλαγεῖς ἐπηρείας. Αὐτὸς δὲ πάλιν τῇ ἐκείνου ὑπακοῇ, καὶ τῇ ἐπισκιάσει τῶν ἀποστόλων προς ανετίθει τὸ θαῦμα· καὶ διέμενον ἐν ταπεινοφροσύνῃ τὸν τῶν θαυμασίων Θεὸν δοξολογοῦντες. κδ'. Η δὲ πολύτροπος καὶ ἀπερινόητος τοῦ Θεοῦ περὶ πάντας οἰκονομία, τί προνοουμένη περὶ τὸν ἑαυτῆς οἰκέτην οὐκ οἶδα, εἴασεν αὐτὸν μέχρι και αὐτοῦ τοῦ γήρως περιφέρειν τινὰ μικρὰ ἴχνη της ἀῤῥωστίας ἐκείνης, υπομιμνήσκοντα αὐτὸν τῆς αὐτοῦ περὶ αὐτὸν ἀντιλήψεως καὶ κηδεμονίας. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις υπερνικήσας διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος αὐτὸν Θεοῦ ὁ τῶν ἁγίων πάντων ζηλωτὴς, καὶ τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ πληρωτής, πρὸς ἑτέραν ὑπλίζετο πάλην καὶ ἀγῶνα τοῦ διαβόλου. Εδει γὰρ διὰ πάντων ἀποκρουσθῆναι, καὶ οὕτως ἀριδήλω; τὸν νικητὴν στεφανίτην ἀναδειχθῆναι. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἔκστασις ἐπιπίπτει τῷ μακαρίτῃ Φαντίνῳ, ἀληθῶς δ᾽ εἰπεῖν ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ 'Υψίστου. Καὶ οἷον δὴ τὸν Ἱερεμίαν ἀκούομεν τὴν κεφαλὴν καὶ τὸν πώγωνα ξυρήσαντα, τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐν θρήνοις κατακομῶντα περιιέναι, καὶ ὑπόληψιν ἐξε στηκότος διδόναι τοῖς ἀνοήτοις, τὸν αὐτὸν τρόπον ἦν κατιδεῖν καὶ περὶ τὸν προφητικώτατον καὶ μακάριον ἄνθρωπον τοῦτον. Εἴτε γὰρ τὴν αἰσθητὴν ταύτης τῆς χώρας προφητεύων κατάλυσιν, καὶ τὴν τῶν Αγαρηνῶν οἰκτίστην επέλευσιν· εἴτε τὴν τῆς ἀρετῆς παντελῆ ἔλλειψιν, καὶ τῶν μοναστηρίων πρὸς κακίαν ἀπόκλισιν καὶ χυδαίωσιν, δ καὶ μᾶλλον ἐστὶ κυριώτερον· ὁμοίως καὶ αὐτὸς περιῄει θρήνοις κατακωκύων τάς τε ἐκκλησίας καὶ τὰ μοναστήρια
ANONYMI
et recurrente sanctorum Apostolorum solemnitate, οὐδαμῶς κατεδέξατο τοῦτο, γινώσκων αθεράπευτον
convenere in cœnobium imitatores eorum Fantinus
et Nilus, ut simul diem festum celebrarent et se
invicem consolarentur, qui germana erant apostolorum proles. Cum igitur pervigilium cum hymnis
agerent et exsultarent fratres, audientes sanctorum
doctrinam et Scripturarum explicationen, hortatus est magnus Fantinus B. Nilum ut surgeret et
legeret encomium in Apostolos sancti Joannis Damasceni, iambis et metris satis ornatum. Beatus
Nilus, qui nunquam non obedire noverat, licet
jam esset pene aridus, cum gaudio et alacritate
surrexit; utque primum aggressus lectionem est,
acerba illa ægrotatio paulatim e corpore defluebat.
Et cum præter spem sibi auxilium sensisset, nulli
omnino quidquam de co dixit, donec matutinæ
preces absolutæ sunt, tumque sancto Fantino
procumbens gratias agebat, quod per illum
tam gravi nosa liber esset. Ille coutra, obcdientiæ ejus et favori apostolorum tribuebat
miraculum: ita humilitatem uterque præseferebat,
in Deum miraculorum auctorem referentes gloriam.
εἶναι ὑπὸ χειρὸς ἀνθρώπου την διαβολικὴν ἀλγηδόνα. Τοῦ τοίνυν χρόνου παραδραμόντος, καὶ τῆ;
μνήμης τῶν ἁγίων Αποστόλων ἐπιφθασάσης, συνο
ἦλθον ἐν τῷ κοινοβίῳ οἱ αὐτῶν μιμηταὶ Φαντῖνος καὶ
Νείλος συνεορτάσαι καὶ συμπαρακληθῆναι ἀλλήλοις,
ὡς γνήσια τέκνα τῶν ἀποστόλων. Παννύχιον οὖν τὴν
ὑμνῳδίαν ἐπιτελούντων, καὶ τῶν ἀδελφῶν ἀγαλλιω
μένων ἐπὶ τῇ τῶν ἁγίων διδασκαλίᾳ, καὶ τῇ τῶν
Γραφῶν ἀναπτύξει, παρακαλεῖ ὁ μέγας Φαντίνος
τὸν ὅσιον Νεῖλον ἀναστῆναι καὶ ἀναγνῶναι ἐγκώμιον
εἰς τοὺς ᾿Αποστόλους, συγγραφέν παρὰ τοῦ ἐν
ἁγίοις Δαμασκηνοῦ Ἰωάννου, ἰαμβικοῖς καὶ ἐμμέ
τροις στίχοις καταπεποικιλμένον. Ο δὲ μακάριος
Νείλος μηδέποτε παρακούσαι γινώσκων, καίτοι σχε
δὸν ὡς ἡμίξηρος τυγχάνων, ἀνέστη μετὰ πάσης
χαρᾶς καὶ προθυμίας· αὐτός τε τῆς ἀναγνώσεως
τὴν ἀρχὴν ἐποιεῖτο, καὶ ἡ πονηρὰ ἐκείνη νόσος
κατὰ μικρὸν τοῦ σώματος ὑπεξῄει. Ταύτης δὲ τῆς
ἀντιλήψεως αἰσθηθεὶς παρὰ προσδοκίαν ὁ μακάριος
Νεῖλος, οὐδενὶ οὐδὲν εἶπε μέχρι τῆς ἀπολύσεως τοῦ
ὄρθρου. Καὶ τότε βαλών μετάνοιαν τῷ δικαίῳ Φαν
τίνῳ, εὐχαριστεῖ αὐτῷ, ὡς δι' αὐτοῦ τῆς τοιαύτης
ἀπαλλαγεῖς ἐπηρείας. Αὐτὸς δὲ πάλιν τῇ ἐκείνου ὑπακοῇ, καὶ τῇ ἐπισκιάσει τῶν ἀποστόλων προς
ανετίθει τὸ θαῦμα· καὶ διέμενον ἐν ταπεινοφροσύνῃ τὸν τῶν θαυμασίων Θεὸν δοξολογοῦντες.
24. Multiformis porro et inexcogitabilis in omnes
Dei providentia (quorsum vero id in suo famulo
egerit, ignoro) parva quædam vestigia morbi illius
in eo reliquit ad ipsam usque senectuten, quibus
admoneretur auxilii et protectionis erga se divinæ.
In his omnibus cum se plusquam victorem præ-
stitisset per Dei virtutem, cui dilectus
eral,
κδ'. Η δὲ πολύτροπος καὶ ἀπερινόητος τοῦ Θεοῦ
περὶ πάντας οἰκονομία, τί προνοουμένη περὶ τὸν
ἑαυτῆς οἰκέτην οὐκ οἶδα, εἴασεν αὐτὸν μέχρι και
αὐτοῦ τοῦ γήρως περιφέρειν τινὰ μικρὰ ἴχνη της
ἀῤῥωστίας ἐκείνης, υπομιμνήσκοντα αὐτὸν τῆς
αὐτοῦ περὶ αὐτὸν ἀντιλήψεως καὶ κηδεμονίας. Ἐπὶ
πᾶσι δὲ τούτοις υπερνικήσας διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος
αὐτὸν Θεοῦ ὁ τῶν ἁγίων πάντων ζηλωτὴς, καὶ τῶν
ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ πληρωτής, πρὸς ἑτέραν
ὑπλίζετο πάλην καὶ ἀγῶνα τοῦ διαβόλου. Εδει γὰρ
διὰ πάντων ἀποκρουσθῆναι, καὶ οὕτως ἀριδήλω;
τὸν νικητὴν στεφανίτην ἀναδειχθῆναι. Ἐν τῷ καιρῷ
ἐκείνῳ ἔκστασις ἐπιπίπτει τῷ μακαρίτῃ Φαντίνῳ,
ἀληθῶς δ᾽ εἰπεῖν ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ 'Υψίστου.
Καὶ οἷον δὴ τὸν Ἱερεμίαν ἀκούομεν τὴν κεφαλὴν
καὶ τὸν πώγωνα ξυρήσαντα, τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐν
θρήνοις κατακομῶντα περιιέναι, καὶ ὑπόληψιν ἐξεστηκότος διδόναι τοῖς ἀνοήτοις, τὸν αὐτὸν τρόπον ἦν
κατιδεῖν καὶ περὶ τὸν προφητικώτατον καὶ μακάριον
ἄνθρωπον τοῦτον. Εἴτε γὰρ τὴν αἰσθητὴν ταύτης
omnium ille æmulator sanctorum et præceptorum
Christi observator, ad aliam se accingebat luctanı
certamenque diaboli. Oportebat enim hunc in
omnibus devinci, ut victor Nilus sine controversia
præmii coronam consequeretur. Per illud tempus
beatæ memoriæ Fantinus exstasin est passus,
et ut vere dicam, mutatio dexteræ Excelsi obvenit
illi. Nam sicut audirimus de Jeremia ", capillo
et barba abrasis circumisse Hicrosolymam, luctu
omnia complentem et insanientis suspicionem
dedisse insipientibus, ad eumdem modum contigit
et beato huic viro, qui itidem erat prophetiæ dono
excellentissimus. Sive enim præsagiret vastationem, quam oculis cernimus, regionis hujus et τῆς χώρας προφητεύων κατάλυσιν, καὶ τὴν τῶν
miserrimam excursionem Lgarenorum sive
geteralem virtutis defectum et prolapsionem monasteriorum ad vitia ct plebeios mores, quod vero
propius est, circumibat et ipse siiniliter, deplorans
ecclesian, monasteria et libros, illas inquiens
ss Juren. vil, 99.
Αγαρηνῶν οἰκτίστην επέλευσιν· εἴτε τὴν τῆς
ἀρετῆς παντελῆ ἔλλειψιν, καὶ τῶν μοναστηρίων
πρὸς κακίαν ἀπόκλισιν καὶ χυδαίωσιν, δ καὶ μᾶλλον
ἐστὶ κυριώτερον· ὁμοίως καὶ αὐτὸς περιῄει θρήνοις
κατακωκύων τάς τε ἐκκλησίας καὶ τὰ μοναστήρια
Joannis Clei nota.
ldem is est S. Fantinus, qui dic 30 Augusti
colitur. Ex Calabria in Orientem profectus est,
variasque ibi regiones peragravit,tandemque Thessalonice substitit, ubi, exactis octo annis, obiit.
Faga ejus contigit post medium sæculum x; hinc
bitus cjus sub finem ejusdem videtur fligi debarc.
Sæculo xi et sub præcedentis finem Calabriam vicinasque regiones horrore compleverunt,
ut sæpius ante, Saraceni, omnia ferro flammaque
vastantes, ut biographi SS. Fantini et Bartholomæi, Ditmarus aliique tradunt, de quibus oranibus vide Baronium in Anualibus.
col. 57–58page 25 of 79
PG 120:57καὶ τὰς βίβλους· τὰς μὲν λέγων, ὅτι ὅνων καὶ βορδο νίων ἐπλήσθησαν καὶ μεμόλυνται· τὰ δὲ πυρίκαυστα, φησί, γεγόνασι, καὶ ἀπώλοντο· τὰς δὲ ὅτι ἐβράχησαν καὶ ἠχρείωνται, καὶ λοιπὸν τοῦ ἀναγνῶναι οὐκ ἔχομεν. Ηνίκα δὲ ἀδελφὸν ἑώρα τῆς αὐτοῦ μονής, ὡς νεκρὸν ἐπένθει αὐτὸν λέγων· ὅτι ἐγώ σε, ὦ τέκνον, ἀπέκτεινα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἐλάλει τε καὶ ἐποίει, μήτε ὑπὸ στέγην ἀνεχόμενος καταμεῖναι, μήτε τροφῆς ἀπογεύσασθαι, ἀλλ' ἐπὶ τὰς ἐρήμους πλανώμενος διητᾶτο τοῖς ἀγριολαχάνοις. Ταῦτα εἰς μεγίστην θλίψιν καὶ λύπην ἤνεγκε Νεῖλον τὸν ἀοίδιμον· καὶ σχεδόν νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν ἐπένθει καὶ αὐτὸς τὴν στέρησιν τοῦ καλοῦ συννόμου καὶ συνεργάτου. Πολλάκις γὰρ ἀκολουθήσαντι αὐτῷ ἀναχωροῦντι, καὶ δυσωποῦντι τοῦ ὑποστρέψαι καὶ ἡσυχάσαι ἐν τῷ μοναστηρίῳ, οὐχ ὑπήκουσε λέγων Οτι οἱ ἐν τῇ μονῇ οὐκ εἰσί μου ἀδελφοὶ, ἐπεὶ ἂν καὶ αὐτοὶ ἔκλαιον σὺν ἐμοί· αὐτοὶ δὲ τοὐναντίον ποιοῦσιν ἐξεστηκότα, καὶ μαινόμενόν με κρατοῦν. τες. κι'. Ἔσο τοίνυν γινώσκων, πολυπόθητε Πάτερ, δτι διαβήσομαι πρὸς τὴν ἄνω χώραν, κἀκεῖ τελειω θήσομαι, καὶ εἰς τὸ μοναστήριόν μου οὐκέτι ἐπι στραφήσομαι. Αὐτὸς μὲν οὖν ὁ μακάριος, καθὰ καὶ προείρηκεν, οὕτω καὶ τετέλεκεν, καταλαβὼν τὸν τόπον, ἐν ᾧ προώρισεν αὐτῷ ὁ Θεὸς πρὸ πάντων τῶν αἰώνων τελειωθῆναι. Ο δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος ὑποστρέψας ἐν τῷ σπηλαίῳ, ἐν ὑπομονῆ διήρχετο τὴν στενὴν ταύτην πύλην καὶ τεθλιμμένην ἐδὸν τὴν ὀλίγοις εὑρισκομένην. Ερχονται τοιγαροῦν πρὸς αὐτὸν οἱ τῆς μονῆς τοῦ ὁσίου Φαντίνου Πατέ ρες, παρακαλοῦντες αὐτὸν σκυλῆναι, καὶ ἡγούμενον αὐτοῖς καταστῆσαι ὃν ἂν ἐκλέξοιτο ἡ αὐτοῦ ὁσιότης περὶ γὰρ αὐτοῦ ἐκείνου ᾐδοῦντο καὶ ὀνομάσαι γινώ σκοντες τὸν ἄνδρα. Ο δὲ είξας τῇ αὐτῶν παρακλής σει, καὶ εἰσελθὼν ἐν τῇ μονῇ μετ᾿ αὐτῶν εἰσῆλθεν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ εὔξασθαι. Καὶ πάντων ἀκολουθησάντων αὐτῷ, μετὰ τὸ τελειωθῆναι τὴν εὐχήν, ἱ κατὰ σάρκα ἀδελφὸς τοῦ μακαριωτάτου Φαντίνου, Λουκᾶς τῷ ὀνόματι, προσδραμων, καὶ τῶν ποδῶν τοῦ ὁσίου δραξάμενος, ὅρκοις αὐτὸν καὶ ἐπιτιμίοις φρικωδεστάτοις ἀπό τε τῆς ἁγίας Τριάδος καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων ὑπέβαλε τοῦ καταδέξασθαι εἶναι αὐτὸν αὐτοῖς ποιμένα καὶ καθηγούμενον. Τί οὖν εἶχε ποιῆσαι ὁ ἀγχίνους ἐκεῖνος ἀνὴρ καὶ περὶ τὸ διανοηθῆναι ὀξύς; Υπερισχύσας τῶν χειρῶν τοῦ κρατοῦντος, καὶ τῷ αὐτῷ σχήματι περιλαβὼν τοὺς πόδας αὐτοῦ, τοῖς αὐτοῖς σχοινίοις οἷς ἐκέχρητο αυτ τὴν περιέδησεν, ὥστε λῦσαι αὐτὸν τὰ ἴδια ἐπιτίμια, καὶ γενέσθαι αὐτῷ ὅπερ τῷ πατρὶ ἐπεβούλευσεν ἦν γὰρ καὶ αὐτὸς, εἰ καὶ μὴ λίαν ἔμπειρος τῶν θείων Γραφῶν, ἀλλ᾽ οὖνγε οικονομικός, καὶ συνετὸς, καὶ τῷ βίῳ μηδὲν ἀποδέων τοῦ ἀδελφοῦ. Συστήσας οὖν πάντα ὁ ὅσιος Πατήρ κατὰ τὸ Θεῷ δοκοῦν, καὶ νουθεσίαις ἐνθέοις παρακαλέσας και στηρίξας τόν τε ἡγούμενον καὶ τοὺς ἀδελφούς, ἀπηλλάγη καὶ τούτου τοῦ πειρασμοῦ, δοξάζων καὶ εὐλογῶν τὸν Θεόν.
asinis oppletas et jumentis vilissimis esse polltas, monasteria flammis combusta periisse, libros
malefactos non esse amplius usui, nec jam esse,
quod legamus Cum vero aliquem monasterii
sui fratrem videbat, lugebat illum quasi mortuan',
dicebatque: Ego te, fli, occidi. Hæc et similia
agebat et loquebatur, neque sub tecto mancre, nec
cibum sumere volens, sed per loca oberrans deseria
silvestribus victitabat oleribus. Ilac celeberrimum
Nilum mærore et dolore maximo perculerunt et
fere diu noctuque deflebat et ipse optimi sodalis
el cooperatoris orbitatem. Nam cum sæpe seculus
illum secedentem rogaret, ut rediret ad suos et
sederet in monasterio, audiebat ab illo renuente:
Qui sunt in monasterio, fratres mei non sunt, nam
καὶ τὰς βίβλους· τὰς μὲν λέγων, ὅτι ὅνων καὶ βορδονίων ἐπλήσθησαν καὶ μεμόλυνται· τὰ δὲ πυρίκαυστα,
φησί, γεγόνασι, καὶ ἀπώλοντο· τὰς δὲ ὅτι ἐβράχησαν
καὶ ἠχρείωνται, καὶ λοιπὸν τοῦ ἀναγνῶναι οὐκ
ἔχομεν. Ηνίκα δὲ ἀδελφὸν ἑώρα τῆς αὐτοῦ μονής,
ὡς νεκρὸν ἐπένθει αὐτὸν λέγων· ὅτι ἐγώ σε, ὦ τέκνον,
ἀπέκτεινα. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἐλάλει τε καὶ
ἐποίει, μήτε ὑπὸ στέγην ἀνεχόμενος καταμεῖναι,
μήτε τροφῆς ἀπογεύσασθαι, ἀλλ' ἐπὶ τὰς ἐρήμους
πλανώμενος διητᾶτο τοῖς ἀγριολαχάνοις. Ταῦτα εἰς
μεγίστην θλίψιν καὶ λύπην ἤνεγκε Νεῖλον τὸν ἀοίδιμον· καὶ σχεδόν νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν ἐπένθεῖ καὶ αὐτὸς τὴν στέρησιν τοῦ καλοῦ συννόμου καὶ
συνεργάτου. Πολλάκις γὰρ ἀκολουθήσαντι αὐτῷ
ἀναχωροῦντι, καὶ δυσωποῦντι τοῦ ὑποστρέψαι καὶ
ἡσυχάσαι ἐν τῷ μοναστηρίῳ, οὐχ ὑπήκουσε λέγων •
Οτι οἱ ἐν τῇ μονῇ οὐκ εἰσί μου ἀδελφοὶ, ἐπεὶ ἂν
καὶ αὐτοὶ ἔκλαιον σὺν ἐμοί· αὐτοὶ δὲ τοὐναντίον ποιοῦσιν ἐξεστηκότα, καὶ μαινόμενόν με κρατοῦν.
τες.
κι'. Ἔσο τοίνυν γινώσκων, πολυπόθητε Πάτερ,
δτι διαβήσομαι πρὸς τὴν ἄνω χώραν, κἀκεῖ τελειωθήσομαι, καὶ εἰς τὸ μοναστήριόν μου οὐκέτι ἐπιστραφήσομαι. Αὐτὸς μὲν οὖν ὁ μακάριος, καθὰ καὶ
προείρηκεν, οὕτω καὶ τετέλεκεν, καταλαβὼν τὸν
τόπον, ἐν ᾧ προώρισεν αὐτῷ ὁ Θεὸς πρὸ πάντων
τῶν αἰώνων τελειωθῆναι. Ο δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν
Νεῖλος ὑποστρέψας ἐν τῷ σπηλαίῳ, ἐν ὑπομονῆ
διήρχετο τὴν στενὴν ταύτην πύλην καὶ τεθλιμμένην
ἐδὸν τὴν ὀλίγοις εὑρισκομένην. Ερχονται τοιγαροῦν
πρὸς αὐτὸν οἱ τῆς μονῆς τοῦ ὁσίου Φαντίνου Πατέρες, παρακαλοῦντες αὐτὸν σκυλῆναι, καὶ ἡγούμενον
αὐτοῖς καταστῆσαι ὃν ἂν ἐκλέξοιτο ἡ αὐτοῦ ὁσιότης·
περὶ γὰρ αὐτοῦ ἐκείνου ᾐδοῦντο καὶ ὀνομάσαι γινώσκοντες τὸν ἄνδρα. Ο δὲ είξας τῇ αὐτῶν παρακλής
σει, καὶ εἰσελθὼν ἐν τῇ μονῇ μετ᾿ αὐτῶν εἰσῆλθεν
ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ εὔξασθαι. Καὶ πάντων ἀκολουθησάντων αὐτῷ, μετὰ τὸ τελειωθῆναι τὴν εὐχήν,
ἱ κατὰ σάρκα ἀδελφὸς τοῦ μακαριωτάτου Φαντίνου,
Λουκᾶς τῷ ὀνόματι, προσδραμων, καὶ τῶν ποδῶν
τοῦ ὁσίου δραξάμενος, ὅρκοις αὐτὸν καὶ ἐπιτιμίοις
φρικωδεστάτοις ἀπό τε τῆς ἁγίας Τριάδος καὶ τῶν
ἁγίων Πατέρων ὑπέβαλε τοῦ καταδέξασθαι εἶναι
αὐτὸν αὐτοῖς ποιμένα καὶ καθηγούμενον. Τί οὖν
εἶχε ποιῆσαι ὁ ἀγχίνους ἐκεῖνος ἀνὴρ καὶ περὶ τὸ
διανοηθῆναι ὀξύς; Υπερισχύσας τῶν χειρῶν τοῦ G
κρατοῦντος, καὶ τῷ αὐτῷ σχήματι περιλαβὼν τοὺς
πόδας αὐτοῦ, τοῖς αὐτοῖς σχοινίοις οἷς ἐκέχρητο αυτ
τὴν περιέδησεν, ὥστε λῦσαι αὐτὸν τὰ ἴδια ἐπιτίμια,
καὶ γενέσθαι αὐτῷ ὅπερ τῷ πατρὶ ἐπεβούλευσεν·
ἦν γὰρ καὶ αὐτὸς, εἰ καὶ μὴ λίαν ἔμπειρος τῶν θείων
Γραφῶν, ἀλλ᾽ οὖνγε οικονομικός, καὶ συνετὸς, καὶ
τῷ βίῳ μηδὲν ἀποδέων τοῦ ἀδελφοῦ. Συστήσας οὖν
πάντα ὁ ὅσιος Πατήρ κατὰ τὸ Θεῷ δοκοῦν, καὶ
νουθεσίαις ἐνθέοις παρακαλέσας και στηρίξας τόν τε
ἡγούμενον καὶ τοὺς ἀδελφούς, ἀπηλλάγη καὶ τούτου
τοῦ πειρασμοῦ, δοξάζων καὶ εὐλογῶν τὸν Θεόν.
et ipsi mecum ferent-: nunc coutra Ipsi furere me
et insanire putant.
25. Scito igitur, dilectissime Pater, me ad superiorem transiturum regionem, ibique mortem oppetiturum et ad meum monasterium nunquam
reversurum. Itaque beatus ille Pater, sicut prædixit, finem sortitus est, in eum profectus locum,
in quo illum ex hac vita migraturum Deus ante
prednierat. At sanctus Pater Nilus cum in speluncam remeasset, in patientia per angustam portam,
et spinosam ibal viam, per quam procedunt pauci.
Veniunt igitur ad ipsum Patres monasterii B.
Fantini, obsecrantes, ut laborem susciperet et
constitueret ipsis hegumenum, quemcunque pietas
ejus delegisset: illum enim ipsum vel nominare
verebantur, cum probe hominem scirent. Cessit is
precibus illorum et perrexit cum illis in monasterium: et ingresso ipso in ecclesiam ut oraret,
omnes, subsecuti sunt. Peracta oratione, frater
beatissimi Fantini secundum carnem, Lucas nomine, accurrens, pedesque sancti viri amplexatus,
horrendis maxime olestationibus, dirarumque interminationibus per sanctam Trinitatem et sanctos
Patres adjurabat, ut pastorem et hegumenum se
esse pateretur. Quid agendum erat viro sagacitato
et perspicacia præstantissimo? Prævalens ipse detinentis Lucæ manibus et non absimili modo pedes
ejus prehensaus, iisdem funibus circumligavit,
quibus ille ligaverat, ut tandem is interminationum
nodos solverit, et fieri sibi passus fuerit, quod
per insidias Patri moliebatur. Erat enim et ipse,
licet divinarum Scripturarum non admodum periTus, aptustamen ad suscipiendam administrationem
et prudens, vitæque sanctimonia fratri non inferior. Ergo beatus vir, constitutis omnibus,
quæ opus erant ad Dei beneplacitum, animatisque
et confirmatis per sacras institutiones tam hegumeno, quam fratribus, hanc etiam tentationem
superavit, dan's gloriam et benedicens Deo.
Joannis Clei notæ.
Observal illustrissimus Caryopitus, hisce forte Orientis schisma fuisse præfguratum.
col. 59–60page 26 of 79
PG 120:59κς'. Καιρὸς δὲ λοιπὸν ἀνακάμψαι ἡμᾶς εἰδικοῦν της Θεοῦ καὶ ἐπὶ τὴν μνήμην τοῦ ἐμοζήλου καὶ συνάθλου καὶ συναγωνιστοῦ, τοῦ μεγάλου Πατρός Στεφάνου τοῦ μάκαρος· ἵνα μὴ μόνον τὸ δένδρον ἀπὸ τῆς ἁγίας βίζης γνωρίζηται, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀπὸ τῶν καρπῶν καὶ κλάδων θαυμάζηται. Πιστεύω δὲ τῷ Θεῷ, ὅτι οὐκ εἰς κενὸν ἡμῖν ἡ τοιαύτη μνήμη γενήσεται. ᾿Αλλ' εἰ μὴ καὶ ζηλωταὶ μεγάλων αὐτοῦ κατορθωμάτων γενέσθαι ἰσχύσομεν, τὸ γοῦν μνη μονεῦσαι αὐτῶν μετὰ πίστεως καὶ ἀγάπης, ἀφέσεως ἡμῖν πλημμελημάτων πολλῶν πρόξενον γενήσεται, καθώς διδασκόμεθα. Οὗτος τοίνυν ὁ ἐν ἁγίοις στέφανος νέος ἔτι ὧν ὡς ἐτῶν εἴκοσιν, ἀγροῖχος δὲ καὶ ἐξ εὐτελῶν γονέων ὑπάρχων, ὀρφανὸν αὐτὸν καταλείψαντος τοῦ πατρὸς μετὰ τῆς μητρὸς καὶ μιᾶς ἀδελ φῆς, τοσαύτῃ ἀκακίᾳ καὶ ἀπονηρίᾳ ἐκεκόσμητο, ὡς εἴτις αὐτὸν Ἰακὼβ εἶπο: τὸν πατριάρχην, ἢ τὸν ἁπλούστατον Παῦλον τοῦ ἀ 'Αντωνίου, οὐκ ἀπε κότως στοχάσοιτο. Οὗτος οὖν ἐρασθεὶς τοῦ μοναχοῦ ἐπαγγέλματος, καὶ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον τὸν Χριστίν ὑπὲρ τὴν ἀδελφὴν καὶ μητέρα, καὶ ὑπὲρ ἑαυτὸν αγαπήσας, οδηγήθη παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπελθεῖν ἔνθα ἦν ὁ μακάριος Πατήρ Νεῖλος· καὶ παρακαθίσας αὐτῷ μηδὲν εἰρηκώς, περὶ δυσμὰς ἡλίου λέγει αὐτῷ ὁ πατήρ· Τί ζητεῖς, ἀδελφέ; Ο δέ φησιν, Καλόγηρος θέλω γενέσθαι. Λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Καὶ εἰ καλό γηρος θέλεις γενέσθαι, ἐγώ σοι δεικνύω τὰ μοναστήρια, καὶ ἄπελθε ἐκεῖ· ὧδε γὰρ κατοικῆσαι οὐ δύνῃ μὴ ἔχων τί φαγεῖν, καὶ ἀποθνήσκεις ἀπὸ λιμοῦ. Ὁ δὲ ἀπεκρίθη, ὅτι Τα μοναστήρια, φησί, γινώσκω καὶ οἶδα, ἀλλ' οὐκ ἀρέσκουσί μοι. Πάλιν ἐρωθητεὶς, εἰ ἔχει τινά, καὶ ἀποκριθεὶς ὅπερ ἦν, ἐβιάζετο γὰρ ἀπελθεῖν καὶ θρέψαι τήν τε μητέρα καὶ τὴν άδελ φήν· ὁ δέ φησιν, ὅτι οὐκ ἀπέρχομαι οὐδαμοῦ ἐκείνας γὰρ οὐκ ἐγὼ, ἀλλ' ὁ Θεὸς καὶ ἔθρεψε καὶ τρέφει. κζ'. Λοιπὸν μὴ ἰσχύσας ἀποδιώξαι αὐτὸν ὁ Πατήρ, δέδωκεν αὐτῷ ὅπερ εἶχεν ἥμισυ ἄρτον φαγεῖν, αὐτὸς δὲ διέμεινεν ἄγευστος μέχρι τῆς αὔριον· παρασκευῆς γὰρ οὔτης τέλος εἶχε καὶ ἡ μεμετρημένη δίαιτα. Τοῦτο δὲ ἦν ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς τοῦ πατρὸς παροικίας ἐκεῖσε. Ὁρῶν οὖν αὐτὸν ὁ Πατήρ φύσει ὄντα ἁπλοῦν καὶ ἀργὸν, ὅπερ ἦν ἐναντίον τῇ ἐκείνου αστειότητι, ήχθετο μὲν ἐπὶ τῇ ἀγριότητι αὐτοῦ καὶ ἐθλίβετο, οὐ μὴν ἐλάλει αὐτῷ τι σκληρόν, ἔχων τὸν νοῦν αὐτοῦ ἐν ταῖς εὐαγγελικαῖς ἐντολαῖς· νουθετῶν δὲ αὐτὸν μετ' ἐπιεικείας καὶ πραότητος, ἔσπευδεν ἀστεῖον καὶ γοργὸν ἀποδείξαι αὐτὸν, ὡς καὶ αὐτὸς
ANONYMI
26. Sed jam tempus est, ut favente Deo, retrocedamus ad narrationem de beato Stephano
quo magnus Pater usus est zeli æmulatere, certaminum socio et commilitone, ut arbor non tantum e sancta radice cognoscatur, sed etiam ex
sanctis fructibus ramisque admirationi sit. Confido
autem, per divinam opem fore hanc nobis narrationem non inutilem: nam tametsi æmulari præstantissima ejus gesta non poterimus, at certe
cum fide et charitate agere memoriam eorum,
consequi erit veniam multorum delictorum, ut a
magistris accepimus. Hic igitur sanctus Stephanus, cum adhuc esset adolescens annorum fere
viginti, rusticus tamen et infimis parentibus
natus et pupillus a patre relictus cum matre et
sorore una, tanta simplicitate caudoreque animi
præditus erat, ut si quis ipsum alterum dicat
patriarcham Jacob, aut simplicissimum illum abbatis Antonii Paulum, non longe petita similitudine utatur. Hic amore instituti monastici captus,
et secundum Evangelium s matri, sorori, silique
praeferens Christumn, Deo duce eo pervenit, ubi
beatus Pater Nilus morabatur. Et cur juxta
illum sedisset nihil effatus, sub occasum solis
Pater ad cum, Quid, inquit, quæris, frater? At
ille: Monachus fieri volo. Et magnus Pater ad
¡llum: Et si mionachus fieri cupis, ego tibi ostendo
monasteria, et vade ad illa, hic enim habitare
non poteris, cum nihil sit, quod comedas et fame
moricris. Respondit ille: Scio esse monasteria, et c
novi illa; sed nihi non placent: hic locus placet.
Interrogatus nuin quemquam haberet respondit id, quod res erat. Cogebatur ergo abire, ut
matrem sororemque nutriret. Ille tamen: Nallum,
ait, in locum me conferam; illas enim non ego,
sed Deus nutrivit et nutrit.
27. Cum ergo repellere non potuisset, dedit ill;
quod habebat, panis dimidium quo vesceretur,
ipse vero Pater insequenti die jejunus mansit. Nam
cum sexta esset furia, cibus adh iensuram repositus absuniptus jam erat. Hoc. porro contigit altero
beati Patris Nili in speluncam secessionis anno
Videns itaque Pater illum natura simplicem et
pigrum, contra quam ipse, qui acri erat ingenio,
ferebat ægre quidem dolebatque ejus segnitiem,
mihil tamen asperum illi dicebat, memor præceptorum Evangelii: monebat tantum instruebatque illum placide et mansuete. cupiens reddere
** Matth. xix, 29.
κς'. Καιρὸς δὲ λοιπὸν ἀνακάμψαι ἡμᾶς εἰδικοῦν
της Θεοῦ καὶ ἐπὶ τὴν μνήμην τοῦ ἐμοζήλου καὶ
συνάθλου καὶ συναγωνιστοῦ, τοῦ μεγάλου Πατρός
Στεφάνου τοῦ μάκαρος· ἵνα μὴ μόνον τὸ δένδρον
ἀπὸ τῆς ἁγίας βίζης γνωρίζηται, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀπὸ
τῶν καρπῶν καὶ κλάδων θαυμάζηται. Πιστεύω δὲ
τῷ Θεῷ, ὅτι οὐκ εἰς κενὸν ἡμῖν ἡ τοιαύτη μνήμη
γενήσεται. ᾿Αλλ' εἰ μὴ καὶ ζηλωταὶ μεγάλων αὐτοῦ
κατορθωμάτων γενέσθαι ἰσχύσομεν, τὸ γοῦν μνημονεῦσαι αὐτῶν μετὰ πίστεως καὶ ἀγάπης, ἀφέσεως
ἡμῖν πλημμελημάτων πολλῶν πρόξενον γενήσεται,
καθώς διδασκόμεθα. Οὗτος τοίνυν ὁ ἐν ἁγίοις Στέφα -
νος νέος ἔτι ὧν ὡς ἐτῶν εἴκοσιν, ἀγροῖχος δὲ καὶ ἐξ
εὐτελῶν γονέων ὑπάρχων, ὀρφανὸν αὐτὸν καταλεί
ψαντος τοῦ πατρὸς μετὰ τῆς μητρὸς καὶ μιᾶς ἀδελφῆς, τοσαύτῃ ἀκακίᾳ καὶ ἀπονηρίᾳ ἐκεκόσμητο, ὡς
εἴτις αὐτὸν Ἰακὼβ εἶπο: τὸν πατριάρχην, ἢ τὸν
ἁπλούστατον Παῦλον τοῦ ἀ667 'Αντωνίου, οὐκ ἀπε:·
κότως στοχάσοιτο. Οὗτος οὖν ἐρασθεὶς τοῦ μοναχοῦ
ἐπαγγέλματος, καὶ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον τὸν Χριστίν
ὑπὲρ τὴν ἀδελφὴν καὶ μητέρα, καὶ ὑπὲρ ἑαυτὸν
αγαπήσας, οδηγήθη παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀπελθεῖν ἔνθα
ἦν ὁ μακάριος Πατήρ Νεῖλος· καὶ παρακαθίσας
αὐτῷ μηδὲν εἰρηκώς, περὶ δυσμὰς ἡλίου λέγει αὐτῷ
ὁ πατήρ· Τί ζητεῖς, ἀδελφέ; Ο δέ φησιν, Καλόγηρος
θέλω γενέσθαι. Λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Καὶ εἰ καλό
γηρος θέλεις γενέσθαι, ἐγώ σοι δεικνύω τὰ μοναστή
ρια, καὶ ἄπελθε ἐκεῖ· ὧδε γὰρ κατοικῆσαι οὐ δύνῃ
μὴ ἔχων τί φαγεῖν, καὶ ἀποθνήσκεις ἀπὸ λιμοῦ. Ὁ
δὲ ἀπεκρίθη, ὅτι Τα μοναστήρια, φησί, γινώσκω καὶ
οἶδα, ἀλλ' οὐκ ἀρέσκουσί μοι. Πάλιν ἐρωθητεὶς, εἰ
ἔχει τινά, καὶ ἀποκριθεὶς ὅπερ ἦν, ἐβιάζετο γὰρ
ἀπελθεῖν καὶ θρέψαι τήν τε μητέρα καὶ τὴν άδελ
φήν· ὁ δέ φησιν, ὅτι οὐκ ἀπέρχομαι οὐδαμοῦ
ἐκείνας γὰρ οὐκ ἐγὼ, ἀλλ' ὁ Θεὸς καὶ ἔθρεψε καὶ
τρέφει.
κζ'. Λοιπὸν μὴ ἰσχύσας ἀποδιώξαι αὐτὸν ὁ Πατήρ,
δέδωκεν αὐτῷ ὅπερ εἶχεν ἥμισυ ἄρτον φαγεῖν, αὐτὸς
δὲ διέμεινεν ἄγευστος μέχρι τῆς αὔριον· παρασκευῆς
γὰρ οὔτης τέλος εἶχε καὶ ἡ μεμετρημένη δίαιτα.
Τοῦτο δὲ ἦν ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς τοῦ πατρὸς
παροικίας ἐκεῖσε. Ὁρῶν οὖν αὐτὸν ὁ Πατήρ φύσει
ὄντα ἁπλοῦν καὶ ἀργὸν, ὅπερ ἦν ἐναντίον τῇ ἐκείνου
αστειότητι, ήχθετο μὲν ἐπὶ τῇ ἀγριότητι αὐτοῦ καὶ
ἐθλίβετο, οὐ μὴν ἐλάλει αὐτῷ τι σκληρόν, ἔχων τὸν
νοῦν αὐτοῦ ἐν ταῖς εὐαγγελικαῖς ἐντολαῖς· νουθετῶν
δὲ αὐτὸν μετ' ἐπιεικείας καὶ πραότητος, ἔσπευδεν
ἀστεῖον καὶ γοργὸν ἀποδείξαι αὐτὸν, ὡς καὶ αὐτὸς
Joannis Clei notæ.
Stephanum qui a biographo nostro passim
Beati et Sancti titulo decoratur, Fastis sacris inscriptum non reperio. Cajetanus Indici secundo,
seu eorum, qui pietate sanctitateque floruerunt,
nec cultum tamen ab Ecclesia approbatum habent,
seruit, dieque 27 Decembris ejus figit memoriam, ad quem de cultu inquiri ulterius posBel.
Sirletus sic vertit: e Rursus rogatus, an
aliqua habeat, quod ad bona fortune referri
videtur. Melius Caryophilus, ut ex sequentibus
abunde liquet. Videtur enim de parentibus
vel consanguineis interrogatus respondisse:
• Hic locus placet, › forte excidit ex textu
Greco.
Ex hisce aliisque notis chronologicis, quibus
Stephani gesta circumscribuntur, chronotaxim
quampiam deduxi Comment. præv. num. 6 et
seqq.
col. 61–62page 27 of 79
PG 120:61ἦν. Ἀκμὴν γὰρ οὐκ ᾔδει σαφῶς, ὅτι τὸ ἐκ φύσεως οὐ μεθίσταται. Ὡς οὖν ἀπετύγχανε τοῦ σκοποῦ, καὶ διῆλθον ἡμέραι τριῶν ἐτῶν, λέγει ἐν ἑαυτῷ ὁ Πατήρ "Αρά γε εἰ ἦν μοι ἀδελφὸς ἢ υἱὸς ἢ ἀνεψιός, οὐκ ἂν καὶ ὕβρεσι καὶ ὀνειδισμοῖς ἐχρησάμην πρὸς τὴν ἐκείνου παίδευσιν; Δοκιμάσωμεν πάλιν τὸ τοιοῦτον εἶδος ἐπ' αὐτῷ, μή ποτε μείνῃ ἀπαίδευτος ὁ ἀδελ φός. Τότε ήρξατο αὐστηρῶς λέγειν αὐτῷ, καὶ ὕβρεσι στύφειν αὐτόν· πολλάκις δὲ καὶ ἀπὸ χειρὸς ἐδίδου αὐτῷ. Βουλόμενος γὰρ διδάξαι αὐτὸν τὰς συνήθεις εὐχὰς καὶ τὸ ψαλτήριον, ἀνάγκην εἶχεν και Κολαφιστικῶσ άπτεσθαι αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ πάντα ὑπέφερεν βαρῶς καὶ μετὰ χαρᾶς, μήτε τὴν σκληροτάτην ἄσκησιν καὶ τὴν ἄληκτον ἀγρυπνίαν δειλιάσας, ἐν πᾶσιν ἐξισούμενος τῷ μεγάλῳ, μήτε τὰ ὀνείδη καὶ τὰς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐπηρείας ἀποδράσας. Διὸ καὶ πρὸς τοῦ Θεοῦ ἐφυλάχθη, μείνας ἀπείραστος τῆς δαιμονικῆς πανουργίας. Πολλάκις γὰρ ἐρωτηθείς παρὰ τοῦ ὁσίου, ποίοις ἄρα λογισμοῖς ἐνοχλεῖται, ἀπεκρίθη, ὅτι οὐκ ἔχω λογισμόν τί ποτε, μόνον δὲ νυστάζω πολλά, καὶ διὰ τοῦτο θλίβομαι. Τότε πλεῖ αὐτῷ ὁ Πατήρ σκαμνίον ἔχον πόδιον ἔν, καὶ λέγει αὐτῷ, ὅτι Σὺ μὲν ἔχεις πόδας δύο, καὶ τὸ σκαμνίον ἔν· ἰδοὺ τρεῖς πόδες· καὶ οὕτω καθήμενος, τῆς μελέτης μὴ ἀμελήσῃς. Ο δὲ τὴν παραγγελίαν δεξάμενος, οὐδαμοῦ ἐκάθητο ἔκ τοτε εἰ μὴ ἐν τῷ σκαμνίῳ ἐκείνῳ καὶ ἐν τῇ μελέτῃ, καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ ἐν τῷ γεύσασθαι. Νικώμενο, δὲ πολὺ λάκις ὑπὸ τοῦ νυσταγμοῦ, καὶ πίπτων ἐπὶ τὴν γῆν, ποτὲ μὲν τὸν βραχίονα, ποτὲ δὲ τὸ πρόσωπον συν στρίβετο. κη'. Πάλιν ἐρχόμενος ἐπὶ τὸ ἑψῆσαι τὸ ἔσπριον, καὶ τιθεὶς πλέον ἢ τὸ σκεῦος χωρῆσαι ἡδύνατο, ὑπὸ τῆς βίας ἀθρόον ἐῤῥήγνυτο. Ἐν μιᾷ γοῦν τῶν ἡμε ρῶν συναγαγών ἅπαντα τὰ κλάσματα, υπεδείκνυε τῷ πατρὶ τὸ σφάλμα ἐξομολογούμενος. Ὁ δὲ λέγει πρὸς αὐτόν· Καὶ τί τὸ ὄφελος, ὅτι ἐξομολογῇ μόνῳ ἐμοί; ὕπαγε εἰς τὰ μοναστήρια, καὶ δεῖξον αὐτὰ, ἵνα γνωρίσωσιν ὑποῖοι ἀσκηταὶ ἡμεῖς ἐσμεν χυτρο κλάσται. Τότε λαβὼν τὰ κλάσματα ἀπέρχεται πρὸς Φαντῖνον τὸν ὁσιώτατον, καὶ τὸ πρᾶγμα αὐτῷ ἐξη γήσατο. Αὐτὸς δὲ τῷ σκοπῷ ἑπόμενος τοῦ θεόφρονος καὶ ὁμόφρονος, συναγαγὼν πάντα τὰ κλάσματα, καὶ σχοινίῳ συνδήσας, καὶ τῷ τραχήλῳ αὐτοῦ κρε μάσας, πεποίηκεν αὐτὸν οὕτω παραστῆναι ἐν τῷ ἀριστηρίῳ τῶν ἀδελφῶν γενομένων. Τούτου δὲ γε νομένου ἀπέστειλεν αὐτὸν πάλιν πρὸς τὸν ὅσιον ἐν τῷ σπηλαίῳ τοῦ λοιποῦ διορθωθέντα. Περιερχόμενος δέ ποτε ὁ μακάριος Στέφανος εὗρε τα λεγόμενα σπαράγγια· καὶ συναγαγὼν αὐτὰ καὶ ἐψήσας παρ ἔθηκεν ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ γεύσασθαι. Μεταλαβὼν δὲ ἐξ αὐτῶν ὁ Πατήρ, καὶ ὡς παρὰ συνήθειαν μικρᾶς ἡδονῆς αἰσθόμενος, ἐπύθετο τοῦ ἑταίρου, εἴγε καὶ αὐτὸς τῆς αὐτῆς γλυκύτητος ᾔσθετο. Τοῦ δὲ συμφωνήσαντος, ρίψαι αὐτὰ ἔξω πικρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκελεύς τοῦ Ταῦτα γὰρ, φησί, παρὰ φύσει τυγχάνοντα ὁ διάβολος ήρτυσε, καὶ γλυκέα πεποίηκεν. Εως τοσούτου ἐγκρατεύοντο οι μακάριοι, καὶ βίᾳ τὴν φύσιν διηνεκώς κατεδάμαχον. Μετὰ δὲ ταῦτα ἔκρινεν
ἦν. Ἀκμὴν γὰρ οὐκ ᾔδει σαφῶς, ὅτι τὸ ἐκ φύσεως solertem et impigrum, qualis ipse crat: nendumn
οὐ μεθίσταται. Ὡς οὖν ἀπετύγχανε τοῦ σκοποῦ, καὶ
διῆλθον ἡμέραι τριῶν ἐτῶν, λέγει ἐν ἑαυτῷ ὁ Πατήρ
"Αρά γε εἰ ἦν μοι ἀδελφὸς ἢ υἱὸς ἢ ἀνεψιός, οὐκ ἂν
καὶ ὕβρεσι καὶ ὀνειδισμοῖς ἐχρησάμην πρὸς τὴν
ἐκείνου παίδευσιν; Δοκιμάσωμεν πάλιν τὸ τοιοῦτον
εἶδος ἐπ' αὐτῷ, μή ποτε μείνῃ ἀπαίδευτος ὁ ἀδελ
φός. Τότε ήρξατο αὐστηρῶς λέγειν αὐτῷ, καὶ ὕβρεσι
στύφειν αὐτόν· πολλάκις δὲ καὶ ἀπὸ χειρὸς ἐδίδου
αὐτῷ. Βουλόμενος γὰρ διδάξαι αὐτὸν τὰς συνήθεις
εὐχὰς καὶ τὸ ψαλτήριον, ἀνάγκην εἶχεν και κολαφιστικῶς άπτεσθαι αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ πάντα ὑπέφερεν
βαρῶς καὶ μετὰ χαρᾶς, μήτε τὴν σκληροτάτην
ἄσκησιν καὶ τὴν ἄληκτον ἀγρυπνίαν δειλιάσας, ἐν
πᾶσιν ἐξισούμενος τῷ μεγάλῳ, μήτε τὰ ὀνείδη καὶ
τὰς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐπηρείας ἀποδράσας. Διὸ καὶ
πρὸς τοῦ Θεοῦ ἐφυλάχθη, μείνας ἀπείραστος τῆς
δαιμονικῆς πανουργίας. Πολλάκις γὰρ ἐρωτηθείς
παρὰ τοῦ ὁσίου, ποίοις ἄρα λογισμοῖς ἐνοχλεῖται,
ἀπεκρίθη, ὅτι οὐκ ἔχω λογισμόν τί ποτε, μόνον
δὲ νυστάζω πολλά, καὶ διὰ τοῦτο θλίβομαι. Τότε
πλεῖ αὐτῷ ὁ Πατήρ σκαμνίον ἔχον πόδιον ἔν, καὶ
λέγει αὐτῷ, ὅτι Σὺ μὲν ἔχεις πόδας δύο, καὶ τὸ
σκαμνίον ἔν· ἰδοὺ τρεῖς πόδες· καὶ οὕτω καθήμε
νος, τῆς μελέτης μὴ ἀμελήσῃς. Ο δὲ τὴν παραγ
γελίαν δεξάμενος, οὐδαμοῦ ἐκάθητο ἔκ τοτε εἰ μὴ ἐν
τῷ σκαμνίῳ ἐκείνῳ καὶ ἐν τῇ μελέτῃ, καὶ ἐν τῇ
ἐκκλησίᾳ, καὶ ἐν τῷ γεύσασθαι. Νικώμενο, δὲ πολὺ
λάκις ὑπὸ τοῦ νυσταγμοῦ, καὶ πίπτων ἐπὶ τὴν γῆν,
ποτὲ μὲν τὸν βραχίονα, ποτὲ δὲ τὸ πρόσωπον συνστρίβετο.
κη'. Πάλιν ἐρχόμενος ἐπὶ τὸ ἑψῆσαι τὸ ἔσπριον,
καὶ τιθεὶς πλέον ἢ τὸ σκεῦος χωρῆσαι ἡδύνατο, ὑπὸ
τῆς βίας ἀθρόον ἐῤῥήγνυτο. Ἐν μιᾷ γοῦν τῶν ἡμερῶν συναγαγών ἅπαντα τὰ κλάσματα, υπεδείκνυε
τῷ πατρὶ τὸ σφάλμα ἐξομολογούμενος. Ὁ δὲ λέγει
πρὸς αὐτόν· Καὶ τί τὸ ὄφελος, ὅτι ἐξομολογῇ μόνῳ
ἐμοί; ὕπαγε εἰς τὰ μοναστήρια, καὶ δεῖξον αὐτὰ,
ἵνα γνωρίσωσιν ὑποῖοι ἀσκηταὶ ἡμεῖς ἐσμεν χυτροκλάσται. Τότε λαβὼν τὰ κλάσματα ἀπέρχεται πρὸς
Φαντῖνον τὸν ὁσιώτατον, καὶ τὸ πρᾶγμα αὐτῷ ἐξη
γήσατο. Αὐτὸς δὲ τῷ σκοπῷ ἑπόμενος τοῦ θεόφρονος
καὶ ὁμόφρονος, συναγαγὼν πάντα τὰ κλάσματα,
καὶ σχοινίῳ συνδήσας, καὶ τῷ τραχήλῳ αὐτοῦ κρε
μάσας, πεποίηκεν αὐτὸν οὕτω παραστῆναι ἐν τῷ
ἀριστηρίῳ τῶν ἀδελφῶν γενομένων. Τούτου δὲ γενομένου ἀπέστειλεν αὐτὸν πάλιν πρὸς τὸν ὅσιον ἐν
τῷ σπηλαίῳ τοῦ λοιποῦ διορθωθέντα. Περιερχόμενος
δέ ποτε ὁ μακάριος Στέφανος εὗρε τα λεγόμενα
σπαράγγια· καὶ συναγαγὼν αὐτὰ καὶ ἐψήσας παρ
ἔθηκεν ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ γεύσασθαι. Μεταλαβὼν δὲ ἐξ
αὐτῶν ὁ Πατήρ, καὶ ὡς παρὰ συνήθειαν μικρᾶς
ἡδονῆς αἰσθόμενος, ἐπύθετο τοῦ ἑταίρου, εἴγε καὶ
αὐτὸς τῆς αὐτῆς γλυκύτητος ᾔσθετο. Τοῦ δὲ συμφω
νήσαντος, ρίψαι αὐτὰ ἔξω πικρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκελεύςτοῦ Ταῦτα γὰρ, φησί, παρὰ φύσει τυγχάνοντα
ὁ διάβολος ήρτυσε, καὶ γλυκέα πεποίηκεν. Εως
τοσούτου ἐγκρατεύοντο οι μακάριοι, καὶ βίᾳ τὴν
φύσιν διηνεκώς κατεδάμαχον. Μετὰ δὲ ταῦτα ἔκρινεν
quippe satis didicerat, tolli non posse, quod a natura est inditum. Cum ergo nihil proficeret, tempusque trium annorum jam abiisset, secum ipse
Pater dixit: Num si meus hic frater esset, aut
filius, aut certe fratris filius, minime adhiberem
convicia et increpationes ad crudiendum? Experiamur et hoc institutionis genus, ne frater incorrectus
maneat. Tunc cœpit austere cum ipso loqui et per
contumelias acrimoniam verbis addere, non raro
etiam manu percutiebat. Nam cum docere illum
vellet consuetas orationes et psalterium, necesse
habebat et colaphos illi impingere. Ille vero nihil
moleste, sed libens ferre omnia, non asperrimo
vivendi genere, non vigiliarum assiduitate perterritus, æque ac Pater sustinens omnia et probra
non devitans et increpationes, quibus eum Pater
impetebat. Ex quo factum, ut Deo servante, nullas passus fuerit per diaboli calliditatem tentationes. Nam sæpe rogatus a beato Patre, quibusnam
cogitationibus vexaretur, respondebat se nullas
habere cogitationes, sed nimia tantum somni oppressione torqueri. Tunc fecit illi Pater scamuum
uno pede constans et ait: Tu quidem duos pedes
babes et scamno est unus: ecce tres pedes, ita
sedens meditationi operam dabis. Ille, accepto hoc
mandato, nulla deinceps alia sede utebatur, quam
scamno illo, sive meditaretur, sive esset in ccclesia 'sive sumeret cibum, sed somno plerumque victus
cadensque in terram, modo brachium, modo sibi
faciem perfringebat.
28. Rursus dum iret ad elixandum legumen,
vasque ultra modum impleret, repente illud vi
dirumpebatur. Quadam ergo die fragmenta omnia
collecta Patri ostendebat, erratum suum confitens.
Et pater ad illum: Quid vero prodest mihi uni
confiteri? Perge ad monasteria et ostende illa, ut
cognoscant, quales solitarii simus, ollarum fractores. Acceptis ergo ille fragmentis, perrexit ad bentissimum Fantinum, remque illi enarravit. Ille
vero divina sapientis et unanimiter sapientis vi: i
mentem secutus, fragmenta omnia collecta, fùneque
colligata ad collum ejus appendit, et stare jussit
habentem illa in cœnaculo, dum fratres pranderent.
Postea ad sanctum virum in speluncam remisit,
correctum in posterum. Cum olim per agros iret
B. Stephanus, invenit asparagus, legit, coxit, apposuitque hora prandii. Ubi Pater degustasset et modicum cepisset voluptatis præter consuetudinem,
quæsivit ex socio, num et ille similem voluptatem
sentiret. Affirmante illo, jussit ipse, ut foras-projiceret: Nam cibum, inquit, natura amarum cundivit diabolus et suavem reddidit. Adeo continentes
erant beati viri et vi assiduo adhibita edomabant
naturam. Post hæc B. Nilus cogitandum censuit de
impotente quoque B. Stephani parte. Mittit ergo
ipsum additis litteris ad ven. Theodoranı (hoc est
divinis auctam muneribus de nomine) virginem
beatissimam id temporis vitam degentem monasti-
col. 63–64page 28 of 79
PG 120:63ὁ ὅσιος Νείλος φροντίσαι καὶ περὶ τὸ ἀδύνατον μέσ ρος τοῦ μακαρίου Στεφάνου· καὶ ἀποστέλλει απ τὸν μετά γραμμάτων πρὸς τὴν ὄντως Θεοδώρα, τὴν μακαριωτάτην παρθένον, ἀσκουμένην τῷ τότε καιρῷ ἐν τῷ λεγομένῳ Αριναρίῳ, καὶ καθηγουμέν νην ὀλίγων παρθένων, γραῦν ἁγίαν καὶ λίαν συνετωτάτην καὶ σοφωτάτην, ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας τὴν μοναδικὴν ἀσκουμένην σκληραγωγίαν· οὐκ οἶδα, εἰ τοιαύτην ἄλλην τὸ Ῥυσιάνον ἐξήνεγκεν ἥτις ὡς υἱὸν γνήσιον ἀγαπῶσα ἦν τὸν ἅγιον Πατέρα ἐκ νεα ρᾶς ἡλικίας αὐτοῦ· πείθεσθαι δέξασθαι τήν τε μη τέρα καὶ ἀδελφὴν τοῦ ὁσίου Στεφάνου ἐν τῷ μονα στηρίῳ. Ἐν ᾧ καὶ γνησίως δουλεύσασαι τῷ Κυρίῳ, καὶ μεγάλως εὐαρεστήσασαι, ἐτελειώθησαν ἐν εἰ ρήνῃ. Ταύταις μέν τοι παρὰ τὰ τῆς ζωῆς αὐτῶν ἔτη ἅπαντα, κατὰ καιρόν, τῇ ὥρᾳ τοῦ θέρους ἀπήρε χετο ὁ μακάριος Στέφανος ἐν τῷ μοναστηρίῳ ἐκείνῳ, καὶ τελέσας τὸν ἐκεῖσε ἀμητὸν, πάλιν ὑπέστρεφεν εἰς τὰ μοναστήρια, καὶ συνεκοπία ἐν παντὶ ἔργῳ τοῖς ἀδελφοῖς, διπλοῦν ἀγῶνα ἀγωνιζόμενος, τόν τε τῆς ἐγκρατείας, καὶ τὸν πανημέριον πόνον. κθ'. Τῶν τοίνυν ἀθέων ᾿Αγαρηνῶν παραδραμόν των πᾶσαν τὴν Καλαβρίτιδα χώραν ένα χρόνον, καὶ πάντα ληϊσαμένων, μελλόντων δὲ ἐπιβαίνειν καὶ ἐν τοῖς Μερκουριανοῖς μέρεσι, μήτε μοναστήριον και ταλιπεῖν ἀχείρωτον λογισάμενοι, μήτε μοναχόν ἐλέους καὶ φειδοῦς ἀξιῶσαι, προέλαβεν ή φήμη αὐτ τῶν, καὶ πάντες κατέφευγον ἐπὶ τὰ τυχόντα και στέλλια. Τότε δὴ καὶ ὁ μακάριος Στέφανος εὑρεθείς ἐν τῷ κοινοβίῳ τοῦ μεγάλου Φαντίνου, ἀνῆλθε σύν αὐτοῖς ἐν τῷ γειτνιάζοντι καστελλιο, μὴ δυνηθεὶς ὑποστρέψαι ἐν τῷ σπηλαίῳ διὰ τὸ κατεπείγον τῆς φήμης. Ο δὲ Πατὴρ ἄνωθεν ἀπὸ τοῦ σπηλαίου θεασάμενος τὸν κονιορτόν, καὶ τὸ πλῆθος ἐπερχόμενον τῶν Σαρακηνῶν, ἐλογίσατο ἀποκρυβῆναι ἀπὸ & τῆς δολιότητος αὐτῶν, μή ποτε καὶ ὡς πειράζων τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εὑρεθῇ. Λαβὼν οὖν μεθ' ἑαυτοῦ τὸ κεράμιον τοῦ ὕδατος, ἐπορεύθη ἐν ἀποκρύψω τινὶ τόπῳ, ἔνθα ἀφόβως διήγεν. Τῇ δὲ νυκτὶ ἐκείνῃ περιπατῶν περὶ τὸ ὄρος ἐκεῖνο, καὶ τὸν Δαβὶδ κατὰ τὴν συνήθειαν αὐτοῦ περιφέρων, μᾶλλον δὲ τὸν τοῦ Δαβίδ Βασιλέα, ήκουσε κτύπον ὡσεὶ ποδῶν ἵππου περιερχόμενον καὶ κυκλεύοντα αὐτὸν, καὶ μὴ δυνάμε τον προσεγγίσαι αὐτῷ. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα ἄνθρωπον εἶναι νομίσας τινά, οὐδὲν ἐλάλησε, πληρῶσαι βου λόμενος τὸν ψαλμόν. Ως δ' εἶδεν αὐτὸν μήτε ὑπάγοντα, μήτε προσεγγίζοντα, λέγει πρὸς αὐτόν· Τίς εἶ σύ; καὶ ἅμα τῷ λόγῳ ἀκούει, ὅτι συνέτριψε τὸ κεράμιον τοῦ ὕδατος, καὶ ἄφαντος γέγονεν. Τότε γνοὺς ὁ ματ κάριος τὸν ἐργάτην ἐκ τῶν οἰκείων ἔργων, ήρξατο, πάλιν τοῦ ψάλλειν καὶ λέγειν· ι Κυκλώσαντες ἐχύ κλωσάν με οἱ ἐχθροί μου, καὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου ἠμυνάμην αὐτούς. Εμέμφετο δὲ πάλιν ἑαυτὸν, καὶ έλεγε τῷ λογισμῷ· Αρτι τοῦ ἐλθεῖν τοῦτον ἐνταῦθα, ὁ ἡμέτερος ρεμβασμός γέγονεν αἴτιος αὐτῷ· διότι
ANONYMI
cam eo in loco, qui Areharium dicitur paucis ὁ ὅσιος Νείλος φροντίσαι καὶ περὶ τὸ ἀδύνατον μέσ
præfectam virginibus, anum sanctam, prudentis- ρος τοῦ μακαρίου Στεφάνου· καὶ ἀποστέλλει απ
'simam et sapientissimam, quæ a tenera etate in
monastiræ vitæ asperitate se exercuerat: (nescio
vero, an alteraın illi similem tulerit Rossanum) et
sanctum Patrem a prima late materno amplectebatur amore, Haec igitur et matrem B. Stephani et
sororem in suumn recepit monasterium: in quo illæ
sincerum Deo cum exhibuissent famulatum et
n'agnis virtutibus floruissent, in pace quieverunt.
Cæterum quoad vixerunt, singulis annis æstivo
tempore B: Stephanus adibat illud monasterium,
et peracta messe, rursus ad monasteria redibat et
fratribus ad omne opus collaborabat, duplici
certamine luctans, continentia, laborisque quotidiaui.
τὸν μετά γραμμάτων πρὸς τὴν ὄντως Θεοδώρα,
τὴν μακαριωτάτην παρθένον, ἀσκουμένην τῷ τότε
καιρῷ ἐν τῷ λεγομένῳ Αριναρίῳ, καὶ καθηγουμέν
νην ὀλίγων παρθένων, γραῦν ἁγίαν καὶ λίαν συνετωτάτην καὶ σοφωτάτην, ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας τὴν
μοναδικὴν ἀσκουμένην σκληραγωγίαν· οὐκ οἶδα, εἰ
τοιαύτην ἄλλην τὸ Ῥυσιάνον ἐξήνεγκεν ἥτις ὡς
υἱὸν γνήσιον ἀγαπῶσα ἦν τὸν ἅγιον Πατέρα ἐκ νεα
ρᾶς ἡλικίας αὐτοῦ· πείθεσθαι δέξασθαι τήν τε μητέρα καὶ ἀδελφὴν τοῦ ὁσίου Στεφάνου ἐν τῷ μοναστηρίῳ. Ἐν ᾧ καὶ γνησίως δουλεύσασαι τῷ Κυρίῳ,
καὶ μεγάλως εὐαρεστήσασαι, ἐτελειώθησαν ἐν εἰ
ρήνῃ. Ταύταις μέν τοι παρὰ τὰ τῆς ζωῆς αὐτῶν
ἔτη ἅπαντα, κατὰ καιρόν, τῇ ὥρᾳ τοῦ θέρους ἀπήρε
χετο ὁ μακάριος Στέφανος ἐν τῷ μοναστηρίῳ ἐκείνῳ, καὶ τελέσας τὸν ἐκεῖσε ἀμητὸν, πάλιν ὑπέστρεφεν
εἰς τὰ μοναστήρια, καὶ συνεκοπία ἐν παντὶ ἔργῳ τοῖς ἀδελφοῖς, διπλοῦν ἀγῶνα ἀγωνιζόμενος, τόν τε
τῆς ἐγκρατείας, καὶ τὸν πανημέριον πόνον.
29. Cum vero suis excursionibus totam peragrassent Calabriam impii Agareni per annum, de
vaslassentque omnia et futurum jam esset, ut
partes etiam impeterent Mercuriacas (neque enim
parcere monasteriis cogitabant, aut in monachos
aliquam in pendere pietatem) præcurrit fama, et
omnes ad obvia castella confugiebant. Tunc etiam
B. Stephanus cum esset in cœnobio magni Fan •
tini, ascendit cum fratribus in vicinum castellumn; increbrescente quippe rumore, non potuit
in speluncam reverti. Sanctus vero Pater cum ex
editiori loco spelunca excitatum pulverem conspexisset et ingruentes Saracenorum copias, cogitavit, subducere sesc illorum perfidiæ, ne forte
ctiam videretur tentare Dei potentiam. Asportato
igitur figlino aquæ vase, secessum subiit, in quo
sine timore versabatur. Nocte vero illa per
montem illum ambulans et suo more Davidem
in ore habens, imo vero Davidis Regem, audivit
strepitum tanquam equi circumeuntis et circumdantis ipsum, nec valentis accedere propius. Et
primo quidem esse hominem ratus, nihil dixit, ut
psalmum absolveret. Ut vero vidit neque abeuntem, neque propinquantem, dicit ei: Qui tu es?
simulque audit vas aquæ ab illo perfractum: quo
facto, evanuit. Agnoscens igitur beatus Pater auctorem ex operibus, cepit rursus psallere, ac dicere Circumdantes circumdederunt me inimici
mel et in nomine Domini ultus sum in eos, Rure
sum vero seipsum culpabat, dicebatque secum:
Ut iste ad nos veniret, nostræ mentis fecit evagatio: siquidem in ore Deum habemus, in animo non
habemus. Familiare porro ejus dictum erat, Nihil
ita excitare dæmones adversus monachum, ut men10 Psal, cxvi, 11.
κθ'. Τῶν τοίνυν ἀθέων ᾿Αγαρηνῶν παραδραμόν
των πᾶσαν τὴν Καλαβρίτιδα χώραν ένα χρόνον, καὶ
πάντα ληϊσαμένων, μελλόντων δὲ ἐπιβαίνειν καὶ ἐν
τοῖς Μερκουριανοῖς μέρεσι, μήτε μοναστήριον και
ταλιπεῖν ἀχείρωτον λογισάμενοι, μήτε μοναχόν
ἐλέους καὶ φειδοῦς ἀξιῶσαι, προέλαβεν ή φήμη αὐτ
τῶν, καὶ πάντες κατέφευγον ἐπὶ τὰ τυχόντα και
στέλλια. Τότε δὴ καὶ ὁ μακάριος Στέφανος εὑρεθείς
ἐν τῷ κοινοβίῳ τοῦ μεγάλου Φαντίνου, ἀνῆλθε σύν
αὐτοῖς ἐν τῷ γειτνιάζοντι καστελλιο, μὴ δυνηθεὶς
ὑποστρέψαι ἐν τῷ σπηλαίῳ διὰ τὸ κατεπείγον τῆς
φήμης. Ο δὲ Πατὴρ ἄνωθεν ἀπὸ τοῦ σπηλαίου
θεασάμενος τὸν κονιορτόν, καὶ τὸ πλῆθος ἐπερχόμενον τῶν Σαρακηνῶν, ἐλογίσατο ἀποκρυβῆναι ἀπὸ
& τῆς δολιότητος αὐτῶν, μή ποτε καὶ ὡς πειράζων
τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ εὑρεθῇ. Λαβὼν οὖν μεθ' ἑαυτοῦ
τὸ κεράμιον τοῦ ὕδατος, ἐπορεύθη ἐν ἀποκρύψω
τινὶ τόπῳ, ἔνθα ἀφόβως διήγεν. Τῇ δὲ νυκτὶ ἐκείνῃ
περιπατῶν περὶ τὸ ὄρος ἐκεῖνο, καὶ τὸν Δαβὶδ κατὰ
τὴν συνήθειαν αὐτοῦ περιφέρων, μᾶλλον δὲ τὸν τοῦ
Δαβίδ Βασιλέα, ήκουσε κτύπον ὡσεὶ ποδῶν ἵππου
περιερχόμενον καὶ κυκλεύοντα αὐτὸν, καὶ μὴ δυνάμε
τον προσεγγίσαι αὐτῷ. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα ἄνθρωπον
εἶναι νομίσας τινά, οὐδὲν ἐλάλησε, πληρῶσαι βου
λόμενος τὸν ψαλμόν. Ως δ' εἶδεν αὐτὸν μήτε ὑπάγοντα,
μήτε προσεγγίζοντα, λέγει πρὸς αὐτόν· Τίς εἶ σύ;
καὶ ἅμα τῷ λόγῳ ἀκούει, ὅτι συνέτριψε τὸ κεράμιον
τοῦ ὕδατος, καὶ ἄφαντος γέγονεν. Τότε γνοὺς ὁ ματ
κάριος τὸν ἐργάτην ἐκ τῶν οἰκείων ἔργων, ήρξατο,
πάλιν τοῦ ψάλλειν καὶ λέγειν· ι Κυκλώσαντες ἐχύ
κλωσάν με οἱ ἐχθροί μου, καὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου
ἠμυνάμην αὐτούς. Εμέμφετο δὲ πάλιν ἑαυτὸν, καὶ
έλεγε τῷ λογισμῷ· Αρτι τοῦ ἐλθεῖν τοῦτον ἐνταῦθα,
ὁ ἡμέτερος ρεμβασμός γέγονεν αἴτιος αὐτῷ· διότι
Joannis Clei notæ.
De bor monasterio Agresta al Vitam S.
Basilii pag. 352 inter cenobia, qum vel Rossani,
vel iu ejus vicinia sita fuerunt, refert, monachos
et moniales ordinis S. Basilii ibidem habitasse in
monte qucm S. Opoli appellant, ubi celeberrimi
monasterii rudera etiam nunc supersunt. De Theodora nihil inter sanctos Siculos Calabrosque ant
alibi lego. Sensus porro hic satis libere versus et
intercisus est.
col. 65–66page 29 of 79
PG 120:65τῷ μὲν στόματι θεολογοῦμεν, τῷ δὲ νοῖ ἀλογοῦμεν. Καὶ ἔλεγεν ἀεὶ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο διεγείρει τους δα! μονας κατὰ τοῦ μοναχοῦ ὡς ὁ ρεμβασμὸς ἐν τῇ προσευχῇ, καὶ τὸ μὴ προσέχειν τοῖς ἐξερχομένοις λόγοι; ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Χ. Τότε τοίνυν ὁ ὅσιος Πατήρ ἡμῶν Νεῖλος ἡμέ μας καταλαβούσης ἀπελθὼν ἐν τῷ σπηλαίῳ, εὗρε ὅτι ἀνῆλθον ἕως ἐκεῖ οἱ Σαῤῥακηνοί, καὶ ἀφείλοντο τὸ τρίχινον τῆς ἀλλαγῆς αὐτοῦ, γεμίσαντες αὐτὸ ἀπιδίων ἁγρίων κειμένων ἐκεῖσε. Κατελθὼν δὲ καὶ εἰς τὸ μοναστήριον, καὶ ἰδὼν ἅπαντα κατεστραμμένα καὶ κατηρημωμένα, ελογίσατο ὑπὸ τῶν Σαρακηνών κρατηθῆναι τὸν ὅσιον Στέφανον εἴτε ἐν τῷ σπηλαίῳ, εἴτε ἐν τῷ μοναστηρίῳ. "Ηρξατο γοῦν σφόδρα λυ πεῖσθαι, καὶ λέγειν ἐν ἑαυτῷ· Οντως ταπεινὰ Νεῖλε, ὁ ἀδελφὸς Στέφανος δοῦλος ὑπάγει· πάντως γὰρ περιμένων ἡμᾶς εἴτε ὧδε, εἴτε ἐν τῷ σπηλαίῳ, ἐκρατήθη. Οντως δίκαιόν ἐστιν, ἵνα ὑπάγωμεν, καὶ δουλεύσωμεν μετ᾿ αὐτοῦ· καὶ ταῦτα λέγων ἐδάκρυε, φοβούμενος μὲν τὸ ἀναιδὲς καὶ ἀκάθαρτον τῶν πα γανῶν, ἀναγκαζόμενος δὲ πάλιν θεἶναι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τοῦ φίλου αὐτοῦ διὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Χριστοῦ. Ταῦτα τοίνυν ἐνθυμούμενος, ἀπέρχεται καὶ καθέζεται ἀνὰ μέσον τῆς δημοσίας ὁδοῦ, ἐκδεχόμενος την διάβασιν τῶν Σαρακηνῶν. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ ἰδοὺ ἤρχοντο ὡσεὶ δέκα καβαλλάριοι, ἐνδύματα καὶ ὅπλα καὶ φακιόλια, καὶ ὅλον τὸ σχῆμα ἔχοντες τῶν Χαῤῥακηνῶν· οὓς ἰδὼν ὁ μακάριος Πατήρ εὐθέως ἀνέστη, καὶ κατασφραγισάμενος ἑαυτὸν τῷ σημείῳ τοῦ τιμίου σταυροῦ ἔστη περιμένων αὐτούς. Αὐτοὶ δὲ μακρόθεν ἐπιγνόντες αὐτὸν ἀπέβησαν τῶν ἵππων, καὶ πεζοὶ ἦλθον, καὶ προσεκύνησαν τοὺς πόδας αὐ τοῦ. Περιελόμενοι δὲ τὰ φακιόλια ἀπὸ τῶν προσ ντων αὐτῶν, ἐγνωρίσθησαν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ἐκ τοῦ καστελλίου εἶναι αὐτοὺς, καὶ χάριν τοῦ ἀποσκεπάσαι τον τόπον ποιῆσαι ταῦτα αὐτούς. λα΄. Καὶ μαθών παρ' αὐτῶν, ὅτι σεσωσμένοι εἰσὶ πάντες οἱ ἀδελφοὶ, καὶ δὴ καὶ ὁ ἀ; Στέφανος, ὑπέστρεψεν ἐν τῷ σπηλαί, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ. Αναχωρησάντων δὲ τῶν Σαρακηνῶν, ἦλθε καὶ ὁ μακάριος Στέφανος, καὶ πάλιν είχοντα της προτέρας έδου. Οντος δὲ αὐτοῦ ἐν τῷ μοναστηρίῳ τὸ πρὶν διὰ τὸν θερισμόν, ἦν τις γέρων ἐκεῖ ποιῶν τὰ σπου ρίδα· καὶ μαθών, παρ' αὐτοῦ πλέκειν τὴν σειράν, ἐποίησεν ἐν μαλάκιον, καὶ ἤνεγκεν εἰς τὸ σπήλαιον, νομίζων ὅτι χαριεῖται ὑπ' αὐτῷ ὁ πατήρ. Ο δὲ λέγει πρὸς αὐτόν· Δεύρο, ἀδελφὲ Στέφανε, πληρώσω μεν καὶ ἡμεῖς μίαν ἐντολήν· ἐπειδὴ ἄνευ παραθέσεως καὶ βουλῆς ἐποίησας αὐτὸ, βάλλωμεν καὶ καύ σωμεν αὐτό· οὕτω γὰρ λέγει ὁ μέγας Βασίλειος. Καὶ σὺν τῷ λόγῳ ἀναστὰς ἀνῆψε πυράν, καὶ ἔβαλε τὸ μαλάκιον. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν, ὅτι βαρέως ήνεγκε τὸ πράγμα, καὶ οὐ μετ' εὐχαριστίας, ἀλλὰ μετὰ λο γισμοῦ, εἴασε τὸ μαλάκιον κατακαυθῆναι παντελῶ, καὶ οὕτως ἀπήλλαξεν αὐτὸν τῆς προσπαθείας προσπαθείας αὐτοῦ. Ἐν μια γοῦν τῶν ἡμερῶν ἔρχεται ὁ γέ ρων ή διδάξας αὐτὸν τὰ σπυρίδια, ζητῶν αὐτὸν παρὰ τοῦ Πατρός, ἵνα πορευθῇ μετ' αὐτὸν πρὸς τὴν τοῦ χόρτου συλλογήν. Ο δὲ κελευσθεὶς ἀπῆλθεν. Ἔχων οὖν μεθ᾿ ἑαυτοῦ ὁ γέρων τὸ ψαλτήριον αὐτοῦ, ἐπουδήποτε τέθεικεν αὐτὸ, καὶ ληθαργηθὲν ἀπώλετο
τῷ μὲν στόματι θεολογοῦμεν, τῷ δὲ νοῖ ἀλογοῦμεν. tis vagationem, dum orat, nec attendit ad ea, quæ
Καὶ ἔλεγεν ἀεὶ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο διεγείρει τους δα! ore profert.
μονας κατὰ τοῦ μοναχοῦ ὡς ὁ ρεμβασμὸς ἐν τῇ προσευχῇ, καὶ τὸ μὴ προσέχειν τοῖς ἐξερχομένοις
λόγοι; ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ.
50. Tunc igitur beatus Pater Nilus, ubi illuxit,
in speluncam reversus cognovit, illuc usque pervenisse Sarracenos et abripuisse cilicinum saccum,
quo ipse utebatur alternum, pyris agrestibus im
plentes, quæ ibidem repererant. Descendit quoque
in monasterium et cuta vastata omnia vidisset et
desolata, captum existimavit a Sarracenis B.
Stephanum, sive in spelunca, sive in monasterio.
Copit ergo vehementer tristari et secum dicere:
Heus miserande Nile, frater Stephanus procul duhio captivus est. Certe enim te exspectans sive hic
sive in spelunca, captus est. Justum plane est, ut
camus et serviamus cum illo. Flebatque dum hæc
diceret, proterviam quidem et impuritatem paganorum horrens, coactus tamen animam pro amico
ponere propter Christi præceptum. Hæc animo cocitans abit et in media via sedel transitum Sarracenorum exspectans. Non multo post, ecce tibi
equites fere decem veniebant habitu,::rinatura,
fasciolis capiti circumpositis et reliquo cultu
Sarracenico. Quos ubi conspexit beatus Pater,
statim erexit se et iterato crucis pretiosæ signo
se muniens, stabat exspectando illos. Illi cum
eminus ipsum agnovissent, desilientes ab equis ad
eum pedestres accesserunt et pedes ejus venerɛli
sunt, quos etiamn, detractis de facic fasciolis, agnoΧ. Τότε τοίνυν ὁ ὅσιος Πατήρ ἡμῶν Νεῖλος ἡμέ
μας καταλαβούσης ἀπελθὼν ἐν τῷ σπηλαίῳ, εὗρε
ὅτι ἀνῆλθον ἕως ἐκεῖ οἱ Σαῤῥακηνοί, καὶ ἀφείλοντο
τὸ τρίχινον τῆς ἀλλαγῆς αὐτοῦ, γεμίσαντες αὐτὸ
ἀπιδίων ἁγρίων κειμένων ἐκεῖσε. Κατελθὼν δὲ καὶ
εἰς τὸ μοναστήριον, καὶ ἰδὼν ἅπαντα κατεστραμμένα
καὶ κατηρημωμένα, ελογίσατο ὑπὸ τῶν Σαρακηνών
κρατηθῆναι τὸν ὅσιον Στέφανον εἴτε ἐν τῷ σπηλαίῳ,
εἴτε ἐν τῷ μοναστηρίῳ. "Ηρξατο γοῦν σφόδρα λυπεῖσθαι, καὶ λέγειν ἐν ἑαυτῷ· Οντως ταπεινὰ
Νεῖλε, ὁ ἀδελφὸς Στέφανος δοῦλος ὑπάγει· πάντως
γὰρ περιμένων ἡμᾶς εἴτε ὧδε, εἴτε ἐν τῷ σπηλαίῳ,
ἐκρατήθη. Οντως δίκαιόν ἐστιν, ἵνα ὑπάγωμεν, καὶ
δουλεύσωμεν μετ᾿ αὐτοῦ· καὶ ταῦτα λέγων ἐδάκρυε,
φοβούμενος μὲν τὸ ἀναιδὲς καὶ ἀκάθαρτον τῶν πα
γανῶν, ἀναγκαζόμενος δὲ πάλιν θεἶναι τὴν ψυχὴν
ὑπὲρ τοῦ φίλου αὐτοῦ διὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Χριστοῦ.
Ταῦτα τοίνυν ἐνθυμούμενος, ἀπέρχεται καὶ καθέζε
ται ἀνὰ μέσον τῆς δημοσίας ὁδοῦ, ἐκδεχόμενος την
διάβασιν τῶν Σαρακηνῶν. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ
ἰδοὺ ἤρχοντο ὡσεὶ δέκα καβαλλάριοι, ἐνδύματα καὶ
ὅπλα καὶ φακιόλια, καὶ ὅλον τὸ σχῆμα ἔχοντες τῶν
Χαῤῥακηνῶν· οὓς ἰδὼν ὁ μακάριος Πατήρ εὐθέως
ἀνέστη, καὶ κατασφραγισάμενος ἑαυτὸν τῷ σημείῳ
τοῦ τιμίου σταυροῦ ἔστη περιμένων αὐτούς. Αὐτοὶ
δὲ μακρόθεν ἐπιγνόντες αὐτὸν ἀπέβησαν τῶν ἵππων,
καὶ πεζοὶ ἦλθον, καὶ προσεκύνησαν τοὺς πόδας αὐ- vit Pater castelli cives, ut locum tutarentur ila
τοῦ. Περιελόμενοι δὲ τὰ φακιόλια ἀπὸ τῶν προσ
compositos.
ντων αὐτῶν, ἐγνωρίσθησαν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ἐκ τοῦ καστελλίου εἶναι αὐτοὺς, καὶ χάριν τοῦ ἀποσκεπάσαι
τον τόπον ποιῆσαι ταῦτα αὐτούς.
λα΄. Καὶ μαθών παρ' αὐτῶν, ὅτι σεσωσμένοι εἰσὶ
πάντες οἱ ἀδελφοὶ, καὶ δὴ καὶ ὁ ἀ603; Στέφανος,
ὑπέστρεψεν ἐν τῷ σπηλαί, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ.
Αναχωρησάντων δὲ τῶν Σαρακηνῶν, ἦλθε καὶ ὁ
μακάριος Στέφανος, καὶ πάλιν είχοντα της προτέρας
έδου. Οντος δὲ αὐτοῦ ἐν τῷ μοναστηρίῳ τὸ πρὶν
διὰ τὸν θερισμόν, ἦν τις γέρων ἐκεῖ ποιῶν τὰ σπου
ρίδα· καὶ μαθών, παρ' αὐτοῦ πλέκειν τὴν σειράν,
ἐποίησεν ἐν μαλάκιον, καὶ ἤνεγκεν εἰς τὸ σπήλαιον,
νομίζων ὅτι χαριεῖται ὑπ' αὐτῷ ὁ πατήρ. Ο δὲ
λέγει πρὸς αὐτόν· Δεύρο, ἀδελφὲ Στέφανε, πληρώσωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν ἐντολήν· ἐπειδὴ ἄνευ παραθέσεως καὶ βουλῆς ἐποίησας αὐτὸ, βάλλωμεν καὶ καύ
σωμεν αὐτό· οὕτω γὰρ λέγει ὁ μέγας Βασίλειος.
Καὶ σὺν τῷ λόγῳ ἀναστὰς ἀνῆψε πυράν, καὶ ἔβαλε
τὸ μαλάκιον. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν, ὅτι βαρέως ήνεγκε τὸ
πράγμα, καὶ οὐ μετ' εὐχαριστίας, ἀλλὰ μετὰ λο
γισμοῦ, εἴασε τὸ μαλάκιον κατακαυθῆναι παντελῶ,
καὶ οὕτως ἀπήλλαξεν αὐτὸν τῆς προσπαθείας
προσπαθείας
αὐτοῦ. Ἐν μια γοῦν τῶν ἡμερῶν ἔρχεται ὁ γέ
ρων ή διδάξας αὐτὸν τὰ σπυρίδια, ζητῶν αὐτὸν
παρὰ τοῦ Πατρός, ἵνα πορευθῇ μετ' αὐτὸν πρὸς τὴν
τοῦ χόρτου συλλογήν. Ο δὲ κελευσθεὶς ἀπῆλθεν.
Ἔχων οὖν μεθ᾿ ἑαυτοῦ ὁ γέρων τὸ ψαλτήριον αὐτοῦ,
ἐπουδήποτε τέθεικεν αὐτὸ, καὶ ληθαργηθὲν ἀπώλετο
31. Compertoque ex iis salvos esse fratres omnis
et una-cum illis B. Stephanum, rediit in speluncam
Deo gratias agens. Ubi Sarraceni abscessere,
advenit et B. Stephanus et pristinum vitæ institutum prosequebantur. Verum ante hæc, cum ipse
olim esset in n:onasterio messis causa, didicit a
sene quodam, qui texebat sportulas, texere elipse
restim. Fecit ergo fiscellam detulitque in speluncan, putans, se ita pergratum Patri facturum.
lile, cum vidisset: Age, inquit, frater Stephane,
nos etiam impleamus præceptum unum. Quandoquidem injussus et absque consilio fecisti illam,
tradamus igni ad comburendum, ita enim jubet
magnus Basilius; statimque surgens accendit rogum
et liscellam injecit. Cum vero vidisset, ægre illum
ferre et nequaquam cum gratiarum actione, sed
refragante animo, permisit ßscellam penitus comburi et nimio cum rei affectu liberavit. Quadam
ergo die accessit senex ille, qui Stephanum texendi
artem docuerat, petens Patri ut una
eum ire
permitteret ad legendam herbam. Abiit ille jussus.
Cum ergo senex suum haberet Psalterium, alicubi
repositum oblitus amisit. Venit itaque ad sanctum
Patren, deque suo Psalterio contristari capit.
Videus Pater illum in summo morore, miseri-
Chapter VCaput V
col. 67–68page 30 of 79
PG 120:67Ελθὼν οὖν ὁ γέρων πρὸς τὸν ὅσιον ἤρξατο θα ίδεσθαι περὶ τοῦ Ψαλτηρίου αὐτοῦ. Ο δὲ Πατὴρ ἰδὼν αὐτὴν σφόδρα λυπούμενον ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῷ, καὶ ἤρξατο ἐπιτιμᾷν τῷ μακαρίῳ Στεφάνῳ, καὶ λέγειν Οντως σὺ ἀναίσθητε καὶ ἀνόητε· διατί οὐκ ἀνεξή τητας τὸ ψαλτήριον, σὰν τὸ πταίσμα ἐστί. Δίκαιον οὖν ἐστιν, ἵνα ὁ γέρων ἐπάρῃ τὸ σὸν ψαλτήριον· καὶ ἐπάρας δέδωκεν τῷ γέροντι, καὶ ἀπῆλθεν ἀγαλλιώμενος. λβ'. Αλλοτε πάλιν ἀπέστειλεν αὐτὸν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ Ρυσιάνον ἀγοράσαι μεμβράνας· καὶ δὴ πορευθείς ὑπέστρεψεν μετὰ καὶ ἄλλου τινός γέροντος τῶν μεγάλων τοῦ κάστρου καὶ εὐγενῶν ἀνθρώπων, Γεωρ γίου ὀνόματι. ὓς ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ ἁγίου Πατρός, τὸ τί ἂν θέλῃ, ἀπεκρίθη· ὅτι, φησί, καθημένῳ μοι μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐν τῷ οἴκῳ μου, καὶ διαλογιζομένῳ τὴν τοῦ βίου ματαιότητα, καὶ τὰς ἁμαρτίας μου, ἐπῆλθέ μοι καὶ ὁ φόβος τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἀπολογία τῆς κρίσεως. Ταῦτα γοῦν διαλογιζόμενος, με κρὸν ἀπενύσταξα· καὶ ὁρῶ ἐμαυτὸν εἰσερχόμενον διὰ τῆς μεγάλης πύλης τῆς πόλεως, ἐν ᾗ τῶν ἁγίων ᾿Αποστόλων καθίδρυται οικητήριον. Ενθα καὶ ἀκού σας ἐνθέου τινὸς μέλους ἀπήχημα, οἵου οὐδέποτε ήκουσα, ὥρμησα ἐκεῖ τοῦ ἰδεῖν τίνες οι ψάλλοντες. Καὶ λοιπὸν θεωρῶ ἅπαν τὸ βῆμα μεστόν εὐειδῶν εὐνούχων καὶ λευχειμόνων οἷα ἀγγέλων, καὶ σὺν αὐτοῖς ἱστάμενον σὲ τὸν νῦν μοι ὁρώμενον· ἐν δὲ τῷ τοῦ ἐπισκόπου θρόνῳ καθήμενον πάνυ εὔμορφον, νεώτερόν τε καὶ ὑπέρλαμπρον, οὗ τὸ κάλλος ἀμήχα. νον διηγήσασθαι. Ἐν τῷ γοῦν εἰσελθεῖν με ἐν τῷ ναῷ, καὶ θεωρεῖν τὰ πανθαύμαστα κάλλη ἐκεῖνα, καὶ ἀκούειν τὴν εὔηχον μελωδίαν, ὁρῶ δύο τῶν λευ κοφόρων ἐλθόντας πρός με, νεύσαντος τοῦ ἐπὶ θρόν νου, καὶ λέγοντάς μοι· Δεῦρο, καλεί σε ὁ Δεσπότης. Ἐγὼ δὲ σὺν φόβῳ πολλῷ πορευθεὶς καὶ σταθεὶς ἔμπροσθεν αὐτοῦ, ἤκουσα αὐτὸν λέγοντά σοι Απελθὼν κούρευσον αὐτόν. Σὺ δὲ προσελθὼν ἐκούς ρευσας, καὶ ἐποίησάς με μοναχόν. Εὐθέως οὖν ἐξυπνισθεὶς ἀρξάμην διστάζειν τῷ λογισμῷ καὶ λέγειν, ὅτι Οντως φάντασμά ἐστι τὸ φανέν μοι, καὶ οὐ θεόπεμπτον· ἐγὼ γὰρ οὐδέποτε ἐνεθυμήθην τοῦ γενέσθαι μοναχός. λγ'. Όμως ἐστοίχησε ἐν ἐμαυτῷ τοῦτο, ἵνα εἰ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔλθοι ἀδελφὸς τῶν μονα στηρίων ἐν τῷ οἴκῳ μου, ἀληθῶς βούλημα Θεοῦ εἶναι τὸ μονάσαι με· εἰ δὲ μὴ τοῦτο γένηται, ὡς οὐ θεϊκῷ ὄντι τῷ φανέντι ὀνείρῳ ἀπροσεξῆσαι με. Εκ πολλῆς· οὖν ἀδολεσχίας ἐξελθὼν εἰς τὰ προαύλια, θεωρῶ ἱστάμενον τὸν ἀδελφὸν Στέφανον· καὶ μαθὼν παρ' αὐτοῦ τὴν αἰτίαν τῆς ἐλεύσεως, σπουδαίως πάντα διευθέτησε, καὶ πρὸς τὴν σὴν ἁγιωσύνην ἐλήλυθα. Νῦν οὖν, ὡς δοκεῖ τῷ Θεῷ καὶ σοὶ τῷ ἁγίῳ Πατρὶ, ἐπ' ἐμὲ ποίησον. Τούτων τοίνυν τῶν λόγων ἀκούσας ὁ θεοφόρος Πατὴρ λέγει πρὸς αὐτόν
ANONYMI
G8
cordia permotus est, cepitque objurgare B. Ste- Ελθὼν οὖν ὁ γέρων πρὸς τὸν ὅσιον ἤρξατο θα ίδεσθαι
phanum, ac dicere: Plane insulsus tu et insipiens.
Cur Psalteriuin non requisisti? Tues in culpa,
&quum ergo cst, ut senex tuum sibi tollat Psalte
rium: tollensque illud seni dedit, et ille exsultans
abiit.
περὶ τοῦ Ψαλτηρίου αὐτοῦ. Ο δὲ Πατὴρ ἰδὼν αὐτὴν
σφόδρα λυπούμενον ἐσπλαγχνίσθη ἐπ' αὐτῷ, καὶ
ἤρξατο ἐπιτιμᾷν τῷ μακαρίῳ Στεφάνῳ, καὶ λέγειν·
Οντως σὺ ἀναίσθητε καὶ ἀνόητε· διατί οὐκ ἀνεξή
τητας τὸ ψαλτήριον, σὰν τὸ πταίσμα ἐστί. Δίκαιον
οὖν ἐστιν, ἵνα ὁ γέρων ἐπάρῃ τὸ σὸν ψαλτήριον· καὶ ἐπάρας δέδωκεν τῷ γέροντι, καὶ ἀπῆλθεν ἀγαλ
λιώμενος.
CAPUT V.
Georgium virum nobilem Rossanensem post varias probationes in disciplinam recipit S. Nilus; miranda ll'us
humilitas propriæque voluntatis abdicatio, et sancius obitus.
32. Alio tempore nuisit eum Pater Rossanum ad
emendas membranas. Profectus ergo rediit, comitem
babens quemdam alium senem ex primariis castri,
virum nobilem Georgium nomine. Qui interrogalus a Patre, quid rei vellet, respondit: Quadam die cum sederem domi meæ, deque vanitate
mundi et peccatis meis cogitarem, subiit mihi et
mortis timor et judicii quastio. Hæc igitur cogitantem brevis sopor oppressit et visus mihi sum
intrare per majorem urbis portam, ad quam situm
est templum sanctorum Apostolorum. Et cuminde
perlatum ad me esset divinæ melodie, qualem
audivi nunquam, tenue vestigium, accessi statim,
ut viderem, quidam essent, qui canerent. Video
itaque totumn sacrarium fornosis eunuchis pleo
num, ac veluti oblatis angelis et cum illis te ipsum
quent nunc video, stanten: in sede autem episcopali juvenem pulcherrimum et splendidissimum,
enjus decorem exprimere nemo queat. Cum ergo
ingressus essem in templum et admirandas illas
species contemplarer et suavissimam audirem
modulationem, video duos ad me venire e candidatis, innuente illo, qui aedebat in throno, ac dicere: Veni, Dominus te vocat. Ego autem magno
cum timore profectus, coram illo steti et tibi dicentem audivi: Vade et attonde hunc. Tu vero
accedens totondisti et monachum me fecisti. Statim igitur experrectus addubitare cœpi et mecum
cogitando dicere: Sane visum boc inane fuit, non
a Deo missum. Mihi enim nunquam venit in mentem, ut monachus ferem.
33. Constitui tamen hoc ipse mecum, ut si die
illo frater aliquis veniret e monasteriis in domum
meam, vel cognoscerem, divinæ voluntatis esse, ut
monachus fam: quod si boc non eveniret somnium, ut non divinitus oblatum, missum facerem.
Ad exitandam ergo otiositatem, egressus in vestibulam vidi fratrem Stephanum et cum adventus
sui causam ab ipso didicissem, festinanter res
meas composui, atque ad tuam sanctitatem veni.
Nunc igitur, quod Deo placet tibique sancto
Patri, in me facito. Ilis Deo plenus Pater auditis,
respondit: Nos, plurimum honorande frater, non
λβ'. Αλλοτε πάλιν ἀπέστειλεν αὐτὸν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ
Ρυσιάνον ἀγοράσαι μεμβράνας· καὶ δὴ πορευθείς
ὑπέστρεψεν μετὰ καὶ ἄλλου τινός γέροντος τῶν
μεγάλων τοῦ κάστρου καὶ εὐγενῶν ἀνθρώπων, Γεωρ
γίου ὀνόματι. ὓς ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ ἁγίου Πατρός,
τὸ τί ἂν θέλῃ, ἀπεκρίθη· ὅτι, φησί, καθημένῳ μοι
μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐν τῷ οἴκῳ μου, καὶ διαλογιζομένῳ
τὴν τοῦ βίου ματαιότητα, καὶ τὰς ἁμαρτίας μου,
ἐπῆλθέ μοι καὶ ὁ φόβος τοῦ θανάτου, καὶ ἡ ἀπολο
γία τῆς κρίσεως. Ταῦτα γοῦν διαλογιζόμενος, με
κρὸν ἀπενύσταξα· καὶ ὁρῶ ἐμαυτὸν εἰσερχόμενον
διὰ τῆς μεγάλης πύλης τῆς πόλεως, ἐν ᾗ τῶν ἁγίων
᾿Αποστόλων καθίδρυται οικητήριον. Ενθα καὶ ἀκούσας ἐνθέου τινὸς μέλους ἀπήχημα, οἵου οὐδέποτε
ήκουσα, ὥρμησα ἐκεῖ τοῦ ἰδεῖν τίνες οι ψάλλοντες.
Καὶ λοιπὸν θεωρῶ ἅπαν τὸ βῆμα μεστόν εὐειδῶν
εὐνούχων καὶ λευχειμόνων οἷα ἀγγέλων, καὶ σὺν
αὐτοῖς ἱστάμενον σὲ τὸν νῦν μοι ὁρώμενον· ἐν δὲ τῷ
τοῦ ἐπισκόπου θρόνῳ καθήμενον πάνυ εὔμορφον,
νεώτερόν τε καὶ ὑπέρλαμπρον, οὗ τὸ κάλλος ἀμήχα.
νον διηγήσασθαι. Ἐν τῷ γοῦν εἰσελθεῖν με ἐν τῷ
ναῷ, καὶ θεωρεῖν τὰ πανθαύμαστα κάλλη ἐκεῖνα,
καὶ ἀκούειν τὴν εὔηχον μελωδίαν, ὁρῶ δύο τῶν λευ
κοφόρων ἐλθόντας πρός με, νεύσαντος τοῦ ἐπὶ θρόν
νου, καὶ λέγοντάς μοι· Δεῦρο, καλεί σε ὁ Δεσπότης.
Ἐγὼ δὲ σὺν φόβῳ πολλῷ πορευθεὶς καὶ σταθεὶς
ἔμπροσθεν αὐτοῦ, ἤκουσα αὐτὸν λέγοντά σοι·
Απελθὼν κούρευσον αὐτόν. Σὺ δὲ προσελθὼν ἐκούς
ρευσας, καὶ ἐποίησάς με μοναχόν. Εὐθέως οὖν
ἐξυπνισθεὶς ἀρξάμην διστάζειν τῷ λογισμῷ καὶ
λέγειν, ὅτι Οντως φάντασμά ἐστι τὸ φανέν μοι, καὶ
οὐ θεόπεμπτον· ἐγὼ γὰρ οὐδέποτε ἐνεθυμήθην τοῦ
γενέσθαι μοναχός.
་
λγ'. Όμως ἐστοίχησε ἐν ἐμαυτῷ τοῦτο, ἵνα εἰ
κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔλθοι ἀδελφὸς τῶν μοναστηρίων ἐν τῷ οἴκῳ μου, ἀληθῶς βούλημα Θεοῦ
εἶναι τὸ μονάσαι με· εἰ δὲ μὴ τοῦτο γένηται, ὡς οὐ
θεϊκῷ ὄντι τῷ φανέντι ὀνείρῳ ἀπροσεξῆσαι με. Εκ
πολλῆς· οὖν ἀδολεσχίας ἐξελθὼν εἰς τὰ προαύλια,
θεωρῶ ἱστάμενον τὸν ἀδελφὸν Στέφανον· καὶ μαθὼν
παρ' αὐτοῦ τὴν αἰτίαν τῆς ἐλεύσεως, σπουδαίως
πάντα διευθέτησε, καὶ πρὸς τὴν σὴν ἁγιωσύνην
ἐλήλυθα. Νῦν οὖν, ὡς δοκεῖ τῷ Θεῷ καὶ σοὶ τῷ
ἁγίῳ Πατρὶ, ἐπ' ἐμὲ ποίησον. Τούτων τοίνυν τῶν
λόγων ἀκούσας ὁ θεοφόρος Πατὴρ λέγει πρὸς αὐτόν·
Joannis Clei notæ
De Georgio, qui tantis hic laudibus ornatur, nihil apud Cajetanum vel alios lego.
col. 69–70page 31 of 79
PG 120:69Τα Ἡμεῖς, ὦ τιμιώτατε ἀδελφὲ, οὐ διὰ τὸν Θεὸν ἢ ἔνε- Α. κεν ἀρετῆς καθήμεθα ἐν τῇ ἐρημία ταύτῃ, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν τοῦ κοινοβιακού κανό νος τὸ ἄχθος, κεχωρίκαμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν ἀνθρώ των, ὥσπερ τινὲς λεπροὶ καὶ ἀκάθαρτοι. Σὺ οὖν και πῶς ποιεῖς φροντίζων τῆς σωτηρίας τῆς σῆς ψυχῆς. Πορεύου τοίνυν εἰς τὰ κοινόβια, ἔνθα ἀναπαύσῃ ψυχῇ τε καὶ σώματι. Ο δὲ, ὥσπερ ἀδάμας ἀπείραστος μένει τῇ τοῦ σιδήρου προσβολῇ, οὕτω διέκειτο προς τοὺς ἐν πειρασίς λόγους τοῦ Πατρός. Τῆς δὲ κυριακῆς ἡμέρας καταλαβούσης, ἐν ᾗ τὰ κοινόβια μικρᾶς τινος παρακλήσεως σωματικής μεταλαγχάνουσιν, λαμβάνει αὐτὸν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ τοῦ Καστελλάνου˙ λεγόμενον μοναστήριον, ἔνθα τροφῆς δαψιλοῦς ἐμπ φορηθέντες, καὶ μεταλήψεως οίνου μετρίως τυχόντες, μετὰ τὸ ἀναστῆναι τῆς τραπέζης λέγει ὁ Πατὴρ πρὸς τὸν γέροντα • Κύριε Γεώργιε, μεῖνον ὧδε μικρὸν, ἕως τοῦ ἀπελθὼν εἰς ἐπίσκεψιν ἑτέρων ἀδελ φῶν ὑποστρέψω. Τοῦτο δὲ εἶπε θέλων αὐτὸν ἐκεῖ τοῦ λοιποῦ καταλείψαι. "Οπερ νοήσας ὁ γέρων, εὐθέως ἀπεκρίθη· Οὐ δίκαιόν ἐστι, τίμιε Πάτερ, ἀλλ' ὅπου ὁ δεσπότης ἀπέλθῃ, ἐκεῖ καὶ ὁ κύων ἐπακολουθήσει. Αγασθεὶς οὖν ὁ πατὴρ ἐπὶ τῷ παραδείγματι αὐτοῦ, παρέλαβεν αὐτὸν μεθ' ἑαυτοῦ, καὶ ὑπέστρεψαν ὁμοθυμαδόν. λδ. Λέγει οὖν αὐτῷ ὁ Γεώργιος κατὰ τὴν ὁδόν Οξει με, τίμιε Πάτερ, ἀπορεῖν ἐν τῷ οἴκῳ μου τρυφῆς καὶ παντοίας χλιδῆς, καὶ δελεασθῆναι με νομίζεις ὡς βρέφος ὑπὸ δαψιλείας τῆς τροφῆς; Πέπεισο ὅτι οὐ θροεῖς με οὔτε ὑπὸ ἐγκρατείας, οὔτε ὑπὸ ἄλλης, οἷας δήποτε κακουχίας. Ἐγὼ γὰρ πολλὰ πλεύσας, καὶ πολλὰς χώρας γυρεύσας, πολλῶν καλῶν καὶ κακῶν ἐπειράθην. Καὶ δύναται ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἁγίων σου εὐχῶν ἐνδυναμῶσαι με τοῦ ὑποστῆναι ὥσπερ ἐκεῖνα διὰ τὴν δόξαν τοῦ κόσμου, οὔτε καὶ ταῦτα διὰ τὴν αὐτοῦ ἀγάπην. Μὴ οὖν ἄλλο τι ποτὲ ὑπολά δης· ὁ γὰρ Θεὸς πρός σέ με ἀπέστειλεν, καὶ ἀδύ νατόν ἐστι χωρισθῆναι με ἀπὸ σοῦ. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μέγας ἐκύρωσεν εἰς αὐτὸν ἀγάπην, καὶ τοῦ λοιποῦ ἔσχεν αὐτὸν ὡς πατέρα· αὐτὸς δὲ πάλιν κατοχυρώσας ἑαυτὸν τῇ πρὸς τὸν ὅσιον πίστει, καὶ ἐλπί σας δι' αὐτοῦ τυχεῖν τῆς οὐρανῶν βασιλείας, ἠγάπησεν αὐτὸν ὡς αὐτὸν τὸν Θεόν. Τοὺς δὲ λόγους, οὓς ἤκουαν ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ νουθετοῦντος ἀφ' ἑαυτοῦ, ἡ καὶ ἑρμηνεύοντος τὰς Γραφάς, οὕτως ὑπεδέχετο, καὶ ἡδύνετο ἐπ' αὐτοῖς, ὡς ἐν διαθέσει γίνεσθαι τοῦ εἰπόντος· ὡς γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου! ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου. Διὸ καὶ ὑπέφερε τὴν ἄφατον ἄσκησιν ἐκείνην, μεταβληθείς Φθρόαν ἀποὺ τῆς ἔξω συνηθείας εἰς ταύτην· εἰς ἣν πολλοὶ δοκιμάσαντες εἰσελθεῖν καὶ καρτερήσαι, τα χέως απεπήδησαν, καὶ ἀπέδρασαν. λε. Τὸ δὲ θαυμαστόν, ότι μηδέποτε γράμματα μαθών οὕτως ἔψαλλε τὴν ὑμνῳδίαν ἔν τε ψαλμοῖς
VITV S. NILI JUNIORIS.
solitudine; sed quia ferre non possumus observa -
tionis cœnobiticæ pondus, segregaviinus nos ab
hominibus, quasi leprosi quidam et immundi. Τα
vero bene facis, animæ salutem curans. Perge
igitur ad canobis, quibus anima et corporis
quiete frueris. Ille adamantis instar, qui ferri lc tu
non frangitur, ad Patris verba probantis eum im
motus stabat. Die vero Dominico, quo solent cœ
nobia modica corporis relaxatione uti, duxit eum
Pater secum in monasterium, quod Castellani
vocatur, in quo opipare excepti et vino modice
recreati, postquam de mensa surrexissent, Pater
ita senem affatus est: Domine Georgi, exspectato
lic parumper, donec profectus adl visendos alios
Ἡμεῖς, ὦ τιμιώτατε ἀδελφὲ, οὐ διὰ τὸν Θεὸν ἢ ἔνε- Α. propter Deum, aut virtutis ergo sedentis in hac
κεν ἀρετῆς καθήμεθα ἐν τῇ ἐρημία ταύτῃ, ἀλλὰ διὰ
τὸ μὴ δύνασθαι ὑπενεγκεῖν τοῦ κοινοβιακού κανό
νος τὸ ἄχθος, κεχωρίκαμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ τῶν ἀνθρώτων, ὥσπερ τινὲς λεπροὶ καὶ ἀκάθαρτοι. Σὺ οὖν και
πῶς ποιεῖς φροντίζων τῆς σωτηρίας τῆς σῆς ψυχῆς.
Πορεύου τοίνυν εἰς τὰ κοινόβια, ἔνθα ἀναπαύσῃ ψυχῇ
τε καὶ σώματι. Ο δὲ, ὥσπερ ἀδάμας ἀπείραστος
μένει τῇ τοῦ σιδήρου προσβολῇ, οὕτω διέκειτο προς
τοὺς ἐν πειρασίς λόγους τοῦ Πατρός. Τῆς δὲ κυρια
κῆς ἡμέρας καταλαβούσης, ἐν ᾗ τὰ κοινόβια μικρᾶς
τινος παρακλήσεως σωματικής μεταλαγχάνουσιν,
λαμβάνει αὐτὸν ὁ Πατὴρ εἰς τὸ τοῦ Καστελλάνου˙
λεγόμενον μοναστήριον, ἔνθα τροφῆς δαψιλοῦς ἐμπ
φορηθέντες, καὶ μεταλήψεως οίνου μετρίως τυχόντες,
μετὰ τὸ ἀναστῆναι τῆς τραπέζης λέγει ὁ Πατὴρ fratres revertar. Hoc vero dixit animo relinquendi
πρὸς τὸν γέροντα • Κύριε Γεώργιε, μεῖνον ὧδε
μικρὸν, ἕως τοῦ ἀπελθὼν εἰς ἐπίσκεψιν ἑτέρων ἀδελ
φῶν ὑποστρέψω. Τοῦτο δὲ εἶπε θέλων αὐτὸν ἐκεῖ
τοῦ λοιποῦ καταλείψαι. "Οπερ νοήσας ὁ γέρων,
εὐθέως ἀπεκρίθη· Οὐ δίκαιόν ἐστι, τίμιε Πάτερ, ἀλλ'
ὅπου ὁ δεσπότης ἀπέλθῃ, ἐκεῖ καὶ ὁ κύων ἐπακολουθήσει. Αγασθεὶς οὖν ὁ πατὴρ ἐπὶ τῷ παραδείγματι αὐτοῦ, παρέλαβεν αὐτὸν μεθ' ἑαυτοῦ, καὶ
ὑπέστρεψαν ὁμοθυμαδόν.
λδ. Λέγει οὖν αὐτῷ ὁ Γεώργιος κατὰ τὴν ὁδόν·
Οξει με, τίμιε Πάτερ, ἀπορεῖν ἐν τῷ οἴκῳ μου τρυφῆς
καὶ παντοίας χλιδῆς, καὶ δελεασθῆναι με νομίζεις
ὡς βρέφος ὑπὸ δαψιλείας τῆς τροφῆς; Πέπεισο
ὅτι οὐ θροεῖς με οὔτε ὑπὸ ἐγκρατείας, οὔτε ὑπὸ ἄλλης,
οἷας δήποτε κακουχίας. Ἐγὼ γὰρ πολλὰ πλεύσας,
καὶ πολλὰς χώρας γυρεύσας, πολλῶν καλῶν καὶ
κακῶν ἐπειράθην. Καὶ δύναται ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἁγίων
σου εὐχῶν ἐνδυναμῶσαι με τοῦ ὑποστῆναι ὥσπερ
ἐκεῖνα διὰ τὴν δόξαν τοῦ κόσμου, οὔτε καὶ ταῦτα
διὰ τὴν αὐτοῦ ἀγάπην. Μὴ οὖν ἄλλο τι ποτὲ ὑπολάδης· ὁ γὰρ Θεὸς πρός σέ με ἀπέστειλεν, καὶ ἀδύνατόν ἐστι χωρισθῆναι με ἀπὸ σοῦ. Ταῦτα ἀκούσας
ὁ μέγας ἐκύρωσεν εἰς αὐτὸν ἀγάπην, καὶ τοῦ λοιποῦ
ἔσχεν αὐτὸν ὡς πατέρα· αὐτὸς δὲ πάλιν κατοχυ
ρώσας ἑαυτὸν τῇ πρὸς τὸν ὅσιον πίστει, καὶ ἐλπί
σας δι' αὐτοῦ τυχεῖν τῆς οὐρανῶν βασιλείας, ἠγάπη
σεν αὐτὸν ὡς αὐτὸν τὸν Θεόν. Τοὺς δὲ λόγους, οὓς
ἤκουαν ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ νουθετοῦντος ἀφ'
ἑαυτοῦ, ἡ καὶ ἑρμηνεύοντος τὰς Γραφάς, οὕτως
ὑπεδέχετο, καὶ ἡδύνετο ἐπ' αὐτοῖς, ὡς ἐν διαθέσει
γίνεσθαι τοῦ εἰπόντος· ὡς γλυκέα τῷ λάρυγγί μου
τὰ λόγιά σου! ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου. Διὸ καὶ
ὑπέφερε τὴν ἄφατον ἄσκησιν ἐκείνην, μεταβληθείς
Φθρόαν ἀποὺ τῆς ἔξω συνηθείας εἰς ταύτην· εἰς ἣν
πολλοὶ δοκιμάσαντες εἰσελθεῖν καὶ καρτερήσαι, τα
χέως απεπήδησαν, καὶ ἀπέδρασαν.
λε. Τὸ δὲ θαυμαστόν, ότι μηδέποτε γράμματα
μαθών οὕτως ἔψαλλε τὴν ὑμνῳδίαν ἔν τε ψαλμοῖς
* Psal. cxviii, 103.
"
illum deinceps in monasterio. Quod senex intelligens, statim respondit: Non aquum est, venerande Pater, sed quocunque iverit dominus, eo
sequetur et cauis. Admiratus Pater allegoriam,
eum sibi assumpsit socium et unanimiter reversi
sunt.
34. Dum esset in itinere, ait senex ad Patrem:
Putas, venerande Pater, domi meæ deesse mihi
copiam deliciarum et voluptatum, ac veluti puerum, abundantia ciborum me captum existimans?
Certo scias, me non abstinentiam, non quamvis
aliam austeritatem formidaturum. Ego enim multa
navigatione usus, multisque regionibus peragratis,
multa bona et mala expeŕtus sum, et potest Deus
per sanctas tuas preces ita me corroborare, ut
sicut illa ob mundi gloriam, ita hæc perferam ob
Dei amorem. Nihil ergo aliud cogita; me enim
Deus ad te misit, et fieri non potest, ut a te separer. Hæc magnus Pater cum audisset, germana
eum charitate amplexus est et deinceps habuit
loco patris et ipse vicissim communiens se concepta in Patrem fiducia, speransque, se per eum
cœlestis regni compotem fore, amavit eum quasi
ipsum Deum. Verba porro, quæ audiebat ex ore
ejus, sive suas ille institutiones traderet, sire
Scripturas explanaret, ita suscipiebat et jucundabatur in illis, ut sentiret affectum dicentis: ‹ Quam
dúlcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori
meo”. › Idcirco asperam illam supra modum perferebat vilæ rationem, mutatus repente ex assuetudine domestica in hanc, quam experti complures
cum animo persistendi in proposito, cito resilierunt et aufugerunt.
35. Et quod mirum erat, cum nunquam didicisset litteras, ita psallebat et cantabat psalmos et
Joannis Clei notæ.
Castellum hactenus pro nomine communi
habui et inobservatum propterea præterivi; hic
proprium est. Erat forte situm intra muros
civitatis vel castri cujusdam, unde
nomen
derivatum est, cum reliqua monasteria solerent ab urbibus sejuncta esse, nisi potius de
Basilicate ulterioris urbe Castellanetensi sermo
est.
col. 71–72page 32 of 79
PG 120:71ΑΝΟΝΥΜΙ καὶ κανόσιν, ὥστε θαυμάζειν καὶ ἐκπλήττεσθαι πάντας τοὺς ἀκούοντας αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν τὸν ὅσιον Πατέρα ἀναπαύεσθαι ἐπὶ τῇ εὐρύθμῳ καὶ εὐκατα νύκτιο ψαλμῳδίᾳ αὐτοῦ. Παρὰ τὰς ἀρχὰς μὲν οὖν ὡς ἀπὸ συνηθείας, ἡνίκα μικρὸν ηὐχαίρει, ἐξηγεῖτο πρὸς τὸν τυχόντα, ἃ εἶδε καὶ ἤκουσεν ἐν τῷ κόσμῳ. Είτα ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐνεκόπτετο, λέγοντος πρὸς αὐτόν· Οὐὰ κῦρι, ποῖος συγγραφεύς, ὁ Λουκᾶς ἐγές νου, ἢ ὁ Ματθαῖος; εὐθέως κρούων εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ ἀνίστατο, καὶ ἀπερχόμενος κατά μόνας, τοσοῦτον ἑαυτοῦ τὰς παρειὰς ἐμάστιζεν, ὑβρίζων καὶ ἐπιτιμῶν ἑαυτὸν, ἕως οὗ ἀρκούντως ἐδάκρυε. Γέγονε δὲ καὶ τοιοῦτόν τι ἐν τῷ κάστρῳ τῷ καλουμένῳ Βυσινιάνῳ. Νεώτερός τις τῶν σφόδρα ἀκαταστάτων ὑπήντησεν Εβραίῳ ὑποστρέφοντι ἀπὸ πραγματείας, καὶ δελεασθεὶς ἐπὶ τοῖς ὑπ' αὐτοῦ ἀποφε ρομένοις, μαχαίρᾳ τοῦτον συγκατακόψας ἀπέκτεινε, καὶ ἄρας τὴν ὄνον αὐτοῦ σὺν τῷ γόμῳ, φυγῇ ἐχρή σατο. Κρατηθείς οὖν ὁ τούτου κηδεστής ὑπὸ τῶν τότε πραττόντων παραδίδοται τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ σταυ ρωθῆναι ἀντὶ τοῦ σφαγέντος Εβραίου. Καὶ τοῦτο μαθὼν ὁ σοφώτατος Νείλος παρὰ τῶν ἰδίων τοῦ κατακεκριμένου, γράφει πρὸς τοὺς ἀδίκους κριτὰς ταῦτα. Εδει μὲν ὑμᾶς τὸν νόμον ἐπισταμένους κατὰ τὸ νόμον ἀποφαίνεσθαι καὶ τὰς κρίσεις τὸν κελεύοντα ἀπόλλυσθαι ἕνα Χριστιανὸν ὑπὲρ ἑπτὰ Εβραίων. "Η τοίνυν δότωσαν ἐξ αὐτῶν οἱ Εβραίοι ἑτέρους τοῦ ἀποχα τανθῆναι ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος σταυρωθῆναι ἡ εἰγε όλας ἔδοξεν ὑμῖν παρακρίνειν τὰ καλῶς νενομοθετημένα, ὅνπερ αὐτόθι μετὰ τῶν γραμμάτων ἀποστέλλω, εὐγενὴς δέ ἐστι τῶν πρώτων τοῦ Ῥυσιάνου, δοθήτω τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ σταυρωθῆναι, καὶ ἡ πτωχὸς ἐλευθερωθήτω, ἵνα σὺν αὐτῷ καὶ γυνὴ καὶ τέκνα ἐλεηθῶσιν. Καλέσας οὖν τὸν ἀἂν Γεώργιον ὅσιος, καὶ μηδὲν αὐτῷ εἰρηκὼς ὧνπερ ἔγραψε, δίδωσιν αὐτῷ τὴν ἐπιστολὴν, καὶ ἀποστέλλει εἰς τὸ Βυτινιάνων. λς'. Δεξάμενοι δὲ οἱ κριταί, καὶ ἀναγνόντες τά γεγραμμένα, λέγουσι πρὸς τὸν γέροντα· 'Ωδε καλό γηρε, ὁ Πατὴρ ἔγραψεν, ἵνα σὲ δῶμεν τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ σταυρωθῆναι· ἀρέσκει σοι; Λέγει αὐτοῖς ἐκεῖ νος· Ετοιμό; εἰμι εἰς πᾶν ὃ ἔγραψεν ὁ κύριός μου πληρῶσαι. Εἰ δὲ καὶ τὸν σταυρὸν οὐκ ἔστι τις δ κατασκευάζων, ἐγὼ οἶδα καλῶς αὐτὸν πελεκήσαι. Οἱ δὲ αἰδεσθέντες τὴν τοῦ γέροντος προθυμίαν, καὶ τοῦ ἀποστείλαντος τὴν μεγαλοφυΐαν, καὶ τὸν πτωχὸν ἠλευθέρωσαν, καὶ τὸν γέροντα μετὰ τιμῆς μεγίστης ἀπέλυσαν. Ἔτι δὲ καὶ ἔτι κατὰ καιρὸν ἐπερχομένων τῶν ἀθέων Σαρακηνῶν τοῖς τόποις ἐκείνοις, καὶ μὴ δυναμένων καθίσαι ἐν τῷ σπηλαίῳ τῶν ὁσίων Πατέ ρων, ἐκεῖθεν γὰρ ἦν ἡ δίοδος τοῦ φωτάτου, ἔδοξε τῷ μεγάλῳ καταλιπεῖν τὰ ἐκεῖσε· καὶ καταλαβὼν τὰ
ΑΝΟΝΥΜΙ
lymnos, ut mirarentur et obctupescerent omnes, καὶ κανόσιν, ὥστε θαυμάζειν καὶ ἐκπλήττεσθαι
qui audiebant, et ipse sanctus Pater oblectaretur πάντας τοὺς ἀκούοντας αὐτοῦ, καὶ αὐτὸν τὸν ὅσιον
suavi ejus melodia, spiritus compunctionem ingenerante. Et primo quidem tempore si quando illi
parum vacasset, narrabal ut sui moris antiqui
crat, cuiris, quæ vidisset et audisset in sacu!o.
Interrumpente autem Patre sermonem, ac dicente, Vah! qualis tu, domue, scriptor, Lucas, an
Matthaus evasisti? statim ile os suum percutiens
surgebat, secedensque tam diu sibi genas cædebat, seṣe objurgans probrisque onerans, quoad
satis lacrymarum excuteret. Contigit etiam tale
quidpiam in oppido, quod lisinianum appellatur. Juvenis quidam valde procax obvium forte
habuit Hebræum a negotiatione redeuntem, et captus
aviditate mercium, gladio concisum jugulavit, tollensque asinam cum sarcina fugam arripuit.Captus
ergo est socer ejus a loci moderatoribus et Judæis
traditus ad crucifigendam ob jugulatum Hebræum.
Ubi id rescivit sapientissimus Nilus a propinquis
damnati, scribit ad iniquos judices in hunc modum: oportebat quidem vos legis conscios juxta
legem quoque ferre sententias, quæ plectendum
jubet Christianum unum pro septem Judæis. Aut
ergo sex alios tradant Hebræi de suis occidendos
pro eo, qui crucifigendus est, ant si vobis omnino constitutum est pervertere optimas leges,
detur Judæis ad crucifigendum ille, quem ad vos
mitto cum litteris, vir nobilis ex primarils Rossani,
et liberetur miser ille, ut simul ipsi et uxori et
liberis misericordia impendatur, Vocavit ergo beatus Pater abbatem Georgium et nihil aperiens eorum, quæ scripserat, epistolam dat et Bisinianum
mittit.
Πατέρα ἀναπαύεσθαι ἐπὶ τῇ εὐρύθμῳ καὶ εὐκατα
νύκτιο ψαλμῳδίᾳ αὐτοῦ. Παρὰ τὰς ἀρχὰς μὲν οὖν ὡς
ἀπὸ συνηθείας, ἡνίκα μικρὸν ηὐχαίρει, ἐξηγεῖτο πρὸς
τὸν τυχόντα, ἃ εἶδε καὶ ἤκουσεν ἐν τῷ κόσμῳ. Είτα
ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐνεκόπτετο, λέγοντος πρὸς
αὐτόν· Οὐὰ κῦρι, ποῖος συγγραφεύς, ὁ Λουκᾶς ἐγές
νου, ἢ ὁ Ματθαῖος; εὐθέως κρούων εἰς τὸ στόμα
αὐτοῦ ἀνίστατο, καὶ ἀπερχόμενος κατά μόνας,
τοσοῦτον ἑαυτοῦ τὰς παρειὰς ἐμάστιζεν, ὑβρίζων
καὶ ἐπιτιμῶν ἑαυτὸν, ἕως οὗ ἀρκούντως ἐδάκρυε.
Γέγονε δὲ καὶ τοιοῦτόν τι ἐν τῷ κάστρῳ τῷ καλουμένῳ Βυσινιάνῳ. Νεώτερός τις τῶν σφόδρα ἀκαταστάτων ὑπήντησεν Εβραίῳ ὑποστρέφοντι ἀπὸ πραγ
ματείας, καὶ δελεασθεὶς ἐπὶ τοῖς ὑπ' αὐτοῦ ἀποφε
ρομένοις, μαχαίρᾳ τοῦτον συγκατακόψας ἀπέκτεινε,
καὶ ἄρας τὴν ὄνον αὐτοῦ σὺν τῷ γόμῳ, φυγῇ ἐχρή
σατο. Κρατηθείς οὖν ὁ τούτου κηδεστής ὑπὸ τῶν τότε
πραττόντων παραδίδοται τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ σταυ
ρωθῆναι ἀντὶ τοῦ σφαγέντος Εβραίου. Καὶ τοῦτο
μαθὼν ὁ σοφώτατος Νείλος παρὰ τῶν ἰδίων τοῦ
κατακεκριμένου, γράφει πρὸς τοὺς ἀδίκους κριτὰς
ταῦτα. Εδει μὲν ὑμᾶς τὸν νόμον ἐπισταμένους κατὰ
τὸ νόμον ἀποφαίνεσθαι καὶ τὰς κρίσεις τὸν κελεύοντα
ἀπόλλυσθαι ἕνα Χριστιανὸν ὑπὲρ ἑπτὰ Εβραίων. "Η
τοίνυν δότωσαν ἐξ αὐτῶν οἱ Εβραίοι ἑτέρους τοῦ ἀποχα
τανθῆναι ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος σταυρωθῆναι ἡ εἰγε όλας
ἔδοξεν ὑμῖν παρακρίνειν τὰ καλῶς νενομοθετημένα,
ὅνπερ αὐτόθι μετὰ τῶν γραμμάτων ἀποστέλλω,
εὐγενὴς δέ ἐστι τῶν πρώτων τοῦ Ῥυσιάνου, δοθήτω
τοῖς Ἰουδαίοις τοῦ σταυρωθῆναι, καὶ ἡ πτωχὸς
ἐλευθερωθήτω, ἵνα σὺν αὐτῷ καὶ γυνὴ καὶ τέκνα
ἐλεηθῶσιν. Καλέσας οὖν τὸν ἀ66ἂν Γεώργιον
ὅσιος, καὶ μηδὲν αὐτῷ εἰρηκὼς ὧνπερ ἔγραψε, δίδωσιν αὐτῷ τὴν ἐπιστολὴν, καὶ ἀποστέλλει εἰς τὸ
Βυτινιάνων.
30. Acceptis lectisque litteris, ad senem judices:
O monachus, inquiunt, scri, sit Pater, ut Judacis te
tradamus ad crucifigendum. Placetne tibi? Et ille:
Paratus sum ad implendum, quidquid scripsit dominus meus, et si forte non est, qui crucem conficiat, ego satis peritus sum ejus fabricandæ. Illi
promptum senis animum reveriti ac mittentis generositatem, et miserum illum absolverunt, et
senem summo cum honore dimiserunt. Iņpiis porro
Saracenis luca illa invadentibus statis vicibus,
sancti Patres in spelunca considere non poterant,
illac enim iter patebat exercitui. Visum er¿o est
magno Patri locum deserere. Quare profectus in
adjacentes patriæ sedes, mansit in sui juris loco,
in quo posita erat sancti Adriani ædicula, raλς'. Δεξάμενοι δὲ οἱ κριταί, καὶ ἀναγνόντες τά
γεγραμμένα, λέγουσι πρὸς τὸν γέροντα· 'Ωδε καλό
γηρε, ὁ Πατὴρ ἔγραψεν, ἵνα σὲ δῶμεν τοῖς Ἰουδαίοις
τοῦ σταυρωθῆναι· ἀρέσκει σοι; Λέγει αὐτοῖς ἐκεῖ
νος· Ετοιμό; εἰμι εἰς πᾶν ὃ ἔγραψεν ὁ κύριός μου
πληρῶσαι. Εἰ δὲ καὶ τὸν σταυρὸν οὐκ ἔστι τις δ
κατασκευάζων, ἐγὼ οἶδα καλῶς αὐτὸν πελεκήσαι.
Οἱ δὲ αἰδεσθέντες τὴν τοῦ γέροντος προθυμίαν, καὶ
τοῦ ἀποστείλαντος τὴν μεγαλοφυΐαν, καὶ τὸν πτωχὸν
ἠλευθέρωσαν, καὶ τὸν γέροντα μετὰ τιμῆς μεγίστης
ἀπέλυσαν. Ἔτι δὲ καὶ ἔτι κατὰ καιρὸν ἐπερχομένων
τῶν ἀθέων Σαρακηνῶν τοῖς τόποις ἐκείνοις, καὶ μὴ
δυναμένων καθίσαι ἐν τῷ σπηλαίῳ τῶν ὁσίων Πατέ
ρων, ἐκεῖθεν γὰρ ἦν ἡ δίοδος τοῦ φωτάτου, ἔδοξε τῷ
μεγάλῳ καταλιπεῖν τὰ ἐκεῖσε· καὶ καταλαβὼν τὰ
Joannis Clei notæ.
Bisinianum. quod alii Besidias, Itali Bisignano appellant, civitas Calabriæ parva est; episcopalis tamen sub metropoli Rossanensi, unde 15
circiter milliari Italico tantumque fere ab ora maris Tyrrheni distat.
Agresta sæpe laudatus in Vita S. Basilii pag.
361 scribit, prope prærupta loca, quæ S. Dem:etrii
vocantur, abbatiani esse a S. Adriano nominatam,
reliquiisque, privilegiis et redditibus divitem Mappa geographicae quinto milliari Bisimiano in Septentrionem, decimo vero versus occidentem
Rossano distantem pagum exhibent S. Demetrii
titulo insignitum, de quo verisimiliter loquitur
Agresta.
col. 73–74page 33 of 79
PG 120:73περίχωρα τῆς πατρίδος, ἔμεινεν ἐν τόπῳ οἰκείῳ, ἐν ᾧ μικρὸν εὐκτήριον ίδρυτο τοῦ ἁγίου Αδριανού νομίσας μηδέποτε ἐκεῖ εἰσελεύσεσθαι ἔθνος διὰ τὸ δύσβατον καὶ παρίδιον εἶναι τὸν τόπον. Τούτου δὲ γενομένου, ηρξαντό τινες τῶν πτωχῶν τῷ πνεύματι, οὖς καὶ εἰς τὸ οἰκεῖον δεῖπνον ἐκάλει ὁ Κύριος, προσέρχεσθαι τῷ Πατρὶ, καὶ τὴν συνοίκησιν δέεσθαι. Ο δὲ σπλαγχνιζόμενος ἐπ' αὐτοῖς, ἐδέχετο τούτους, καὶ ψυχῶν καὶ σωμάτων αὐτῶν τὴν σωτηρίαν ἐπραγματεύετο. Κατὰ μικρὸν δὲ προϊόντος τοῦ χρό νου συνήχθησαν μέχρι τῶν δώδεκα, καὶ πλείους, καὶ μοναστήριον, Θεοῦ συνεργοῦντος, ὁ τόπος ἐγένετο πλείστων μὲν ἀποδιδρασκόντων τὸ δραστικὸν τοῦ κανόνος, καὶ τὸ σκληρὸν τῆς διαίτης, ὅται τὴν πλα τείαν ὁδὸν τῆς στενής προστίμων· τῶν δέ γε φιλο θέων εγκαρτερούντων, καὶ πάντα υποφερόντων διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Ησαν οὖν δύο ἀδελφοὶ ομαίμονες πλησίον ἐκεῖ καθήμενοι, οἵτινες ὑπὸ τοῦ πονηροῦ πειραζόμενοι, καὶ τῷ φθόνῳ βαλλόμενοι, ήρξαντο καταλαλεῖν τοῦ δικαίου, καὶ ἐν παντὶ αὐτὸν διασύρειν, πλάνον εἶναί τε λέγοντες καὶ μάγον, ὑποκριτήν τε καὶ ψεύστην, καὶ εἴ τι ἄλλο ἔτικτεν ἡ χαχία. ὦ λζ. Ταῦτα δὲ ὁ μακάριο; ἀκούσας, ἡγωνίζετο παντοιοτρόπως. τὸν φθόνον αὐτῶν κατασβέσαι, καὶ ἀποθεραπεῦσαι αὐτῶν τὰς καρδίας, ὁ καὶ πεποίηκε μετ᾿ ὀλίγον. Ἐκείνων γὰρ διαβαλλόντων καὶ σφόδρα κακολογούντων, οὗτος τὸ ἐναντίον οὐκ ἐπαύετο εύ φημῶν, καὶ ἐπαίνους πολλοὺς περὶ αὐτῶν ἀναγγέλλων εἰς πάντας ὡς ἐπὶ ἁγίων. Ηνίκα δὲ πάλιν ἐκεῖνοι μικρᾶς τινος ἀφορμῆς ἐπελαμβάνοντο, ή κτήνους διαβάντος τὸ κλείσμα, ἢ φρυγάνου παραδ βυέντος ὑπὸ ἀνέμου, ἐξερχόμενοι ἄντικρυς τοῦ δ καίου μυρίας λοιδορίας ἐλάλουν, ἀναισχύντως μαχύ μενοι καὶ ὑβρίζοντες. Ο δὲ Πατὴρ παραγγείλα; τοῖς ἀδελφοῖς, μηδένα μηδὲν αὐτοῖς ἀνταποκριθῆναι, αἴρων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ τὸν Δαβὶδ ὑπεχώρει. Κἀκεῖνοι αὐτὸν θεωροῦντες, κραυγάζοντες ἔλεγον Βλέπεις τὸν ὑποκριτήν; Ἑαυτὸν ποιεῖ ἅγιον, καὶ ἡμᾶς δαίμονας. Οὐ καλῶς ἐλέγομεν, ὅτι ὁ διάβολος σε ἐνταῦθα ήγαγεν, ἵνα καθ' ἡμέραν μαχώμεθα; ( δὲ ἀκούων οὐκ ἀπεκρίνετο· ἀλλὰ τῆς ἑσπέρας καταλαβούσης, εἴτε τῇ ἐπαύριον ἡμέρᾳ, ἡνίκα ἐθεώρει ὅτι εἰσῆλθον τοῦ γεύσασθαι, ἀπερχόμενος πρὸς αὐτοὺς ἐποίει αὐτοῖς μετάνοιαν αιτούμενος τὴν συγχώρησιν. Εἶτα συνεσθιόμενος αὐτοῖς καὶ συν αγαλλόμενος, τῇ καλῇ συνέσει αὐτοῦ ἐθεράπευε τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ ὑπέστρεφε μετὰ χαρᾶς εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ. Μετὰ δὲ χρόνου ἱκανὴν τελευτῶν ὁ μειζότερος ἀδελφός, ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ ἁγίου Πατρὸς κατέλιπεν εἴτι ἂν ἐκέκτητο καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς αὐτὰ ᾠκονόμησε κατὰ τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ. Μιξ δὲ τῶν ἡμερῶν ἐλήλυθεν ὁ υἱὸς τοῦ ἀ Γεωργίου ἐν τῷ μοναστηρίῳ, φέρων μεθ᾿ ἑαυτοῦ βόας τρεῖς εὐειδείς πάνυ μάλα και μεγάλας. Καλέ σας δὲ ὁ μέγας τὸν γέροντα λέγει αὐτῷ· Τί ἤνεγ καὶ ὧδε τοὺς βόας τούτους; Ο δὲ δήσας τὰς χεῖρας ψ; ἐπὶ ἐρχόντων, ἀπεκρίνατο μετά φόβου - Τιμιώ
περίχωρα τῆς πατρίδος, ἔμεινεν ἐν τόπῳ οἰκείῳ, ἐν tus, eo nunguam pervasuros inβdeles propter diff
ᾧ μικρὸν εὐκτήριον ίδρυτο τοῦ ἁγίου Αδριανού
νομίσας μηδέποτε ἐκεῖ εἰσελεύσεσθαι ἔθνος διὰ τὸ
δύσβατον καὶ παρίδιον εἶναι τὸν τόπον. Τούτου δὲ
γενομένου, ηρξαντό τινες τῶν πτωχῶν τῷ πνεύματι,
οὖς καὶ εἰς τὸ οἰκεῖον δεῖπνον ἐκάλει ὁ Κύριος,
προσέρχεσθαι τῷ Πατρὶ, καὶ τὴν συνοίκησιν δέεσθαι.
Ο δὲ σπλαγχνιζόμενος ἐπ' αὐτοῖς, ἐδέχετο τούτους,
καὶ ψυχῶν καὶ σωμάτων αὐτῶν τὴν σωτηρίαν
ἐπραγματεύετο. Κατὰ μικρὸν δὲ προϊόντος τοῦ χρό
νου συνήχθησαν μέχρι τῶν δώδεκα, καὶ πλείους, καὶ
μοναστήριον, Θεοῦ συνεργοῦντος, ὁ τόπος ἐγένετο·
πλείστων μὲν ἀποδιδρασκόντων τὸ δραστικὸν τοῦ
κανόνος, καὶ τὸ σκληρὸν τῆς διαίτης, ὅται τὴν πλα
τείαν ὁδὸν τῆς στενής προστίμων· τῶν δέ γε φιλο
θέων εγκαρτερούντων, καὶ πάντα υποφερόντων διὰ
τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Ησαν οὖν δύο ἀδελφοὶ
ομαίμονες πλησίον ἐκεῖ καθήμενοι, οἵτινες ὑπὸ τοῦ
πονηροῦ πειραζόμενοι, καὶ τῷ φθόνῳ βαλλόμενοι,
ήρξαντο καταλαλεῖν τοῦ δικαίου, καὶ ἐν παντὶ αὐτὸν
διασύρειν, πλάνον εἶναί τε λέγοντες καὶ μάγον,
ὑποκριτήν τε καὶ ψεύστην, καὶ εἴ τι ἄλλο ἔτικτεν ἡ
χαχία.
ὦ
λζ. Ταῦτα δὲ ὁ μακάριο; ἀκούσας, ἡγωνίζετο
παντοιοτρόπως. τὸν φθόνον αὐτῶν κατασβέσαι, καὶ
ἀποθεραπεῦσαι αὐτῶν τὰς καρδίας, ὁ καὶ πεποίηκε
μετ᾿ ὀλίγον. Ἐκείνων γὰρ διαβαλλόντων καὶ σφόδρα
κακολογούντων, οὗτος τὸ ἐναντίον οὐκ ἐπαύετο εύφημῶν, καὶ ἐπαίνους πολλοὺς περὶ αὐτῶν ἀναγγέλλων εἰς πάντας ὡς ἐπὶ ἁγίων. Ηνίκα δὲ πάλιν
ἐκεῖνοι μικρᾶς τινος ἀφορμῆς ἐπελαμβάνοντο, ή
κτήνους διαβάντος τὸ κλείσμα, ἢ φρυγάνου παραδβυέντος ὑπὸ ἀνέμου, ἐξερχόμενοι ἄντικρυς τοῦ δ:
καίου μυρίας λοιδορίας ἐλάλουν, ἀναισχύντως μαχύμενοι καὶ ὑβρίζοντες. Ο δὲ Πατὴρ παραγγείλα;
τοῖς ἀδελφοῖς, μηδένα μηδὲν αὐτοῖς ἀνταποκριθῆναι,
αἴρων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ τὸν Δαβὶδ ὑπεχώρει.
Κἀκεῖνοι αὐτὸν θεωροῦντες, κραυγάζοντες ἔλεγον·
Βλέπεις τὸν ὑποκριτήν; Ἑαυτὸν ποιεῖ ἅγιον, καὶ
ἡμᾶς δαίμονας. Οὐ καλῶς ἐλέγομεν, ὅτι ὁ διάβολος
σε ἐνταῦθα ήγαγεν, ἵνα καθ' ἡμέραν μαχώμεθα; (
δὲ ἀκούων οὐκ ἀπεκρίνετο· ἀλλὰ τῆς ἑσπέρας
καταλαβούσης, εἴτε τῇ ἐπαύριον ἡμέρᾳ, ἡνίκα ἐθεώ- p
ρει ὅτι εἰσῆλθον τοῦ γεύσασθαι, ἀπερχόμενος πρὸς
αὐτοὺς ἐποίει αὐτοῖς μετάνοιαν αιτούμενος τὴν
συγχώρησιν. Εἶτα συνεσθιόμενος αὐτοῖς καὶ συναγαλλόμενος, τῇ καλῇ συνέσει αὐτοῦ ἐθεράπευε τὰς
καρδίας αὐτῶν, καὶ ὑπέστρεφε μετὰ χαρᾶς εἰς τὸ
κελλίον αὐτοῦ. Μετὰ δὲ χρόνου ἱκανὴν τελευτῶν ὁ
μειζότερος ἀδελφός, ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ ἁγίου Πατρὸς
κατέλιπεν εἴτι ἂν ἐκέκτητο καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ,
καὶ αὐτὸς αὐτὰ ᾠκονόμησε κατὰ τὸ βούλημα τοῦ
Θεοῦ. Μιξ δὲ τῶν ἡμερῶν ἐλήλυθεν ὁ υἱὸς τοῦ ἀ662
Γεωργίου ἐν τῷ μοναστηρίῳ, φέρων μεθ᾿ ἑαυτοῦ
βόας τρεῖς εὐειδείς πάνυ μάλα και μεγάλας. Καλέ
σας δὲ ὁ μέγας τὸν γέροντα λέγει αὐτῷ· Τί ἤνεγκαὶ ὧδε τοὺς βόας τούτους; Ο δὲ δήσας τὰς χεῖρας
ψ; ἐπὶ ἐρχόντων, ἀπεκρίνατο μετά φόβου - Τιμιώ
PATHOL GR. CXX.
cultatem ac distantiam loci. Quod ubi fictum,
cœperunt quidem spiritu pauperes ex eorum nuwero, quos Dominus ad coenam vocabat, convenire ad Patrem et rogare, ut reciperentur in conAubernium. Ille vero misericordia perinotus suscipiebat et saluti corporum animarumque consulebat.
Et factum est decursu temporis, ut fratres jain
essent ad duodecim, vel etiam plures, et luca,
Deo juyante, evaserit monasterium. Enimvero fu̟-
giebant plurimi aperosam regulam et spinogamn
vitæ rationen), quotquot spatiosam viam præfercbant anguste, tolerantibus eam Dei amantibus viris
et perferentibus omnia propter regnum cœlorum.
Erant porro duo quidam germani fratres viciuum
incolentes locuin, qui tum spiritus malignistimulis
agitati, tum invidim facibus, coeperunt obloqui
sancto viro et quavis occasione detrahere, seductorem vocantes et magnum bypocritam ef
mendacem et quidquid aliud suggerebat improLilas.
57. Hæc beatus vir cum audisset, conabatur omni
studio livorem exstinguere et cordibus eorum me,
deri: quod etiam non multo post assecutus est.
Cum enim illi calumniis impelerent et maledicis
vehementer lacerarept, ipse contra laudibus cumulare et commendare multum apud omnes, ut
sanctos viros. Cum vero illi rursus arrepta occasione modica, vel jumento transiliente fines claystri, vel stipulam vento infereute, contra Sanctum
egrederentur sexcenta effundentes convicia et
impudenter contumeliis pugnarent, tune Paler
præcipiebat fratribus, ne quisquam illis quidpian
responderet; et Davidem in ore liabens abibat.
At illi videntes magno clamore dicere: Vides hy.
pocritam. Seipsum sanctum et nos æstimat da
mones. Nonne bene dicebamus, a diabolo te buc
adductum, ut pugnam quotidie conferanius. Ille
vero audiens nil respondebat, scd vesperi, aut
etiam postridie, postquain eos ad prandium vidisset ingressos, accedebat, procumbensque petebat
veniam. Tum vero couvescens, communique latitia perfruens, egregia sua prudentia corda eorum
deliniebat et cum gaudio suam in cellam revertebatur. Post aliquantum temporis natu major fraler moriens, omnia quæ possidebat, sancto Patri
legavit et fratrem commendatum reliquit, et ipse
secundum Dei voluntatem disposuit omnía. Quadam
porro die venit in monasterium filius abbatis Georgii tres secum afferens vaccas valde pulcbras et
inagnas. Accersivit ergo magnus Pater senem et
ait: Cur hasce vaccas huc attulisti? Ille vera
colligans sibi manus, ut coram principibus fieri
solet, cuum timore respondit: Pluriuia venerande
Pater, quoniam fratres laborant ad comparandum
panem quotidianum, commodum erit, si per to
col. 75–76page 34 of 79
PG 120:75τατε Πάτερ, ἐπειδὴ κοπιῶσιν οἱ ἀδελφοι, ἵνα έργα σωνται τὴν ἐπιούσιον ἄρτον, καλόν ἐστιν, εἰ κελεύεις, ἵνα ἔχωσι ταῦτα βραχύ τι παραμύθιον. λη. Λέγει οὖν πρὸς αὐτὸν ὁ Πατήρ· Οὐ χρείαν ἔχουσι τούτων οἱ ἀδελφοί· μᾶλλον δὲ συμφέρει αὐτ τοῖς, ἵνα κοπιῶσι. Αλλ' ἀπελθὼν στάξον, καὶ διάδος αὐτοὺς τοῖς πτωχοῖς. Εὐθέως δὲ ὁ γέρων ἀκούσας, καὶ μηδὲ πρὸς ὥραν μελλήσας, ανεχομ σώσατο τὰς χεῖρας, καὶ τῆς μαχαίρας δραξάμενος ὥρμησε τοῦ τελέσαι τὸ κελευόμενον. Καὶ ἐπλήρωσεν ἂν εὐθέως, εἰ μὴ ταχέως φωνήσας ὁ ὅσιος τὴν χεῖρα ἐκώλυσεν. Τότε γνοὺς ὁ Πατήρ τὸ ᾿Αβραμιαῖον τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· Μὴ φονεύσῃς αὐτὰ, ἔφη, ἐπειδὴ ὀλίγον ὄφελος γίνεται· ἀλλὰ τὰ μὲν δύο δώσομεν ἐπὶ τὰ ἐνδεῖ μοναστήρια καὶ πληθυντικώτερα, τὸ δὲ ἕτερον μίξαντες μετὰ τῶν γειτόνων ἡμῶν, τὴν χρείαν ἡμῶν ἐργασώμεθα· ὅθεν πᾶν τὸ ὑπὲρ τιν χρείαν πλεονεξία ἐστί. Ποιήσαντες οὖν ὡς ὁ Πατήρ διετάξατο, ἐποίησαν τὸν ἐνιαυτὸν ἐκεῖνον σίτον που λύν, καὶ πάντες ἐδόξαζον τὸν Θεόν. Ποτὲ δὲ τριῶν ἀδελφῶν ἐκ τοῦ μοναστηρίου ἐν τῷ μύλωνι ἀπελθόν των μετὰ τριῶν ζώων πεφωρτωμένων, μετὰ τὸ ἀλέσαι τῇ ἐπαύριον ὑποστρεφόντων, καὶ ἤδη τῇ μονῇ ἐγγιζόντων, ὁρῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ πυρὰν καιομένην καὶ λέγουσιν· "Αρτι ἐν τῷ μοναστηρίῳ νηστεύουσιν, ποιήσωμεν ᾧδε ἄρτον καὶ φάγωμεν, μήποτε νήστεις ἀπελθόντες καὶ ἡμεῖς μετ᾿ αὐτῶν νηστεύσωμεν. Καὶ οὕτως ἐποίησαν, καθὼς ἐβουλεύσαντο. Γνούς δὲ ὁ Πατήρ τῷ Πνεύματι τὰ περὶ αὐτῶν, ἐκέλευσεν ἑτοιμάσαι τῷ κελλαρίτῃ, ἵνα, φησί, τῶν ἀδελφῶν φθασάντων ἀπὸ τοῦ μύλου γευσώμεθα ἄρτου. Εύ θέως οὖν ἐκείνων ἐλθόντων, καὶ πάλιν μετὰ τοῦ Παν τρὸς καὶ τῶν ἀδελφῶν γευσαμένων, μετὰ τὸ τῆς τραπέζης ἐξαναστήναι, καλεῖ αὐτοὺς ὁ Πατὴρ και τὰ μόνας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Διατί ὑπηκούσατε τῷ διαβόλῳ συμβουλεύσαντι ὑμῖν ποιῆσαι κατὰ τὴν ὁδὸν ἄρτους καὶ φαγεῖν; Μὴ μακρὰν τῆς μονῆς ἐτυγχάνετε; ἢ δοῦλοι μου ὑπάρχετε, ἵνα διὰ τὸν ἐμὸν φόβον λάθρα ἐσθίητε; Ὑμεῖς ἀδελφοί μου ἐστὲ, καὶ ὁ ἄρτος ὑμέτερος κόπος ἐστὶν, καὶ οὐδείς ἐστιν ὁ βιάζων ὑμᾶς τὴν προαίρεσιν ὑμῶν. Τοῦτο τοίνυν γινώσκοντες μηδέποτέ τι παρὰ κανόνα ποιή σητε. Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἔβαλον μετάνοιαν, καὶ ἐπηγγείλαντο τοῦ λοιποῦ διορθώσασθαι. Αλλοτε πάλιν τοῦ μεγάλου Πατρὸς ἐν τῇ μονῇ μὴ ὑπάρχοντος, ἐλήλυθέ τις παρθένος συντυχεῖν αὐτῷ βουλομένη, μὴ εἰδυῖα ὅτι προαιρεῖται μᾶλλον ἀσπίδι, ἢ γυναικὶ ὁμιλῆσαι. Τῶν δὲ ἀδελφῶν εἰς τὰ κελλία ἡσυχαζόντων, ἰδοῦσα αὐτὴ τὴν ἐκκλησίαν μεμονωμένην, εἰσῆλθε καὶ ηὔξατο. Ιδόντες δὲ απ τὴν οἱ ἀδελφοὶ ἐξεληλυθυῖαν, ἐγόγγυσαν κατ' αὐτῆς ὡς παρὰ συνήθειαν ποιησάσης. Η δὲ μαθοῦσα ὅτι ὁ Πατὴρ οὐκ ἔστιν ἐκεῖσε, ἀπῆλθεν εὐθέως. Κατα λαβὼν οὖν ὁ μέγας μετὰ τετάρτην ἡμέραν, καὶ τῶν ἀδελφῶν εἰς προσκύνησιν αὐτοῦ συνελθόντων, ἤρξατο αὐτοῖς ἐπιμέμφεσθαι, καὶ λέγειν· Τοιοῦτοι μοναχοί ἐστε ὑμεῖς, ὅτι μία γυνὴ ἐλθοῦσα κατηπάς τησεν ὑμᾶς, καὶ συνώζησε τὴν ἐκκλησίαν ὑμῶν. Οντως μεγάλου ἐπιτιμίου ἐστὲ ἄξιοι. Οἱ δὲ κατα πλαγέντες ἐπὶ τῷ θαύματι, ἔβαλον μετάνοιαν, και συγχώρησιν ἐξητήσαντο. Ο τοίνυν μακάριος ἀληθῶ
ANONYMI
licebit, eas habere ad labores n odice sublevan- τατε Πάτερ, ἐπειδὴ κοπιῶσιν οἱ ἀδελφοι, ἵνα έργα
dos.
58. Εt magnus Pater: Non his, inquit, indigent
fratres, imo conducit cis, ut laborent. Vade igitur,
acta et dilargire pauperibus. Statim ut senex addivit, nulla interposita mora, sublatis manicis brachia nudavit, et arrepto gladio, ad crdendas ibat
vaccas, et implesset præceptum, nisi Pater velocius
acclamando manum detinuisset. Cognita ergo Pater
Gin ejus animo Abrahamica virtute: Ne occidas,
inquit, quia parum utilitatis erit: sed duas quidem
demnus egentioribus et numerosioribus monasteriis,
tertiam vero cum vicinis jungentes necessitatem
nostram sublevemus; nam quod supra indigentiam
est, ad avaritiam pertinet. Cum ergo factum esset,
nt Pater jusserat, magnam frumenti copiam anno
illo collegerunt, et omnes Deo gloriam dabant. Cum
aliquando tres fratres in molendinum issent cum
tribus jumentis onustis, redirentque postero e
mola, jamque prope monasterium essent, viso arcenso in via rogo, dixerunt: In monasterio nunc
jejunatur, conficiamus hic panem et comedamus,
ne si jejuni illuc pervenerimus, et nos cum illis
jejunenus. Feceruntque uti deliberaverant. Cognovit hoc spiritu Pater et precepit cellæ præfecto,
ut mensam apponeret, quo fratribus, inquit, venientibus, pane vescamur. vestigio venerunt
illi, iterumque cum Patre et fratribus cibum sumpserunt. Ergo e mensa surgentes vocal seorsum
Piter et ait: Quare præebuistis aurem diabolo consilium danti, ut per viam conficeretis paneın et
resceremini? Numquid a monasterio longe eratis,
aut servi mei estis, ut, quia me timetis, clam comedatis? Vos fratres mei estis et panis vester est
labor, ner est, qui praeter voluntatem vos adigal.
Hoc igitur scientes, nihil mrquam committatis, per
quod Regula frangatur. Quod illi audientes prostraverunt se, promiseruntque, in posterum vitam se
emendaturos.
σωνται τὴν ἐπιούσιον ἄρτον, καλόν ἐστιν, εἰ κελεύεις,
ἵνα ἔχωσι ταῦτα βραχύ τι παραμύθιον.
λη. Λέγει οὖν πρὸς αὐτὸν ὁ Πατήρ· Οὐ χρείαν
ἔχουσι τούτων οἱ ἀδελφοί· μᾶλλον δὲ συμφέρει αὐτ
τοῖς, ἵνα κοπιῶσι. Αλλ' ἀπελθὼν στάξον, καὶ
διάδος αὐτοὺς τοῖς πτωχοῖς. Εὐθέως δὲ ὁ γέρων
ἀκούσας, καὶ μηδὲ πρὸς ὥραν μελλήσας, ανεχομσώσατο τὰς χεῖρας, καὶ τῆς μαχαίρας δραξάμενος
ὥρμησε τοῦ τελέσαι τὸ κελευόμενον. Καὶ ἐπλήρωσεν
ἂν εὐθέως, εἰ μὴ ταχέως φωνήσας ὁ ὅσιος τὴν χεῖρα
ἐκώλυσεν. Τότε γνοὺς ὁ Πατήρ τὸ ᾿Αβραμιαῖον τῆς
ψυχῆς αὐτοῦ· Μὴ φονεύσῃς αὐτὰ, ἔφη, ἐπειδὴ
ὀλίγον ὄφελος γίνεται· ἀλλὰ τὰ μὲν δύο δώσομεν
ἐπὶ τὰ ἐνδεῖ μοναστήρια καὶ πληθυντικώτερα, τὸ δὲ
ἕτερον μίξαντες μετὰ τῶν γειτόνων ἡμῶν, τὴν
χρείαν ἡμῶν ἐργασώμεθα· ὅθεν πᾶν τὸ ὑπὲρ τιν
χρείαν πλεονεξία ἐστί. Ποιήσαντες οὖν ὡς ὁ Πατήρ
διετάξατο, ἐποίησαν τὸν ἐνιαυτὸν ἐκεῖνον σίτον που
λύν, καὶ πάντες ἐδόξαζον τὸν Θεόν. Ποτὲ δὲ τριῶν
ἀδελφῶν ἐκ τοῦ μοναστηρίου ἐν τῷ μύλωνι ἀπελθόν
των μετὰ τριῶν ζώων πεφωρτωμένων, μετὰ τὸ
ἀλέσαι τῇ ἐπαύριον ὑποστρεφόντων, καὶ ἤδη τῇ μονῇ
ἐγγιζόντων, ὁρῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ πυρὰν καιομένην καὶ
λέγουσιν· "Αρτι ἐν τῷ μοναστηρίῳ νηστεύουσιν,
ποιήσωμεν ᾧδε ἄρτον καὶ φάγωμεν, μήποτε νήστεις
ἀπελθόντες καὶ ἡμεῖς μετ᾿ αὐτῶν νηστεύσωμεν.
Καὶ οὕτως ἐποίησαν, καθὼς ἐβουλεύσαντο. Γνούς δὲ
ὁ Πατήρ τῷ Πνεύματι τὰ περὶ αὐτῶν, ἐκέλευσεν
ἑτοιμάσαι τῷ κελλαρίτῃ, ἵνα, φησί, τῶν ἀδελφῶν
φθασάντων ἀπὸ τοῦ μύλου γευσώμεθα ἄρτου. Εύθέως οὖν ἐκείνων ἐλθόντων, καὶ πάλιν μετὰ τοῦ Παν
τρὸς καὶ τῶν ἀδελφῶν γευσαμένων, μετὰ τὸ τῆς
τραπέζης ἐξαναστήναι, καλεῖ αὐτοὺς ὁ Πατὴρ και
τὰ μόνας, καὶ λέγει αὐτοῖς· Διατί ὑπηκούσατε τῷ
διαβόλῳ συμβουλεύσαντι ὑμῖν ποιῆσαι κατὰ τὴν
ὁδὸν ἄρτους καὶ φαγεῖν; Μὴ μακρὰν τῆς μονῆς
ἐτυγχάνετε; ἢ δοῦλοι μου ὑπάρχετε, ἵνα διὰ τὸν
ἐμὸν φόβον λάθρα ἐσθίητε; Ὑμεῖς ἀδελφοί μου
ἐστὲ, καὶ ὁ ἄρτος ὑμέτερος κόπος ἐστὶν, καὶ οὐδείς
ἐστιν ὁ βιάζων ὑμᾶς τὴν προαίρεσιν ὑμῶν. Τοῦτο τοίνυν γινώσκοντες μηδέποτέ τι παρὰ κανόνα ποιή
σητε. Οἱ δὲ ἀκούσαντες ἔβαλον μετάνοιαν, καὶ ἐπηγγείλαντο τοῦ λοιποῦ διορθώσασθαι.
39. Alio tempore cum Pater abesset, virgo qua- 20. Αλλοτε πάλιν τοῦ μεγάλου Πατρὸς ἐν τῇ
dam venit in monasterium, ut cum alloqueretur: μονῇ μὴ ὑπάρχοντος, ἐλήλυθέ τις παρθένος συντυχεῖν
nec sciebat, m:lle illum aspidis commercium,quam αὐτῷ βουλομένη, μὴ εἰδυῖα ὅτι προαιρεῖται μᾶλλον
mulieris colloquium. Et cum fratres omnes quiete
in cellis morarentur et neminem illa vidisset in
ecclesia, ingressa est et oravit. Ut ergo fratres
egressam viderunt,conquesti de illa sunt,quod præ -
ter consuetudinem fecisset. Et illa, ubi rescivit
Patrem abesse, confestim abiit. Reversus magnus
Pater post dies quatuor, copii fratres, qui ad consalutandum convenerant, increpare ae dicere: Tales vos estis monachi, quos una mulier adveniens
eluserit et vestram ecclesia: fatore oppleverit;
profecto digni estis, qui gravi pœna multemini.
H'i vero stupentes miraculum, procubuerunt et
veniam potierunt. At vero beatus revera Georgius,
egregiis juxta Dei Irgoun oilitis operilus, et probaἀσπίδι, ἢ γυναικὶ ὁμιλῆσαι. Τῶν δὲ ἀδελφῶν εἰς τὰ
κελλία ἡσυχαζόντων, ἰδοῦσα αὐτὴ τὴν ἐκκλησίαν
μεμονωμένην, εἰσῆλθε καὶ ηὔξατο. Ιδόντες δὲ απ
τὴν οἱ ἀδελφοὶ ἐξεληλυθυῖαν, ἐγόγγυσαν κατ' αὐτῆς
ὡς παρὰ συνήθειαν ποιησάσης. Η δὲ μαθοῦσα ὅτι
ὁ Πατὴρ οὐκ ἔστιν ἐκεῖσε, ἀπῆλθεν εὐθέως. Καταλαβὼν οὖν ὁ μέγας μετὰ τετάρτην ἡμέραν, καὶ
τῶν ἀδελφῶν εἰς προσκύνησιν αὐτοῦ συνελθόντων,
ἤρξατο αὐτοῖς ἐπιμέμφεσθαι, καὶ λέγειν· Τοιοῦτοι
μοναχοί ἐστε ὑμεῖς, ὅτι μία γυνὴ ἐλθοῦσα κατηπάς
τησεν ὑμᾶς, καὶ συνώζησε τὴν ἐκκλησίαν ὑμῶν.
Οντως μεγάλου ἐπιτιμίου ἐστὲ ἄξιοι. Οἱ δὲ καταπλαγέντες ἐπὶ τῷ θαύματι, ἔβαλον μετάνοιαν, και
συγχώρησιν ἐξητήσαντο. Ο τοίνυν μακάριος ἀληθῶ
col. 77–78page 35 of 79
PG 120:77Γεώργιος μεγάλως κατὰ Θεὸν πολιτευσάμενος, καὶ εὐαρεστήσας αὐτῷ ἔν τε ἐγκρατείᾳ καὶ κακουχία καὶ ὑπακοῇ ἀδιακρίτῳ, καὶ ταπεινώσει μεγίστη, καὶ τῇ κοπῇ τοῦ οἰκείου θελήματος, ὅπερ μαρτύριον ἐστί τε καὶ λέγεται, πρὸς Κύριον ἀπεδήμησεν, ἀπο ληψόμενος τὰ δι' ἃ πάντα ὑπέμεινεν. Ἐπὶ τούτῳ μεγάλως τὸν Θεὸν εὐχαρίστησε πληροφορηθείς, ὅτι ἀληθῶς δόκιμον γεώργημα καὶ ἀναφαίρεμα εὐπρόσδεκτον καρπὸν αὐτοῦ τῷ Χριστῷ προσηγάγετο. μ'. Αὐτὸς δὲ ἀνεξάλειπτα ἔχων ἐν τῇ ψυχῇ τὰ τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ἐντάλματα, καὶ τὸ, 4 Ὑμεῖς δὲ μή κληθῆ τε ραββί, ο μηδὲ κληθῆτε καθηγηταί· οὐδέποτε κατεδέξατο ἀκοῦσαι οἷον δήποτε ὄνομα δόξης ὑπόληψιν ἔχον· ἀλλ' ἀεὶ τὸ φρόνημα πάντων κατώτερον ἔχων, ὡς ἕνα τῶν ἐσχάτων ἀδελφῶν ἑαυτὸν ἐλογίζετο. Διὸ καὶ τῶν τέκνων τῆς ἐρήμου πληθυνομένων, καὶ καθ' ἡμέραν ὑπ' αὐτοῦ πνευματικῶς γε νωμένων, καὶ εὐαγγελικῶς ποιμαινομένων, ἑτέρῳ το τῆς ἡγουμενίας όνομα πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἐνεχείριζεν· ὧν εἰς ὑπῆρξε καὶ πρῶτος ὁ παμμακάριστος καὶ τρισόσιος Πρόκλος, ἀνὴρ τῆς εγκυκλίου παιδεύσεως σφόδρα πεπειραμένος, βιβλίων τε τῶν ἔξωθεν καὶ τῶν ἡμετέρων ενδιαθέτων τε καὶ τῶν ὕστερον εκτεθέντων κιβώτιον τὴν οἰκείαν καρ δίαν ἀποτελέσας. Οστις ἐλέγετο, πρὸ τοῦ μονάσαι ἔτι νέος ὤν, ἐν τῷ κάστρῳ τυγχάνων, τοιαύτην ἐσχηκέναι τὴν ἐργασίαν· καθ᾿ ἑκάστην νηστεύων ἕως ἑσπέρας, καὶ τῇ ἀναγνώσει σχολάζων, ἀπο εχόμενός τε τῶν ἐκκαιόντων καὶ ἡδυνόντων βρωμάτων τε καὶ πομάτων, περιήρχετο ἀφ' ἑσπέρας ἕως ὄρθρου πάσας τὰς ἐκκλησίας του κάστρου πληρῶν τὸ Ψαλ τήριον, καὶ καθ' ἑκάστην θύραν αὐτῶν ποιῶν μετα νοίας, ὅσας ἑαυτῷ ἐκεῖνος τυπώσα; ἐγίνωσκεν. Οὐδεὶς γὰρ τὴν ἐν κρυπτῷ ἐργασίαν αὐτοῦ ἡπίστατο. Οὗτος τοίνυν εἰσελθὼν εἰς τὸ μοναδικών στάδιον, καὶ ὑπὸ τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου τῆς ἐναρέτου πολιτείας τὴν σφραγίδα ένσημανθείς, τοσαύτῃ ἐγε κρατείᾳ τε καὶ ἀσκήσει ἑαυτὸν καθυπέβαλεν, ὥστε νεκρῶσαι αὐτοῦ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἀσθενε αις πικραῖς προσπαλαῖσαι μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς ἐσχάτης ἀναπνοῆς. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἐκείνου ἱκανὰ ὄντα ἰδίαν συγγραφὴν ὠφελείας μεστὴν ἐκτελέσαι, τῷ τὰ πάντα ἐπισταμένῳ καὶ πᾶσιν ἀποδιδοῦντι κατὰ τὸν ἴδιον κόπον Θεῷ ἀναθήσωμεν· ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν τοῦ μεγάλου Πατρὸς διήγησιν ἀνακάμε ψωμεν. μα'. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σεισμοῦ μεγάλου και ταλαβόντος τὸ Ῥυσιάνον μετὰ πολλῶν νυχθημέρων ὀμπροκλυτίαν, καὶ τοῦ ἀνωτέρου μέρους ἐπαναστάντ ηυς.
stitutum, necnon obedientiam nihil dijudicantem
et sumniam humilitatem et suæ voluntatis abnegationem, quod est et vocatur martyrium, migravit ad Dominum, præmia recepturus, propter
quæ sustinuit omnia. Super hoc magnus Pater
egit Deo gratias, pro certo habens, se prinitias suas obtulisse Christo, egregium suæ agricolationis fructum et oblationem acceptissiΓεώργιος μεγάλως κατὰ Θεὸν πολιτευσάμενος, καὶ tus illi propter abstinentiam et asperum vitae inεὐαρεστήσας αὐτῷ ἔν τε ἐγκρατείᾳ καὶ κακουχία
καὶ ὑπακοῇ ἀδιακρίτῳ, καὶ ταπεινώσει μεγίστη,
καὶ τῇ κοπῇ τοῦ οἰκείου θελήματος, ὅπερ μαρτύριον
ἐστί τε καὶ λέγεται, πρὸς Κύριον ἀπεδήμησεν, ἀποληψόμενος τὰ δι' ἃ πάντα ὑπέμεινεν. Ἐπὶ τούτῳ
μεγάλως τὸν Θεὸν εὐχαρίστησε πληροφορηθείς,
ὅτι ἀληθῶς δόκιμον γεώργημα καὶ ἀναφαίρεμα
εὐπρόσδεκτον καρπὸν αὐτοῦ τῷ Χριστῷ προσηγάγετο.
mam.
CAPUT V1.
S. Nilus gloriæ suique contemptor Caniscam, suum olim magistrum, ad despectum divitiarum nortatur; fratres oratione contra darmonis insidias munit cæcamque illorum obedientiam experitur;
avari præpositi bona sibi testamento legalu pauperibus elargitur; parthenonem restaural'; populi
turbam fugit.
et
40. Ipse vero imlelebilia gerens animo sancti Evangelii præcepta, et illud:. Vos autem nolite vocari
Rabbi s
› nec vocemini magistri: nunquam passus est vocari quovis nomine, quod opinionem
gloriæ præ se feriet, sed infra omnes hämillime
de se sentiens, uuuum se de minimis fratrilius habebat. Quapropter, crescente numero filiorum
eremi, et nascentibus quotidie spiritaliter ex ipso,
qui evangelica viverent regula, titulum beguneni
toto vitæ suæ tempore alteri tribuebat, quorum
unus et primus exstitit beatissimus et sanctissimus
Proclus vir humamioribus litteris appriine
cruditus, et qui suumn cor fecerat sacroruin
profanorum librorum arcani et tam eorum, quæ
nunquam divulgata, quam quæ postea in lucem
edita sunt. Narrabant autem illum, antequam
monachus esset: in eo se juvenem exercuisse, ut
quotidie ad vesperam usque jejunaret, et in le
ctione totus esset et abstineret cibo et potu, qui
ardoris voluptatisque fomes esset; at vespera ad
matutinum tempus cunctas peragraret civitatis
ecclesias folum recitando Psalterium et ad januam
cujusque ecclesiæ tot profundis incurvationibus se
inflecteret, quot ipse sibi præstituisse sciebat; nam
occulta ejus opera nulli patebant. Hic monasticum
ingressus stadium, sigilloque instituti ad virtutem
ferentis a sancto Patre nostro Nito insignitus,
tanta abstinentia, tantaque vitæ asperitate uSUS
est, ut membra sua, quæ sunt super terrain, nortificaverit, et molestissimis morbis affictus fuerit
usque ad ultimum vitæ spiritum. Verum res ab eo
'estas, quæ integræ historiæ utilitatis plenæ possent esse materies, relinquamus illi, quem
nihil latet et qui pro labore suo quemque remunerat, et ad magni Patris narrationein redcaμ'. Αὐτὸς δὲ ἀνεξάλειπτα ἔχων ἐν τῇ ψυχῇ τὰ τοῦ
ἁγίου Εὐαγγελίου ἐντάλματα, καὶ τὸ, 4 Ὑμεῖς δὲ μή
κληθῆ τε ραββί, ο μηδὲ κληθῆτε καθηγηταί· οὐδέποτε
κατεδέξατο ἀκοῦσαι οἷον δήποτε ὄνομα δόξης ὑπόλη
ψιν ἔχον· ἀλλ' ἀεὶ τὸ φρόνημα πάντων κατώτερον
ἔχων, ὡς ἕνα τῶν ἐσχάτων ἀδελφῶν ἑαυτὸν ἐλογί
ζετο. Διὸ καὶ τῶν τέκνων τῆς ἐρήμου πληθυνομέ
νων, καὶ καθ' ἡμέραν ὑπ' αὐτοῦ πνευματικῶς γενωμένων, καὶ εὐαγγελικῶς ποιμαινομένων, ἑτέρῳ
το τῆς ἡγουμενίας όνομα πάσας τὰς ἡμέρας τῆς
ζωῆς αὐτοῦ ἐνεχείριζεν· ὧν εἰς ὑπῆρξε καὶ πρῶτος
ὁ παμμακάριστος καὶ τρισόσιος Πρόκλος, ἀνὴρ τῆς
εγκυκλίου παιδεύσεως σφόδρα πεπειραμένος, βιβλίων
τε τῶν ἔξωθεν καὶ τῶν ἡμετέρων ενδιαθέτων τε καὶ
τῶν ὕστερον εκτεθέντων κιβώτιον τὴν οἰκείαν καρ
δίαν ἀποτελέσας. Οστις ἐλέγετο, πρὸ τοῦ μονάσαι
ἔτι νέος ὤν, ἐν τῷ κάστρῳ τυγχάνων, τοιαύτην
ἐσχηκέναι τὴν ἐργασίαν· καθ᾿ ἑκάστην νηστεύων
ἕως ἑσπέρας, καὶ τῇ ἀναγνώσει σχολάζων, ἀπο
εχόμενός τε τῶν ἐκκαιόντων καὶ ἡδυνόντων βρωμάτων
τε καὶ πομάτων, περιήρχετο ἀφ' ἑσπέρας ἕως ὄρθρου
πάσας τὰς ἐκκλησίας του κάστρου πληρῶν τὸ Ψαλ
τήριον, καὶ καθ' ἑκάστην θύραν αὐτῶν ποιῶν μετα·
νοίας, ὅσας ἑαυτῷ ἐκεῖνος τυπώσα; ἐγίνωσκεν.
Οὐδεὶς γὰρ τὴν ἐν κρυπτῷ ἐργασίαν αὐτοῦ ἡπίστατο.
Οὗτος τοίνυν εἰσελθὼν εἰς τὸ μοναδικών στάδιον, καὶ
ὑπὸ τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου τῆς ἐναρέτου
πολιτείας τὴν σφραγίδα ένσημανθείς, τοσαύτῃ ἐγε
κρατείᾳ τε καὶ ἀσκήσει ἑαυτὸν καθυπέβαλεν, ὥστε
νεκρῶσαι αὐτοῦ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ
ἀσθενε αις πικραῖς προσπαλαῖσαι μέχρι καὶ αὐτῆς
τῆς ἐσχάτης ἀναπνοῆς. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἐκείνου ἱκανὰ
ὄντα ἰδίαν συγγραφὴν ὠφελείας μεστὴν ἐκτελέσαι,
τῷ τὰ πάντα ἐπισταμένῳ καὶ πᾶσιν ἀποδιδοῦντι
κατὰ τὸν ἴδιον κόπον Θεῷ ἀναθήσωμεν· ἡμεῖς
δὲ ἐπὶ τὴν τοῦ μεγάλου Πατρὸς διήγησιν ἀνακάμε
ψωμεν.
μα'. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σεισμοῦ μεγάλου και
ταλαβόντος τὸ Ῥυσιάνον μετὰ πολλῶν νυχθημέρων
ὀμπροκλυτίαν, καὶ τοῦ ἀνωτέρου μέρους ἐπαναστάντ
s Matth. xxi,
ηυς.
41. Per id tempus Russano post vehementissimos
multorum dierum ac noctium imbres magno terræ
motu quassato et superiori ejus parte, hoc est ædiToannis Clei nota.
De Proclo tot hic laudibus cumulalo nihil alibi lego.
Chapter VICaput VI
col. 79–80page 36 of 79
PG 120:79ΤΟ της σὺν οἴκοις καὶ εὐκτηρίοις, καὶ ἐπελθόντος του κατωτέρου, καλύψαντός τε οἴκους καὶ ἐκκλησίας, καὶ μὴ αἰδεσθέντος εἰ μὴ μόνην την καθολικής Ἐκκλησίαν, καὶ τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας Ειρήνης, θαυ μαστὸν ἦν καὶ φοβερὸν τοῖς ὁρῶσι τὸ γεγονὸς, Ελλά ἐξ ἄλλων φαινόμενα τὰ πάντα, καὶ ἕτερα ἀνθ' ἑτέ ρων. Τὸ δὲ παράδοξον, ὅτι ἐν τοιούτω κατακλυσμῷ φοβερῷ οὐδεμία ψυχὴ ἀνθρώπου ἢ κτήνους ἀπώλετο Ταῦτα τοίνυν πολλῶν ἐξηγουμένων τῷ μακαρίτη, καὶ ἐπὶ τούτοις ἐκπληττομένου ἔδοξεν αὐτῷ μετάν ταῦτα εἰσελθεῖν καὶ ἱστορῆσαι τὰ γεγονότα. Ὁ δὲ τρόπος τῆς ἐλεύσεω; αὐτοῦ ἦν τοιύτας· Εὐρὼν γὰρ κατὰ τὴν ὁδὸν δέρμα ἀλώπεκος έῤῥιμένον, καὶ τοῦτα τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ περιδήσας, τὸ δὲ περιβόλαιον ἐν τῇ ράβδῳ παρὰ τὸν ὦμον κρεμάσας, οὕτω διῆλθεν ἅπαν τὸ κάστρον ὑπ᾽ οὐδενὸς γνωριζόμενος. Οἱ δὲ παῖδες ἰδόντες αὐτὸν ἐν τοιούτῳ σχήματι διερχόμενον, ἠκολούθουν αὐτῷ λιθάζοντες αὐτὸν καὶ λέγοντε; Ο σὺ Βούλγαρε καλόγηρε· καὶ ἕτεροι Φράγκον αὐτὸν ἀπεκάλουν, καὶ ἄλλοι Αρμένιον. Αὐτὸς δὲ σιωπών, περιβλεψάμενος πάντα, οψίας ἤδη οὔσης ἀπέρχεται ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ, καὶ ῥίψας ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τὸ δέρμα, θείς τε τὸ εὐτελὲς περιβόλαιον ἐπὶ τῶν ὤμων, εἰσέρχεται μετὰ πόθου και κατανύξεως προσκυνῆσαι τὴν ὑπεραγνον Θεοτόκον, τὴν αὐτοῦ παιδαγωγὸν καὶ προστάτιν. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν ὁ προσμονάριος, ὃς ἐλέγετο Κανισκας, διδάσκαλος αὐτοῦ χρηματίσας ποτέ, καὶ ἄλλοι τῶν ἱερέων τινές, καὶ ἐπιγνόντες ὅτι ὁ μέγας Πατήρ ἐστιν, ἦλθον καὶ προσέπεσον τοῖς ποσὶν αὐτοῦ, ξενιζόμενοι ἐπὶ τῇ παραδόξῳ παρουσίᾳ αὐτοῦ. μβ'. Αὐτὸς δὲ, πᾶσι τὰ συμφέροντα προσειπών, καὶ μεγάλως ὠφελήσας καὶ ἀπολύσας αὐτοὺς, παρ ἔμεινεν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μετὰ τοῦ αὐτοῦ διδασκάλου, συμβουλεύων αὐτῷ ἐκβῆναι ἀπὸ τοῦ κόσμου, καὶ διασῶσαι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. "Ην γάρ μηδέποτε γυναικὶ συνδεθείς, μηδὲ γαστριμαργία ή βλακείᾳ καταδεδουλωμένος, τῇ δὲ φιλαργυρία τοσοῦτον ὑπο ἦρχε συμπεπλεγμένος, ὅσον καὶ μυῖᾳ τῇ ἀράχνη περιπαρεῖσα. Διό και ο Πατήρ τήν παραβολὴν ταύ την πρὸς αὐτὸν εἴρηκεν· "Οτι οἱ μὲν τῇ τῆς γαστρός ἀναγκαζόμενοι χρείᾳ, εὐλόγως ταῖς ὑπηρεσίαις προσκαρτεροῦσι· σὺ δὲ ταύτης ἐκτὸς τυγχάνων, τί καὶ μάτην παρακάθησαι τοῖς ἐκκοπρουμένοις, καὶ τῆς ἐκείνων δυσωδίας μεταλαμβάνεις; Ἐπὶ τούτοις ἀποκρίθη ἐκεῖνος· Οντως, τίμιε Πάτερ, πολλο ἐσμεν οἱ μακαρίζοντές σου τὴν πολιτείαν· καὶ παλ λάκις ἐβουλευσάμεθα τοῦ ἐξελθεῖν πρὸς τὴν σὴν εἰρί νης ἁγίας.
ANONYMI
ΤΟ
bus et templis, collapsa in inferiorem, ita ut domus της σὺν οἴκοις καὶ εὐκτηρίοις, καὶ ἐπελθόντος του
et ccclesius obruerit, excepta episcopali ecclesia ob
reverentiam sanct: Irenes admirandum erat
et horribile videntibus spectaculum, cum mutala
esset ubique rerum facies et alia se oculis pro aliis
offerrent. Et quod stuporem movebat, in tam horrendo diluvio nullus homo, nullum jumentum perierat. Cum hæc multos narrantes beatus Pater
audiret et obstupesceret, visum illi est postmodum
ingredi et contueri quod contigerat. Ingressus autem est ad bune modum, Projectam in via pellem
vulpinam iuvenit, capitique circunligavit, pallium
vero baculo injectum gerebat humero. Ita "totum
pertransiit oppidum omnibus incognitus. Videntes
autem pueri hoc habitu euntem, sequebantur lapillis petentes, dicentesque: llrus Bulgare Calo.
gere; alii Francum, alii vocabant Armenium. Ille
vero tacitus cum omnia perspexisset, ad vesperam
centulit se in majorein ecclesiam, et abjecta pelle
ſe capite, vilique pallio humeris imposito, subit
magno cumn devotionis et compunctionis aflectu,
unt adoraret Virginen omni puritate sublimiorem,
cujus ille ductu et patrocinio vivebat. Cum vero
præfectus custodiæ templi vidisset eum, Caniscas
nomine, quo is dim præceptore usus fuerat, et
quidam alii sacerdotes, et magnum Patrem
agnovissent, accesserunt et ad pedes ejus provoluti sunt, admirantes de insolito ejus advenu.
42. ille vero saluntaria cunctis monita dedit,
magnaque utilitate impertita dimisit, mansitque in
ecclesia cum suo præceptore, et consilium dabat,
nt valediceret sæculo et salutem animæ quæreret.
Vixerat enim is in perpetuo clibatu, non gula,
aut ventri, aut mollitie dedius, sed avaritiae morbo
adeo implicatus, ut videretur muscæ similis aranearum telis irretite. Unde etiam Pater hac est in
ellin usus parabola. Qui ventris, inquit, necessitate premuntur; est eur se ministeriis et laboribus
exerceant: tu vero cum hac necessitate liber sis,
quid frustra sedes, et colligis tibi, quæ in stercus
abeunt et eorum repleris graveolentia? Respondit
ille: Multi sane sumus, reverenle Pater, qui vil
tuæ institutum beatum prædicamus, et sæpe con
silium iniimus exeundi ad pietatem tuam, sed quia
non fert nobis animus abstinere vino, deterriti ab
κατωτέρου, καλύψαντός τε οἴκους καὶ ἐκκλησίας,
καὶ μὴ αἰδεσθέντος εἰ μὴ μόνην την καθολικής
Ἐκκλησίαν, καὶ τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας Ειρήνης, θαυ
μαστὸν ἦν καὶ φοβερὸν τοῖς ὁρῶσι τὸ γεγονὸς, Ελλά
ἐξ ἄλλων φαινόμενα τὰ πάντα, καὶ ἕτερα ἀνθ' ἑτέ
ρων. Τὸ δὲ παράδοξον, ὅτι ἐν τοιούτω κατακλυσμῷ
φοβερῷ οὐδεμία ψυχὴ ἀνθρώπου ἢ κτήνους ἀπώλετο
Ταῦτα τοίνυν πολλῶν ἐξηγουμένων τῷ μακαρίτη,
καὶ ἐπὶ τούτοις ἐκπληττομένου ἔδοξεν αὐτῷ μετάν
ταῦτα εἰσελθεῖν καὶ ἱστορῆσαι τὰ γεγονότα. Ὁ δὲ
τρόπος τῆς ἐλεύσεω; αὐτοῦ ἦν τοιύτας· Εὐρὼν γὰρ
κατὰ τὴν ὁδὸν δέρμα ἀλώπεκος έῤῥιμένον, καὶ τοῦτα
τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ περιδήσας, τὸ δὲ περιβόλαιον ἐν
τῇ ράβδῳ παρὰ τὸν ὦμον κρεμάσας, οὕτω διῆλθεν
ἅπαν τὸ κάστρον ὑπ᾽ οὐδενὸς γνωριζόμενος. Οἱ δὲ
παῖδες ἰδόντες αὐτὸν ἐν τοιούτῳ σχήματι διερχόμε
νον, ἠκολούθουν αὐτῷ λιθάζοντες αὐτὸν καὶ λέγοντε;
Ο σὺ Βούλγαρε καλόγηρε· καὶ ἕτεροι Φράγκον
αὐτὸν ἀπεκάλουν, καὶ ἄλλοι Αρμένιον. Αὐτὸς δὲ
σιωπών, περιβλεψάμενος πάντα, οψίας ἤδη οὔσης
ἀπέρχεται ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ, καὶ ῥίψας ἀπὸ
τῆς κεφαλῆς τὸ δέρμα, θείς τε τὸ εὐτελὲς περιβό
λαιον ἐπὶ τῶν ὤμων, εἰσέρχεται μετὰ πόθου και
κατανύξεως προσκυνῆσαι τὴν ὑπεραγνον Θεοτόκον,
τὴν αὐτοῦ παιδαγωγὸν καὶ προστάτιν. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν
ὁ προσμονάριος, ὃς ἐλέγετο Κανισκας, διδάσκαλος
αὐτοῦ χρηματίσας ποτέ, καὶ ἄλλοι τῶν ἱερέων τινές,
καὶ ἐπιγνόντες ὅτι ὁ μέγας Πατήρ ἐστιν, ἦλθον καὶ
προσέπεσον τοῖς ποσὶν αὐτοῦ, ξενιζόμενοι ἐπὶ τῇ
παραδόξῳ παρουσίᾳ αὐτοῦ.
μβ'. Αὐτὸς δὲ, πᾶσι τὰ συμφέροντα προσειπών,
καὶ μεγάλως ὠφελήσας καὶ ἀπολύσας αὐτοὺς, παρἔμεινεν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μετὰ τοῦ αὐτοῦ διδασκάλου,
συμβουλεύων αὐτῷ ἐκβῆναι ἀπὸ τοῦ κόσμου, καὶ
διασῶσαι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. "Ην γάρ μηδέποτε
γυναικὶ συνδεθείς, μηδὲ γαστριμαργία ή βλακείᾳ
καταδεδουλωμένος, τῇ δὲ φιλαργυρία τοσοῦτον ὑπο
ἦρχε συμπεπλεγμένος, ὅσον καὶ μυῖᾳ τῇ ἀράχνη
περιπαρεῖσα. Διό και ο Πατήρ τήν παραβολὴν ταύ
την πρὸς αὐτὸν εἴρηκεν· "Οτι οἱ μὲν τῇ τῆς γαστρός
ἀναγκαζόμενοι χρείᾳ, εὐλόγως ταῖς ὑπηρεσίαις
προσκαρτεροῦσι· σὺ δὲ ταύτης ἐκτὸς τυγχάνων, τί
καὶ μάτην παρακάθησαι τοῖς ἐκκοπρουμένοις, καὶ
τῆς ἐκείνων δυσωδίας μεταλαμβάνεις; Ἐπὶ τούτοις
ἀποκρίθη ἐκεῖνος· Οντως, τίμιε Πάτερ, πολλο
ἐσμεν οἱ μακαρίζοντές σου τὴν πολιτείαν· καὶ παλ
λάκις ἐβουλευσάμεθα τοῦ ἐξελθεῖν πρὸς τὴν σὴν
Joannis Clei notæ.
Sie vertit Sirletus: Eo tempore cum terræ
motas ingens Rossanui apprehendisse, multis
cum imbribus nocte aliue die ingruentibus, cumque hi, qui superiorem partem habitabant, ad
inferiora transmigrassent. Cumque domos atque
ecclesias ornisset terrae motus ille, neque alia
Joca reveritus esset, nisi sulam ecclesiam, quæ Paeis nomine appellatur, admirabile atque horrendum omnibus spectantibus miraculum, omššībus
immunt lis atque ex aliis abis effectis. Mitto quæ
hic hastantia sunt et impedita. Sanctum Pacis
חירון
templum,, pariter legit Barrius De Antiq.
Caiabrine Lbris initio, quo Caryophilus
didit sancta Irenes. Amiligua vos Græca εἰρίνης rem sie dubam relinquit, ut malim 18a Caryophila stare propter adjunctum ἁγίας.
Sanctæ porro Irenes plurimæ sunt; de aliquibus
jam actum est in Opere nostro. Celebratissima est
Tolo nomine martyr Constantinopoli culta, de qua
artem 5 Mari, quo die colitur. An ab huc vel
synonyma alia Rossanensis ecclesia appellata fuer 1,
ignoro.
col. 81–82page 37 of 79
PG 120:81ἁγιωσύνην, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἡμᾶς ἄνευ οίνου βιῶσαι, ιλιγγιάσαμεν τοῦτο πρᾶξαι. Λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Δεῦτε καὶ ποιήσατε ὑμῖν αὐτοῖς καινοὺς λάκκους συγκεκλεισμένους, καὶ γεμίσαντες αὐτοὺς οἶνου ἀντλήσατε ἀενάως καὶ πίετε. Τοῦ δὲ πάλιν προφασιζομένου προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, καὶ τῆς παραινέσεως μὴ ἀνεχομένου, Εννυχον λίαν ἀναστὰς Ο μέγας ἐξῆλθε, καὶ ὑπεχώρησε τῶν ἐκεῖσε, εἰπὼν πρὸς τὸν φιλάργυρον ἐκεῖνον ἐν βῆμα. Οτι οίμοι, διδάσκαλε, τότε μετανοήσεις, ὅταν οὐκ ὠφελήσῃ. Ολίγου τοίνυν καιροῦ διελθόντος, καὶ τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἐν τῷ μοναστηρίῳ τοὺς ὀρθρινούς ὕμνους ἐπιτελοῦντος, πόνος κατέσχεν αὐτὸν ἐξαίφνης ἀφό ρητος, ὥστε μὴ δυνηθέντα αὐτὸν τὴν λειτουργίαν ἀποτελέσαι, ἐξελθεῖν, καὶ ρίψαι ἑαυτὸν ἐν τῷ σκιμ τοδίῳ, καὶ οὕτως ὑποφέρειν τὰς ἀλγηδόνας. Ἐπὶ τούτοις ἰδοὺ ὁ ἀνεψιὸς ἐκείνου τοῦ Κανισκα εἰσῆλθε δρομαῖος, φέρων ἐπιστολὴν ἐξ αὐτοῦ πρὸς τὸν Πα τέρα τοιαύτην· Δεύρο, Πάτερ ἅγιε, παράλαβε τον πολὺν πλοῦτον, ὃν ἀκαίρως συνῆξα πρὸς ἀπώλειαν τῆς ψυχῆς μου, μή πως ὁ διάβολος αὐτὸν καθαρπά ξας άμοιρόν με ποιήσῃ κέρδους τοῦ ἐξ αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ λοιπὸν ἀποθνήσκω, και με τὸ ἐκεῖθεν εἰσδέχεται δικαστήριον. ο μγ'. Ταῦτα ἀναγνού ὁ Πατήρ, ἡβούλετο ἀπελθεῖν πρὸς αὐτόν, τοῖς οἰκείοις σπλάγχνοις νικώμενος, τοῖς Οι πόνοις δεινῶς συνεχόμενος τοῦ βουλεύματος ὑπεκόπτετο. Λέγει δὲ τῷ ἀποκομιστῇ τῶν γραμμά των· οὐ χρείαν ἔχει ὁ Χριστὸς τῶν τοῦ σοῦ θείου χρημάτων· αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· «Απόδοτε τὰ Καί σαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» Σὺ δὲ ἄγε, πορεύου, ἴσως γὰρ ζῶντα αὐτὸν οὐκέτι θεάσῃ. Ὁ δὲ ὑποστρέψας δρομαίος εὗρεν αὐτὸν τεθνηκότα, καὶ πάντα αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ δημοσίου διαρπαγέντα. Ὁ δὲ ὅσιος εὐθέως τῇ τοῦ ἀποκρισαρίου ἀναχωρήσει, υποχωρήσαντος καὶ τοῦ κατέχοντος πόνου, ἐν ἐκπλήξει καὶ θαύματι κατέστη, έξιστάμενος ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ ἀφάτῳ προνοίᾳ, ὅτι βουληθέντα αὐτὸν πρᾶξαι τι παρὰ τὸ αὐτοῦ θέλημα, καὶ ἄκοντα δι σκώλυσε. Τῶν δὲ ἀδελφῶν ἐν τῷ ὄρει εργαζομένων, καὶ κυλιόντων τὰ κεκαυμένα δένδρα πρὸς τὸ ἀνοίξαι καὶ ποιῆσαι χώραν σιτοφόρον ἀντὶ ξυλοφόρου, εἶπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ οἰκείῳ θεράποντι • Εξελθε ἐν τῷ ὄρει πρὸς τοὺς κοπιῶντας, ἐπειδὴ «ὁ ἐχθρὸς ὑμῶν διάβολος περιέρχεται ζητῶν, είνα καταπίῃ. Παραχρῆμα δὲ ἀναστὰς ἐπορεύθη, καὶ πᾶσαν τὴν ἡμέραν ἐκείνην οὐκ ἐπαύσατο περιερχόμενος τοὺς ἀδελφοὺς πάντας, επιφωνούμενός τε καὶ ἀεὶ παραγ γέλων προσεύχεσθαι, καὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποδιώκειν τὸν ἀντικείμενον. Ἰδὼν οὖν ὁ διάβολο; τὴν τοῦ ἀρχηγοῦ ἀσφάλειαν, καὶ τὴν τῶν ὑπηκόων περίφραξιν, περὶ ὥραν δεκάτην ρίψας μέγιστον δέν δρον, καὶ ἕνα κύνα φονεύσας ἀπῆλθε κατησχυμένος. Τινῶν δὲ ἀδελφῶν περὶ τοῦ κυνὸς θλιβομένων, ἔφη ὁ μέγας, Καλῶς, ᾧ ἀδελφοί, προσέταξεν ή θεία Γραφή, ἀεὶ προσεύχεσθαι ἡμᾶς, μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμοὺς. Βουληθεὶς γὰρ ὁ διάβολος ἀδελφῷ ἐπαγαγεῖν τὸν θυμὸν αὐτοῦ, δν εἰς τὸν κύνα ἀπέδειξεν, εκωλύθη ὑπὸ Θεοῦ ἀγγέλου, καθώς λέγει ὁ ψαλμός. Παρεμ καλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς.»
ἁγιωσύνην, ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἡμᾶς ἄνευ οίνου hoc sumus. Et magnus Pater: Venite, inquit, facite vobis novas fossas bene obstructas, et implete
eas vino, baurite jugiter et bibite. Rursus illo excusante se excusationibus in peccatis et adhorta -
tioni non auscultante, surgens multa de nocte
magnus Pater egressus est et recessit inde, hoc
tantum avaro dicens: Hei mihi, præceptor, tunc
poenitebit te, cum nihil proderit. Non multo post
matutinos bymnos canentem in monasterio sanctum Patrem intolerandus repente morbus invasit,
ut, cum absolvere divinum officium non posset,
egressus in strøtum corrueret, quo ferre dolores
posset. Interim ecce fratris Caniscæ illus filius
propere ingressus epistolam ejus ad Patrem attulit
bujusmodi: Veni, Pater sancte, subie tibi multam
pecuniæ vim, quam inepte collegi in perniciem ani -
mæ meæ, ne forte illam diabolus rapiat et lucrum
ex ea mihi eripiat. Ecce enim jam morior et vocat
me'alterius vitæ tribunal.
βιῶσαι, ιλιγγιάσαμεν τοῦτο πρᾶξαι. Λέγει αὐτῷ ὁ
μέγας· Δεῦτε καὶ ποιήσατε ὑμῖν αὐτοῖς καινοὺς
λάκκους συγκεκλεισμένους, καὶ γεμίσαντες αὐτοὺς
οἶνου ἀντλήσατε ἀενάως καὶ πίετε. Τοῦ δὲ πάλιν
προφασιζομένου προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, καὶ τῆς
παραινέσεως μὴ ἀνεχομένου, Εννυχον λίαν ἀναστὰς
Ο μέγας ἐξῆλθε, καὶ ὑπεχώρησε τῶν ἐκεῖσε, εἰπὼν
πρὸς τὸν φιλάργυρον ἐκεῖνον ἐν βῆμα. Οτι οίμοι,
διδάσκαλε, τότε μετανοήσεις, ὅταν οὐκ ὠφελήσῃ.
Ολίγου τοίνυν καιροῦ διελθόντος, καὶ τοῦ ὁσίου
Πατρὸς ἐν τῷ μοναστηρίῳ τοὺς ὀρθρινούς ὕμνους
ἐπιτελοῦντος, πόνος κατέσχεν αὐτὸν ἐξαίφνης ἀφό
ρητος, ὥστε μὴ δυνηθέντα αὐτὸν τὴν λειτουργίαν
ἀποτελέσαι, ἐξελθεῖν, καὶ ρίψαι ἑαυτὸν ἐν τῷ σκιμ·
τοδίῳ, καὶ οὕτως ὑποφέρειν τὰς ἀλγηδόνας. Ἐπὶ
τούτοις ἰδοὺ ὁ ἀνεψιὸς ἐκείνου τοῦ Κανισκα εἰσῆλθε
δρομαῖος, φέρων ἐπιστολὴν ἐξ αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα τοιαύτην· Δεύρο, Πάτερ ἅγιε, παράλαβε τον
πολὺν πλοῦτον, ὃν ἀκαίρως συνῆξα πρὸς ἀπώλειαν τῆς ψυχῆς μου, μή πως ὁ διάβολος αὐτὸν καθαρπά
ξας άμοιρόν με ποιήσῃ κέρδους τοῦ ἐξ αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ λοιπὸν ἀποθνήσκω, και με τὸ ἐκεῖθεν εἰσδέχεται
δικαστήριον.
43. Cum hæc legisset, volebat quidem Pater ad
eum ire, vincente suorum viscerum charitate, verum doloribus graviter oppressus, a proposito retrahebatur. Ait ergo latori epistola: Non opus habet
Christus patrui tui pecunia. Ipse enim dixit, Reddite quæ sunt Cæsaris, Cæsari, et quæ sunt Dei,
Deo.. Tu vero abi, propera, rivum quippe
ipsum vero amplius non videbis. Ille cursim reversus, mortuum reperit et facultates ejus a fisco raplas. At vero beatus Pater, ubi tabellarius discessit et dolores abiere, admiratione et stupore correptus est, ineffabilem Dei providentiam obstupescens, quod volentem se agere quidpiam præter ejus
voluntatem et nolentem prohibuit. Fratribus perro
laborem in monte sustinentibus in devolvendis
ambustis arboribus, ut agrum apertum redderent
et cultui aptum, ubi cædua silva erat, dixit Spiritus sanctus famulo suo: Egredere ad operantes
in monte nam adversarius vester diabolus cir.
cuit, quærens qucm devoret ".» ille confestim
surgens abiit et per totum illum diem circumiens
non destitit a commonendis et excitandis fratribus,
ut jugiter orarent et Jesu Christi nomine depellerent adversarium. Videns igitur diabolus prasuks
vigilantiam et subditos bene vallatos, circiter lora)
decimam prostravit arborem maximam et panem
unum occidit, atque ita confusus abiit. Quibusdam
vero fratribus mortem canis mœrentibus, dixit
magnus Pater: Jure, ο fratres, divina Scriptura
præcepit ", ut semper oretur, ne intremus in tentationem. Volebat sane diabolus in fratrem vibrace
suam iram, quam ostendit in canem, sed ab angelo
Dei detentus est, sicut in Psalmo habetur: Inmittet angelus Domini in circuitu timentium cam
et eripiet eos ª¹.
μγ'. Ταῦτα ἀναγνού ὁ Πατήρ, ἡβούλετο ἀπελθεῖν
πρὸς αὐτόν, τοῖς οἰκείοις σπλάγχνοις νικώμενος, τοῖς
Οι πόνοις δεινῶς συνεχόμενος τοῦ βουλεύματος
ὑπεκόπτετο. Λέγει δὲ τῷ ἀποκομιστῇ τῶν γραμμάτων· οὐ χρείαν ἔχει ὁ Χριστὸς τῶν τοῦ σοῦ θείου
χρημάτων· αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν· «Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» Σὺ δὲ
ἄγε, πορεύου, ἴσως γὰρ ζῶντα αὐτὸν οὐκέτι θεάσῃ.
Ὁ δὲ ὑποστρέψας δρομαίος εὗρεν αὐτὸν τεθνηκότα,
καὶ πάντα αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ δημοσίου διαρπαγέντα.
Ὁ δὲ ὅσιος εὐθέως τῇ τοῦ ἀποκρισαρίου αναχωρή
σει, υποχωρήσαντος καὶ τοῦ κατέχοντος πόνου, ἐν
ἐκπλήξει καὶ θαύματι κατέστη, έξιστάμενος ἐπὶ τῇ
τοῦ Θεοῦ ἀφάτῳ προνοίᾳ, ὅτι βουληθέντα αὐτὸν
πρᾶξαι τι παρὰ τὸ αὐτοῦ θέλημα, καὶ ἄκοντα δι
σκώλυσε. Τῶν δὲ ἀδελφῶν ἐν τῷ ὄρει εργαζομένων,
καὶ κυλιόντων τὰ κεκαυμένα δένδρα πρὸς τὸ ἀνοίξαι
καὶ ποιῆσαι χώραν σιτοφόρον ἀντὶ ξυλοφόρου, εἶπε
τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ οἰκείῳ θεράποντι • Εξελθε
ἐν τῷ ὄρει πρὸς τοὺς κοπιῶντας, ἐπειδὴ «ὁ ἐχθρὸς
ὑμῶν διάβολος περιέρχεται ζητῶν, είνα καταπίῃ.
Παραχρῆμα δὲ ἀναστὰς ἐπορεύθη, καὶ πᾶσαν τὴν
ἡμέραν ἐκείνην οὐκ ἐπαύσατο περιερχόμενος τοὺς
ἀδελφοὺς πάντας, επιφωνούμενός τε καὶ ἀεὶ παραγ:
γέλων προσεύχεσθαι, καὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ
ἀποδιώκειν τὸν ἀντικείμενον. Ἰδὼν οὖν ὁ διάβολο;
τὴν τοῦ ἀρχηγοῦ ἀσφάλειαν, καὶ τὴν τῶν ὑπηκόων
περίφραξιν, περὶ ὥραν δεκάτην ρίψας μέγιστον δέν
δρον, καὶ ἕνα κύνα φονεύσας ἀπῆλθε κατησχυμένος.
Τινῶν δὲ ἀδελφῶν περὶ τοῦ κυνὸς θλιβομένων, ἔφη
ὁ μέγας, Καλῶς, ᾧ ἀδελφοί, προσέταξεν ή θεία Γραφή,
ἀεὶ προσεύχεσθαι ἡμᾶς, μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμούς. Βουληθεὶς γὰρ ὁ διάβολος ἀδελφῷ ἐπαγαγεῖν
τὸν θυμὸν αὐτοῦ, δν εἰς τὸν κύνα ἀπέδειξεν, εκωλύθη
ὑπὸ Θεοῦ ἀγγέλου, καθώς λέγει ὁ ψαλμός. Παρεμ
καλεῖ ἄγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς.»
20 1 Petr. v, 8. " Matth.
Matth. XXIL 21.
41; 1 Thess. v, 17. " Psal. xXXII,
col. 83–84page 38 of 79
PG 120:83μδ'. Τούτοις τοῖς λόγοις καὶ τρόποις ἐδίδασκεν αὐτὸς ἐν παντὶ καιρῷ καὶ τόπῳ προσεύχεσθαι καὶ οὕτω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν δαιμόνων ἐκτρέπεσθαι. Ίνα δὲ καὶ τῆς τῶν γηίνων προσπαθείας αὐτοὺς ἀπαλ λάξῃ, καὶ παιδεύσῃ αὐτοὺς προτιμὴν τὴν ὑπακοὴν καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς, ἄλλο πεποίηκε καὶ αὐτὸ μνή μης ἄξιον. Εθος ἦν τῷ μακαρίῳ ἐξ ἀρετῆ; κτηθὲν οὐκ ἐκ φύσεως, τὸ ἐν παντὶ πράγματι ἑαυτὸν ἐπι μέμφεσθαι. Οθεν πολλάκις ἐν ἑαυτῷ λογιζόμενος τὴν τῆς ἡσυχίας γλυκύτητα, καὶ τὸ τῆς ἀκτημοσύνης ἀμέριμνον, καὶ ὅτι ὁ καθήμενος μετὰ ἀδελφῶν ἀγωνιστής εἰς ἀρετὴν οὐ προκόπτει, βία μήτο:τέ τοι καὶ ὑστερήσῃ· ταῦτα πάντα ἐνθυμούμενος εδυσχέραινε σφόδρα τῇ τῶν πολλῶν συνοικήσει, και ἤχθετο μέχρι καὶ τῆς αὐτῶν συντυχίας, ὡς ἐμποδιζούσης αὐτὸν τῆς κατὰ νοῦν θεωρίας, καὶ τῆς ἔνδο θεν κρυπτῆς ἐργασίας· ἧς μόνοι πεπείρανται οἱ περὶ Αντώνιον, καὶ Ἀρσένιον, καὶ Ἰωάννην τὸν Καλυβί την, τοὺς θεοφόρους Πατέρας. Τούτοις τοῖς λογισμούς ἀντεισήγετο τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου·ι Μηδεὶς τὸ ἑαυτοῦ ζητείτω, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶσιν.» Εδοξε τοίνυν αὐτῷ πειράσαι αὐτοὺς ἔν τινι παραλόγου ἐπιταγῆς πράγματι· καὶ εἰ μὲν ἀδιακρίτως καὶ ἀπολυπραγμόνως συγκαταθήσονται, ἀρήσεσθαι τὴν συνοίκησιν, ὡς καὶ αὐτῶν οὕτω δυναμένων σωθῆναι, κἀκεῖνον τὴν ἰδίαν τάξιν φυλάξαι· εἰ δέ τι γένηται τοὐναντίον, τὴν ἀναχώρησιν προτιμῆται. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν τῆς ἑωθινῆς ὑμνῳδίας ἐν μιᾷ τελε σθείσης, καὶ πάντων συνηθροισμένων, λέγει αὐτοῖς ὁ μέγας· Πολλοὺς ἀμπελῶνας πεφυτεύκαμεν, ὦ Πα τέρες, καὶ τοῦτο λογίζεται ἡμῖν ὡς πλεονεξία, διότι πλέον τῆς χρείας ἡμῶν ἐκτησάμεθα. Δεῦτε κόσ ψωμεν ἐξ αὐτῶν, καὶ μὴ ἐάσωμεν εἰ μὴ μόνον τὸ αύταρκες. με'. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ἰδὼν ὅτι συγκατατίθενται, ἄρας τὴν πέλεκυν ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ, ὥρμησεν ἐπὶ τὸ κάλλιον καὶ εὐφορώτερον μέρος τοῦ ἀμπελῶνος· ἐμοίως δὴ καὶ αὐτοὶ ἅπαντες ἠκολούθησαν ὀπίσω αὐτοῦ, ἓν ῥῆμα καὶ μόνον μή μήξαντες· καὶ οὐκ εἶπον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐμάνη, οὐκ οἶδε τί ποιεῖ τοῦτο ποτὲ οὔτε ἐφάνη οὔτε ἠκούσθη· ἀλλὰ εὐχῆς γενομένης ήρξαντο κάπτειν ἀπὸ πρωΐ ἕως τρίτης ὥρας. Τότε γνοὺς ὁ Πατήρ τὴν τῶν τέκνων ὑπο ακοὴν ἁμιλληθεῖσαν τοῖς πάλαι ἱστορουμένοις, δέο δωκε τῷ Θεῷ δεξιὰς μηδὲν αὐτῶν προτιμῆσαι μέσ χρις εσχάτης ἀναπνοῆς. Τούτου οὖν τοῦ ἔργου περι φήμου γεγονότος καὶ ἕως αὐτοῦ τοῦ ἁγίου ὅρους, καὶ ἕως τῆς Σικελίας, οὐδεὶς ἡδυνήθη καταλαβέσθαι τοῦ πράγματος τὴν ὑπόθεσιν· ἀλλ᾽ ἄλλοι μὲν ἔλεγον, ὅτι οἱ μοναχοὶ ἐμεθύσθησαν· ἄλλοι δὲ, ὅτι ὁ Πατήρ ἅγιον
ANONYMI
44. flujusmodi sermonibus ac monitis docebat
eos orare quovis loco et tempore, atque ita dæmonum insidias declinare. Ut vero etiam rerum terrenarum affectu eos purgaret, discerentque ab eo
vel ipsi vitæ obedientiam præponere, aliud quiddam
egit memoria dignum. Moris erat beato Viro non
a natura profecti, sed virtute acquisiti, sese qualibet in re reprehendere: quare secum ipse solitariæ vitæ suavitatem sæpe cogitans, et quam sit omni
sollicitudine vacuum nihil possidere, quodque spiritalium certaminum pugil, si cum fratribus sedeat, nullos faciat in virtute progressus; imo vix
contingere possit, quin evadat deterior: læc, inquam, omnia secum cogitans, nimis ægre ferebat,
esse sibi multos habitationis socios, et vel ipsa
cum eis cullocutio molesta erat, quod impedi- "
mento esset meditationi mentis, et intus latentis
actionis, quam experti soli sunt Deo pleni Patres
Antonius, Arsenius et Joannes Calybita. contrario se offerebat dictum illud Apostoli: Nemo,
quod suum est, quærat, sed quod multorum, ut
salvi fiant ".» Visum ergo est ipsi periculum eorum
facere, si quid eis absurdi præciperet: ut si nullo
adhibito examine, nulla curiositate mandatum aciperent, esset sibi cum iis una vivendum, quod
ea ratione possent et illi consequi salutem, et ipse
a suo instituto non recelere: si vero contra eveniret, præferenda esset solitudo. Ilane igitur ol
causam die quadam peracto matutino officio et
præsentibus omnibus, hunc magnus Pater habuit
sermonem: Vineta, Patres, multa plantavimus,
idque nobis avaritiæ tribuitur, eo quod sint ultra
modum nostræ indigentiæ. Agitedum, cædarus
partem eorum, nec relinquamus, nisi quod sufficit.
45. His dictis, cum vidisset illos non aluere,
securim humeris tollens perrexit ad pulchriorem
et uberiorem vineæ partem, cunctis post eum
insequentibus, ne verbo quidem uno prolato. Nec
enim dixerunt: Insanit homo iste, nescit, quid
agat, hoe nunquam visum, nunquam auditum est:
sed facta prius oratione cœperunt mane cælere
usque ad horam tertiam. Tunc Pater, agnita filiorum obedientia, quæ antiquas historias exæquaret,
pollicitus est leo se usque ad ultimum spiritum
nihil illis præpositurum. Cum igitur divulgatum
hoc esset, et usque ad montem Atlion et
Siciliam fama celebratum esset, nemo rei causam
assequi potuit: sed quidam aiebant monachos
ebrios fuisse alii Patris iram causabantur: alii
vero, quod multas haberent possessiones, nec
8. 1 Cor. x, 24.
μδ'. Τούτοις τοῖς λόγοις καὶ τρόποις ἐδίδασκεν
αὐτὸς ἐν παντὶ καιρῷ καὶ τόπῳ προσεύχεσθαι καὶ
οὕτω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν δαιμόνων ἐκτρέπεσθαι. Ίνα
δὲ καὶ τῆς τῶν γηίνων προσπαθείας αὐτοὺς ἀπαλ
λάξῃ, καὶ παιδεύσῃ αὐτοὺς προτιμὴν τὴν ὑπακοὴν
καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς, ἄλλο πεποίηκε καὶ αὐτὸ μνή
μης ἄξιον. Εθος ἦν τῷ μακαρίῳ ἐξ ἀρετῆ; κτηθὲν
οὐκ ἐκ φύσεως, τὸ ἐν παντὶ πράγματι ἑαυτὸν ἐπι·
μέμφεσθαι. Οθεν πολλάκις ἐν ἑαυτῷ λογιζόμενος
τὴν τῆς ἡσυχίας γλυκύτητα, καὶ τὸ τῆς ἀκτημοσύ
νης ἀμέριμνον, καὶ ὅτι ὁ καθήμενος μετὰ ἀδελφῶν
ἀγωνιστής εἰς ἀρετὴν οὐ προκόπτει, βία μήτο:τέ
τοι καὶ ὑστερήσῃ· ταῦτα πάντα ἐνθυμούμενος
εδυσχέραινε σφόδρα τῇ τῶν πολλῶν συνοικήσει, και
ἤχθετο μέχρι καὶ τῆς αὐτῶν συντυχίας, ὡς ἐμποδι
ζούσης αὐτὸν τῆς κατὰ νοῦν θεωρίας, καὶ τῆς ἔνδοθεν κρυπτῆς ἐργασίας· ἧς μόνοι πεπείρανται οἱ περὶ
Αντώνιον, καὶ Ἀρσένιον, καὶ Ἰωάννην τὸν Καλυβί
την, τοὺς θεοφόρους Πατέρας. Τούτοις τοῖς λογισμούς
ἀντεισήγετο τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου·ι Μηδεὶς τὸ ἑαυτοῦ
ζητείτω, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶσιν.» Εδοξε
τοίνυν αὐτῷ πειράσαι αὐτοὺς ἔν τινι παραλόγου
ἐπιταγῆς πράγματι· καὶ εἰ μὲν ἀδιακρίτως καὶ
ἀπολυπραγμόνως συγκαταθήσονται, ἀρήσεσθαι τὴν
συνοίκησιν, ὡς καὶ αὐτῶν οὕτω δυναμένων σωθῆναι,
κἀκεῖνον τὴν ἰδίαν τάξιν φυλάξαι· εἰ δέ τι γένηται
τοὐναντίον, τὴν ἀναχώρησιν προτιμῆται. Διὰ ταύτην
οὖν τὴν αἰτίαν τῆς ἑωθινῆς ὑμνῳδίας ἐν μιᾷ τελε
σθείσης, καὶ πάντων συνηθροισμένων, λέγει αὐτοῖς
ὁ μέγας· Πολλοὺς ἀμπελῶνας πεφυτεύκαμεν, ὦ Πατέρες, καὶ τοῦτο λογίζεται ἡμῖν ὡς πλεονεξία, διότι
πλέον τῆς χρείας ἡμῶν ἐκτησάμεθα. Δεῦτε κόσ
ψωμεν ἐξ αὐτῶν, καὶ μὴ ἐάσωμεν εἰ μὴ μόνον τὸ
αύταρκες.
με'. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ἰδὼν ὅτι συγκατατίθενται,
ἄρας τὴν πέλεκυν ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ, ὥρμησεν
ἐπὶ τὸ κάλλιον καὶ εὐφορώτερον μέρος τοῦ ἀμπελώ
νος· ἐμοίως δὴ καὶ αὐτοὶ ἅπαντες ἠκολούθησαν
ὀπίσω αὐτοῦ, ἓν ῥῆμα καὶ μόνον μή μήξαντες· καὶ
οὐκ εἶπον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐμάνη, οὐκ οἶδε τί ποιεῖ·
τοῦτο ποτὲ οὔτε ἐφάνη οὔτε ἠκούσθη· ἀλλὰ εὐχῆς
γενομένης ήρξαντο κάπτειν ἀπὸ πρωΐ ἕως τρίτης
ὥρας. Τότε γνοὺς ὁ Πατήρ τὴν τῶν τέκνων ὑπο
ακοὴν ἁμιλληθεῖσαν τοῖς πάλαι ἱστορουμένοις, δέο
δωκε τῷ Θεῷ δεξιὰς μηδὲν αὐτῶν προτιμῆσαι μέσ
χρις εσχάτης ἀναπνοῆς. Τούτου οὖν τοῦ ἔργου περιφήμου γεγονότος καὶ ἕως αὐτοῦ τοῦ ἁγίου ὅρους, καὶ
ἕως τῆς Σικελίας, οὐδεὶς ἡδυνήθη καταλαβέσθαι τοῦ
πράγματος τὴν ὑπόθεσιν· ἀλλ᾽ ἄλλοι μὲν ἔλεγον,
ὅτι οἱ μοναχοὶ ἐμεθύσθησαν· ἄλλοι δὲ, ὅτι ὁ Πατήρ
Joannis Clei notæ.
Athos mons est Macedonie, in mare Ageum
instar peninsul:rexcurrens inter sinus Strymonicum
et Singiticum. Plurima de altitu:line ejus scribunt
Plinius et alii: ab Italis il monte santo, ἅγιον
Goo; a Græcis, et Monastir a Turcis appellatur.
Nominum il orum origo est a nikitudine monasteriorum quæ montem occupant, ubique 21 ca -
logerorum, sen monachorum Graecorum solius
Ordinis S. Basilii, monachi vero ad 6000 numerantur, ex quibus episcopi omnes sub patriarcha
Constantinopolitano ad ecclesias regendas desumuntur. De hoc igitur monte, ubi monasticæ
vitæ tot cultores habitabant, serino biographo
csl.
col. 85–86page 39 of 79
PG 120:85εθυμώθη, καὶ διὰ τοῦτο ἐποίησε τοῦτο· καὶ ἄλλοι, ότι πολλὰ ὄντα καμεῖν οὐκ ἴσχυον. Καὶ τοῦτο οὐ θαυμαστόν, όπουγε οὐδὲ αὐτοὶ οἱ συγκόψαντες ήδει σαν διατί έκοψαν, εἰ μὴ οἷς η Κούληθη ὁ μέγας Πατήρ ἀποκαλύψει. Ποτὲ τῆς ἁγίας πέμπτης του Πάσχα καταλαβούσης, ήνεγκε τις ίχθύας ἐν τῇ μονῇ καλοὺς καὶ μεγάλους, ἐν κοφίνιον πλῆρες, ἵνα μι κρὰν παράκλησιν λάβωσιν οἱ ἀδελφοὶ ἐκ τῆς πολλῆς καὶ μακράς νηστείας· καὶ ἰδὼν αὐτοὺς ὁ Πατήρ, ὅτι μικρὸν Αγαλλιάσθησαν ιδόντες τοὺς ἰχθύας, εἴασε μὲν αὐτοὺς ξύσαι, καὶ πλύναι, καὶ ἑτοιμάσαι πρὸς τὸ ἐψῆσαι· τινὸς δὲ προσαίτου καταλαβόντος, δέδω κεν αὐτῷ ἅπαντας, μὴ ἐάσας ἐξ αὐτῶν οὐδένα. Οὕτως ἐπαίδευσεν αὐτοὺς ἐκ διαθέσεως ψάλλειν τό «Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου· ο καὶ τό· μερισμοῦ εἶ, Κύριε, καὶ κλῆρος ἐπιπόθητος.» Ευκτήριον ἐστιν ἐν τῷ ἄκρη Ρυσιάνου τερπνότατον ἐπ' ὀνόματι τῆς ἁγίας Αναστασίας, κτισθὲν μὲν ὑπὸ Εὐπραξίου τοῦ βασιλικού, κριτοῦ γεγονότος Ιταλίας καὶ Καλα βρίας ο φροντιστήριον δὲ χρηματίσαν παρθένων. Τούτου την προστασίαν ἐπιστεύθη παρὰ τοῦ Εὐπραξίου ὄντος ἐν Κωνσταντινουπόλει μοναχός τις Αντώνιος τῷ ὀνόματι· δ: χρημάτων υπάρξει περι ερχόμενος, καὶ ὑπὸ τοῦ θανάτου κατεπειγόμενος, ὑφορώμενος τὸ τῶν ἀρχόντων εὐάρπακτον καὶ εὑρόφιστον, ἐπὶ τὸν ἄσυλον πύργον καταφεύγει Πατέρα τὸν ὅσιον· καὶ τοῦτον πάντων τῶν αὐτοῦ καταστήσα; ἐπίτροπον, οὕτω λοιπὸν ἀφρονίστως τετελευτηκεν. μς'. Οπερ ἀκούσας ὁ τοῦ Θεοῦ οἰκονόμος, καὶ σπλαγχνισθεὶς οὐ τοσοῦτον ἐπὶ τῷ ἀπελθόντι, ὅσον ἐπὶ τῇ τῆς μονῆς καταστάσει· ἦν γὰρ. λοιπὸν ἐξ ἐκείνου ἀφανισθεῖσα καὶ διασκορπισθεῖσα· εἰσέρχεται ἐν τῷ ἄστει, καὶ τὰ μὲν ἐγκαταλείμματα τοῦ ἀπος χομένου διεμέρισε τοῖς πτωχοῖς, καὶ ἐκκλησίαις, καὶ τῷ μοναστηρίῳ· πᾶσαν δὲ σπουδήν κατεβάλετο τοῦ τὴν μονὴν καταστήσασθαι, καὶ παρθένους ἐν αὐτῇ ἐμφυτεῦσαι ἀξίας τοῦ ἐπαγγέλματος. υπερ καὶ Θεοῦ συνεργούντος τετέλεκεν, πάσας τὰς διεσκορπισμένας συνάξας, καὶ ἡγούμενην ἐπ' αὐταῖς ἐπιστήσας, οἵαν ἀπῄτει ὁ λόγος· παρακαλέσας τους οικήτορας πάνε τας τοῦ κάστρου φροντίζειν αὐτῶν, ὡς ἀσθενεστέρου μέρους καὶ ὡς μέγα όφελος δι' αὐτῶν καρπουμένους λέγων αὐτοῖς καὶ τοῦτο· Οτι ἐάν τις ἐξ ὑμῶν τε λευτήσῃ, καὶ βουληθῇ ἡ γυνὴ αὐτοῦ τοῦ λοιποῦ ἐν ἁγνίᾳ βιώσαι, μὴ ἔχουσα δὲ ποῦ καταφυγεῖν, ἑτέρῳ γάμω προσομιλήσῃ, ὑμέτερόν ἐστι πταίσμα, τῶν μὴ σπουδασάντων ἵνα τοιαύτη πόλι; ἓν μοναστήριν ἔχῃ. Ἔτι δὲ αὐτοῦ ἐν τῷ κάστρῳ προσκαρτεροῦντος, καὶ μικρὸν ὑπὸ νόσου καταληφθέντος, εἰσῆλθε καὶ ὁ μητροπολίτης Καλαβρίας Θεοφύλακτος, συν ΣΙΧΤΗ, Δομέστικος
εθυμώθη, καὶ διὰ τοῦτο ἐποίησε τοῦτο· καὶ ἄλλοι, sufficerent ad colendas omnes. Nec nirum hoc est,
ότι πολλὰ ὄντα καμεῖν οὐκ ἴσχυον. Καὶ τοῦτο οὐ
θαυμαστόν, όπουγε οὐδὲ αὐτοὶ οἱ συγκόψαντες ήδει
σαν διατί έκοψαν, εἰ μὴ οἷς η Κούληθη ὁ μέγας
Πατήρ ἀποκαλύψει. Ποτὲ τῆς ἁγίας πέμπτης του
Πάσχα καταλαβούσης, ήνεγκε τις ίχθύας ἐν τῇ μονῇ
καλοὺς καὶ μεγάλους, ἐν κοφίνιον πλῆρες, ἵνα μι
κρὰν παράκλησιν λάβωσιν οἱ ἀδελφοὶ ἐκ τῆς πολλῆς
καὶ μακράς νηστείας· καὶ ἰδὼν αὐτοὺς ὁ Πατήρ, ὅτι
μικρὸν Αγαλλιάσθησαν ιδόντες τοὺς ἰχθύας, εἴασε
μὲν αὐτοὺς ξύσαι, καὶ πλύναι, καὶ ἑτοιμάσαι πρὸς
τὸ ἐψῆσαι· τινὸς δὲ προσαίτου καταλαβόντος, δέδω
κεν αὐτῷ ἅπαντας, μὴ ἐάσας ἐξ αὐτῶν οὐδένα. Οὕτως
ἐπαίδευσεν αὐτοὺς ἐκ διαθέσεως ψάλλειν τό «Κύριε,
ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου· ο καὶ τό· Μερίς
μου εἶ, Κύριε, καὶ κλῆρος ἐπιπόθητος.» Ευκτήριον
ἐστιν ἐν τῷ ἄκρη Ρυσιάνου τερπνότατον ἐπ' ὀνόματι
τῆς ἁγίας Αναστασίας, κτισθὲν μὲν ὑπὸ Εὐπραξίου
τοῦ βασιλικού, κριτοῦ γεγονότος Ιταλίας καὶ Καλα
βρίας ο φροντιστήριον δὲ χρηματίσαν παρθένων.
Τούτου την προστασίαν ἐπιστεύθη παρὰ τοῦ Εὐπραξίου ὄντος ἐν Κωνσταντινουπόλει μοναχός τις
Αντώνιος τῷ ὀνόματι· δ: χρημάτων υπάρξει περι
ερχόμενος, καὶ ὑπὸ τοῦ θανάτου κατεπειγόμενος,
ὑφορώμενος τὸ τῶν ἀρχόντων εὐάρπακτον καὶ
εὑρόφιστον, ἐπὶ τὸν ἄσυλον πύργον καταφεύγει
Πατέρα τὸν ὅσιον· καὶ τοῦτον πάντων τῶν αὐτοῦ
καταστήσα; ἐπίτροπον, οὕτω λοιπὸν ἀφρονίστως
τετελευτηκεν.
quandoquidem nec illi ipsi, qui ceciderant, causam
norant, cur cecidissent, nisi quibus ipse magnus
Pater detexit arcanum. Obtulerunt quidam sancta
feria quinta Pascha monasterio corbem egreginrum et magnorum piscium plenam, ut n:odico
afficerentur refrigerio fratres, diuturno ac nimi: ¡♥
junio confecti: et cuin vidisset illus Pater, conspectis piscibus leviter exhilaratos permisit quidem
desquamari pisces, lavari et ad coquenduin parari,
sed omnes mendico cuidam tunc sese offerenti do.
navit, ne uno quidem relicto. Ita illos docuit ex
animo canere: • Domine, ante te omne desiderium
meum ';» et: c Portio mea, Domine, et portio
desiderabilis "., Est oratorium in summa Rossani
parte speciosissimum, sanctæ. Anastasiæ dicatum, ab Eupraxio imperiali quondam judice Itali:e
et Calabriæ exædificatum, quod postea sacrum
exstitit etiam domicilium virginum. Hujus sacri
loci curam demandaverat idem Eupraxius, dum
essel Constantinopoli, cuidam monacho, Antonio
nomine: qui cum esset pecuniosus et morti vicinus,
timens rapacitatem principum cuncta absorbentium,
ad tutissimam turrim, beatum Patrem confugit,
quem svarum omnium rerum curatorem instituens,
liber tum dem:um omni sollicitudine defunctus
CSL.
46. Quod ubi cognovit Dei æcononus, nisertus
non tam defuncti, quam status monasterii (jam enim
defecerat, lispersumque erat ex eo tempore), ingres -
sus est in oppidum; et mortui quidem res quæ supererant, in pauperes et ecclesias et monasterium
erogavit, omne vero studium posuit in restituendo
monasterio et collocandis illic virginibus professione dignis. Quod etiam, Deo adjuvante, perfecit,
el quæ dispersæ erant, eas unum in locum redegit,
præfecitque illis ejusmodi feminam, qualem oportebat, rogans omnes civitatem incolentes, ut curain
illarum susciperent, tanquam infirmioris sexus,
unde etiam essent magnam percepturi utilitatem:
illud insuper aldens: Quod si quis vestrum decedat et uxor ejus velit in posterum cælibem vitam
μς'. Οπερ ἀκούσας ὁ τοῦ Θεοῦ οἰκονόμος, καὶ
σπλαγχνισθεὶς οὐ τοσοῦτον ἐπὶ τῷ ἀπελθόντι, ὅσον
ἐπὶ τῇ τῆς μονῆς καταστάσει· ἦν γὰρ. λοιπὸν ἐξ
ἐκείνου ἀφανισθεῖσα καὶ διασκορπισθεῖσα· εἰσέρχεται
ἐν τῷ ἄστει, καὶ τὰ μὲν ἐγκαταλείμματα τοῦ ἀπος -
χομένου διεμέρισε τοῖς πτωχοῖς, καὶ ἐκκλησίαις, καὶ
τῷ μοναστηρίῳ· πᾶσαν δὲ σπουδήν κατεβάλετο τοῦ
τὴν μονὴν καταστήσασθαι, καὶ παρθένους ἐν αὐτῇ
ἐμφυτεῦσαι ἀξίας τοῦ ἐπαγγέλματος. υπερ καὶ Θεοῦ
συνεργούντος τετέλεκεν, πάσας τὰς διεσκορπισμένας
συνάξας, καὶ ἡγούμενην ἐπ' αὐταῖς ἐπιστήσας, οἵαν
ἀπῄτει ὁ λόγος· παρακαλέσας τους οικήτορας πάνε
τας τοῦ κάστρου φροντίζειν αὐτῶν, ὡς ἀσθενεστέρου
μέρους καὶ ὡς μέγα όφελος δι' αὐτῶν καρπουμένους
λέγων αὐτοῖς καὶ τοῦτο· Οτι ἐάν τις ἐξ ὑμῶν τελευτήσῃ, καὶ βουληθῇ ἡ γυνὴ αὐτοῦ τοῦ λοιποῦ ἐν agere, si non sit, quo illa confugiat et proinde ad
ἁγνίᾳ βιώσαι, μὴ ἔχουσα δὲ ποῦ καταφυγεῖν, ἑτέρῳ
γάμω προσομιλήσῃ, ὑμέτερόν ἐστι πταίσμα, τῶν
μὴ σπουδασάντων ἵνα τοιαύτη πόλι; ἓν μοναστήριν
ἔχῃ. Ἔτι δὲ αὐτοῦ ἐν τῷ κάστρῳ προσκαρτερούν
τος, καὶ μικρὸν ὑπὸ νόσου καταληφθέντος, εἰσῆλθε
καὶ ὁ μητροπολίτης Καλαβρίας Θεοφύλακτος, συν33 Psal. ΣΙΧΤΗ, 10. t Psal. cxvm, 57,
secundas nuptias transeat, vos in culpa eritis, qui
studium non adhibueritis, ut tam nobilis civitas
unum habeat monasterium. Cæterum cum adhuc
moraretur in oppido et in morbum non gravem
incidisset, venit et metropolita Calabria Theophylactus et una cum ipso Leo domesticus litteJoannis Clei notæ.
Eupraxins is idem videtur de quo paulo
post: at is diu ante sacellumn S. Anastasia construxisse censendus est, quandoquidem ejus administratio non parvo tempore videatur sub Antonio
fisse, a quo legata testamento bona acceperat et
poperibus distribuerat S. Nilus, propter quam
rem avar tie deinde apud Eupraxium accusatus
fuit, uti infra narratur. Verisimile porro est, re
stauratum a Sancto parthenonein, postea ccucidisse, nam illius apud Agrestam sæpe laudatum
mentionem non invenio.
An archiepiscopus, an præfectus palatinus?
Id suadere
Δομέστικος tum apud posteriores Græcus,
Chapter VIICaput VII
col. 87–88page 40 of 79
PG 120:87ἅμα δὲ αὐτῷ καὶ ὁ δομέστικος Λέων, Ανδρες γραμ. ματικώτατοι καὶ σοφώτατοι. Ο δέ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος φεύγων τὴν τοῦ λαοῦ ὄχλησιν, καὶ τὴν φίλην ἡσυχίαν ἀεὶ ἀσπαζόμενος, ἐξῆλθε μικρὸν ἀπὸ τοῦ άστεος ἐν τῷ ναῷ τοῦ φιλερήμου και Βαπτιστού Ἰωάννου, οὗ καὶ τὸν βίον ἐζήλου, κἀκεῖ προσωμία λει τῷ Θεῷ, καὶ τῇ μελέτη προσείχεν. μζ' Ἐξῆλθεν οὖν πρὸς αὐτὸν] μητροπολίτης καὶ ὁ δομέστικος, καὶ οἱ ἄρχοντες, καὶ τῶν ἱερέων πολλοί, καὶ λαοῦ μέρος οὐ βραχύτατον. Εβουλεύσαντα δὲ κατὰ τὴν ὁδὸν, τίς τι αὐτῶν ἐρωτήσῃ τῶν Γραφῆς ἀπορρήτων· οὐ τοσούτον μαθεῖν, ὅσον πειρᾶσαι βουλόμενοι. Καθήμενος δὲ ἐξ ἐναντίας ὁ ὅσιος, καὶ θεασάμενος αὐτοὺς πρὸς αὐτὸν ἐρχομένους, λέγει ἐν ἑαυτῷ· Ἰδοὺ νῦν οὗτοι ἐλθόντες εἰς ἀργολογίας ἡμᾶς ἐμβαλοῦσιν ᾿Αλλὰ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, λύ τρωσαι ἡμᾶς ἐκ τῶν παγίδων τοῦ ἀλλοτρίου, καὶ δώρησαι ἡμῖν ἐννοεῖν καὶ λαλεῖν ἃ δεῖ, καὶ πράττειν τὰ σοὶ εὐάρεστα. Καὶ ταῦτα εὐξάμενος, ἀνοίγει τὴν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ βίβλον, καὶ κατὰ συγκυρίαν εὑρι σκει τὴν γενομένην ἀποκάλυψιν πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις Συμεῶνα τὸν εἰς τὸ θαυμαστὸν ὄρος. Ἐκείνων οὖν έγγισάντων, καὶ μετὰ τὴν προσκύνησιν καθισάντων, επιδίδωσιν ὁ μέγας τὴν βίβλον τῷ δομεστίκῳ τοῦ ἀναγνῶναι; ἔνθα τὸ σημεῖον ὑπῆρχε. Ο δὲ ἀνοίξας το στόμα, ήρξατο πάνυ εὐφυῶς καὶ νουνεχῶς ἀνα γνῶγαι. Ελθόντος καὶ εἰς τὸν τόπον, ὅπου λέγει, ἀπὸ μυρίων μόλις ευρίσκεσθαι μίαν ψυχὴν ἐν τοῖς ἐνεστῶσι χρόνοις τὴν ἐν χερσὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προερχομένην· ήρξαντο πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος λέγειν· Μὴ γένοιτο· οὐκ ἔστιν ἀληθές· αἱρετικό; ἐστιν ἐλαλήσας. Λοιπὸν ἡμεῖς δωρεὰν ἐβαπτίσθημεν, καὶ τὸν σταυρὸν προσκυνοῦμεν, καὶ κοινωνοῦμεν, καὶ Χριστιανοὶ λεγόμεθα; Ταῦτα καὶ τὰ ὅμοια τούτοις πάντων ἀντιλεγόντων, ἰδὼν ὁ μακάριος, ὅτι ὁ μητροπολίτης καὶ ὁ δομέστικος οὐδὲν αὐτοῖς λέ γουσιν, ἀπεκρίθη πραέως καὶ εἶπεν· Ἐὰν δὲ ὑμῖν ἀποδείξω καὶ τὸν μέγαν Βασίλειον, καὶ Χρυσόστομον, καὶ Ἐφραὶμ τὸν πανόσιον, καὶ Θεόδωρον τὸν Στουδίτην, καὶ αὐτὸν τὸν ᾿Απόστολον, καὶ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον τὸν αὐτὸν σκοπὸν καὶ φρονοῦντας καὶ λέγοντας, τί πείσεσθε ὑμεῖς οἱ ἀσκόπως τα στόματα (α
ANONYMI
ratissimi et eruditissini viri. Αt vero sanctus ἅμα δὲ αὐτῷ καὶ ὁ δομέστικος Λέων, Ανδρες γραμ.
Pater Nilus populi turbam fugiens et amicam quietem semper exoplane, parum ab oppido digressus,
petiit templum culturis eremi Joannis Baptista,
cujus etiam vitæ institutum imitabatur; ibique
cum Deo sermbdinabatur totus in meditatione dellBus.
ματικώτατοι καὶ σοφώτατοι. Ο δέ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν
Νεῖλος φεύγων τὴν τοῦ λαοῦ ὄχλησιν, καὶ τὴν φίλην
ἡσυχίαν ἀεὶ ἀσπαζόμενος, ἐξῆλθε μικρὸν ἀπὸ τοῦ
άστεος ἐν τῷ ναῷ τοῦ φιλερήμου και Βαπτιστού
Ἰωάννου, οὗ καὶ τὸν βίον ἐζήλου, κἀκεῖ προσωμία
λει τῷ Θεῷ, καὶ τῇ μελέτη προσείχεν.
CAPUT VII.
Propositas sibi ez sacris Litteris quæstiones resolvit, ex iisque proponentes ad judicii timorem vilaque
emendationem hortatur; cum Judæo agere de Deo recusat; habitum monasticum irridentibus imminenter
divinam ultonem prædicit.
47. Prodiit ergo ad eum metropolita et doesticus et magistratus, mullique sacerdotes et populi
non miníuna pars. Porro inter viam iniere consilium,
quis quíd illi proponeret e Scripturæ arcanis, non
tam addiscendi studio, quam periculum faciendi.
Sedebat e regione vir sanctus, et cum vidisset illos
ad se venientes, secum dicebat: Ecce venient hi
el sermonum notis inanium ansas dabunt. At to,
Domine Jesu Christe, libera nos e laqueis adversá -
rii et largire nobis, ut cogitemus et loquamur quæ
oportet, et agamus quæ tibi placita sunt. Cum ita
orasset, aperit librum, quem prae manibus habebat, et incidit forte in narrationem de iis quæ
revelata fuerant beato Simeoni, cognomento Montis
admirabilis Cum ergo illi prope accessissent
et peracta salutatione consedissent, librum porrexit
domestico magnus Pater, ut legeret ubi notatuın
erat. Ille os suum aperiens cœpit legere muita
cum venustate et intelligentia. Cum autem pervcmisset in locum illum,úbi dicitur,de mille vix unam
reperiri animam his temporibus, quæ in manus
sanctorum angelorum de corpore excat; cœpere
quasi uno ore ornnes dicere: Absit, non est verum,
hæreticus est, qui hoc dixit. Frustra ergo nos baptizati fumus et crucem adoramus et Christi corpus
suinimus et Christiani vocamur? His et similibus
verbis cum omnes contradicerent, videretque Sanetus, nihil ad hoc a metropolita et domestico responderi, respondens ipse placide dixit: Quod si
vobis ostendero, et Basilium magnum, et Chrysostomum, et beatissimum Ephræm, et Theodorum Studitam, et Apostolum ipsum, ac Evangelium sentientes idem atque alirmantes, quid penarum vos, qui -
inconsiderate os aperitis et Spirítuí sancto refragamini et tremendis Patrum sententiis hæreseos
μζ' Ἐξῆλθεν οὖν πρὸς αὐτὸν] μητροπολίτης καὶ ὁ
δομέστικος, καὶ οἱ ἄρχοντες, καὶ τῶν ἱερέων πολλοί,
καὶ λαοῦ μέρος οὐ βραχύτατον. Εβουλεύσαντα δὲ
κατὰ τὴν ὁδὸν, τίς τι αὐτῶν ἐρωτήσῃ τῶν Γραφῆς
ἀπορρήτων· οὐ τοσούτον μαθεῖν, ὅσον πειρᾶσαι
βουλόμενοι. Καθήμενος δὲ ἐξ ἐναντίας ὁ ὅσιος, καὶ
θεασάμενος αὐτοὺς πρὸς αὐτὸν ἐρχομένους, λέγει ἐν
ἑαυτῷ· Ἰδοὺ νῦν οὗτοι ἐλθόντες εἰς ἀργολογίας
ἡμᾶς ἐμβαλοῦσιν ᾿Αλλὰ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, λύτρωσαι ἡμᾶς ἐκ τῶν παγίδων τοῦ ἀλλοτρίου, καὶ
δώρησαι ἡμῖν ἐννοεῖν καὶ λαλεῖν ἃ δεῖ, καὶ πράττειν
τὰ σοὶ εὐάρεστα. Καὶ ταῦτα εὐξάμενος, ἀνοίγει τὴν
ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ βίβλον, καὶ κατὰ συγκυρίαν εὑρι
σκει τὴν γενομένην ἀποκάλυψιν πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις
Συμεῶνα τὸν εἰς τὸ θαυμαστὸν ὄρος. Ἐκείνων οὖν
έγγισάντων, καὶ μετὰ τὴν προσκύνησιν καθισάντων,
επιδίδωσιν ὁ μέγας τὴν βίβλον τῷ δομεστίκῳ τοῦ
ἀναγνῶναι; ἔνθα τὸ σημεῖον ὑπῆρχε. Ο δὲ ἀνοίξας
το στόμα, ήρξατο πάνυ εὐφυῶς καὶ νουνεχῶς ἀναγνῶγαι. Ελθόντος καὶ εἰς τὸν τόπον, ὅπου λέγει,
ἀπὸ μυρίων μόλις ευρίσκεσθαι μίαν ψυχὴν ἐν τοῖς
ἐνεστῶσι χρόνοις τὴν ἐν χερσὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων
προερχομένην· ήρξαντο πάντες ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος
λέγειν· Μὴ γένοιτο· οὐκ ἔστιν ἀληθές· αἱρετικό;
ἐστιν ἐλαλήσας. Λοιπὸν ἡμεῖς δωρεὰν ἐβαπτίσθημεν,
καὶ τὸν σταυρὸν προσκυνοῦμεν, καὶ κοινωνοῦμεν,
καὶ Χριστιανοὶ λεγόμεθα; Ταῦτα καὶ τὰ ὅμοια
τούτοις πάντων ἀντιλεγόντων, ἰδὼν ὁ μακάριος, ὅτι
ὁ μητροπολίτης καὶ ὁ δομέστικος οὐδὲν αὐτοῖς λέγουσιν, ἀπεκρίθη πραέως καὶ εἶπεν· Ἐὰν δὲ ὑμῖν
ἀποδείξω καὶ τὸν μέγαν Βασίλειον, καὶ Χρυσόστο
μον, καὶ Ἐφραὶμ τὸν πανόσιον, καὶ Θεόδωρον τὸν
Στουδίτην, καὶ αὐτὸν τὸν ᾿Απόστολον, καὶ τὸ ἅγιον
Εὐαγγέλιον τὸν αὐτὸν σκοπὸν καὶ φρονοῦντας καὶ
λέγοντας, τί πείσεσθε ὑμεῖς οἱ ἀσκόπως τα στόματα
phylactus, potuit Leo, qui domesticus ejus appellatnr, fuisse præfectus cantui ecclesiastico, que dignitas non erat éx infimis, nti non est hodie ir
choris munus cantoris.
Joannis Clei nola.
id suadere videtur, quod additur Calabria:
metropolitam paulo post appellat biographos
archiepiscopunt. Si de hocce seimo est, non
erat is Rossanensis, quippe ubi ɛedes tum
temporis archiepiscopalis non erat, sed S. Severing.
tum apud medii ævi scriptores Latinos, varias
significationes habet, præter propriam, in qua ab
antiquis usurpatur. Venit non raro pro amico, (αmiliari; sæpiùs pro dignitate sæculari caque vaFa, frequenter pro munere ecclesiastico, ut varia
apud Cangium in Glossario Græco-barbaro testiImia Batem faciunt. Si archiepiscopus erat TucoSimeones tres homonynios, Stylitas appellatos, in Opere nostro inter sanctos recensui -
mus. Prioris, qui Senior vocatur, Gesta illustrata
sunt 5 Januarii, alterius 26 Julii: de tertio denique, qui in Monte mirabili prope Autiochiam Syriæ, ubi virtutibus et prodigiis claruit, nuntiatur,
actum est prolixe a Janningo add 24 Maii. De scripuis ejus disseritur ibidem Comment. pravii S 4
ct 5.
col. 89–90page 41 of 79
PG 120:89διανοίγοντες, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἀντιπίπτοντες, καὶ τοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων φρικώδεις λόγους αίρε τικοῖς ὑποβάλλοντες διὰ τὴν ὑμῶν τοῦ βίου φαυλό-. τητα: Λέγω δὲ ὑμῖν, ἀδελφοί, ὅτι ἐκ πάντων ὧν ἐψηφίσασθε οὐδεμία ὑμῖν χάρις παρὰ τῷ Θεῷ. Ποια είδωλα, η ποίαν αἵρεσιν καταλείψαντες τῷ Χριστῷ προσεδράμετε; μη'. Τολμά τις ὑμῶν εἰπεῖν, ὅτι αἱρετικός είμι, καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν πόλιν αὐτοῦ; Οὐχὶ λιθοβοληθείς ὑπὸ πάντων ἀποκτανθήσεται? πληροφορήθητε, ότι ἐὰν μὴ ἐνάρετοι γένησθε καὶ σφόδρα ενάρετοι, οὐδο εἰς ὑμᾶς ἐξαιρήσεται της κολάσεως. Τούτων ἀκού σαντες ἅπαντες, καὶ σφόδρα καὶ καταπλαγέντες, ἤρξαντο στενάζειν ἅπαντες καὶ λέγειν· Οὐαὶ ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλεῖς καὶ ἀθλίοις. Λέγει αὐτῷ Νικόλαος ὁ πρωτοσπαθάριος - Διατί, Πάτερ, λέγει τὸ εὐαγγέλιον· ὓς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτή ριον ψυχροῦ ὕδατος, οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτ τοῦ;» ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Πατήρ· Τοῦτο πρὸς τοὺς μηδ ἐν ἔχοντας εἴρηται, ίνα μηδεὶς προφασίσηται, ὅτι ξύλα οὐκ ἔχω, ἵνα ποιήσω θερμόν. Τί δὲ ποιήσετε ὑμεῖς, οἱ καὶ αὐτὸ τὸ ποτήριον τὸ ψυχρόν ἀφαιρούμενοι τοῦ πτωχοῦ; Τούτου δὲ σιωπήσαντος, ἀνα ίσταται ἕτερος καί φησιν· "Ηθελον γνῶναι, ἅγιε Πά τερ, εἶχε σέσωσται ὁ πανθαύμαστος Σολομών, ἢ ἀπώλετο. Γνοὺς δὲ αὐτὸν ὁ Πατήρ τῷ τῆς πορνείας πνεύματι κατεχόμενον, ἔφη πρὸς αὐτόν· Ηθελον γνῶναι κἀγὼ περὶ σοῦ, εἴγε σώζῃ, ἡ ἀπόλλυσαι. Τί γὰρ ὄφελος ἐμοί τε καὶ σοὶ ἀπὸ τοῦ σωθῆναι τὸν β ς Σολομῶνα ἢ κατακριθῆναι· οὐ γὰρ ἐκείνῳ, ἀλλ' ἡμῖν ἐντέταλται τό·. Πᾶς ὁ ἐμβλέψας γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτήν.» Καὶ τό «Είτις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεί τοῦτον δ Θεός.» Περὶ δὲ τοῦ Σολομῶνος μηδαμόθεν εύρισκο. μένου ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μετανοήσαντος μετὰ τὴν ἁμαρτίαν, καθώς εὑρίσκεται ὁ Μανασσῆς, τίς δύ ναται εἰπεῖν ὅτι ἐσώθη; Μετὰ τοῦτον ἀνίσταται τις τῶν ἱερέων, καί φησιν· Πάτερ ἅγιε, τί ἦν τὸ ξύλον, ὅπερ ἔφαγεν ὁ ᾿Αδὰμ ἐν τῷ παραδείσῳ καὶ κατα εκρίθη; υ δὲ ἀπεκρίνατο· Αγριον μῆλον. Μειδια. σάντων δὲ πάντων, λέγει αὐτοῖς 5 μέγας· Με γε λάγητε ἐπὶ τούτῳ πρὸς γὰρ τὴν ἐρώτησιν ἡ ἀπό κρίσις. Τὸ ξύλον ἐκεῖνο Μωϋτῆς οὐκ ὠνόμασεν· οἱ διδάσκαλοι πάντες τὴν μὲν ἐνέργειαν εἶπον, τὸ δὲ εἶδος οὐκ εἶδον. “Ο δὲ ἡ Γραφὴ ἀπέκρυψεν, πῶς ἡμεῖς ἀποκαλύψωμεν; μθ'. Σὺ μὲν οὖν ἐάσας τὸ πῶς ἐπλάσθης, πῶς ἐτέθῃς ἐν τῷ παραδείσῳ, καθὰ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ Ἀδάμ, καὶ τίς ἡ ἐντολὴ, μᾶλλον δὲ αἱ ἐντολαὶ ἂς παρέλα δες καὶ οὐκ ἐφύλαξας, διὸ καὶ ἀπέρριψαι τοῦ παρα δείσου, μᾶλλον δὲ τῆς βασιλείας· καὶ πῶς ἄρα ισχύσῃς ἐπανακάμψαι ἐπὶ τὴν ἀρχαίαν σου δόξαν τε καὶ τιμὴν, ἠρώτησας όνομα ξύλου μαθεῖν, ἑνὸς τῶν Σπαθάριος Π ωτοσπα θέριος
Dico autem vobis, fratres, propter ea omnia quæ
recensuistis, nullam a Deo vobis haberi gratiam.
Quæ idola, quam hæresim deseruistis et ad Christunt
accessistis?
διανοίγοντες, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἀντιπίπτοντες, & notain inuritis, ob viue vestrae nequitias Seretis
καὶ τοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων φρικώδεις λόγους αίρε
τικοῖς ὑποβάλλοντες διὰ τὴν ὑμῶν τοῦ βίου φαυλό-.
τητα: Λέγω δὲ ὑμῖν, ἀδελφοί, ὅτι ἐκ πάντων ὧν ἐψηφίσασθε οὐδεμία ὑμῖν χάρις παρὰ τῷ Θεῷ. Ποια
είδωλα, η ποίαν αἵρεσιν καταλείψαντες τῷ Χριστῷ
προσεδράμετε;
μη'. Τολμά τις ὑμῶν εἰπεῖν, ὅτι αἱρετικός είμι,
καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν πόλιν αὐτοῦ; Οὐχὶ λιθοβοληθείς
ὑπὸ πάντων ἀποκτανθήσεται? πληροφορήθητε, ότι
ἐὰν μὴ ἐνάρετοι γένησθε καὶ σφόδρα ενάρετοι, οὐδο
εἰς ὑμᾶς ἐξαιρήσεται της κολάσεως. Τούτων ἀκού
σαντες ἅπαντες, καὶ σφόδρα καὶ καταπλαγέντες,
ἤρξαντο στενάζειν ἅπαντες καὶ λέγειν· Οὐαὶ ἡμῖν
τοῖς ἁμαρτωλεῖς καὶ ἀθλίοις. Λέγει αὐτῷ Νικόλαος
ὁ πρωτοσπαθάριος - Διατί, Πάτερ, λέγει τὸ Εὐαγγέλιον· ὓς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτή
ριον ψυχροῦ ὕδατος, οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτ
τοῦ;» ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Πατήρ· Τοῦτο πρὸς τοὺς μηδἐν ἔχοντας εἴρηται, ίνα μηδεὶς προφασίσηται, ὅτι
ξύλα οὐκ ἔχω, ἵνα ποιήσω θερμόν. Τί δὲ ποιήσετε
ὑμεῖς, οἱ καὶ αὐτὸ τὸ ποτήριον τὸ ψυχρόν ἀφαιρούμενοι τοῦ πτωχοῦ; Τούτου δὲ σιωπήσαντος, ἀνα
ίσταται ἕτερος καί φησιν· "Ηθελον γνῶναι, ἅγιε Πάτερ, εἶχε σέσωσται ὁ πανθαύμαστος Σολομών, ἢ
ἀπώλετο. Γνοὺς δὲ αὐτὸν ὁ Πατήρ τῷ τῆς πορνείας
πνεύματι κατεχόμενον, ἔφη πρὸς αὐτόν· Ηθελον
γνῶναι κἀγὼ περὶ σοῦ, εἴγε σώζῃ, ἡ ἀπόλλυσαι. Τί
γὰρ ὄφελος ἐμοί τε καὶ σοὶ ἀπὸ τοῦ σωθῆναι τὸν
β
ς
Σολομῶνα ἢ κατακριθῆναι· οὐ γὰρ ἐκείνῳ, ἀλλ' ἡμῖν
ἐντέταλται τό·. Πᾶς ὁ ἐμβλέψας γυναῖκα πρὸς τὸ
ἐπιθυμῆσαι αὐτῆς, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτήν.» Καὶ τό
«Είτις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεί τοῦτον δ
Θεός.» Περὶ δὲ τοῦ Σολομῶνος μηδαμόθεν εύρισκο.
μένου ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ μετανοήσαντος μετὰ τὴν
ἁμαρτίαν, καθώς εὑρίσκεται ὁ Μανασσῆς, τίς δύναται εἰπεῖν ὅτι ἐσώθη; Μετὰ τοῦτον ἀνίσταται τις
τῶν ἱερέων, καί φησιν· Πάτερ ἅγιε, τί ἦν τὸ ξύλον,
ὅπερ ἔφαγεν ὁ ᾿Αδὰμ ἐν τῷ παραδείσῳ καὶ κατα
εκρίθη; υ δὲ ἀπεκρίνατο· Αγριον μῆλον. Μειδια.
σάντων δὲ πάντων, λέγει αὐτοῖς 5 μέγας· Με γε
λάγητε ἐπὶ τούτῳ πρὸς γὰρ τὴν ἐρώτησιν ἡ ἀπόκρίσις. Τὸ ξύλον ἐκεῖνο Μωϋτῆς οὐκ ὠνόμασεν· οἱ
διδάσκαλοι πάντες τὴν μὲν ἐνέργειαν εἶπον, τὸ δὲ
εἶδος οὐκ εἶδον. “Ο δὲ ἡ Γραφὴ ἀπέκρυψεν, πῶς
ἡμεῖς ἀποκαλύψωμεν;
μθ'. Σὺ μὲν οὖν ἐάσας τὸ πῶς ἐπλάσθης, πῶς
ἐτέθῃς ἐν τῷ παραδείσῳ, καθὰ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ Ἀδάμ,
καὶ τίς ἡ ἐντολὴ, μᾶλλον δὲ αἱ ἐντολαὶ ἂς παρέλαδες καὶ οὐκ ἐφύλαξας, διὸ καὶ ἀπέρριψαι τοῦ παρα
δείσου, μᾶλλον δὲ τῆς βασιλείας· καὶ πῶς ἄρα
ισχύσῃς ἐπανακάμψαι ἐπὶ τὴν ἀρχαίαν σου δόξαν τε
καὶ τιμὴν, ἠρώτησας όνομα ξύλου μαθεῖν, ἑνὸς τῶν
25639 Matth. x,12. "Mit:h. v, 28. "I Cor. II, 17.
‹
48. Audet quisquam vestrum diccre, hereti ds
sum et in suam ingredi civitatem. Nonne ab omni
bus obruetur lapidibus et occidetur? Pro certo-ha -
betote, nisi virtutem colueritis et toto animo colueritis, neminem vos a damnatione erepturum. Cum
hæc audissent omnes, vehementer conterriti suspirare cœperunt et dicere: Væ nobis peccatoribus et
miseris! Ait ipsi Nicolaus protospatharins:
Cur dicit Evangelium, Pater, Quicunque potum
dederit uni ex minimis istis calicem a ¡næ frigida,
non perdet mercedem suam 38-39?» Respondit Pater: Hoc dictum ad eos est, qui nihil habent, ae
quisquam excusationes obtendat, Quod ligna non
labeo, ut calidam paren. Sed vos quid facturi estis,
qui et frigidam ipsam pauperi eripitis? Cum is tacuisset, surrexit alius, et: Vellemn, inquit, scire,
sancte Pater, an eximius Salomon salvus sit, nec
ne. At sanctus Pater, cum spiritu eum cognovisset
luxuriæ deditum, alt: Ego quoque scire de te vellem, num salvus futurus sis, an periturus. Quid
enim prodest mihi ac tibi, sive sit salvus Salomon,
sive perierit? Neque enim illi sed nobis præce
al
ptum illud est: e Omnis, qui viderit mulierem a.
concupiscendum eam, jam mœchatus est eam
et fillud: • Si quis Dei templum violaverit, disperdet illum Deus"., De Salomone vero, cum nus.
quam in Scriptura reperiatur, quod poenitentiam
egerit post peccatum, sicut de Manasse legitur,
quis de illo poterit affirmare, quod salvus sit? Post
hunc surgit quidam sacerdos et ait: Pater sancte,
quodnamn fuit lignum, de quo fustavit Adam in
paradiso el damnatus est? Respondit ille: ponu
silvestre. Cum ad hoc subrisissent omnes, ait magans Pater De hoc ne rideatis, nam interrogationt
responsio congruit. Illius ligni nomen non expres
sit Moyses. Doctores omnes, quid actum fuerit,
dicunt, sed genus pomi non viderunt: quod
Scriptura suppressit, quomodo nos expronamas?
49. Tu vero omittens quærere quomodo creatus
et in paradiso fueris positus sicut Adam, et quodnam
fuerit præceptumn, imo vero praecepta, quæ tibi
data non servasti quamobrem e paradiso es ejectus,
vel potius e regno, et qua ratione possis pristinamı
gloriam et honorem recuperare, nomen ligni di
scere voluisti, quod unum erat ex omnibus. Quod
Joannis Clei nolm.
Σπαθάριος armigerum significat: Π ωτοσπαθέριος primarium armigerum, qua: dignitas inter
iliustriores recensebatur, quando imperatorum
vel magnormin principum erant armigeri· al
suos etiam babuisse præfecti provinciarum við
dentur, et horum munus non erat tam illu.
Stre
col. 91–92page 42 of 79
PG 120:91ΑΝΟΝΥΜΙ ἄλλων ἀπάντων· δ καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν, ἀπορήσεις, τίς ποτ' ἄρα ἡ ῥίζα, τί τὰ φύλλα καὶ ὁ φλοιός· καὶ εἰ μέγα, ἢ μικρόν· καὶ τίς δύναται ἑρμηνεῦσαι, ὅπερ τοῖς ὀφθαλμοῖς οὐδέποτέ τις εἶδεν; Απεκρίθη ὁ δομέστικος, καὶ εἶπεν· Ἐρωτήσω κἀγώ, Πάτερ Τί ἐστιν ὁ λέγε: ὁ Θεολόγος Γρηγόριος - Πῶς γὰρ σώσει ῥᾳδίως ἡ ἀλλοτρία, ἂν ἀπώλεσεν ἡ ἰδία; 'Ο δὲ Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Τοῦτό σοι εἴρηκεν ὁ διδάσκαλος, ἵνα μὴ θαῤῥήσης, ὡς διὰ γυναικὸς ἰσχύεις σωθῆναι. "Οπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος κεκολασμένως εἰπών· ο Τί γὰρ οἶδας, γύναι, εἰ τὸν ἄνδρα σώσεις; πάντως ὡς συνήθειαν ἐχούσης τοῦ αὐτὸν ἀπολλύειν. Εἰ γοῦν ἐκείνη ἡ ἐκ τῶν σαρκῶν τοῦ Ἀδὰμ ἐξελθοῦσα, καὶ ἰδία αὐτῷ οὖσα, ὡς εἰπεῖν, ἀδελφὴ ἢ θυγάτηρ, ἢ μᾶλλον ὑπὲρ ταῦτα, παραβάσει τὸν ἄνδρα ὑπέβαλε καὶ ἀπώλεσε, πῶς εἰς ἀρετὴν ἐλάσειε καὶ σώση ἡ σοῦ ἀλλοτρία καὶ γνώμῃ καὶ θέσει καὶ ἕξει καὶ δια πλάσει; Πρόσεχε τοίνυν καὶ σὺ σεαυτῷ, καὶ ἀπὸ τῆς συγκοίτου σου πεφύλαξα. Ταῦτα εἰπὼν αὐτῷ καὶ ἕτερα πολλὰ, διὰ παραβολῶν ἦγεν αὐτὸν εἰς τὴν μοναδικὴν πολιτείαν; πάνυ γὰρ ἡγάπα αὐτὸν διὰ τὴν συνετὴν κατάστασιν αὐτοῦ. ν. Ὁ δὲ ἀποκρίνεται καί φησιν· "Οντως, Πάτερ ἅγιε, πάντα ὠφέλιμα καὶ συμβουλεύεις καὶ νουθετείς. ᾿Αλλὰ λέγει τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον· Οτι οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μή χωριζέτω.» Λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Εἰ μὲν ἄνθρωπος χωρίζει, καλῶς εἶπας, Μη χωριζέτω. Εἰ δὲ ὁ λόγος τοῦ εἰπόντος ἐστὶν ὁ χωρί ζων. Ος οὐκ ἀφῆκεν οἰκίας, ἢ ἀδελφούς, ἢ ἀδελφάς, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, καὶ τὰ λοιπά, οὐκ ἔστι μου ἄξιος· ο τίς ἐστιν ὁ τὸ θεάρεστον τοῦτο κωλύσων; Τίς δὲ καὶ οἶδεν, εἰ ὁ Θεός ἐστιν ὁ συζεύξας, καὶ οὐχὶ ἔρως σωματικός, καὶ ἡδονὴ σαρκός, καθώς δ Απόστολος λέγει· ὅτι διὰ τὰς πορνείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω;» Ταῦτα καὶ πλείονα τούτων ἀκούσαντες, καὶ μεγάλως ὠφεληθέντες, ἀνεχώρησαν θαυμάζοντες τὴν ἀρετὴν καὶ σοφίαν τοῦ μακαρίου ὡς καὶ αὐτὴν τὴν μητροπολίτην εἰπεῖν· Οτι ὁ Θεὸς οἶδε, μέγας ἐστὶν ὁ Καλόγηρος οὗτος. Τῇ ἐπαύριον κατελθόντος τοῦ ὁσίου ἐκεῖθεν, καὶ ἐν τῷ κάστρῳ εἰσε ηλυθότος, ἔρχεται πρὸς αὐτὸν Ἰουδαῖός τις ὀνόματι Δίμνουλος, δς ἦν αὐτῷ γνωστὸς ἐκ νεότητος αὐτοῦ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν σφόδρα φιλομαθῆ καὶ ἱκανὸν περὶ τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην. Ηρξατο οὖν λέγειν πρὸς τὸν μακάριον οὕτως· "Ηκουσα περὶ τῆς ἀσκήσεώς σου, καὶ πολλῆς ἐγκρατείας, καὶ γινώσκων τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματός σου έθαύμαζον πῶς οὐ περιπέπτωκα, ἐπιλήψει· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν, εἰ κελεύεις, ἐγώ σοι δώσω φάρμακον πρὸς τὴν σὴν κράσιν, ἵνα ἔχῃς αὐτὸ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου, καὶ μηδεμίαν ἀσθένειαν φοβηθήσῃ. Εφη αὐτῷ ὁ μέγας· Εἶπε πρὸς ἡμᾶς ἐξ ὑμῶν εἰς Εβραίος Αγαθόν πεποιθέναι ἐπὶ Κύριον, ἢ πεποιθέναι ἐπ' ἄνθρωπον.» Πεποιθότες οὖν ἡμεῖς ἐπὶ τὸν ἰατρὸν ἡμῶν Θεὸν καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, σύ
ΑΝΟΝΥΜΙ
ubi etiam didicisses, rursus perquireres, quæ illi ἄλλων ἀπάντων· δ καὶ μετὰ τὸ μαθεῖν, ἀπορήσεις,
folia, quæ radix erat, aut cortex: et nuin procera
esset arbor, an parva. Et quis exponere possit,
quod oculis nunquam vidit? Respondens doinestirus ait, Ero quoque. Rater, interrogabo. Quid sibi
vult dictum illud Gregorii Theologi: Quomodo
enim facile saluti erit aliena ei, quem perdidit propria? Et Pater ad illum: Hoc a doctore tibi dictum
est, ne confidas fore ut per mulierem possis consequi salutem. Quod eliam Apostolus castigato
sermone usus amfirmavit, dicens:. Unde enim scis,
mulier, si virum salvum facies *? propterea certe,
quia solet perdere virum. Si igitur, quæ egressa
est de carne Adæ et propria ejus fuit soror, ut ita
dicam, aut alia, quinimo arctius illi conjuncta,
transgressorem fecit virum et perditioni tradidit,
quomodo te ad virtutem permovebit quæ aliena
est a te et voluntate et positu et habitu et formatione? Cave igitur et ipse tibi et suspectam habeto
uxorem. Hæc et multa alia cum illi dixisset,
sermonibus eum quasi alio spectantibus ad
monasticam invitabat vitam: nam valde illum amabat ob relucentem in eo prudentiam.
τίς ποτ' ἄρα ἡ ῥίζα, τί τὰ φύλλα καὶ ὁ φλοιός· καὶ
εἰ μέγα, ἢ μικρόν· καὶ τίς δύναται ἑρμηνεῦσαι,
ὅπερ τοῖς ὀφθαλμοῖς οὐδέποτέ τις εἶδεν; Απεκρίθη
ὁ δομέστικος, καὶ εἶπεν· Ἐρωτήσω κἀγώ, Πάτερ
Τί ἐστιν ὁ λέγε: ὁ Θεολόγος Γρηγόριος - Πῶς γὰρ
σώσει ῥᾳδίως ἡ ἀλλοτρία, ἂν ἀπώλεσεν ἡ ἰδία; 'Ο δὲ
Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Τοῦτό σοι εἴρηκεν ὁ διδάσκαλος,
ἵνα μὴ θαῤῥήσης, ὡς διὰ γυναικὸς ἰσχύεις σωθῆναι.
"Οπερ καὶ ὁ ᾿Απόστολος κεκολασμένως εἰπών· ο Τί
γὰρ οἶδας, γύναι, εἰ τὸν ἄνδρα σώσεις; πάντως ὡς
συνήθειαν ἐχούσης τοῦ αὐτὸν ἀπολλύειν. Εἰ γοῦν
ἐκείνη ἡ ἐκ τῶν σαρκῶν τοῦ Ἀδὰμ ἐξελθοῦσα, καὶ
ἰδία αὐτῷ οὖσα, ὡς εἰπεῖν, ἀδελφὴ ἢ θυγάτηρ, ἢ
μᾶλλον ὑπὲρ ταῦτα, παραβάσει τὸν ἄνδρα ὑπέβαλε
καὶ ἀπώλεσε, πῶς εἰς ἀρετὴν ἐλάσειε καὶ σώση ἡ
σοῦ ἀλλοτρία καὶ γνώμῃ καὶ θέσει καὶ ἕξει καὶ διαπλάσει; Πρόσεχε τοίνυν καὶ σὺ σεαυτῷ, καὶ ἀπὸ τῆς
συγκοίτου σου πεφύλαξα. Ταῦτα εἰπὼν αὐτῷ καὶ
ἕτερα πολλὰ, διὰ παραβολῶν ἦγεν αὐτὸν εἰς τὴν μο
ναδικὴν πολιτείαν; πάνυ γὰρ ἡγάπα αὐτὸν διὰ τὴν
συνετὴν κατάστασιν αὐτοῦ.
50. At ille respondit: Sane quidiquia ex te consilii, quidquid admonitionis est, sancte. Pater,
utilitatis plenum est: verum in sacro Evangelio
legimus: Quod Deus conjunxit, homo non sepa
ret”. › Et magnus Pater: Si quidem homo separaret, bene diceres, Ne separet? Al si dictum
separat ita pronuntiantis: • Qui non reliquerit domum, aut fratres, aut uxorem, aut filios et cælera,
non est me dignus ", quis est, qui opus hoc Deo
gratum impedire queat? Quis autem novit, an Deus
fuerit, qui junxit, et non amor potius corporum et
carnis voluptas, ob quam monet Apostolus, ut
propter fornicationem unusquisque suam uxorem
habeat s? He et plura cum audissent, non modica utilitate percepta, recesserunt, admirantes
virtutem et sapientiam beati viri: ut metropolita
ipse diceret: Deo teste, fateor, magnum esse hunc
Calogerum. Postero die vir sanctus de loco illo
descendit, et cum ingressus esset in civitatem,
accessit ad eum Judæus quidam, Domnulus nomine, qui notus illi erat a prima male, quod
esset admodum studiosus et in medendi arte non
vulgariter dortus. Cœpit ergo ad Patrem ita dicere:
Audivi de aspera vivendi ratione, qua te exerces,
magnaque abstinentia et mirabar, sciens corporis
tui habitudinem, quod non esses lapsus in epilepsiam. Ergo si libet, dabo tibi pharmacum
temperamento congruens, ut posthac toto vitæ
tuæ tempore nullum pertimescas morbum. Et
magnus Pater: Unus, inquit, ex vestris Hebreus
dixit nobis: c Bonum est coadidere iu Domino,
quam confi.iere in homine 23 › Nos igitur conGdentes nostro medico Deo et Domino nostro
ν. Ὁ δὲ ἀποκρίνεται καί φησιν· "Οντως, Πάτερ
ἅγιε, πάντα ὠφέλιμα καὶ συμβουλεύεις καὶ νουθετείς.
᾿Αλλὰ λέγει τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον· Οτι οὖν ὁ Θεὸς
συνέζευξεν, ἄνθρωπος μή χωριζέτω.» Λέγει αὐτῷ ὁ
μέγας· Εἰ μὲν ἄνθρωπος χωρίζει, καλῶς εἶπας, Μη
χωριζέτω. Εἰ δὲ ὁ λόγος τοῦ εἰπόντος ἐστὶν ὁ χωρί
ζων. Ος οὐκ ἀφῆκεν οἰκίας, ἢ ἀδελφούς, ἢ ἀδελφάς,
ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, καὶ τὰ λοιπά, οὐκ ἔστι μου
ἄξιος· ο τίς ἐστιν ὁ τὸ θεάρεστον τοῦτο κωλύσων;
Τίς δὲ καὶ οἶδεν, εἰ ὁ Θεός ἐστιν ὁ συζεύξας, καὶ
οὐχὶ ἔρως σωματικός, καὶ ἡδονὴ σαρκός, καθώς δ
Απόστολος λέγει· ὅτι διὰ τὰς πορνείας ἕκαστος τὴν
ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐχέτω;» Ταῦτα καὶ πλείονα τούτων
ἀκούσαντες, καὶ μεγάλως ὠφεληθέντες, ἀνεχώρησαν
θαυμάζοντες τὴν ἀρετὴν καὶ σοφίαν τοῦ μακαρίου
ὡς καὶ αὐτὴν τὴν μητροπολίτην εἰπεῖν· Οτι ὁ Θεὸς
οἶδε, μέγας ἐστὶν ὁ Καλόγηρος οὗτος. Τῇ ἐπαύριον
κατελθόντος τοῦ ὁσίου ἐκεῖθεν, καὶ ἐν τῷ κάστρῳ
εἰσε ηλυθότος, ἔρχεται πρὸς αὐτὸν Ἰουδαῖός τις
ὀνόματι Δίμνουλος, δς ἦν αὐτῷ γνωστὸς ἐκ νεότητος αὐτοῦ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν σφόδρα φιλομαθῆ καὶ
ἱκανὸν περὶ τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην. Ηρξατο οὖν
λέγειν πρὸς τὸν μακάριον οὕτως· "Ηκουσα περὶ τῆς
ἀσκήσεώς σου, καὶ πολλῆς ἐγκρατείας, καὶ γινώσκων
τὴν κρᾶσιν τοῦ σώματός σου έθαύμαζον πῶς οὐ
περιπέπτωκα, ἐπιλήψει· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν, εἰ
κελεύεις, ἐγώ σοι δώσω φάρμακον πρὸς τὴν σὴν
κράσιν, ἵνα ἔχῃς αὐτὸ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς
σου, καὶ μηδεμίαν ἀσθένειαν φοβηθήσῃ. Εφη αὐτῷ
ὁ μέγας· Εἶπε πρὸς ἡμᾶς ἐξ ὑμῶν εἰς Εβραίος·
• Αγαθόν πεποιθέναι ἐπὶ Κύριον, ἢ πεποιθέναι ἐπ'
ἄνθρωπον.» Πεποιθότες οὖν ἡμεῖς ἐπὶ τὸν ἰατρὸν
ἡμῶν Θεὸν καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, σύ
23 1 Cor. viii, 2.
39 Psal. Civil,
16 | Cur. vult, 10. 9 Matth. xis, G. ** Matth. xix, 29.
col. 93–94page 43 of 79
PG 120:93χρείαν ἔχομεν τῶν ὑπὸ τοῦ γενομένων φαρμάκων. Λ Σ., δὲ οὐκ ἄλλως δυν σῃ ἐμπαῖξαι τοὺς τῶν Χριστιανῶν ἀκεραίους, εἰ μὴ ἐν τῷ καυχάσθαί σε τῶν φαρ μάχων μεταδούναι τῷ Νείλῳ. Τούτων οὖν ὁ ἰατρὸς ἐπακούσας, οὐδὲν πρὸς τὴν ἅγιον ἀπεκρίνατο. να'. 'Ην δὲ ἐλθὼν μετ᾿ αὐτοῦ ἄλλος, καὶ λέγε αὐτῷ· Εἰπὲ ἡμῖν περὶ Θεοῦ τίποτε· ἐπιθυμοῦμεν γάρ του ἀκοῦσαι τῶν λόγων. Ὁ δὲ Πατὴρ πρὸς αὐτ τῶν· Εοικεν ὁ λόγος σου, ὦ Ἰουδαῖε, ἀνθρώπῳ προστάσσοντι βρέφει τῇ χειρὶ κρατῆσαι τοῦ ὑψηλού δενδρου, καὶ πρὸς τὴν γῆν αὐτὸ ὑποκλίνει. Ομως εἰ βούλει μικρόν τι περὶ τοῦ ἀκοῦσαι, λάβε σου τοὺς προφήτας μετά τοῦ νόμου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν ἔρημον, όπου κἀγὼ ἡσυχάζω· ἔνθα σχολάσας τῇ ἀναγνώσει ὅσας ἡμέρας ὁ Μωϋσῆς ἐν τῷ ὄρει, μετὰ ταῦτα δὴ ἐρώτησον,καγώ σοι ἀποκρινοῦμαι· ο Σχολάσατε γὰρ, φησί, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. ι Ὡς ἐὰν νῦν σοι περὶ Θεοῦ τι λαλήσω, καθ᾽ ὕδατος γράφω, καὶ ἐπὶ θάλασσαν σπερώ. Απεκρίθησαν οὖν ἅμα, καὶ εἶπον· Οὐ δυνάμεθα τοῦτο ποιῆσαι, ἐπεὶ ἀποσυνάγωγοι γινόμεθα, καὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων λιθοβολούμεθα. Οὕτω, φησὶν ὁ Πατήρ, καὶ οἱ πατέρες ὑμῶν ἀπέθανον ἐν ἀπιστίᾳ, καθά φησιν ὁ εὐαγγελιστής· «Ότι πολλοὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσαν εἰς τὸν Ἰησοῦν, ἀλλὰ διὰ τοὺς Ἰουδαίους οὐχ ὡμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται· ἠγάπησαν γὰρ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων μᾶλλον, ὑπὲρ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ἀπαλλαγείς αὐτῶν ἐξῆλθε προς τὸ μοναστήριον εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ, σχολάζων τῇ θεωρίᾳ, καὶ τῇ μελέτῃ τῶν θείων Γραφῶν. Καὶ μετ' ὀλίγον χρόνον ἐξέρχονται πρὸς αὐτὸν ἐκεῖσε Νικόλαος ὁ πρωτοσπαθάριος, καὶ ὁ δομέστικος Λέων, ἐπιθυμίᾳ ἐπιθυμοῦντες τοῦ ἀκοῦσαι τῆς διδα σκαλίας αὐτοῦ. νβ'. Καὶ δὴ γενομένης ικανής συντυχίας καὶ παρ αινέσεως ὁ μὲν ἅγιος εἰσῆλθεν εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ, τῷ Θεῷ πάλιν προσανέχειν σπουδάζων· ἐκεῖνοι δὲ Έξω που ανακλιθέντες ἐπὶ τοῦ χόρτου, καὶ μικρὸν κουκούλιόν τινος ἀδελφοῦ εὑρόντες, ἐτίθουν ἐπὶ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν ἀλλήλων ὅ τε δομέστικος καὶ ὁ πρωτοσπαθάριος γελοιάζοντες ἅμα καὶ παίζοντες. Οπερ θεασάμενος διὰ τῆς θυρίδος ὁ ὅσιος, καὶ σφό δρα καταγνοὺς τῆς εὐτραπελίας αὐτῶν, ἐπέπληξεν αὐτοῖς αὐστηρῶς, καί φησιν. Οτι τοῦτο ὅπερ ὑμεῖς γελοιάζετε νῦν, ἰδοὺ ἐλεύσεται ὥρα, ἐν ᾗ ζητήσητε ἐπιθυμητικῶς τοῦ περιβαλέσθαι αὐτό, καὶ αὐτοῦ οὐ καταξιωθήσεσθε. Καὶ ἅμα τῷ προορατικῷ τούτῳ λόγῳ φρίκη σε καὶ κεφαλαλγία τὸν δομέστικον περι Ει
χρείαν ἔχομεν τῶν ὑπὸ τοῦ γενομένων φαρμάκων. Λ Jesu Christo, non indigemus pharmacis a te
Σ., δὲ οὐκ ἄλλως δυν σῃ ἐμπαῖξαι τοὺς τῶν Χριστια
νῶν ἀκεραίους, εἰ μὴ ἐν τῷ καυχάσθαί σε τῶν φαρμάχων μεταδούναι τῷ Νείλῳ. Τούτων οὖν ὁ ἰατρὸς
ἐπακούσας, οὐδὲν πρὸς τὴν ἅγιον ἀπεκρίνατο.
να'. 'Ην δὲ ἐλθὼν μετ᾿ αὐτοῦ ἄλλος, καὶ λέγε:
αὐτῷ· Εἰπὲ ἡμῖν περὶ Θεοῦ τίποτε· ἐπιθυμοῦμεν
γάρ του ἀκοῦσαι τῶν λόγων. Ὁ δὲ Πατὴρ πρὸς αὐτ
τῶν· Εοικεν ὁ λόγος σου, ὦ Ἰουδαῖε, ἀνθρώπῳ προστάσσοντι βρέφει τῇ χειρὶ κρατῆσαι τοῦ ὑψηλού
δενδρου, καὶ πρὸς τὴν γῆν αὐτὸ ὑποκλίνει. Ομως
εἰ βούλει μικρόν τι περὶ τοῦ ἀκοῦσαι, λάβε σου τοὺς
προφήτας μετά τοῦ νόμου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν ἔρημον,
όπου κἀγὼ ἡσυχάζω· ἔνθα σχολάσας τῇ ἀναγνώσει
ὅσας ἡμέρας ὁ Μωϋσῆς ἐν τῷ ὄρει, μετὰ ταῦτα δὴ
ἐρώτησον,καγώ σοι ἀποκρινοῦμαι· ο Σχολάσατε γὰρ,
φησί, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. ι Ὡς ἐὰν νῦν
σοι περὶ Θεοῦ τι λαλήσω, καθ᾽ ὕδατος γράφω, καὶ
ἐπὶ θάλασσαν σπερώ. Απεκρίθησαν οὖν ἅμα, καὶ
εἶπον· Οὐ δυνάμεθα τοῦτο ποιῆσαι, ἐπεὶ ἀποσυνάγωγοι γινόμεθα, καὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων λιθοβολούμεθα.
Οὕτω, φησὶν ὁ Πατήρ, καὶ οἱ πατέρες ὑμῶν ἀπέθα
νον ἐν ἀπιστίᾳ, καθά φησιν ὁ εὐαγγελιστής· «Ότι
πολλοὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσαν εἰς τὸν Ἰησοῦν,
ἀλλὰ διὰ τοὺς Ἰουδαίους οὐχ ὡμολόγουν, ἵνα μὴ
ἀποσυνάγωγοι γένωνται· ἠγάπησαν γὰρ τὴν δόξαν
τῶν ἀνθρώπων μᾶλλον, ὑπὲρ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ.
Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ἀπαλλαγείς αὐτῶν ἐξῆλθε προς
τὸ μοναστήριον εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ, σχολάζων τῇ
θεωρίᾳ, καὶ τῇ μελέτῃ τῶν θείων Γραφῶν. Καὶ
μετ' ὀλίγον χρόνον ἐξέρχονται πρὸς αὐτὸν ἐκεῖσε
Νικόλαος ὁ πρωτοσπαθάριος, καὶ ὁ δομέστικος
Λέων, ἐπιθυμίᾳ ἐπιθυμοῦντες τοῦ ἀκοῦσαι τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ.
νβ'. Καὶ δὴ γενομένης ικανής συντυχίας καὶ παραινέσεως ὁ μὲν ἅγιος εἰσῆλθεν εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ,
τῷ Θεῷ πάλιν προσανέχειν σπουδάζων· ἐκεῖνοι δὲ
Έξω που ανακλιθέντες ἐπὶ τοῦ χόρτου, καὶ μικρὸν
κουκούλιόν τινος ἀδελφοῦ εὑρόντες, ἐτίθουν ἐπὶ
τὰς κεφαλὰς αὐτῶν ἀλλήλων ὅ τε δομέστικος καὶ
ὁ πρωτοσπαθάριος γελοιάζοντες ἅμα καὶ παίζοντες.
Οπερ θεασάμενος διὰ τῆς θυρίδος ὁ ὅσιος, καὶ σφό
δρα καταγνοὺς τῆς εὐτραπελίας αὐτῶν, ἐπέπληξεν
αὐτοῖς αὐστηρῶς, καί φησιν. Οτι τοῦτο ὅπερ ὑμεῖς
γελοιάζετε νῦν, ἰδοὺ ἐλεύσεται ὥρα, ἐν ᾗ ζητήσητε
ἐπιθυμητικῶς τοῦ περιβαλέσθαι αὐτό, καὶ αὐτοῦ
οὐ καταξιωθήσεσθε. Καὶ ἅμα τῷ προορατικῷ τούτῳ
λόγῳ φρίκη σε καὶ κεφαλαλγία τὸν δομέστικον περι
* Psal. xlv, 11. “Joan. x11, 42, 43.
confectis. Tu vero non aliter poteris illudere
simplicioribus Christianis, quam si te jactes, quod
Nilo dederis detuis medicamentis. Medicus, his auditis, nihil respondit.
51. Venerat porro cum illo quidam alius, qui
dixit Dic nobis aliquid de Deo, cupimus enim
audire tuos sermones. Cui Pater: Videris, Judze,
perinde loqui ac si quis infantem juberet manu
prehendere proceram arborem et infectere usque
ad terram; si tamen cupis modicum quid de
Deo audire, accipe prophetas cum lege et veni în
eremum, ubi et ipse remotus dego, et postquam
ibi lectioni vacaveris per tot dies, quot Moyses
in nonte, tunc interrogato, et ego tibi respondelo:
• Vacate enim, inquit, et videte, quoniam ego
sum Deus ". Nam si quid tibi nunc dixero
de Deo, in aqua scribo et semen in mare jacio.
Responderunt illi simul: Hoc facere non possumus, ejiciemur quippe e synagoga et nostri lapidibus nos obruent. Et sanctus Pater: Vestri
quoque patres similiter in infidelitate mortui sunt,
ut evangelista inquit: c Quod multi ex principibus
crediderunt in eum, sed propter Judaros non confitebantur, ut e synagoga non ejicerentur. Dilexerunt enim gloriam hominum magis quam
gloriam Dei ". Hæc illis cum dixisset et ab
eis recessisset, egressus in monasterium, se
contulit in cellam, vacans contemplationi et
meditationi divinarum Scripturarum. Ει elapso
non multo tempore, profecti sunt illuc ad eum
Nicolaus protospatharius et eo domesticus
desiderio flagrantes audiendi doctrinam et admonitionem ejus.
52. Itaque post longum congressum et adhortationem Sanctus quidem se recepit in cellam.
Deo rursus vacare studens: illi vero foris, ubi
collibitum fuit, in herbam se prosternentes, cum
fratris cujusdam cucullulain reperissent, alter
alterius capiti imponebat per risum ludibrium
domesticus et protospatharius. Quod vir sanctus
cum per fenestram conspexisset et lusum eorum
vebementer improbasset, severe illos increpavit,
dicens Hoc, quod vobis ludibrio nunc est, erit
cum avide quarrelis, ut vestrum contegat caput,
nec habere poteritis. Simul atque præsagiente
animo dicta hæc sunt, horror dolorque capitis
domesticum invasit. Qui domum e vestigio rediens
Joannis Clei nota.
Bailletus in sancti nostri elogio scribit,
imperatures Orientis Basilium i et Constantimum fratrem ejus. Juniorem dictum, Porphyrus
genitum, anno 975 ad imperium promotos, sequenti
suno in ltal.am misisse leonem comitem domesti
commm et Nicolau.n protospatharium qui Calabriam
aliasque possessiones ibidem Orientis imperio
subditas regerent. Addit, hosce, cum advenissent,
maltaque de S. Nilo audivissent, cum metropolita
Theophylacto ad illum ivisse cosdemque illi qua.
Leonis
stiones superius num. 46 proposuisse: in
denique paulo post mortui locum successiss» Eu
praxium, de quo infra. Unde lec omnia Baillet's
hauserit, nescio: at si ducem non habet, ut opinor,
miror, hominem toties Metaphrastem culpare, qui
tam confidenter ipse de suo plurima ex conjecturis,
iisque non satis felicibus, Vitis inserit. Talia saue
sunt epocha, cui geɛta afligit, comitatusque
domesticorum Leonis, et Eupraxii post illum
succussio.
Chapter VIIICaput VIII
col. 95–96page 44 of 79
PG 120:95έσχεν ἔστις καὶ παραχρῆμα επιστρέψας εἰς τὸν ἴδιον οἶκον, καὶ ρίψας ἑαυτὸν ἐν τῇ κλίνῃ, ἐκέλευσε κληθῆναι αὐτῷ τινα τῶν εὐλαβῶν ἱερέων. "Ος ἐλθὼν, καὶ τῇ κλίνῃ ἐγγίσας πρὸς τὸ μαθεῖν τῆς κλήσεως τὴν αἰτίαν, εὗρεν αὐτὸν ἤδη ἀποθανόντα. Τούτου δὲ γενομένου, φόβος ἐπέπεσε τοῖς αὐτῷ συνοδεύσασιν ἀπὸ τοῦ μοναστηρίου, καὶ πάντες ἐθαύμαζον τὴν πρόῤῥησιν τοῦ ἁγίου. νγ' Τινὲς οὖν κακεντρεχείς τε καὶ κόλακες άνθρωπο ἀνελθόντες ἐν Κωνσταντινουπόλει ελοιδόρησαν τὴν μακάριον εἰς τὰ ὦτα τοῦ βασιλικοῦ Εὐπραξίου, ὡς ἀνομίας κατὰ τοῦ δικαίου. Οὐ γὰρ δυνατὸν γνωσθῆναι μίαν ἄρχοντος ἐν ἀνθρώπῳ κατεστεμμένῳ. λεηλατήσαντα τὸ αὐτοῦ μοναστήριον, καὶ τὰ τοῦ Αντωνίου πράγματα νοσφισάμενον. "Ος ταῖς τοιαύ ταῖς συκοφαντίαις ἀγριωθείς, γράφει τινὶ τῶν ἐπισ τρόπων αὐτοῦ ἀπειλῶν τῷ & ίῳ καὶ λέγων· Ότι ἀξιώσεις με ὁ Θεὸς ὑγιαίνοντα κατελθεῖν, καὶ γνω ρίσαι τίς ἐστιν ὁ καλόγηρος Νεῖλος, καὶ τὶς ὁ βασι λικὸς Εὐπράξιος. Κατελθόντος δὲ αὐτοῦ μετὰ πολλῆς επάρσεως καὶ φαντασίας, διὰ τὸ κατασταθῆναι αὐτ τὸν ὑπὸ τῶν βασιλέων κριτὴν Ἰταλίας τε καὶ Καλα βρίας, ἅπαντες μὲν οἱ ἡγούμενοι τῆς χώρας προσ ήρχοντο αὐτὸ μετὰ δώρων καὶ κολακείας, τὴν αὐτοῦ ἀντίληψίν τε καὶ βοήθειαν ἔχειν παρακαλοῦντες· ὁ δὲ θεσπέσιος Πατήρ ἡμῶν Νείλος, ἵνα μὴ δόξη τ ἀπειλὲς ἀνθρωπίνας θρηεῖσθαι, ἢ πεποιθένα: ἐπ' ἄρχοντας, τοὺς ὀνειδιστικῶς υἱοὺς ἀνθρώπων κλη θέντας παρὰ τοῦ προφητάνακτος, οἷς οὐκ ἔστι σω τηρία· οὔτε προσῆλθε θωπευτικῶς τε καὶ κολακευτικῶς, οὔτε μὴν δώροις ἐξεμειλίξατο τὴν ἀπειλήν τῆς αὐτοῦ αὐθαδείας τε καὶ θρασύτητος· ἡσυχάζω, δὲ μόνον εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ ἐν τῷ ἰδίῳ μοναστηρίῳ. τὸν Θεὸν ἐδυσώπει ὑπέρ τε τῆς τοῦ κόσμου παντό καὶ τῆς τοῦ ἄρχοντος ψυχικῆς σωτηρίας. "Οπερ εἰς πλείονα θυμὸν καὶ μανίαν ἀνῆψε τὴν καρδίαν τοῦ ὑψηλοφρονοῦντος, ὡς παρὰ πάντων τιμωμένου και θεραπευομένου, ὑπὸ δὲ τοῦ ὁσίου σαφῶς περιφρο νουμένου· διὸ καὶ ἐξέλιπεν ἐξερευνῶν πρόφασι ἴχνος ὄφεως ἐπὶ πέτρας, ὥσπερ οὖν οὐδὲ πονη νδ'. Ἐν τούτῳ γνωσιμαχούντός τε καὶ πονηρευομένου, ἐπέστη ὄλεθρος αιφνίδιος, καὶ ἡ εὐχὴ τοῦ τι μίου Πατρὸς αὐτὸν προκατελάβετο. Πάθος γάρ τι τὸ λεγόμενον γάγγραινα περὶ τὴν βάλανον τοῦ παι δογόνου μορίου αὐτοῦ ἐκφυέν, τῶν μὲν ἰατρῶν ἅπρα στον διήλεγχε την περιοδείαν, δίκας δὲ εἰσεπράττετο τὸ τῆς ἀσωτίας ὄργανον, δι' ὧν ἀκρατῶς τὸν τῆς φύσεως νόμον ἐξύβρισεν. Ελθὼν οὖν εἰς συναίσθησιν Πατελικός
ANONYMI
et in lectum se prosternens, jussit vocari sibi έσχεν ἔστις καὶ παραχρῆμα επιστρέψας εἰς τὸν
reverendum aliquem sacerdotem. Is cum venisset ἴδιον οἶκον, καὶ ρίψας ἑαυτὸν ἐν τῇ κλίνῃ, ἐκέλευσε
et propius ad lectum accessisset, ut, cur vocatus
esset, causam cognosceret, invenit eum jam
vita functum. Εx quo timor invasit eos, qui
redeuntem illum e monasterio comitati erant,
et mirabantur omnes, quod sanctus prædixeral.
κληθῆναι αὐτῷ τινα τῶν εὐλαβῶν ἱερέων. "Ος ἐλθὼν,
καὶ τῇ κλίνῃ ἐγγίσας πρὸς τὸ μαθεῖν τῆς κλήσεως
τὴν αἰτίαν, εὗρεν αὐτὸν ἤδη ἀποθανόντα. Τούτου δὲ
γενομένου, φόβος ἐπέπεσε τοῖς αὐτῷ συνοδεύσασιν
ἀπὸ τοῦ μοναστηρίου, καὶ πάντες ἐθαύμαζον τὴν
πρόῤῥησιν τοῦ ἁγίου.
CAPUT VIII.
S. Nilus fngitans adulationis Euprasium Calabria præfectum increpat morboque castigatum et pænitentem monachali habitu induit, qui paulo post pie moritur. Testamento legata ab illo bona
sanctus Pater administrare recusat; ducis filium aliosque plures malo demone et variis morbis
liberal.
53. Quidam ergo improbi et adulatores Constanti
nopolim profecti accusarunt beatum virum apud
νγ' Τινὲς οὖν κακεντρεχείς τε καὶ κόλακες άνθρωπο:
ἀνελθόντες ἐν Κωνσταντινουπόλει ελοιδόρησαν τὴν
zures Euprasii, judicis imperialis quasi mo- μακάριον εἰς τὰ ὦτα τοῦ βασιλικοῦ Εὐπραξίου, ὡς
nasterium ejus esset depopulatus et subripuisset,
quæ erant Antonii. Ille vero hujusmodi calumniis
irritatus scripsit cuidam ex suis procuratoribus
minas in Sanctum jactans ac dicens: Cum divinas
favor bene valenten co me perluxerit, videbo,
quis ille sit monachus Nilus, et quisnam imperialis
Eupraxius. Cum ergo pervenisset ille cum multo
fastu et pompa, constitutus enim erat ab imperatoribus Italiæ et Calabriæ judex, omnes provinciæ
abbates ad illum cum muneribus et assentatione
ilant, favorem ejus et prasidium sibi aucupantes.
At vero eximius Pater Nilus, ne vel minas hominum
pavere videretur, vel confidere in principibus, quos
improperantis sensu filios hominum vocat regius
Propheta, in quibus non est salus *, nec adulaturuin more accessit, nec muneribus delinivit superbientis animi minas, sed quiete in suo sedens
monasterio preces ad Deum fundebat pro universorum et principis ani-næ salute. Ex quo factum,
ut cør illius insolentis majori fureret iracundia,
quod hono:aretur et observaretur ab omnibus, a
beato viro manifeste negligeretur. Quare et scrntando defecit adversus virum justıın ansam iniquitatis. Nam fieri non potest, ut cognoscatur via coImbri super petram ", sicut neque principis nequitia
in homine coronato.
ἀνομίας κατὰ τοῦ δικαίου. Οὐ γὰρ δυνατὸν γνωσθῆναι
μίαν ἄρχοντος ἐν ἀνθρώπῳ κατεστεμμένῳ.
54. In his illum maligne et perfidiose agentem
repente perniciosus morbus adoritur et innocentia
venerandi Patris antevertit, Morbus enim quidamı,
cui gangræna nomen est, pridendorum ejus sumam
partem, hoc est glundem cepit depasei, et medicorum quidem sollicitudinem friistra esse, ostendebat, prenas antem exigebat ab instrumento luxurim, per quod ille nature legibus iute:peranter
41 P al. CLV 8. ** Prov. XXX, 19.
λεηλατήσαντα τὸ αὐτοῦ μοναστήριον, καὶ τὰ τοῦ
Αντωνίου πράγματα νοσφισάμενον. "Ος ταῖς τοιαύταῖς συκοφαντίαις ἀγριωθείς, γράφει τινὶ τῶν ἐπισ
τρόπων αὐτοῦ ἀπειλῶν τῷ & ίῳ καὶ λέγων· Ότι
ἀξιώσεις με ὁ Θεὸς ὑγιαίνοντα κατελθεῖν, καὶ γνω
ρίσαι τίς ἐστιν ὁ καλόγηρος Νεῖλος, καὶ τὶς ὁ βασιλικὸς Εὐπράξιος. Κατελθόντος δὲ αὐτοῦ μετὰ πολλῆς
επάρσεως καὶ φαντασίας, διὰ τὸ κατασταθῆναι αὐτ
τὸν ὑπὸ τῶν βασιλέων κριτὴν Ἰταλίας τε καὶ Καλα
βρίας, ἅπαντες μὲν οἱ ἡγούμενοι τῆς χώρας προσήρχοντο αὐτὸ μετὰ δώρων καὶ κολακείας, τὴν αὐτοῦ
ἀντίληψίν τε καὶ βοήθειαν ἔχειν παρακαλοῦντες· ὁ
δὲ θεσπέσιος Πατήρ ἡμῶν Νείλος, ἵνα μὴ δόξη τ
ἀπειλὲς ἀνθρωπίνας θρηεῖσθαι, ἢ πεποιθένα: ἐπ'
ἄρχοντας, τοὺς ὀνειδιστικῶς υἱοὺς ἀνθρώπων κλη
θέντας παρὰ τοῦ προφητάνακτος, οἷς οὐκ ἔστι σω
τηρία· οὔτε προσῆλθε θωπευτικῶς τε καὶ κολακευτικῶς, οὔτε μὴν δώροις ἐξεμειλίξατο τὴν ἀπειλήν
τῆς αὐτοῦ αὐθαδείας τε καὶ θρασύτητος· ἡσυχάζω,
δὲ μόνον εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ ἐν τῷ ἰδίῳ μοναστηρίῳ.
τὸν Θεὸν ἐδυσώπει ὑπέρ τε τῆς τοῦ κόσμου παντό:
καὶ τῆς τοῦ ἄρχοντος ψυχικῆς σωτηρίας. "Οπερ εἰς
πλείονα θυμὸν καὶ μανίαν ἀνῆψε τὴν καρδίαν τοῦ
ὑψηλοφρονοῦντος, ὡς παρὰ πάντων τιμωμένου και
θεραπευομένου, ὑπὸ δὲ τοῦ ὁσίου σαφῶς περιφρο
νουμένου· διὸ καὶ ἐξέλιπεν ἐξερευνῶν πρόφασι
ἴχνος ὄφεως ἐπὶ πέτρας, ὥσπερ οὖν οὐδὲ πονη
νδ'. Ἐν τούτῳ γνωσιμαχούντός τε καὶ πονηρευομένου, ἐπέστη ὄλεθρος αιφνίδιος, καὶ ἡ εὐχὴ τοῦ τι
μίου Πατρὸς αὐτὸν προκατελάβετο. Πάθος γάρ τι
τὸ λεγόμενον γάγγραινα περὶ τὴν βάλανον τοῦ παι
δογόνου μορίου αὐτοῦ ἐκφυέν, τῶν μὲν ἰατρῶν ἅπραστον διήλεγχε την περιοδείαν, δίκας δὲ εἰσεπράττετο
τὸ τῆς ἀσωτίας ὄργανον, δι' ὧν ἀκρατῶς τὸν τῆς
φύσεως νόμον ἐξύβρισεν. Ελθὼν οὖν εἰς συναίσθησιν
Joannis Clei nola.
Πατελικός interpretatur Caryophilus judic. umperialem, Sirletus regium et alibi regalem
adjective, Cangius in Glossario Græco Barbaro
exeniņi. albeat, ubi pro variis olliciis sumitur et
in Gloss.io Med. Lat, locum hunc nestris „profërt, in quo judex signifiretur. Certum est, dign:-
tatem quandam similem camque inter praeci -
fuas designari, ideoque etiam Caryophilus postea mon inepte Eupraxium protegem appellat,
col. 97–98page 45 of 79
PG 120:97αὐτοῦ, καὶ μεμψάμενο, τὴν κατὰ τοῦ ἁγίου θρασύτητα ἑαυτοῦ· ἦν γὰρ ἐχέφρων ἱκανῶς ὁ ἀνὴρ, εἰ καὶ τετύφωτο τῇ τῆς ἐξουσίας ὑπεροχῇ· ἱκέτης καθ ίσταται ὁ πρώην ἐμβριμώμενος ταῖς ἀπειλαῖς, εἰ πως τῆς θέας ἐπιτύχῃ καὶ μόνον εὐλογίας τε καὶ συγχωρήσεως τῆς παρ' ἐκείνου ἀξιωθείη. Ὁ δὲ Πα τὴρ πρὸς μὲν τὸ παρὸν ἀνεβάλλετο τὴν κατὰ πρότ ωπον όμιλίαν, μήτε ἐκεῖνον καταδεχόμενος ἐρχόμενον ἐν τῷ μοναστηρίῳ, μήτε αὐτὸς βουλόμενος ἀπελθεῖν, καὶ τὴν δέησιν αὐτοῦ ἐκτελέσαι, τῷ τοιούτῳ γούν τρόπῳ τὴν σωτηρίαν αὐτῷ πραγματευόμενος. "Ηδει γὰρ ἐν εὐθέτω καιρῷ καὶ τῷ τύφῳ δεόντως κατὰ τῶν ἀναισθήτων χρήσασθαι. Ως γοῦν ἐπὶ τριετή χρόνον ή θεόπεμπτος ἐκείνη νόσος κατὰ σμικρόν ἀναλώσασα τὰ κρυπτόμενα μόρια, προσήγγισε λει πὸν τῷ καιριωτάτῳ τῶν μελῶν, καὶ θάνατον ἠπείλει τῇ τούτου διαφθορά, τότε πορεύεται πρὸς αὐτὸν ὁ ψυχικός Ιατρός, δυσωπηθεὶς ταῖς οἰκτροτάταις αὐτοῦ ἐπιστολαῖς. Ἰδὼν τοίνυν τὸν ὅσιον ὁ βασιλικός, καὶ περιλαβὼν τοὺς τιμίους πόδας αὐτοῦ, τοσοῦτον πλῆ θος δακρύων εξέχει καταφιλῶν αὐτοὺς, ὥστε καὶ αὐτὸν ἅγιον Πατέρα καὶ πάντας τοὺς συμπαρεστη κότας συνθρηνεῖν αὐτῷ, καὶ κλαίειν σφοδρῶς. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο εκάσαι ἦν καὶ ἰδεῖν παρ' αὐτοῖς, ἢ τὴν πόρνην ἐν κατανύξει κατέχουσαν τους Σωτῆρος πόδας, καὶ ἄφεσιν τῶν πλημμελημάτων. νε΄. Ἰδὼν οὖν αὐτὸν ὁ Πατήρ χορτασθέντα τοῦ κλαυθμού, καθάπερ βρέφος τοῦ οἰκείου μαστού, ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπελάβετο καὶ ἀνέστησεν αὐτόν. Ὁ δὲ πᾶσι κελεύσας ἐξελθεῖν ἀπ᾿ αὐτοῦ, ἤρξατο ἀπογυμνοῦσθαι σὺν τοῖς ψυχικοῖς πάθεσι καὶ τὰ σωματικά, και δακρύων ἔλεγεν· Ἰδού, τιμιώτατε Πάτερ τριετίαν, ἡμέραν καὶ νύχτα βεβασάνισμαι ὑπὸ τοῦ δεινοτάτου πάθους, πόνοις δριμυτάτοις καὶ ἀφάτῳ δυσωδία πικτεύων· ἣν οὔτε πλῆθος προστριβόμενος μύρων, οὔτε μὴν τῇ πυκνότητι τῶν ἱματίων παλαιῶν· ἑπτάκις γὰρ τῆς ἡμέρας ἀλλάσσω· ἐκφυγεῖν ἡδυνήθη. "Ην δὲ τὸ πάθος, ὡς ὁ μακάριος Ελε γεν, ὑπὸ τὸ ἦτρον αὐτοῦ ὥσπερ ἀπὸ διαβήτου δει χθέν, καὶ ἔχον ἐκ τῶν κεχωρισμέων μορίων οὐδέν. Πάλιν οὖν τὰς χεῖρας τοῦ δικαίου κρατῶν ὁ βασιλικός, καὶ πλύνων αὐτὸς τοῖς δάκρυσιν ἔλεγεν Ελέησόν με διὰ τὸν Κύριον, μιμητὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ καταξίωσον ταῖς τιμίαις σου ταύταις χερσὶν ἀποκεῖραί με τὴν πανάσωτον· ἐπειδὴ ὡμολόγησα τῷ Θεῷ τοῦ γενέ σθαι μοναχός. Λέγει οὖν πρὸς αὐτὸν ὁ Πατήρ· Οὐκ ἔξε στί σοι ἀνθρώπῳ συνετῷ ὄντι, καὶ σφόδρα πεπαιδευμένῳ τὰ τῶν κοινῶν ἀνθρώπων λόγια φρονεῖν τε καὶ λέγειν· ἅπαντες γὰρ οἱ τοῦ θείου βαπτίσματος κατα αξιωθέντες, καὶ ἀμόλυντον ἀπὸ πάσης αμαρτίας μὴ φυλάξαντες τοῦτο, χωρὶς πάσης ὁμολογίας χρεω στοῦσι πάλιν τὸ μακάριον τοῦτο βάπτισμα· ὅπερ διὰ πολλὴν εὐσπλαγχνίαν καὶ ἀγαθότητα τοῖς ἀνθρώποις ὁ θεὸς ἐδωρήσατο, πλουσίοις καὶ πένησι, βασιλεῦσι
VITA S. NII JUNIORIS.
αὐτοῦ, καὶ μεμψάμενο, τὴν κατὰ τοῦ ἁγίου θρασύ abusus erat. Suum igitur agnoscens errorem, sibiτητα ἑαυτοῦ· ἦν γὰρ ἐχέφρων ἱκανῶς ὁ ἀνὴρ, εἰ καὶ
τετύφωτο τῇ τῆς ἐξουσίας ὑπεροχῇ· ἱκέτης καθ
ίσταται ὁ πρώην ἐμβριμώμενος ταῖς ἀπειλαῖς, εἰ
πως τῆς θέας ἐπιτύχῃ καὶ μόνον εὐλογίας τε καὶ
συγχωρήσεως τῆς παρ' ἐκείνου ἀξιωθείη. Ὁ δὲ Πατὴρ πρὸς μὲν τὸ παρὸν ἀνεβάλλετο τὴν κατὰ πρότ
ωπον όμιλίαν, μήτε ἐκεῖνον καταδεχόμενος ἐρχόμενον
ἐν τῷ μοναστηρίῳ, μήτε αὐτὸς βουλόμενος ἀπελθεῖν,
καὶ τὴν δέησιν αὐτοῦ ἐκτελέσαι, τῷ τοιούτῳ γούν
τρόπῳ τὴν σωτηρίαν αὐτῷ πραγματευόμενος. "Ηδει
γὰρ ἐν εὐθέτω καιρῷ καὶ τῷ τύφῳ δεόντως κατὰ
τῶν ἀναισθήτων χρήσασθαι. Ως γοῦν ἐπὶ τριετή
χρόνον ή θεόπεμπτος ἐκείνη νόσος κατὰ σμικρόν
ἀναλώσασα τὰ κρυπτόμενα μόρια, προσήγγισε λει
πὸν τῷ καιριωτάτῳ τῶν μελῶν, καὶ θάνατον ἠπείλει
τῇ τούτου διαφθορά, τότε πορεύεται πρὸς αὐτὸν ὁ
ψυχικός Ιατρός, δυσωπηθεὶς ταῖς οἰκτροτάταις αὐτοῦ
ἐπιστολαῖς. Ἰδὼν τοίνυν τὸν ὅσιον ὁ βασιλικός, καὶ
περιλαβὼν τοὺς τιμίους πόδας αὐτοῦ, τοσοῦτον πλῆθος δακρύων εξέχει καταφιλῶν αὐτοὺς, ὥστε καὶ
αὐτὸν ἅγιον Πατέρα καὶ πάντας τοὺς συμπαρεστη
κότας συνθρηνεῖν αὐτῷ, καὶ κλαίειν σφοδρῶς. Οὐδὲν
γὰρ ἄλλο εκάσαι ἦν καὶ ἰδεῖν παρ' αὐτοῖς, ἢ τὴν
πόρνην ἐν κατανύξει κατέχουσαν τους Σωτῆρος πόδας,
καὶ ἄφεσιν τῶν πλημμελημάτων.
que crimini dans, quod in sanctum virum procacior
fuisset (erat quippe satis prudens, quanquain fastu
elatus ob excellentiam potestatis) supplex efficitur,
qui pridem comminationibus infremehat, si quo
modo illum posset vel contueri tantum, veniamqne
ab eo cum benedictione impetraret. At Pater tunc
quidem differebat congressum, neo se coram præbebat videndum, aut permittens, ut ille ad monasterium accederet: ant ipse ad illum ire cogitans,
ut roganti satisfaceret, nimirùm hac ratione saluti
cjus consulens. Sciebat enim in tempore fasti
etiam decenter contra insipientes utj. Ergo postquam triennio morbus ille a Deo immissus paulatim
verenda absumpserat perveneratque ad præcipuam
corporis partem, et mortem ea corrupta minaba
tur, tunc spiritalis medicus profectus est, permotus
luctuosissimis ejus epistolis. Ubi prorex sanctum
virum conspexit, venerandos amplexatus pedes,
tantam eos deosculando profudit lacrymarum vim,
ut sanctus ipse Pater et astaites omnes simul lus
gerent et vehementes ederent fletus. Nihil enim aliud
videre apud eos erat, quam peccatricis imaginem
contrito animo tenentis Salvatoris pedes, et petentis
erratoruin veniam,
νε΄. Ἰδὼν οὖν αὐτὸν ὁ Πατήρ χορτασθέντα τοῦ
κλαυθμού, καθάπερ βρέφος τοῦ οἰκείου μαστού,
ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπελάβετο καὶ ἀνέστησεν αὐτόν.
Ὁ δὲ πᾶσι κελεύσας ἐξελθεῖν ἀπ᾿ αὐτοῦ, ἤρξατο
ἀπογυμνοῦσθαι σὺν τοῖς ψυχικοῖς πάθεσι καὶ τὰ
σωματικά, και δακρύων ἔλεγεν· Ἰδού, τιμιώτατε
Πάτερ τριετίαν, ἡμέραν καὶ νύχτα βεβασάνισμαι
ὑπὸ τοῦ δεινοτάτου πάθους, πόνοις δριμυτάτοις καὶ
ἀφάτῳ δυσωδία πικτεύων· ἣν οὔτε πλῆθος προστρι
βόμενος μύρων, οὔτε μὴν τῇ πυκνότητι τῶν ἱματίων
παλαιῶν· ἑπτάκις γὰρ τῆς ἡμέρας ἀλλάσσω· ἐκφυγεῖν ἡδυνήθη. "Ην δὲ τὸ πάθος, ὡς ὁ μακάριος Ελε
γεν, ὑπὸ τὸ ἦτρον αὐτοῦ ὥσπερ ἀπὸ διαβήτου δειχθέν, καὶ ἔχον ἐκ τῶν κεχωρισμέων μορίων οὐδέν.
Πάλιν οὖν τὰς χεῖρας τοῦ δικαίου κρατῶν ὁ βασιλικός,
καὶ πλύνων αὐτὸς τοῖς δάκρυσιν ἔλεγεν Ελέησόν με
διὰ τὸν Κύριον, μιμητὰ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ κα
ταξίωσον ταῖς τιμίαις σου ταύταις χερσὶν ἀποκεῖραί με
τὴν πανάσωτον· ἐπειδὴ ὡμολόγησα τῷ Θεῷ τοῦ γενέσθαι μοναχός. Λέγει οὖν πρὸς αὐτὸν ὁ Πατήρ· Οὐκ ἔξεστί σοι ἀνθρώπῳ συνετῷ ὄντι, καὶ σφόδρα πεπαιδευ
μένῳ τὰ τῶν κοινῶν ἀνθρώπων λόγια φρονεῖν τε καὶ
λέγειν· ἅπαντες γὰρ οἱ τοῦ θείου βαπτίσματος κατα
αξιωθέντες, καὶ ἀμόλυντον ἀπὸ πάσης αμαρτίας μὴ
φυλάξαντες τοῦτο, χωρὶς πάσης ὁμολογίας χρεω
στοῦσι πάλιν τὸ μακάριον τοῦτο βάπτισμα· ὅπερ διὰ
πολλὴν εὐσπλαγχνίαν καὶ ἀγαθότητα τοῖς ἀνθρώποις
ὁ θεὸς ἐδωρήσατο, πλουσίοις καὶ πένησι, βασιλεῦσι
35. Ubi jam exsaturatum detu vidit Pater, instar
infantis, qui lac ex uberibus abunde suxerit, exteudit manum et apprehendens erexit. ille vero
jussis egredi omnibus, denudare coepit cum morbis
animi et corporis mala et lacrymando aiebat: En
venerande Pater, diu nocturque per triennium
gravissimo hoc malo afflictatus sum, acerrimis
oppressus doloribus et inenarrabili fœtore, quern
neque unguentorum adhibitorum copia, neque
mutatione crebra vestium, qua septies nitor per
dies singulos, effugere potui. Erat porro morbus,
ut beatus Pater narrabat, sub pectine, quasi circino circumacto descriptus, ut pendentium membrorum nihil superosset. Rursus igitur prorex sancti viri manus tenens et rigans lacrymis aiebat;
Miserere mihi per Dominum, Christi Domini imi
tator, nec me dedigneris hisce venerandis manibus
omni luxuria plenum monachi tonsura insignire,
promisi enim Deo monasticum subire institutum.
Ad quemn Pater: Non licet tibi viro prudenti et
perquam docto sapere aut loqui more multorum,
omnes enim, qui sacrum baptisma suscepere, nec
purum illud ab omni peccato servavere, sino quovis
volo tenentur ad sacrum hoc recipiendum baptisma quod pro multa sua clementia et boni,
tate Deus hominibus donavit divitibus et egenis,
regibus et principibus, sacerdotibus et pontificibus
et cuivis animæ volenți, uno temporis momento
Joannis Clei notæ.
Ad dolorem scilicet sincerum et pœnitaliam de peccatis commissis. Hane porro illis
sæculis testari etiam maximi principes solebant,
assumpto monachali ceu pœnitentiæ habitu: c}<
jus rei innumera exempla sunt et passim
obvia.
col. 99–100page 46 of 79
PG 120:99καὶ ἄρχουσιν, ἱερεῦσί τε καὶ ἀρχιερεῦσι, καὶ πάσῃ ψυχῇ τῇ βουλομένῃ ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ ἀναγεννηθῆναι ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης, καὶ πάντων ἀπαλλαγῆναι τῶν προημαρτημένων. Καθὼς δὲ ἔψης περὶ τοῦ με ἀποκουρεῦσαι σε, εὐτελὲς καλογηρίζειν εἰμὶ ἐγώ, μηδένα κεκτημένος βαθμὸν ἱερατικόν. "Ωδε μητρος πολίτης ἐστίν ἦν γὰρ τότε ἐκεῖ ὁ τῆς ἁγίας Σεβτ ρίνης μητροπολίτης· ὧδε ἐπίσκοπος καὶ ἀρχιμανδρῖται εἰσίν· αὐτοὶ τὴν ἐπιθυμίαν σου πίς ήσουσι καὶ ἐγὼ τίς εἰμ:, ἵνα μετάξωμα:; Ο δὲ παλιν τις χεῖρας καταφιλῶν τοῦ θείου Πατρὸς παρεκάλει ὁμοῦ καθορκίζων τοῦ μὴ ἄλλῳ τινὶ τὸ τοιοῦτον ἔργον παραχωρήσαι, ἀλλὰ δι' αὐτοῦ τὸ ἅγιον καὶ ἀποστολικὸν σχῆμα ἀμφιασθῆναι, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν αὐτῷ μεσίτην καὶ προστάτην γενέσθαι. νς. Καμφθείς οὖν ὁ Πατήρ τοῖς δάκρυσι καὶ ταῖς ἱκεσίαις αὐτοῦ, ταῖς οἰκείαις χερσὶν αὐτὸν ἀπεχείρατο, καὶ τὰ τῇ σεμνῇ ταπεινώσει δεδοξασμένα μάχη περιεβάλετο, τῇ ἁπαλῇ καὶ περιῤῥεούσῃ ἐσθῆτι πρώην μαλακιζόμενον, παρόντος τοῦ μητροπολίτου Στεφάνου σὺν τῷ ἐπισκόπῳ τοῦ Κάστρου, ἡγουμένοις τε οὐκ ὀλίγοις, καὶ ἄλλοις ἱερεῦσι, Παρ ειστήκει δὲ καὶ ὁ Ἰουδαῖος Δόμνουλος ὡς ἱατρό, οὗ καὶ πρῴην ἐμνήσθην, θεωρῶν ἅπαντα τὰ τε λούμενα ὃς ἐξελθὼν ἔξω, καὶ τὰ γεγενημένα θαυ μάσας, ἔφη πρὸς τοὺς παρόντας· Σήμερον ἐθεασάμην θαυμάσια, ἅπερ πάλαι γενέσθαι ἀκηκόαμεν. Νῦν εἶδον τὸν προφήτη Δανιήλ ἡμεροῦντα τους λέοντας. Τις γὰρ ηδυνήθη ποτὲ χεῖρα ἐπιβαλέσθαι τούτῳ τῷ λέοντι; Ὁ δὲ νέος οὗτος Δανιὴλ καὶ τὴν κόμην ἀπέτεμε, καὶ κουκούλιον ἐπιτέθεικεν. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Ἑβραῖος. Ο δὲ βασιλεὺς μετὰ τὸ πᾶ σαν τὴν ἀγγελικὴν ἀκολουθίαν τελεσθῆναι ἐπ' αὐτῷ, προτρεψάμενος ἅπαντας ἐπὶ τὸ γεύσασθαι, καὶ συν τάξας δι' ἑαυτοῦ παρίστατο καθάπερ οἰκέτης, προ θυμούμενος υπουργῆσαι ὁ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τῆς κλίνης μὴ δυνάμενος ἀναστῆναι, ῥωσθεὶς τῇ δυνά μει τοῦ Πνεύματος, καὶ ταῖς τοῦ ὁσίου χερσίν. Πα-. ρακελευθεὶς δὲ καθεσθῆναι ἔγγιστα αὐτοῦ, ᾐτήσατο πάλιν τοῦ διατάξασθαι ἐπὶ τῆς τραπέζης λύσιν λα σεὶν. Καὶ τούτου γενομένου, πάντε; ἐξίσταντο ἐπὶ τῇ ἀναῤῥώσει καὶ προθυμίᾳ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ ἐδόξαζον τὸν Θεόν. Μετὰ δὲ ταῦτα, πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῷ τῇ ἰδίᾳ χειρὶ τοὺς πένητι, καὶ ἐκκλησίαις, καὶ πᾶσι τοῖς δεομένοις, ληγατεύσας τε ἅπασαν τὴν οἰκετείαν ῃ αὐτοῦ, καὶ ἐλευθερίας καταξιώσας, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ πρὸς Κύριον ἀπεδήμησε μετά πάσης κατανύξεως
ANONYMI
renasci, sicut aquilae juventus, et praeteritorum καὶ ἄρχουσιν, ἱερεῦσί τε καὶ ἀρχιερεῦσι, καὶ πάσῃ
impetrare veniam delictorum. Quod vero aiebas,
ut te tonderem, ego sane monachorum minimus
sun, nullo sacerdotii gradu ornatus. Hic metropolita est (erat enim ibi per id tempus sanctæ Severinæ metropolita), præsto sunt episcopi et
archimandritæ: ipsi vota tua expleant: quis ego
sum, ut me immisceam? Ille rursus sancti Patris
manus deosculans precari simul et obtestari, ne
opus hoc alii permitteret,sed habitu sancto et apostolico ipse illum indueret, feretque sibi sequester
ad Deum et patronus.
ψυχῇ τῇ βουλομένῃ ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ ἀναγεννη
θῆναι ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης, καὶ πάντων ἀπαλλαγῆναι
τῶν προημαρτημένων. Καθὼς δὲ ἔψης περὶ τοῦ με
ἀποκουρεῦσαι σε, εὐτελὲς καλογηρίζειν εἰμὶ ἐγώ,
μηδένα κεκτημένος βαθμὸν ἱερατικόν. "Ωδε μητρος
πολίτης ἐστίν ἦν γὰρ τότε ἐκεῖ ὁ τῆς ἁγίας Σεβτρίνης μητροπολίτης· ὧδε ἐπίσκοπος καὶ ἀρχιμαν
δρῖται εἰσίν· αὐτοὶ τὴν ἐπιθυμίαν σου πίς ήσουσι
καὶ ἐγὼ τίς εἰμ:, ἵνα μετάξωμα:; Ο δὲ παλιν τις
χεῖρας καταφιλῶν τοῦ θείου Πατρὸς παρεκάλει ὁμοῦ
καθορκίζων τοῦ μὴ ἄλλῳ τινὶ τὸ τοιοῦτον ἔργον
παραχωρήσαι, ἀλλὰ δι' αὐτοῦ τὸ ἅγιον καὶ ἀποστολικὸν σχῆμα ἀμφιασθῆναι, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν αὐτῷ
μεσίτην καὶ προστάτην γενέσθαι.
56. Flexere Patrem lacrymæ cum precibus, et
suis illum totondit manibus vilique amictu, quem
veneranda humilitas gloriosum reddit, illum contexit, qui nuper molli diffluente vestimento
νς. Καμφθείς οὖν ὁ Πατήρ τοῖς δάκρυσι καὶ
ταῖς ἱκεσίαις αὐτοῦ, ταῖς οἰκείαις χερσὶν αὐτὸν
ἀπεχείρατο, καὶ τὰ τῇ σεμνῇ ταπεινώσει δεδοξασμένα μάχη περιεβάλετο, τῇ ἁπαλῇ καὶ περιῤῥεούσῃ
sectabatur delicius, praesente metropolita Stephano ἐσθῆτι πρώην μαλακιζόμενον, παρόντος τοῦ μητρο
cum episcopo urbis legumenis non paucis, πολίτου Στεφάνου σὺν τῷ ἐπισκόπῳ τοῦ Κάστρου,
et aliis sacerdotibus. Aderat quoque Judæus Dom- ἡγουμένοις τε οὐκ ὀλίγοις, καὶ ἄλλοις ἱερεῦσι, Παρnulus, nempe ut medicus, cujus etiam antea meειστήκει δὲ καὶ ὁ Ἰουδαῖος Δόμνουλος ὡς ἱατρό,
mini, spectator carum, quæ agebantur: qui egresοὗ καὶ πρῴην ἐμνήσθην, θεωρῶν ἅπαντα τὰ τε
sus, et admiratus, quæ facta erant, ita astantes af- λούμενα· ὃς ἐξελθὼν ἔξω, καὶ τὰ γεγενημένα θαυ
fatus est: [lodie mirabilia vidi, que facta olim μάσας, ἔφη πρὸς τοὺς παρόντας· Σήμερον ἐθεασά
andivimus. Nunc vidi Danielem prophetam cicu- μην θαυμάσια, ἅπερ πάλαι γενέσθαι ἀκηκόαμεν.
rantem leones. Quis enim unquam potuit leoni
Νῦν εἶδον τὸν προφήτη Δανιήλ ἡμεροῦντα τους
huic admovere manus? At novus hic Daniel et λέοντας. Τις γὰρ ηδυνήθη ποτὲ χεῖρα ἐπιβαλέσθαι
comam derasit et monasticum imposuit pileo- τούτῳ τῷ λέοντι; Ὁ δὲ νέος οὗτος Δανιὴλ καὶ τὴν
lun Et hæc quidem Hebræus. At vero prores, κόμην ἀπέτεμε, καὶ κουκούλιον ἐπιτέθεικεν. Καὶ
peractis sibi angelici habitus omnibus ceremoniis, ταῦτα μὲν ὁ Ἑβραῖος. Ο δὲ βασιλεὺς μετὰ τὸ πᾶ
-cohortatus omnes ut pranderent, ipse ministrum σαν τὴν ἀγγελικὴν ἀκολουθίαν τελεσθῆναι ἐπ' αὐτῷ,
se præbuit, astabatque instar famuli ad præstanda προτρεψάμενος ἅπαντας ἐπὶ τὸ γεύσασθαι, καὶ συνobsequia paratissimus, qui per multum antea tem- τάξας δι' ἑαυτοῦ παρίστατο καθάπερ οἰκέτης, προ
pus e lecto surgere non poterat, virtute Spiritus θυμούμενος υπουργῆσαι ὁ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τῆς
et beati viri manu sanatus. Jussus autem sedere κλίνης μὴ δυνάμενος ἀναστῆναι, ῥωσθεὶς τῇ δυνάprope ipsum, rursus facultatem petiit ministrandi μει τοῦ Πνεύματος, καὶ ταῖς τοῦ ὁσίου χερσίν. Πα-.
ad mensam: quod ubi factum, stupere omnes ob ρακελευθεὶς δὲ καθεσθῆναι ἔγγιστα αὐτοῦ, ᾐτήσατο
restitutam viro bonam valetudinem, ejusque mi- πάλιν τοῦ διατάξασθαι ἐπὶ τῆς τραπέζης λύσιν λαnistrandi studium, Deoque gratias agere. Post hæc σεὶν. Καὶ τούτου γενομένου, πάντε; ἐξίσταντο ἐπὶ τῇ
omnes suas facultates manu sua dilargitus paupe- ἀναῤῥώσει καὶ προθυμίᾳ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ ἐδόξαζον
ribus et ecclesiis et cunctis egentibus, distribu- τὸν Θεόν. Μετὰ δὲ ταῦτα, πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῷ
tisque pro universa familia legatis, donataque τῇ ἰδίᾳ χειρὶ τοὺς πένητι, καὶ ἐκκλησίαις, καὶ πᾶσι
libertate, tertio die migravit ad Dominum, τοῖς δεομένοις, ληγατεύσας τε ἅπασαν τὴν οἰκετείαν
Summa compunctione animi et cuin gratiarum ῃ αὐτοῦ, καὶ ἐλευθερίας καταξιώσας, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ
actione, fide ac spe certa profectus ad enn, πρὸς Κύριον ἀπεδήμησε μετά πάσης κατανύξεως
Joannis Clei notæ.
Ex hisce satis clare liquet, verisimilius non
dignitatem quamdam civilem aut sæcularein a biodrapho. sed ecclesiasticam et archiepiscopalem
Resignari. Siberona porro, qua hodie vulgo Sucta
Severina appellatur, civitas est antiqua et munitissima ulterioris Calabriae, Distat a mari lonio
milliaribus 10, Crotone 12. Sedes archiepiscopalis
suffraganeas habet sex, de quibus omnibus
Ughelius tom. 1X Italia sacra Unicum habet
prasulemn S.Severint aute Stephanum memoratum
in charta Rogerii comitis auni 1056, observatque
Ughellus, hunc ibi lautum episcopum appellari, unde dubitat, an illo tempore jam archiopiscopalis esset ea sedes. Pe peram, ut hic liquet.
De episcopo Rossanensi hic sermo est:
quippe in eademi urbe, ut infra liquebit, agebat
ager Eupraxius, nbi mortui corpus deinde tumulatum fuit in a'de S. Anastasiæ, quam et idem
Eupraxius fuudlaveral ornaveratque, ut patet cap.
6. num. 45 et neta 30. Haec porro erat in e
summa Rossani parte, ut ibidem dicitur. Igitur
tam temporis, sub finem nimirur sæculi x, non
erat archiepiscopalis Rossani sedes, cum ejus præsul
tantum episcopus hic appelletur, videaturque fuisse
S. Severinæ vel alterius certe metropolis suffraganeus.
id est cappam seu cucullum, ut est in
Greco.
col. 101–102page 47 of 79
PG 120:101καὶ εὐχαριστίας, πίστεώς τε καὶ ἐλπίδες βεβαίας ἀπελθὼν πρὸς τὸν εἰρηκότα διὰ τοῦ προφήτου • «Ο θέλω τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆσαι αὐτὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον. να'. Μετὰ δὲ τὸ κατατεθῆναι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐν τῷ μοναστηρίῳ τῆς ᾿Αγίας Αναστασίας τῆς παρθένου, προσέρχεται τῷ θεσπεσίῳ Πατρὶ ἡ ῥηθείς μη τροπολίτης ὑποδεικνύων αὐτῷ τὴν τοῦ βασιλικού διαθήκην· ἐν ᾗ τοῦ τε πάσῃ κινητῇ καὶ ἀκινήτῳ αὐτοῦ ὑποστάσει ἐπίτροπον καὶ δεσπότην τὸν ὅσιον διεγράψατο. Ηνπερ θεασάμενος ὁ μακάριος, καὶ τὴν δ ἐν ἐκείνοις τοῖς πράγμασιν ἀσχολίαν παγίδα εἶναι καὶ χλεύην τοῦ διαβόλου κατανοήσας, πάντα ἐπιτρέψας τῷ αὐτῷ μητροπολίτῃ δικαίως οἰκονομῆσαι, ὡς τῷ τὰ πάντα ἐφορῶντι Θεῷ ἀποδώσοντι τὴν περὶ τούτων ἀπολογίαν, αὐτὸς τὸ οἰκεῖον κατέλαβε μεν αστήριον, ἑαυτῷ προσέχων, καὶ τῷ Θεῷ προσ έχων, και πειθόμενος τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις αὐτῷ παραινοῦσί τε καὶ λέγουσιν· «Μεταναστεύου ἐπὶ τὰ ὄρη ὡς στρουθίον, ο ὅτι ἰδοὺ οἱ ἐξ ἡμῶν ἁμαρτωλοί ἐνέτειναν τόξον, τὴν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἐπιμέλειαν καὶ φροντίδα, καὶ ἡτοίμασαν βέλη εἰς φαρέτραν, τὰ τῇ διανοίᾳ αὐτῶν ἐναποτιθέμενα που νηρὰ βουλεύματα καὶ διανοήμανα, ἀφ᾽ ὧν κατατοξεῦσαι ἐν σκοτομήνῃ βουλεύονται οἱ ἀλάστορες τους εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Τοῦ τοίνυν θαυμασίου Πατρὸς τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διανοίᾳ τοῦ λόγου μετὰ τῶν ἀδελ φῶν φιλοθέως προσκαρτερούντος, ἔρχεται τις πρὸς αὐτὸν στρατηλάτης, Πολύευκτος τοὔνομα, ἀπὸ τῆς παροικίας Μεσουδιάνου τῆς Καλαβρίας, φέρων μεθ' ἑαυτοῦ τὸν υἱὸν αὐτοῦ κατεχόμενον ὑπὸ σφοδρωτά του δαίμονος Προ-πε των οὖν παρὰ τοὺς πόδας τοῦ μακαρίου Πατρός παρεκάλει αὐτὸν σπλαγχνισθῆναι ἐπ' αὐτῷ, καὶ ἐλεῆσαι τὸν υἱὸν αὐτοῦ, ἀπαλλάξαι τε αὐτὸν τοῦ δεινοῦ πνεύματος. νη'. Ο δὲ ὄντως υἱὸς τῆς χριστομιμήτου τα πει νοφροσύνης ἀπεκρίνατο πρὸς αὐτόν· Πίστευσον, ἄνθρωπε, ὅτι οὐδέποτε παρεκάλεσα τὸν Θεὸν τοῦ δωρήσασθαι τῇ ταπεινώσει μου χάριν ιαμάτων, Η πονηρῶν πνευμάτων ἀποσοβήν. Εἴτε τῶν πολύ λῶν μου ἁμαρτημάτων δυναίμην συγγνώμην αἰτή σασθαι τὸν Θεὸν, καὶ ἀπαλλαγὴν τῶν ἀεὶ παρενοχλούντων με πονηρῶν λογισμών. Δεῦρο τοίνυν αὐτὸς παρακάλεσον τὸν Θεὸν μᾶλλον ὑπὲρ ἐμοῦ, ἀδελφέ, εἴπως ἂν ῥυθείην τῶν περικυκλούντων με δαιμονίων πολλων. Ο γὰρ σὸς υἱὸς ἐν δαιμόνιον ἔχει, καὶ αὐτὸ ἀκουσίως, ἴσως δὲ καὶ πρὸς σωτηρίαν τῆς ἰδίας ψυχῆς, είτε πρὸς παρωχηκότων ἁμαρτημάτων ἐκε λύτρωσιν, εἴτε καὶ πρὸς μελλόντων ἀνακοπήν. Ἐγὼ δὲ τῇ ἐμῇ ῥαθυμίᾳ καὶ ἀμελείᾳ καθ' ἑκάστην δου λοῦμαι χιλιάσι τε καὶ μυριάσι δαιμόνων πρὸς ἀπως λειαν τῆς ψυχῆς μου. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ὑπαναχωρήσας μικρόν, ἀπέκρυψεν ἑαυτὸν ἡμέρας τινάς,
καὶ εὐχαριστίας, πίστεώς τε καὶ ἐλπίδες βεβαίας qui per prophetam dixit: Nolo mortem peccatoἀπελθὼν πρὸς τὸν εἰρηκότα διὰ τοῦ προφήτου • «Ο ris, quam ut convertatur et vitam vivat æterθέλω τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι
καὶ ζῆσαι αὐτὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον.
να'. Μετὰ δὲ τὸ κατατεθῆναι τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐν
τῷ μοναστηρίῳ τῆς ᾿Αγίας Αναστασίας τῆς παρθέ
νου, προσέρχεται τῷ θεσπεσίῳ Πατρὶ ἡ ῥηθείς μητροπολίτης ὑποδεικνύων αὐτῷ τὴν τοῦ βασιλικού
διαθήκην· ἐν ᾗ τοῦ τε πάσῃ κινητῇ καὶ ἀκινήτῳ
αὐτοῦ ὑποστάσει ἐπίτροπον καὶ δεσπότην τὸν ὅσιον
διεγράψατο. Ηνπερ θεασάμενος ὁ μακάριος, καὶ τὴν
δ
ἐν ἐκείνοις τοῖς πράγμασιν ἀσχολίαν παγίδα εἶναι
καὶ χλεύην τοῦ διαβόλου κατανοήσας, πάντα ἐπιτρέψας τῷ αὐτῷ μητροπολίτῃ δικαίως οἰκονομῆσαι, ὡς
τῷ τὰ πάντα ἐφορῶντι Θεῷ ἀποδώσοντι τὴν περὶ
τούτων ἀπολογίαν, αὐτὸς τὸ οἰκεῖον κατέλαβε μεναστήριον, ἑαυτῷ προσέχων, καὶ τῷ Θεῷ προσ2έχων, και πειθόμενος τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις αὐτῷ
παραινοῦσί τε καὶ λέγουσιν· «Μεταναστεύου ἐπὶ τὰ
ὄρη ὡς στρουθίον, ο ὅτι ἰδοὺ οἱ ἐξ ἡμῶν ἁμαρτωλοί
ἐνέτειναν τόξον, τὴν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων
ἐπιμέλειαν καὶ φροντίδα, καὶ ἡτοίμασαν βέλη εἰς
φαρέτραν, τὰ τῇ διανοίᾳ αὐτῶν ἐναποτιθέμενα που
νηρὰ βουλεύματα καὶ διανοήμανα, ἀφ᾽ ὧν κατατοξεῦσαι ἐν σκοτομήνῃ βουλεύονται οἱ ἀλάστορες τους
εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Τοῦ τοίνυν θαυμασίου Πατρὸς τῇ
προσευχῇ καὶ τῇ διανοίᾳ τοῦ λόγου μετὰ τῶν ἀδελ
φῶν φιλοθέως προσκαρτερούντος, ἔρχεται τις πρὸς
αὐτὸν στρατηλάτης, Πολύευκτος τοὔνομα, ἀπὸ τῆς
παροικίας Μεσουδιάνου τῆς Καλαβρίας, φέρων μεθ'
ἑαυτοῦ τὸν υἱὸν αὐτοῦ κατεχόμενον ὑπὸ σφοδρωτάτου δαίμονος Προ-πε των οὖν παρὰ τοὺς πόδας τοῦ
μακαρίου Πατρός παρεκάλει αὐτὸν σπλαγχνισθῆναι
ἐπ' αὐτῷ, καὶ ἐλεῆσαι τὸν υἱὸν αὐτοῦ, ἀπαλλάξαι τε
αὐτὸν τοῦ δεινοῦ πνεύματος.
νη'. Ο δὲ ὄντως υἱὸς τῆς χριστομιμήτου τα πει
νοφροσύνης ἀπεκρίνατο πρὸς αὐτόν· Πίστευσον,
ἄνθρωπε, ὅτι οὐδέποτε παρεκάλεσα τὸν Θεὸν τοῦ
δωρήσασθαι τῇ ταπεινώσει μου χάριν ιαμάτων,
Η πονηρῶν πνευμάτων ἀποσοβήν. Εἴτε τῶν πολύ
λῶν μου ἁμαρτημάτων δυναίμην συγγνώμην αἰτή
σασθαι τὸν Θεὸν, καὶ ἀπαλλαγὴν τῶν ἀεὶ παρεν
οχλούντων με πονηρῶν λογισμών. Δεῦρο τοίνυν αὐτὸς
παρακάλεσον τὸν Θεὸν μᾶλλον ὑπὲρ ἐμοῦ, ἀδελφέ,
εἴπως ἂν ῥυθείην τῶν περικυκλούντων με δαιμονίων
πολλων. Ο γὰρ σὸς υἱὸς ἐν δαιμόνιον ἔχει, καὶ
αὐτὸ ἀκουσίως, ἴσως δὲ καὶ πρὸς σωτηρίαν τῆς ἰδίας
ψυχῆς, είτε πρὸς παρωχηκότων ἁμαρτημάτων ἐκε
λύτρωσιν, εἴτε καὶ πρὸς μελλόντων ἀνακοπήν. Ἐγὼ
δὲ τῇ ἐμῇ ῥαθυμίᾳ καὶ ἀμελείᾳ καθ' ἑκάστην δου
λοῦμαι χιλιάσι τε καὶ μυριάσι δαιμόνων πρὸς ἀπως
λειαν τῆς ψυχῆς μου. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ ὑπαναχω
ρήσας μικρόν, ἀπέκρυψεν ἑαυτὸν ἡμέρας τινάς,
“Ezech. xxxu, 11. " Psal. x, 2.
"
57. Postquam corpus ejus depositum fuit in
monasterio sanctæ virginis Anastasia, accessit ad
venerandum Patrem metropolita, quem diximus,
proregis testamentum ostendens, in quo omnium
ille bonorum suorum mobilium immobiliumque
curatorem et dominum scripserat sanctum virum.
Quod ipse videns et negotiorum hujusmodi occupationem, diaboli laqueum et ludibrium esse
intelligens, eidem metropolita tractanda omnia
juste permisit, tanquam rationem reddituro de
illis inspicienti omnia Deo: ipse vero in suum
se contulit monasterium, sibi attendens Deoque
vacans et sanctis angelis audiens hortantibus ac
dicentibus: Transmigra in montes sicut passer; quoniam ecce, qui de nobis sunt peccatores, intenderunt arcum, rerum scilicet humanarum
procurationem et sollicitudinem, et paraverunt
sagittas in pharetra, prava videlicet consilia et
cogitationes, quas in mentem immittunt, quibusque
in obscuro rectos corde sagittare nefarii student.
Cum itaque admirandus vir totus esset cum fratribus in oratione sermonisque pio ministerio,
dux quidam exercitus venit ad eum, Polyeuctus
nomine, e regione Mesubiani Calabria, securi
ducens filium suum nequissimo drmone oppressum. Procidens igitur ad pedes beati Patris rogabat, ut misericordia lecteretur, sunque Alio open ferret, depulso maligno spiritu.
38. Ille germanus plane humilitatis Christum
imitantis filius respondit: Nunquam, mihi crede,
rogavi Dominum, ut meæ tenuitati donaret curationum gratiam, aut spirituum malignorum depulsionem. Utinam impetrare a Deo possem multorum
meorum veniam peccatorum et liberari a pravia
"ogitationibus, quæ mihi assiduo molesiæ sunt
Ipse tu magis pro me ad Deum preces effundito,
frater, si forte liberari queam a multis circumob¬
sidentibus me dæmonibus. Nam tuus filius unqili
habet dæmonium, idque non sua sponte, fortasse
vero ad salutein animæ, sive ob præteritorum expiationem criminum, sive ob futura, ad cautelam.
Ego vero in segnitie et socordia mea quotidie
subjicior innumeris dæmonum copiis in perditionem animæ meæ. His dictis, paulum se subduxit
et per dies aliquot latuit, veritus ne, si liberaretur
oppressus a dæmone, fama per totam emanaret
Joannis Clei notæ.
Sirletus habet Mesiviani. In mappis geograpicis invenio pagum Misiono in Calabria ulteriori
quinto milliari versus orientem Mileto distans
tein.
Chapter IXCaput IX
col. 103–104page 48 of 79
PG 120:103προ δεδοικώς μή πως ἰαθέντος τοῦ δαιμονιζομένου ἐξέλθοι ή φήμη καθ' ὅλης τῆς χώρας, καὶ οὐκ ἐάσως σιν αὐτὸν ἠρεμῆσαι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. Ο δὲ Που λύευκτος κατωχυρώσας αὐτοῦ τὴν καρδίαν τῇ πίστει καὶ τῇ ἐλπίδι, διεκαρτέρει ἐν τῷ μοναστηρίῳ νη στεύων καὶ κοκουχούμενος, λέγων μετὰ δακρύων Οὐκ ἀναχωρήσω τοῦ ὧδε, ἕως οὗ ὁ υἱὸς μου ἰάσεως ἐπιτύχῃ. Ἰδὼν οὖν ὁ μακάριος τὴν ἔνθεον αὑτοῦ πίστιν καὶ ὑπομονήν, σπλαγχνισθεὶς ἐπ' αὐτῷ καὶ ἐπὶ τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ μοναστηρίῳ ἐλθὼν, εδυσφόρει ἐν ἑαυτῷ λέγων· Τί ποιήσω τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ οὐκ οἶδα· καὶ γὰρ ἀμφοτέρωθεν πειρασμός ἡμῖν πρόσκειται, εἴτε ἰαθῇ ὁ υἱὸς αὐτοῦ, εἴτε καὶ μή. Όμως οὖν μηδόλως καταδεξάμενος κἂν θεάσασθαι τὸν πνευματιζόμενον, καλέσα; τὸν τῆς ἱερα τείας τὴν τάξιν ἐνδεδυμένον, κελεύει αὐτὸν ἀπελθεῖν ἐν τῷ εὐκτηρίῳ, καὶ ἐπεύξασθαι τῷ νοσοῦντι, ἀλείψαι τα αὐτὸν ἐλαίῳ τῆς κανδήλας καὶ ἀπολύσαι. νθ'. Τούτου δὲ γενομένου, παραχρῆμα ο νέος Ιάσεως ἠξιώθη, τοῦ δαίμενος ἀπὸ τῶν αἰσθητηρίων αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς ἐξελθόντος. Οπερ ἰδὼν ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ χαρᾶς πλησθεὶς, παραλαμβάνει αὐτὸν καὶ προσπίπτει μετ' αὐτοῦ τοῖς τοῦ Πατρὸς γόνασιν, εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτῷ τῷ διὰ μόνης προσ τάξεως τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἀπὸ ελάσαντι. Εμβριμησάμενος δὲ αὐτῷ ὁ μακάριος, παρήγγειλε μηδενὶ τοῦτο εἰπεῖν· Ὁ Θεὸς γὰρ, φη σὶν, ἰάσατο τὸν σὸν υἱὸν οὐκ ἐγώ. Καὶ εὐλογήσας αὐτοὺς ἀπέλυσεν αὐτοὺς ἐν εἰρήνῃ εἰς τὸν οἶκον αὐ τῶν δοξάζοντας τὸν Θεόν. Τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ πολ λοὺς ἀπὸ δαιμόνων ὁ θαυμάσιο; ἐθεράπευσε μοναχούς τε καὶ λαϊκούς· τοὺς μὲν ἐλαίῳ διὰ τῶν ἱερέων ἀλείφων, αὐτὸς μηδέποτε καταδεξάμενος μέχρι καὶ τῆς διὰ χειρός σφραγίδος ἐπ' αὐτοῖ;· τοὺς δὲ ἀπο στέλλων πρὸς τὰς τῶν μακαρίων ἀποστόλων τε καὶ μαρτύρων θήκας τὰς ἐν τῇ Ρώμῃ, οἵτινες κατὰ τὴν ὁδὸν ἐκαθαρίζοντο, τοῦ μακαρίου Πατρὸς ὀφθαλμοφανῶς αὐτοῖς ὀπτανομένου, καὶ τοὺς δαίμονας ἐξ αὐτῶν ἀπελαύγοντος. Τοῦτο δὲ ἐγίνετο, ἵνα μὴ κενὴ ἡ πίστις ἡ πρὸς τὸν ὅσιον αὐτῶν ἀναδειχθῇ, καὶ ὁ κόπο; ἀγόνη τος τῆς καταφυγῆς. Εἰ γὰρ καὶ λόγῳ ταπεινοφροσύ της φανερῶς οὐκ ἐπεύχετο αὐτοῖς, ἀποφεύγων τὸν τῶν ἀνθρώπων ἔπαινον, ἀλλὰ τῇ φιλανθρωπία νικώμενος, ἀπὸ τοῦ κρυπτοῦ τῆς κέλλης αὐτοῦ ταῖς πυρίναις ἐντεύξεσι κατέφλεγε τα δαιμόνια, καὶ τὰς νόσους ἀπο ήλαυνεν. "Απερ ἅπαντα εἰ κατὰ μέρος βουληθείη γρα τῇ παραδούναι, οὐκ ἐπαρκέσει μοι ὁ χρόνος τῇ δρομι παρατρέχων· ἀρκεῖ δὲ τοῖς εὐλαβέσι καὶ ἐκ μέρους τὸ ὅλην καταλαβέσθαι, ὡς ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα ξ' Δέδωκε δὲ αὐτῷ χάριν ἡ τῶν ὅλων Θεὸς οὐ μόνον τοὺς καθ' ἕκαστον προσερχομένους αὐτῷ, θλιβομένους καὶ παντοίαις ἀνάγκαις συνεχομένους ἐλεεῖν καὶ ἰᾶσθαι, ἀλλὰ καὶ πόλεων ολοκλήρων ἐν κινδύ ναις ἀντιλαμβάνεσθαι, καὶ λυτροῦσθαι τῶν περιστάσεων. Δηλώσει δὲ τοῦτο τὸ νῦν ῥηθησόμενον· Εκράς
ANONYMI
regionem et sibi non permitteretur in
quiete vivere. At Polyeuctus fide et spe (or
suum muniens non abibat e monasterio, sed jejunio
se affligebat et cum lacrymis dicebat: Non recedam hinc, donec filius meus curetur, Perspecta
beatus vir præclara ejus fide et patientia, misertus
est ipsius et filii, reversusque in monasterium
secum ipse rem graviter ferens aiebat: Quid huic
homini faciam, ignoro; nam et sanato, et προ
sanato ejus filio, utrinque nobis vexatio imminet.
Ceterum nullo modo passus vel intueri oppressum
a damone, vocatum sacerdotali ordine fungentem
jubet ire În oratorium, et, fusis super ægrotum
precibus, ungere illum de oleo lampadis, ac dimit -
tere.
loco illo δεδοικώς μή πως ἰαθέντος τοῦ δαιμονιζομένου
ἐξέλθοι ή φήμη καθ' ὅλης τῆς χώρας, καὶ οὐκ ἐάσως
σιν αὐτὸν ἠρεμῆσαι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. Ο δὲ Που
λύευκτος κατωχυρώσας αὐτοῦ τὴν καρδίαν τῇ πίστει
καὶ τῇ ἐλπίδι, διεκαρτέρει ἐν τῷ μοναστηρίῳ νηστεύων καὶ κοκουχούμενος, λέγων μετὰ δακρύων
Οὐκ ἀναχωρήσω τοῦ ὧδε, ἕως οὗ ὁ υἱὸς μου ἰάσεως
ἐπιτύχῃ. Ἰδὼν οὖν ὁ μακάριος τὴν ἔνθεον αὑτοῦ
πίστιν καὶ ὑπομονήν, σπλαγχνισθεὶς ἐπ' αὐτῷ καὶ
ἐπὶ τῷ υἱῷ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ μοναστηρίῳ ἐλθὼν,
εδυσφόρει ἐν ἑαυτῷ λέγων· Τί ποιήσω τῷ ἀνθρώπῳ
τούτῳ οὐκ οἶδα· καὶ γὰρ ἀμφοτέρωθεν πειρασμός
ἡμῖν πρόσκειται, εἴτε ἰαθῇ ὁ υἱὸς αὐτοῦ, εἴτε καὶ
μή. Όμως οὖν μηδόλως καταδεξάμενος κἂν θεάσασθαι τὸν πνευματιζόμενον, καλέσα; τὸν τῆς ἱερατείας τὴν τάξιν ἐνδεδυμένον, κελεύει αὐτὸν ἀπελθεῖν ἐν τῷ εὐκτηρίῳ, καὶ ἐπεύξασθαι τῷ νοσοῦντι, ἀλείψαι
τα αὐτὸν ἐλαίῳ τῆς κανδήλας καὶ ἀπολύσαι.
59. Quod ubi factum, statin juvenis sanitati
·restitutus est, egresso instar fumi de naribus ejus
dæmone. Quod pater ejus cum vidisset, gaudio
atque admiratione simul affectus Alium prehendit,
unaque cum illo ad Patris genua procidit, gratias
Deo agens et ipsi, qui solo jussu malignum spiri -
tum e filio depulisset. At Iratus Pater vehementi
sermone usus præcepit illi, ne cui rem diceret;
Deus enim, inquit, tibi, non ego, curavit filium;
et benedicens dimisit illos domum in pace, gratias
Deo agentes. Multos porro in hunc modum admirandus vir damonibus obsessos liberavit tum monachos, tumn laicos, sive oleo per sacerdotes inungens, eo quod ipse nunquam vel sola manu
benedictionem iliis impertire voluerit, sive Romam
mittens ad beatorum apostolorum et martyrum
Lumbas. Quibus tamen, dum irent, liberari contingebat, apparente illis manifeste beato Patre, ac
denones depellente. Quod sane fiebat, ne filucia,
qua beatum Patrem laturum opem illi sperabant,
wana ostenderetur, et inanis confugientium ad
ipsum labor. Nam etsi humilitas animi eficiebat,
ɲe palam super illos preces effunderet, ut humanas
laudes vitaret, pietate tamen victus, dum lateret
in cella, dæmonia suis igneis supplicationibus urebat et morbos fugabat. Quæ si vellem omnia, vel
minutissima narrando, scriptis mandare, tempus
me plane praeterlabens defceret. Satis erit piis hoc
minibus ex parte totam capere, tanquam ex ungyibus leonem.
νθ'. Τούτου δὲ γενομένου, παραχρῆμα ο νέος
Ιάσεως ἠξιώθη, τοῦ δαίμενος ἀπὸ τῶν αἰσθητηρίων
αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς ἐξελθόντος. Οπερ ἰδὼν ὁ πατὴρ
αὐτοῦ, καὶ χαρᾶς πλησθεὶς, παραλαμβάνει αὐτὸν
καὶ προσπίπτει μετ' αὐτοῦ τοῖς τοῦ Πατρὸς γόνασιν,
εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ, καὶ αὐτῷ τῷ διὰ μόνης προστάξεως τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἀπὸ
ελάσαντι. Εμβριμησάμενος δὲ αὐτῷ ὁ μακάριος,
παρήγγειλε μηδενὶ τοῦτο εἰπεῖν· Ὁ Θεὸς γὰρ, φησὶν, ἰάσατο τὸν σὸν υἱὸν οὐκ ἐγώ. Καὶ εὐλογήσας
αὐτοὺς ἀπέλυσεν αὐτοὺς ἐν εἰρήνῃ εἰς τὸν οἶκον αὐ
τῶν δοξάζοντας τὸν Θεόν. Τούτῳ δὲ τῷ τρόπῳ πολ
λοὺς ἀπὸ δαιμόνων ὁ θαυμάσιο; ἐθεράπευσε μοναχούς
τε καὶ λαϊκούς· τοὺς μὲν ἐλαίῳ διὰ τῶν ἱερέων
ἀλείφων, αὐτὸς μηδέποτε καταδεξάμενος μέχρι καὶ
τῆς διὰ χειρός σφραγίδος ἐπ' αὐτοῖ;· τοὺς δὲ ἀποστέλλων πρὸς τὰς τῶν μακαρίων ἀποστόλων τε καὶ
μαρτύρων θήκας τὰς ἐν τῇ Ρώμῃ, οἵτινες κατὰ τὴν
ὁδὸν ἐκαθαρίζοντο, τοῦ μακαρίου Πατρὸς ὀφθαλμοφα
νῶς αὐτοῖς ὀπτανομένου, καὶ τοὺς δαίμονας ἐξ αὐτῶν
ἀπελαύγοντος. Τοῦτο δὲ ἐγίνετο, ἵνα μὴ κενὴ ἡ πίστις
ἡ πρὸς τὸν ὅσιον αὐτῶν ἀναδειχθῇ, καὶ ὁ κόπο; ἀγόνη
τος τῆς καταφυγῆς. Εἰ γὰρ καὶ λόγῳ ταπεινοφροσύ
της φανερῶς οὐκ ἐπεύχετο αὐτοῖς, ἀποφεύγων τὸν
τῶν ἀνθρώπων ἔπαινον, ἀλλὰ τῇ φιλανθρωπία νικώμενος, ἀπὸ τοῦ κρυπτοῦ τῆς κέλλης αὐτοῦ ταῖς πυρίναις
ἐντεύξεσι κατέφλεγε τα δαιμόνια, καὶ τὰς νόσους ἀπο
ήλαυνεν. "Απερ ἅπαντα εἰ κατὰ μέρος βουληθείη γρα
τῇ παραδούναι, οὐκ ἐπαρκέσει μοι ὁ χρόνος τῇ δρομι
παρατρέχων· ἀρκεῖ δὲ τοῖς εὐλαβέσι καὶ ἐκ μέρους
τὸ ὅλην καταλαβέσθαι, ὡς ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα
CAPUT IX.
Popularibus suis Rossanensibus rebellionis poenas imminentes deprecatur: in visione a doloribus
ex vulnere CTUTIS sanatur: oblatus in subsidium monachorum pecunias recusat, frustraque
tentatus, ut ad anlam proficiscatur, cubicularium imperatoris ad divitiarum contemptum et solitudinem
hortatur.
60. Dederat vero illi omnipotens Deus non solum,
ut singulos quosque ad se vénientes pie sublevaret
afflictos et variis malis oppressos, ac mederetur,
sed civilates quoque tutus ut eriperet periculis
et calamitatibus liberaret. Quod planum fiet
exemplo, quod referam. Regebat olin utramque
ξ' Δέδωκε δὲ αὐτῷ χάριν ἡ τῶν ὅλων Θεὸς οὐ μόνον
τοὺς καθ' ἕκαστον προσερχομένους αὐτῷ, θλιβομένους καὶ παντοίαις ἀνάγκαις συνεχομένους ἐλεεῖν
καὶ ἰᾶσθαι, ἀλλὰ καὶ πόλεων ολοκλήρων ἐν κινδύ
ναις ἀντιλαμβάνεσθαι, καὶ λυτροῦσθαι τῶν περιστά
σεων. Δηλώσει δὲ τοῦτο τὸ νῦν ῥηθησόμενον· Εκράς
col. 105–106page 49 of 79
PG 120:105τει ποτὲ ἀμφοτέρων τῶν χωρῶν, Ἰταλίας τε καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς Καλαβρίας Νικηφόρος ὁ μάγιστρος πρῶτος καὶ μόνος τῷ μεγίστῳ ἀξιώματι τούτῳ παρὰ τῶν εὐσεβῶν βασιλέων ἐπὶ ταῖς ῥηθείσαις χώραις ἀποσταλείς. "Ωστε ὁ μάγιστρος τῇ μεγαλοφυΐᾳ καὶ τῇ ἀξίᾳ νικώμενος, βουλὴν ἐβουλεύσατο ταῖς μὲν ἀνθρωπίναις εννοίαις ἀπόδεκτον, καὶ δου κοῦσαν ὠφέλιμον, τῷ θεϊκῷ δὲ βουλήματι ἀνθισταμένην, καὶ μηδόλως εὐπρόσιτον, ὡς τὸ τέλος ἀπέ δειξεν. Ελογίσατο γὰρ ἐφ' ἑκάστῃ τῶν τῆς Καλα βρίας πόλεων κατασκευάσαι τὰ λεγόμενα χελάνδια, καὶ δι' αὐτῶν οὐ μόνον ἑαυτὰς φυλάττειν ἀσφαλεστάτας καὶ ἀνεπιβουλεύτους, ἀλλὰ καὶ τὴν γείτονα καὶ ἐχθρὸν Σικελίαν ἀφανισμῷ παραδοῦναι. Τοῦτο δὲ μὴ ἐνεγκόντες οἱ πάροικοι Ρυσιάνου, ὡς ἀσυνήθεις ὄντες τοῦ χελανδίοις δουλεύειν, μετὰ τὸ ἤδη ταῦτα κατασκευάσαι, καὶ μέλλειν τοῖς τῆς θαλάσσ σης νώτοις ἐπιβιβάζειν, ζήλου θερμότητι ἀναφθέν τες· ᾧπερ ἀεὶ νικῶνται ὑπὲρ πάντας Καλαβριώτας παμπληθεὶ ὁρμήσαντες μετὰ πυρὸς καὶ μεγίστου θορύβου τά τε πλοία κατέκαυσαν, καὶ τοὺς πρωτοκαράβους ἐκεφαλαίωσαν. Τοῦτο δὲ εἰς μεγίστην όρα γὴν καὶ ἀγανάκτησιν κατὰ τῶν Ῥυσιαγιτῶν τὸν μάγιστρον ἤγαγεν, ὡς δι' αὐτῶν καὶ τὰ λοιπὰ κάστρα τὸ βούλευμα ανατρέψαντα· ὅπερ νοήσαντες οἱ τοῦ Ῥυσιάνου πάροικοι, καὶ καταγνόντες τῆς ἑαυτῶν ἀβουλίας καὶ ἀταξίας, τῶν δύο τὸ ἓν ἐβουλεύσαντο, ἢ παντελῆ ἀποστασίαν και φανερὰν ἀνυποταξίαν ἐργάσασθαι, καὶ κακῷ τὸ κακὸν ἰάσασθαι ἢ τῇ τῶν χρημάτων ἐκδόσει καὶ τῷ πλήθει τῶν δώρων τὰ πάντα ἐξευμαρί σασθαι. ᾿Αμφοτέρωθεν· δὲ αὐτοῖς δεινὸν καὶ ἐπ αχθές τυγχάνον τὸ ἐπιχείρημα, βουλήν βουλεύονται ἀγαθὴν καὶ σφόδρα ὠφέλιμον· ἐπὶ τὸν ἄσειστον πύργον, Πατέρα τὸν ὅσιον καταφεύγουσι, μεσίτην γενέσθαι αὐτὸν τοῦ πράγματος Ελεούμενοι, καὶ τῇ ξυσωπήσει τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς τὸν θυμὸν κατασβέσαι τοῦ ἄρχοντος. ξα'. Τότε δὴ ὁ θεσπέσιος μηδὲν εἰσαὖθις ἀναβαλλόμενος, ἀλλὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα προβαλλόμενος, τὸ ἄστυ κατέλαβε, καὶ τοῖς οἰκήτορσι τὰ πρέποντα συνεβούλευεν. Ούπερ τῇ πεποιθήσει τας πύλας ἀνοίξαντες, θαῤῥοῦντες τὸν μάγιστρον ὑπεδέξαντο, τῇ ὀργῇ πεπρισμένον, καὶ τῷ θυμῷ κατοιδαίνοντα. Πάντων τοίνυν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ πτοηθέντων, ἀρχόντων τε καὶ ἱερέων καὶ τῶν λοιπῶν, μόνος ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος προΐστατο, καὶ ὑπὲρ πάντων ἀπολελόγητο. Οὗτινος τὴν ἀρετὴν ὁ ἄρχων οὐκ αἰδούμενος, καὶ τὴν ἔνθεον παῤῥησίαν σὺν τῇ ἐπιλαμπούση τῷ προσώπῳ αὐτοῦ χάριτι τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπληττόμενος, αὐτῷ τὴν κρίσιν τῆς τοιαύτης ἀτα ξίας τε καὶ ζημίας ἐπέτρεπεν. Πρὸς ὅν ὁ ὅσιος » Μάγι Τις ΠΟΠ γελάνε
strarn, Nicephorus dignitate magistri praeditus,
primus et unus ut hoc magistratu fungeretur
missus a piis imperatoribus in eas provincias. Ilic
igitur animi magnitudine et magistratus amplitu
dine inflatus, consilium habuit hunana opinione
non improbandum, sed utilitatem præ se ferens,
Dei tamen voluntati obnitens et nullo modo admittendum, ut rei finis ostendit. Cogitavit enim
singulis Calabriæ civitatibus naves illas ædificare,
quæ vocantur chelaudia quibus non solum
ipsa urbes tulæ essent ab incursibus hostium, sed
vicina etiam et bostilis Sicilia debellaretur.Quod
ægre ferentes Rossanenses, ut qui chelandiorum
hujusmodi ministerio assueti non essent, cum
τει ποτὲ ἀμφοτέρων τῶν χωρῶν, Ἰταλίας τε καὶ provinciam, Italiam, inquam, et Calabriam noτῆς καθ' ἡμᾶς Καλαβρίας Νικηφόρος ὁ μάγιστροςπρῶτος καὶ μόνος τῷ μεγίστῳ ἀξιώματι τούτῳ
παρὰ τῶν εὐσεβῶν βασιλέων ἐπὶ ταῖς ῥηθείσαις
χώραις ἀποσταλείς. "Ωστε ὁ μάγιστρος τῇ μεγαλοφυΐᾳ καὶ τῇ ἀξίᾳ νικώμενος, βουλὴν ἐβουλεύσατο
ταῖς μὲν ἀνθρωπίναις εννοίαις ἀπόδεκτον, καὶ δου
κοῦσαν ὠφέλιμον, τῷ θεϊκῷ δὲ βουλήματι ἀνθιστα
μένην, καὶ μηδόλως εὐπρόσιτον, ὡς τὸ τέλος ἀπέ
δειξεν. Ελογίσατο γὰρ ἐφ' ἑκάστῃ τῶν τῆς Καλα
βρίας πόλεων κατασκευάσαι τὰ λεγόμενα χελάνδια,
καὶ δι' αὐτῶν οὐ μόνον ἑαυτὰς φυλάττειν ἀσφαλεστάτας καὶ ἀνεπιβουλεύτους, ἀλλὰ καὶ τὴν γείτονα
καὶ ἐχθρὸν Σικελίαν ἀφανισμῷ παραδοῦναι. Τοῦτο
δὲ μὴ ἐνεγκόντες οἱ πάροικοι Ρυσιάνου, ὡς ἀσυνήθεις ὄντες τοῦ χελανδίοις δουλεύειν, μετὰ τὸ ἤδη facta jam et in mare deducenda essent, fervore
ταῦτα κατασκευάσαι, καὶ μέλλειν τοῖς τῆς θαλάσσ
σης νώτοις ἐπιβιβάζειν, ζήλου θερμότητι ἀναφθέν
τες· ᾧπερ ἀεὶ νικῶνται ὑπὲρ πάντας Καλαβριώτας·
παμπληθεὶ ὁρμήσαντες μετὰ πυρὸς καὶ μεγίστου
θορύβου τά τε πλοία κατέκαυσαν, καὶ τοὺς πρωτοκαράβους ἐκεφαλαίωσαν. Τοῦτο δὲ εἰς μεγίστην όρα
γὴν καὶ ἀγανάκτησιν κατὰ τῶν Ῥυσιαγιτῶν τὸν
μάγιστρον ἤγαγεν, ὡς δι' αὐτῶν καὶ τὰ λοιπὰ
κάστρα τὸ βούλευμα ανατρέψαντα· ὅπερ νοήσαντες οἱ τοῦ Ῥυσιάνου πάροικοι, καὶ καταγνόντες τῆς ἑαυτῶν ἀβουλίας καὶ ἀταξίας, τῶν δύο
τὸ ἓν ἐβουλεύσαντο, ἢ παντελῆ ἀποστασίαν και
φανερὰν ἀνυποταξίαν ἐργάσασθαι, καὶ κακῷ τὸ
κακὸν ἰάσασθαι ἢ τῇ τῶν χρημάτων ἐκδόσει
καὶ τῷ πλήθει τῶν δώρων τὰ πάντα ἐξευμαρί
σασθαι. ᾿Αμφοτέρωθεν· δὲ αὐτοῖς δεινὸν καὶ ἐπαχθές τυγχάνον τὸ ἐπιχείρημα, βουλήν βουλεύον
ται ἀγαθὴν καὶ σφόδρα ὠφέλιμον· ἐπὶ τὸν ἄσειστον
πύργον, Πατέρα τὸν ὅσιον καταφεύγουσι, μεσίτην γενέσθαι αὐτὸν τοῦ πράγματος Ελεούμενοι, καὶ τῇ
ξυσωπήσει τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς τὸν θυμὸν κατασβέσαι τοῦ ἄρχοντος.
ξα'. Τότε δὴ ὁ θεσπέσιος μηδὲν εἰσαὖθις ἀναβαλ
λόμενος, ἀλλὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα προβαλλόμενος,
τὸ ἄστυ κατέλαβε, καὶ τοῖς οἰκήτορσι τὰ πρέποντα
συνεβούλευεν. Ούπερ τῇ πεποιθήσει τας πύλας
ἀνοίξαντες, θαῤῥοῦντες τὸν μάγιστρον ὑπεδέξαντο,
τῇ ὀργῇ πεπρισμένον, καὶ τῷ θυμῷ κατοιδαίνοντα.
Πάντων τοίνυν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ πτοηθέντων,
ἀρχόντων τε καὶ ἱερέων καὶ τῶν λοιπῶν, μόνος ὁ
τοῦ Θεοῦ δοῦλος προΐστατο, καὶ ὑπὲρ πάντων ἀπολελόγητο. Οὗτινος τὴν ἀρετὴν ὁ ἄρχων οὐκ αἰδούμε
νος, καὶ τὴν ἔνθεον παῤῥησίαν σὺν τῇ ἐπιλαμπούση
τῷ προσώπῳ αὐτοῦ χάριτι τοῦ ἁγίου Πνεύματος
ἐκπληττόμενος, αὐτῷ τὴν κρίσιν τῆς τοιαύτης ἀταξίας τε καὶ ζημίας ἐπέτρεπεν. Πρὸς ὅν ὁ ὅσιος
Cuanimi concitati, (quo illi semper inardescunt præ
Calabris omnibus) irruunt confertim cum flamma
et turbulento impetu, navesque concremant et
navium præfectos capite plectunt. Excanduit ad
hoc magister contra Rossanenses ct implacabilí
ira exarsit, quod exemplo illo et reliquæ civitates
consilium ejus fregissent: at Rossanenses re
gnita, suæque temeritatis et amentiæ pœnitentia
ducti, alterum sibi e duobus agendum deliberarunt, vel palam deficere et imperii jugum prorsus
excutere, maloque malum curare, vel certe pe
cunia et munerum copia bilem irati sedare. Sed
cum angustiis utrinque premerentur, consilium
utile: ad inconcepere bonum et perquam
turrim confugiunt, sanctum videlicet
Patrem, rogantes, ut sequestrem se præberet
et suæ virtutis reverentia et principis iram: restingueret.
cussam
61. Ergo nulla interposita mora, eximius Pater,
invocato Christi nomine, perrexit ad urbem et
civibus opportuna consilia dabat, cujus etiam auctoritate freti portas aperuere, depositoque metu,
magistrum excepere, ira inflammatum et furore
intumescentem. Omnibus igitur ad ejus conspectum parentibus, nobilibus et sacerdotibus ac cateris, solus Dei servus antestabat, proque omnibus
defensionem suscipiebat: cujus virtutem princeps
veneratione prosequens et divinam libere loquendi
fiduciam cum effulgente in ejus ore gratia sancti
Spiritus obstupescens, temeritatis ac damni totius
judicium ipsi permisit. Ad quem vir sanctus leni
planaque admodum voce respondit: Fatendum est,
Joannis Clei notæ
Nescio, quid agat hic Sirletus, dum sic
vertit:bominabatur olim utriusque. regionis
et Italiæ et Calabriæ nostræ regionis victor Magistrus, primus ac solus dignitate præditus a piis
» Μάγι
regibus ad dictas regiones missus.
arpo; officii nomen est, non viri proprium. Ejus
dignitas et auctoritas magna semper fuit in aula
Byzantina, tantaque, ut magistri inter illustrioraro haberentur et patricios præcePATROL. GR. CXX,
Τις
ΠΟΠ
derent. Vide Cangium in Glossario Græco-Barbaro.
Pro clelandia habet Sirletus caravellæ, quæ
vox Italica est et certam navigii speciem significat.
Chelandium (alii chelandrium, chelindrum, salandram et salandriam scribunt) vox est apud
medii ævi scriptores usitata, pro eo navis genere, quod Graci maximeque Byzantini γελάνε
6: nominant. Vide Cangium in utraque voce.
col. 107–108page 50 of 79
PG 120:107πραέως τε μάλα καὶ σαφῶς ἀπεκρίνατο· ὁμολογητέον, ὅτι σφόδρα κακὸν καὶ ἄτακτον πραγμα γεγένηται· ἀλλ᾽ εἰ μὲν ὑπὸ εὐαριθμήτων ἀνθρώπων, καὶ αὐτῶν ὑπερεχόντων τὸ ἔργον προεκεχωρήκει, κατάγνωστοι ἂν ὑπῆρχαν καὶ ὑπόδικοι τῇ σοφωτάτῃ σου κρίσει· ἐπειδὴ δὲ τοῦ πλήθους παντός ἐστι τὸ ἐγχείρημα, καὶ πᾶσι κοινὸν τὸ τῆς κακοπραγίας ἀβούλημα, εξεστί σοι μαχαίρα παραδοῦναι πλῆθος τοσοῦτον, καὶ ἔρημον καταστῆσαι τὸ τοιοῦτον φρου ριον Θεοῦ καὶ τοῦ βασιλέως; Καὶ ὁ μάγιστρος ἔφη Οὐ μαχαίρι παραδώσομεν, Πάτερ, οὐδ᾽ ἀποκτενού μέν τινα, ἀλλὰ τὰ αὐτῶν ἀποθησαυρίσομεν τοῖς βασ λικοῖς βαλαντίοις· ἵνα ἐν τούτῳ σωφρονισθέντες, μη κέτι τολμήσωσι μείζοσιν ἐγχειρῆσαι. Καὶ τί όφελος τῇ σῇ ἐνδοξότητι, ἔφη ὁ ἅγιος, εἰ τὰ βαλάντια τὰ βασιλικὰ καταφορτίζων, τὴν σὴν ψυχὴν ἀπολέσῃ;; Πῶς δὲ καὶ ἀφεθήσεταί σοι οὐ μόνον τὰ τῷ ἐπουρανία βασιλεῖ ὀφλήματα, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐπιγείῳ, μὴ ἀφιέντι τοῖς ἀφελῶς καὶ ἀσυνέτως τῷ κράτει σου πταίουσι, σήμερον ὄντι, καὶ αὔριον οὐχ ὑπάρχοντι; Εἰ δὲ καὶ ὡς εὐλογόν τινα πρόφασιν, τὴν τοῦ βασιλέως ἀπό φασιν ἡμῖν προβαλλόμενος οὐ βούλει παραχωρήσει τὸ ἔγκλημα, ἔασον τὴν ἐμὴν οὐθενότητα χαράξαι τι πρὸς τὴν ἐκείνου θειότητα· καὶ εἴ τι δ᾽ ἂν κελεύσῃ τὸ εὐσεβὲς αὐτοῦ κράτος, μετά πάσης προθυμίας τελέσομεν. κενώσῃ τὸ ἔκέρασμα τῆς καρδίας αὐτοῦ, τὸν ὅσιον ξβ'. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μάγιστρος ἀπεκρίνατο Ἡμεῖς μὲν, ὁσιώτατε, τὴν πρὸς σὲ τοῦ ἁγίου βασι λέως ἔννοιαν ἐπιστάμενοι, δωρούμεθά σοι τὴν τσαύ την τῶν νομισμάτων ἔκτισιν, πλέον ἢ δύο χιλιάδων ἀριθμὸν περιέχουσαν. Τὸ δὲ τῶν ἀρχόντων κεφά λοκλάσιον, καὶ τὸ ἄτιμον σύντριμμα παριδεῖν οὐκ εύλογον οὐδὲ δίκαιον. Τότε ὁ παμμακάριστος παραινετικοῖς καὶ συμβουλευτικοῖς λόγοις πέπεικε και αὐτοὺς μεγαλοψύχως χαρίσασθαι αὐτῷ, καὶ τὴν αὐτ τῶν διεκδίκησιν, μὴ μέχρι τῶν πεντακοσίων νομι σμάτων ἐκπληρουμένην. Τούτων τοίνυν τῇ τοῦ ἐσίου Πατρὸς ἀντιλήψει καλῶς ἀποπεραιωθέντων, μετα τράπη ἡ ἀγανάκτησις ἐπὶ τὸν κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας πράττοντα. Γρηγόριος δ' οὗτος ἦν ὁ καλούμενος Μαλεΐνος· ὅνπερ σὺν πολλῷ ἀγῶνα καὶ σφοδρό παρακλήσει ἐξίσχυσεν ὁ μακάριος καταξιώσαι τῆς τοῦ μαγίστρου ἐπόψεως κεκρυμμένον τυγχάνοντα. Ον ὁ μάγιστρος θεασάμενος, καὶ μὴ ἔχων πῶς ἀπο εὐλαβούμενος, ἀναστάς μετ' ὀργῆς κατηράσατο αὐτ τὸν, καὶ πάντας τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, καὶ πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῷ ἀπὸ ἵππου καὶ βοὸ; μέχρι καὶ δρα θος καὶ κυνὸς καὶ πάντων τῶν λοιπῶν. Αὐτοῦ δὲ τῷ φόβῳ συνεχομένου καὶ μηδὲν ὅλως ἀποκριναμένου ἐπετράπη καθίσαι διὰ τὸ πρωτοσπαθάριον αὐτὸν εἶναι. Καὶ λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ μάγιστρο; Υπαγε, ταπεινέ, σὺν τοῖς ὁμοίοις σου κακόφροσι, ποιήσατε εἰκόνα Νείλου τοῦ ὁσίου, καὶ μὴ παύσησθε προσαυ
ANONYMI
admissum esse crimen ninis grave et enorme: πραέως τε μάλα καὶ σαφῶς ἀπεκρίνατο· Ομολοsed si pauci id egissent, aut primores civitatis, γητέον, ὅτι σφόδρα κακὸν καὶ ἄτακτον πραγμα
accusandi certe essent luoque sapientissimo judicio condemnandi: at quia totius populi crimen est
et commune est omnium, quod inconsiderate est
gestum, licetne tibi tantam muhitudinem ferro
trucidare, urbemque adeo niunitam Deo et imperatori nudare incolis? Et ille: Nequaquam gladio
perimemus, Pater, neque occidemus quemquam,
sed facultates eorum fisco addicemus, ut hoc
modo cautiores effecti, majura in posterum non
audeant. Cui sanctus Pater: Quid vero proderit
Luæ excellentia, si imperatorias crumenas lucro
oneraveris, animam vero tuam perdideris? Quomodo vero tibi remittentur, quæ debes non solum
coelesti Regi, sed etiam terreno, si non ipse de-
'inquentibus stulte et insipienter 'in excellentiam
tuam remiseris, qui es hodie, et cras non eris? Si
vero nobis, ut justum prætextum obtendens inperatoris mandatum, delicto venlam negas, permitte tenuitati meæ scribere ad ejus majestatem,et
quidquid jusserit pium ejus imperium, toto animi
studio exsequemur.
γεγένηται· ἀλλ᾽ εἰ μὲν ὑπὸ εὐαριθμήτων ἀνθρώπων,
καὶ αὐτῶν ὑπερεχόντων τὸ ἔργον προεκεχωρήκει,
κατάγνωστοι ἂν ὑπῆρχαν καὶ ὑπόδικοι τῇ σοφωτάτῃ
σου κρίσει· ἐπειδὴ δὲ τοῦ πλήθους παντός ἐστι τὸ
ἐγχείρημα, καὶ πᾶσι κοινὸν τὸ τῆς κακοπραγίας
ἀβούλημα, εξεστί σοι μαχαίρα παραδοῦναι πλῆθος
τοσοῦτον, καὶ ἔρημον καταστῆσαι τὸ τοιοῦτον φρου
ριον Θεοῦ καὶ τοῦ βασιλέως; Καὶ ὁ μάγιστρος ἔφη·
Οὐ μαχαίρι παραδώσομεν, Πάτερ, οὐδ᾽ ἀποκτενού
μέν τινα, ἀλλὰ τὰ αὐτῶν ἀποθησαυρίσομεν τοῖς βασ
λικοῖς βαλαντίοις· ἵνα ἐν τούτῳ σωφρονισθέντες, μηκέτι τολμήσωσι μείζοσιν ἐγχειρῆσαι. Καὶ τί όφελος
τῇ σῇ ἐνδοξότητι, ἔφη ὁ ἅγιος, εἰ τὰ βαλάντια τὰ βα
σιλικά καταφορτίζων, τὴν σὴν ψυχὴν ἀπολέσῃ;; Πῶς
δὲ καὶ ἀφεθήσεταί σοι οὐ μόνον τὰ τῷ ἐπουρανία
βασιλεῖ ὀφλήματα, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐπιγείῳ, μὴ ἀφιέντι
τοῖς ἀφελῶς καὶ ἀσυνέτως τῷ κράτει σου πταίουσι,
σήμερον ὄντι, καὶ αὔριον οὐχ ὑπάρχοντι; Εἰ δὲ καὶ
ὡς εὐλογόν τινα πρόφασιν, τὴν τοῦ βασιλέως ἀπό
φασιν ἡμῖν προβαλλόμενος οὐ βούλει παραχωρήσει
τὸ ἔγκλημα, ἔασον τὴν ἐμὴν οὐθενότητα χαράξαι τι
πρὸς τὴν ἐκείνου θειότητα· καὶ εἴ τι δ᾽ ἂν κελεύσῃ τὸ εὐσεβὲς αὐτοῦ κράτος, μετά πάσης προθυμίας
τελέσομεν.
62. His auditis, respondit magister: Nos quidem, Pater sanctissime, sacri imperatoris studium
in te scientes, tantam pecuniæ solutionem tibi
largimur, quæ duo millia nummorum excedit: verum
praefectorum necen et inhonoram confractionem
impunita relinquere, nec rationabile, nec justum
est. Tunc vir beatissimus hortationis et consilii verbis usus persuasit, ut ea quoque animi magnitudine
coulonaret et penæ irrogationem sibi remitteret,
quæ ad quingenta numismata non pertingebat. Cuin
hæc beati Patris opera feliciter transacta essent,
conversa est indignatio in id temporis exactorem.
Gregorius hic erat, cognomento Maleinus: et cum
lateret, multo labore et plurimum impensis precibus impetrare potuit beatus Pater, ut ad magistri
conspectum perduceretur. Ut vero illum vidit magister, quod aliter non valeret cor ebulliens erumpere ob sancti Patris reverentiam, surgens cum
ira maledixit illi et omnibus domesticis ejus et κενώσῃ τὸ ἔκέρασμα τῆς καρδίας αὐτοῦ, τὸν ὅσιον
omnibus quæ possidebat, ab equo et bove usque
ad gallinam et canem et reliqua omnia. Ille timore
correptus nihil omnino respondebat, sed quia proLospatharius erat, permissuin illi fuit, ut sederet,
tumque magister ad illum: Vade, miser, cum malim
gnis tui similibus, pingite vobis beati Nili imaginem, nec desinite illam colere et gratias illi
agere: nam per sacri imperatoris caput, vos illi
amplius honorem non deferetis Omnibus
ξβ'. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μάγιστρος ἀπεκρίνατο -
Ἡμεῖς μὲν, ὁσιώτατε, τὴν πρὸς σὲ τοῦ ἁγίου βασιλέως ἔννοιαν ἐπιστάμενοι, δωρούμεθά σοι τὴν τσαύ
την τῶν νομισμάτων ἔκτισιν, πλέον ἢ δύο χιλιάδων
ἀριθμὸν περιέχουσαν. Τὸ δὲ τῶν ἀρχόντων κεφάλοκλάσιον, καὶ τὸ ἄτιμον σύντριμμα παριδεῖν οὐκ
εύλογον οὐδὲ δίκαιον. Τότε ὁ παμμακάριστος παραι
νετικοῖς καὶ συμβουλευτικοῖς λόγοις πέπεικε και
αὐτοὺς μεγαλοψύχως χαρίσασθαι αὐτῷ, καὶ τὴν αὐτ
τῶν διεκδίκησιν, μὴ μέχρι τῶν πεντακοσίων νομι
σμάτων ἐκπληρουμένην. Τούτων τοίνυν τῇ τοῦ ἐσίου
Πατρὸς ἀντιλήψει καλῶς ἀποπεραιωθέντων, μετα
τράπη ἡ ἀγανάκτησις ἐπὶ τὸν κατὰ τὰς ἡμέρας
ἐκείνας πράττοντα. Γρηγόριος δ' οὗτος ἦν ὁ καλούμενος Μαλεΐνος· ὅνπερ σὺν πολλῷ ἀγῶνα καὶ σφοδρό
παρακλήσει ἐξίσχυσεν ὁ μακάριος καταξιώσαι τῆς
τοῦ μαγίστρου ἐπόψεως κεκρυμμένον τυγχάνοντα.
Ον ὁ μάγιστρος θεασάμενος, καὶ μὴ ἔχων πῶς ἀποεὐλαβούμενος, ἀναστάς μετ' ὀργῆς κατηράσατο αὐτ
τὸν, καὶ πάντας τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, καὶ πάντα τὰ
ὑπάρχοντα αὐτῷ ἀπὸ ἵππου καὶ βοὸ; μέχρι καὶ δρα
θος καὶ κυνὸς καὶ πάντων τῶν λοιπῶν. Αὐτοῦ δὲ
τῷ φόβῳ συνεχομένου καὶ μηδὲν ὅλως ἀποκριναμένου
ἐπετράπη καθίσαι διὰ τὸ πρωτοσπαθάριον αὐτὸν
εἶναι. Καὶ λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ μάγιστρο; Υπαγε,
ταπεινέ, σὺν τοῖς ὁμοίοις σου κακόφροσι, ποιήσατε
εἰκόνα Νείλου τοῦ ὁσίου, καὶ μὴ παύσησθε προσαυJoannis Clei notæ.
Apud Martenium est: • Abi, inquit, cum
consimilibus tuis stultis, atque effigiem Nilo effingite, nec desistatis illum adorare illique gratias
agere: siquidem per regis caput plus vos non visissetis, gloriam dedissetis: ubi impeditum quid
est et hiulcum. Sed et in textu Græco videntur
aliqua desiderari, nec enim ibi sensus satis plenus
est, nisi significatum velit magister, S. Nilum
inde removendum, sic ut ad ejus patrocinium ¡mplorandum defutura sit ipsis occasiv.
col. 109–110page 51 of 79
PG 120:109ποῦντες καὶ εὐχαριστίας αὐτῷ ἀναφέροντες· ἐπεὶ, μὲ τὴν κεφαλὴν τοῦ ἁγίου βασιλέως, πλέον ὑμεῖς δόξαν οὐκ ἐδίδοτε. Απαντα δὲ συνετῶς λοιπὸν ἡμε ρώσας καὶ εὐμαρίσας ὁ τῶν εἰρηνοποιῶν τοῦ μα καρισμοῦ ὄντως ἄξιος, ἀνεχώρησεν εἰς τὸ μοναστήριον, τῷ θεῷ τὰς εὐχὰς αὐτοῦ ἀποδιδούς, καὶ τῇ χάριτι αὐτοῦ τὸ πᾶν λογιζόμενος· σφόδρα μὲν δυσχεραίνων καὶ ἀχθόμενος ἐν τῷ συνδυάζειν μετά τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ βλέπειν τὴν τοῦ κόσμου ματαιότητα καὶ τὸν κενὸν θόρυβον, ἡ τῶν οὐρανίων ἐπόπτης καὶ τῆς ἡσυχίας υἱὸς γνήσιος συγκαταβαίνων δὲ καὶ ὄχλοις, καὶ ἄρχουσι συναγελαζόμενος, δεινά τε πολλὰ πάσχων καὶ κινδυνεύων διὰ τὴν τῶν ἀδικουμένων, ἢ καὶ δικαίως πολλάκις πασχόντων ἀντίληψιν καὶ θερμὴν προστασίαν. ορο ξγ'. Ποσάκις γὰρ ὑπὲρ ἐκδικήσεως ΚΑΤΑΠΟΝΟΥΜΕΝΗΣ ψυχῆς ὑπὸ τῶν μὴ φοβουμένων τὸν Κύριον, πεζοπορίαν ἐστείλατο, καὶ κακοπάθειαν ὑπεδέξατο; χειμώνος μὲν κατὰ κεφαλῆς τὸν ὄμβρον δεχόμενος, καὶ τῇ πικρότητι τῶν ἀέρων χεῖράς τε καὶ πόδας ἀποναρχούμενος, καὶ ἅπαν τὸ σῶμα τῷ ψύχει κατα πονούμενος, διὰ τὸ ἑνὶ καὶ σμικρῷ χιτῶνι περιστέλλεσθαι; θέρους δὲ θάλπει καυσούμενος, καὶ κόπῳ, καὶ πείνῃ καὶ δίψει συνεχόμενος; Απερ ἅπαντα γενναίως υπέφερε διὰ τὴν ἐντολὴν τὴν λέγουσαν Ῥῦσαι ἀπαγομένους εἰς θάνατον, καὶ ἐκπριοῦν κτεινομένους μὴ φείσῃ. Ποτὲ γὰρ πορευόμενος δ τρισόσιος εἰς ἐκδίκησιν τινὸς ἀδελφοῦ παρὰ τῶν ἀδίκων ἀδικουμένου, Αναγκάσθη ὑπὸ τῶν Πατέρων περιθεῖναι τοῖς ποσὶν αὐτοῦ εὐτελῆ δέρματα, διὰ τὸ πάγος καὶ τὸ ψύχος εἶναι σφοδρότατον. Κατὰ δὲ τὴν ὁδὸν κειμένου ξύλου μεγίστου, δι' οὗπερ τὴν πάροδον ἔμελλε ποιεῖσθαι ὁ ὅσιος, ἐν τῷ τὸν πόδα αὐτοῦ ἐπάνω τοῦ ξύλου τεθεικέναι, τῇ τοῦ ἐχθροῦ συνεργία δλισθος μὲν τῇ τῶν δερμάτων γλισχρότητι περιγίνεται, ἐπελθὸν δὲ τῷ σκέλει τὸ ξύλον πληγήν ἀφόρητον κατεργάζεται· ὥστε λειποθυμήσαντα τὸν μακάριον ὑπό τε τοῦ πόνου, καὶ τοῦ κρύους, καὶ τῆς τοῦ αἵματος καταρρεύσεως, ἀπολέγεσθαι τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ τέλος, ἐκδέχεσθαι. Εκβαλὼν δὲ ἀπὸ τοῦ κόλπου αὐτοῦ ὅπερ ἀεὶ ἐβάσταζε φυλακτήριον τοῦτο δὲ ἦν πυκτίον, τῆς νέας διαθήκης τυγχάνον Θησαύρισμα· καὶ τοῦτο τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς χείλεσι, καὶ τῷ στήθει περιβαλών, καὶ εἰπών «Κύριε, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμάμου, ο μικρὸν ἀπενύσταξεν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ὠλιγοθύ μησεν. ἄφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος ἐνισχύων αὐτὸν, καὶ τιθεὶς ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ὥσπερ τι μελικάζον παραυτίκα γοῦν ἀναστὰς, καὶ γενόμενος ἐν εὐθυ μία, εὐτονώτερον τὴν ὁδὸν ἢ πρότερον επορεύετο, τῇ τοῦ ὀφθέντος ἀντιλήψει καὶ τοῦ αἵματος στα θέντος, καὶ τοῦ πόνου λωρήσαντος. Ελεγε δὲ ὁ θεσπέσιος, ὅτι Πολλάκις μὲν ἠσθόμην ἐν πολλοῖς πράγμασιν Θεοῦ ἀντιλήψεως, ὡς δὲ τότε, οὐδέποτε οὕτω ταχείας, καὶ μεγίστης, καὶ πλήρους παρακλήσεως. Ενταῦθα γὰρ δεῖ προσθεῖναι τό·. Οταν πέσῃ, συ καταῤῥαχθήσεται, ο ταχέως ἀνορθωθήσεται· παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ανθρωπου κατευθύνοντος, καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θέλοντος.
ποῦντες καὶ εὐχαριστίας αὐτῷ ἀναφέροντες· ἐπεὶ, igitur prudenter sedatis riteque compositis, Pater
μὲ τὴν κεφαλὴν τοῦ ἁγίου βασιλέως, πλέον ὑμεῖς
δόξαν οὐκ ἐδίδοτε. Απαντα δὲ συνετῶς λοιπὸν ἡμε
ρώσας καὶ εὐμαρίσας ὁ τῶν εἰρηνοποιῶν τοῦ μακαρισμοῦ ὄντως ἄξιος, ἀνεχώρησεν εἰς τὸ μοναστήριον, τῷ θεῷ τὰς εὐχὰς αὐτοῦ ἀποδιδούς, καὶ τῇ
χάριτι αὐτοῦ τὸ πᾶν λογιζόμενος· σφόδρα μὲν
δυσχεραίνων καὶ ἀχθόμενος ἐν τῷ συνδυάζειν μετά
τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ βλέπειν τὴν τοῦ
κόσμου ματαιότητα καὶ τὸν κενὸν θόρυβον, ἡ τῶν
οὐρανίων ἐπόπτης καὶ τῆς ἡσυχίας υἱὸς γνήσιος -
συγκαταβαίνων δὲ καὶ ὄχλοις, καὶ ἄρχουσι συναγε
λαζόμενος, δεινά τε πολλὰ πάσχων καὶ κινδυνεύων
διὰ τὴν τῶν ἀδικουμένων, ἢ καὶ δικαίως πολλάκις
πασχόντων ἀντίληψιν καὶ θερμὴν προστασίαν.
beatitudine pacificorum vere dignus, secessit in
monasterium, sua vota Deo reddens et totum,
quod fiebat, ejus gratia tribuens: et perrin
quidem ferebat, dolebatque commercium cum ope
rantibus iniquitatem, eo quod videret mundi vanitatem et inanem turbam, rerum ille cœlestium
inspector et germanus sacra quietis flius; demittebat tamen sese etiam ad populorum tumultus, et
cam principibus agebat, multa sustinens incommoda
´et pericula, ut ferret opem et præsens auxilium
sive inique, sive etiam juste mali quidpiam suiterentibus.
63. Quoties, ut patrocinium susciperet oppress
a nom timentibus Dominum animæ, pedester confecit iter et mala perpessus est! Hiberno quidem
tempore imbres capite sustinens et aeris asperitate manuum pedumque stuporem ferens totoque
corpore rigens, propterea quod una eaque parva
tunica utebatur: state vero caloribus ardens,
labore, fame et siti małe habitus? Quæ omnia
fortiter perferebat ob præceptum illud:-‹ Erue eos
qui ducuntur ad mortem, et qui trahuntur að
interitum, liberare ne cesses ".» Nam cum aliquando ter beatus Pater pergeret ad ferendum
fratri cuidam subsidium patienti ab iniquis injuriam, coactus fuit a Patribus pedes sibi contegere
vilissimis pellibus ad vin sumni frigoris arcendam. Cuin vero lignum maximum jaceret in viɔ,
qua transeundum erat beato Patri, statim atquo
pedem super illud posuit, hostili dæmonis opera
factum est, ut lubrico pedum abreptus laberetur,
et, ligno crus offendente, vulnus indigeretur in:olerabile: et beatus Pater, deliquium passus pre
dolore et frigore et sanguinis defluxu, putaret
sibi deficere animam et finem exspectaret. Itaque
phylacterium, quod semper gestabat, e sinu trahens (erat autem libellus, Novi Testamenti thesaurus), oculis et labiis et pectori illud admovit,
dictoque, c in manus tuas, Domine, comnendo
spiritum meum *,» paululum obdormivit, vel poo
tius defectum aniıni passus est. Apparuit vero illi
angelus confortans eum, ponensque in ore cjus
quidpiam instar mellis dulce. Statim ergo sse
erigens latiorque effectus, alacrius iter, quam
antea, faciebat, cum ejus, qui sibi apparuerat, oρο
et fluxus sanguinis stetisset, dolorque abiisset,
Aiebat autem vir eximius, expertum sæpe
fuisse Dei subsidium multis in rebus, nunquain
tamen ita præsentaneum et magnum et plenum
tanto cum refrigerio. Huc enim spectat illud:
• Cum ceciderit, non collidetur ",» cito resurget,
Domino dirigente gressus hominis et viam ejus
volente.
ξγ'. Ποσάκις γὰρ ὑπὲρ ἐκδικήσεως καταπονου
μένης ψυχῆς ὑπὸ τῶν μὴ φοβουμένων τὸν Κύριον,
πεζοπορίαν ἐστείλατο, καὶ κακοπάθειαν ὑπεδέξατο;
χειμώνος μὲν κατὰ κεφαλῆς τὸν ὄμβρον δεχόμενος,
καὶ τῇ πικρότητι τῶν ἀέρων χεῖράς τε καὶ πόδας
ἀποναρχούμενος, καὶ ἅπαν τὸ σῶμα τῷ ψύχει καταπονούμενος, διὰ τὸ ἑνὶ καὶ σμικρῷ χιτῶνι περιστέλλεσθαι; θέρους δὲ θάλπει καυσούμενος, καὶ κόπῳ,
καὶ πείνῃ καὶ δίψει συνεχόμενος; Απερ ἅπαντα
γενναίως υπέφερε διὰ τὴν ἐντολὴν τὴν λέγουσαν·
Ῥῦσαι ἀπαγομένους εἰς θάνατον, καὶ ἐκπριοῦν
κτεινομένους μὴ φείσῃ. Ποτὲ γὰρ πορευόμενος δ
τρισόσιος εἰς ἐκδίκησιν τινὸς ἀδελφοῦ παρὰ τῶν
ἀδίκων ἀδικουμένου, Αναγκάσθη ὑπὸ τῶν Πατέρων
περιθεῖναι τοῖς ποσὶν αὐτοῦ εὐτελῆ δέρματα, διὰ τὸ
πάγος καὶ τὸ ψύχος εἶναι σφοδρότατον. Κατὰ δὲ
τὴν ὁδὸν κειμένου ξύλου μεγίστου, δι' οὗπερ τὴν
πάροδον ἔμελλε ποιεῖσθαι ὁ ὅσιος, ἐν τῷ τὸν πόδα
αὐτοῦ ἐπάνω τοῦ ξύλου τεθεικέναι, τῇ τοῦ ἐχθροῦ
συνεργία δλισθος μὲν τῇ τῶν δερμάτων γλισχρότητι
περιγίνεται, ἐπελθὸν δὲ τῷ σκέλει τὸ ξύλον πληγήν
ἀφόρητον κατεργάζεται· ὥστε λειποθυμήσαντα τὸν
μακάριον ὑπό τε τοῦ πόνου, καὶ τοῦ κρύους, καὶ
τῆς τοῦ αἵματος καταρρεύσεως, ἀπολέγεσθαι τὴν
ψυχὴν, καὶ τὸ τέλος, ἐκδέχεσθαι. Εκβαλὼν δὲ ἀπὸ
τοῦ κόλπου αὐτοῦ ὅπερ ἀεὶ ἐβάσταζε φυλακτήριον·
τοῦτο δὲ ἦν πυκτίον, τῆς νέας διαθήκης τυγχάνον
Θησαύρισμα· καὶ τοῦτο τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς
χείλεσι, καὶ τῷ στήθει περιβαλών, καὶ εἰπών·
«Κύριε, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά
μου, ο μικρὸν ἀπενύσταξεν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ὠλιγοθύμησεν. ἄφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος ἐνισχύων αὐτὸν, καὶ
τιθεὶς ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ὥσπερ τι μελικάζον·
παραυτίκα γοῦν ἀναστὰς, καὶ γενόμενος ἐν εὐθυμία, εὐτονώτερον τὴν ὁδὸν ἢ πρότερον επορεύετο,
τῇ τοῦ ὀφθέντος ἀντιλήψει καὶ τοῦ αἵματος στα
θέντος, καὶ τοῦ πόνου λωρήσαντος. Ελεγε δὲ ὁ
θεσπέσιος, ὅτι Πολλάκις μὲν ἠσθόμην ἐν πολλοῖς
πράγμασιν Θεοῦ ἀντιλήψεως, ὡς δὲ τότε, οὐδέποτε
οὕτω ταχείας, καὶ μεγίστης, καὶ πλήρους παρακλήσεως. Ενταῦθα γὰρ δεῖ προσθεῖναι τό·. Οταν
πέσῃ, συ καταῤῥαχθήσεται, ο ταχέως ἀνορθωθήσεται· παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ανθρωπου κατευθύνον
τος, καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θέλοντος.
» Prov. xxiv, 11. ** Psal. xxx, 6.
69 Peal. XXXVI, 21.
col. 111–112page 52 of 79
PG 120:111ξδ'. Ταύτην οὖν τὴν παρὰ τοῦ μακαρίου βοήθειαν τοῖς ἀνθρώποις χορηγουμένην ψυχικώς τε καὶ σω ματικῶς ὁρῶν ὁ τῶν δικαίων ἐχθρὸς, καὶ πᾶσι βασκαίνων τοῖς ἀγαθοῖς, ἔσπευδεν εἰ δυνατὸν ἦν αὐτῷ πᾶσαν τὴν δόξαν καὶ τὸν πλοῦτον τοῦ κόσμου συναγαγεῖν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, καὶ ἀμβλυωπῆσαι αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς τῶν ἀρετῶν θεωρία;, στερῆσαι δὲ τὸν κόσμον τῆς παρ' αὐτοῦ ὠφελείας. Πολλοὶ γοῦν τῶν κατερχομένων ἀρχόντων πλήθη χρημάτων προσφέροντες αὐτῷ, τὴν οἰκονομίαν τῶν μετ' αὐτοῦ ἀδελφῶν, καὶ τὴν προστασίαν τῶν πτωχῶν προεβάλλοντο· ὁ δὲ ὥσπερ σκύβαλα ἀπο στρεφόμενος ταῦτα, ἔλεγε τοῖς ἄρχουσιν, ὅτι Οι μὲν ἀδελφοὶ παρὰ τοῦ Δαβὶδ μακαρίζονται, είπερ τοὺς πόνους τῶν χειρῶν αὐτῶν φάγωνται, καὶ ἀλλο τρίαις ἁμαρτίαις μὴ κοινωνήσωσιν. Οἱ δὲ πτωχοὶ καθ' ὑμῶν μὲν κεκράξονται, ὡς τὰ τούτων κατεχόν των· ἐμὲ δὲ θαυμάσονται, ὡς μηδὲν ἔχοντα, καὶ τὰ πάντα κατέχοντα. Εὐνοῦχος ὁ κοιτωνίτης εἰσελθών ποτε ἐν τῷ Ῥυσιάνῳ, καὶ ἰδὼν τὸν μακάριον μηδα μῶς αὐτῷ προσδραμόντα· Απίστατο γὰρ αὐτὸν ἐκ μόνης τῆς φήμης· ἔλεγε θαυμάζων πρὸς τοὺς παρ ὄντας Που κάθηται Νεῖλος & καλόγηρος; καὶ πῶς οὐ προσῆλθε μοι μετά πάντων τῶν ἡγουμένων, ἀκούσας τὴν ἐμὴν ἄφιξιν; τοῦτο γὰρ μηδ' αὐτὸς ὁ πατριάρχης ἐτόλμησεν ἂν ἐμοὶ καυχήσασθαι, καὶ καταφρονῆσαι τῆς ἐμῆς ἐλεύσεως. Οἱ δὲ παρεστῶτες αὐτῷ ἀπεκρίναντο· Οὗτος ὃν ἔφη ἡ σὴ ἐνδοξότης, Ο καλόγηρος, οὔτε πατριάρχης ἐστὶν, οὔτε πατριάρχην φοβεῖται, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸν τὸν πᾶτι φοβερὴν βασιλέα. Κάθηται δὲ ἅμα ὀλίγοι; μοναχοῖς ἐν τῷ ὄρει, μὴ δεόμενος τινὸς ἀντιλήψεως. Οὔτε γὰρ πλά τει ὁρίων συνέχεται, οὔτε πλήθει βοσκημάτων συν δέδεται. Διὸ οὐδ᾽ ἀμφιβολίαν κέκτηται πρός τινα, Μονόκερως ἐστὶν οὗτος, ζῶον αὐτόνομον· καὶ εἰ θελήσῃς αὐτὸν μετ' ἐξουσίας ἀγαγεῖν οὐδέποτε δυ νήσῃ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ κατιδεῖν. Ταῦτα ἀκούσας ὁ κοιτωνίτης, καὶ ἐπὶ πλεῖον τὸν ἄνδρα θαυμάτος. γράφει αὐτῷ ἐπιστολὴν δυσωπητικήν, συμπλέξας αὐτῇ καὶ ὅρκους φρικτοὺς, ἵνα εἴτε πρὸς αὐτὸν ἐξερ χομένῳ μὴ ἀποκρύψῃ ἑαυτὸν ἀπ' αὐτοῦ, εἴτε καταξιώσῃ ἐν τῷ κάστρῳ εἰσελθεῖν καὶ εὐλογῆσαι αὐτὸν, καὶ πάντας τοὺς σὺν αὐτῷ. ξε'. 'Ο δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νείλος τὸ μὲν διὰ τοὺς γεγραμμένους ὅρκους, τὸ δὲ ἵνα πάλιν ὁ ἄρ χων αὐτῷ ὑπακούσῃ ἐν τῇ περὶ τῶν πτωχῶν παρα κλήσει, καταλαμβάνει τὸ κάστρον, καὶ πρὸς τὸν κοιτωνίτην εἰσῆλθεν. 'Ο δὲ θεασάμενος σχῆμα καὶ πρόσωπον προφητικόν, μᾶλλον δὲ ἀγγελικόν, προσ εκύνησεν ἐπὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ κρατήσας αὐτὸν τῆς χειρὸς, εἰσῆλθον ἄμφω ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ. Κελεύσας δὲ ἕνα τῶν πιστοτάτων αὐτῷ τὸ εὐαγγέλιον ἐνεγκεῖν, λέγει τῷ μακαρίτῃ· Επειδή, ἅγιε κοιτωνίτης
1'1
ANONYMI
ξδ'. Ταύτην οὖν τὴν παρὰ τοῦ μακαρίου βοήθειαν
τοῖς ἀνθρώποις χορηγουμένην ψυχικώς τε καὶ σω
ματικῶς ὁρῶν ὁ τῶν δικαίων ἐχθρὸς, καὶ πᾶσι
βασκαίνων τοῖς ἀγαθοῖς, ἔσπευδεν εἰ δυνατὸν ἦν
αὐτῷ πᾶσαν τὴν δόξαν καὶ τὸν πλοῦτον τοῦ κόσμου
συναγαγεῖν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ, καὶ ἀμβλυωπῆσαι αὐτὸν μὲν ἀπὸ τῆς τῶν ἀρετῶν θεωρία;,
στερῆσαι δὲ τὸν κόσμον τῆς παρ' αὐτοῦ ὠφελείας.
Πολλοὶ γοῦν τῶν κατερχομένων ἀρχόντων πλήθη
χρημάτων προσφέροντες αὐτῷ, τὴν οἰκονομίαν
τῶν μετ' αὐτοῦ ἀδελφῶν, καὶ τὴν προστασίαν τῶν
πτωχῶν προεβάλλοντο· ὁ δὲ ὥσπερ σκύβαλα ἀποστρεφόμενος ταῦτα, ἔλεγε τοῖς ἄρχουσιν, ὅτι Οι
μὲν ἀδελφοὶ παρὰ τοῦ Δαβὶδ μακαρίζονται, είπερ
τοὺς πόνους τῶν χειρῶν αὐτῶν φάγωνται, καὶ ἀλλο
τρίαις ἁμαρτίαις μὴ κοινωνήσωσιν. Οἱ δὲ πτωχοὶ
καθ' ὑμῶν μὲν κεκράξονται, ὡς τὰ τούτων κατεχόντων· ἐμὲ δὲ θαυμάσονται, ὡς μηδὲν ἔχοντα, καὶ τὰ
πάντα κατέχοντα. Εὐνοῦχος ὁ κοιτωνίτης εἰσελθών
ποτε ἐν τῷ Ῥυσιάνῳ, καὶ ἰδὼν τὸν μακάριον μηδαμῶς αὐτῷ προσδραμόντα· Απίστατο γὰρ αὐτὸν ἐκ
μόνης τῆς φήμης· ἔλεγε θαυμάζων πρὸς τοὺς παρ
ὄντας Που κάθηται Νεῖλος & καλόγηρος; καὶ πῶς
οὐ προσῆλθε μοι μετά πάντων τῶν ἡγουμένων,
ἀκούσας τὴν ἐμὴν ἄφιξιν; τοῦτο γὰρ μηδ' αὐτὸς ὁ
πατριάρχης ἐτόλμησεν ἂν ἐμοὶ καυχήσασθαι, καὶ
καταφρονῆσαι τῆς ἐμῆς ἐλεύσεως. Οἱ δὲ παρεστῶτες
αὐτῷ ἀπεκρίναντο· Οὗτος ὃν ἔφη ἡ σὴ ἐνδοξότης,
Ο καλόγηρος, οὔτε πατριάρχης ἐστὶν, οὔτε πατρι
ἀρχὴν φοβεῖται, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸν τὸν πᾶτι φοβερὴν
64. Videns porro piorum bostis, et in bonos
luvidia æstuans, quantuíu auxilii ferret beatus
Pater tum animabus, tum corporibus hominum,
studebat, si quo modo posset, totam mundi
gloriam et opes subjicere ipsius oculis, ut hebetio~
rem redderet eorum aciem ad spectandam virtutem, privaret vero mundum utilitate, quæ per
illum Gebat. Multi profecto principum, qui adveniebant, magnam pecuniæ yim illi offerebant prætextu necessitatis fratrum, qui cum co degebant,
et alimoniæ pauperum. Ille vero hæc ut stercora
ne respiciens quidem, aicbat offerentibus, fratres
a Davide beatos dici 48, si labores manuum suarum
comedant, et peccatis alienis non communicent.
Pauperes vero de vobis quidem, ait, conquerentur,
detinentibus quæ sunt illorum, me vero laudabunt,
ut nihil habeutem et omnia possidentem. Eunuchus cubicularius cum Rossanum esset olim
ingressus, nec vidisset ad se accurrisse Patrem,
norat vero illum solo famæ rumore, miratus dicebat ad eos qui præsentes aderant: Ubi moratur
Nilus monachus, et qua ratione non venit ad me
cum omnibus hegumenis, audito meo adventu?
Ita enim nec ipse patriarcha mecum agere ausus
esset, ut jactanter adventum meum contempsisse
videretur. Ad hæc illi: Monachus iste, de quo tua
loquitur excellentia, nec patriarcha est, nec patriarcham timet, sed nec ipsum cunctis formidabi -
lem imperatorem. Sedet autem una cum paucis
monachis in monte nullius ope indigens. Nam neque
amplis duibus continetur, nec jumentorum copia – βασιλέα. Κάθηται δὲ ἅμα ὀλίγοι; μοναχοῖς ἐν τῷ
devinctus est: unde nec ullam cum ullo homine
controversiam habet. Unicornis hic est, animal
libere sibi vivens, et si iflum volueris cum po:estate adducere, nunquain poteris faciem illius
videre. Cum hæc audisset cubicularius, multo
magis admiratus est beatum virum, epistolamquc
supplicem ad eum dedit, adjurans ctiam horrendis
verbis, ut vel sibi ad eum profecto se non subtraheret, vel certe non dedignaretur venire in oppidum
et benedictionem sibi suisque omnibus impertirelur.
ὄρει, μὴ δεόμενος τινὸς ἀντιλήψεως. Οὔτε γὰρ πλά
τει ὁρίων συνέχεται, οὔτε πλήθει βοσκημάτων συν
δέδεται. Διὸ οὐδ᾽ ἀμφιβολίαν κέκτηται πρός τινα,
Μονόκερως ἐστὶν οὗτος, ζῶον αὐτόνομον· καὶ εἰ
θελήσῃς αὐτὸν μετ' ἐξουσίας ἀγαγεῖν οὐδέποτε δυνήσῃ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ κατιδεῖν. Ταῦτα ἀκούσας ὁ
κοιτωνίτης, καὶ ἐπὶ πλεῖον τὸν ἄνδρα θαυμάτος.
γράφει αὐτῷ ἐπιστολὴν δυσωπητικήν, συμπλέξας
αὐτῇ καὶ ὅρκους φρικτοὺς, ἵνα εἴτε πρὸς αὐτὸν ἐξερχομένῳ μὴ ἀποκρύψῃ ἑαυτὸν ἀπ' αὐτοῦ, εἴτε καταξιώσῃ ἐν τῷ κάστρῳ εἰσελθεῖν καὶ εὐλογῆσαι αὐτὸν,
καὶ πάντας τοὺς σὺν αὐτῷ.
ξε'. 'Ο δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νείλος τὸ μὲν διὰ
65. Al sanctus Pater Nilus, tumn quia adjuratus
erat, tum ut et ipse principem sibi ad auscultan- τοὺς γεγραμμένους ὅρκους, τὸ δὲ ἵνα πάλιν ὁ ἄρ
dum paratiorem redderet pro pauperibus roganti,
venit in oppidum et accessit ad cubicularium. Ille
habitum et faciem intuitus propheticam, imo vero
angelican, procidit ad pedes ejus, et nanu ejus
prehensa, simul ingressi sunt cubiculum. Tunc
præcepit cuidam ex fidelissimis sibi, ut afferret
librum Evangelii, aitque ad sanctum: Quoniam,
beate Pater, suspicio mendacii facit ut home
* Psal. cxxvii, 2.
χων αὐτῷ ὑπακούσῃ ἐν τῇ περὶ τῶν πτωχῶν παρα
κλήσει, καταλαμβάνει τὸ κάστρον, καὶ πρὸς τὸν
κοιτωνίτην εἰσῆλθεν. 'Ο δὲ θεασάμενος σχῆμα καὶ
πρόσωπον προφητικόν, μᾶλλον δὲ ἀγγελικόν, προσεκύνησεν ἐπὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ κρατήσας αὐτὸν
τῆς χειρὸς, εἰσῆλθον ἄμφω ἐν τῷ κοιτῶνι αὐτοῦ.
Κελεύσας δὲ ἕνα τῶν πιστοτάτων αὐτῷ τὸ Εὐαγγέ
λιον ἐνεγκεῖν, λέγει τῷ μακαρίτῃ· Επειδή, ἅγιε
Joannis Clei nota.
Sirletus ex Greco κοιτωνίτης vertit cartonetes,
q rod tamen cubicularium principis significat, ut
varia apud Cangium exempla demonstrant. Eorum
porro non parva erat dignitas auctoritasque, ut
ibidem liquet.
col. 113–114page 53 of 79
PG 120:113Πάτερ, τῇ τοῦ ψεύδους υπολήψει τὸ ἄπιστον προσ γίνεται τοῖς ἀνθρώποις, θέλω σοι ομόσαι πρὸς πλη ροφορίαν τῶν παρ' ἐμοῦ ἐπαγγελομένων σοι. Ὁ δὲ Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ἀποφαντικῶς ἐντελλομένου καὶ λέγοντος. Εγώ δε λέγω ὑμῖν μὴ ὁμόσαι ὅλως· ἔστω δὲ ὑμῶν ὁ λόγος, Ναι, ναι, καὶ τὸ, Οὔ, οὔ· τὸ δὲ περιστὸν τούτων ἐκ τοῦ πονη ροῦ ἐστιν· διατί ἀπιστίας ὑπόθεσιν σπεύδεις περι θεῖναι τῇ σῇ ἐνδοξότητι, καὶ ἀπὸ παρανομίας τὴν συντυχίαν ἀπάρξασθαι; Πᾶς γὰρ ὁ ἕτοιμος εἰς εὐ ορκίαν, ταχὺς εἰς ψευδολογίαν, ὥσπερ καὶ τὸ ἀνά παλιν. ᾿Απεκρίνατο ὁ κοιτωνίτης· Δίκαιόν ἐστιν, ὁσιώτατε, μήτε ὑμῖν τοῖς τοῦ Θεοῦ δούλεις τινὰ ψεύδεσθαι, μήτε ἡμῖν ἀπιστεῖν τοῖς μετὰ πίν στεως τὰ δόξαντα λέγουσιν. Λοιπόν οὖν ἀκούων, παρακαλώ, τοὺς λόγους μου πίστευε. Οὐκ ἔστι μοί 5 τις προσγενὴς ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἀφ' αἵματος, εἰ μὴ μόνον μήτηρ ἀδύνατος, τὸ εἰς ἐμὲ φίλτρον στέρ γουσα· ὑπάρχει δέ μοι πλοῦτο; πολὺς καὶ κτῆσις ἄπειρος, ἀνδραπόδων πλῆθος, καὶ βοσκημάτων ἑσμὸς ἀναρίθμητος. Ελογισάμην οὖν ταῦτα πάντα τῷ Θεῷ προσηλῶσαι, μοναχῶν φροντιστήριον συστησάμενος, εἴπερ κατένυξεν ὁ Θεὸς τὴν ἁγιωσύνην σου, καὶ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει συνήρχου μοι, ὅπως διὰ τῶν ἁγίων σου χειρῶν ἐγώ τε καὶ ἡ τεκοῦσα τὸ ἀγγελικόν σχήμα ἐνεδυσάμεθα. Εποίουν δέ σε ὡς νῦν μετ' ἐμοῦ, οὕτω τοῖς ἁγίοις βασιλεῦσι συγ καθεσθῆναι. ξς'. Ταῦτα τὰ μέλιτος καὶ πίσσης ἀνάπλεα τής ματα ὁ τῆς διακρίσεως λύχνος ἐκεῖνος ἀκούσας οὐ συντρπάγη τοῖς ὑψηλοῖς ἐπαγγέλμασι τούτοις, ἀλλ' ησυχῆ τὴν χεῖρα βαλὼν ἐν τῷ στήθει, ὅπερ αὐτῷ ἀεὶ ἔθος ὑπῆρχε, καὶ τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ ποιη σάμενος, τῷ κοιτωνίτῃ ἀπεκρίνατο· Ὁ μὲν σκοπὸς τῆς ἡμετέρας θεοφιλίας τε καὶ συνέσεως εὐκλεὴς, καὶ Θεῷ εὐαπόδεκτος. Πρὸς τοῦτον γὰρ ἀνάγων ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ, παραβολικῶς ἔφησεν, ὅτι ι Ομοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν ἀγρῷ, ὅν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψε, καὶ ἀπὸ τῆς χαρᾶς ὑπάγει, καὶ πωλεῖ πάντα ὅσα ἔχει, καὶ ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον.» Ἐμοὶ δὲ ἀσύμφορόν ἐστι καταλείψαντα τὴν ἐρημίαν καὶ τοὺς συγκακο παθοῦντάς μοι πτωχούς, ἀνὰ τὰς πόλεις ἀλᾶσθαι, καὶ ἀναδέχεσθαι φροντίδας πραγμάτων. Μὴ γὰρ ἐξέλιπεν ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως μοναχὸς καὶ? ἡγούμενος, ἵνα δι' ἐμοῦ κουρευθῶσιν οἱ ἐκεῖσε ἀπο τασσόμενοι; Εἰ δὲ καὶ ὅλως προτιμᾶς τὴν ἐμὴν αὐθενότητα, κατάλαβε τὴν ἐσχατιὰν ἐν ᾗ καθεζόμεθα, καὶ μεθ' ἡμῶν, τὴν τεθλιμμένην ὁδὸν διάνυε. Ουδέποτε γὰρ δυνήση πτωχός γενέσθαι τῷ πνεύματι, πρὶν παντελῶς πτωχεύσῃς τῷ σώματι· ὅπερ για νώσκων κατώρθωσεν ὁ ἐν ἁγίοις 'Αρσένιος. Τὰ δὲ σε πάντα κατάλιπε τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ φήσαντος Η
Πάτερ, τῇ τοῦ ψεύδους υπολήψει τὸ ἄπιστον προσ- homini fidem non præstel, juramento tibi frmabo,
γίνεται τοῖς ἀνθρώποις, θέλω σοι ομόσαι πρὸς πλη
ροφορίαν τῶν παρ' ἐμοῦ ἐπαγγελομένων σοι. Ὁ δὲ
Πατὴρ πρὸς αὐτόν· Τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ἀποφαν
τικῶς ἐντελλομένου καὶ λέγοντος. Εγώ δε λέγω ὑμῖν
μὴ ὁμόσαι ὅλως· ἔστω δὲ ὑμῶν ὁ λόγος, Ναι, ναι,
καὶ τὸ, Οὔ, οὔ· τὸ δὲ περιστὸν τούτων ἐκ τοῦ πονη
ροῦ ἐστιν· διατί ἀπιστίας ὑπόθεσιν σπεύδεις περιθεῖναι τῇ σῇ ἐνδοξότητι, καὶ ἀπὸ παρανομίας τὴν
συντυχίαν ἀπάρξασθαι; Πᾶς γὰρ ὁ ἕτοιμος εἰς εὐ
ορκίαν, ταχὺς εἰς ψευδολογίαν, ὥσπερ καὶ τὸ ἀνάπαλιν. ᾿Απεκρίνατο ὁ κοιτωνίτης· Δίκαιόν ἐστιν,
ὁσιώτατε, μήτε ὑμῖν τοῖς τοῦ Θεοῦ δούλεις τινὰ
ψεύδεσθαι, μήτε ἡμῖν ἀπιστεῖν τοῖς μετὰ πίν
στεως τὰ δόξαντα λέγουσιν. Λοιπόν οὖν ἀκούων,
παρακαλώ, τοὺς λόγους μου πίστευε. Οὐκ ἔστι μοί 5
τις προσγενὴς ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἀφ' αἵματος, εἰ μὴ
μόνον μήτηρ ἀδύνατος, τὸ εἰς ἐμὲ φίλτρον στέρ
γουσα· ὑπάρχει δέ μοι πλοῦτο; πολὺς καὶ κτῆσις
ἄπειρος, ἀνδραπόδων πλῆθος, καὶ βοσκημάτων ἑσμὸς
ἀναρίθμητος. Ελογισάμην οὖν ταῦτα πάντα τῷ
Θεῷ προσηλῶσαι, μοναχῶν φροντιστήριον συστησά
μενος, εἴπερ κατένυξεν ὁ Θεὸς τὴν ἁγιωσύνην σου,
καὶ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει συνήρχου μοι, ὅπως
διὰ τῶν ἁγίων σου χειρῶν ἐγώ τε καὶ ἡ τεκοῦσα τὸ
ἀγγελικόν σχήμα ἐνεδυσάμεθα. Εποίουν δέ σε
ὡς νῦν μετ' ἐμοῦ, οὕτω τοῖς ἁγίοις βασιλεῦσι συγ
καθεσθῆναι.
quæ promissurus sum. Et sanctus Pater ad ipsum:
Cum sacrum Evangelium certa sententia pronuntiet: ‹ Ego autem dico vobis non jurare omnino:
sit autém sermo vester, Est, est, Non, non “; ›
quod autem his abundantius est, a malo est:
cur fide minus dignam excellentiam tuam osten·
dere studes et exordium colloquii nostri ponere
iniquitatem? Omnis enim qui facilis est ad emittenda vera juramenta, velox etiam est ad mentiendum, et contra. Ad quem cubicularius: Justum
est, beatissime vir, nec vobis Dei servis quemquam
mentiri, nec vos fidem non habere iis qui fideliter
dicunt; quod sibi videtur. Rogo igitur, ut audiens
fidem meis verbis tribuas. Nullus mihi est consanguineus in hac vita, nisi mater invalida, quæ me
materno affectu prosequitur. Divitiis porro multis
et possessione abundo, plurima mancipiorum est
mihi copia et jumentorun innumerabilis multitudo.
Hæc igitur omnia Deo dicare cogitavi, ut sacram
domum monachis construam, si Deus cor sanctitatis tuæ tetigerit et mecum Constantinopolim veneris, ut per sacras tuas manus ego et mater mea
induamur angelico habitu Facereni vero, ut
sicut modo mecum, ita cum sacris consideres inperatoribus.
66. Verba hæc mellis et picis plena cum audisset
illa discretionis lucerna, non fuit illectus tam
amplis promissis, sed manum quiete ad sinum
admovens, ut semper illi moris erat, et signo
crucis sese consignans, respondit cubiculario:
Tuæ quidem pietatis prudentiæque intentio præclara Deoque pergrata est: ad hanc enim nos invitans Salvator, aiebat per parabolam: «Simile est
regnum cœlorum thesauro abscondito in agro,
quem qui invenit homo abscondit et præ gaudio
vadit et vendit universa quæ habet, et emit agrum
illum *. › Sed mihi non est utile relinquere solitudinem et pauperes, qui mecum asperam degunt
vitam, et vagari per urbes et curas negotiorum
suscipere. An forte Constantinopoli desunt monachi et legumeni, ut a me tondeantur, qui ibi mundo
ξς'. Ταῦτα τὰ μέλιτος καὶ πίσσης ἀνάπλεα τής
ματα ὁ τῆς διακρίσεως λύχνος ἐκεῖνος ἀκούσας οὐ
συντρπάγη τοῖς ὑψηλοῖς ἐπαγγέλμασι τούτοις, ἀλλ'
ησυχῆ τὴν χεῖρα βαλὼν ἐν τῷ στήθει, ὅπερ αὐτῷ
ἀεὶ ἔθος ὑπῆρχε, καὶ τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ ποιη
σάμενος, τῷ κοιτωνίτῃ ἀπεκρίνατο· Ὁ μὲν σκοπὸς
τῆς ἡμετέρας θεοφιλίας τε καὶ συνέσεως εὐκλεὴς,
καὶ Θεῷ εὐαπόδεκτος. Πρὸς τοῦτον γὰρ ἀνάγων
ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ, παραβολικῶς ἔφησεν, ὅτι ι Ομοία
ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ
ἐν ἀγρῷ, ὅν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψε, καὶ ἀπὸ τῆς
χαρᾶς ὑπάγει, καὶ πωλεῖ πάντα ὅσα ἔχει, καὶ
ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον.» Ἐμοὶ δὲ ἀσύμφορόν
ἐστι καταλείψαντα τὴν ἐρημίαν καὶ τοὺς συγκακοπαθοῦντάς μοι πτωχούς, ἀνὰ τὰς πόλεις ἀλᾶσθαι,
καὶ ἀναδέχεσθαι φροντίδας πραγμάτων. Μὴ γὰρ
ἐξέλιπεν ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως μοναχὸς καὶ renuntiant? Quod si omnino tenuitatem meam
ἡγούμενος, ἵνα δι' ἐμοῦ κουρευθῶσιν οἱ ἐκεῖσε ἀποτασσόμενοι; Εἰ δὲ καὶ ὅλως προτιμᾶς τὴν ἐμὴν
αὐθενότητα, κατάλαβε τὴν ἐσχατιὰν ἐν ᾗ καθεζόμεθα, καὶ μεθ' ἡμῶν, τὴν τεθλιμμένην ὁδὸν διάνυε.
Ουδέποτε γὰρ δυνήση πτωχός γενέσθαι τῷ πνεύματι,
πρὶν παντελῶς πτωχεύσῃς τῷ σώματι· ὅπερ για
νώσκων κατώρθωσεν ὁ ἐν ἁγίοις 'Αρσένιος. Τὰ δὲ
σε πάντα κατάλιπε τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ φήσαντος
præfers, confer te in secessum, in quo sedes nostra
est et arclam confice nobiscum viam, non enim
poteris feri pauper spiritu, si prius omnino fas
pauper corpore: quod sciens angelorum nunɑ
contubernalis Arsenius egregie præstitit. Tua vero
omnia relinque potestati ejus, qui dixit: «Meum
est argentum, et meum est aurum. et: • Si
quis non renuntiat omnibus quæ possidet, non
* Matth. v, 34 37. ** Matth. xtu, 44. " Agg. 11, 9.
Joannis Clei notæ.
Sciummarius Nola 12 ad Vitain B. Bartholomæi minribus exemplis demonstrat, vulgare fuisse
Η
'
inter Græcos, habitum monachalem· angelicum appellare.
Chapter XCaput X
col. 115–116page 54 of 79
PG 120:115" • • Εμόν ἐστι τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύριον» και Οστις οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ, οὐ δύναται μου είναι μαθητής. Πρὸς ταῦτα τοῦ και τωνίτου ενισταμένου, καὶ τὸ ἴδιον θέλημα γενέ σθαι φιλονεικοῦντος, καταλιπὼν αὐτὸν ὁ μακάριος ἐξῆλθεν. 67. ξζ. Καὶ δὴ πορευομένῳ σὺν Δαβὶδ τῷ προφήτῃ, καὶ πρὸς τὸ οἰκεῖον ὑποστρέφοντι μοναστήριον, ἐν τῷ λέγειν αὐτόν· «Ἐν ὁδῷ ταύτῃ ᾗ ἐπορευόμην, έκρυψαν β παγίδα μοι·, ὑπαντᾷ αὐτῷ κατὰ μέσην τὴν ὁδὸν μία (33-54) κόρη μοναχὴ ἥτις προσδραμοῦσα ἔμπροσθεν αὐτοῦ, έβριψεν ἑαυτὴν ἐν στενῇ διαβάσει, ἐν ᾗ οὐκ ἦν ἄλλοθεν διέρχεσθαι τον μακάριον. Τότε ὁ θεῖος ἀνὴρ πνευματικὴν ἀνδρίαν ἀναλαβὼν, καὶ τὸν δόλον τοῦ Σατανᾶ ἐπιγνούς, τύπτει μὲν αὐτὴν τῇ βακτηρία τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἐμβριμησάμενος, ἀπεπήδησε δὲ ταχέως μη εγχρονίσας κατὰ τὴν παροιμίαν, και ᾤχετο. Ἔκτοτε τοίνυν συνείδεν, μήτε ἑαυτῷ, μήτε οἰῳδήποτε τῶν ἀδελφῶν κατὰ μόνας ἐπιτρέπειν πορεύεσθαι. 'Αγαθοὶ γὰρ, φησίν, οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα «καὶ, «Οὐαὶ τῷ ἑνὶ, ὅτι ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων ". αὐτόν. Ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικήσας ὁ ὅσιος πατὴρἡμῶν Νεῖλος τὸν ἀντικείμενον διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος αὐτὸν Θεοῦ, καὶ δόκιμος παλαιστής αναδειχθεὶς ἔν τε τῇ τῆς πείνης ὑπομονῇ, καὶ τῇ τῆς ἐκ λίθων αρτοποιήσεως προσβολῇ· πρὸς τούτοις τῇ τοῦ παν τὸς κόσμου δόξῃ, καὶ τῇ τῶν χρημάτων ἀποστροφή. δι' ὧν τις πίπτων τῷ πειραστῇ προσκυνεῖ· καὶ ταῦτα οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις· καὶ ἐν ἑτέροις πλείστοις πειρασθεὶς καὶ νικήσας πολυμερώς τε καὶ πολυτρόπως· ἔδει δὲ αὐτὸν καὶ ἐν τῷ πτερυγίῳ τοῦ Ἱεροῦ ἀκολούθως δοκιμασθῆναι, είγε καταδέξοιτο διά τούτου καταβληθῆναι· ὅρα πως μιμητής ἀνεδείχθη κάν τούτῳ τοῦ δεσπότου καὶ διδασκάλου. Ἐν ἐκείναις γὰρ ταῖς ἡμέραις τελευτήσαντος τοῦ ἀρχιερατεύοντος ἐν τῷ Ῥυσιάνῳ, ἑτέρου δὲ ζητουμένου τοῦ δυναμένου τὸν τόπον ἀναπληρώσαι, μιας γνώμης γεγόνασι πάντες, μικροί τε καὶ μεγάλοι, τοῦ ἀπρισ δοκήτως περικρατείς γενέσθαι τοῦ θεσπεσίου Πατρός, καὶ βία τοῦτον τῷ θρόνῳ τῆς ἐκκλησίας εγκαθιδρύσαι, ὡς ἅτε βίον ἔχοντα ὑπὲρ λόγον, καὶ τὸν λόγου ἐφάμιλλον κεκτημένον τῷ βίῳ. Τούτῳ τοίνυν βου λευσαμένων, καὶ ὁρμησάντων ἀρχόντων τε καὶ τῶν ἐξόχων τοῦ κλήρου πρὸς τὸ πληρῶσαι τὸ δόξαν, προλαμβάνει τις, καὶ τῷ Πατρὶ ἀναγγέλλει τὸ η μου ἀρχιερατεύοντος
ANONYMI
polest meus esse discipulus " • Ad hæc non • Εμόν ἐστι τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύριον» και
acquiescente cubiculario, sed fieri, quod ipse «Οστις οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ, οὐ
volebat adnitente, reliquit eum beatus Pater et δύναται μου είναι μαθητής. Πρὸς ταῦτα τοῦ και
abiit.
τωνίτου ενισταμένου, καὶ τὸ ἴδιον θέλημα γενέσθαι φιλονεικοῦντος, καταλιπὼν αὐτὸν ὁ μακάριος
ἐξῆλθεν.
CAPUT X.
Insidias a dæmone structas S. Nilus et episcopatum Rossanensem sibi destinatum fugu declinat: archiepiscopo consilio suo acquiescere nolenti mortem funestam prædicit: a dynasta Sarracenorum sua epistola
famaque moto abducios tres monachos liberos cum variis insuper donis recipit.
67. Eunti igur cum Davide propheta et ad suum ξζ. Καὶ δὴ πορευομένῳ σὺν Δαβὶδ τῷ προφήτῃ, καὶ
revertenti monasterium, dum versiculum illum πρὸς τὸ οἰκεῖον ὑποστρέφοντι μοναστήριον, ἐν τῷ
recitaret: c In via bac, qua ambulabam, abscon- λέγειν αὐτόν· «Ἐν ὁδῷ ταύτῃ ᾗ ἐπορευόμην, έκρυψαν
derunt laqueum mihi ss, obviam fit ci puella β παγίδα μοι·, ὑπαντᾷ αὐτῷ κατὰ μέσην τὴν ὁδὸν μία
quadam sola (33-54) in media via, quiæ præcurrens κόρη μοναχὴ ἥτις προσδραμοῦσα ἔμπροσθεν αὐτοῦ,
ante ipsum prejecit se transversan, cum deflectere έβριψεν ἑαυτὴν ἐν στενῇ διαβάσει, ἐν ᾗ οὐκ ἦν
alio non liceret beato Patri. Tunc beatus vir spi- ἄλλοθεν διέρχεσθαι τον μακάριον. Τότε ὁ θεῖος
ritalem assumens fortitudinem et Satanæ dolum
ἀνὴρ πνευματικὴν ἀνδρίαν ἀναλαβὼν, καὶ τὸν δόλον
agnoscens, percutit quidem ipsam baculo, quem in τοῦ Σατανᾶ ἐπιγνούς, τύπτει μὲν αὐτὴν τῇ βακτηρία
manu habebat, acriter minatus: resiliit vero velo- τῆς χειρὸς αὐτοῦ ἐμβριμησάμενος, ἀπεπήδησε δὲ
eiter nulla interposita mora, juxta proverbium, et ταχέως μη εγχρονίσας κατὰ τὴν παροιμίαν, και
abiit. Et ex co tempore statutum habuit, ut nec ᾤχετο. Ἔκτοτε τοίνυν συνείδεν, μήτε ἑαυτῷ, μήτε
sibi, nec fratrum cuipiam solis ire permitteret. οἰῳδήποτε τῶν ἀδελφῶν κατὰ μόνας ἐπιτρέπειν
Melius cnim est, inquit, duos esse, quam unum: πορεύεσθαι. 'Αγαθοὶ γὰρ, φησίν, οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα
et: «V soli, quia cum ceciderit, non habet sub- καὶ, «Οὐαὶ τῷ ἑνὶ, ὅτι ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων
levantem se ". In his omnibus contra adversa- αὐτόν. Ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικήσας ὁ ὅσιος Πατὴρ
rium beatus Pater moster Nilus cum se victorem ἡμῶν Νεῖλος τὸν ἀντικείμενον διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος
per Deum, qui dilexit illum, et probatum pugilem αὐτὸν Θεοῦ, καὶ δόκιμος παλαιστής αναδειχθεὶς ἔν
præbuisset et in ferenda fame et in tentatione muτε τῇ τῆς πείνης ὑπομονῇ, καὶ τῇ τῆς ἐκ λίθων
tandorum lapidum in panes, necnon spernenda αρτοποιήσεως προσβολῇ· πρὸς τούτοις τῇ τοῦ παν
totius mundi gloria et pecunia, per quæ, qui labi- τὸς κόσμου δόξῃ, καὶ τῇ τῶν χρημάτων ἀποστροφή.
tur, tentator: adorat, victorque non semel ex- δι' ὧν τις πίπτων τῷ πειραστῇ προσκυνεῖ· καὶ
stitisset, sed sæpe et in aliis plurimis tentationi- ταῦτα οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις· καὶ ἐν ἑτέροις
bus, quas multifariam multisque modis passus πλείστοις πειρασθεὶς καὶ νικήσας πολυμερώς τε καὶ
est, oportebat sane illum in pinnaculo quoque tem- πολυτρόπως· ἔδει δὲ αὐτὸν καὶ ἐν τῷ πτερυγίῳ τοῦ
pli postremo probari, si in eo se vellet deorsum Ἱεροῦ ἀκολούθως δοκιμασθῆναι, είγε καταδέξοιτο διά
mittere. In quo vide, quam bene Dominum ac τούτου καταβληθῆναι· ὅρα πως μιμητής ἀνεδείχθη
magistrum sit imitatus. Per illud tempus defuncto κάν τούτῳ τοῦ δεσπότου καὶ διδασκάλου. Ἐν ἐκείναις
Rossani prasule quærebatur, qui ad succe- γὰρ ταῖς ἡμέραις τελευτήσαντος τοῦ ἀρχιερατεύον
dendum idoneus esset. Ergo omnes, a parvo τος ἐν τῷ Ῥυσιάνῳ, ἑτέρου δὲ ζητουμένου τοῦ
usque ad magnum, une consensu conspirarunt, ut δυναμένου τὸν τόπον ἀναπληρώσαι, μιας γνώμης
beatum Patrem, nihil tale opinantem, tenerent et γεγόνασι πάντες, μικροί τε καὶ μεγάλοι, τοῦ ἀπρισ
per vim ecclesiastica in sede collocarent, quippe δοκήτως περικρατείς γενέσθαι τοῦ θεσπεσίου Πατρός,
qui vitam ageret, quam sermo exprimere non va- καὶ βία τοῦτον τῷ θρόνῳ τῆς ἐκκλησίας εγκαθιδρύσαι,
Icat, el serinonem habøret vitæ respondentem. Cum ὡς ἅτε βίον ἔχοντα ὑπὲρ λόγον, καὶ τὸν λόγου
hoc cepissent consilii, primoresque populi et ἐφάμιλλον κεκτημένον τῷ βίῳ. Τούτῳ τοίνυν βου
clerici digniores tenderent, ut exsecutioni man- λευσαμένων, καὶ ὁρμησάντων ἀρχόντων τε καὶ τῶν
darent, quod statuerant, præcurrit quidam, rem- ἐξόχων τοῦ κλήρου πρὸς τὸ πληρῶσαι τὸ δόξαν,
que Patri denuntiat: putabat eniı, se illı gratum προλαμβάνει τις, καὶ τῷ Πατρὶ ἀναγγέλλει τὸ
ss Luc. xiv, 35. ss Psal. exci, 4.
η
• Eccl. 1,
Joannis Clei notæ.
(53-54) Sirleti versio habet puella monacha: μου
vazh per solam tantum expressit Caryophilus; non
recte, ut videtur; quippe quod hic monacham seu
solitariam significat.
Sirielus ἀρχιερατεύοντος interpretatur archiepiscopo, sed perperam; etenim vox Græca passim pro primariis in sacerdotali ordine et episcapis sumitur, superiusque evidens est, tum temporis
archiepiscopalem nondum fuisse sedem Rossanensem. Videri possunt, quæ circa hæc observavi ad
Acta SS. Cypriani et Justing Comment. prævii 6,
num 76.
col. 117–118page 55 of 79
PG 120:117πράγμα, προσδοκῶν ἐν τούτῳ αὐτῷ προσαρέσκειν, καὶ τὰ μέγιστα χαρίσεσθαι, ώς τοιούτῳ αὐτῷ πράγματος ἀγγέλου γεγενημένου. ξη'. Καὶ μέντοιγε τοῦ σκοποῦ οὐ διήμαρτεν ἐπευχαριστήσας γὰρ αὐτῷ ὁ μέγας καὶ τότε καὶ ὕστερον, ἀπέλυσεν ἐν εἰρήνῃ, κελεύσας αὐτῷ δοθῆναι καί τινα εὐλογίαν. Αὐτὸς δὲ μελετήσας τὸ ἐμφερόμενον ἐν τῷ ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ το… «Ενοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι, καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσι βασιλέα, ανεχώρησε μόνος εἰς τὸ ὄρος· ὁ ἀναχωρεῖ γούν καὶ οὗτος ἐπὶ τὸ ἐνδότερον ὄρος μετὰ ἑνὸς ἀδελφοῦ καὶ μόνον, ἀποκρυβόμενος μικρὸν ὅσον, ἕως ἂν παρέλθῃ ἡ βουλὴ ἐκείνη. Καταλαβόντες δὲ τὴ μονα στήριον οἱ ἱερεῖς σὺν τοῖς ἄρχουσι, καὶ πολλά γυρεύσαντες καὶ ζητήσαντες, τὰ μέγιστα έστενον ἀστοχήσαντες τοῦ βουλεύματος. ὡς δ' ἐπὶ πλεῖον καρτερήσαντες οὐδὲν ἤνυον· εὐκοπώτερον γὰρ μονο κέρωτος ἢ ἐκείνου περιγενέσθαι· ὑπέστρεψαν εἰς τὰ ἴδια, ἑτέρῳ τὴν προστασίαν ἐγχειρισάμενο.. Ο δὲ ὅσιος ἀγαλλόμενος ἐπὶ τῷ Κυρίῳ σὺν τῷ προφήτη Διέμελπεν ο Εκράτησας, λέγων, Κύριε τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς μου, καὶ ἐν τῇ βουλῇ σου ὡδήγησάς με, καὶ μετὰ δόξης προσελάβου μου. Τί γάρ μοι ὑπάρχει ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ πλήν σου τί ἠθέλησα ἐπὶ τῆς γῆς; Ἐναντίον σου γὰρ πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου, Κύ με· καὶ σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ἡμέραν ἀνθρώπου οὐχ ἐπεθύμησα.» Τῷ τοιούτῳ γοῦν φρονήματι ὁ μακάριος παρεῖδε τὸ μικρὸν τοῦ βίου τούτου δοξάριον, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην τιμὴν ἐβδελύξατο· νυνὶ δὲ κατέστησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐπάνω δέκα πόλεων, ὡς ἀψευδώς ἐπηγγείλατο. Οὐδὲ γὰρ διότι τὴν ἱερωσύνην οὐ κατα εδέξατο, τὸ τάλαντον οὐκ ἐπολυπλασίασεν· πλείω γὰρ εἰσιν οἱ σωθέντες διὰ τῆς διδασκαλίας τοῦ στό ματος αὐτοῦ ἐν τῇ τῷ κοινοβίῳ, καὶ ἐν τῷ μοναδικῷ, ἢ οὔσπερ ἐκεῖνο τὸ ἄσου συγκλείει οἰκήτορας. Ερ. χόμενός ποτε ὁ μητροπολίτης Βλάττων ἀπὸ ᾿Αφρικῆς μετὰ πολλῶν αἰχμαλώτων, διὰ τὸ προσκεῖσθαι αὐτῷ ἕως καιροῦ τὸν τῶν Σαρακηνῶν βασιλέα, ἐν προ φάσει τοῦ ἀδελφὴν αὐτοῦ εἶναι τὴν γαμετὴν ἐκείνου, ὅπερ οὐκ ἦν· παρέβαλε τῷ αἰγιαλῷ Ρυσιάνου, καὶ δυσωπητικῶς τὸν μακάριον μετεπέμψατο, ἐπιθυμῶν ἀκοῦσαι παρ' αὐτοῦ τὰ δέοντα, καὶ τὰς εὐχὰς αὐτοῦ καρπώσασθαι. ξθ'. Μετὰ δὲ τὸ θαῤῥῆσαι αὐτῷ τὸν ἀρχιεπίσκοπον ἅπαντα τὰ αὐτοῦ. εγκάρδια καὶ διαβούλια, λέγει αὐτῷ ὁ μακάριος· Ακουσόν μου, δέσποτα, της συμ βουλίας, καὶ μηκέτι ὑποστρέψης πρὸς τὰ τῶν ἐχιδνῶν γεννήματα. Μετὰ γὰρ τὸ λίαν κολακεῦσαι σε, τὸ Στις,
πράγμα, προσδοκῶν ἐν τούτῳ αὐτῷ προσαρέσκειν, fure et acceptissimum, si tanta rei exsisteret nunκαὶ τὰ μέγιστα χαρίσεσθαι, ώς τοιούτῳ αὐτῷ tius.
πράγματος ἀγγέλου γεγενημένου.
ξη'. Καὶ μέντοιγε τοῦ σκοποῦ οὐ διήμαρτεν
ἐπευχαριστήσας γὰρ αὐτῷ ὁ μέγας καὶ τότε καὶ
ὕστερον, ἀπέλυσεν ἐν εἰρήνῃ, κελεύσας αὐτῷ δοθῆναι
καί τινα εὐλογίαν. Αὐτὸς δὲ μελετήσας τὸ ἐμφερόμενον ἐν τῷ ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ το… «Ενοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι
μέλλουσιν ἔρχεσθαι, καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν, ἵνα ποιήσωσι
βασιλέα, ανεχώρησε μόνος εἰς τὸ ὄρος· ὁ ἀναχωρεῖ γούν
καὶ οὗτος ἐπὶ τὸ ἐνδότερον ὄρος μετὰ ἑνὸς ἀδελφοῦ
καὶ μόνον, ἀποκρυβόμενος μικρὸν ὅσον, ἕως ἂν
παρέλθῃ ἡ βουλὴ ἐκείνη. Καταλαβόντες δὲ τὴ μοναστήριον οἱ ἱερεῖς σὺν τοῖς ἄρχουσι, καὶ πολλά
γυρεύσαντες καὶ ζητήσαντες, τὰ μέγιστα έστενον
ἀστοχήσαντες τοῦ βουλεύματος. ὡς δ' ἐπὶ πλεῖον
καρτερήσαντες οὐδὲν ἤνυον· εὐκοπώτερον γὰρ μονοκέρωτος ἢ ἐκείνου περιγενέσθαι· ὑπέστρεψαν εἰς
τὰ ἴδια, ἑτέρῳ τὴν προστασίαν ἐγχειρισάμενο.. Ο
δὲ ὅσιος ἀγαλλόμενος ἐπὶ τῷ Κυρίῳ σὺν τῷ προφήτη
Διέμελπεν ο Εκράτησας, λέγων, Κύριε τῆς χειρὸς
τῆς δεξιᾶς μου, καὶ ἐν τῇ βουλῇ σου ὡδήγησάς με,
καὶ μετὰ δόξης προσελάβου μου. Τί γάρ μοι ὑπάρχει
ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ πλήν σου τί ἠθέλησα ἐπὶ τῆς
γῆς; Ἐναντίον σου γὰρ πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου, Κύμε· καὶ σὺ ἐπίστασαι, ὅτι ἡμέραν ἀνθρώπου οὐχ
ἐπεθύμησα.» Τῷ τοιούτῳ γοῦν φρονήματι ὁ μακάριος
παρεῖδε τὸ μικρὸν τοῦ βίου τούτου δοξάριον, καὶ τὴν
ἀνθρωπίνην τιμὴν ἐβδελύξατο· νυνὶ δὲ κατέστησεν
αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐπάνω δέκα πόλεων, ὡς ἀψευδώς
ἐπηγγείλατο. Οὐδὲ γὰρ διότι τὴν ἱερωσύνην οὐ κατα
εδέξατο, τὸ τάλαντον οὐκ ἐπολυπλασίασεν· πλείω
γὰρ εἰσιν οἱ σωθέντες διὰ τῆς διδασκαλίας τοῦ στό
ματος αὐτοῦ ἐν τῇ τῷ κοινοβίῳ, καὶ ἐν τῷ μοναδικῷ,
ἢ οὔσπερ ἐκεῖνο τὸ ἄσου συγκλείει οἰκήτορας. Ερ.
χόμενός ποτε ὁ μητροπολίτης Βλάττων ἀπὸ ᾿Αφρικῆς
μετὰ πολλῶν αἰχμαλώτων, διὰ τὸ προσκεῖσθαι αὐτῷ
ἕως καιροῦ τὸν τῶν Σαρακηνῶν βασιλέα, ἐν προφάσει τοῦ ἀδελφὴν αὐτοῦ εἶναι τὴν γαμετὴν ἐκείνου,
ὅπερ οὐκ ἦν· παρέβαλε τῷ αἰγιαλῷ Ρυσιάνου, καὶ
δυσωπητικῶς τὸν μακάριον μετεπέμψατο, ἐπιθυμῶν
ἀκοῦσαι παρ' αὐτοῦ τὰ δέοντα, καὶ τὰς εὐχὰς αὐτοῦ
καρπώσασθαι.
68. Nec certe illum fefellit opinio: gratiis eniun
illi magnus Pater actis et tunc et postea, dimisit
in pace, jussitque illi dari quoddam niusculum.
Ipse vero in mentem revocans, quod in sacro legitur Evangelio: Cum cognovisset Jesus, quia
venturi essent, ut raperent eum et facerent regen,
fugit solus in montem s: secedit pariter in
interiorem montem cum uno tantum fratre, sub.
trahens se tantisper, dum laberetur illud consilium. At sacerdotes et viri nobiles profecti in monasterium, studiose perquirebant, et irritum viBulentes consilium, valde genebant. Ut vero diuti. s
exspectantes nihil agebant, facilius eņim erat
unicornem, quam illum prehendere: reversi sunt
domum et alium sibi præsulem elegerunt. At sanctus Pater exsultans in Domino, cum Propheta
canebat: Tennisti manum dexteram meam, et
in voluntatę tua deduxistį me, et cum gloria suscepisti me. Quid enim mihi est in cœlo, et
præter te quid volui super terram *? nam ante
te est omne desiderium meum, Domine,» et: «T«
' loc
scis, quia diem hominis non desideravi ".
sensu vir beatus contempsit parvain hujus vitæ
gloriam et honorem humanum abominatus est,
nunc autem constituit eum Deus super decen:
civitates, ut veraciter promisit. Neque enim, quia
non suscepit sacerdotium, non multiplicavit talen -
tum; nam plures sunt, qui per doctrinam oris
ejus in cœnobio et solitaria vita - salutem consecuti
sunt, quam cives, quos oppidum illud habet. Vlatto
metropolita olim ex Africa veniens cum multis
captivis, eo quod amicus illi esset quodam tempore
Sarracenorum rex, prætextu quod regis uxor
esset metropolitæ sorur, licet revera non essel(56),
appulit ad littus Rossani, et precibus egit, ut vocatus ad eum beatus Pater accederet; cupiebat enim
audire ab eo, quæ opus erant, et orationum ejus
fructum percipere,
ξθ'. Μετὰ δὲ τὸ θαῤῥῆσαι αὐτῷ τὸν ἀρχιεπίσκοπον
ἅπαντα τὰ αὐτοῦ. εγκάρδια καὶ διαβούλια, λέγει
αὐτῷ ὁ μακάριος· Ακουσόν μου, δέσποτα, της συμβουλίας, καὶ μηκέτι ὑποστρέψης πρὸς τὰ τῶν ἐχιδνῶν
γεννήματα. Μετὰ γὰρ τὸ λίαν κολακεῦσαι σε, τὸ
69. Ubi ergo archiepiscopus aperuisset ci cun
cla sui cordis consilia, dixit ad eum Pater: Audi,
reverendissimne, consilium meum, nec amplius revertere ad viperarum genimina; nam post multas.
blanditias ´et:onores tuum ebibent sanguinem,
w. Joan. vi, 15. "Peal. LXXı), 23, 24. ** Psal. xxxvii, 10. * Jerem. Στις, 16.
Joannis Clei notæ.
Diversa est hic versio apud Marlenium, ubi
sic legitur: «Blatlon quandoque ab Africa reverteas cum multis captivis, propterea quod ad tem -
pus Sarracenorum rex illi adversatus fuerat, excusatione eo quod ejus soror illi nupserat; quod
neuanam verum crat, applicuitque ad litora
Rossani,, etc. At hæc neque textum Græcum expri
munt, neque seusum reddunt, qui intelligi possil.
Vlatto porro is sive Blatto, sedis in Calabria archipræsul fuit; sed cujus? An Cusentinæ, an Reghiensis, an S, Severine? Nulla apud Ughellum in ecclesiarum illarum serie est ejus mentio: veram aliunde
nihil obest, quominus illi alterive catalogo sub
Huem x sæculi, ad quem vacui tatis sunt, inseratur.
col. 119–120page 56 of 79
PG 120:119αἷμό σου πίονται μαχαίρα σε θανατώσαντες. Και περὶ τῆς εἰρήνης της Καλαβρίας μὴ κοπιώ, μηδί ἀξίου, οὐ γὰρ εὐδοκεῖ ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης ἐν τούτῳ. Λέγει δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἀνεψιός του μητροπολίτου· Ορᾷς, Πάτερ ἅγιε, πόσας ὁ δεσπότης ψυχής ἠλευθέρωσεν; Απεκρίθη δὲ αὐτῷ ὁ ὅσιος· Οὐ ψυχὰς ἠλευθέρωσεν, ἀλλὰ σώματα. Λυσιτελεῖ δὲ τοῖς πολλοῖς καὶ ἡ τῶν σωμάτων κάκωσις, ὅσοις τὸ ἐλευθεριάζειν πολλῶν κακῶν αἶτον γίνεται. Ωσπερ αἱ παρὰ τῶν ἰατρῶν τοῖς μαινομένοις συγκλείσεις τε καὶ λιμαγχονίαι. Εἰ δὲ μὴ ταῦτα δοκοῦντα λυπηρά τῇ τῶν πολλῶν σωτηρίᾳ συνέβαλεν, οὐκ ἂν πρὸς τοῦ Θεοῦ συνεχωρήθησαν γίνεσθαι. Δεῖ δὲ ὅμως τοὺς δυναμένους βοηθεῖν τοῖς τοιούτοις, ὅσον ἐκδέχεται. Ταῦτα ὁ μητροπολίτης ἀκούσας, καὶ τῇ τε Πατρὸς συμβουλίᾳ μὴ ὑπακούσας, τὸ προφητευθεν αὐτῷ ἐπ' αὐτὸν ἐτελέσθη. Ο δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος τὸ μὲν ἐκ τοῦ πολλοῦ τῆς ἀσκήσεως πόνου, τὸ δὲ ἐκ τῶν χρόνων ἱκανῆς περιόδου· περὶ γὰρ τὰ ἑξηκονταετῆ ὑπῆρχεν· ἀδυνατήσας λοιπὸν, καὶ μηκέτι ἰσχύων τὰς μακρὰς ὁδοὺς ἀκινδύνως πεζοπορεῖν, ἐκέχρητο ἵππῳ πρὸς θεραπείαν τῆς πολλῆς ἀτονίας· ἐν γὰρ τῷ πλείονι τῆς ὁδοῦ μέρει, λόγῳ τῆς περιεκτικής ἐγκρατείας ἐπισύρων αὐτὸν ἐπορεύετο. Τοῦτον τὸν ἱκσον ἐν τῷ τὸν ὅσιον τυγχάνειν μετὰ τοῦ ἀρχι επισκόπου, υποβληθείς τις ὑπὸ τοῦ διαβόλου, κλέψας ἀνεχώρησεν. Κατὰ δὲ τὴν ὁδὸν χειμῶνας αὐτῷ ἐπελθόντος, ἀποβὰς τοῦ ἵππου ἵστατο ὑφ᾽ ἑνὶ τῶν δένδρων ἐνδεχόμενος παρελθεῖν τὴν σφοδρότητα τοῦ αέρος. Βροντὴ δὲ οὐρανόθεν ἐλθοῦσα επάταξε τὴν ταλαίπωρον, καὶ τῷ ᾅδῃ παρέπεμψε, μὴ πεισθέντα τῷ λέγοντι· «Ζημιοῦν ἄνδρα, οὐ καλόν. Καί· «Ο κλέπτων μηκέτι κλεπτέτω, ἀλλὰ κοπιάτω ἐργαζόμενος ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἵν᾿ ἔχῃ μεταδοῦναι τῷ χρείαν ἔχοντι. Καὶ ὁ μὲν ἄθλιος ἐκεῖνος ήμαρτεν ἀνομήσας διακενῆς· τινὲς δὲ τῇ ἐπαύριον τὴν ὁδὸν διερχόμενοι, καὶ τὸν ἵππον γνωρίσαντες ἐπὶ τοῦ τόπου νεμόμενον, πρὸς τὸ μοναστήριον διεσώσαντο καὶ ἀπέδοντο τῷ δικαίῳ τὸ ἴδιον. ο. Αλλοτε πάλιν τῶν στρατιωτῶν τις ὁρμήσας πρὸς τὸ τὸν ἵππον ἀπὸ τοῦ μοναστηρίου συλῆσαι, καὶ περὶ δυσμὰς ἡλίου ἐλθὼν τῆς μονῆς ἐξ ἐναντίας, ὥστε καὶ ὀφθαλμοφανῶς αὐτὸ βλέπειν, περιέμενε τὴν νύκτα, ἵνα ἐν σκότει ποιήσῃ τὸ ἔργον τοῦ σκό τους. Περιπατήσας δὲ πᾶσαν τὴν νύχτα ἐκείνην οὐδόλως ίσχυσε τῇ μονῇ προσεγγίσαι, ἀλλὰ φάραγξι καὶ κρημνεῖς ἐντυχὼν ἀδάτοις, ἀρκούντως ἐταριχεύθη, Ημέρας δὲ γενόμενης ἔμπροσθεν αὐτοῦ τὸ μονα στήριον εἶδεν· καὶ τῷ θαύματι σφόδρα καταπλαγείς, εἰσῄει μετανοῶν, καὶ τὴν οἰκείαν ἐξομολογούμενος κακοβουλίαν. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐπιδραμόντων τῶν ἀθέων 'Αγαρηνῶν τῷ θέματι τῆς Καλαβρίας, καὶ πάντα ληϊζομένων, ὁ μὲν ὅσιος Πατὴρ τὸ φρούριον καταλαβὼν σὺν τοῖς ἀδελφοῖς διεσώζετο· τρεῖς δὲ ἐξ αὐτῶν ἰδιορρύθμως προσκαρτερήσαντες τῷ μονα στηρίῳ ὑπὸ τῶν Σαρακηνῶν ἐκρατήθησαν, καὶ ἐν Σικελίξ ἀπήχθησαν. Ἔκρινε γοῦν ὁ μακάριος μὴ
ANONYMI
gladio te perimentes. De pace autem Calabria αἷμό σου πίονται μαχαίρα σε θανατώσαντες. Και
ne labores, nec preces effundas, hoc enim univer- περὶ τῆς εἰρήνης της Καλαβρίας μὴ κοπιώ, μηδί
sorum Domino non placet. Tunc fratris metropolitæ filius: Vides, inquit, sancte Pater, quod animas
roverendissimus liberavit? Respondit sanctus:
Non animas, sed corpora liberavit. Prodest autem
pluribus et corporum afflictio, quibus libertas multorum malorum ſit ansa, quemadmodum furentibus
prodest, quod medici illos occludant et fame crucient. Quod si hæc, quæ molesta videntur, ad
multorum salutem nihil conferrent, certe a Deo
non permitterentur. Cportet tamen a potentibus
auxilium eis impendi, quoad ejus fieri possit. Metropolita cum hæc audisset et consilio Patris non
paruisset, vaticinium in se adimplevit. At sanctus
Pater noster Nilus tun nimio austerioris vitæ labore, tum ingravescente jam ætale, nam fere sexagesimum agebat annum, deficientibus viribus,
non valebat amplius longis itineribus pedester se
rommittere sine periculo: itaque utebatur equo ad
subsidium magnæ imbecillitatis: nam majorcm
lineris partem studio servandæ continentir, qua
virtutes continentur, equum trabens ipse ibat.
Quem, dum sanctus Pater cum archiepiscopo sermonem conferret, suggerente diabolo, furatus est
quidam et abiit. Cum vero, eunte illo, coortus esset
turbo, ex equo descendens sub quadam arbore
stabat, exspectans serenitatem aeris, et fulgur e
celo lapsum percussit miserum et oreo transmisit,
qnol non audiverit dicentem: Damnum inferre
sto non est bonum ";» et: «Qui furabatur, jam
non furetur, magis autem laboret operando manihas suis, ut habeat, unde tribuat necessitatem
patienti.. Et ille quidem infelix peccavit,
frustra operatus iniquitatem: postridie vero
quidam illac transeuntes agnoverunt equum,
qui ibi pascebatur, et in monasterium deduxerunt, viroque justo qued suum erat, reddicerunt.
$1
›
70. Alio quoque tempore miles quidam profectus
est animo furandi equum e monasterio, et cum sol
fere jam occideret et ille e regione monasterii
staret, illudque oculis prospicerct, noctem exspeclans, ut nocturno tempore tenebrarum opus ellicrct. Cum vero tota illa nocte perambulasset,
nunquam potuit monasterio propinquare, sed incidens in prærupta et rupes inaccessǝs, satis pœmarum et laboris passus est: ubi vero illuxit,
monasterium ante se vidit. Itaque vehementer obstupefactus miraculo, adiit pœnitentiam agens et
palam enuntians sui consilii pravitatem. Per illud
tempus impiorum Agarenorum incursione devastante Calabriam et omnia deprædante, sanctus
Pater Nilus in arcem se contulit cum fratribus
ibique tuto morabatur; tres vero segregati ab illis
manserunt in monasterio, captique sunt a Sarracenis et abducti in Siciliam. Quos tamen beatus
** Prov. xvii, 26. * Ephes. iv, 28.
ἀξίου, οὐ γὰρ εὐδοκεῖ ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης ἐν
τούτῳ. Λέγει δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἀνεψιός του μητροπο
λίτου· Ορᾷς, Πάτερ ἅγιε, πόσας ὁ δεσπότης ψυχής
ἠλευθέρωσεν; Απεκρίθη δὲ αὐτῷ ὁ ὅσιος· Οὐ ψυχὰς
ἠλευθέρωσεν, ἀλλὰ σώματα. Λυσιτελεῖ δὲ τοῖς
πολλοῖς καὶ ἡ τῶν σωμάτων κάκωσις, ὅσοις τὸ
ἐλευθεριάζειν πολλῶν κακῶν αἶτον γίνεται. Ωσπερ
αἱ παρὰ τῶν ἰατρῶν τοῖς μαινομένοις συγκλείσεις
τε καὶ λιμαγχονίαι. Εἰ δὲ μὴ ταῦτα δοκοῦντα λυπηρά
τῇ τῶν πολλῶν σωτηρίᾳ συνέβαλεν, οὐκ ἂν πρὸς
τοῦ Θεοῦ συνεχωρήθησαν γίνεσθαι. Δεῖ δὲ ὅμως τοὺς
δυναμένους βοηθεῖν τοῖς τοιούτοις, ὅσον ἐκδέχεται.
Ταῦτα ὁ μητροπολίτης ἀκούσας, καὶ τῇ τε Πατρὸς
συμβουλίᾳ μὴ ὑπακούσας, τὸ προφητευθεν αὐτῷ ἐπ'
αὐτὸν ἐτελέσθη. Ο δὲ ὅσιος Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος τὸ
μὲν ἐκ τοῦ πολλοῦ τῆς ἀσκήσεως πόνου, τὸ δὲ ἐκ
τῶν χρόνων ἱκανῆς περιόδου· περὶ γὰρ τὰ ἑξήκοντα
ἔτη ὑπῆρχεν· ἀδυνατήσας λοιπὸν, καὶ μηκέτι ἰσχύων
τὰς μακρὰς ὁδοὺς ἀκινδύνως πεζοπορεῖν, ἐκέχρητο
ἵππῳ πρὸς θεραπείαν τῆς πολλῆς ἀτονίας· ἐν γὰρ
τῷ πλείονι τῆς ὁδοῦ μέρει, λόγῳ τῆς περιεκτικής
ἐγκρατείας ἐπισύρων αὐτὸν ἐπορεύετο. Τοῦτον τὸν
ἱκσον ἐν τῷ τὸν ὅσιον τυγχάνειν μετὰ τοῦ ἀρχι
επισκόπου, υποβληθείς τις ὑπὸ τοῦ διαβόλου, κλέψας
ἀνεχώρησεν. Κατὰ δὲ τὴν ὁδὸν χειμῶνας αὐτῷ
ἐπελθόντος, ἀποβὰς τοῦ ἵππου ἵστατο ὑφ᾽ ἑνὶ τῶν
δένδρων ἐνδεχόμενος παρελθεῖν τὴν σφοδρότητα τοῦ
αέρος. Βροντὴ δὲ οὐρανόθεν ἐλθοῦσα επάταξε τὴν
ταλαίπωρον, καὶ τῷ ᾅδῃ παρέπεμψε, μὴ πεισθέντα
τῷ λέγοντι· «Ζημιοῦν ἄνδρα, οὐ καλόν. Καί· «Ο
κλέπτων μηκέτι κλεπτέτω, ἀλλὰ κοπιάτω ἐργαζό
μενος ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἵν᾿ ἔχῃ μεταδοῦναι τῷ
χρείαν ἔχοντι. Καὶ ὁ μὲν ἄθλιος ἐκεῖνος ήμαρτεν
ἀνομήσας διακενῆς· τινὲς δὲ τῇ ἐπαύριον τὴν ὁδὸν
διερχόμενοι, καὶ τὸν ἵππον γνωρίσαντες ἐπὶ τοῦ
τόπου νεμόμενον, πρὸς τὸ μοναστήριον διεσώσαντο
καὶ ἀπέδοντο τῷ δικαίῳ τὸ ἴδιον.
ο. Αλλοτε πάλιν τῶν στρατιωτῶν τις ὁρμήσας
πρὸς τὸ τὸν ἵππον ἀπὸ τοῦ μοναστηρίου συλῆσαι,
καὶ περὶ δυσμὰς ἡλίου ἐλθὼν τῆς μονῆς ἐξ ἐναντίας,
ὥστε καὶ ὀφθαλμοφανῶς αὐτὸ βλέπειν, περιέμενε
τὴν νύκτα, ἵνα ἐν σκότει ποιήσῃ τὸ ἔργον τοῦ σκό
τους. Περιπατήσας δὲ πᾶσαν τὴν νύχτα ἐκείνην οὐδό
λως ίσχυσε τῇ μονῇ προσεγγίσαι, ἀλλὰ φάραγξι καὶ
κρημνεῖς ἐντυχὼν ἀδάτοις, ἀρκούντως ἐταριχεύθη,
Ημέρας δὲ γενόμενης ἔμπροσθεν αὐτοῦ τὸ μονα
στήριον εἶδεν· καὶ τῷ θαύματι σφόδρα καταπλαγείς,
εἰσῄει μετανοῶν, καὶ τὴν οἰκείαν ἐξομολογούμενος
κακοβουλίαν. Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐπιδραμόντων τῶν
ἀθέων 'Αγαρηνῶν τῷ θέματι τῆς Καλαβρίας, καὶ
πάντα ληϊζομένων, ὁ μὲν ὅσιος Πατὴρ τὸ φρούριον
καταλαβὼν σὺν τοῖς ἀδελφοῖς διεσώζετο· τρεῖς δὲ
ἐξ αὐτῶν ἰδιορρύθμως προσκαρτερήσαντες τῷ μονα
στηρίῳ ὑπὸ τῶν Σαρακηνῶν ἐκρατήθησαν, καὶ ἐν
Σικελίξ ἀπήχθησαν. Ἔκρινε γοῦν ὁ μακάριος μὴ
col. 121–122page 57 of 79
PG 120:121παρεωραθῆναι τούτους, ἀλλ' ὡς οἰκεία μέλη ζητη- Λ Οἶναι, καὶ εἰς ἴδιον τόπον ἀποκατασταθῆναι. Επισυν άξες γοῦν ἀπό τε σίτου καὶ οἴνου και καρποῦ ἑτέρου μέχρι τῶν ἑκατὸν χρυσίνων, καὶ βορδόνιον, ὃ ἦν αὐτῷ δεδωκώς Βασίλειος ὁ στρατηγὸς Καλαβρίας, καὶ δοὺς αὐτά τινι τῶν ἀδελφῶν λίαν δοκιμωτάτῳ, ἀπέστειλεν αὐτὸν ἐν Πανόρμῳ, γράψας ἐπιστολὴν πρὸς τὸν νοτάριον τοῦ ἐκεῖσε φυλάρχου Χριστιανώ τατον καὶ φιλευσεβή τυγχάνοντα. οα'. "Οστις νοτάριος, υποδείξας τῷ λεγομένῳ Αμερᾷ τὰ παρὰ τοῦ ὁσίου σταλέντα, ἑρμηνεύσας δὲ αὐτῷ καὶ τὴν θαυμασίαν ἐκείνην ἐπιστολὴν, κατά επλάγη ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τε καὶ συνέσει τοῦ μακαριωτάτου, ἐπιγνοὺς αὐτὸν φίλον τοῦ Θεοῦ ὄντα, καὶ ἀνάπλεων πάσης ἀγαθωσύνης. Ἐπειδὴ τοίνυν οἶδεν ἀρετὴ αἰδεῖσθαι καὶ παρὰ πολεμίοις, ἀγαγὼν τοὺς μοναχοὺς καὶ φιλοφρονησάμενος πρεπόντως, κατα σχών τε δι' ὑπόμνησιν καὶ καύχημα τὸ βορδόνιον, ἀπέλυσεν αὐτοὺς σὺν τοῖς ταρίοις προσθεὶς καὶ Ικανά δέρματα ἐλάφων, καὶ μηνύσας τῷ Πατρὶ εκάδε· Σὸν τὸ πταίσμα ἐστὶν ὑπὲρ τοῦ κολασθῆναι τοὺς σοὺς μοναχούς, ἐπειδὴ οὐκ ἐγνώρισάς μοι ἐν πρώτοις σαυτόν· εἰ γὰρ τοῦτο ἐγίνετο ἀπέστελλον ἄν σοι τὸ σημεῖον τὸ ἐμὸν, ὅπερ εἰ ἐκρέμνας ἔξω ἐν τῇ πλατείᾳ, οὐκ εἶχες ἀνάγχην οὐδεμίαν τοῦ σαλευθῆναι ἀπὸ τῆς μονῆς σου, οὐδὲ ποσῶ; ταραχθῆναι εἰ δὲ καὶ ἠξίους πρός με παραγενέσθαι, εἶχες ἂν ἐξουσίαν ἐν πάσῃ μου τῇ περιχώρῳ κατασκηνώσαι, καὶ πολλῆς ἀπήλαυες τῆς παρ' ἡμῶν τιμῆς τε καὶ εὐλαβείας. Ταῦτα ἀκούσας ὁ θεσπέσιος Νείλος, καὶ @ θαυμάσας τὴν ἐπ' αὐτῷ τοῦ Θεοῦ οἰκονομίαν, τὸ τοῦ Σαμψὼν ἐφθέγξατο πρόβλημα· "Οτι ὄντως νῦν ἀπὸ ἐσθίοντας ἐξῆλθε βρῶσις, καὶ ἀπὸ μισανθρώπου φιλανθρωπία· προσθεὶς καὶ τοῦτο πρὸς τὰς τοῦ ἀμηρᾶ ἐπαγγελίας, ὅτι «Ταῦτα πάντα σοι δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. Ὁ δὲ συνετώτατος καὶ ἐσκεμμένος τῷ νο Βασίλειος ὁ στρατηγός, δι τοσ αὑτην πίστιν καὶ ἀγάπην ἔδειξε πρὸς τὸν Πατέρα, ὅσην ὁ ἑκατόνταρχος πρὸς τὸν Σωτῆρα· προσήνεγκεν αὐτῷ μέχρι τῶν πεντακοσίων χρυσίνων, ομνύων καὶ λέγων, ὅτι, Οὐκ εἰσί μου ταῦτα ἐξ ἀδικίας, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ ἐμοῦ σπαθίου. Ηνίκα γὰρ ἐγκρατήσα, μεν τῆς Κρήτης μετὰ τοῦ μακαριωτάτου Νικηφόρου ἀκμὴν οὐκ ὄντος βασιλέως, εύρήκαμεν παρά τινι πρεσβυτέρῳ ἐπ' ἀληθείας τὸ ἔνδυμα τοῦ Προδρόμου, ἐκ τριχῶν καμήλου τυγχάνον, καὶ περὶ τὸν τράχηλον ᾑμαγμένον· ὅπερ λαβὼν ὁ μακάριος ἐκεῖνος, ἅπαν τὸ χρυσίον ἐμοὶ παρεχώρησεν. Ἐξ αὐτῶν οὖν τυγχάνοντα ταῦτα δέξαι διὰ τὸν Κύριον, καὶ εύξαί μοι,
dos ut propria membra et suo loco restituendos.
Collectos igitur ex frumento, vino et aliis frugibus
nummos aureas usque ad centum, dedit cnidam
fratri probatissimæ fidei cum jumento, quod acceperat a Basilio Calabriæ stratego, misitque Panormum cum epistola ad notarium dynastæ ibi morantis Christianissimum et maxime pium.
παρεωραθῆναι τούτους, ἀλλ' ὡς οἰκεία μέλη ζητη- Λ Pater non negligendos existimavit, sed requireΟἶναι, καὶ εἰς ἴδιον τόπον ἀποκατασταθῆναι. Επισυνάξες γοῦν ἀπό τε σίτου καὶ οἴνου και καρποῦ ἑτέρου
μέχρι τῶν ἑκατὸν χρυσίνων, καὶ βορδόνιον, ὃ ἦν
αὐτῷ δεδωκώς Βασίλειος ὁ στρατηγὸς Καλαβρίας,
καὶ δοὺς αὐτά τινι τῶν ἀδελφῶν λίαν δοκιμωτάτῳ,
ἀπέστειλεν αὐτὸν ἐν Πανόρμῳ, γράψας ἐπιστολὴν
πρὸς τὸν νοτάριον τοῦ ἐκεῖσε φυλάρχου Χριστιανώ
τατον καὶ φιλευσεβή τυγχάνοντα.
71. Is vero legit epistołam dynastæ, quem vocant Amiram et cum interpretationem quoque
addidisset admirabilis epistolæ, ebstupuit ille beatissimi viri sapientiam et prudentiam, agnovit
enim illum Dei amicum et omnis probitatis plenum.
Quoniam igitur virtus etiam apud ipsos hostes venerationi est, produxit monachos et honorifice
tractavit; jumentum tamen retinuit ad rei memoriam, de qua posset gloriari, dimistique eos cum
pecunia, insuper largitus multas cervinas pelles,
addeusque epistolam ejusmodi ad Patrem. Quod
monachi tui male habiti fuerint, erratum est tnum,
cum tu mihi ab initio non innotueris; quod si
fecisses, ego tibi meam tesseram misissem, quam
si foris appendisses in platea, nulla tibi fuisset necessitas recedendi e tuo monasterio, aut quamvis
minimam pati turbationem. Quod si etiam non
dedignareris ad me venire, posses libere in provineia mihi subjecta habitare, multoque apud nos
honore et veneratione fruereris. His auditis, beatus
Nilus Dei providentiam de se admiratus problema
Sampsonis commentoravit. Revera nunc de comedente exivit cibus et ab inkumaro liomanitas. Addidit etiam ad Sarraceni promissa illud: ‹ flærc
omnia tibi dabo, si cadens adoraveris ine ",» At
vero prudentis menteque acerrima præditus Basi -
lius strategus, tanta fide et amore affectus erga
Patrem, quanta centurio prosequebatur S..Ivatorem, obtulit illi usque ad quingentos nummos aureos, jurans dicensque: Hæc ego injuste non pos -
sideo, sed meo sum adeptus gladio. Nam quando
obtinuimus Cretam cum beatissimæ memoriæ Niοα'. "Οστις νοτάριος, υποδείξας τῷ λεγομένῳ
Αμερᾷ τὰ παρὰ τοῦ ὁσίου σταλέντα, ἑρμηνεύσας δὲ
αὐτῷ καὶ τὴν θαυμασίαν ἐκείνην ἐπιστολὴν, κατά
επλάγη ἐπὶ τῇ σοφίᾳ τε καὶ συνέσει τοῦ μακαριω
τάτου, ἐπιγνοὺς αὐτὸν φίλον τοῦ Θεοῦ ὄντα, καὶ
ἀνάπλεων πάσης ἀγαθωσύνης. Ἐπειδὴ τοίνυν οἶδεν
ἀρετὴ αἰδεῖσθαι καὶ παρὰ πολεμίοις, ἀγαγὼν τοὺς
μοναχοὺς καὶ φιλοφρονησάμενος πρεπόντως, κατασχών τε δι' ὑπόμνησιν καὶ καύχημα τὸ βορδόνιον,
ἀπέλυσεν αὐτοὺς σὺν τοῖς ταρίοις προσθεὶς καὶ
Ικανά δέρματα ἐλάφων, καὶ μηνύσας τῷ Πατρὶ
εκάδε· Σὸν τὸ πταίσμα ἐστὶν ὑπὲρ τοῦ κολασθῆναι
τοὺς σοὺς μοναχούς, ἐπειδὴ οὐκ ἐγνώρισάς μοι ἐν
πρώτοις σαυτόν· εἰ γὰρ τοῦτο ἐγίνετο ἀπέστελλον
ἄν σοι τὸ σημεῖον τὸ ἐμὸν, ὅπερ εἰ ἐκρέμνας ἔξω ἐν
τῇ πλατείᾳ, οὐκ εἶχες ἀνάγχην οὐδεμίαν τοῦ σαλευ
θῆναι ἀπὸ τῆς μονῆς σου, οὐδὲ ποσῶ; ταραχθῆναι·
εἰ δὲ καὶ ἠξίους πρός με παραγενέσθαι, εἶχες ἂν
ἐξουσίαν ἐν πάσῃ μου τῇ περιχώρῳ κατασκηνώσαι,
καὶ πολλῆς ἀπήλαυες τῆς παρ' ἡμῶν τιμῆς τε καὶ
εὐλαβείας. Ταῦτα ἀκούσας ὁ θεσπέσιος Νείλος, καὶ @
θαυμάσας τὴν ἐπ' αὐτῷ τοῦ Θεοῦ οἰκονομίαν, τὸ τοῦ
Σαμψὼν ἐφθέγξατο πρόβλημα· "Οτι ὄντως νῦν ἀπὸ
ἐσθίοντας ἐξῆλθε βρῶσις, καὶ ἀπὸ μισανθρώπου
φιλανθρωπία· προσθεὶς καὶ τοῦτο πρὸς τὰς τοῦ
ἀμηρᾶ ἐπαγγελίας, ὅτι «Ταῦτα πάντα σοι δώσω,
ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. Ὁ δὲ συνετώτατος καὶ
ἐσκεμμένος τῷ νο Βασίλειος ὁ στρατηγός, δι τοσ
αὑτην πίστιν καὶ ἀγάπην ἔδειξε πρὸς τὸν Πατέρα,
ὅσην ὁ ἑκατόνταρχος πρὸς τὸν Σωτῆρα· προσήνεγκεν
αὐτῷ μέχρι τῶν πεντακοσίων χρυσίνων, ομνύων
καὶ λέγων, ὅτι, Οὐκ εἰσί μου ταῦτα ἐξ ἀδικίας,
ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ ἐμοῦ σπαθίου. Ηνίκα γὰρ ἐγκρατήσα,
μεν τῆς Κρήτης μετὰ τοῦ μακαριωτάτου Νικηφόρου
ἀκμὴν οὐκ ὄντος βασιλέως, εύρήκαμεν παρά τινι
πρεσβυτέρῳ ἐπ' ἀληθείας τὸ ἔνδυμα τοῦ Προδρόμου, cameli confectum et circa cervicem cruentatum.
ἐκ τριχῶν καμήλου τυγχάνον, καὶ περὶ τὸν τράχηλον ᾑμαγμένον· ὅπερ λαβὼν ὁ μακάριος ἐκεῖνος,
ἅπαν τὸ χρυσίον ἐμοὶ παρεχώρησεν. Ἐξ αὐτῶν
οὖν τυγχάνοντα ταῦτα δέξαι διὰ τὸν Κύριον, καὶ
εύξαί μοι,
es Matth. 1,
cephoro tunc temporis nondum ad imperium
evecto, apud quemdam presbyterum invenimus
ipsum verum Præcursoris operimentum, e pilis
Quod ille beatæ memoriæ sibi sumens, lolumn
aurum mihi concessit. Inde igitur cum hæc
mihi sint, accipe propter Dominum, et pro me
ora.
Joannis Clei notæ.
Amira non. videtur proprium viri nomen,
sed muneris esse. Ortum habet ab amir, quod Arahibus dominum significat, a quibus ad Saracenos
et Turcas transiit, apud quos urbium provinciarum -
que præfecti sic appellati fuerunt. Hinc Anastasius
Bibliothecarius ad synod. vult, actione 1: llamiram
Græci vocant principem Saracenorum. Interprelater autem, ut ferunt, lingua corum præpositus,
De Nicephoro Phora viro fortissimo, qu'
per plures victorias ad imperii solium sibi vlam
fecit, hic agitur. Expeditionem ejus contra Cretam
a Sarracenis occupatam, habes narratam a Cedreno ad annum mundi 6468, “hujusque ad annum Christi 961 in Annalibus suis meminit Baronius.
col. 123–124page 58 of 79
PG 120:123οβ'. Ὁ δὲ ὄντως ὑπερόπτης τῶν ἐπιγείων πατὴρἡμῶν Νεῖλος μὴ καταδεχόμενος πρὸς αὐτὰ ἐπιβλέ φαι, λέγει πρὸς αὐτὸν, ὡς ἐν προφάσει δῆθεν τοῦ φοβεῖσθαι τὸν θάνατον· θέλεις, ἵνα διὰ τὰ σκύβαλα ταῦτα ἐνεδρεύσας τις ἀποκτείνῃ με, καὶ ἀπολέσῃ; τὸν φίλον σου; Ὁ δὲ πάλιν εἶπεν· Αφες με ἀμφιάσαι τὸ θυσιαστήριον ἐνδύμασι πολυτίμοις. Λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Ἀπελθὼν βάλε αὐτὰ ἐν τῇ καθολικῇ τοῦ κάστρου, ὅπου φυλάττονται, ἐπεὶ ἐκεῖθεν οὐ κλέπτονται. Καὶ ἔασόν με, φησίν, οἰκοδομῆσαι τὸ εὐκτήριον μέγιστον καὶ τερπνότατον· οὐ γὰρ ἀνέ χομαι πήλινον θεωρεῖν αὐτό; Καὶ ὁ Πατήρ Ωρα σοι, φησί, μηδὲ ἐμὲ ἀνέχεσθαι θεωρεῖν, ὅτι ἐκ πηλού τὴν ὑπόστασιν κέκτημαι. Περὶ δὲ τοῦ εὐκτηρίου μηδὲν κοπιάσῃς, ὑπὸ γὰρ τῶν ἀθέων ᾿Αγαρηνῶν ἀφανισθήσεται: καὶ πᾶσα δὲ ἡ Καλαβρία ταῖς χερσὶν αὐτῶν παραδοθήσεται. Τοῦτο δὴ γνοὺς ὁ ὅσιος πατὴρἡμῶν Νεῖλος τῷ προορατικῷ αὐτοῦ ὄμματι, καὶ βουληθεὶς τόπον δοῦναι τῇ ὀργῇ τῇ θεϊκῇ, οὐκ εὐδόκησεν ἀπελθεῖν πρὸς τὰ ἑῷα μέρη τὴν ὑπόληψιν υφορώμενος τὴν περὶ αὐτοῦ τῶν ἐκεῖσε· καὶ μέχρι γὰρ αὐτῶν τῶν φιλοχρίστων ἡμῶν βασιλέων ἡ ἐνάρετος αὐτοῦ φήμη διῆλθε· καὶ τὴν τιμὴν τὴν παρ' αὐτῶν ἀποφεύγων· ἐξελέξατο δὲ τὴν μετὰ τῶν Λατί νων ἀναστροφήν, ὡς ἄγνωστος ὢν παρ' αὐτοῖς, καὶ μηδαμῶς παρ' αὐτῶν τιμώμενος. Ὅσον δὲ αὐτὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων δόξαν ἀποδιδράσκειν ἐσπούδαζεν, τοσοῦτον ἡ οὐράνιος εύκλεια αὐτὸν περιέστειλεν· καὶ πάντες ὡς ἕνα τῶν ἀποστόλων αὐτὸν ὑπεδέχοντο, καὶ τὸ σέβας ὁμοίως ἀπένεμον. Ελθὼν γὰρ ἐν Καπούῃ, ὅσα τὰ ὄπισθεν ἐάσω διὰ τὸ πλῆθος, καὶ τμής μεγίστης τυχών παρά τε τοῦ πρίγκιπος Παν δόλφου καὶ τῶν ἀρχόντων, ὥστε βουλεύσασθαι αὐτοὺς ἐπίσκοπον αὐτὸν ἑαυτοῖς καταστῆσαι· καὶ προεχώρησεν ἄν, εἰ μὴ ὁ θάνατος τὴν πρίγκιπα περιέκοψεν. Τότε δὴ καλέσαντες τὸν τοῦ ἁγίου Βενεδίκτου ἡγούμενον τοῦ ὄρους Κασσίνου • Ἀλίγερνος οὗτος ἦν ὁ ὁσιώτατος· παρήγγειλαν αὐτῷ τοῦ δοῦναι τῷ μακαρίτῃ μοναστήριον, οἷον ἂν θέλῃ ἐκ τῶν ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Βενεδίκτου μετοχίων. Ογ' Πορευθεὶς δὲ ὁ ὅσιος Πατὴρ πρὸς τὸ θεάσασθαι τὸ λεχθὲν περίδοξον μοναστήριον, ὑπήντησεν αὐτῷ ἅπαν τὸ πλῆθος τῶν μοναχῶν ἕως τῶν θεμελίων τοῦ ὄρους, οἵ τε ἱερεῖς αὐτῶν καὶ διάκονοι τὰς ἱερὰς στολὰς ὡς ἐν ἑορτῇ περιβεβλημένοι, χηρούς τε καὶ θυμιατήρια μετά χεῖρας φέροντες οὕτω τὸν
ANONYMI
72. Caeterum terrenorum revera contenplor
sanctus Pater noster Nilus ne respicere quidem illa
dignum arbitratus, respondit, quasi mortem timens,
in hunc modum: Vis, ut ob hæc stercora insidietur mibi quispiam et interficiat, et amicum tu perdas? Et ille; Sine me sanctuarium ornare pretiosis
velamentis. Et magnus Pater ad eum: Vade et da
cathedrali ecclesiæ oppidi, ubi asservabuntur, nec
erit, qui inde illa furetur. Et ille: Permitte, inquit, ut oratorium construam maximum et pulcherrimum; neque enim æquo animo fero videns
illud eluto factum. Et Pater: Jam, inquit, nec me
videre poteris, quoniam de luto compactus sum.
De oratorio vero laborem noli suscipere, futurum
quippe est, ut illud impii Agareni demoliantur:
quin et universa Calabria manibus illorum tradetur.
Hoc videns beatus Pater noster Nilus præsago suo
oculo, volensque iræ Dei cedere, noluit abire in
Orientis partes, veritus opinionem, quam apud
Orientales habebat (nam et ad ipsos etiam Dei
Emantes nostros imperatores de virtute ejus
fama pervenerat) fugiensque honorem, in quo apud
illus fuisset: sed maluit degere inter Latinos,
quippe ut illis ignotus et nequaquam apud eos
in honore habitus. Verum quo majore ipse studio
devitabat honores, eo celebrior et ornatior cœlesti
favore fiebat et ab omnibus tanquam unus e numero apostolorum suscipiel:atur et reverentia illi
pariter exhibebatur. Nam cum venisset Capuam,
ut retroacta omnittam, quia permulta sunt, acceptusCue esset honorifce • Pandulfo tune temporis principe et nobilibus viris, ita ut de eo in episcopum sibi eligendo cepissent consilium, quod
etiain successisset, nisi princeps morte præventus
esset: tunc vocato illi ad sese S. Benedicti
præposito montis Cassini (sanctissimus hic erat
Baligernus [61]) injunxerunt, ut beato viro concederet monasterium, quodcunque ipse vellet, e monasteriolis sancti Patris nostri Benedicti.
οβ'. Ὁ δὲ ὄντως ὑπερόπτης τῶν ἐπιγείων Πατὴρ
ἡμῶν Νεῖλος μὴ καταδεχόμενος πρὸς αὐτὰ ἐπιβλέφαι, λέγει πρὸς αὐτὸν, ὡς ἐν προφάσει δῆθεν τοῦ
φοβεῖσθαι τὸν θάνατον· θέλεις, ἵνα διὰ τὰ σκύβαλα
ταῦτα ἐνεδρεύσας τις ἀποκτείνῃ με, καὶ ἀπολέσῃ;
τὸν φίλον σου; Ὁ δὲ πάλιν εἶπεν· Αφες με ἀμφιά
σαι τὸ θυσιαστήριον ἐνδύμασι πολυτίμοις. Λέγει
αὐτῷ ὁ μέγας· Ἀπελθὼν βάλε αὐτὰ ἐν τῇ καθολικῇ
τοῦ κάστρου, ὅπου φυλάττονται, ἐπεὶ ἐκεῖθεν οὐ
κλέπτονται. Καὶ ἔασόν με, φησίν, οἰκοδομῆσαι τὸ
εὐκτήριον μέγιστον καὶ τερπνότατον· οὐ γὰρ ἀνέ
χομαι πήλινον θεωρεῖν αὐτό; Καὶ ὁ Πατήρ Ωρα
σοι, φησί, μηδὲ ἐμὲ ἀνέχεσθαι θεωρεῖν, ὅτι ἐκ πηλού
τὴν ὑπόστασιν κέκτημαι. Περὶ δὲ τοῦ εὐκτηρίου
μηδὲν κοπιάσῃς, ὑπὸ γὰρ τῶν ἀθέων ᾿Αγαρηνῶν
ἀφανισθήσεται: καὶ πᾶσα δὲ ἡ Καλαβρία ταῖς χερσὶν
αὐτῶν παραδοθήσεται. Τοῦτο δὴ γνοὺς ὁ ὅσιος Πατήρ
ἡμῶν Νεῖλος τῷ προορατικῷ αὐτοῦ ὄμματι, καὶ
βουληθεὶς τόπον δοῦναι τῇ ὀργῇ τῇ θεϊκῇ, οὐκ
εὐδόκησεν ἀπελθεῖν πρὸς τὰ ἑῷα μέρη τὴν ὑπόληψιν
υφορώμενος τὴν περὶ αὐτοῦ τῶν ἐκεῖσε· καὶ μέχρι
γὰρ αὐτῶν τῶν φιλοχρίστων ἡμῶν βασιλέων ἡ
ἐνάρετος αὐτοῦ φήμη διῆλθε· καὶ τὴν τιμὴν τὴν παρ'
αὐτῶν ἀποφεύγων· ἐξελέξατο δὲ τὴν μετὰ τῶν Λατί
νων ἀναστροφήν, ὡς ἄγνωστος ὢν παρ' αὐτοῖς, καὶ
μηδαμῶς παρ' αὐτῶν τιμώμενος. Ὅσον δὲ αὐτὸς
τὴν τῶν ἀνθρώπων δόξαν ἀποδιδράσκειν ἐσπούδαζεν,
τοσοῦτον ἡ οὐράνιος εύκλεια αὐτὸν περιέστειλεν· καὶ
πάντες ὡς ἕνα τῶν ἀποστόλων αὐτὸν ὑπεδέχοντο,
καὶ τὸ σέβας ὁμοίως ἀπένεμον. Ελθὼν γὰρ ἐν
Καπούῃ, ὅσα τὰ ὄπισθεν ἐάσω διὰ τὸ πλῆθος, καὶ
τμής μεγίστης τυχών παρά τε τοῦ πρίγκιπος Παν
δόλφου καὶ τῶν ἀρχόντων, ὥστε βουλεύσασθαι
αὐτοὺς ἐπίσκοπον αὐτὸν ἑαυτοῖς καταστῆσαι· καὶ
προεχώρησεν ἄν, εἰ μὴ ὁ θάνατος τὴν πρίγκιπα
περιέκοψεν. Τότε δὴ καλέσαντες τὸν τοῦ ἁγίου
Βενεδίκτου ἡγούμενον τοῦ ὄρους Κασσίνου • Αλι
γέρνος οὗτος ἦν ὁ ὁσιώτατος· παρήγγειλαν αὐτῷ τοῦ
δοῦναι τῷ μακαρίτῃ μοναστήριον, οἷον ἂν θέλῃ ἐκ
τῶν ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Βενεδίκτου μετοχίων.
CAPUT XI.
Ad monasterium Casinense, Sarracenorum incursiones declinans, profectus, festive ab abbate Aligerno
excipitur, monachosque ibidem animæ et corporis infirmitatibus liberat, et piis doctisque exhortationibus
imbuit.
73. Cum vero profectus esset sanctus Pater ad
visendum inclytum illud monasterium, processit
illi obviam usque ad radices montis tota mona -
chorum caterva, sacerdotibus et diaconis eorum
sacro habitu indutis, ut fit diebus festis, cereos et
thuribula manu ferentibus: et hujusmodi pompa
Ογ' Πορευθεὶς δὲ ὁ ὅσιος Πατὴρ πρὸς τὸ θεάσασθαι
τὸ λεχθὲν περίδοξον μοναστήριον, ὑπήντησεν αὐτῷ
ἅπαν τὸ πλῆθος τῶν μοναχῶν ἕως τῶν θεμελίων
τοῦ ὄρους, οἵ τε ἱερεῖς αὐτῶν καὶ διάκονοι τὰς
ἱερὰς στολὰς ὡς ἐν ἑορτῇ περιβεβλημένοι, χηρούς
τε καὶ θυμιατήρια μετά χεῖρας φέροντες οὕτω τὸν
Joannis Clei note.
Imperarunt una in Oriente ab anno 976
usque 1024 Basilius et Constantinus fratres, de
quibus hic sermo est.
Pandulfus is obiit anno 981, circa quem
proinde hæc contigerunt. Irruptio autem Sarracenorum, de qua paulo supra, anno 986
Ogitur, ad quem in Chronico Lupus Protospatha:
Comprehenderunt Sarraceni sanctam Chiriaci
civitatem, et dissipaverunt Calabriam totam.»
Haligerno seu Aligerno, ut venerabili,
locum dedit Mabillonius in Actis Sanctorum Ordiuis S. Benedicti sæculo 5, parte 1, pag. 645 et
seqq., ubi etiam non pauca ex Vita S. Nili
huc spectantia habes excerpta. Initia abbatim
Aligerni anno 949, obitum vero 986, afligit Mabillonius.
Chapter XICaput XI
col. 125–126page 59 of 79
PG 120:125μακάριον εἰς τὸ μοναστήριον ἀνήγαγον· οὐδὲν ἄλλο δικοῦντες ἀκούειν καὶ βλέπειν, ἢ ὅτι ὁ μέγας Αντώ νιος ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας πρὸς αὐτοὺς παρεγένετο, ἢ ἐκ νεκρῶν ἠγέρθη ὁ μέγας Βενέδικτος, ο θείος νομοθέτης αὐτῶν καὶ διδάσκαλος. Καί γε ὀρθῶς ἐλογίζοντο, καὶ τοῦ σκοποῦ οὐ διήμαρτον. "Απαντες γὰρ αὐτῶν οἵ τε σωματικοῖς, οι τε ψυχικοῖς συνεχόμενοι πάθεσιν ἐθεραπεύθησαν, καὶ πάντες τὰ πρόσω φορά παρ' αὐτοῦ ἐκομίζοντο· οἱ ἐν λόγῳ τὴν διδασκαλίαν, οἱ ἐν ἔργῳ τὴν ποδηγίαν, οἱ ἐν ἁμαρτίαις τὴν διόρθωσιν, οἱ ἐν ἀρεταῖς τὴν παρά κλησιν, οἱ ἐν ὑγείᾳ τὴν ἐγκράτειαν, οἱ ἐν ἀῤῥωστίᾳ τὴν ἴασιν. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ὥσπερ ποτὲ τοῖς Ισραηλίταις τὸ μάννα ἑκάστῳ πρὸς τὴν κρᾶσιν καὶ τὴν ὄρεξιν μετεβάλλετο, διὸ καὶ οὐκ ἦν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ὁ ἀσθενῶν, οὕτω κάν τούτοις ὁ θαυμαστός διεγίγνετο. ᾿Αποθεραπεύσας τοίνυν αὐτοὺς τῇ θεο πεμπεῖ αὐτοῦ παρουσίᾳ, καὶ πληρώσας εὐφροσύνης πνευματικῆς, πάνυ δὲ καὶ αὐτὸς ἀγασθεὶς ἐπὶ τῇ εὐταξίᾳ καὶ πεπαιδευμένη καταστάσει αὐτῶν, καὶ θαυμάσας τὰ αὐτῶν ὑπὲρ τὰ ἡμῶν, προεπέμπετο πάλιν ὑπό τε τοῦ ἀββᾶ καὶ τῶν ἐν ἐξοχῇ ἀδελφῶν εἰς τὸ μοναστήριον, ὅπου ἔδει σὺν τοῖς τέκνοις αὐτοῦ καθεσθῆναι. Ο 'Αρχιστράτηγος δὲ τοῦτο ἦν τὸ καλούμενον Βαλλελούχιον. Παρεκάλεσαν δὲ αὐτὸν ὅ τε ἡγού μενος καὶ οἱ ἀδελφοὶ τοῦ σὺν πάσῃ τῇ ὑπ' αὐτὸν ἀδελφότητι ἐλθεῖν ἐν τῷ μεγίστῳ μοναστηρίῳ, καὶ τῇ Ἑλλάδι φωνῇ ἐν τῇ αὐτῶν ἐκκλησίᾳ τὸν κανόνα πληρῶσαι, ἵνα γένηται, φησὶν ὁ Θεὸς, τὰ πάντα ἐν πᾶσιν· ὅπερ καὶ ὁ προφήτης προαναφωνῶν ἔλεγεν• Οτι λέων καὶ βοῦς ἄμαι βοσκηθήσοντα καὶ ἅμα τα παιδία αὐτῶν ἔσονται.» οὔ. ῾Ο δὲ θεσπέσιος Νείλος τὰ 'μὲν πρῶτα οὐκ ἐπένευσεν ἀπὸ ταπεινοφροσύνης λέγων· «Πῶς ᾄσομεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, οἱ σήμερον ταπεινοὶ ἐν πάσῃ τῇ γῇ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὑπάρχοντες; Όμως διὰ τὸ συμπαρακληθῆναι ἐν τῇ ἀλλήλων πίστει, καὶ τὸ μέγα ὄνομα τοῦ Χριστοῦ δοξασθήναι, κατεδέξατο αὐτὸ τοῦτο ποιῆσαι. Καὶ τυπώσας ἀπὸ καρπῶν χειλέων αὐτοῦ ὑμνῳδίαν πρὸς τὸν ὅσιον Πατέρα ἡμῶν Βενέδικτον, περιέχουσαν πάντα τὰ ἐν τῷ βίῳ αὐτοῦ τεράστια γεγραμμένα παραλαβών τε πάντας τοὺς ἀδελφούς, ὑπὲρ τοὺς ἑξήκοντα ὄντας, ἀνῆλθεν ἐν τῷ μοναστηρίῳ Κασσί νου, καὶ τὴν ἀγρυπνίαν ἐτέλεσε παναρμονίως. Είχε γὰρ ἀδελφοὺς μεθ᾿ ἑαυτοῦ συνετούς, καὶ ἱκανοὺς ἔν τε ἀναγνώσει καὶ ψαλμῳδίᾳ, οὓς αὐτὸς κατ' αμφότερα ἐξεπαίδευσεν. Μετὰ δὲ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ κανόνος συνῆλθον πρὸς αὐτὸν ἅπαντες οἱ μοναχοὶ μετὰ παρα θέσεως τοῦ ἀββᾶ αὐτῶν· καὶ γὰρ μέχρι τούτου τὴν εὐο ταξίαν φυλάττουσι· καὶ θαυμάζοντες ἐπὶ τῇ αἴγλῃ Αρχιστράτηγος
μακάριον εἰς τὸ μοναστήριον ἀνήγαγον· οὐδὲν ἄλλο beatum virum ad monasterium deduxerunt, nihil
δικοῦντες ἀκούειν καὶ βλέπειν, ἢ ὅτι ὁ μέγας Αντώ
νιος ἀπὸ ᾿Αλεξανδρείας πρὸς αὐτοὺς παρεγένετο, ἢ
ἐκ νεκρῶν ἠγέρθη ὁ μέγας Βενέδικτος, ο θείος
νομοθέτης αὐτῶν καὶ διδάσκαλος. Καί γε ὀρθῶς
ἐλογίζοντο, καὶ τοῦ σκοποῦ οὐ διήμαρτον. "Απαντες
γὰρ αὐτῶν οἵ τε σωματικοῖς, οι τε ψυχικοῖς συνεχό
μενοι πάθεσιν ἐθεραπεύθησαν, καὶ πάντες τὰ πρόσω
φορά παρ' αὐτοῦ ἐκομίζοντο· οἱ ἐν λόγῳ τὴν
διδασκαλίαν, οἱ ἐν ἔργῳ τὴν ποδηγίαν, οἱ ἐν
ἁμαρτίαις τὴν διόρθωσιν, οἱ ἐν ἀρεταῖς τὴν παράκλησιν, οἱ ἐν ὑγείᾳ τὴν ἐγκράτειαν, οἱ ἐν ἀῤῥωστίᾳ
τὴν ἴασιν. Καὶ συντόμως εἰπεῖν, ὥσπερ ποτὲ τοῖς
Ισραηλίταις τὸ μάννα ἑκάστῳ πρὸς τὴν κρᾶσιν καὶ
τὴν ὄρεξιν μετεβάλλετο, διὸ καὶ οὐκ ἦν ταῖς φυλαῖς
αὐτῶν ὁ ἀσθενῶν, οὕτω κάν τούτοις ὁ θαυμαστός
διεγίγνετο. ᾿Αποθεραπεύσας τοίνυν αὐτοὺς τῇ θεοπεμπεῖ αὐτοῦ παρουσίᾳ, καὶ πληρώσας εὐφροσύνης
πνευματικῆς, πάνυ δὲ καὶ αὐτὸς ἀγασθεὶς ἐπὶ τῇ
εὐταξίᾳ καὶ πεπαιδευμένη καταστάσει αὐτῶν, καὶ
θαυμάσας τὰ αὐτῶν ὑπὲρ τὰ ἡμῶν, προεπέμπετο
πάλιν ὑπό τε τοῦ ἀββᾶ καὶ τῶν ἐν ἐξοχῇ ἀδελφῶν
εἰς τὸ μοναστήριον, ὅπου ἔδει σὺν τοῖς τέκνοις αὐτοῦ
καθεσθῆναι. Ο 'Αρχιστράτηγος δὲ τοῦτο ἦν τὸ καλούμενον Βαλλελούχιον. Παρεκάλεσαν δὲ αὐτὸν ὅ τε ἡγούμενος καὶ οἱ ἀδελφοὶ τοῦ σὺν πάσῃ τῇ ὑπ' αὐτὸν ἀδελφό
τῆτι ἐλθεῖν ἐν τῷ μεγίστῳ μοναστηρίῳ, καὶ τῇ Ἑλλάδι
φωνῇ ἐν τῇ αὐτῶν ἐκκλησίᾳ τὸν κανόνα πληρῶσαι, ἵνα
γένηται, φησὶν ὁ Θεὸς, τὰ πάντα ἐν πᾶσιν· ὅπερ καὶ ὁ
προφήτης προαναφωνῶν ἔλεγεν• Οτι λέων καὶ βοῦς
ἄμαι βοσκηθήσοντα καὶ ἅμα τα παιδία αὐτῶν ἔσονται.»
aliud se putantes audire et videre, quam advenientem Alexandria magnum Antonium, vel excitatum
a mortuis magnum Patrem Benedictum, sacrum
legislatorem et magistrum eorum. Et sane recte
judicabant, nec fefellit eos opinio. Nam quotquot
inter ipsos aut corporis aut animi morbo laborabant, omnes curati sunt et congruentia omnes accipiebant ab co: studiosi doctrinam, actuosi ducatum, peccatores emendationem, virtute præditi
adhortationem, incolumes continentiam, ægrotantes
medelam, atque, ut uno verbo dicam, sicut olim
manna Israelitis ad corporis cujusque habitudinem
et appetitum transmutabatur, quapropter in eorum
tribubus non erat infirmus, ita his etiam vir admirabilis se accommodabat. itaque illis a Deo missa
sua præsentia perfecte sanatis, spiritalique lætitia
repletis, cum et ipse vicissim admiratus esset
egregiam illorum disciplinam et bene ordinatam
vivendi normam, collaudassetque instituta eorum
plusquam nostra, deduccbatur rursus ab abbate
præcipuisque fratribus ad monasterium, in qu
cum suis filiis ipse commoraturus erat. Sancti
Michaelis id erat, nonine Vallelucium. Tum
præpositus et fratres rogarunt, ut una cum suis
fratribus universis ascenderet in maximum monasterium et Græco sermone officium caneret in
ecclesia eorum, ut fat, inquit, Deus omnia in
omnibus ". De quo etiam Propheta vaticinatus
erat, q Leo et bos simul pascentur et catuli eorum
simul erunt **.,
74. At venerabilis Nilus primo quidem abnuere
præ humilitate, dicens: Quomodo cantabimus
canticum Domini in terra aliena ",, qui nunc humiles sumus in universa terra propter peccata
nostra? Ut simul tamen consolatio susciperetur per
eam, quæ communis est, fidem et magnum Christi
nomen glorificaretur, tandem assensus est, et
compositis hymnis de fructu labiorum suorum in
sanctum Patrem nostrum Benedictum, quibus
cuncta vitæ ejus admiranda opera comprehendebantur et convocatis universis fratribus,
(erant autem supra sexaginta), in monasterium
Cassini ascendit et pernoctavit egregie modulando,
habebat enim apud se fratres acris ingenii, apte
legentes et canentes, quos ad utrumque ipse satis
instruxerat. Peracto officio, convenerunt ad ipsum
omnes nonachi, abbate suo permittente, nam ad
hoc usque disciplinam servant: et admirantes
fulgorem spiritus de vultu ejus emicantem, cupie
οὔ. ῾Ο δὲ θεσπέσιος Νείλος τὰ 'μὲν πρῶτα οὐκ
ἐπένευσεν ἀπὸ ταπεινοφροσύνης λέγων· «Πῶς ᾄσομεν
τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας, οἱ σήμερον
ταπεινοὶ ἐν πάσῃ τῇ γῇ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν
ὑπάρχοντες; Όμως διὰ τὸ συμπαρακληθῆναι ἐν τῇ
ἀλλήλων πίστει, καὶ τὸ μέγα ὄνομα τοῦ Χριστοῦ
δοξασθήναι, κατεδέξατο αὐτὸ τοῦτο ποιῆσαι. Καὶ
τυπώσας ἀπὸ καρπῶν χειλέων αὐτοῦ ὑμνῳδίαν πρὸς
τὸν ὅσιον Πατέρα ἡμῶν Βενέδικτον, περιέχουσαν
πάντα τὰ ἐν τῷ βίῳ αὐτοῦ τεράστια γεγραμμένα
παραλαβών τε πάντας τοὺς ἀδελφούς, ὑπὲρ τοὺς
ἑξήκοντα ὄντας, ἀνῆλθεν ἐν τῷ μοναστηρίῳ Κασσίνου, καὶ τὴν ἀγρυπνίαν ἐτέλεσε παναρμονίως. Είχε
γὰρ ἀδελφοὺς μεθ᾿ ἑαυτοῦ συνετούς, καὶ ἱκανοὺς ἔν τε
ἀναγνώσει καὶ ψαλμῳδίᾳ, οὓς αὐτὸς κατ' αμφότερα
ἐξεπαίδευσεν. Μετὰ δὲ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ κανόνος
συνῆλθον πρὸς αὐτὸν ἅπαντες οἱ μοναχοὶ μετὰ παρα
θέσεως τοῦ ἀββᾶ αὐτῶν· καὶ γὰρ μέχρι τούτου τὴν εὐο
ταξίαν φυλάττουσι· καὶ θαυμάζοντες ἐπὶ τῇ αἴγλῃ
"Isa. Lxv, 25. " Psal. xxxVI,
Joannis Clei nota.
"I Cor. XV,
Αρχιστράτηγος vertit Caryophilus S. Michaelis, et recte, ut liquet apud Cangium in Glossario Gra:co-barbaro, ubi exempla profert probatque, voce illa sanctum archangelum illum sæpius
designari tacite præteriit Sirletus. Monasterium
porro illu: modo Vallen Lucii, modo Vallil:cium
appellat Mabillouius,
Hymnum illum seu canonem cum Latina
interpretatione ad calcem Vitæ B. Bartholomæi
excudit Sciommarius, apud quem illum, si lubet,
vide. Unicus superest ex pluribus, quos Sanctus
composuit, estque compendium Vitae S. Benedicti
a Gregorio scriptæ.
col. 127–128page 60 of 79
PG 120:127τοῦ πνεύματος ἐκπεμπομένῃ ἀπὸ τῆς ἰδέας αὐτοῦ, ἐγλίχοντο καὶ ἀπὸ τῶν ῥημάτων του στόματος αὐτοῦ ἐνωτίζεσθαι. Διὸ καὶ προβλήματα συνεχή προσήγον αὐτῷ λέγοντες. Εἰπὲ ἡμῖν, ἅγιε Πάτερ, τί ἐστι τὸ ἔργον τοῦ μοναχοῦ, καὶ πῶς εὑρωμεν ἔλεος; Ὁ δὲ μακάριος ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ τῇ ρωμαϊκῇ γλώσσῃ ἔφη· Μοναχός ἐστιν ἄγγελος· τὸ δὲ ἔργον αὐτοῦ ἐστιν ἔλεος, εἰρήνη, θυσία αἰνέσεως. Ωσπερ γὰρ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι τῷ μὲν Θεῷ ἀδιαλείπτως θυσίαν αἰνέ σεως προσφέρουσιν, ἐν ἀλλήλοις δὲ εἰρήνην ἀγαπητικῶς κέκτηνται, ἐλεοῦσι δὲ καὶ ἀντιλαμβάνονται τῶν ἀνθρώπων ὡς μικροτέρων ἀδελφῶν, οὕτω δεῖ καὶ τὸν ἀληθῆ μοναχὸν ἔλεος μὲν ἐπιδείκνυσθαι πρὸς τοὺς ἐλαχιστοτέρους καὶ ξένους τῶν ἀδελφῶν, ἀγαπαν δὲ ἐν εἰρήνῃ τοὺς ἰσοτίμους, τοῖς δὲ προκόπτουσι μὴ φθονεῖν· πίστιν δὲ ἄδολον καὶ ἐλπίδα ἔχειν πρός τε τὸν Θεὸν, καὶ τὸν ἐν πνεύματι Πατέρα. Ο κεκτημένος τὰ τρία ταῦτα ἀγγελικὸν βίον ἐπὶ γῆς διάγει· ὁ δὲ τἀναντία, τουτέστιν ἀπιστίαν, καὶ μέσος, καὶ ἀσπλαγχνίαν, παντὸς κακοῦ καταγώγιον γίνεται, καὶ δαίμων προφανῶς ἀναδείκνυται. οε'. Αφ' οὗ γάρ τις μονάσῃ, οὐκέτι διαμένει τοῦ εἶναι ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐκ τῶν δύο ἓν, ἢ ἄγγελος, ε δαίμων φανήσεται. Πέπεισμαι δὲ περὶ ὑμῶν, ἀδελφος, τὰ κρείττονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας. Ταῦτα καὶ ἕτερα ὑπὲρ συγγραφὴν διαγορεύσαντος τοῦ ἁγίου, κατενύγησαν ταῖς καρδίαις αὐτῶν· καὶ ἀποκριθείς τις ἐξ αὐτῶν εἶπε· Διατί λέγει ὁ Δαβίδ· Μετὰ ὁσίου ὅσιος ἔσῃ, καὶ μετὰ ἐκλεκτοῦ ἐκλεκτὸς, καὶ μετὰ στρεβλού διαστρέψεις; Λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Τοῦτο πρὸς τὸν Θεὸν ἐλάλησεν ὁ προφήτης, οὐ πρὸς ἄνθρωπον, καὶ γὰρ Θεῷ πρέπει τὸ ἀκόλουθον, οὐκ ἀνθρώπῳ, τό· εὍτι σὺ λαὸν ταπεινὸν σώσεις, καὶ ὀφθαλμοὺς ὑπηρηφάνων ταπεινώσεις. Ηκουσε γὰρ ὁ Δαβὶδ τοῦ Θεοῦ λέγοντος, ὅτι, «Ζῶ ἐγὼ Κύριος, ἐὰν ὀρθῶς πορεύσῃ μετ᾿ ἐμοῦ, ὀρθῶς πορεύσομαι κἀγὼ μετά σοῦ. Καὶ πάλιν γέγραπται πρὸς τοὺς σκολιούς, ταὐτὸν δέ ἐστι καὶ ὁ στρεβλός, Σκολιὰς ὁδοὺς ἀπο στελεῖ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος.» Ανθρώποις δὲ νενομοθέτηται τὸ ἀγαπᾷν τοὺς ἐχθροὺς, τὸ καλῶς ποιεῖν τοῖς μισοῦσι, καὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ τινι μὴ ἀποδοῦναι. Πάλιν ἠρώτησεν ἕτερος· Τί ἐστιν 8 λέγει ᾿Αββακούμ ὁ προφήτης· «Αναπαύσομαι ἐν ἡμέρα θλίψεώς μου, τοῦ ἀναβῆναί με εἰς λαόν παροικίας μου;» Ο δὲ ὅσιος ἀπεκρίθη· Τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, ὅτι ο Ταῦτα πάντα τυπικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις, εγράφη δὲ πρὸς τὴν ἡμῶν νουθεσίαν, ἐγὼ πᾶσαν τὴν Γραφὴν εἰς ἐμαυτὸν ἑρμηνεύω. Τὸν γὰρ Ἀδὰμ ἀκούων, καὶ τὸν Κάϊν, καὶ τὸν Λάμεχ, καὶ πάντας τοὺς τῷ Θεῷ ἑπταικότας, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καγώ είμι δ τοιοῦτος, καὶ οὐχὶ ἄλλος. Τοῦτο τοίνυν τὸ ῥητὸν τοῦ προφήτου ἀνθρώπῳ πρέπει συνετῷ, καθημένῳ κάτω εἰς τὴν ὕλην τοῦ κόσμου, λογιζομένῳ τε καθ' ἑαυτὸν καὶ λέγοντι· «Εως πότε προσεύχομαι, καὶ ἃ λέγω οὐ νοῶ;» Τότε επάγει λέγων·. Εφυλαξάμην, τούτο ἐστιν ἐσκόπησα, καὶ ἐσκεψάμην την προσευχὴν τῶν χειλέων μου· εὔχομαι δὲ, ὅτι Εἰ ἀνταπέδωκα τοῖς σε Στις, ΒΙ, 16.
ANONYMI
bant verba quoque audire de ore cjus. Exinde illi τοῦ πνεύματος ἐκπεμπομένῃ ἀπὸ τῆς ἰδέας αὐτοῦ,
quaesita hujusmodi continuata serie proponebant. ἐγλίχοντο καὶ ἀπὸ τῶν ῥημάτων του στόματος αὐτοῦ
Dicito nobis, Pater sancte, quod est opus monachi
et quomodo misericordiam consequemur? Aperiens
autem beatus Pater os suum, Latine dixit: Monachus est angelus, opus autem ejus est misericordia, pax, sacrificium laudis. Nam quemadmodum
sancti angeli Deo quidem perpetuum offerunt sacrificium laudis, inter se vero mutua charitatis pace
conjuncti sunt et miserantur homines, opemque
illis ferunt quasi minoribus fratribus, ita et verus
monachus debet in minores et advenas fratres esse
misericors, amare æquales in pace, proficientibus
von invidere, fidemque minime fictam et spem
habere in Deum et in spiritalem Patrem. llæc
tria qui possidet, vitam agit in terris angelicam:
contraria qui habet, hoc est incredulitatem, odium
et inhumanitatem, omnium malorum fit habitacuIuin et plane in drmonem transit.
ἐνωτίζεσθαι. Διὸ καὶ προβλήματα συνεχή προσήγον
αὐτῷ λέγοντες. Εἰπὲ ἡμῖν, ἅγιε Πάτερ, τί ἐστι τὸ
ἔργον τοῦ μοναχοῦ, καὶ πῶς εὑρωμεν ἔλεος; Ὁ δὲ
μακάριος ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ τῇ ρωμαϊκῇ γλώσσῃ
ἔφη· Μοναχός ἐστιν ἄγγελος· τὸ δὲ ἔργον αὐτοῦ
ἐστιν ἔλεος, εἰρήνη, θυσία αἰνέσεως. Ωσπερ γὰρ οἱ
ἅγιοι ἄγγελοι τῷ μὲν Θεῷ ἀδιαλείπτως θυσίαν αἰνέσεως προσφέρουσιν, ἐν ἀλλήλοις δὲ εἰρήνην ἀγαπη
τικῶς κέκτηνται, ἐλεοῦσι δὲ καὶ ἀντιλαμβάνονται
τῶν ἀνθρώπων ὡς μικροτέρων ἀδελφῶν, οὕτω δεῖ καὶ
τὸν ἀληθῆ μοναχὸν ἔλεος μὲν ἐπιδείκνυσθαι πρὸς
τοὺς ἐλαχιστοτέρους καὶ ξένους τῶν ἀδελφῶν, ἀγαπαν
δὲ ἐν εἰρήνῃ τοὺς ἰσοτίμους, τοῖς δὲ προκόπτουσι
μὴ φθονεῖν· πίστιν δὲ ἄδολον καὶ ἐλπίδα ἔχειν πρός
τε τὸν Θεὸν, καὶ τὸν ἐν πνεύματι Πατέρα. Ο
κεκτημένος τὰ τρία ταῦτα ἀγγελικὸν βίον ἐπὶ γῆς
διάγει· ὁ δὲ τἀναντία, τουτέστιν ἀπιστίαν, καὶ
μέσος, καὶ ἀσπλαγχνίαν, παντὸς κακοῦ καταγώγιον
γίνεται, καὶ δαίμων προφανῶς ἀναδείκνυται.
οε'. Αφ' οὗ γάρ τις μονάσῃ, οὐκέτι διαμένει τοῦ
εἶναι ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐκ τῶν δύο ἓν, ἢ ἄγγελος, ε
δαίμων φανήσεται. Πέπεισμαι δὲ περὶ ὑμῶν, ἀδελφος,
τὰ κρείττονα καὶ ἐχόμενα σωτηρίας. Ταῦτα καὶ
ἕτερα ὑπὲρ συγγραφὴν διαγορεύσαντος τοῦ ἁγίου,
κατενύγησαν ταῖς καρδίαις αὐτῶν· καὶ ἀποκριθείς
τις ἐξ αὐτῶν εἶπε· Διατί λέγει ὁ Δαβίδ· Μετὰ ὁσίου
ὅσιος ἔσῃ, καὶ μετὰ ἐκλεκτοῦ ἐκλεκτὸς, καὶ μετὰ
στρεβλού διαστρέψεις; Λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Τοῦτο
πρὸς τὸν Θεὸν ἐλάλησεν ὁ προφήτης, οὐ πρὸς ἄνθρω
πον, καὶ γὰρ Θεῷ πρέπει τὸ ἀκόλουθον, οὐκ ἀνθρώπῳ,
τό· εὍτι σὺ λαὸν ταπεινὸν σώσεις, καὶ ὀφθαλμοὺς
ὑπηρηφάνων ταπεινώσεις. Ηκουσε γὰρ ὁ Δαβὶδ τοῦ
Θεοῦ λέγοντος, ὅτι, «Ζῶ ἐγὼ Κύριος, ἐὰν ὀρθῶς
πορεύσῃ μετ᾿ ἐμοῦ, ὀρθῶς πορεύσομαι κἀγὼ μετά
σοῦ. Καὶ πάλιν γέγραπται πρὸς τοὺς σκολιούς,
ταὐτὸν δέ ἐστι καὶ ὁ στρεβλός, Σκολιὰς ὁδοὺς ἀποστελεῖ Κύριος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος.» Ανθρώποις δὲ
νενομοθέτηται τὸ ἀγαπᾷν τοὺς ἐχθροὺς, τὸ καλῶς
ποιεῖν τοῖς μισοῦσι, καὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ τινι μὴ
ἀποδοῦναι. Πάλιν ἠρώτησεν ἕτερος· Τί ἐστιν 8 λέγει
᾿Αββακούμ ὁ προφήτης· «Αναπαύσομαι ἐν ἡμέρα
θλίψεώς μου, τοῦ ἀναβῆναί με εἰς λαόν παροικίας
μου;» Ο δὲ ὅσιος ἀπεκρίθη· Τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος,
ὅτι ο Ταῦτα πάντα τυπικῶς συνέβαινεν ἐκείνοις,
εγράφη δὲ πρὸς τὴν ἡμῶν νουθεσίαν, ἐγὼ πᾶσαν τὴν
Γραφὴν εἰς ἐμαυτὸν ἑρμηνεύω. Τὸν γὰρ Ἀδὰμ
ἀκούων, καὶ τὸν Κάϊν, καὶ τὸν Λάμεχ, καὶ πάντας τοὺς
τῷ Θεῷ ἑπταικότας, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καγώ είμι δ
τοιοῦτος, καὶ οὐχὶ ἄλλος. Τοῦτο τοίνυν τὸ ῥητὸν τοῦ
προφήτου ἀνθρώπῳ πρέπει συνετῷ, καθημένῳ κάτω
εἰς τὴν ὕλην τοῦ κόσμου, λογιζομένῳ τε καθ' ἑαυτὸν
καὶ λέγοντι· «Εως πότε προσεύχομαι, καὶ ἃ λέγω
οὐ νοῶ;» Τότε επάγει λέγων·. Εφυλαξάμην, τούτο
ἐστιν ἐσκόπησα, καὶ ἐσκεψάμην την προσευχὴν τῶν
χειλέων μου· εὔχομαι δὲ, ὅτι Εἰ ἀνταπέδωκα τοῖς
• [abac. tis, 16.
70 I Cor. x, 11. "Habac.
75. Nam ubi quis monachi habitum induerit,non
amplius in eo est, ut sit homo, sed duorum alterum, aut angelus, aut demon videbitur. De vobis
autem, fratres, confido meliora et viciniora saluti.
Hæc et alia, quæ scriptis mandare nimium esset,
cum vir sanctus disseruisset, compuncti sunt
corde. Respondens autem quidam ex iis: Cur,
inquit, dictum a Davide est: Cum sancto sanctus
eris, et cum.electo electus eris, et cum perverso
perverteris "?, Et magnus Pater: Hoc dixit Propheta cum Deo loquens, non cum homine: nam
quod sequitur, Deo convenit, non bomini • Quoniam tu populum humilem salvum facies et oculos
superborum humiliabis "., Audiverat enimn David
dicentem Deum: «Vivo ego Dominus, si recte
mecum ambulaveris, et cgo recte anibulabo tecum 68.» El rursus scriptum est ad obliquos (perinde enim est ac dicere perversos): • Obliquas
vias mittet Dominus, et non homo.» Caterum hominibus præceptum est, ut inimicos diligant; benefaciant iis qui oderunt eos, et malum pro malo
non reddant. Deinde interrogavit alius: Quid sibi
velint illa Habacuc prophete verba: «Requiescam
in die tribulationis neæ, ut ascendam ad populum
peregrinationis meæ ". Respondit vir sanctus:
Cumn Apostolus dicat, «Hæc autem omnia in Gigura
contingebant illis, scripta sunt autem ad correptionem nostram TO: › ergo totam Scripturam in me
ipsum interpretor. Audiens quippe Adam et Cain
et Lamech, et omnes, qui peccando Deum offenderunt, existimo illum me esse, et non alium. Hoc
igitur prophetæ dictuin viro cordato congruit, sedenti in his inferioribus, in sæculi fæce, secumque
cogitanti, ac dicenti: • Quousque Deum oro, nec
intelligo, quæ loquor?, Tomque infert: «Observavi et conturbatum est cor meum ",, hoc est,
σε Peal. Στις, 27. o ibid. 28. * Levit. xxvi, 3, 12.
ΒΙ, 16.
col. 129–130page 61 of 79
PG 120:129ἀνταποδιδοῦσί μοι κακά, ο πείσομαι τόδε καὶ τόδε. Α' Καί· Κρινόν με, Κύριε, κατὰ δικαιοσύνην μου, καὶ κατὰ τὴν ἀκακίαν μου, ὁ Θεός.» Καὶ ὅτι Εμφανῶς ὁ Θεὸς ἥξει· ν και· «Οὐ παρασιωπήσεται· πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ φλογιεῖ κύκλῳ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ.» ος. Ταῦτα καὶ τὰ ὅμοια τούτοις ἐννοήσας ἐξερχόμενα μου τῶν χειλέων, κατανοήσας δὲ ἐμαυτὸν τὰ εναντία πράττοντα τούτων, ἐφοβήθη μου ή καρδία, καὶ ἐτρόμαξαν τὰ ὀστᾶ μου, ἡ δὲ ἰσχὺς τῶν γονάτων μὲν ὑποκάτω μου ἐταράχθη, ὥστε στῆναι μὴ δύνα σθαι. Εν ταύτη τοίνυν τῇ τῆς θλίψεώς μου ἡμέρᾳ οὐκ ἄλλως ἔγνων ἀναπαῆναι καὶ ἀπαλλαγῆναι τοῦ τρόμου τε καὶ τοῦ φόβου, εἰ μὴ ἐν τῷ ἀναβῆναι με ἔνθα ὁ λαὸς τῆς ξενιτείας μου· ὅπου εἰσὶ πάντες ξένοι καὶ παρεπίδημοι, καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ἔχοντες· οἱ μηδὲν ἔχοντες ἴδιον, καὶ πάντα κατέχοντες· διότι ἡ συχῆ μου, καὶ ἡ ἐλαία μου, καὶ ἡ ἄμπελος, καὶ τὰ κτήνη μου οὐδέν με ὠφελήσουσιν ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως, οὐδὲ μετὰ θάνατόν μοι καρποφορήσουσι. Εἰ δὲ ποιήσω ὁ ἐβουλευσάμην, ἀγαλλιάσομαι τότε ἐν τῷ Κυρίῳ, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Θεῷ Σωτῆρί μου. Τούτου δὲ οὕτως ἑρμηνευθέντος κατὰ τὴν τοῦ ἠθικοῦ τροπολογίαν, λέγει πρὸς τὸν ὅσιον ἄλλος Ιδού, τίμιε Πάτερ, ἀποστέλλομαι παρὰ τοῦ ἀᾶ εἰς διακονίαν, ἐξ ἧς οὐ μικρὰν βλάβην ὑπομένω· ὁ δὲ κανών παραγγέλλει ὑπακοὴν ἀδιάκριτον ἔχειν. Τί οὖν προτιμῆσαι τῶν ἀμφοτέρων οὐκ οἶδα. Ο δὲ Πατὴρ ἔφη· Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε, αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσοντες, φησὶν ὁ ᾿Αποστόλος. Τοίνυν ἡμεῖς πάντα τὰ τῆς καρδίας ὑμῶν τῷ ἀ ἐξομολογησάμενοι, τῷ κρίματι αὐτοῦ τὸ πᾶν κατα λείψομεν. Πάλιν οὖν ἕτερος εἶπεν· Ἐὰν ἅπαξ τοῦ Έτους συγκαταβῶ τῷ σώματι μου καὶ κρεωφαγήσω, μὴ τί ποτε ἐστίν; Ὁ ὅσιος ἀπεκρίθη· Καὶ εἰ πάντα τὸν χρόνον ὑγιαίνων, ἐν μιᾷ ὥρᾳ κρημνισθεὶς κατεάξης το σκέλος, τι κακόν ἐστιν; Ταῦτα καὶ πλείονα τούτων ἀπὸ Γραφῶν προβαλόντες, ηρώτησαν καὶ περὶ τῆς τοῦ Σαββάτου νηστείας. Ὁ δὲ σύντομον ἀπόκρισιν δεδωκὼς αὐτοῖς, ἀπαλλαγη εἰπών· «Ο ἐσθίων τὴν μὴ ἐσθίοντα μὴ ἐξουθενείτω, καὶ ὁ μὴ ἐσθίων τὸν ἐσθίοντα μὴ κρινέτω, ὁ Θεὸς γὰρ ἀμφο τέρους προσελάβετο. Σὺ δὲ διατί κρίνεις τὸν ἀδελφόν σου; Εἴτε οὖν ἐσθίσμεν ἡμεῖς, εἴτε ὑμεῖς νηστεύετε, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιοῦμεν. τζ'. Εἰ δέ τι ἐπιλαμβάνεσθε ἡμῶν, διότι τὸ Σάβ βατον οὐ νηστεύομεν, βλέπετε μή πως εὑρεθῆτε τοῖς Ει
ἀνταποδιδοῦσί μοι κακά, ο πείσομαι τόδε καὶ τόδε. Α' consideravi et meditatus sum orationem labioram
Καί· Κρινόν με, Κύριε, κατὰ δικαιοσύνην μου, καὶ
κατὰ τὴν ἀκακίαν μου, ὁ Θεός.» Καὶ ὅτι Εμφανῶς ὁ
Θεὸς ἥξει· ν και· «Οὐ παρασιωπήσεται· πῦρ ἐνώπιον
αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ φλογιεῖ κύκλῳ τοὺς ἐχθροὺς
αὐτοῦ.»
:)
meorum. Oro autem hoc pacto: • Si reddidi
retribuentibus mihi mata”,, hæc et hæc patiar
et: c Judica me, Domnine, secundum justitiam
meam et secundum innocentiam meam,
Deus ra
et: ‹ Deus manifeste veniet et non silebit; ignis in
conspectu ejus exardeseet et inflammabit in circuitu
inimicos ejus”. 5
ος. Ταῦτα καὶ τὰ ὅμοια τούτοις ἐννοήσας ἐξερχό
μενά μου τῶν χειλέων, κατανοήσας δὲ ἐμαυτὸν τὰ
εναντία πράττοντα τούτων, ἐφοβήθη μου ή καρδία,
καὶ ἐτρόμαξαν τὰ ὀστᾶ μου, ἡ δὲ ἰσχὺς τῶν γονάτων
μὲν ὑποκάτω μου ἐταράχθη, ὥστε στῆναι μὴ δύνασθαι. Εν ταύτη τοίνυν τῇ τῆς θλίψεώς μου ἡμέρᾳ
οὐκ ἄλλως ἔγνων ἀναπαῆναι καὶ ἀπαλλαγῆναι τοῦ
τρόμου τε καὶ τοῦ φόβου, εἰ μὴ ἐν τῷ ἀναβῆναι με
ἔνθα ὁ λαὸς τῆς ξενιτείας μου· ὅπου εἰσὶ πάντες
ξένοι καὶ παρεπίδημοι, καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς
ἔχοντες· οἱ μηδὲν ἔχοντες ἴδιον, καὶ πάντα κατέχοντες· διότι ἡ συχῆ μου, καὶ ἡ ἐλαία μου, καὶ ἡ
ἄμπελος, καὶ τὰ κτήνη μου οὐδέν με ὠφελήσουσιν
ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως, οὐδὲ μετὰ θάνατόν μοι καρποφο
ρήσουσι. Εἰ δὲ ποιήσω ὁ ἐβουλευσάμην, ἀγαλλιάσομαι
τότε ἐν τῷ Κυρίῳ, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Θεῷ Σωτῆρί
μου. Τούτου δὲ οὕτως ἑρμηνευθέντος κατὰ τὴν τοῦ
ἠθικοῦ τροπολογίαν, λέγει πρὸς τὸν ὅσιον ἄλλος·
Ιδού, τίμιε Πάτερ, ἀποστέλλομαι παρὰ τοῦ ἀ65ᾶ εἰς
διακονίαν, ἐξ ἧς οὐ μικρὰν βλάβην ὑπομένω· ὁ δὲ
κανών παραγγέλλει ὑπακοὴν ἀδιάκριτον ἔχειν. Τί
οὖν προτιμῆσαι τῶν ἀμφοτέρων οὐκ οἶδα. Ο δὲ
Πατὴρ ἔφη· Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ
ὑπείκετε, αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν
ὑμῶν, ὡς λόγον ἀποδώσοντες, φησὶν ὁ ᾿Αποστόλος.
Τοίνυν ἡμεῖς πάντα τὰ τῆς καρδίας ὑμῶν τῷ ἀ66
ἐξομολογησάμενοι, τῷ κρίματι αὐτοῦ τὸ πᾶν καταλείψομεν. Πάλιν οὖν ἕτερος εἶπεν· Ἐὰν ἅπαξ τοῦ
Έτους συγκαταβῶ τῷ σώματι μου καὶ κρεωφαγήσω,
μὴ τί ποτε ἐστίν; Ὁ ὅσιος ἀπεκρίθη· Καὶ εἰ πάντα
τὸν χρόνον ὑγιαίνων, ἐν μιᾷ ὥρᾳ κρημνισθεὶς
κατεάξης το σκέλος, τι κακόν ἐστιν; Ταῦτα καὶ
πλείονα τούτων ἀπὸ Γραφῶν προβαλόντες, ηρώτησαν
καὶ περὶ τῆς τοῦ Σαββάτου νηστείας. Ὁ δὲ σύντομον
ἀπόκρισιν δεδωκὼς αὐτοῖς, ἀπαλλαγη εἰπών· «Ο
ἐσθίων τὴν μὴ ἐσθίοντα μὴ ἐξουθενείτω, καὶ ὁ μὴ
ἐσθίων τὸν ἐσθίοντα μὴ κρινέτω, ὁ Θεὸς γὰρ ἀμφο·
τέρους προσελάβετο. Σὺ δὲ διατί κρίνεις τὸν ἀδελφόν
σου; Εἴτε οὖν ἐσθίσμεν ἡμεῖς, εἴτε ὑμεῖς νηστεύετε,
πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιοῦμεν.
τζ'. Εἰ δέ τι ἐπιλαμβάνεσθε ἡμῶν, διότι τὸ Σάββατον οὐ νηστεύομεν, βλέπετε μή πως εὑρεθῆτε τοῖς
76. Ilæc et similia dam proferri per os meum
considero, et a me fieri contraria video, timuit cor
meum et contremuerunt ossa mea et robur genumii,
meorum subter conturbatum est, ita ut stare· non
queam. In hac igitur afflictionis meæ die video,
non alia ratione me posse quiescere, tremoreque
ac timore liberari, nisi ascendendo illuc, ubi est
populus peregrinationis meæ, ubi sunt omnes
advenæ et peregrini, quorum conversatio in cœlis
est, qui proprii nihil habent et omnia possident.
Nam ficus mea et olea niea, et vinea et jumenta
mea nihil mihi proderunt in die afflictionis, neque post mortem mihi fructum afferent. Purro
si faciam, quod cogitavi, tunc in Domino gaudebo
et exsultabo in Deo salutari meo. llac morali et
tropologica explanatione data sanctum virum
interrogavit alius: Si ne mittat, venerande Pater,
abbas ad mivisterium, ex quo non mediocri læsione afficior, jubente regula, parendum esse nihil
dijudicando, nescio, utrum mihi praeferendum sit.
Respondit Pater: • Obedite, inquit Apostolus,
præpositis vestris, et subjacete eis, ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris
reddituri”. › Vos igitur, ubi vestro abbati aperueritis omnia cordis vestri arcana, judicio ejus
totum permittatis. Post hæc alius dixit: Si semel
per totum anni curriculum indulsero corpori meo,
et carnem comedero, quid tandem hoc erit? Ει
sanctus Pater Et si per totum tempus bona utens
valetudine, una hora præceps cadas et crus frangas, quid mali erit? Hæc et plura de Scripturis
cum quæsivissent, interrogarunt etiam de jejunio
Sabbati Ille vero brevi responsione contentus,
hoc modo se expedivit. • Qui manducat, non manducantem non spernat; et qui non manducat,manducantem non judicet; Deus enim utrosque assumpsit "e. Tu autem quare judicas fratrem tuum?
Sive igitur comedimus nos, sive jejunatis vos,
omnia in Dei gloriam agimus.
77. Quod si adhuc reprehenditis, quod Sabbats
non jejunamus, cavete, ne sanctis Patribus adver
** Hebr. xs, 17.
Joannis Clei nota.
11 Psal. VII, 5. 18 Ibid. 9. *↳ Psal. xlix, 3.
Tropologica illa interpretatio est sane paulo
longius accersita.
Antiqua admodum est in Ecclesia de jejn -
nio Sabbati inter Orientales et Occidentales controversia contrariaque in diversis ecclesiis observantia, ut ex SS. Ambrosii et Augustini variis
locis liquet. Vigebat in Ecclesia Romana consue78 Rom. xiv,
tudo die illo jejunandi jam a S. Ambrosii tempore,
quo non erat observata in Mediolanensi, ut testatur
S. Augustinus epist. 118 ad Januarium. Videre
ad hæc possunt, quibus opus est. quæ disputat
Quesnellus Dissertatione vi ad Opera S. Leonis
Magni.
col. 131–132page 62 of 79
PG 120:131σαι ἁγίοις Πατράσιν εναντιούμενοι, τοῖς στύλοις τῆς Εκκλησίας, ᾿Αθανασίῳ, Βασιλείῳ, καὶ Γρηγορία, καὶ Ἰωάννῃ τῷ Χρυσοστόμῳ, καὶ ἄλλοις μυς ρίοις, καὶ ταῖς ἁγίαις συνόδοις, οἵτινες δ οὐκ ἐποίησαν, οὐδὲ ἐνομοθέτησαν· οὐ μὴν δὲ ἀλλά καὶ ᾿Αμβροσίῳ τῷ ὑμῶν διδασκάλψ, περὶ οὗ γέγραπται ἐν τῷ αὐτοῦ Βίῳ, ὅτι πᾶσαν τὴν ἑβδομάδα ἐνήστευεν ἐκτὸς Σαββάτου και Κυριακῆς. Ἐγὼ δὲ οὐδ᾽ αὐτὸν τὸν ἅγιον Σίλβεστρον εἶναι ἐναντιούμενον τοῖς ἁγίοις Πατράσι ταύτην τὴν νηστείαν νομοθετή οὐδὲ γὰρ δύνασθε ἀποδεῖξαι λόγον ἢ κανόνα περὶ τούτου, εἰ μὴ μόνον τὸν συγγραψάμενον τὸν ἐκείνου Βίον, ᾧ οὐδεὶς εὐχερῶς πιστεύει διὰ τὸ ἀναπόδεικτον. Ὅμως ἡμεῖς ἑάπαντες τὰς λογόλες σχίας· οὐδὲν γὰρ κακὸν ἡ νηστεία· εἴπωμεν τὸ τοῦ ᾿Απο στόλου: «Οτι βρώμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶθε δὲ καὶ οἱ ταπεινοὶ Ἰουδαῖοι προσ εκύνουν τὸν ἐσταυρωμένον Δεσπότην· καὶ εἰ ἐνή στευον καὶ αὐτὰς τὰς Κυριακάς, οὐδέν μοι ἔμελεν περὶ τούτου. Λέγουσιν αὐτῷ ἐκεῖνοι· Καὶ οὐκ ἔστιν ἁμαρτία τὸ τὴν ἁγίαν Κυριακὴν νηστεῦσαι; ἀπεκρίθη· Καὶ εἰ ἁμαρτία ἐστὶ, πῶς ὁ ἅγιος Βενέδικτος τὰς Κυριακὰς καὶ τὰς ἑορτὰς νηστεύων οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ Πάσχα επίστατο πότε ἐστίν; "Οθεν γνωστέον, ὅτι πᾶν πρᾶγμα διὰ Θεὸν γινόμενον, καλὸν καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον, οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ φονεῦσαι, ὡς ὁ Φιντὲς καὶ ὁ Σαμουὴλ ἔδειξαν. ση'. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν καλῶς ποιοῦμεν τὸ Σάββατον μὴ νηστεύοντες, ἐναντιούμενοι τοῖς βδελυκτοῖς Μανιχαίοις, πενθοῦσιν ἐν τούτῳ, καὶ διαβάλλουσι τὴν παλαιὰν Διαθήκην, ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ μὴ δοθεῖσαν· οὐ σχολάζομεν δὲ πάλιν ἀπὸ τῶν ἔργων, ἵνα μὴ ἐξομοιωθῶμεν τοῖς θεοκτόνοις καὶ ἀσεβέσιν Ἰουδαίοις· καὶ ὑμεῖς ἀναγκαίως νηστεύετε, προς καθαίροντες ἑαυτοὺς τῇ ἀναστασίμῳ καὶ ἁγίᾳ ἡμέρα. Ἐν τούτοις καὶ πλείοσιν ἄλλοις οἱ μοναχοὶ ὠφεληθέντες καὶ ἡδυνθέντες, ἐξίσταντο πάντες καὶ ἐθαύ μαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτος τοῖς ἐκπορευομένοις ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἔλεγον· ἔτι Οὐδέ ποτε εἴδομεν ἄνθρωπον τὰς Γραφὰς ἑρμηνεύοντα ὡς τοῦτον τὸν ὅσιον. Καίγε ἀληθῶς ὑπελάμβανον, καὶ ὀρθότατα ἔλεγον. Πάντων γὰρ τῶν παθῶν τὸν νοῦν καθαρώτατον κεκτημένος, καὶ τῷ οὐρανίῳ φωτί λελαμπρυσμένον, ὁ λόγος αὐτοῦ ἦν πάντοτε ἐν χάριτι ἅλατι ηρτυμένος· τοῖς μὲν ῥᾳθύμοις καὶ ἀσθενέσι κέντρον καὶ βοηθός χρηματίζων, τοῖς δὲ θρασέτι καὶ ὑπεραλλομένοις χαλινὸς καὶ φορέα· τοῖς δ᾽ ἀμε φοτέρωθεν ἀποκλινομένοις, εὐρύθμως τε βαδίζουσε καὶ δικαίως, ζυγὸς ἀγαθὸς, καὶ εύχρηστος ὁδηγία. *Απαντας τοὺς πρὸς αὐτὸν ἐρχομένους βλέπων μπο κρόθεν, ἐνενεύει καὶ προβλεγε τὴν αἰτίαν τῆς τού των ἀφίξεως· καὶ ἡ ἔκβασις τῶν πραγμάτων ἐβεβαίου τὴν πρόρρησιν.
sari
ANONYMI
σαι
videan ini Ecclesia columnis Athanasio, ἁγίοις Πατράσιν εναντιούμενοι, τοῖς στύλοις τῆς
Basilio, Gregorio et Joanni Chrysostomo, aliisque Εκκλησίας, ᾿Αθανασίῳ, Βασιλείῳ, καὶ Γρηγορία,
Innumeris et sacris conciliis, a quibus, quod non
observatum, nec etiam lege cautum est. Quin
etiam Ambrosio doctori vestro, de quo legitur in
ejus Vita, tota hebdomada jejunare solitum exrepisse Sabbatum ac diem Dominicum. Ego vero
nec ipsum sanctum Silvestrum arbitror jejunium
hoc sanxisse præter consuetudinem sanctorum
Patrum, nec enim potestis de lioc proferre rationem, aut canonem, nisi tantum ejus Vitæ scriptorem, cui facile nemo crediderit, quia nihil affert,
unde demonstret At nos omissa verbositate,
jejunare enim malum non est, dicamus illud apostolicum: Quod esca nos Deo non conmendat 11,
et quæ sequuntur. Utinam vero miseri quoque
Judæi crucifixum Dominum adorarent et vel ipsis
diebus Dominicis jejunarent, nihit mihi curæ de
hoc esset. Dixerunt illi: Et die Dominico jejunare
non est peccatum? Respondit: Et si peccatum
est, quomodo sanctus Benedictus diebus quoque
Dominicis et festis jejunans, ignorabat etiam, quo
die Pascha esset? Unde pro certo habendum, omne, quod fit propter Deum, bonum esse
et non improbandum, nec ipsam occisionem
hominis ut Phinees et Samuel ostenderunt.
78. Et nos igitur bene facimus Sabbato non jejunantes in detestationem abominabilium Manichorum eo die lugentium et calunniantium vetus
Testamentum, quasi a Deo non datum; non tamen
abstinemus ab operibus, ne ſiamus similes Dei
interfectoribus impiis Judæis. Et vos necessario
jejunatis, præpurgantes vos ad sanctum Resurrectionis diem. llis et pluribus aliis monachi utilitatem et voluptatem capientes, omnes stupebant et
mirabantur in verbis gratiæ, quæ procedebant de
ore ejus, ac dicebant: Nunquam vidimus hominem
Scripturas perinde explicantem. Et profecto verum
opinabantur et rectissime loquebantur. Cum enim
haberet ille memem devictis cunctis affectibus
purgatissimam et cœlesti lumine illustratam, sern:onein quoque fundebat lepidum semper et sale
conditum, qui segnioribus et infirmis calcar esset
et auxilium; audacibus vero et temere prosilientibus frenum et retinaculum, iis vero, qui extrema
ntraque declinarent, apteque et juste incederent,
libra perfecta et accommodata vivendi regula.
Omnes, qui ad ipsum pergebant, longe prospiciens,
intelligebat, prædicebatque causam adventus eorum, rerumque exitus ratam ostendebat prædictionem.
"1 Cor. vii, 8.
καὶ Ἰωάννῃ τῷ Χρυσοστόμῳ, καὶ ἄλλοις μυς
ρίοις, καὶ ταῖς ἁγίαις συνόδοις, οἵτινες δ οὐκ
ἐποίησαν, οὐδὲ ἐνομοθέτησαν· οὐ μὴν δὲ ἀλλά
καὶ ᾿Αμβροσίῳ τῷ ὑμῶν διδασκάλψ, περὶ οὗ
γέγραπται ἐν τῷ αὐτοῦ Βίῳ, ὅτι πᾶσαν τὴν ἑβδομάδα
ἐνήστευεν ἐκτὸς Σαββάτου και Κυριακῆς. Ἐγὼ δὲ
οὐδ᾽ αὐτὸν τὸν ἅγιον Σίλβεστρον εἶναι ἐναντιούμενον
τοῖς ἁγίοις Πατράσι ταύτην τὴν νηστείαν νομοθετή
οὐδὲ γὰρ δύνασθε ἀποδεῖξαι λόγον ἢ κανόνα
περὶ τούτου, εἰ μὴ μόνον τὸν συγγραψάμενον τὸν
ἐκείνου Βίον, ᾧ οὐδεὶς εὐχερῶς πιστεύει διὰ τὸ
ἀναπόδεικτον. Ὅμως ἡμεῖς ἑάπαντες τὰς λογόλες
σχίας· οὐδὲν γὰρ κακὸν ἡ νηστεία· εἴπωμεν τὸ τοῦ ᾿Απο
στόλου: «Οτι βρώμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ,
καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶθε δὲ καὶ οἱ ταπεινοὶ Ἰουδαῖοι προσ
εκύνουν τὸν ἐσταυρωμένον Δεσπότην· καὶ εἰ ἐνή
στευον καὶ αὐτὰς τὰς Κυριακάς, οὐδέν μοι ἔμελεν
περὶ τούτου. Λέγουσιν αὐτῷ ἐκεῖνοι· Καὶ οὐκ ἔστιν
ἁμαρτία τὸ τὴν ἁγίαν Κυριακὴν νηστεῦσαι; Απεκρί
θη· Καὶ εἰ ἁμαρτία ἐστὶ, πῶς ὁ ἅγιος Βενέδικτος τὰς
Κυριακὰς καὶ τὰς ἑορτὰς νηστεύων οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ
Πάσχα επίστατο πότε ἐστίν; "Οθεν γνωστέον, ὅτι
πᾶν πρᾶγμα διὰ Θεὸν γινόμενον, καλὸν καὶ οὐδὲν
ἀπόβλητον, οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ φονεῦσαι, ὡς ὁ Φιντὲς καὶ
ὁ Σαμουὴλ ἔδειξαν.
ση'. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν καλῶς ποιοῦμεν τὸ Σάββατον
μὴ νηστεύοντες, ἐναντιούμενοι τοῖς βδελυκτοῖς
Μανιχαίοις, πενθοῦσιν ἐν τούτῳ, καὶ διαβάλλουσι
τὴν παλαιὰν Διαθήκην, ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ μὴ
δοθεῖσαν· οὐ σχολάζομεν δὲ πάλιν ἀπὸ τῶν ἔργων,
ἵνα μὴ ἐξομοιωθῶμεν τοῖς θεοκτόνοις καὶ ἀσεβέσιν
Ἰουδαίοις· καὶ ὑμεῖς ἀναγκαίως νηστεύετε, προς
καθαίροντες ἑαυτοὺς τῇ ἀναστασίμῳ καὶ ἁγίᾳ ἡμέρα.
Ἐν τούτοις καὶ πλείοσιν ἄλλοις οἱ μοναχοὶ ὠφεληθέντες καὶ ἡδυνθέντες, ἐξίσταντο πάντες καὶ ἐθαύ
μαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτος τοῖς ἐκπορευομέ
νοις ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἔλεγον· ἔτι Οὐδέ
ποτε εἴδομεν ἄνθρωπον τὰς Γραφὰς ἑρμηνεύοντα
ὡς τοῦτον τὸν ὅσιον. Καίγε ἀληθῶς ὑπελάμβανον, καὶ
ὀρθότατα ἔλεγον. Πάντων γὰρ τῶν παθῶν τὸν νοῦν
καθαρώτατον κεκτημένος, καὶ τῷ οὐρανίῳ φωτί
λελαμπρυσμένον, ὁ λόγος αὐτοῦ ἦν πάντοτε ἐν χάριτι
ἅλατι ηρτυμένος· τοῖς μὲν ῥᾳθύμοις καὶ ἀσθενέσι
κέντρον καὶ βοηθός χρηματίζων, τοῖς δὲ θρασέτι
καὶ ὑπεραλλομένοις χαλινὸς καὶ φορέα· τοῖς δ᾽ ἀμε
φοτέρωθεν ἀποκλινομένοις, εὐρύθμως τε βαδίζουσε
καὶ δικαίως, ζυγὸς ἀγαθὸς, καὶ εύχρηστος ὁδηγία.
*Απαντας τοὺς πρὸς αὐτὸν ἐρχομένους βλέπων μπο
κρόθεν, ἐνενεύει καὶ προβλεγε τὴν αἰτίαν τῆς τούτων ἀφίξεως· καὶ ἡ ἔκβασις τῶν πραγμάτων ἐβεβαίου
τὴν πρόρρησιν.
Joannis Clei notæ.
Antiquitas hujus consuetudinis ab apostolica traditione jam olim repetita fuit, ut testantur
S. Augustinus et Joannes Cassianus apud Quesnellum laudati, ubi etiam discussa habes, quæ de
institutione per S. Silvestrum a Petro Damiano
aliisque tradita fuere.
Quando scilicet manifesta es indubitata
sunt, Dei, supremni vitae Domini, jubentis
Jala.
col. 133–134page 63 of 79
PG 120:133οι οθ'. Οἶδα καὶ πέπεισμαι τοῦτο, ὅτι εἶχε συνήρχοντο Α' πάντες οἱ ζῶντες ὑπὸ τὸν ἥλιον, αιτούμενοι παρ' αὐτοῦ συμβουλίαν τὴν πρόσφορον, οὐκ ἂν τοῦ συμφέροντος ἡμοίρησαν· ἦν γὰρ ἡ βουλὴ αὐτοῦ ὡς βουλὴ Θεοῦ, μεστή πάσης συνέσεως καὶ ὠφελείας φυλαττομένη μὲν, εἰς τέλος εὐκλεὶς καταντῶσα παραλογιζομένη δὲ, κίνδυνον ψυχῆς καὶ ζημίαν σωματικὴν προξενοῦσα. Καὶ εἶχον πάμπολλα κεφά λαια περὶ τούτου συντάξαι, είγε μὴ εἰς ἄπειρον τέλος ἐπεκτείνετο ὁ λόγος, καὶ φορτικό; ἐγεγόνει. Ἐν δὲ τῶν πολλῶν ὑπάρχει καὶ τοῦτο, Τοῦ προρρηθέντος τελευτήσαντος Πανδόλφου, δς ἦν ἄρχων Καπούης, ἡ τούτου γαμετή, καλουμένη 'Αβάρα, οὐκ ἔλαττον ἢ μετὰ τοῦ ἀνδρὸς πάσης τῆς χώρας εκεί νης ἦρξε καὶ κατεκράτησεν. Αὕτη ζηλοτυπίᾳ τῆς ἀρχῆς, μᾶλλον δὲ φθόνῳ σατανικῷ κρατουμένη, ὑποβάλλει τοὺς καταλειφθέντας αὐτῇ δύο υἱοὺς δόλῳ φονεῦσαι, ἕνα τῶν κομήτων ἀνεψιν αὐτῆς ὄντα, ὡς παρευδοκιμοῦντα τῷ κράτει, καὶ παρὰ πάντων τιμώμενον· ὁ καὶ πεποιήκασιν. Ἡ γὰρ τούτων ὁμαίμων μετακαλεσαμένη ἐκεῖνον εἰς συντυχίαν, καὶ εἰσελθόντος πρὸς αὐτὴν ἀπονήρως, πρόφασιν εύλογον οἱ ταύτης ἀδελφοὶ εὑρηκότες ἐπέβησαν αὐτῷ, καὶ μαχαίρᾳ κατέσφαξαν. Τούτων ἡ μήτηρ μετάνοιαν ἐπίπλαστον, οὐκ ἀληθῆ. προσποιουμένη μεταστέλλε και δεητικῶς τὸν μακάριον Πατέρα πρὸς αὐτὴν, ὡς παρ' αὐτοῦ δεξομένη τὸ ἀντιῤῥοπον τοῦ πταίσματος ἐπιτίμιον, είξαντος δὲ τοῦ ὁσίου τῇ παρακλήσει, καὶ τὸ ἄστυ καταλαβόντας ἔτρεχον ἅπαντες κατὰ τὰς λεωφόρους τοῦ θεάσασθαι τὸν τίμιον αὐτοῦ χαρα κτῆρα, καὶ μετασχεῖν τῆς αὐτοῦ εὐλογίας. Ἐν οἷς μία διάκονος, ήγουμένη μοναστηρίου σὺν τῷ ἑαυτῆς πρεσβυτέρῳ νέῳ ὄντι καὶ σφριγῶντι τῇ ἡλικίᾳ συναγαγοῦσα δὲ καὶ τὰς ὑπ' αὐτὴν παρθένους ἐξῆλ θεν εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὁσίου. Ο δὲ μακάριος προσ φατικῷ ὄμματι θεασάμενος τὰ κατ᾿ αὐτὰς, οὐκ ἡδέσθη τὴν ἀπάντησιν αὐτῶν, ἀλλ' ὑπήντησεν αὐταῖς ὡς φλογίνη ρομφαία, αὐστηρᾷ τῇ φωνῇ καὶ δριμετ τῷ βλέμματι λέγων πρὸς αὐτάς· Τί ὑμῖν καὶ τῷ νέῳ τούτῳ, ὑμεῖς αἱ δοκοῦσαι εἶναι παρθένοι τοῦ συνδιάζειν μετ' αὐτοῦ; οὐ γινώσκετε ὅτι ἀνὴρ Η
CAPUT XII.
Abara Pandulphi ducis Capuani viduæ, impositam pro machinato homicidio pœnam implere recusanti, filii
mortem ducatusque amissionem vaticinatur: nepotem suum, qui erga rem sacram irreverentem
se præbuerat, videre usque ad mortem renuit; malum bono remunerat• dissolutæ vitæ monachi
imminentes pœnas minatur.
οι
οθ'. Οἶδα καὶ πέπεισμαι τοῦτο, ὅτι εἶχε συνήρχοντο Α'
πάντες οἱ ζῶντες ὑπὸ τὸν ἥλιον, αιτούμενοι παρ'
αὐτοῦ συμβουλίαν τὴν πρόσφορον, οὐκ ἂν τοῦ
συμφέροντος ἡμοίρησαν· ἦν γὰρ ἡ βουλὴ αὐτοῦ ὡς
βουλὴ Θεοῦ, μεστή πάσης συνέσεως καὶ ὠφελείας
φυλαττομένη μὲν, εἰς τέλος εὐκλεὶς καταντῶσα
παραλογιζομένη δὲ, κίνδυνον ψυχῆς καὶ ζημίαν
σωματικὴν προξενοῦσα. Καὶ εἶχον πάμπολλα κεφάλαια περὶ τούτου συντάξαι, είγε μὴ εἰς ἄπειρον
τέλος ἐπεκτείνετο ὁ λόγος, καὶ φορτικό; ἐγεγόνει.
Ἐν δὲ τῶν πολλῶν ὑπάρχει καὶ τοῦτο, Τοῦ προῤῥη
θέντος τελευτήσαντος Πανδόλφου, δς ἦν ἄρχων
Καπούης, ἡ τούτου γαμετή, καλουμένη 'Αβάρα, οὐκ
ἔλαττον ἢ μετὰ τοῦ ἀνδρὸς πάσης τῆς χώρας εκείνης ἦρξε καὶ κατεκράτησεν. Αὕτη ζηλοτυπίᾳ τῆς
ἀρχῆς, μᾶλλον δὲ φθόνῳ σατανικῷ κρατουμένη,
ὑποβάλλει τοὺς καταλειφθέντας αὐτῇ δύο υἱοὺς δόλῳ
φονεῦσαι, ἕνα τῶν κομήτων ἀνεψιν αὐτῆς ὄντα,
ὡς παρευδοκιμοῦντα τῷ κράτει, καὶ παρὰ πάντων
τιμώμενον· ὁ καὶ πεποιήκασιν. Ἡ γὰρ τούτων
ὁμαίμων μετακαλεσαμένη ἐκεῖνον εἰς συντυχίαν,
καὶ εἰσελθόντος πρὸς αὐτὴν ἀπονήρως, πρόφασιν
εύλογον οἱ ταύτης ἀδελφοὶ εὑρηκότες ἐπέβησαν αὐτῷ,
καὶ μαχαίρᾳ κατέσφαξαν. Τούτων ἡ μήτηρ μετάνοιαν
ἐπίπλαστον, οὐκ ἀληθῆ. προσποιουμένη μεταστέλλεκαι δεητικῶς τὸν μακάριον Πατέρα πρὸς αὐτὴν, ὡς
παρ' αὐτοῦ δεξομένη τὸ ἀντιῤῥοπον τοῦ πταίσματος
ἐπιτίμιον, είξαντος δὲ τοῦ ὁσίου τῇ παρακλήσει, καὶ
τὸ ἄστυ καταλαβόντας ἔτρεχον ἅπαντες κατὰ τὰς
λεωφόρους τοῦ θεάσασθαι τὸν τίμιον αὐτοῦ χαρακτῆρα, καὶ μετασχεῖν τῆς αὐτοῦ εὐλογίας. Ἐν οἷς
μία διάκονος, ήγουμένη μοναστηρίου σὺν τῷ ἑαυτῆς
πρεσβυτέρῳ νέῳ ὄντι καὶ σφριγῶντι τῇ ἡλικίᾳ·
συναγαγοῦσα δὲ καὶ τὰς ὑπ' αὐτὴν παρθένους ἐξῆλθεν εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὁσίου. Ο δὲ μακάριος προσ
φατικῷ ὄμματι θεασάμενος τὰ κατ᾿ αὐτὰς, οὐκ
ἡδέσθη τὴν ἀπάντησιν αὐτῶν, ἀλλ' ὑπήντησεν αὐταῖς
ὡς φλογίνη ρομφαία, αὐστηρᾷ τῇ φωνῇ καὶ δριμετ
τῷ βλέμματι λέγων πρὸς αὐτάς· Τί ὑμῖν καὶ τῷ
νέῳ τούτῳ, ὑμεῖς αἱ δοκοῦσαι εἶναι παρθένοι τοῦ
συνδιάζειν μετ' αὐτοῦ; οὐ γινώσκετε ὅτι ἀνὴρ
vero
79. Scio plane et exploratum habeo,jsi omnes,quot
sub sole sunt homines, convenissent ad petendum
ab ipso opportunum consilium, futurum fuisse, ut
illorum utilitati prospectum esset. Erat quippe
consilium ejus quasi Dei consilium, omnis prudentiæ et utilitatis plenum: quod plane acceptum
perducebat ad linem prosperum, minus
exsecutioni mandatum animæ, periculum et corpori
damnum creabat. Hujus rei exempla possem afferre
plurima, nisi immensum hoc esset et longus sermo
fastidium pareret. Unum e multis hoc erit. Pandulpho Capuæ principe, de quo supra diximus,
vita functo, uxor ejus, nomine Abara, non minas
quam vir ipse, totius regionis illius potiebatur.
Hæc zelotypia principatus, vel potius liore sata»
nico ducta subjicit duobus, qui sibi remanserant;
filiis ut unum e comitibus agnatum ipsius per
dolum occiderent, quasi populo magis acceptum
ad principatum et apud omnes honoratum, quod
et fecerunt. Nam vocatus ille a sorore eorum ad
colloquium, profectus est non malo animo. At fratres ejus prætextum nacti congruentem, adorti
sunt illum et gladio trucidarunt. Horuin mater
penitentem simulans, beatum Patrem ad se supplex accersit, quasi ab eo susceptura pong irrogationem, quæ admissum crimen compensaret. Cum
vir sanctus precibus annuisset et oppidum ingressus
esset, currebant onines per vias, ut venerandum
ejus vultum inspicerent et fierent benedictionis
ejus participes. Inter illos fuit diaconissa quædam
monasterio præposita, cumn suo presbytero juvene
et robore floridæ ætatis vigente, quæ virgines sibi
subditas convocaverat, et egressa erat obviam viro
sancto. At beatus vir prophetico intuitus oculo
statum illarum, non est veritus, quod obviam illi
proliissent, sed occurrit illis tanquam ignea
rhomphæa, voce aspera et oris atrocitate dicens:
Quid vobis et juveni huic, ut vos, quæ virgines
esse videmini, versemini cum isto? At nescitis,
hunc esse virum et nescit ipse, vos esse mulieres?
Si Deum non timetis, saltem homines non reJoannis Clei notæ.
Pandulphus, Beneventi et Capuæ princeps supervixit secundo loco genitus Pandulfus, qui a
celeberrimas, cui agnomen fuit Caputferrers, obiit
Capuæ anno 981. Uxorem habuit Aloaram seu Alvariam, hic Abarani, apud Sirletum vero Avaratu
appellatam, Petri comitis Bliam, quæ obiit anno
992. Filios plures ex illa susceperat Pandulfus:
Landulfum scilicet, Pandulfuin, Atenulfuin, Landenullum, Gisulfuin et Laidulfum. Ex his post
anaum 991, quo Gisulfus obiit, duo tantum supererant, Laudenulfus et Laidulfus, de quibus
bic. Etenim Landulfus IV primogenitus cum fratre
Atenulio sex mensibus post´imortem patrisin prælio
coutra Saracenos interiit. nec multo pluribus illi
principe Gisulpho I adoptatus, principatum Salernitanum obtinuerat. Successit cum matre Aloara
Ottonis II placito Landenulphus, et mensibus sex
usque ad 12 Kalendas Maii anni 993, quo occisus
est, matri supervixit. Tandem postremo natus
Laidulphus fratrum principatum occupavit usque
ad annum 999, quo ab Ouone II in exsilium
relegatus est, in eoque semen Aloaræ, suffecto
Ademaro, principatum Capuanum amisit. Vide,
si plura de bisce desideras, Muratorium, tom.
Η Scriptorum rerum Italicarum, pag. 303 et
seqq.
Chapter XIICaput XII
col. 135–136page 64 of 79
PG 120:135? αὐτός ἐστιν, καὶ αὐτὸς οὐκ οἶδεν ὅτι γυναῖκες ὑμεῖς; τὸν Θεὸν μὴ φοβούμεναι, κἂν τοὺς ἀνθρώπους οὐκ αἰσχύνεσθε; ὄντως οὐχ ὁρῶ ἐν ὑμῖν καρπὸν δικαιοσύνης. π'. Ταῦτα ἐκεῖναι ἀκούσασαι, δέον ἐντραπῆναι καὶ καταπτύξει τοῦ δικαίου τὴν παρρησίαν, ἀνεχώρησαν λέγουσαι, ὅτι οὗτος οὐκ ἔστι δοῦλος Θεοῦ, ἀλλὰ διάβολος. Καὶ εὐθέως τῇ ἐπαύριον ἐκρατήθη δ πρεσβύτερος κοιμώμενος μετὰ τῆς διακόνου ἐμαί μόνος καὶ ἠκούσθη ἐν ὅλῃ τῇ πόλει ἐκείνῃ. Κατ έλαβεν οὖν ὁ ὅσιος τὸ παλάτιον τῆς ᾿Αράβας· ἦτις θεασαμένη αὐτὸν, καὶ σύντρομος γενομένη προσέπεσε τοῖς ποσὶν αὐτοῦ ἐξομολογουμένη, καὶ συγχώρησιν λαβεῖν αἰτουμένη. ῾Ο δὲ ἀναστήσας αὐτὴν εἶπεν Μὴ οὕτω ποιεῖ, ὅτι κἀγὼ ἄνθρωπος εἰμὶ ἁμαρτωλός, οὔπω λαβὼν ἐξουσίαν τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν. Πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς τὰ τοιαῦτα κρίνειν πεπιστευμένους· καὶ ὡς ἄν σοι είπωσιν, ποίησεν. Ἡ δὲ ἀπεκρίθη· Τοῖς μὲν ἐπισκόποις ἐξηγόρευσα τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἔδωκάν μοι ἐντολὰς τοῦ πληρεῖν τὸ ψαλτήριον τρίτον τῆς ἑβδομάδος, και ποιεῖν ἔλεος εἰς τοὺς δεομένους. Παρακαλῶ δὲ τὴν σὴν ἁγιωσύνην, δοῦλε Κυρίου, τοῦ καὶ παρὰ σοῦ τὸ συμφέρον ἀκοῦσαι, καὶ τὴν ἄφεσιν λαβεῖν τοῦ ἡμαρτημένου. Ο δὲ ὅσιος ἔφη· Τὸ μὲν εἰπεῖν τὸ ψαλτήριον, καὶ δοῦναι ἐλεημοσύνην, σοὶ καὶ τοῖ; δεομένοις ἐστὶν ὄφελος, τῷ δὲ ἀδίκως σφαγέντι Ο σωτηρίαν οὐκ ἄγει, οὔτε τῶν ἐκεῖνον πενθούντων τὴν λύπην διασκεδάσει. Τί γάρ τοσοῦτον δίδως, ὅσον ἀφείλου; Εἰ δὲ ὅλως βούλει καὶ παρ' ἐμοῦ τοῦ εὐτελοῦς δέξασθαι βουλὴν, καὶ ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἰδοὺ λέγω σοι, Παράδος ἕνα τῶν σῶν υἱῶν τοῖς ἰδίοις τοῦ τελευτήσαντος, τοῦ ποιῆσαι ἐν αὐτῷ εἴ τι ἂν θέλωσιν, καὶ τότε ἀπαλλαγήσῃ τοῦ ἁμαρ τήματος. Εἶπε γὰρ ὁ Θεὸς, ὅτι. Εκ χειρὸς ἀνθρώπου ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐκζητήσω τὴν ψυχὴν αὐτοῦ δὴ τοῦ ἀνθρώπου· Ὁ ἐκχέων αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ τὸ αὐτοῦ ἐκχυθήσεται. ο Καὶ πάλιν «Πᾶς ὁ λαβὼν μάχαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Οὐ γὰρ εἶ σὺ ἀσθενετέρα Σαούλ τοῦ βασιλέως, καὶ τοῦ κριτοῦ Ἰεφθάς, οἵτινες δι' οἰκείαν ἐντολὴν τὰ ίδια τέκνα εἰς θάνατον προόδωκαν. Ἡ δὲ ἀπεκρίθη Ο Οὐ δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι· φοβοῦμαι γάρ, μή πως αὐτὸν ἀποκτείνωσι. πα΄. Τότε ὁ μακάριος ζήλου Θεοῦ πλησθεὶς ἀπε κρίνατο. Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸ αἷμα τοῦ υἱοῦ σου ἐκχυθήσεται ἀντὶ τοῦ αἵματος, οὗ ἀδίκως ἐξέχεας· καὶ ἡ ἁμαρτία αὕτη οὐκ ἐξαλειφθήσεται ἐκ τοῦ οἴκου σου ἕως αἰῶνος. ῎Αρξε: δ' οὐδεὶς ἀπὸ τοῦ σοῦ σπέρματος ἐν ταύτῃ τῇ πόλει ἀλλ' ἔσται ἐκδιωκόμενον καὶ νικώμενον ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀνθ' ὧν πέποιθας ἐπὶ τῇ σῇ δυναστεία καὶ οὐκ ἔμαθες, ὅτι Κύριος πτωχίζει καὶ πλουτίζει, ταπεινοῖ καὶ ἀνυψοί. Ταῦτα ἀκούσασα ἐκείνη ἤρξατο
ANONYMI
vercmini? Vcre in vobis non video justitiæ fru· αὐτός ἐστιν, καὶ αὐτὸς οὐκ οἶδεν ὅτι γυναῖκες ὑμεῖς;
ctum
80. Ilis illæ auditis, cum oporteret pudore suf.
fundi et viri justi liberam increpationem formidare,
abierunt dicentes: Non est hic servus Dei, sed
diabolus, Mox postridie deprehensus fuit presbyter concumbens cum sorore diaconissæ, et divul
gata res est per totam illam civitatem. Postquam
beatus vir pervenit in palatium Abaræ, treniore
correpta est illa ad ejus aspectum, et procidens ad
pedes ejus confitebatur et veniam petebat. Ille
stare illam jussit, dixitque: Noli lioc facere, nam
et ego homo peccator sum, necdum accepi potestatem ligandi et solvendi. Sed vade ad episcopos,
quibus hæc judicandi potestas demandata est, et
fac quodcunque illi dixerint. Respondit illa: Confessa sum episcopis peccatum meum et injunxerunt
mihi, ut ter per hebdomadam psalterium recitem
et egenis dem eleemosynam. Sed rogo sanctitatem
tuam, serve Domini, ut etiam a te audiam, quod
in rem mihi sit, et peccati veniam impetrem. Et
vir sanctus: Recitare quidem psalterium et eleemosynas dare, tibi et pauperibus conducit, sed
necem passo injuste salutem non affert nec deplorantium illum tollet moerorem. Quid enim das,
quod tantundem valeat, quantum abstulisti? Sed
si omnino vis a mea quoque tenuitate consilium
capere, Deique voluntatem implere, ecce dico tibi:
trade de duobus tuis filiis alterum consanguineis
mortui, ut de eo faciant quodcunque libuerit, et
eris tunc a peccato expiata Dixit cnim Deus:
De manu hominis fratris ejus requiram animam
ipsius hominis. Quicunque effuderit humanum
sanguinem, fundetur sanguis illius ''.. Et rursus:
‹ Omnis, qui acceperit gladium, gladio peribit **.
Neque enim infirmior es tu Saule et Jephte judice, qui lege, quam ipsi sibi constituerant, liberos suos morti tradiderunt. Respondit illa: Non
possum hoc facere, timeo enim, ne illum occidant.
81. Tunc vir sanctus zelo Dei repletus ait:
tac dicit Spiritus sanctus. Filii tui sanguis elundetur pro sanguine, quem tu injuste effudisti et
peccatum hoc de domo tua non delebitur usque
in sæculum. Regnabit autem nullus de tuo semine
in hac urbe, sed expelletur et succumbet inimicis
suis: quoniam potentia tua conds: cs, nec didicisti, quod Dominus pauperen facit et ditat, humnifiat et sublevat. Hæc illa cum audisset, cœpit
Here ac lamentari, et oppletis auro mauibus, viro
19 Gen. ix,5 6. 78 Matth. xxv1, 52.
τὸν Θεὸν μὴ φοβούμεναι, κἂν τοὺς ἀνθρώπους οὐκ
αἰσχύνεσθε; ὄντως οὐχ ὁρῶ ἐν ὑμῖν καρπὸν δικαιοσύνης.
π'. Ταῦτα ἐκεῖναι ἀκούσασαι, δέον ἐντραπῆναι καὶ
καταπτύξει τοῦ δικαίου τὴν παρρησίαν, ἀνεχώρησαν
λέγουσαι, ὅτι οὗτος οὐκ ἔστι δοῦλος Θεοῦ, ἀλλὰ
διάβολος. Καὶ εὐθέως τῇ ἐπαύριον ἐκρατήθη δ
πρεσβύτερος κοιμώμενος μετὰ τῆς διακόνου ἐμαί
μόνος καὶ ἠκούσθη ἐν ὅλῃ τῇ πόλει ἐκείνῃ. Κατ
έλαβεν οὖν ὁ ὅσιος τὸ παλάτιον τῆς ᾿Αράβας· ἦτις
θεασαμένη αὐτὸν, καὶ σύντρομος γενομένη προσέπεσε
τοῖς ποσὶν αὐτοῦ ἐξομολογουμένη, καὶ συγχώρησιν
λαβεῖν αἰτουμένη. ῾Ο δὲ ἀναστήσας αὐτὴν εἶπεν·
Μὴ οὕτω ποιεῖ, ὅτι κἀγὼ ἄνθρωπος εἰμὶ ἁμαρτωλός,
οὔπω λαβὼν ἐξουσίαν τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν. Πορεύου
δὲ πρὸς τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς τὰ τοιαῦτα κρίνειν
πεπιστευμένους· καὶ ὡς ἄν σοι είπωσιν, ποίησεν.
Ἡ δὲ ἀπεκρίθη· Τοῖς μὲν ἐπισκόποις ἐξηγόρευσα
τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἔδωκάν μοι ἐντολὰς τοῦ
πληρεῖν τὸ ψαλτήριον τρίτον τῆς ἑβδομάδος, και
ποιεῖν ἔλεος εἰς τοὺς δεομένους. Παρακαλῶ δὲ τὴν
σὴν ἁγιωσύνην, δοῦλε Κυρίου, τοῦ καὶ παρὰ σοῦ
τὸ συμφέρον ἀκοῦσαι, καὶ τὴν ἄφεσιν λαβεῖν τοῦ
ἡμαρτημένου. Ο δὲ ὅσιος ἔφη· Τὸ μὲν εἰπεῖν τὸ
ψαλτήριον, καὶ δοῦναι ἐλεημοσύνην, σοὶ καὶ τοῖ;
δεομένοις ἐστὶν ὄφελος, τῷ δὲ ἀδίκως σφαγέντι
Ο σωτηρίαν οὐκ ἄγει, οὔτε τῶν ἐκεῖνον πενθούντων
τὴν λύπην διασκεδάσει. Τί γάρ τοσοῦτον δίδως, ὅσον
ἀφείλου; Εἰ δὲ ὅλως βούλει καὶ παρ' ἐμοῦ τοῦ
εὐτελοῦς δέξασθαι βουλὴν, καὶ ποιῆσαι τὸ θέλημα
τοῦ Θεοῦ, ἰδοὺ λέγω σοι, Παράδος ἕνα τῶν σῶν υἱῶν
τοῖς ἰδίοις τοῦ τελευτήσαντος, τοῦ ποιῆσαι ἐν αὐτῷ
εἴ τι ἂν θέλωσιν, καὶ τότε ἀπαλλαγήσῃ τοῦ ἁμαρ
τήματος. Εἶπε γὰρ ὁ Θεὸς, ὅτι. Εκ χειρὸς ἀνθρώπου
ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἐκζητήσω τὴν ψυχὴν αὐτοῦ δὴ τοῦ
ἀνθρώπου· Ὁ ἐκχέων αἷμα ἀνθρώπου, ἀντὶ τοῦ
αἵματος αὐτοῦ τὸ αὐτοῦ ἐκχυθήσεται. ο Καὶ πάλιν·
«Πᾶς ὁ λαβὼν μάχαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται.
Οὐ γὰρ εἶ σὺ ἀσθενετέρα Σαούλ τοῦ βασιλέως, καὶ
τοῦ κριτοῦ Ἰεφθάς, οἵτινες δι' οἰκείαν ἐντολὴν τὰ
ίδια τέκνα εἰς θάνατον προόδωκαν. Ἡ δὲ ἀπεκρίθη
Ο Οὐ δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι· φοβοῦμαι γάρ, μή πως
αὐτὸν ἀποκτείνωσι.
πα΄. Τότε ὁ μακάριος ζήλου Θεοῦ πλησθεὶς ἀπε·
κρίνατο. Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· Τὸ αἷμα
τοῦ υἱοῦ σου ἐκχυθήσεται ἀντὶ τοῦ αἵματος, οὗ
ἀδίκως ἐξέχεας· καὶ ἡ ἁμαρτία αὕτη οὐκ ἐξαλει
φθήσεται ἐκ τοῦ οἴκου σου ἕως αἰῶνος. ῎Αρξε: δ'
οὐδεὶς ἀπὸ τοῦ σοῦ σπέρματος ἐν ταύτῃ τῇ πόλει
ἀλλ' ἔσται ἐκδιωκόμενον καὶ νικώμενον ἀπὸ τῶν
ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀνθ' ὧν πέποιθας ἐπὶ τῇ σῇ δυναστεία
καὶ οὐκ ἔμαθες, ὅτι Κύριος πτωχίζει καὶ πλουτίζει,
ταπεινοῖ καὶ ἀνυψοί. Ταῦτα ἀκούσασα ἐκείνη ἤρξατο
Joannis Clei notæ.
Mirandum in tanto viro, et, nisi benigna interpretatione multum mitigetur, ridiculum preAus consilium.
col. 137–138page 65 of 79
PG 120:137κλαίειν καὶ ἀποδύρεσθαι· πλήσασά τε τὰς χεῖρας ρυσίου προσέφερε τῷ δικαίῳ, νομίζουσα διὰ τούτων αὐτὸν ἐξιλεώσασθαι. Ο δὲ ὄντως ἀπαθὴς ἐκεῖνος, μήτε τοῖς δάκρυσι τῆς γυναικὸς κατακαμφθείς, μήτε τῷ πλήθει τοῦ χρυσίου δελεασθείς, μήτε τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς αἰδεσθεὶς, διαρρήξας τὸ καταπέτασμα τοῦ κοιτῶνος, καὶ ὡς δορκὰς ἐκπηδήσας ᾤχετο, τοῦτο λογισάμενος, ὡς αὐτὸς είρηκεν, ὅτι εἶπε, φησίν, διάβολος· Οὗτος ὁ μοναχὸς χοῦς ἐστιν· ἐπιβρέξω αὐτὸν ὕδατι, δάκρυσι τῆς γυναικός, καὶ ἤδη ποιῶ αὐτὸν πηλὸν τοῦ τυποῦσθαι ὡς ἂν ἐγὼ βούλωμαι. Οὕτως ἔργῳ ἐπλήρου τό, «Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί, ο ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἀποστολικὴν παράγγελμα το «Μὴ κοινώνει άμαρ τίαις ἀλλοτρίαις.» Καὶ τότε μὲν ὁ ὅσιος ὑπεχώρησεν εἰς τὸ μοναστήριον αὐτοῦ. Οὐ πολὺ δὲ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ εἰς τέλος εξήγετο ἡ αὐτοῦ πρόῤῥησις. Ο γὰρ μικρότερος υἱὸς τῆς λεχθείσης ζήλῳ τῆς ἀρχῆς τὸν μείζω ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ προσευχόμενον μαχαίρα κατέσφαξεν· ἐκεῖνος δὲ πάλιν ὑπὸ τοῦ τῶν Φράγκων ρηγὸς διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην δεδεμένος ἀπήγετο. Καὶ λοιπὸν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου πᾶς ὁ κόμπος αὐτῶν ἐξέλιπεν, καὶ ἡ ἐξουσία ἀπώλετο. Καὶ μή τις τῶν πάντα ευτόλμων ἀπήνειαν τοῦ Πατρὸς εἰς τοὺς ἁμαρτάνοντας καταγινωσκέτω. Ζηλωτής γὰρ ἦν εἰς τὸ ἐκδικῆσαι τὸν νόμον Κυρίου, καθάπερ Ηλίας ὁ προφήτης, ούτινος καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς ὄψεως ἐπεφέρετο. Καὶ τοῦτο οὐ μόνον ἐν τοῖς ἔξωθεν καὶ μηδόλως προσήκουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς δοκοῦσιν ἰδιάζειν αὐτῷ κατὰ σάρκα, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῦ μέλεσιν ἀπροσπάθειαν γὰρ πρὸς τοὺς οἰκείους ἑαυτῷ τοσαύ την ἐκέκτητο, ὅσην ἀποδείξει τὸ λεχθησόμενον. Ερῶ δὲ καὶ τοῦτο πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἐντυγχανόντων, καὶ διόρθωσιν τῶν τὸν Ηλεὶ μιμουμένων. πρ. Υἱὸς τῆς τὸν μακάριον ἀναθρεψάσης ἀδελφῆς αὐτοῦ ὑπῆρχεν ἐν τῇ μονῇ, ἀδελφότητι συνασκούμενος, λίαν εὐφυής, καὶ κατ' ἀμφότερα επιτήδειος. Οὗτος ἐδεύων ποτὲ μετὰ ἀδελφῶν, καὶ ἀργυροῦν βασ στάζων δισκοποτήριον, ἐνέτυχε διειδεστάτη πηγῇ. Βου ληθέντων τοίνυν πιεῖν ἐκ τοῦ ὕδατος, αὐτὸς ἐκβαλών τὸ ἅγιον ποτήριον, καὶ λιμβισθεὶς τῇ μετάλλου καθα ρότητι, ἔπιον μετ' αὐτοῦ πάντες. Τοῦτο γνοὺς ὁ μακά ριος,καὶ σφόδρα θυμωθεὶς κατ' αὐτοῦ, καὶ πολλὰ ἐπι τιμήσας αὐτῷ, ἀπεστράφη αὐτὸν μέχρι καὶ συντυχίας αὐτῆς. Ἡ δὲ ἀποστροφὴ αὐτοῦ ἦν ὡς ἀπαλλοτρίωσις Θεοῦ, ὑπὲρ ῥάβδον καὶ μάστιγα σωφρονίζουσα τους ἐχέφρονας. Ὁ δὲ ἀδελφὸς τῇ λύπῃ τῆς ἐπιτιμήσεως συσχεθείς, καὶ τῇ ἀποστροφῇ τοῦ Πατρὸς καταπο ν.
κλαίειν καὶ ἀποδύρεσθαι· πλήσασά τε τὰς χεῖρας justo offerebat, putans, illum sibi hoc pacto plaρυσίου προσέφερε τῷ δικαίῳ, νομίζουσα διὰ τούτων
αὐτὸν ἐξιλεώσασθαι. Ο δὲ ὄντως ἀπαθὴς ἐκεῖνος,
μήτε τοῖς δάκρυσι τῆς γυναικὸς κατακαμφθείς, μήτε
τῷ πλήθει τοῦ χρυσίου δελεασθείς, μήτε τὴν ἐξουσίαν
αὐτῆς αἰδεσθεὶς, διαρρήξας τὸ καταπέτασμα τοῦ
κοιτῶνος, καὶ ὡς δορκὰς ἐκπηδήσας ᾤχετο, τοῦτο
λογισάμενος, ὡς αὐτὸς είρηκεν, ὅτι εἶπε, φησίν,
διάβολος· Οὗτος ὁ μοναχὸς χοῦς ἐστιν· ἐπιβρέξω
αὐτὸν ὕδατι, δάκρυσι τῆς γυναικός, καὶ ἤδη ποιῶ
αὐτὸν πηλὸν τοῦ τυποῦσθαι ὡς ἂν ἐγὼ βούλωμαι.
Οὕτως ἔργῳ ἐπλήρου τό, «Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ
ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί, ο ὁμοίως δὲ καὶ
τὸ ἀποστολικὴν παράγγελμα το «Μὴ κοινώνει άμαρτίαις ἀλλοτρίαις.» Καὶ τότε μὲν ὁ ὅσιος ὑπεχώρησεν
εἰς τὸ μοναστήριον αὐτοῦ. Οὐ πολὺ δὲ τὸ ἐν μέσῳ,
καὶ εἰς τέλος εξήγετο ἡ αὐτοῦ πρόῤῥησις. Ο γὰρ
μικρότερος υἱὸς τῆς λεχθείσης ζήλῳ τῆς ἀρχῆς τὸν
μείζω ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ προσευχόμενον μαχαίρα
κατέσφαξεν· ἐκεῖνος δὲ πάλιν ὑπὸ τοῦ τῶν Φράγκων
ρηγὸς διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην δεδεμένος ἀπήγετο.
Καὶ λοιπὸν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου πᾶς ὁ κόμπος αὐτῶν
ἐξέλιπεν, καὶ ἡ ἐξουσία ἀπώλετο. Καὶ μή τις τῶν
πάντα ευτόλμων ἀπήνειαν τοῦ Πατρὸς εἰς τοὺς
ἁμαρτάνοντας καταγινωσκέτω. Ζηλωτής γὰρ ἦν εἰς
τὸ ἐκδικῆσαι τὸν νόμον Κυρίου, καθάπερ Ηλίας ὁ
προφήτης, ούτινος καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς ὄψεως
ἐπεφέρετο. Καὶ τοῦτο οὐ μόνον ἐν τοῖς ἔξωθεν καὶ
μηδόλως προσήκουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς δοκοῦσιν
ἰδιάζειν αὐτῷ κατὰ σάρκα, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῦ μέλεσιν·
"
calum reddere. Verum is onni plane affectu superior, nec feminæ lacrymis flexus, nec auri copia
illectus, nec dominantem veritus, disrupto cabiculi velo, capreæ instar exsiliens effugit, hoc, ut
ipse dicebat, secum reputans: Dixit diabolus:
Iste monachus est pulvis, madefaciam illum aqua,
feminæ lacrymis, et efficiam lutum, ut conformetur mihi ad libitum. Ita re ipsa implevit dictum
illud, Estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbæ *;» et apostolicum praeceptum, Ne communicaveris peccatis alienis "
Et tunc quidem in suum ille secessit monasterium, nec multo post vaticinium ejus finem sortiebatur. Namque minor dictæ mulieris Alius studio
asciscendi sibi principatus, majorem in ecclesia
orantem ferro jugulavit, et ipse ob eamdem causanı
a rege Francorum vinctus ducebatur Quare
intra modicum tempus omnis eorum fastus evanuit
et potentatus disperiit. Nec vero quisquam ex ¡is
qui audaces ad omnia sunt, Patrem accuset, quasi
in peccantem severiorem. Nam is zelo agebatur
tuendæ legis Domini, sicut propheta Elias; cujus
etiam similitudinem faciei referebat: idque non
solum in extraneos et consanguinitate non attin·
gentes, sed in eos etiam, qui videbantur pertinere
ad ipsum jure carnis et in sua membra: tantum
quippe erat in suos omni affectu liber, quantum
exemplo, quod subjiciemus, planum fet: narrabo
enim et hoc ad legentium cautelam et coruni
ἀπροσπάθειαν γὰρ πρὸς τοὺς οἰκείους ἑαυτῷ τοσαύ- emendationem, qui imitantur Eli.
την ἐκέκτητο, ὅσην ἀποδείξει τὸ λεχθησόμενον. Ερῶ δὲ καὶ τοῦτο πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ἐντυγχανόντων, καὶ
διόρθωσιν τῶν τὸν Ηλεὶ μιμουμένων.
πρ. Υἱὸς τῆς τὸν μακάριον ἀναθρεψάσης ἀδελφῆς
αὐτοῦ ὑπῆρχεν ἐν τῇ μονῇ, ἀδελφότητι συνασκού
μενος, λίαν εὐφυής, καὶ κατ' ἀμφότερα επιτήδειος.
Οὗτος ἐδεύων ποτὲ μετὰ ἀδελφῶν, καὶ ἀργυροῦν βασ
στάζων δισκοποτήριον, ἐνέτυχε διειδεστάτη πηγῇ. Βουληθέντων τοίνυν πιεῖν ἐκ τοῦ ὕδατος, αὐτὸς ἐκβαλών
τὸ ἅγιον ποτήριον, καὶ λιμβισθεὶς τῇ μετάλλου καθαρότητι, ἔπιον μετ' αὐτοῦ πάντες. Τοῦτο γνοὺς ὁ μακάριος,καὶ σφόδρα θυμωθεὶς κατ' αὐτοῦ, καὶ πολλὰ ἐπιτιμήσας αὐτῷ, ἀπεστράφη αὐτὸν μέχρι καὶ συντυχίας
αὐτῆς. Ἡ δὲ ἀποστροφὴ αὐτοῦ ἦν ὡς ἀπαλλοτρίωσις
Θεοῦ, ὑπὲρ ῥάβδον καὶ μάστιγα σωφρονίζουσα τους
ἐχέφρονας. Ὁ δὲ ἀδελφὸς τῇ λύπῃ τῆς ἐπιτιμήσεως
συσχεθείς, καὶ τῇ ἀποστροφῇ τοῦ Πατρὸς καταπο
* Matth. x. 16. 80 1 Τim. ν. 22.
82. Erat in monasterio de numero fratrun soro
ris et nutritiæ beati viri filius, elegantis admoduin
ingenii et in utramvis partem aptus. Hic aliquando
cum iter faceret cum fratribus et argenteum calicem
ferret, incidit in fontem limpidissimum, cumque
aquam haurire ad bibendum vellent, ille sacrum
calicem protulit et immodica nitoris metalli voluptate onines abrepti in eo biberunt. Quod beatus
vir cum rescivisset, ira in illum exarsil et post
multas increpationes ita illum aversatus est, ut ne
alloqueretur quidem. Aversatio porro ejus perinde
èrat atque Dei aversio, qua prudentes cautiores
reddebantur quam baculo et scutica. Ille vero
frater mœrore increpationis oppressus et aversaJoannis Clei notæ.
Leo Ostiensis Chronici lib. 11, cap. 10, ham
bet, quæ huc spectant sequ: ntia: • Prædicta vero
Aloara, cum vixisset in honore suo annis circiter
vii, reliquit in principatu filium Landenulfum,qui
post quatuor menses a quibusdam infidelibus suis
Capuanis crudeliter occisus est apud ecclesiam S.
Marcelli, ipsa quinta feria sanctæ Paschæ, ad quam
le more principali ejusdem civitatis eadem die
processerat. In sequentibus, ubi de punitis homicidis agit, Laidulfum inter illos non computat;
at cap. 15, sic loquitur: «Supradictus itaque impe
rator Otto, deposito Laidulfo... et ultra mouites
PATROL, GR. CXX.
exsiliato, eo quod in nece fratris sui consensisse
dicebatur, Ademario... Capuanum tradidit priucipatumn.» Hic nimirum liquet, submissos verisim
milius fuisse a Laidulfo, qui fratrem occiderent,
at hunc proprio ejns ense ictuque trucidatum,
non apparet satis credibile, cum non videatur,
id latere potuisse lugonem marchionem, cujus jussu instituta super homicidio illo qua:-
stione, sex e furca suspensos, cæteros diversis
pœnis multatos scribit Leo Marsicanus, citato
cap. 10.
col. 139–140page 66 of 79
PG 120:139νηθείς, άρρωστία δεινή περιέπεσέ τε καὶ ἐτελεύτη Γ. σεν. Ὁ δὲ μακάριος ἐν πάσαις ταῖς τῆς ἀῤῥωστίας αὐτοῦ ἡμέραις εἰσερχόμενος καὶ ἐξερχόμενος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ τῆς διόδου οὔσης ἔμπροσθεν τοῦ κέλο λου τοῦ ἀδελφοῦ, οὐδέποτε ἐπέβλεψεν εἰς αὐτὸν, ἢ τῆς αὐτοῦ ἐλεύσεως ἠξίωσε μέχρι τῆς αὐτοῦ τελευ τῆς. Καίτοιγε σεσημείωτο παρὰ πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς, ὅτι ἡνίκα ἠρρώστει ὁ ἀδελφὸς, καὶ ἐσύχναζε προς αὐτὸν ὁ Πατήρ, οὐκ ἠγείρετο ἐκ τῆς ἀσθενεία; ἐκείνης. Τότε τοίνυν τις τῶν γερόντων ἰδὼν τὸν Πατέρα δακρύοντα μετὰ θάνατον τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ θρηνοῦντα τὴν στέρησιν αὐτοῦ, προσελθὼν κατά μένας διελέγετο αὐτῷ, ὡς ψυχοπονούμενος περὶ τῆς θλίψεως τοῦ ἀδελφοῦ, μεθ᾿ ἧς ἐξῆλθε τοῦ σώματος διὰ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ Πατρός. Ὁ δὲ ἔφη· Εἰ μὴ ἐγὼ αὐτὸν ἀπεστράφην, οὐκ ἂν ὁ Θεὸς προσελάβετο. Πεπληροφόρημαι δὲ, ὅτι διὰ ταύτης τῆς μικράς θλίψεως, μεγίστης χαράς καταξιωθήσεται ἡ ψυχή αὐτοῦ· εἴπερ οὐκ ἄδικος ὁ Θεὸς, ἀπὸ φυλακῆς ἄραν καὶ εἰς φυλακὴν θεῖναι. Αὕτη ἡ διάκρισις τοῦ εὐ διακριτικωτάτου καὶ σοφωτάτου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου παρὰ πολλοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων. Υπερέβαλε γὰρ τοὺς ἀσκητικωτάτους εῇ διακρίσει, καὶ τοὺς διακρι τικωτάτους τῇ ἀσκήσει, καὶ τοὺς ἐν ἁπλότητι ἐν τῇ γνώσει, καὶ τοὺς γνωστικού; ἐν τῇ ἀκακίᾳ· τοὺς ἐν βίῳ τῷ λόγῳ, τοὺς ἐν λόγῳ τῷ βίῳ, καὶ τοὺς κατ' ἀμφότερα ἐν τῇ ἀμφοῖν ἀκρότητ:· ξένος τοῖς ἤθεσιν, ἀλλότριος παντὶ τῷ κόσμῳ, ἀταπείνωτος τοῖς πάθεσιν, ὑψηλὸς τοῖς νοήμασιν, ἀκαμπής τοῖς ὑψηλοίς, συμπαθῆς δὲ τοῖς ταπεινοῖς. πγ'. Εκλεψε τις ποτε τῶν Λογγιβάρδων ἵππων τῆς μονῆς, καὶ προσελθόντες δύο τῶν ἀδελφῶν ᾐτή σαντο τὸν μακάριον τοῦ καταδιώξαι καὶ ἀνευρεῖν τὸν ἵππον, ὅτι χρήσιμος ἦν πάνυ ἐν τῷ μοναστηρίῳ, 8 και πεποιήκασιν. φθασάντων γὰρ τῶν ἀδελφῶν κόπι πολλῷ εἰς τὸ κάστρον, ἐν ᾧ ὁ κλέπτης ὑπῆρ χεν, ἡνίκα τὸ τοῦ Πατρὸς ὄνομα καὶ μόνον ἐκεῖσε ἄρχων ἀκήκοεν, εὐθέως ἀγαγὼν τὴν ἵππον καὶ τὸν κλέπτην δεδεμένον, παρέδωκε τοῖς ἀδελφοῖ;. Υπου στρεψάντων τοίνυν αὐτῶν ἐν τῷ μοναστηρίῳ, καὶ τῷ Πατρὶ μετὰ χαρᾶς προσπιπτόντων καὶ λεγόντων, ὅτι Δι' εὐχῶν σου, Πάτερ, ηγάγομεν τὴν ἵππον καὶ τον κλέψαντα· καλεῖ ὁ μακάριος τὸν Λογγιβάρδου, καὶ λέγει αὐτῷ· Ὄντω; σὺ, ἀδελφὲ, ἀγαπᾷς τὸν ίππον τοῦτον; Καὶ λέγει ἐκεῖνος· Εἰ μὴ ἠγάπων, οὐκ ἂν ἔκλεψα τοῦτον. Τότε λαβὼν ὁ Πατὴρ τὸν ἵππον δέδωκεν αὐτῷ, προσθεῖς αὐτῷ μετὰ τῆς σέλλας καὶ τὸ χαλινάριον, λέγων· Εἰ ἀγαπᾷς αὐτὸν, λάβε καὶ πορεύου· ὁ δὲ ἀπῆλθε χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος. Αρξαμένων δὲ τῶν ἀδελφῶν καταγογγύζειν τοῦ μακαρίου, καλέσα; αὐτοὺς ὁ Πατὴρ ἐνουθέτει λέγων Μάθετε, ἀδελφοί, τοῦτο, ὅτι ἡ τῶν πραγμάτων όπωσ δήποτε στέρησις, ἁμαρτημάτων ἐστὶν ἀφαίρεσις εἶτα οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι τοῦ γεροντικοῦ ποιῆσαι ἐν κεφάλαιον; Εἰ ὁ Θεὸς θέλει ἐλεῆσαι ἡμᾶς ἡμεῖς αὐτῷ μὴ ἀντιτασσώμεθα. Οἱ δὲ εἶπον· Τοῦτο θλιμ βόμεθα, Πάτερ, ὅτι μετὰ τὸ κοπιάσαι ἡμᾶς πάνω πολλὰ περιπατήσαντας, καὶ εὑρεῖν τὸ ἀπολωλός, τότε αὐτὸ ἐξωρήσω τῷ κλέψαντι. Καὶ ὁ Πατὴρ ἔφη
ANONYMI
tione Patris confectus in gravem morbum delapsus νηθείς, άρρωστία δεινή περιέπεσέ τε καὶ ἐτελεύτηest, quo etiam decessit. At beatus vir toto ægrotationis ejus tempore eundo in ecclesiam et redenudo
et prope cellæ ejus aditum transeundo nunquam
inspexit, nunquam illum invisit, usque ad ejus e
vita migrationem. Quanquam fratres omnes observaverant, si quando frater quispiam morbo
laboraret et cum crebro Pater inviseret, ægrotum
nunquam convaluisse. Tunc igitur unus e senioribus cum lacrymantem conspexisset Patrem et
mortem fratris deplorantem, seorsuni accessit, loquebaturque tanquam dolens fratris tristitiam, ex
qua obiit ob aversationem Patris. At ille dixit:
Nisi ego aversatus illum essem, Deus non assumpsisset. Certus autem sum, ejus animam magna
lætitia fruituram propter modicam hanc tristitiam:
quandoquidem non est iniquus Deus, ut e carcere
tollat, et in carcerem conjiciat. Ilæc fuit discretio
Patris nostri Nili, supra multos sanctos Patres
discretissimi et sapientissimi. Superavit enim per
discretionem summi rigoris observatores et summo
rigore vitæ discretissimos: superavit simplices
scientia, pollentesque superavit simplicitate; vital
conspicuos sermioneque celebres superavit vit:e
splendore et utrisque praeditos summa utriusque
perfectione; præditus moribus peregrinis, a mundo
penitus alienus, affectibus insuperabilis, animi
sensibus excelsus, inflexibilis sublimibus, in humi -
les compatientis affectum gerens.
Γ.
85. Longobardus quidam subripuit equum momasterii; accesserunt ergo ad Patrem e fratribus
duo, petieruntque, ut sibi liceret persequi et re
cuperare equum, quod esset monasterio perutilis.
Et rem peregerunt; nam cum labore multo per
venissent in oppidum, in quo fur erat, audito solum Patris nomine, statim loci dominus adductum
cquum, furemque ligatum illis contradidit. Reversi
in monasterium et ante Patrem cum lætitia procidentes, aicbant: Adduximus tuis adjuti precibus,
o Pater, equum et furem. Ille Longobardum að
se vocavit et: Numn, inquit, tu frater, equum hunc
vere amas? Et ille: Si non amarem, non subri.
puissem. Tunc Pater illi equum dono dedit, addiditque ephippium et frenum dicens: Si alias,
accipe et abi. Abiit ille lætus et exsultans. Cumque obmurmurare fratres cœpissent, vocavit eos
Pater, instruebatque dicens: Discite hoc, fratres,
privari quomodocunque rebus, esse a peccatis
liberari. An indigni sumus, quod unum caput et
nos impleamus ex iis quæ narrantur in Vitis sanctorum Patrum? Si Deus nostri misereri vult, nos
illi ne obsistamus. Et illi: Dolet nobis, Pater,
quod post multos itineris nostri labores, postquam
invenimus, quod perierat, tunc illud furi largitus
es. Respondit Pater: floc vobis feci, ut discaris re
ipsa inimícos diligere et benefacere iis qui msidiantur vobis, et omnia possidere, nihil habentes,
sicut nos docent Evangelium et Apostolus. Hi
σεν. Ὁ δὲ μακάριος ἐν πάσαις ταῖς τῆς ἀῤῥωστίας
αὐτοῦ ἡμέραις εἰσερχόμενος καὶ ἐξερχόμενος ἐν τῇ
ἐκκλησίᾳ, καὶ τῆς διόδου οὔσης ἔμπροσθεν τοῦ κέλο
λου τοῦ ἀδελφοῦ, οὐδέποτε ἐπέβλεψεν εἰς αὐτὸν, ἢ
τῆς αὐτοῦ ἐλεύσεως ἠξίωσε μέχρι τῆς αὐτοῦ τελευ
τῆς. Καίτοιγε σεσημείωτο παρὰ πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς,
ὅτι ἡνίκα ἠρρώστει ὁ ἀδελφὸς, καὶ ἐσύχναζε προς
αὐτὸν ὁ Πατήρ, οὐκ ἠγείρετο ἐκ τῆς ἀσθενεία;
ἐκείνης. Τότε τοίνυν τις τῶν γερόντων ἰδὼν τὸν
Πατέρα δακρύοντα μετὰ θάνατον τοῦ ἀδελφοῦ, καὶ
θρηνοῦντα τὴν στέρησιν αὐτοῦ, προσελθὼν κατά
μένας διελέγετο αὐτῷ, ὡς ψυχοπονούμενος περὶ τῆς
θλίψεως τοῦ ἀδελφοῦ, μεθ᾿ ἧς ἐξῆλθε τοῦ σώματος
διὰ τὴν ἀποστροφὴν τοῦ Πατρός. Ὁ δὲ ἔφη· Εἰ μὴ
ἐγὼ αὐτὸν ἀπεστράφην, οὐκ ἂν ὁ Θεὸς προσελάβετο.
Πεπληροφόρημαι δὲ, ὅτι διὰ ταύτης τῆς μικράς
θλίψεως, μεγίστης χαράς καταξιωθήσεται ἡ ψυχή
αὐτοῦ· εἴπερ οὐκ ἄδικος ὁ Θεὸς, ἀπὸ φυλακῆς ἄραν
καὶ εἰς φυλακὴν θεῖναι. Αὕτη ἡ διάκρισις τοῦ εὐ
διακριτικωτάτου καὶ σοφωτάτου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου
παρὰ πολλοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων. Υπερέβαλε γὰρ
τοὺς ἀσκητικωτάτους εῇ διακρίσει, καὶ τοὺς διακρι
τικωτάτους τῇ ἀσκήσει, καὶ τοὺς ἐν ἁπλότητι ἐν τῇ
γνώσει, καὶ τοὺς γνωστικού; ἐν τῇ ἀκακίᾳ· τοὺς ἐν
βίῳ τῷ λόγῳ, τοὺς ἐν λόγῳ τῷ βίῳ, καὶ τοὺς κατ'
ἀμφότερα ἐν τῇ ἀμφοῖν ἀκρότητ:· ξένος τοῖς ἤθεσιν,
ἀλλότριος παντὶ τῷ κόσμῳ, ἀταπείνωτος τοῖς πάθε
σιν, ὑψηλὸς τοῖς νοήμασιν, ἀκαμπής τοῖς ὑψηλοίς,
συμπαθῆς δὲ τοῖς ταπεινοῖς.
πγ'. Εκλεψε τις ποτε τῶν Λογγιβάρδων ἵππων
τῆς μονῆς, καὶ προσελθόντες δύο τῶν ἀδελφῶν ᾐτήσαντο τὸν μακάριον τοῦ καταδιώξαι καὶ ἀνευρεῖν
τὸν ἵππον, ὅτι χρήσιμος ἦν πάνυ ἐν τῷ μοναστηρίῳ,
8 και πεποιήκασιν. φθασάντων γὰρ τῶν ἀδελφῶν
κόπι πολλῷ εἰς τὸ κάστρον, ἐν ᾧ ὁ κλέπτης ὑπῆρ
χεν, ἡνίκα τὸ τοῦ Πατρὸς ὄνομα καὶ μόνον ἐκεῖσε
ἄρχων ἀκήκοεν, εὐθέως ἀγαγὼν τὴν ἵππον καὶ τὸν
κλέπτην δεδεμένον, παρέδωκε τοῖς ἀδελφοῖ;. Υπου
στρεψάντων τοίνυν αὐτῶν ἐν τῷ μοναστηρίῳ, καὶ
τῷ Πατρὶ μετὰ χαρᾶς προσπιπτόντων καὶ λεγόντων,
ὅτι Δι' εὐχῶν σου, Πάτερ, ηγάγομεν τὴν ἵππον καὶ
τον κλέψαντα· καλεῖ ὁ μακάριος τὸν Λογγιβάρδου,
καὶ λέγει αὐτῷ· Ὄντω; σὺ, ἀδελφὲ, ἀγαπᾷς τὸν
ίππον τοῦτον; Καὶ λέγει ἐκεῖνος· Εἰ μὴ ἠγάπων,
οὐκ ἂν ἔκλεψα τοῦτον. Τότε λαβὼν ὁ Πατὴρ τὸν
ἵππον δέδωκεν αὐτῷ, προσθεῖς αὐτῷ μετὰ τῆς σέλλας
καὶ τὸ χαλινάριον, λέγων· Εἰ ἀγαπᾷς αὐτὸν, λάβε
καὶ πορεύου· ὁ δὲ ἀπῆλθε χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος.
Αρξαμένων δὲ τῶν ἀδελφῶν καταγογγύζειν τοῦ
μακαρίου, καλέσα; αὐτοὺς ὁ Πατὴρ ἐνουθέτει λέγων·
Μάθετε, ἀδελφοί, τοῦτο, ὅτι ἡ τῶν πραγμάτων όπωσδήποτε στέρησις, ἁμαρτημάτων ἐστὶν ἀφαίρεσις·
εἶτα οὐκ ἐσμὲν ἄξιοι τοῦ γεροντικοῦ ποιῆσαι ἐν
κεφάλαιον; Εἰ ὁ Θεὸς θέλει ἐλεῆσαι ἡμᾶς ἡμεῖς
αὐτῷ μὴ ἀντιτασσώμεθα. Οἱ δὲ εἶπον· Τοῦτο θλιμ
βόμεθα, Πάτερ, ὅτι μετὰ τὸ κοπιάσαι ἡμᾶς πάνω
πολλὰ περιπατήσαντας, καὶ εὑρεῖν τὸ ἀπολωλός,
τότε αὐτὸ ἐξωρήσω τῷ κλέψαντι. Καὶ ὁ Πατὴρ ἔφη·
col. 141–142page 67 of 79
PG 120:141Τοῦτο πεποίηκα ὑμῖν, ἵνα διδάξω ὑμᾶς ἀγαπαν ἔργῳ τοὺς ἐχθρούς, καὶ ἁπλῶς ποιεῖν τοῖς ἐπηρεάζουσιν ὑμᾶς· καὶ τὸ πάντα κατέχειν ὡς μηδὲν Έχοντας, καθὼς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἡμᾶς ἐκδιδάσκουσιν. Ο μὲν οὖν μακαρίτης Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος ταῦτα ἐφρύνει τε καὶ ἐδίδασκεν, ἀεὶ ἐπὶ στόματος φέρων τὰς χρήσεις τῶν 'μακαρίων καὶ σοφῶν διδασκάλων, παντοίῳ τε τρόπῳ ἀγωνιζόμενος ἔργῳ ἀποδεῖξαι τὸν λόγον, καὶ τὴν μάθησιν, φρόνησιν, καὶ τὴν πρᾶξιν κατὰ τὴν δίδαξιν. πδ'. Οὐ μόνον δὲ ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετ' αὐτοῦ οὕτως ἐφωταγώγει καὶ ἥλιζεν, ἀκούων παρὰ τοῦ Σωτήρος, ὅτι «Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς, καὶ τὸ φῶς τοῦ κόσμου. • Πολλάκις γὰρ εἴ που ηὕρισκε χρήσιν ἢ γνώμην, είτε τροπάριον ἐκ τῶν κανόνων, κατόρθωσιν ἤθους διδάσκοντα, προσκαλούμενος τοὺς ἀδελφοὺς ὥσπερ τινὰ κλῆρον διεδίδου αὐτοῖς τοῦ ἀποστηθίζειν αὐτά· τοῖς μὲν ἰσχύουσι τὰ ὑψηλὰ, τοῖς δὲ ἀσθενεστέροις τὰ ἐλαφρὰ· καὶ ἑκάστῳ πρὸς τὸ πάθος ᾧ ἐπλεονεκτεῖτο, καὶ τὸ ἔμπλαστρον τοῦ μαθήματος ἐπετίθει. Οἷον εἴ τις γαστρίμαργος, τὰ περὶ ἐγκρατείας· εἴ τις λάγνος, τὰ περὶ ἁγνείας εἴ τις κενόδοξος, τὰ περὶ ταπεινοφροσύνης· εἴ τις γλωσσώδης καὶ μάχιμο;, τὴν Ἐπιστολὴν Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου. Εἰ δέ τις ἦν δυσμαθὴς, καὶ μὴ δυνά μενος μνημονεύειν, γράφων τὴν γνώμην ἐν τμήματι χαρτίου, ἐκρέμα αὐτῷ ἐπὶ τὸν τράχηλον, ἢ περὶ τὸν βραχίονα αὐτοῦ, μέχρις ὅτου αὐτὴν ἀπεστήθιζεν. Οὕτως ἐπείει ο τρισμακάριστος τοὺς ἀλάλους λα λεῖν, καὶ τοὺς κωφοὺς ἀκούειν, καὶ τοὺς τυφλούς βλέπειν· τοὺς βαρβάρους εἰργάζετο θεολόγους καὶ τούς ποτε κτηνοτρόφους, ἀνθρώπων διδασκάλους. καὶ πολλοὺς μὲν ἀπήλλαξε δεινῶν δαιμονίων, πλείονας δὲ παθῶν ἀκαθάρτων, καὶ συνηθείας ἀτόπου μείζον δὲ τοῦ προτέρου τὸ δεύτερον. Πολλὰ ἔχω τοῦ λέγειν περὶ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οὐκ ἐξ με ὁ χρόνος, ἐπείγομαι γὰρ πρὸς τὸ τέλος. Μετὰ τὸ τελευτῆσαι τὸν ἀοίδιμον Αλιγέρνον, τὸν καλῶς καὶ ὁσίως ποιμάναντα τὴν μονὴν τοῦ ἁγίου Βενεδίκτου, ἀνέστη ἐπ' αὐτὴν ἡγούμενος, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν ὅσιον Νεῖλον, ὅστις ἦν, ἀληθῶς δ᾽ εἰπεῖν οὐδὲ τὸν Θεόν· ὅμως γνωρίσει τὰ περὶ αὐτὸν τοῦτο, ὅπερ συντόμως ἐρῶ. πε'. Παραβαλόντος τοῦ μακαρίου μιᾷ τῶν ἡμερῶν πρὸς αὐτὸν, ἔτυχεν αὐτὸν εὑρεῖν ἐν τῷ κάτω μονα στηρίῳ, ἐν ᾧ ἵδρυται πάντερπνος ναὸς τοῦ ἁγιωτά του Γερμανοῦ, ὑδάτων πλήθει καὶ κάλλει περιαντλούμενος. Εὗρε δὲ τὸν αὐτὸν ἡγούμενον σὺν τοῖς πρώτοις τοῦ μεγάλου μοναστηρίου λελουμένον, καὶ ἐν τῷ ἀριστηρίῳ ἐσθίοντα. Ὡς οὖν περιέμενεν αὐτὸν ὁ ὅσιος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ ἀδελφῶν, ἀκούει ὅτι κιθαριστής εἰσῆλθε κιθαρίζων ἐν τῷ ἀριστηρίῳ. Τότε ὁ μακαρίτης Νείλος έφη πρὸς τοὺς συνόντας· Μέμνησθέ μου τοῦ ῥήματος, ἀδελφοί, ὅτι οὐ βραδύνει τοῦ ἐλθεῖν τὴν ὀργὴν Κυρίου οι
Τοῦτο πεποίηκα ὑμῖν, ἵνα διδάξω ὑμᾶς ἀγαπαν sensus, hæc doctrina erat beatæ memoriæ Nili
Patris nostri, qui beatorum et sapientissimorum
doctorum sententias in ore semper habebat et
omni conatu adnitebatur, ut dictum opere præ.
staret et quod addiscebatur, prudentiam pareret,
et actio similis esset institutioni.
ἔργῳ τοὺς ἐχθρούς, καὶ ἁπλῶς ποιεῖν τοῖς ἐπηρεά
ζουσιν ὑμᾶς· καὶ τὸ πάντα κατέχειν ὡς μηδὲν
Έχοντας, καθὼς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἡμᾶς
ἐκδιδάσκουσιν. Ο μὲν οὖν μακαρίτης Πατὴρ ἡμῶν
Νεῖλος ταῦτα ἐφρύνει τε καὶ ἐδίδασκεν, ἀεὶ ἐπὶ
στόματος φέρων τὰς χρήσεις τῶν 'μακαρίων καὶ σοφῶν διδασκάλων, παντοίῳ τε τρόπῳ ἀγωνιζόμενος
ἔργῳ ἀποδεῖξαι τὸν λόγον, καὶ τὴν μάθησιν, φρόνησιν, καὶ τὴν πρᾶξιν κατὰ τὴν δίδαξιν.
πδ'. Οὐ μόνον δὲ ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετ' αὐτοῦ
οὕτως ἐφωταγώγει καὶ ἥλιζεν, ἀκούων παρὰ τοῦ
Σωτήρος, ὅτι «Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς, καὶ τὸ
φῶς τοῦ κόσμου. • Πολλάκις γὰρ εἴ που ηὕρισκε
χρήσιν ἢ γνώμην, είτε τροπάριον ἐκ τῶν κανόνων,
κατόρθωσιν ἤθους διδάσκοντα, προσκαλούμενος τοὺς
ἀδελφοὺς ὥσπερ τινὰ κλῆρον διεδίδου αὐτοῖς τοῦ
ἀποστηθίζειν αὐτά· τοῖς μὲν ἰσχύουσι τὰ ὑψηλὰ,
τοῖς δὲ ἀσθενεστέροις τὰ ἐλαφρὰ· καὶ ἑκάστῳ πρὸς
τὸ πάθος ᾧ ἐπλεονεκτεῖτο, καὶ τὸ ἔμπλαστρον τοῦ
μαθήματος ἐπετίθει. Οἷον εἴ τις γαστρίμαργος,
τὰ περὶ ἐγκρατείας· εἴ τις λάγνος, τὰ περὶ ἁγνείας
εἴ τις κενόδοξος, τὰ περὶ ταπεινοφροσύνης· εἴ τις
γλωσσώδης καὶ μάχιμο;, τὴν Ἐπιστολὴν Ἰακώβου
τοῦ ἀποστόλου. Εἰ δέ τις ἦν δυσμαθὴς, καὶ μὴ δυνάμενος μνημονεύειν, γράφων τὴν γνώμην ἐν τμήματι
χαρτίου, ἐκρέμα αὐτῷ ἐπὶ τὸν τράχηλον, ἢ περὶ
τὸν βραχίονα αὐτοῦ, μέχρις ὅτου αὐτὴν ἀπεστήθιζεν.
Οὕτως ἐπείει ο τρισμακάριστος τοὺς ἀλάλους λα
λεῖν, καὶ τοὺς κωφοὺς ἀκούειν, καὶ τοὺς τυφλούς
βλέπειν· τοὺς βαρβάρους εἰργάζετο θεολόγους:
καὶ τούς ποτε κτηνοτρόφους, ἀνθρώπων διδασκάλους. G
καὶ πολλοὺς μὲν ἀπήλλαξε δεινῶν δαιμονίων, πλείο
νας δὲ παθῶν ἀκαθάρτων, καὶ συνηθείας ἀτόπου
μείζον δὲ τοῦ προτέρου τὸ δεύτερον. Πολλὰ ἔχω
τοῦ λέγειν περὶ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οὐκ ἐξ με ὁ χρόνος,
ἐπείγομαι γὰρ πρὸς τὸ τέλος. Μετὰ τὸ τελευτῆσαι
τὸν ἀοίδιμον Αλιγέρνον, τὸν καλῶς καὶ ὁσίως ποι
μάναντα τὴν μονὴν τοῦ ἁγίου Βενεδίκτου, ἀνέστη
ἐπ' αὐτὴν ἡγούμενος, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν ὅσιον Νεῖλον,
ὅστις ἦν, ἀληθῶς δ᾽ εἰπεῖν οὐδὲ τὸν Θεόν· ὅμως
γνωρίσει τὰ περὶ αὐτὸν τοῦτο, ὅπερ συντόμως ἐρῶ.
πε'. Παραβαλόντος τοῦ μακαρίου μιᾷ τῶν ἡμερῶν
πρὸς αὐτὸν, ἔτυχεν αὐτὸν εὑρεῖν ἐν τῷ κάτω μοναστηρίῳ, ἐν ᾧ ἵδρυται πάντερπνος ναὸς τοῦ ἁγιωτά
του Γερμανοῦ, ὑδάτων πλήθει καὶ κάλλει περιαντλούμενος. Εὗρε δὲ τὸν αὐτὸν ἡγούμενον σὺν τοῖς
πρώτοις τοῦ μεγάλου μοναστηρίου λελουμένον, καὶ
ἐν τῷ ἀριστηρίῳ ἐσθίοντα. Ὡς οὖν περιέμενεν
αὐτὸν ὁ ὅσιος ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ
ἀδελφῶν, ἀκούει ὅτι κιθαριστής εἰσῆλθε κιθαρίζων
ἐν τῷ ἀριστηρίῳ. Τότε ὁ μακαρίτης Νείλος έφη
πρὸς τοὺς συνόντας· Μέμνησθέ μου τοῦ ῥήματος,
ἀδελφοί, ὅτι οὐ βραδύνει τοῦ ἐλθεῖν τὴν ὀργὴν Κυρίου
οι Matth. v, 13, 14. ns Jac. 1!1, 5-7.
84. Nec se ipsum tantummodo, sed suos etiam
pariter luinine implebat et sale condiebat, audiens
a Salvatore, «Vos estis sal terræ et lux mundi 81.1
Sape enim ubi in dictum, aut sententiam incidisset, aut in modulum ex Omiciis sanctorum, quo
ad corrigendos mores aliquid contineretur, fratres
advocabat et quasi hæreditariam portionem distribuebat, ut memoriæ mandarent, validis quidem
sublimia dans, tenuioribus vero levia, et unicuique, ut affectu laborabat, ita emplastrum documenti apponebat. Exempli gratia, si quis esset
ventri deditus, dabat abstinentiæ præcepta; si quis
salax, castitatis; si qu's inanis gloriæ cupidus,
humilitatis; si quis linguax et contentiosus, apostoli Jacobi Epistolam ". Quod si quis esset hebetioris ingenii, nec vi memoria polleret, in pare
vula charta scribebat sententiam et appendebat ad
ejus cervicem, sive ad brachium, donec cau
memoriter recitaret. Ita aciebat ter beatus Pater,
ut muti loquerentur et surdi audirent et cæci viderent: barbaros efficiebat theologus, et jumentorum pastores mulabat in doctores hominum, et
multos quidem ab infestis dæmonibus liberavit,
plures vero ab impuris animi affectibus et consuetudine absona: majus porro est hoc posterius
priori. Mulla habeo, quæ dicam de illo, verum
tempus non permittit, quoniam ad finem propere.
Defuncto celeberrimo Aligerno, qui bene sanctéque
administraverat monasterium S. Benedicti, successit in eo hegumenus, qui beatum Nilum, qui vir
esset, ignorabat, imo vero dici potest et Deum
ipsum. Planum id det per hoc, quod paucis
narrabo.
85. Cum beacts vir profectus esset ad ipsun
aliquando, forte illum invenit in inferiori monasterio, ubi sanctissimo Germano situm est
templum, aquarum circumfluentium copia et
amœnitate pulcherrimum. Invenit autem eumdem
hegumenum, cum primariis monasterii majoris
lotum et prandentem in coenaculo. Cum igitur
vir sanctus illum exspectaret in ecclesia una cum
sociis fratribus, audit ingressum esse citharistam
fidibus canentem in cœnaculo. Tum ad socior
beatus Nilus: Mementole, inquit, verbi nei, fratres non tarda in hos homines veniet ira Domini.
Joannis Clei notæ.
Templum S. Germani situm est in oppido,
quod olim S. Petri nominatum fuit et nunc ab
eodem S. Germann anne:latur. Jacet ad radicem
Casini Montis, in eoque monasterium et templum
etiam hodie superest. Vide Mabillonium in Annalibàs ad annum Christi 720.
Chapter XIIICaput XIII
col. 143–144page 68 of 79
PG 120:143ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους τούτους. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἀνεχώρησεν. Ούπω διῆλθε χρόνος, καὶ ὁ μὲν ἡγούμενος κρατηθεὶς ὑπὸ τοῦ πρίγκιπος δι᾿ ἀνταρσίαν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξω ρύχθη, οἱ δὲ μοναχοὶ ἀρρωστία χαλεπῇ περιπεσόντες ἐβασανίσθησαν ἕως θανάτου, τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν καὶ ἀπέθανον· ὁ δὲ κιθαριστής ἐκεῖνος ἀπελθὼν εἰς τὸ κλέψαι καὶ πιασθείς, μετὰ πολλὰς τὰς βασάνους και αὐτὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξωρύχθη· καὶ πάντες ἔπιον τῆς τοῦ Θεοῦ ὀργῆς τὸ ποτήριον κατὰ τὴν τοῦ γέ ροντος πρόῤῥησιν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον Ο τοίνυν μακαρίτη; Νείλος ποιήσας ἐν τῇ μονῇ τοῦ λεγομένου Βιλλελουχίου περὶ τὰ πεντελαίδεκα ἔτη, καὶ τῶν ἀδελφῶν πληθυνθέντων, καὶ πάντων τῶν τῆς χρείας υπερεκχυνομένων, καὶ τοῦ μοντα στηρίου μεγαλυνθέντος, καὶ ὀνομαστοῦ γενομένου τῇ αὐτοῦ συνεργίᾳ, οὐ πρότερον ὄντος τοιούτου, ἑώρα τοὺς ἀδελφοὺς οὐ πάνυ φροντίζοντας τῆς πνευματικῆς λειτουργίας, καὶ τῆς τοῦ κανόνος ἀκριβείας, ἐν ᾗ ἐτετύπωντο ἀρχῆθεν, ἀλλὰ τῇ πλατεία ἐνῷ ἡδομένους, καὶ ἀμφιβολίᾳ περιβαλλομένους τις μείζων· συνήργει δὲ αὐτοῖς καὶ ἡ κουφότης του προλεχθέντος ἡγουμένου, ἅτε δωρολήπτου και μισο ευλαβούς τυγχάνοντος. Ταῦτα ἰδὼν ὁ μακάριος, καὶ γνοὺς ὡς ἡ τῶν ὑλῶν ἀφθονία αἰτία καθίσταται τῆς πολλῆς ἀταξίας καὶ παντελοῦς ἀνευλαβείας, ἀναστὰς ἀπῆρεν ἐκεῖθεν, καὶ διήρχετο ζητῶν τόπον ὅπου εὕρῃ στενὸν καὶ κόπῳ χορηγοῦντα τὴν τοῦ σώματος χρείαν, ἵνα καὶ τῇ ἐνδείᾳ τῶν ἀναγκαίων ὥσπερ χαλινῷ οἱ πολλοὶ πρὸς τὸ τῆς ἀσκήσεως στάδιον έλκυσθώσιν. "Οθεν καὶ πολλῶν ἀπὸ τῶν πές ρις πόλεων προστρεχόντων και προσκαλουμένων, καὶ τὰς οἰκείας ὑποστάσεις τῷ μακαρίτῃ προσφο ρόντων, τινῶν δὲ καὶ μοναστήρια προετοιμασμένα χαριζομένων, οὐδόλως αὐτὸς κατεδέξατο· οὐ γὰρ
ANONYMI
Sargile, beamus hinc. Et hoc dicto, discessit. ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους τούτους. Εγείρεσθε, ἄγωμεν
Nondum elapsus erat annus et hegumenus a prin- ἐντεῦθεν. Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἀνεχώρησεν. Ούπω
cipe detentus, ut conjurationis socius oculorum
orbatione multatus est monachi gravi morbo
oppressi, usque ad mortem aflictati sunt, quidam
etiam e vita cesserunt: citharista vero ille cum
isset furandi causa, captus est et post multa tormenta tandem ipsi quoque oculi effossi sunt, et
omnes juxta senis vaticinium calicem iræ Domini
biberunt. Verum hæc postea.
διῆλθε χρόνος, καὶ ὁ μὲν ἡγούμενος κρατηθεὶς ὑπὸ
τοῦ πρίγκιπος δι᾿ ἀνταρσίαν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξωρύχθη, οἱ δὲ μοναχοὶ ἀρρωστία χαλεπῇ περιπεσόντες
ἐβασανίσθησαν ἕως θανάτου, τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν καὶ
ἀπέθανον· ὁ δὲ κιθαριστής ἐκεῖνος ἀπελθὼν εἰς τὸ
κλέψαι καὶ πιασθείς, μετὰ πολλὰς τὰς βασάνους και
αὐτὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξωρύχθη· καὶ πάντες ἔπιον
τῆς τοῦ Θεοῦ ὀργῆς τὸ ποτήριον κατὰ τὴν τοῦ γέ
ροντος πρόῤῥησιν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον
CAPUT XIII.
S. Nilus abbatiam Vallis-Lucii, ut locum sibi suisque nimis commodum, relinquit migratque ad alium
magis solitarium in agro Cajetano; feminas, eliam principes, non nisi coactus ad colloquium admittit;
ad principes magnatesque tantum pro míseris acturus, accedit. Romam profectus pro Joanne antipapa
apud Pontificem et imperatorem deprecatur.
Carterum beatus Nilus commoratus in monasterio, Vallelucii titulo, ad quindecim annos, postea -
quam crevisset numerus fratrum et necessaria superabundarent et monasterium esset amplum et
ejus opera celebre factum, cum antea tale non
esset, videbat fratres remissius affectos erga
spiritale ministerium et exactam regulae disciplinam, quam ab initio susceperant, at lata via gaydentes, concertantesque, quis eorum esset major.
Ad hoc etiam contulit illis memorati legumeni
levitás, quippe qui muneribus oblectabatur et exosa illi erat pietas. Hæc postquam perspexit beatus
vir, sciens rerum copiam plerisque causam esse
dissolutionis plenæque in tuenda religione relaxationis, surgens inde abscessit, pervagabaturque
locum quærens angustum et cum labore suppeditantem necessaria corpori, ut saltem penuria victus tanquam freno ad monasticæ vitæ studium
pertraherentur idiotæ. Quare confluentibus multis
e circumjacentibus urbibus et invitantibus, suasque facultates beato viro offerentibus, quibusdam
vero et exædificata monasteria largientibus, prorsus omnia rejecit; neque enim inveniebat in illis,
quod ipse quærebat, solitudinem et quietem et
Ο τοίνυν μακαρίτη; Νείλος ποιήσας ἐν τῇ μονῇ
τοῦ λεγομένου Βιλλελουχίου περὶ τὰ πεντελαίδεκα
ἔτη, καὶ τῶν ἀδελφῶν πληθυνθέντων, καὶ πάντων
τῶν τῆς χρείας υπερεκχυνομένων, καὶ τοῦ μοντα
στηρίου μεγαλυνθέντος, καὶ ὀνομαστοῦ γενομένου
τῇ αὐτοῦ συνεργίᾳ, οὐ πρότερον ὄντος τοιούτου,
ἑώρα τοὺς ἀδελφοὺς οὐ πάνυ φροντίζοντας τῆς
πνευματικῆς λειτουργίας, καὶ τῆς τοῦ κανόνος
ἀκριβείας, ἐν ᾗ ἐτετύπωντο ἀρχῆθεν, ἀλλὰ τῇ πλατεία
ἐνῷ ἡδομένους, καὶ ἀμφιβολίᾳ περιβαλλομένους τις
μείζων· συνήργει δὲ αὐτοῖς καὶ ἡ κουφότης του
προλεχθέντος ἡγουμένου, ἅτε δωρολήπτου και μισο
ευλαβούς τυγχάνοντος. Ταῦτα ἰδὼν ὁ μακάριος,
καὶ γνοὺς ὡς ἡ τῶν ὑλῶν ἀφθονία αἰτία καθίσταται
τῆς πολλῆς ἀταξίας καὶ παντελοῦς ἀνευλαβείας,
ἀναστὰς ἀπῆρεν ἐκεῖθεν, καὶ διήρχετο ζητῶν τόπον
ὅπου εὕρῃ στενὸν καὶ κόπῳ χορηγοῦντα τὴν τοῦ
σώματος χρείαν, ἵνα καὶ τῇ ἐνδείᾳ τῶν ἀναγκαίων
ὥσπερ χαλινῷ οἱ πολλοὶ πρὸς τὸ τῆς ἀσκήσεως
στάδιον έλκυσθώσιν. "Οθεν καὶ πολλῶν ἀπὸ τῶν πές
ρις πόλεων προστρεχόντων και προσκαλουμένων,
καὶ τὰς οἰκείας ὑποστάσεις τῷ μακαρίτῃ προσφο
ρόντων, τινῶν δὲ καὶ μοναστήρια προετοιμασμένα
χαριζομένων, οὐδόλως αὐτὸς κατεδέξατο· οὐ γὰρ
Joannis Clei notæ.
Toto cœlo differunt, quæ de hisce narrat
Leo Ostiensis, qui patrata in Mansonem Aligerni
successorem crudelitatis causam in Capuanorum
adversus illum ob recuperatas ab Ottone possessiones nimiumque fastum invidiam, et Alberici
Marsorum episcopi pro adipiscenda Casineusi
abbatia nefarias molitiones rejicit. Dubitanter
utcunque biographi nostri dicta et ut suspecta
excepit Mabillonius Actorum sanctorum Ordinis
S. Benedicti sæculo v, parte 1, pag. 651, opponens
iilis Leonis Marsicani testimonium, ex quo demum,
neglectis, que hic leguntur, real narrat in
Annalibus ad annum Christi 996 num. 32. Difficile
essel, catisam biographum nostrum inter et Leonem decidere, at ego sie hujus asserto non assentiar, ut nullius momenti illius testimonium
credam. Visit biographus noster eo tempore, quo
peracla sual, et verisimiliter S. Nilo tum adfuit,
nec ejus intererat, inflictane Mansoni, quam pradixerat sanctus Pater, per Capitanos et Albericum,
an per principɛin, illaïque, vel aliam ob causa:
fuerit prena. De abbate domestico scribit Lo.
atque ita loquitur ad finem capitis 16, ut narratis
fidem facial: Ex his auteni nuntiis, quos in
tantum scelus (evellendos Mansoni oculos) jam
dictus pseudo-episcopus (Albericus) destinaverat,
unum, Andream nomine, presbyterum, ego ipse,
cum adhuc essem puerulus, vix sese in lecto movere valenten recolo me vidisse, qui uitra centenariam jam vivens ætatem hæc omnia şeriatim
avunculo meo, sanctæ memoriæ Joauni Sorano
episcopo, quotiens interrogabatur, cum lace yaris
confiteri solebat, ne quis forte existimet fabuiosum.ɔ
Ultimia hæc satis insinuant, sensisse Leonem,quod
nova diversaque ab iis, quæ tum narrabantur,
scriberet. Auctoritatem porro accersit a relatione
hominis plusquam centenarii, quique non hee
sibi, sed avunculo suo, cum ipse adhuc puer
essel, narraverit; quae an penitus biographi adctoritatem elevare debeant, videant alii. Ceterum
de iis, quae spondet biographus, postea dicturu
se, nihil invenio.
col. 145–146page 69 of 79
PG 120:145εὕρισκεν ἐν αὐτοῖς ὁ ἐπεζήτει, ἐρημίαν, καὶ ἡσυ χίαν, καὶ τῶν πολλῶν ἀποικίαν. Ἔλεγε γὰρ, ὅτι οὐ συμφέρει τοῖς ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ μοναχοῖς ἄνεσις καὶ ἀφροντησία· οὐ γάρ ἐστιν ἡ σχολὴ αὐτῶν ἐν προσευχῇ καὶ θεωρίᾳ καὶ τῇ τῶν Γραφῶν ἀναπτύξει, ἀλλ' ἐν ματαιολογίᾳ καὶ κακενθυμησίᾳ καὶ τῇ τῶν ματαίων περιεργία. Διόπερ εὑρίσκονται τὸν ἐν κόπῳ περισπασμὸν ἀποτροπὴν πονηρῶν λογισμῶν καὶ πολλῶν κακῶν· προτιμητέον τε τό, ο Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ἐσθίειν τὸν ἄρτον.» Οὕτω καὶ ἡ ἀπο στολικὴ ἐντολὴ πληρωθήσεται, και οι πυκνῶς παρερχόμενοι συμμέτρως αναπαυόμενοι στεφάνων ἡμῖν αἴτιο: ἀξίω; γενήσονται. πι. Ταύτης τῆς συνέσεως τοῦ δικαίου τινὲς τῶν ἀδελφῶν μηδαμῶς αἰσθηνθέντες, τοὐναντίον μὲν οὖν τὴν εὐρύχωρον ὁδὸν τῆς στενῆς προτιμῶντες ἐναπέμειναν τῷ προλεχθέντι μοναστηρίῳ, προσδεθέντες τῇ τοῦ τόπου διαναπαύσει, καὶ ἀχθεσθέντες τῇ στρυφνότητι τοῦ ἁγίου. Οὐ μέντοι εὗρον ἀνά παυσιν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ἐκεῖσε αὐτῶν ἀσκή σεως· οὔτε διέλειψεν αὐτοῖς ἀκαστασία καὶ ἀταξία, θλίψις τε καὶ λογολεσχία· τέλος δὲ καὶ παντελῶς ἐξεώσθησαν καὶ ἀπηλάθησαν. Ὁ δὲ μακάριος μετά τῶν συνελθόντων αὐτῷ ἀδελφῶν, καὶ τοῦ ἀοιδίμου Στεφάνου εὑρὼν ἐν τοῖς τῆς Γαΐτας μέρεσι τοπάριον, ἀληθῶς δ' εἰπεῖν σπανίθριον, καὶ ἀρεσθεὶς ἐπὶ τῇ αὐτοῦ στενότητι και ξηρότητι κατώκησεν ἐκεῖ, ἐν ενδείᾳ καὶ λείψει τῶν σωματικῶν· μετ' οὐ πολὺ δὲ πλειόνων ἀδελφῶν καὶ πάντων θεοφιλῶν συνελθόντων ἅπαντα ἐν εὐθηνίᾳ κατέστη, ἀπερίσπαστός τε ἦν εργασία, καὶ ἀδιάλειπτος ψαλμωδία, ψαλμολογίαι συχναί, καὶ γονυκλισίαι πυκναὶ, ἐγκράτεια ἑκούσιος, καὶ ὑπακοὴ ἀβίαστος· καὶ λοιπὸν ἅπαντα ήνθουν καὶ ἐκαρποφόρουν τῇ ἀρδίᾳ τῶν λόγων καὶ ἀπαύστω διδασκαλίᾳ τοῦ θεοφόρου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου. Αλλ' οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ ἀήττητος ἐν ἀγῶσιν ἀπέκοπτε τῆς συνή θους αὐτοῦ ἐγκρατείας, καὶ ἐνθέων κατορθωμάτων ἀλλ' ὅσον τῷ σώματι ἐγήρα καὶ ἐξησθένει, τοσοῦτον τῷ πνεύματι ἀνέθαλλε καὶ ἐδυναμοῦτο. Οὐδέποτε ἦν αὐτῷ παραλύσαι νηστείαν, ή γεύσασθαι, ἢ πιεῖν καιρῷ μὴ νενομισμένῳ, ὡς ἔθος τῶν γηρασκόντων. Οὐδέ ποτε εγεύσατο κρέατος, ἢ τὸ σῶμα ἐλούσατο μέχρι τῆς τελευτῆς αὐτοῦ· καὶ ταῦτα ἐν βαθεῖ γῆρα ἑκατοστὸς γὰρ ἀποθνήσκει πέντε δεόντων· καὶ νό σοις μεγάλαις καὶ ποικίλαις πυκτεύων οὐ μόνον διὰ τὸ γῆρας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν πολλὴν κακουχίαν καὶ άφατον σκληραγωγίαν. Εἰς τοιαύτην γὰρ ἕξιν Αγωνίσατο καὶ ἤγαγεν ἑαυτὸν, ὅτι καὶ εἰ ἤθελε φαγεῖν ἢ πιεῖν πρὸς τὸ ἀνακτήσασθαι ἑαυτὸν οὐκ εἴα αὐτὸν ἡ συνήθεια· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὕπνου ηδύνατο μετ τασχεῖν τὸ ἀρκοῦν. πη. Πολλάκις δὲ καὶ ἑαυτοῦ ἐξίστατο, καὶ ἐπὶ η
VITA S. NILE JUNIORIS.
εὕρισκεν ἐν αὐτοῖς ὁ ἐπεζήτει, ἐρημίαν, καὶ ἡσυ- secessionen a frequentia hominum. Aiebat enim,
χίαν, καὶ τῶν πολλῶν ἀποικίαν. Ἔλεγε γὰρ, ὅτι
οὐ συμφέρει τοῖς ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ μοναχοῖς ἄνεσις
καὶ ἀφροντησία· οὐ γάρ ἐστιν ἡ σχολὴ αὐτῶν ἐν
προσευχῇ καὶ θεωρίᾳ καὶ τῇ τῶν Γραφῶν ἀναπτύξει,
ἀλλ' ἐν ματαιολογίᾳ καὶ κακενθυμησίᾳ καὶ τῇ τῶν
ματαίων περιεργία. Διόπερ εὑρίσκονται τὸν ἐν
κόπῳ περισπασμὸν ἀποτροπὴν πονηρῶν λογισμῶν
καὶ πολλῶν κακῶν· προτιμητέον τε τό, ο Ἐν ἱδρῶτι
τοῦ προσώπου ἐσθίειν τὸν ἄρτον.» Οὕτω καὶ ἡ ἀποστολικὴ ἐντολὴ πληρωθήσεται, και οι πυκνῶς
παρερχόμενοι συμμέτρως αναπαυόμενοι στεφάνων
ἡμῖν αἴτιο: ἀξίω; γενήσονται.
πι. Ταύτης τῆς συνέσεως τοῦ δικαίου τινὲς τῶν
ἀδελφῶν μηδαμῶς αἰσθηνθέντες, τοὐναντίον μὲν
οὖν τὴν εὐρύχωρον ὁδὸν τῆς στενῆς προτιμῶντες
ἐναπέμειναν τῷ προλεχθέντι μοναστηρίῳ, προσδεθέντες τῇ τοῦ τόπου διαναπαύσει, καὶ ἀχθεσθέντες
τῇ στρυφνότητι τοῦ ἁγίου. Οὐ μέντοι εὗρον ἀνάπαυσιν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ἐκεῖσε αὐτῶν ἀσκή
σεως· οὔτε διέλειψεν αὐτοῖς ἀκαστασία καὶ ἀταξία,
θλίψις τε καὶ λογολεσχία· τέλος δὲ καὶ παντελῶς
ἐξεώσθησαν καὶ ἀπηλάθησαν. Ὁ δὲ μακάριος μετά
τῶν συνελθόντων αὐτῷ ἀδελφῶν, καὶ τοῦ ἀοιδίμου
Στεφάνου εὑρὼν ἐν τοῖς τῆς Γαΐτας μέρεσι τοπάριον,
ἀληθῶς δ' εἰπεῖν σπανίθριον, καὶ ἀρεσθεὶς ἐπὶ τῇ
αὐτοῦ στενότητι και ξηρότητι κατώκησεν ἐκεῖ, ἐν
ενδείᾳ καὶ λείψει τῶν σωματικῶν· μετ' οὐ πολὺ δὲ
πλειόνων ἀδελφῶν καὶ πάντων θεοφιλῶν συνελθόντων
ἅπαντα ἐν εὐθηνίᾳ κατέστη, ἀπερίσπαστός τε ἦν
εργασία, καὶ ἀδιάλειπτος ψαλμωδία, ψαλμολογίαι
συχναί, καὶ γονυκλισίαι πυκναὶ, ἐγκράτεια ἑκούσιος,
καὶ ὑπακοὴ ἀβίαστος· καὶ λοιπὸν ἅπαντα ήνθουν
καὶ ἐκαρποφόρουν τῇ ἀρδίᾳ τῶν λόγων καὶ ἀπαύστω
διδασκαλίᾳ τοῦ θεοφόρου Πατρὸς ἡμῶν Νείλου. Αλλ'
οὐδ᾽ αὐτὸς ὁ ἀήττητος ἐν ἀγῶσιν ἀπέκοπτε τῆς συνή
θους αὐτοῦ ἐγκρατείας, καὶ ἐνθέων κατορθωμάτων·
ἀλλ' ὅσον τῷ σώματι ἐγήρα καὶ ἐξησθένει, τοσοῦτον
τῷ πνεύματι ἀνέθαλλε καὶ ἐδυναμοῦτο. Οὐδέποτε
ἦν αὐτῷ παραλύσαι νηστείαν, ή γεύσασθαι, ἢ πιεῖν
καιρῷ μὴ νενομισμένῳ, ὡς ἔθος τῶν γηρασκόντων.
Οὐδέ ποτε εγεύσατο κρέατος, ἢ τὸ σῶμα ἐλούσατο
μέχρι τῆς τελευτῆς αὐτοῦ· καὶ ταῦτα ἐν βαθεῖ γῆρα
ἑκατοστὸς γὰρ ἀποθνήσκει πέντε δεόντων· καὶ νό
σοις μεγάλαις καὶ ποικίλαις πυκτεύων οὐ μόνον διὰ
τὸ γῆρας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν πολλὴν κακουχίαν καὶ
άφατον σκληραγωγίαν. Εἰς τοιαύτην γὰρ ἕξιν
Αγωνίσατο καὶ ἤγαγεν ἑαυτὸν, ὅτι καὶ εἰ ἤθελε
φαγεῖν ἢ πιεῖν πρὸς τὸ ἀνακτήσασθαι ἑαυτὸν οὐκ
εἴα αὐτὸν ἡ συνήθεια· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὕπνου ηδύνατο μετ
τασχεῖν τὸ ἀρκοῦν.
πη. Πολλάκις δὲ καὶ ἑαυτοῦ ἐξίστατο, καὶ ἐπὶ
" "Gen. 11, 19.
η
ætatis hujusce monachis non esse utilem animi
remissionem et socordiam, vacare enim cos non
orationi, contemplationi et Scripturarum explanationi, sed vaniloquio pravisque cogitationibus et
ad res inanes curiositati. Quapropter laboris occupationem esse illis pravarum cogitationum
multorumque malorum devitationem; idcirco
amplectendum esse illud, e In sudore vultus tui
vesceris pane". Ita vero impleri apostolicum
præceptum, et eos, qui crebro per nos transeunt,
modica quiete fruentes, coronarum nobis auctores
merito fieri.
87. Hanc viri justi prudentiam fratres non percipientes, imo late patentem viam angustæ præferentes, perstiterunt in dieto monasterio, alligati
commodis loci et sancti Patris severitatem ægre
ferentes. Nec tamen frui quiete potuerunt cunctis
diebus, quibus illud inhabitarunt, nec defuit ibi
inordinatio et confusio, angor et futilitas, donec
tandem omnino ejecti extrusique sunt. At beatus
Pater cum fratribus, quos habuerat comites, et
cum celeberrimo Stephano in Cajetæ finibus cUNT
parvulum reperisset locum, imo ut vere dicam,
desertum siccitate secessum, placente angustia et
ariditate ejus, illum incoluit, nitio quidem in
magna victus inopia, sed non multo post fratribus, cunctis sane Dei amantibus, haud paucis,
convenientibus, subsecuta est rerum omnium
amuentia. Itaque assiduus erat labor, jugis psalmodia, crebræ recitationes psalmorum et frequens
genuflexio, abstinentia spontanea et non coacta
obedientia. Et sane jam forebant omnes fructum -
que ferebant irrigatione sermonum et perenni
magisterio deiferi Patris nostri Nili, et ipse in
perferendis arduis laboribus invictus nihil de solita
abstinentia remittebat divinisque exercitiis, sed
quo magis corpore senescebat et imbecillior flebat,
tanto acrius spiritu reflorescebat et vires acquire -
bat. Nunquam sibi indulsit ut jejunium solveret,
aut degustaret, biberetve præter constitutum ten) -
pus, ut moris est senibus: carne semper abstinuit
et bɔlneo nunquam est usus usque ad mortem,
idque jam decrepitus senex (agebat enim quintum
el nonagesimum annum cum mortuus est
magnisque el variis morbis afflictus, non tantum
propter senectutem, sed etiam ob nimiam vitæ
asperitatem et, quæ vix enarrari queat, disciplina
austeritatem. Eo enim habitudinis per labores sese
redegerat, ut si vellet, etiam comedere vel bibere
ad recreandas vires, id sibi consuetudo non permitteret et peræque somno se dare congruenti non
posset.
88. Non raro etiam mentis patiebatur abstractio
Joannis Clei notæ.
Ex hisce chronotaxim aliquam Vite concti Patris deduxi Comment. prævii num. 7, quem
consule.
col. 147–148page 70 of 79
PG 120:147πλεῖστον διέμενεν ἄφωνος, καὶ τῶν παρόντων μή αἰσθανόμενος. Πλὴν ὅτι καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐκστάσει εἰ ποτέ τι ἐλάλησεν, ἐκ τῶν τῆς θείας λειτουργίας ἀπο κρίσεων ἀπεφθέγγετο εἷον τό, ο Παράσχου, Κύριε, ἢ τὸ, ο "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος,» καὶ τὰ ὅμοια ἄλλοτε δὲ καὶ τὸν ἄμωμον στιχολογῶν ἡὑρίσκετο. Επ δέ τις μετὰ ταῦτα τῶν ἀδελφῶν ἠρώτα αὐτόν; Τί σοι γέγονε, Πάτερ; καὶ ποῦ ἧς ἕως ἄρτι; ἀπεκρίνετο ὅτι Ἐγήρασα, τέκνον, καὶ ἐληρίσσα, και ἐδαιμονίσθην, καὶ τί πάσχω οὐκ οἶδα. Ἀλλὰ καὶ τοῖς παραβάλλουσιν ἀκαίρως, καὶ ἀπασχολοῦσιν αὐτὸν ἐκ τῆς κατὰ νοῦν θεωρίας, ἐκέλευε λέγειν, ὅτι Εδαιμονίσθη ὁ γέρουν, καὶ οὐ δύναταί τινι ἀπαν τῆσαι. Οσον δὲ αὐτὸς ἐξουθένει καὶ ἐταπείνου ξαν τὸν, τοσοῦτον διήρχετο καὶ ἐμεγαλύνετο ἡ φήμη αὐτοῦ· καὶ πάντες ἔτρεχον τοῦ θεάσασθαι αὐτὸν, καὶ ἀκοῦσαι τῆς συντυχίας. Ἐν μια γοῦν παρακαλεῖ τὸν τῆς Γαΐτας ἄρχοντα ἡ σύμβιος αὐτοῦ ἀπελθεῖν εἰς προσκύνησιν τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ. Καὶ λέγει αὐτῇ ὁ ἀνήρ· Δηλώσωμεν πρῶτον αὐτῷ, μή πως φανῇ αὐτῷ βαρύ, καὶ ἀχθεσθεὶς φύγῃ ἀπὸ τῆς χώρ μας ἡμῶν, καὶ ζημιωθῶμεν τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ. Τάτε μηνύουσιν αὐτῷ περὶ τούτου, πολλὰ παρακαλοῦντες αὐτόν· ἐγίνωσκον γὰρ, ὅτι σφόδρα ἀποστρέφεται τὴν συντυχίαν τῶν γυναικῶν· καὶ ὅτι οὐδέ ποτε εἰσέρχεται γυνὴ ἐν τῷ μοναστηρίῳ αὐτοῦ. Αντιδηλοῖ οὖν αὐτῇ ὁ ὅσιος λέγων· Συμπάθησόν μοι διὰ τὸν Κύριον, ὅτι ἡνίκα μην κοσμικός, ἐδα μονιζόμην· καὶ διὰ τοῦτο ἀφ' οὗ γέγονα μοναχός, ἐξιάθην νυνὶ δὲ ἐὰν ἴδω γυναῖκα, πάραυτα ὁ δαίμων ὑποστρέφει καὶ κολάζει με. Ταῦτα ἡ γυνὴ ἀκούσασα καὶ νοήσασα, πλέον ἀνεπτερώθη πρὸς τὸ αὐτὸν θεάσασθαι· καὶ τοσοῦτον ἐπύκτευσεν, ἕως ὅτου ἦλθε καὶ ἠξιώθη τῆς αὐτοῦ προσκυνήσεως· παρήγο γειλε μέντοι μηδεμίαν τῶν γυναικῶν τοῦ ἄστεος ἀκολουθῆσαι, ἀλλὰ πάντας άνδρας συμπορευθῆναι αὐτῇ. Ὁ δὲ μακάριος ὀλίγα περὶ σωφροσύνης, καὶ ἐλεημοσύνης, καὶ φόβου Θεοῦ νουθετήσας αὐτὴν, ἀπέλυσε μετά χαρὰ εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς. πθ'. Αὐτὸς μὲν οὖν ἄχθος μέγα ἡγεῖτο, καὶ σφόδρα άπεστρέφετο τὴν τῶν ἐνδόξων τῆς γῆς συντυχίαν, ὥσπερ πρόξενον κενοδοξίας και ψυχικής ζημίας. Ἡνάγκαζε δὲ τοῦτον τοῦτο καταδέχεσθαι ἡ τῶν παρ' αὐτῶν ἀδικουμένων καὶ πλεονεκτουμένων ενόχλησις, οὖς πολλάκις διὰ γραφῆς αὐτοῦ καὶ μόνης ἐκ τῶν φαρύγγων αὐτῶν ἀνέσπασεν. Καὶ εἴ τις ἂν τὰς τοιαύτας ἐπιστολὰς αὐτοῦ συνελέξατο, πάνυ ὠφέλι μεν καὶ χρησιμωτάτην βίβλον ἐξ αὐτῶν συστῆσαι Αδύνατο. Οὕτω δὲ πεποίηκεν καὶ εἰς τὸν συμπολίτην αὐτοῦ Φιλάγαθον τὸν ἀρχιεπίσκοπον. Ηνίκα γὰρ ὁ ῥηθεὶς ἐπέβη τῷ Ρώμης ἀπλήστως θρόνῳ, μὴ ἀρχε σθεὶς τῇ τοῦ κόσμου μεγαλειότητι, ᾗ Θεὸς παραδόξως αὐτὸν ὑπερύψωσεν· ἐν ἄμφω γὰρ τοῖς βασι ΠΟ
ANONYMI
nem, diuque vocis usu carens astantium quoque πλεῖστον διέμενεν ἄφωνος, καὶ τῶν παρόντων μή
praesentiam non sentiebat, quanquam et in ipsa
exstasi, si quando aliquid submurmuraret, e sacræ
liturgia responsionibus verba proferebat ut
puta, ‹ Concede, Domine, › vel, ‹ Sanctus, sanctus,
sanctus Dominus, › et similia: quandoque etiam
psalmum, e Beati immaculati, o recitare audiebatur. Quod si quis e fratribus postea quæsisset ab
co: Quid tibi contigit, Pater, et ubi hactenus eras?
Respondebat Consenui, fili, et deliro et oppressus
dæmone sum et ignoro quod patior. Quin et accedentibus ad illum importune et a contemplatione
mentis avpcautibus renuntiari jubebat, dæmone
agitari senem, nec posse ad quemquam venire.
Sed quo magis ipse contendebat et abjiciebat sese,
eo latius divulgabatur et percrebrescebat fama ejus,
et accurrebant omnes, ut viderent et loquentem
ipsum audirent. Itaque Cajete quoque principem
rogavit uxor ut irent salutatum Dei servum.
lle vero: Significenus, inquit, hoc illi primum,
ne forte grave videatur et affectus molestia fugiat
e regione nostra et servi Dei jacturam faciamus.
Significarunt igitur de hoc, multis precibus agenles; sciebant enim illum vehementer aversari colloquia feminarum, et mulieribus non patere aditum
in ejus monasterium. At contra vir sanctus hæc
ad illam perferri jussit. Ignosce mihi propter Dominum: nam quando vivebam in sæculo, dæmone
exagitabar; ideoque ex quo sum factus monachus,
curatus sum: nunc vero si feminam videro, sta
Lion demon revertitur et cruciat me Hæc ubi
audivit et intellexit mulier, majori exarsit desiderio videndi ipsum et tamdiu colluctata est, donec venit et ejus salutatione dignata est. Præceperat tamen, nie ulla oppidana mulier sequeretur,
sed omnes eam sequerentur viri. Ergo beatus vir,
postquam paucis illam docuisset de pudicitia, de
eleemosyna, deque timore Dei, domum remisit
gaudentem.
89. Et ipse quidem agerrime ferebat et magno
studio devitabat commercia principumn terra, ut
originem inanis gloriæ et perniciem animæ. Cæteram cogebatur id tolerare ob molestiam, quam
exhibebant injuriam passi et injuste abillis oppressi,
quoruin sæpe'multos ex eorum faucibus vel por
epistolam solam extraxit. Et si quis colligeret hujusmodi ab eo scriptas epistolas, librum possel
conficere valde utilem et magno usui futurum.
Quod idem fecit pro Philaga ho archiepiscopo cive
suo. Quando enim ille insatiabili arilitate Romanam sedem invasit, non contentus mundano fastigio, ad quod illum Deus præter opinionem evexerat
(nam apud utrumque imperium magnos honores
αἰσθανόμενος. Πλὴν ὅτι καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐκστάσει εἰ
ποτέ τι ἐλάλησεν, ἐκ τῶν τῆς θείας λειτουργίας ἀποκρίσεων ἀπεφθέγγετο εἷον τό, ο Παράσχου, Κύριε,
ἢ τὸ, ο "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος,» καὶ τὰ ὅμοια -
ἄλλοτε δὲ καὶ τὸν ἄμωμον στιχολογῶν ἡὑρίσκετο. Επ
δέ τις μετὰ ταῦτα τῶν ἀδελφῶν ἠρώτα αὐτόν; Τί
σοι γέγονε, Πάτερ; καὶ ποῦ ἧς ἕως ἄρτι; ἀπεκρί
νετο ὅτι Ἐγήρασα, τέκνον, καὶ ἐληρίσσα, και
ἐδαιμονίσθην, καὶ τί πάσχω οὐκ οἶδα. Ἀλλὰ καὶ
τοῖς παραβάλλουσιν ἀκαίρως, καὶ ἀπασχολοῦσιν
αὐτὸν ἐκ τῆς κατὰ νοῦν θεωρίας, ἐκέλευε λέγειν,
ὅτι Εδαιμονίσθη ὁ γέρουν, καὶ οὐ δύναταί τινι ἀπαν
τῆσαι. Οσον δὲ αὐτὸς ἐξουθένει καὶ ἐταπείνου ξαντὸν, τοσοῦτον διήρχετο καὶ ἐμεγαλύνετο ἡ φήμη
αὐτοῦ· καὶ πάντες ἔτρεχον τοῦ θεάσασθαι αὐτὸν,
καὶ ἀκοῦσαι τῆς συντυχίας. Ἐν μια γοῦν παρακαλεῖ
τὸν τῆς Γαΐτας ἄρχοντα ἡ σύμβιος αὐτοῦ ἀπελθεῖν
εἰς προσκύνησιν τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ. Καὶ λέγει
αὐτῇ ὁ ἀνήρ· Δηλώσωμεν πρῶτον αὐτῷ, μή πως
φανῇ αὐτῷ βαρύ, καὶ ἀχθεσθεὶς φύγῃ ἀπὸ τῆς χώρ
μας ἡμῶν, καὶ ζημιωθῶμεν τὸν δοῦλον τοῦ Θεοῦ.
Τάτε μηνύουσιν αὐτῷ περὶ τούτου, πολλὰ παρακαλοῦντες αὐτόν· ἐγίνωσκον γὰρ, ὅτι σφόδρα ἀποστρέ
φεται τὴν συντυχίαν τῶν γυναικῶν· καὶ ὅτι οὐδέ
ποτε εἰσέρχεται γυνὴ ἐν τῷ μοναστηρίῳ αὐτοῦ.
Αντιδηλοῖ οὖν αὐτῇ ὁ ὅσιος λέγων· Συμπάθησόν
μοι διὰ τὸν Κύριον, ὅτι ἡνίκα μην κοσμικός, ἐδα:-
μονιζόμην· καὶ διὰ τοῦτο ἀφ' οὗ γέγονα μοναχός,
ἐξιάθην νυνὶ δὲ ἐὰν ἴδω γυναῖκα, πάραυτα ὁ δαίμων
ὑποστρέφει καὶ κολάζει με. Ταῦτα ἡ γυνὴ ἀκούσασα
καὶ νοήσασα, πλέον ἀνεπτερώθη πρὸς τὸ αὐτὸν
θεάσασθαι· καὶ τοσοῦτον ἐπύκτευσεν, ἕως ὅτου
ἦλθε καὶ ἠξιώθη τῆς αὐτοῦ προσκυνήσεως· παρήγο
γειλε μέντοι μηδεμίαν τῶν γυναικῶν τοῦ ἄστεος
ἀκολουθῆσαι, ἀλλὰ πάντας άνδρας συμπορευθῆναι
αὐτῇ. Ὁ δὲ μακάριος ὀλίγα περὶ σωφροσύνης, καὶ
ἐλεημοσύνης, καὶ φόβου Θεοῦ νουθετήσας αὐτὴν,
ἀπέλυσε μετά χαρὰ εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς.
πθ'. Αὐτὸς μὲν οὖν ἄχθος μέγα ἡγεῖτο, καὶ σφόδρα
άπεστρέφετο τὴν τῶν ἐνδόξων τῆς γῆς συντυχίαν,
ὥσπερ πρόξενον κενοδοξίας και ψυχικής ζημίας.
Ἡνάγκαζε δὲ τοῦτον τοῦτο καταδέχεσθαι ἡ τῶν παρ'
αὐτῶν ἀδικουμένων καὶ πλεονεκτουμένων ενόχλησις,
οὖς πολλάκις διὰ γραφῆς αὐτοῦ καὶ μόνης ἐκ τῶν
φαρύγγων αὐτῶν ἀνέσπασεν. Καὶ εἴ τις ἂν τὰς
τοιαύτας ἐπιστολὰς αὐτοῦ συνελέξατο, πάνυ ὠφέλιμεν καὶ χρησιμωτάτην βίβλον ἐξ αὐτῶν συστῆσαι
Αδύνατο. Οὕτω δὲ πεποίηκεν καὶ εἰς τὸν συμπολίτην
αὐτοῦ Φιλάγαθον τὸν ἀρχιεπίσκοπον. Ηνίκα γὰρ ὁ
ῥηθεὶς ἐπέβη τῷ Ρώμης ἀπλήστως θρόνῳ, μὴ ἀρχε
σθεὶς τῇ τοῦ κόσμου μεγαλειότητι, ᾗ Θεὸς παραδό
ξως αὐτὸν ὑπερύψωσεν· ἐν ἄμφω γὰρ τοῖς βασι·
Joannis Clei notæ.
Quis hic Gajetanus princeps fuerit, que
ejus uxor, quæ tanto desiderio flagravit sanctum virum conveniendi, alibi non reperio.
In sensu morali potuit hæc verissime
Bañetus dicere, quod expertus eccel ex feminarum colloquio et aspectu tentationes a dæmone
immissas: atque hoc sane sensu inteliigenda sunt,
humilitas ad mendacia imprudenter defle
ΠΟ
xerit.
col. 149–150page 71 of 79
PG 120:149λείοις δεδόξαστο· ὁ μὲν οἷα γινώσκων τὸ μέλλον, ἐπέστελλεν αὐτὸν δυσωπῶν παραχωρήσαι τῇ ἀνθρωπίνῃ δόξῃ, ἅτε ταύτης εἰς κόρον χρησάμενον, καὶ ἡσυχίᾳ πρὸς τὴν μοναχικὴν κατάστασιν ἀνακάμψαι. Ἐκεῖνος δὲ οὐ διέλιπεν συντασσόμενος, ἕως ὅτου ἐξῆλθεν ὁ βασιλεὺς σὺν τῷ ἐκδιωχθέντι προέδρῳ, καὶ τῆς αὐτῶν ἀφορήτου ὀργῆς ἔργον ἐγένετο. Στε ρηθεὶς γὰρ παρ' αὐτῶν τῶν χρειωδεστέρων μελῶν, ὀφθαλμῶν λέγω και γλώττης καὶ ῥινός, ἔῤῥιπτο εἰς φυλακὴν ἐλεεινός τε καὶ ἀποστράτευτος. Ταῦτα ἀκούσας ὁ θεοφόρος Πατὴρ, καὶ τὴν καρδίαν τῇ Ολέψει καταπιεσθεὶς, ἠναγκάσθη ἐν τοιούτῳ γήρα καὶ νόσῳ καὶ καιρῷ (τεσσαρακοστὴ γὰρ ἦν την Ῥώμην καταλαβεῖν, καὶ τῷ βασιλεῖ μετὰ παρακλήσεως προσελθεῖν. Ο δὲ βασιλεὺς σὺν τῷ πατριάρχῃ, η ἀκούσαντες τὴν ἔλευσιν αὐτοῦ, προϋπήντησαν αὐτῷ καὶ κρατήσαντες αὐτὸν ἀμφοτέρωθεν τῶν χειρῶν, ἀνήγαγον εἰς τὸ πατριαρχεῖον, καθίσαντες αὐτὸν μέσον· κἀκεῖνοι ἐκ δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν κατεφίλουν τὰς χεῖρας αὐτοῦ. Ε΄. Ο δὲ ὅσιος, εἰ καὶ σφόδρα εβαρύνετο καὶ ἔστενεν ἐπὶ τοῖς οὕτω γινομένοις, ὅμως πάντα ὑπέμενεν, εἴ πως ἐπιτύχοι τοῦ αἰτήματος· καί φησι πρὸς αὐτούς· Συγχωρήσατέ μοι διὰ τὸν Κύριον τῷ ἁμαρτωλῷ παρὰ πάντας ἀνθρώπους καὶ ἡμιθνήτῳ γέροντι, ὅτι ἀνάξιος ὑπάρχω τῆς τοιαύτης τιμῆς μᾶλλον ἐμόν ἐστι τὸ προσκυνεῖν τοὺς τιμίους πόδας ὑμῶν, καὶ σέβεσθαι τὰς τοιαύτας ἀξίας ὑμῶν. Πλήν ἐλήλυθα πρὸς τὴν ἐνδοξότητα ὑμῶν, οὐ δόξης ὀρεγόμενος, ἢ δωρεῶν, ἡ προσόδων μεγίστων, ἀλλὰ χάριν τοῦ πολλὰ δουλεύσαντος ὑμῖν, καὶ κακῶς διοικηθέν τος παρ' ὑμῶν· τοῦ ὑμᾶς ἀμφοτέρους ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἀναδεδεγμένου, καὶ παρ' ὑμῶν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξορωρυγμένου. Δέομαι τῆς φιλευσεβείας ὑμῶν δωρήσασθαί μοι αὐτὸν, ἵνα καθίσας μετ᾿ ἐμοῦ, κλαύσωμεν ἀμφότεροι τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Τότε δ βασιλεὺς ἐπιδακρύσας μικρὸν οὐ γὰρ ἦν ἀληθῶς τὸ πᾶν τῆς αὐτοῦ βουλῆς) ἀπεκρίθη τῷ μακαρίῳ Πάντα ἐσμὲν ἔτοιμοι τοῦ πληρῶσαι τὰ δοκοῦντα τῇ σῇ ἁγιωσύνῃ, είγε καὶ σὺ ἐπακούσῃς τῆς ἡμῶν παρακλήσεως, καὶ καταδέξῃ τοῦ λαβεῖν μοναστήριον ἐν ταύτῃ τῇ πόλει, οἷον ἂν βούλῃ, καὶ εἶναι μεθ' ἡμῶν διὰ παντός. Τοῦ δὲ γέροντος ἀπαναινομένου τὴν ἐν τῇ πόλει διατριβήν, προέτεινεν αὐτῷ τὸν ἅγιον ᾿Αναστάσιον, ὡς ἔξω θορύβου υπάρχοντα, καὶ ἀεὶ τῷ ἡμετέρω γένει προσαναφέροντα. Καὶ δὴ κατεδέξατο σπουδάζων τοῦ ζητουμένου τυχεῖν δωρή. ματος. Ο δὲ ἄγριος πάπας ἐκεῖνος μὴ χορτασθεὶς ἐφ' οἷς ἔπραξεν εἰς τὸν προῤῥηθέντα Φιλάγαθον
quod futurum erat, scribebat illi rogans, ut humanam non affectaret gloriam, quod ea jam exsatiatus esset, sed aut quietem status monastici remearet. llle vero dum se ad hoc parare dicit, advenientibus imperatore et præsule ejecto intolerandam eorum expertus est iram. Orbatus
enim per ipsos maxime necessariis membris, oculis, inquam, lingua et naso, conjectusque in carcerem plenus miseriarum et omni- ope destilulus
jacebat. His auditis Deo plenus Pater, moerore
cordis urgente, coactus fuit homo id ætatis, tam
gravi morbo affectus et id temporis, quadragesimale enim agebatur jejunium, Romam profcisci et
λείοις δεδόξαστο· ὁ μὲν οἷα γινώσκων τὸ μέλλον, adeptus erat) sanctus Pater, quippe qui praevidebat,
ἐπέστελλεν αὐτὸν δυσωπῶν παραχωρήσαι τῇ άνθρωπίνῃ δόξῃ, ἅτε ταύτης εἰς κόρον χρησάμενον, καὶ
ἡσυχίᾳ πρὸς τὴν μοναχικὴν κατάστασιν ἀνακάμψαι.
Ἐκεῖνος δὲ οὐ διέλιπεν συντασσόμενος, ἕως ὅτου
ἐξῆλθεν ὁ βασιλεὺς σὺν τῷ ἐκδιωχθέντι προέδρῳ,
καὶ τῆς αὐτῶν ἀφορήτου ὀργῆς ἔργον ἐγένετο. Στε
ρηθεὶς γὰρ παρ' αὐτῶν τῶν χρειωδεστέρων μελῶν,
ὀφθαλμῶν λέγω και γλώττης καὶ ῥινός, ἔῤῥιπτο εἰς
φυλακὴν ἐλεεινός τε καὶ ἀποστράτευτος. Ταῦτα
ἀκούσας ὁ θεοφόρος Πατὴρ, καὶ τὴν καρδίαν τῇ
Ολέψει καταπιεσθεὶς, ἠναγκάσθη ἐν τοιούτῳ γήρα
καὶ νόσῳ καὶ καιρῷ (τεσσαρακοστὴ γὰρ ἦν την
Ῥώμην καταλαβεῖν, καὶ τῷ βασιλεῖ μετὰ παρακλήσεως προσελθεῖν. Ο δὲ βασιλεὺς σὺν τῷ πατριάρχῃ, η supplicibus votis adire imperatorem. Imperator
ἀκούσαντες τὴν ἔλευσιν αὐτοῦ, προϋπήντησαν αὐτῷ
καὶ κρατήσαντες αὐτὸν ἀμφοτέρωθεν τῶν χειρῶν,
ἀνήγαγον εἰς τὸ πατριαρχεῖον, καθίσαντες αὐτὸν
μέσον· κἀκεῖνοι ἐκ δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν κατεφί
λουν τὰς χεῖρας αὐτοῦ.
Ε΄. Ο δὲ ὅσιος, εἰ καὶ σφόδρα εβαρύνετο καὶ
ἔστενεν ἐπὶ τοῖς οὕτω γινομένοις, ὅμως πάντα
ὑπέμενεν, εἴ πως ἐπιτύχοι τοῦ αἰτήματος· καί φησι
πρὸς αὐτούς· Συγχωρήσατέ μοι διὰ τὸν Κύριον τῷ
ἁμαρτωλῷ παρὰ πάντας ἀνθρώπους καὶ ἡμιθνήτῳ
γέροντι, ὅτι ἀνάξιος ὑπάρχω τῆς τοιαύτης τιμῆς·
μᾶλλον ἐμόν ἐστι τὸ προσκυνεῖν τοὺς τιμίους πόδας
ὑμῶν, καὶ σέβεσθαι τὰς τοιαύτας ἀξίας ὑμῶν. Πλήν
ἐλήλυθα πρὸς τὴν ἐνδοξότητα ὑμῶν, οὐ δόξης ὀρεγό
μενος, ἢ δωρεῶν, ἡ προσόδων μεγίστων, ἀλλὰ χάριν
τοῦ πολλὰ δουλεύσαντος ὑμῖν, καὶ κακῶς διοικηθέν
τος παρ' ὑμῶν· τοῦ ὑμᾶς ἀμφοτέρους ἀπὸ τοῦ
βαπτίσματος ἀναδεδεγμένου, καὶ παρ' ὑμῶν τοὺς
ὀφθαλμοὺς ἐξορωρυγμένου. Δέομαι τῆς φιλευσεβείας
ὑμῶν δωρήσασθαί μοι αὐτὸν, ἵνα καθίσας μετ᾿ ἐμοῦ,
κλαύσωμεν ἀμφότεροι τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Τότε δ
βασιλεὺς ἐπιδακρύσας μικρὸν οὐ γὰρ ἦν ἀληθῶς
τὸ πᾶν τῆς αὐτοῦ βουλῆς) ἀπεκρίθη τῷ μακαρίῳ·
Πάντα ἐσμὲν ἔτοιμοι τοῦ πληρῶσαι τὰ δοκοῦντα τῇ
σῇ ἁγιωσύνῃ, είγε καὶ σὺ ἐπακούσῃς τῆς ἡμῶν
παρακλήσεως, καὶ καταδέξῃ τοῦ λαβεῖν μοναστήριον
ἐν ταύτῃ τῇ πόλει, οἷον ἂν βούλῃ, καὶ εἶναι μεθ'
ἡμῶν διὰ παντός. Τοῦ δὲ γέροντος ἀπαναινομένου
τὴν ἐν τῇ πόλει διατριβήν, προέτεινεν αὐτῷ τὸν
ἅγιον ᾿Αναστάσιον, ὡς ἔξω θορύβου υπάρχοντα,
καὶ ἀεὶ τῷ ἡμετέρω γένει προσαναφέροντα. Καὶ δὴ
κατεδέξατο σπουδάζων τοῦ ζητουμένου τυχεῖν δωρή.
ματος. Ο δὲ ἄγριος πάπας ἐκεῖνος μὴ χορτασθεὶς
ἐφ' οἷς ἔπραξεν εἰς τὸν προῤῥηθέντα Φιλάγαθον
autem cum patriarcha, audito ejus adventu, prodiere obviam et prehensa hinc inde manu ejus
adduxerunt in patriarchium, medium sedere jubentes, illi vero ad dextram et sinistram manus ejus
deosculabantur.
90. At vir sanctus licet ad hac nimium amictaretur et gemeret, omnia tamen sufferebat, si qco
pacto posset obtinere, quod petebat, et ait ad illos:
Ignoscite mihi omnium maximo peccatori et semimortuo seni per Dominum, indignus enim sum
tanto honore. Meum potius est procumbere ad
honorabiles vestros pedes et venerari tam eximias
vestras dignitates. Sane accessi ad gloriam vestram
non gloria cupidus, aut largitionum, aut maximorum proventuum, sed in beneficii loco petiturus
illum, qui multum vobis inservivit et male a vobis
tractatus est, qui utrumque vestrum de fonte baptismalis suscepit, et oculorum a vobis erutorum
luce privatus est. Obsecro studium pietatis vestra.
ut illum mihil dono detis, quo mecum sedeat, simulque peccata nostra defleamus. Tunc imperator
paulum collacrymatus (neque enim totum, quod
successerat, erat revera de ejus consilio) respondit beato Viro: Parati sumus ad implenda omnia,
quæ tuæ pietati placent, si et ipse nostram petitionem audiveris et non dedignatus fueris accipere
monasterium in hac urbe, quodcunque volueris,
ut nobiscum perpetuo maneas. Recusante sene
commorationem in urbe, protulerunt illi sanctum
Anastasium, procul a turba positum et Grecanicæ
genti semper addictum. Itaque annuit, cupiens
sibi donari, quod petebat. Verum papa ille imnitior non expletus malis, quibus Philagathum,
de quo. supra memini, affecerat, produxit illum et
Joannis Clei notæ.
ex
Gregorio nimirum V, Romano pontifice,
qui ante Bruno appellabatur, eratque Ottonis III
imperatoris consanguineus; natus nimirum
Otone duce, qui marchiam Veronensem tum temporis obtinebat. Hune porro in lucem ediderat
Luitguarda Ottonis Magni filia. Vide Muratorium
in Annalibus talia ad annum 996 et in Antiquitatibus Italicis dissert. 41. Quæ dicit scriptor de
miraculis extra Ecclesiam, intellige de apparentibus, vel patratis ab illis, qui deinde a fide desciverunt.
Papam immitem appellat biographus: al
Petrus Damianus et Chronographus Saxo crudelitatem totam Romanis, veritis, ne impunitum
dimitteret imperator, affricant. Vide, si plura
de hisce desideras, quæ scripsi Gloriæ posthuma SS. Cypriani et sociorum § 3, num. 27
ct 28.
col. 151–152page 72 of 79
PG 120:151ἀγαγών τε αὐτὸν, καὶ τὴν ἱερατικὴν τολὴν διαρ ρήξας ἐπ' αὐτῷ, περιήγαγεν αὐτὸν πᾶσαν τὴν Ῥώμην. κα'. Οπερ ἀκούσας ὁ ἅγιος γέρων, καὶ πάνυ λυ πηθείς, οὐκέτι ᾐτήσατο παρὰ τοῦ βασιλέως τὸν ἀρχιεπίσκοπον. ὡς δὲ ἔγνω τοῦτο ὁ βασιλεὺς, ἀπο στέλλει ἕνα τῶν αὐτοῦ ἀρχιεπισκόπων λίαν στωμύλον πρὸς τὸ δυσωπῆσαι τὸν γέροντα. Πρὸς ἄν εἶπεν ὁ ὅσιος ᾿Απελθε, εἰπὲ τῷ βασιλεῖ καὶ τῷ πάπα· Τάδε λέγει ὁ ἔξηχος γέρων· Ἐχαρίσασθέ μοι τὸν τυφλὸν τοῦτον οὔτε διὰ τὸν ἐμὸν φόβον, οὔτε διὰ τὴν μεγά λην μου δυναστείαν, ἀλλὰ διὰ μόνην τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην. Νῦν οὖν ὅσα αὐτῷ προσεθήκατε, οὐκ αὐτῷ, ἀλλ' ἐμοὶ ἐποιήσατε, μᾶλλον δὲ εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐνυβρίσατε. Επτε τοίνυν γινώσκοντες, ὅτι καθὼς ὑμεῖς οὐ συνεπαθήσατε, οὔτε ἐνεδείξασθε ἔλεος εἰς τὸν ὑπὸ Θεοῦ παραδοθέντα εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς συμπαθήσει τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ο δὲ πολυλόγος ἐκεῖνος ἀρχιεπίσκοπος περιλαλῶν τὸν ὅσιον οὐκ ἐπαύετο, ἀπολογούμενος ὑπὲρ τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ πάπα. Καὶ ὁ γέρων κλίνας τὴν κεφαλὴν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, προσεποιήσατο τοῦ νυ στάζειν. Ὡς οὖν εἶδεν αὐτὸν ἐκεῖνος μηδόλως προς έχοντα τοῖς αὐτοῦ λόγοις, ἀναστὰς ἐπορεύθη. Ο δὲ ὅσιος παρευθὺς σὺν τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ ἀδελφοί; ἐπιβὰς τοῖς κτήνεσι, δι' ὅλης τῆς νυκτὸς ἐκείνης κατέλαβε τὸ ἴδιον μοναστήριον, τῇ προσευχῇ καὶ ἑαυτῷ προσανέχων, καὶ τὸν Θεὸν ἀπαύστως ἐξιλεούμενος. Μετ' οὐ πολλὰς οὖν ἡμέρας ὁ μὲν πάπας ὥσπερ τις τύραννος βιαίως τῶν ἔνθεν ἀπήγετο, ὡς τίνων λεγόντων ἀκήκοα, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκβρασθεὶς, καὶ ἐπὶ τῶν παρειῶν αὐτοὺς περιφέρων οὕτω τῷ τάφῳ. παρεδίδοτο. Ο δὲ βασιλεὺς μετανοεῖν ἐπαγ γελλόμενος, πεζοπορῶν ἀπὸ Ῥώμης πρὸς τὸν τοῦ Γαργάνου ἀπῄει ἀσώματον Αρχιστράτηγον· καὶ ἡ αὐτοῦ ὑποστροφὴ διὰ τῆς ξενιᾶς τοῦ μακαρίου ἐγίγνετο. ιβ. Ελθὼν οὖν ἐπάνωθεν τοῦ μοναστηρίου, καὶ θεασάμενος τὰς καλύβας τῶν ἀδελφῶν περὶ τὸ εὐα κτήριον πεπηγμένας, ἔφη· Ἰδοὺ αἱ σκηναὶ τοῦ Ἰσραὴλ ἐν ἐρήμῳ· ἰδοὺ οἱ πολίται τῆς οὐρανῶν βασιλείας· οὗτοι οὐχ ὡς κάτοικοι, ἀλλ' ὡς παροδίται ἐνθάδε μένουσιν. Ο δὲ μακάριος κελεύσας θυμιατόν γενέσθαι, ὑπήντησεν αὐτῷ σὺν πάσῃ τῇ ἀδελφότητε καὶ μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης καὶ εὐλαβείας προσεκύνησεν αὐτῷ. Ὁ δὲ βασιλεὺς ὑποθεὶς τὴν χεῖρα καὶ ὑποστηρίζων τὸν γέροντα, εισήεσαν αμα εἰς τὸ εὐκτήριον. Εἶτα εὐχῆς γενομένης, εἶπεν δ
ANONYMI
sacerdotali habitu super ipsum discisso circumdu- ἀγαγών τε αὐτὸν, καὶ τὴν ἱερατικὴν τολὴν διαρ
xit per totam urbem.
ρήξας ἐπ' αὐτῷ, περιήγαγεν αὐτὸν πᾶσαν τὴν
Ῥώμην.
91. Quo audito, sanctus senex vehementer indoluit, nec amplius ab imperatore archiepiscopum
petiit. Quod ubi animadvertit imperator, misit
quemdain de suis archiepiscopis blando præpotentem eloquis, qui senis animum leniret. Ad quen
vir sanctus: Vade, inquit, dicito imperatori et
papa: Haec ait delirus ille senex: Donastis nibi
hunc cæcum, non ob mei timorem, non ob magnam
nieam potentiam, sed ob unius Dei amorem. Nunc
igitur quæcunque illi mala addidistis, non ipsi,
sed mihi fecistis, quin imo in Deum ipsum contumeliosi fuistis. Estote igitur scientes fore ut,
quemadmodum vos non doluistis vicemi, nec miserti
estis ejus, quem Deus tradidit manibus vestris,
ita vobis quoque Pater cœlestis peccata nequaquam
dimissurus sit. At verbosus ille archiepiscopus
sanctum virum sermonibus onerabat, excusando
imperatorem et papam. Quare senex, demisso ante
illum capite, dormitare se simulabat. Et is cum
vidisset sermones suos prorsus non attendi, recessit. Statim ergo vir sanctus cum sociis fratribus
conscensis equis per totam illam noctem confecit
¡ter, pervenitque ad suum monasterium, orationi
sibique vacans Deumque jugiter propitians. Non.
multos post dies papa quidem e numero vivorum
vi exturbabatur, quasi tyrannus, ut dicentes
quosdam audivi et effossis sibi oculis, quos
pendentes ad 'genas ferebat, ea pompa sepulturæ
mandaþatur. Imperator autem pœnitentiæ causa
susceptum indicans laborem, ab urbe ad Gare
ganum pedibus iter fecit, veneraturus Michaelem archangelum: in reditu beati viri hospitium
juvisit.
92. Cum igitur ex elisiori loco monasterium
conspexisset et fratrum tuguria circa oratorium
lisa: Ecce, inquit, tabernacula Israel in deserto,
ecce regni cœlorum cives. Hi non ut habitatores,
sed ut viatores hic manent. At sanctus vir jussit
iluris suffitum præparari, quo obviam illi profectus
est cum universis fratribus: quem etiam summa
cum humilitate et reverentia venerabundus salutavit. Et imperator supposita manu, qua subniteretur senex, una cum illo oratorium ingressus est:
et peracta oratione, imperator viro sancto: Domiκα'. Οπερ ἀκούσας ὁ ἅγιος γέρων, καὶ πάνυ λυπηθείς, οὐκέτι ᾐτήσατο παρὰ τοῦ βασιλέως τὸν
ἀρχιεπίσκοπον. ὡς δὲ ἔγνω τοῦτο ὁ βασιλεὺς, ἀπο
στέλλει ἕνα τῶν αὐτοῦ ἀρχιεπισκόπων λίαν στωμύλον
πρὸς τὸ δυσωπῆσαι τὸν γέροντα. Πρὸς ἄν εἶπεν ὁ
ὅσιος ᾿Απελθε, εἰπὲ τῷ βασιλεῖ καὶ τῷ πάπα· Τάδε
λέγει ὁ ἔξηχος γέρων· Ἐχαρίσασθέ μοι τὸν τυφλὸν
τοῦτον οὔτε διὰ τὸν ἐμὸν φόβον, οὔτε διὰ τὴν μεγά
λην μου δυναστείαν, ἀλλὰ διὰ μόνην τὴν τοῦ Θεοῦ
ἀγάπην. Νῦν οὖν ὅσα αὐτῷ προσεθήκατε, οὐκ αὐτῷ,
ἀλλ' ἐμοὶ ἐποιήσατε, μᾶλλον δὲ εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν
ἐνυβρίσατε. Επτε τοίνυν γινώσκοντες, ὅτι καθὼς
ὑμεῖς οὐ συνεπαθήσατε, οὔτε ἐνεδείξασθε ἔλεος εἰς
τὸν ὑπὸ Θεοῦ παραδοθέντα εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν,
ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς συμπαθήσει τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν.
Ο δὲ πολυλόγος ἐκεῖνος ἀρχιεπίσκοπος περιλαλῶν
τὸν ὅσιον οὐκ ἐπαύετο, ἀπολογούμενος ὑπὲρ τοῦ
βασιλέως καὶ τοῦ πάπα. Καὶ ὁ γέρων κλίνας τὴν
κεφαλὴν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, προσεποιήσατο τοῦ νυ
στάζειν. Ὡς οὖν εἶδεν αὐτὸν ἐκεῖνος μηδόλως προςέχοντα τοῖς αὐτοῦ λόγοις, ἀναστὰς ἐπορεύθη. Ο δὲ
ὅσιος παρευθὺς σὺν τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ ἀδελφοί;
ἐπιβὰς τοῖς κτήνεσι, δι' ὅλης τῆς νυκτὸς ἐκείνης
κατέλαβε τὸ ἴδιον μοναστήριον, τῇ προσευχῇ καὶ
ἑαυτῷ προσανέχων, καὶ τὸν Θεὸν ἀπαύστως ἐξιλεούμενος. Μετ' οὐ πολλὰς οὖν ἡμέρας ὁ μὲν πάπας
ὥσπερ τις τύραννος βιαίως τῶν ἔνθεν ἀπήγετο, ὡς
τίνων λεγόντων ἀκήκοα, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκβρασθεὶς,
καὶ ἐπὶ τῶν παρειῶν αὐτοὺς περιφέρων οὕτω τῷ
τάφῳ. παρεδίδοτο. Ο δὲ βασιλεὺς μετανοεῖν ἐπαγ·
γελλόμενος, πεζοπορῶν ἀπὸ Ῥώμης πρὸς τὸν τοῦ
Γαργάνου ἀπῄει ἀσώματον Αρχιστράτηγον· καὶ
ἡ αὐτοῦ ὑποστροφὴ διὰ τῆς ξενιᾶς τοῦ μακαρίου
ἐγίγνετο.
ιβ. Ελθὼν οὖν ἐπάνωθεν τοῦ μοναστηρίου, καὶ
θεασάμενος τὰς καλύβας τῶν ἀδελφῶν περὶ τὸ εὐα
κτήριον πεπηγμένας, ἔφη· Ἰδοὺ αἱ σκηναὶ τοῦ
Ἰσραὴλ ἐν ἐρήμῳ· ἰδοὺ οἱ πολίται τῆς οὐρανῶν
βασιλείας· οὗτοι οὐχ ὡς κάτοικοι, ἀλλ' ὡς παροδίται
ἐνθάδε μένουσιν. Ο δὲ μακάριος κελεύσας θυμιατόν
γενέσθαι, ὑπήντησεν αὐτῷ σὺν πάσῃ τῇ ἀδελφότητε
καὶ μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης καὶ εὐλαβείας
προσεκύνησεν αὐτῷ. Ὁ δὲ βασιλεὺς ὑποθεὶς τὴν
χεῖρα καὶ ὑποστηρίζων τὸν γέροντα, εισήεσαν αμα
εἰς τὸ εὐκτήριον. Εἶτα εὐχῆς γενομένης, εἶπεν δ
Joannis Clei notæ.
Ex vulgi rumore, ut quidem fatetur biographus, hæc refert de morte Gregorii V. quæ contigit anno 999 die 12 Februarii. Antiqui nulli scriplores, ait Muratorius in Annalibus, expressius de
illa loquuntur; opinatur autem ille, mortem
Gregorio maturatam ab iis qui Crescentii partibus
adbreserant: quæ sane conjectura, si ejusdem
uxoris insidiis Otio imperator periit, non est a
verisimilitudine aliena. Sed quid de assertis biographi nostri? Quandoquidein is finem Sitam
liberat, allegato populi rumore, verisimiliter nee
mortis adjuncta ipsi aliunde perspecta fueret
quæque asserit, Gregorium sibi fecisse, a Crescentii asserlis forte patrata fuere. Quidquid sit, Otto,
ut scribit Petrus Damianus in Vita S. Romualdi
abbatis, ♦ nudis pedibus de Romana urbe progrediens, sic usque ad Garganum montem ad S. Michaelis perrexit ecclesiam. Sed piacularis itineris causa a scriptoribus illa refertur, quod con.
tra jurisjurandi fidem, Crescentium capite truncari
jussisset.
col. 153–154page 73 of 79
PG 120:153βασιλεὺς τῷ ἁγίῳ· Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς έως συμπαρῆν τοῖς ἀποστόλοις, ἐκέλευεν αὐτοῖς μὴ πήραν, μὴ ῥάβδον, μήτε μὴν δύο χιτῶνας και κτῆσθαι. Ερχόμενος δὲ πρὸς τὸ πάθος, πάλιν εἶπεν αὐτοῖς· ο 'Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον, ἀράτω καὶ πή ραν. «Καὶ αὐτὸς τοίνυν γηράσας, καὶ μέλλων ἀπιέναι πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, φρόντισον τῶν σῶν γεννημάτων, μήπως στενοχωρηθέντες μετὰ σὲ τῇ δυσκολίᾳ τοῦ τόπου, ἀναχωρήσαντες σκορπισθῶ σιν. Ἡμεῖς δώσομεν μοναστήριον, καὶ προσόδους, ὅπου ἂν κελεύσῃς ἐν ὅλῳ τῷ ἡμετέρῳ κράτει. Ο ὅσιος ἀπεκρίθη· Τοῦ Δαβιδ ήκουσα λέγοντος· › Σῶσον με, Κύριε, ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, ὅτι ώλιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· καὶ πάλιν Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός.» Αγ. Εἰ δὲ καὶ ὅλως εἰσὶ μοναχοὶ οἱ μετ᾿ ἐμοῦ ἀδελφοὶ, καὶ φυλάξουσι κατὰ δύναμιν τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ, αὐτὸς ὁ οἰκονομήσας αὐτοὺς ἕως τοῦ νῦν μετ᾿ ἐμοῦ, πολλῷ μᾶλλον φροντίσει αὐτῶν καὶ ἄνευ ἐμοῦ· ὃς οὐκ ἐν τῇ δυναστεία τοῦ δυνατοῦ, οὐδὲ ἐν ταῖς κνήμαις τοῦ ἀνδρὸς εὐδοκεῖ, ἀλλ' ἐν τοῖς ἐλπίζουσιν ἐπὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ. Τούτων καὶ ἑτέρων πολλῶν λαληθέντων ἀνέστη ὁ βασιλεὺς ἀναχωρήσαι. Καὶ πάλιν ἐπιστραφείς πρὸς τὸν γέροντα εἶπεν Αίτησόν με ὡς τέκνον σου, εἴ τι ἂν βούλῃ, καὶ μετά πάσης προθυμίας πληρώσω σοι. 'Ο δὲ μακά ριος ἐκτείνας τὴν χεῖρα πρὸς τῷ στήθει τοῦ βασι λέως, εἶπεν· Οὐδὲν ἄλλο δέομαι τῆς σῆς βασιλείας, ἀλλ᾽ ἢ τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς σου· κἂν γὰρ βασιλεὺς τυγχάνῃς, ἀλλ' ὡς εἷς τῶν ἀνθρώπων τελευτῆσαι ἔχεις, καὶ εἰς κρίσιν παρασταθῆναι, καὶ λόγον δοῦναι ὧν ἔπραξας πονηρῶν τε καὶ καλῶν Εργων. Καὶ ὁ βασιλεὺς ταῦτα ἀκούων σταγόνας δακρύων προέχεεν ἀπὸ τῶν ὀμμάτων. Εἶτα τὴν στέφανον κλίνας ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ ἁγίου, καὶ εὐλογηθεὶς παρ' αὐτοῦ σὺν πᾶσι τοῖς μετ᾿ αὐτοῦ, ἐπου ρεύετο τὴν ὁδόν. Ἀλλ᾽ οὐδ' οὕτως ἐξέφυγεν τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων τὸ πέρας. Εὐθέως γὰρ ἐλθὼν ἐν τῇ Ρώμῃ, καὶ στάσεως αὐτῷ γενομένης, ἀνεχώρησε φεύγων, καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν. Οἱ δὲ Πα τέρας διεγόγγυζον κατὰ τοῦ γέροντος ὡς μη δεξα μένου τὴν πρὸς τοῦ βασιλέως χάριν, μοναστήριον αὐτοῖς δωρήσασθαι βουλομένου. Ὁ δὲ Πατὴρ πρὸς αὐτοὺς ἔφη· Ἐγὼ μὲν ὥσπερ ἄφρων ἐλάλησα άπερ εἶπον, ὑμεῖς δὲ μετ᾿ ὀλίγον γνώσεσθε & φρονεῖτε. Μετὰ ταῦτα γοῦν ἀκούσαντες τὴν τελευτὴν τοῦ βα τιλέως, ἐθαύμασαν τὴν τοῦ μεγάλου οικονομίαν. ιδ. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις εκείναις ἀρρώστητο ο μα 94.
tuorum
βασιλεὺς τῷ ἁγίῳ· Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς nus, ait, noster Jesus Christus quandiu fuit, cum
έως συμπαρῆν τοῖς ἀποστόλοις, ἐκέλευεν αὐτοῖς
μὴ πήραν, μὴ ῥάβδον, μήτε μὴν δύο χιτῶνας και
κτῆσθαι. Ερχόμενος δὲ πρὸς τὸ πάθος, πάλιν εἶπεν
αὐτοῖς· ο 'Αλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον, ἀράτω καὶ πήραν. «Καὶ αὐτὸς τοίνυν γηράσας, καὶ μέλλων ἀπιέναι
πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, φρόντισον τῶν
σῶν γεννημάτων, μήπως στενοχωρηθέντες μετὰ σὲ
τῇ δυσκολίᾳ τοῦ τόπου, ἀναχωρήσαντες σκορπισθῶσιν. Ἡμεῖς δώσομεν μοναστήριον, καὶ προσόδους,
ὅπου ἂν κελεύσῃς ἐν ὅλῳ τῷ ἡμετέρῳ κράτει. Ο
ὅσιος ἀπεκρίθη· Τοῦ Δαβιδ ήκουσα λέγοντος· › Σῶσον
με, Κύριε, ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος, ὅτι ώλιγώθησαν αἱ
ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων· καὶ πάλιν·
• Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός.»
apostolis, mandabat eis, ne peram, ne virgau,
neque duas tunicas possiderent ". Cum vero ad
passionem ibal, rursus aiebat: • Sed nunc
qui habet sacculum, tollat et peram ".. Ergo tu
quóque cum jam senueris et vicina tibi sit migra -
tio ad regnum cœlorum, suscipe curam
filiorum, ne forte in angustias redacti, quando non
eris, ob loci difficultatem recedentes dispergantur
Nos dabimus monasterium et proventus, ubicunque tibi collibuerit per totam ditionem nostram.
Ad quæ vir sanctus: Audivi dicentem David: «Salrum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus,
quoniam diminutæ sunt veritates a filiis homi -
num";» præterca: «Non est, qui faciat bonum,
non est usque ad unum '
Αγ. Εἰ δὲ καὶ ὅλως εἰσὶ μοναχοὶ οἱ μετ᾿ ἐμοῦ
ἀδελφοὶ, καὶ φυλάξουσι κατὰ δύναμιν τὰς ἐντολὰς
τοῦ Χριστοῦ, αὐτὸς ὁ οἰκονομήσας αὐτοὺς ἕως τοῦ
νῦν μετ᾿ ἐμοῦ, πολλῷ μᾶλλον φροντίσει αὐτῶν καὶ
ἄνευ ἐμοῦ· ὃς οὐκ ἐν τῇ δυναστεία τοῦ δυνατοῦ,
οὐδὲ ἐν ταῖς κνήμαις τοῦ ἀνδρὸς εὐδοκεῖ, ἀλλ' ἐν τοῖς
ἐλπίζουσιν ἐπὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ. Τούτων καὶ ἑτέρων
πολλῶν λαληθέντων ἀνέστη ὁ βασιλεὺς ἀναχωρήσαι.
Καὶ πάλιν ἐπιστραφείς πρὸς τὸν γέροντα εἶπεν·
Αίτησόν με ὡς τέκνον σου, εἴ τι ἂν βούλῃ, καὶ
μετά πάσης προθυμίας πληρώσω σοι. 'Ο δὲ μακάριος ἐκτείνας τὴν χεῖρα πρὸς τῷ στήθει τοῦ βασι
λέως, εἶπεν· Οὐδὲν ἄλλο δέομαι τῆς σῆς βασιλείας,
ἀλλ᾽ ἢ τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς σου· κἂν γὰρ
βασιλεὺς τυγχάνῃς, ἀλλ' ὡς εἷς τῶν ἀνθρώπων
τελευτῆσαι ἔχεις, καὶ εἰς κρίσιν παρασταθῆναι, καὶ
λόγον δοῦναι ὧν ἔπραξας πονηρῶν τε καὶ καλῶν
Εργων. Καὶ ὁ βασιλεὺς ταῦτα ἀκούων σταγόνας
δακρύων προέχεεν ἀπὸ τῶν ὀμμάτων. Εἶτα τὴν
στέφανον κλίνας ἐν ταῖς χερσὶ τοῦ ἁγίου, καὶ εὐλο
γηθεὶς παρ' αὐτοῦ σὺν πᾶσι τοῖς μετ᾿ αὐτοῦ, ἐπου
ρεύετο τὴν ὁδόν. Ἀλλ᾽ οὐδ' οὕτως ἐξέφυγεν τῶν τοῦ
Θεοῦ κριμάτων τὸ πέρας. Εὐθέως γὰρ ἐλθὼν ἐν τῇ
Ρώμῃ, καὶ στάσεως αὐτῷ γενομένης, ἀνεχώρησε
φεύγων, καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύτησεν. Οἱ δὲ Πατέρας διεγόγγυζον κατὰ τοῦ γέροντος ὡς μη δεξα
μένου τὴν πρὸς τοῦ βασιλέως χάριν, μοναστήριον
αὐτοῖς δωρήσασθαι βουλομένου. Ὁ δὲ Πατὴρ πρὸς
αὐτοὺς ἔφη· Ἐγὼ μὲν ὥσπερ ἄφρων ἐλάλησα άπερ de imperatoris morte, admirati sunt eximii viri
εἶπον, ὑμεῖς δὲ μετ᾿ ὀλίγον γνώσεσθε & φρονεῖτε.
Μετὰ ταῦτα γοῦν ἀκούσαντες τὴν τελευτὴν τοῦ βα
τιλέως, ἐθαύμασαν τὴν τοῦ μεγάλου οικονομίαν.
93. Quod si fratres, qui mecum sunt, oninino
monachi sunt et mandata Christi pro viribus curaverint, ipse, cui de illis curæ fuit usque adhuc
me superstite, multo magis et sine me cura eos
sua complectetur, cui non in potentia potentis.
nec in tibiis viri beneplacitum est, sed in cis
qui sperant super misericordia ejus. Hæc et mulia
alia cum essent collocuti, in viam se imperator
dedit et conversus iterum ad senem dixit: Pete a
me perinde ac filio quidquid volueris, et præstabo
cum omni alacritate. Et vir sanctus, extensa
manu ad pectus imperatoris, dixit: Nihil aliud
rogo ab imperio tuo, nisi apimæ tuæ salutem:
nam licet imperator sis, tamen ut mortalis homo
meriturus es et judicio sistendus, rationemque
redditurus eorum quæ, sive bona, sive mala egeris.
Quæ imperator audiens, lacrymarum guttas fundehat ex oculis: deinde corona demissa in manuş`
beati viri et benedictione percepta, cum toto suo
comitatu commisit se viæ. Nec tamen effugit judiciorum Del exitum: nam ubi primum Romam
pervenit, seditio in ipsum coarta est, quam fugiens
in itinere defunctus est At vero Patres de
sene conquerebantur, quon rejecisset munus imperatoris monasterium illis largiri volentis. Εt
Pater ad eos: Ego quidem, qum dixi, ut insipiens
locutus sum: vos autem non multo post intelligetis, quis vester sit sensus. Itaque cum audissent
prudentiam.
CAPUT XIV.
Stephani pius obitus. S. Nilus, ne sibi honores deferantur, studiose cavet et monasterium ideo relinquens
Romam tendit; at in monasterio S. Agatha subsistens, nactus ab agri Tusculani domino
locum construendo monasterio, dum hoc parat, sancte moritur et a suis cum magno luctu sepelitur.
ιδ. Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις εκείναις ἀρρώστητο ο μα 94. Per illos dies incidit in morbum beatus Ste
**Matth. x, 10. ¹³ Luc. xx1), 36. * Psal. x1, 2, 3. " Psal. xuit, 3.
Joannis Clei notæ.
Hac etiam ex rumore, et quidem falso,
accepisse videtur biographus. Certe jam pacem
rogarant Romani, nec in fuga obiit Otto, sed in
territorio civitatis Castellana, lenta febri haustoque, ut conjicitur, venene, tranquille exstinctus ead.
Vide Muratorium laudatum ad annos 1001 et 1002.
Chapter XIVCaput XIV
col. 155–156page 74 of 79
PG 120:155κάριος Στέφανος τὴν ἐπιθανάτιον ἀῤῥωστίαν ψυχορ ῥαγοῦντος οὖν αὐτοῦ, καὶ τοῦ γέροντος αὐτῷ παρα καθημένου συνήχθησαν οἱ ἀδελφοὶ ἅπαντες κύκλῳ, καὶ λέγει ὁ μέγας· 'Αδελφὲ Στέφανε· ὁ δὲ εὐθέως ἀνακαθίσας ἔδησε τὰς χεῖρας καὶ προσεῖχε τῷ μα καρίῳ. Εἶτα λέγει πρὸς αὐτόν· Εὐλόγησον τοὺς ἀδελφούς, ὅτι ἐκλείπεις. Ο δὲ ἁπλώσας τὰς χεῖρας καὶ ἐπευξάμενος, τὸ κελευσθὲν αὐτῷ ἐποίει. Καὶ πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Ἀναπαύου λοιπόν, ότι οὐκέτι ἰσχύεις· καὶ ἀνακλιθεὶς ἀνεπαύετο, πληρώσας τὸν τῆς ὑπακοῆς ὅρον ἐν τῷ θανάτῳ. Μετὰ δὲ τὸ αὐτὸν ἀποπνεῦσαι ἐθρήνει ὁ γέρων ἐπ' αὐτῷ λέγων· Ο καλέ μου συναγωνιστὰ καὶ σύμπονε Στέφανε, μετά τοσαῦτα ἔτη χωριζόμεθα, καὶ ἀλλήλων ἀποστερούμεθα. Καὶ σὺ μὲν ἀπέρχῃ πρὸς τὴν ἀνάπαυσιν, ἣν σεαυτῷ ἡτοίμασας· ἐγὼ δὲ ἐναπέμεινα εἰς τὴν κόλα σιν. Σὺ ἀθλητὴς καὶ μάρτυς τυγχάνεις, ἐγὼ γάρ σοι γέγονα δήμιος. Τοῦτο δὲ ἐλάλει ὁ γέρων, ἐπειδὴ μέχρι γήρως οὐ διέλιπεν αὐτὸν κολαφίζων, ἀγωνιστὴν αὐτὸν ἐπιστάμενος καὶ πύκτην. Καθάπερ γὰρ ξυστήρα αὐτὸν εἶχεν, ἢ ἄλλο τι ἐργαλεῖον πρὸς τοὺς ἀβαστάγους καὶ ἀνυπομονήτους. Οπηνίκα γοῦν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τις τῶν ἀδελφῶν κοιμώμενος Εῤῥεγχεν ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ μεγάλου διερμηνεύον τοῦ, ἔλεγεν αὐτὸς ὁ μακάριος ὡς ἀγνοῶν· Οὐδείς ἐστιν ὁ ῥέγχων εἰ μὴ ὁ Στέφανος· ἐκβάλετε αὐτὸν Έξω, μήπως διδάξῃ ἡμᾶς κακὴν συνήθειαν. Πολλάκις δὲ καὶ ἐκ τῆς τραπέζης αὐτὸν μετὰ ὕβρεων καὶ ὀνειδισμῶν ἐξήγαγεν, ὡς ἀπαιδεύτως ἐσθίοντα, διορ θούμενος τοὺς αὐτὸ πράττοντας. Καὶ ἁπλῶς εἴ τι ἂν πταίσμα ἐγίνετο ἐν πάσῃ τῇ ἀδελφότητι, ὁ Στέ φανος ἐπετιμᾶτο ὡς τῶν πάντων ὑπαίτιος. Καὶ οὐκ ἤρχει αὐτῷ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ μετὰ τῶν ἀδελφῶν ἐργαζόμενος γέρων ὢν πλέον ἢ περὶ τὰ ἑβδομηκονταετῆ, καὶ πάνυ κυρτωθεὶς ἐκ τοῦ γήρως καὶ τῶν πολλῶν νοσημάτων, οὐκ ἀνένευεν ἐν τῷ θέρει ἢ ἐν τῇ ἄλωνι ὅλην τὴν ἡμέραν. Καὶ ὅπου δ' ἂν ἦν ῥυπαρώτερον ἔργον ἢ κοπωδέστερον, ἐκεῖ εὑρίσκετο. Ολως δὲ οὐκ οἶδεν ἀνάπαυσιν ἢ ἄνεσιν πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἐν οἰῳδήποτε πράγματι. με'. Οτε οὖν ἀνεπαύσατο τὴν μακαρίαν ἀνάπαυσιν, διετάξατο ὁ Πατὴρ τὸν τάφον διπλοῦν γενέσθαι, ἵνα καὶ αὐτὸς τελειώσας τὸν δρόμον συνταφῇ τῷ μακαρίτη Στεφάνῳ. Ο δὲ ἄρχων Γαΐτας λίαν φιλό θεος ὢν, καὶ πίστιν πολλὴν ἔχων εἰς τὸν ὅσιον Πα τέρα, ἐρωτήσας καὶ μαθὼν τὴν αἰτίαν τοῦ τάφου, εἶπε πρὸς τοὺς παρόντας· Λοιπὸν ἐὰν ὁ Πατὴρ τελευτήσῃ, ὧδε αὐτὸν καταλείψω, ἀλλ᾽ οὐκ ἀπαγαγὼν ἐν τῇ πόλει μου καταθήσω, ἵνα ἔχῃ αὐτὸν καθά περ άσειστον πύργον; Τοῦτο τοίνυν μαθὼν ὁ μα κάριος γέρων, καὶ σφόδρα λυπηθεῖς, ἐβουλεύσατο πάλιν μετοικῆσαι ἐκεῖθεν, καὶ ἀπελθεῖν ὅπου οὐδείς
ANONYMI
phanus ex quo non convaluit. Animam igitur κάριος Στέφανος τὴν ἐπιθανάτιον ἀῤῥωστίαν ψυχορ
agenti senex assidebat. conveneruntque fratres ῥαγοῦντος οὖν αὐτοῦ, καὶ τοῦ γέροντος αὐτῷ παρα
ownes et circumstabant. Tumque magnus Pater:
Frater, inquit, Stephane ille vero sese statim
erigens sedit, colligatisque manibus, beatum virum
attente intuebatur. Et Pater, Benedicito fratribus,
quia jam deficis. Ille vero nahus expandens et
leue illis precatus, quod jussus erat, exsequebatur. Tamque iterum magnus Pater: Quiesce
jam, inquit, quia vires te deficiunt. Et ille decumbens quievit, servato obedientiæ studio in ipso
mortis articulo. Postquam vero animam ellavit,
lugebat illum senex in hac verba: O bone mi commilito et comes laborum Stephane, post tot annos
disjungimur et alter altero orbamur: et tu quidem
ad requiem, quam tibi præparasti, nigras, ego
vero in pœnis remansi: tu athleta es et martyr,
ego enim tortor tibi eram. Hoc autem dicebat
senex, quia in senectute etiam colaphos illi infligebat: sciebat quippe, illum certatorem esse et
pugilem, illoque utebatur tanquam dolabra, aut
simili instrumento in contumaces et impatientes.
Nam si quando in ecclesia fratrum quempiam
complexus esset somnus et sterteret, dum lectio
haberetur et magnus Pater exponeret, ipse beatus
quasi ignorans aiebat: Qui stertit, procul dubio
Stephanus est ejicite eum foras, ne nos doceat
pravam consuetudinem. Sæpe etiam e mensa illum
nepulit cum probris et contumeliis tanquam incondite comedentem; eos corrigens, qui id peccabant.
Denique quidquid delicti fiebat per universam fraternitatem, Stephanus increpabatur, quasi omnium
reus. Nec satis hoc erat, sed etiam quando cum
fratribus ad operam laboremque se conferebat senex ipse et septuagenario major et incurvatus præ
senio variisque morbis, non se erigebat in messe
aut in area per totum diem, et sordidissimum
quodque aut laboriosissimum opus per illum ficbat: sane quiclem, aut relaxationem toto vile
suæ curriculo quacunque in re non est experLIIS.
καθημένου συνήχθησαν οἱ ἀδελφοὶ ἅπαντες κύκλῳ,
καὶ λέγει ὁ μέγας· 'Αδελφὲ Στέφανε· ὁ δὲ εὐθέως
ἀνακαθίσας ἔδησε τὰς χεῖρας καὶ προσεῖχε τῷ μα
καρίῳ. Εἶτα λέγει πρὸς αὐτόν· Εὐλόγησον τοὺς
ἀδελφούς, ὅτι ἐκλείπεις. Ο δὲ ἁπλώσας τὰς χεῖρας
καὶ ἐπευξάμενος, τὸ κελευσθὲν αὐτῷ ἐποίει. Καὶ
πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ μέγας· Ἀναπαύου λοιπόν, ότι
οὐκέτι ἰσχύεις· καὶ ἀνακλιθεὶς ἀνεπαύετο, πληρώσας
τὸν τῆς ὑπακοῆς ὅρον ἐν τῷ θανάτῳ. Μετὰ δὲ τὸ αὐτὸν
ἀποπνεῦσαι ἐθρήνει ὁ γέρων ἐπ' αὐτῷ λέγων· Ο
καλέ μου συναγωνιστὰ καὶ σύμπονε Στέφανε, μετά
τοσαῦτα ἔτη χωριζόμεθα, καὶ ἀλλήλων ἀποστερούμεθα. Καὶ σὺ μὲν ἀπέρχῃ πρὸς τὴν ἀνάπαυσιν, ἣν
σεαυτῷ ἡτοίμασας· ἐγὼ δὲ ἐναπέμεινα εἰς τὴν κόλασιν. Σὺ ἀθλητὴς καὶ μάρτυς τυγχάνεις, ἐγὼ γάρ σοι
γέγονα δήμιος. Τοῦτο δὲ ἐλάλει ὁ γέρων, ἐπειδὴ
μέχρι γήρως οὐ διέλιπεν αὐτὸν κολαφίζων, ἀγωνι
στὴν αὐτὸν ἐπιστάμενος καὶ πύκτην. Καθάπερ γὰρ
ξυστήρα αὐτὸν εἶχεν, ἢ ἄλλο τι ἐργαλεῖον πρὸς
τοὺς ἀβαστάγους καὶ ἀνυπομονήτους. Οπηνίκα γοῦν
εἰς τὴν ἐκκλησίαν τις τῶν ἀδελφῶν κοιμώμενος
Εῤῥεγχεν ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ μεγάλου διερμηνεύον
τοῦ, ἔλεγεν αὐτὸς ὁ μακάριος ὡς ἀγνοῶν· Οὐδείς
ἐστιν ὁ ῥέγχων εἰ μὴ ὁ Στέφανος· ἐκβάλετε αὐτὸν
Έξω, μήπως διδάξῃ ἡμᾶς κακὴν συνήθειαν. Πολλάκις
δὲ καὶ ἐκ τῆς τραπέζης αὐτὸν μετὰ ὕβρεων καὶ
ὀνειδισμῶν ἐξήγαγεν, ὡς ἀπαιδεύτως ἐσθίοντα, διορ
θούμενος τοὺς αὐτὸ πράττοντας. Καὶ ἁπλῶς εἴ τι
ἂν πταίσμα ἐγίνετο ἐν πάσῃ τῇ ἀδελφότητι, ὁ Στέ
φανος ἐπετιμᾶτο ὡς τῶν πάντων ὑπαίτιος. Καὶ οὐκ
ἤρχει αὐτῷ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ μετὰ τῶν ἀδελφῶν
ἐργαζόμενος γέρων ὢν πλέον ἢ περὶ τὰ ἑβδομήκοντα
ἔτη, καὶ πάνυ κυρτωθεὶς ἐκ τοῦ γήρως καὶ τῶν
πολλῶν νοσημάτων, οὐκ ἀνένευεν ἐν τῷ θέρει ἢ ἐν
τῇ ἄλωνι ὅλην τὴν ἡμέραν. Καὶ ὅπου δ' ἂν ἦν ῥυ
παρώτερον ἔργον ἢ κοπωδέστερον, ἐκεῖ εὑρίσκετο.
Ολως δὲ οὐκ οἶδεν ἀνάπαυσιν ἢ ἄνεσιν πάσας τὰς
ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἐν οἰῳδήποτε πράγματι.
με'. Οτε οὖν ἀνεπαύσατο τὴν μακαρίαν ἀνάπαυσιν, διετάξατο ὁ Πατὴρ τὸν τάφον διπλοῦν γενέσθαι,
ἵνα καὶ αὐτὸς τελειώσας τὸν δρόμον συνταφῇ τῷ
95. Postquam vero beatam æternamque nactus
est requiem, præcepit Pater duplex præparari
sepulcrum, ut et ipse, cursu cousummato, una
sepeliretur. Id cum Cajetæ princeps vir ad- μακαρίτη Στεφάνῳ. Ο δὲ ἄρχων Γαΐτας λίαν φιλόmodum religiosus, magnamque de sînctitate Patris
opinionem habens, rogasset et sepulturæ causam
rescivisset, ad præsentes dixit: Ergo si Pater decesserit, hic ego illum relinquam et non transferam in meam urbem, ut illi sit turris instar inconcussæ? Quod postea quam perlatum est ad beatumn senem, vehementer tristatus est, et de mutando domicilio cogitavit, ut eo seccderet, ubi
θεος ὢν, καὶ πίστιν πολλὴν ἔχων εἰς τὸν ὅσιον Πατέρα, ἐρωτήσας καὶ μαθὼν τὴν αἰτίαν τοῦ τάφου,
εἶπε πρὸς τοὺς παρόντας· Λοιπὸν ἐὰν ὁ Πατὴρ
τελευτήσῃ, ὧδε αὐτὸν καταλείψω, ἀλλ᾽ οὐκ ἀπαγαγὼν ἐν τῇ πόλει μου καταθήσω, ἵνα ἔχῃ αὐτὸν καθά
περ άσειστον πύργον; Τοῦτο τοίνυν μαθὼν ὁ μα
κάριος γέρων, καὶ σφόδρα λυπηθεῖς, ἐβουλεύσατο
πάλιν μετοικῆσαι ἐκεῖθεν, καὶ ἀπελθεῖν ὅπου οὐδείς
Joannis Clei notæ.
De Stephano, cujus obitus hic cum elogio
narratur, aliqua diximus ad caput 4 (not. 25). Chronotaxim aliquam vitæ ejus secundum chronotaxim
gestorum S. Nili vide Commentarii prævii num. 7
et 8.
Sub Anem vitæ sancti Patris et seculi xi
initium quis Cajeta princeps fuerit, mihi non innoluit.
col. 157–158page 75 of 79
PG 120:157ἐστιν ὁ γινώσκων. Προτρεῖτο γὰρ ἀποθανεῖν κακῶς, ἢ ὑπόληψιν σχεῖν ἁγίου παρά τινος τῶν ἀνθρώπων τοὐναντίον μὲν οὖν ἡγωνίζετο παρὰ τοῖς πολλοῖς θυμώδη, καὶ ὑβριστὴν, καὶ πάντων τῶν ἄλλων παθῶν μέτοχον ἀποδείξαι· πολλοὶ δὲ ἀνόητοι καὶ ἐσκανδαλίσθησαν· ἡμεῖς δὲ, οἵτινες συνεφάγομεν καὶ συνεπίομεν αὐτῷ ἀναξίως, πεπείσμεθα καὶ το πληροφορήμεθα, καὶ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀγγέλων ὁμολογήσομεν, ὅτι ἅγιός ἐστιν ὁ μακάριος Νεῖλος, ὡς εἷς τῶν θεοφόρων Πατέρων καὶ ὑπερβάλλων πάν τας τοὺς ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ ἀνθρώπους ἄν τε σημεία ποιήσῃ, ἄν τε μή· καὶ ὅπερ οἱ πολλοὶ τῶν ἀσυνέτων ἐπερωτῶσι, τοῦ αὐτῶν βίου μηδένα ποιούμενοι λόγον· ὅπερ καὶ ἐν πολλοῖς τῶν κακοδόξων εὑρέθη. Τοῦτο δὲ εἶπον, οὐχ ἵνα τὴν αὐτοῦ χάριν ἄπορον θαυμάτων ἐλέγξω βλέπουσι γὰρ ἀεὶ τὴν αὐτῆς δύναμιν οἱ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐν τῇ κεφαλῇ ἔχοντες ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἄκαιρον καὶ ἀνόητον ερώτησιν ἀνατρέψω. Πᾶν γὰρ τὸ ζητούμενον ὁ βίος τυγχάνει· θαυ μάτων δὲ πλῆθος καὶ δύναμις στεργομένη μὲν συνεκλάμπουσα, περιφρονουμένη δὲ μὴ συνάδουσα. Ἐπὶ τὴν νύσσαν τοίνυν ἐπανακάμψωμεν. Βουληθεὶς οὖν ὁ μισόδοξος Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος καταλιπεῖν τὸ μοναστήριον, ὅπερ λέγεται Σέρπερις, ἐν ᾧ ήσκησε περὶ τὸν δέκατον χρόνον, μόλις ἐπικαθίσας διὰ τὸ γῆρας ἵππῳ, ᾤχετο ἐπὶ τὴν Ῥώμην. Ἔλεγε δὲ τοῖς ἀδελφοῖς ἐποδυρομένοις τῷ χωρισμῷ αὐτοῦ· Μὴ λυπεῖσθε, ὦ Πατέρες καὶ ἀδελφοί· πορεύομαι γὰρ ἑτοιμάσαι τόπον καὶ μοναστήριον, ἔνθα συναγάγω πάντας τοὺς ἀδελφούς, καὶ τὰ διεσκορπισμένα τέκνα μου. κς'. Ἐκεῖνοι δὲ μὴ νοοῦντες τίνα ἦν & ἔλεγεν αὐτ 96. τοῖς, παρεμυθοῦντο. Τοῦ τοίνυν Θεοῦ καθοδηγοῦντος αὐτὸν ἐπὶ τὸν προωρισμένον τῆς ταφῆς αὐτοῦ τόπον, κατὰ τὸν προεγνωσμένον θεϊκῶς αὐτῷ τρό που, καταλαμβάνει κώμην τινὰ καλουμένην Τουαχο λάναν, ἀπέχουσαν δώδεκα μίλια ἀπὸ Ῥώμης· περὶ ἣν ίδρυται μοναστήριον ὀλίγων ἀδελφῶν ὁμοφύλων ἐπ' ὀνόματι τῆς ἁγίας Αγάθης. Κἀκεῖσε καταλύσας ὁ ἅγιος γέρων, καὶ τὸ, Αὕτη ἡ κατάπαυσίς μου, εἰρηκώς, εἰς αἰῶνα αἰῶνος,» οὐκέτι τοῦ λοιποῦ ἴσχυ σέ τις αὐτὸν ἀνασπάσαι ἐκεῖθεν, καίτοι καὶ τῶν συνόντων αὐτῷ ἀδελφῶν ἐνοχλούντων, καὶ τῶν τῆς Ρώμης μεγιστάνων πρὸς αὐτὸν παραγενομένων, καὶ δυσωπούντων τοῦ εἰσελθεῖν ἐν τῇ Ῥώμῃ κἂν διὰ τοὺς πρώτους τῶν ἀποστόλων. Απεκρίνετο δὲ
ἐστιν ὁ γινώσκων. Προτρεῖτο γὰρ ἀποθανεῖν κακῶς, nulli cognitus esset. Malebat enim misere mori,
ἢ ὑπόληψιν σχεῖν ἁγίου παρά τινος τῶν ἀνθρώπων·
τοὐναντίον μὲν οὖν ἡγωνίζετο παρὰ τοῖς πολλοῖς
θυμώδη, καὶ ὑβριστὴν, καὶ πάντων τῶν ἄλλων
παθῶν μέτοχον ἀποδείξαι· πολλοὶ δὲ ἀνόητοι καὶ
ἐσκανδαλίσθησαν· ἡμεῖς δὲ, οἵτινες συνεφάγομεν
καὶ συνεπίομεν αὐτῷ ἀναξίως, πεπείσμεθα καὶ
το πληροφορήμεθα, καὶ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀγγέλων
ὁμολογήσομεν, ὅτι ἅγιός ἐστιν ὁ μακάριος Νεῖλος,
ὡς εἷς τῶν θεοφόρων Πατέρων καὶ ὑπερβάλλων πάντας τοὺς ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ ἀνθρώπους ἄν τε σημεία
ποιήσῃ, ἄν τε μή· καὶ ὅπερ οἱ πολλοὶ τῶν ἀσυνέτων
ἐπερωτῶσι, τοῦ αὐτῶν βίου μηδένα ποιούμενοι
λόγον· ὅπερ καὶ ἐν πολλοῖς τῶν κακοδόξων εὑρέθη.
Τοῦτο δὲ εἶπον, οὐχ ἵνα τὴν αὐτοῦ χάριν ἄπορον
θαυμάτων ἐλέγξω βλέπουσι γὰρ ἀεὶ τὴν αὐτῆς
δύναμιν οἱ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐν τῇ κεφαλῇ ἔχοντες·
ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἄκαιρον καὶ ἀνόητον ερώτησιν ἀνατρέ
ψω. Πᾶν γὰρ τὸ ζητούμενον ὁ βίος τυγχάνει· θαυ
μάτων δὲ πλῆθος καὶ δύναμις στεργομένη μὲν
συνεκλάμπουσα, περιφρονουμένη δὲ μὴ συνάδουσα.
Ἐπὶ τὴν νύσσαν τοίνυν ἐπανακάμψωμεν. Βουληθεὶς
οὖν ὁ μισόδοξος Πατὴρ ἡμῶν Νεῖλος καταλιπεῖν τὸ
μοναστήριον, ὅπερ λέγεται Σέρπερις, ἐν ᾧ ήσκησε
περὶ τὸν δέκατον χρόνον, μόλις ἐπικαθίσας διὰ τὸ
γῆρας ἵππῳ, ᾤχετο ἐπὶ τὴν Ῥώμην. Ἔλεγε δὲ τοῖς
ἀδελφοῖς ἐποδυρομένοις τῷ χωρισμῷ αὐτοῦ· Μὴ
λυπεῖσθε, ὦ Πατέρες καὶ ἀδελφοί· πορεύομαι γὰρ
ἑτοιμάσαι τόπον καὶ μοναστήριον, ἔνθα συναγάγω
πάντας τοὺς ἀδελφούς, καὶ τὰ διεσκορπισμένα τέκνα
μου.
quam apud quemquam hominum esse in opinione sanctitatis. Contra potius nitebatur videri
multis iracundus, contumeliosus, cunctisque animi
morbis oppletus. Nec defuere insipientes multi,
qui passi sint scandalum. Sed nos, qui indigne
manducavimus et bibimus cum illo pro certo
et explorato habemus, et coram Deo et angelis fatebimur, beatæ memoriæ Nilum esse sanctum,
.æque ut uuum ex deiferis Patribus, et cunctis hutjus generationis hominibus illum præstare, sive
ediderit, sive non ediderit miracula, quod multi
imperite quærunt, qualis acta sit vila, non curantes, cum illud et apud homines orthodoxa fide
carentes fuerit. Hoc autem dixi, non ut ejus gratiæ miracula deesse ostenderem (vident enim semper ejus vires ii quibus oculi sunt in capite eorum)
sed ut ineptam hanc et fatuam interrogationem
rejiciam. Totum quod quæritur, vita est, miracullorum vero copia et magnitudo probata quidem
est, si simul eluceat, neglecta vero, si minus sit
consona. Sed ad propositum redeamus. Cum ergo
statuisset honorum contemptor Pater noster Nilus
deserere monasterium, quod Serperis vocatur, in quo ad annos decem monasticam duxerat
vitam, vix præ senio potuit equum conscendere,
ut Romam iret. Dicebat autem fratribus discessun
ejus lugentibus: Ne doleatis, o Patres et fratres:
eo quippe ad parandum locum et monasterium,
quo omnes fratres et dispersos flios meos congregem.
κς'. Ἐκεῖνοι δὲ μὴ νοοῦντες τίνα ἦν & ἔλεγεν αὐτ 96. Illi vero non intelligentes, quæ dicelantur,
τοῖς, παρεμυθοῦντο. Τοῦ τοίνυν Θεοῦ καθοδηγοῦνsolatium habebant. Itaque, Deo duce illum diriτὸς αὐτὸν ἐπὶ τὸν προωρισμένον τῆς ταφῆς αὐτοῦ gente ad locum sepulturæ suæ destinatum eum in
τόπον, κατὰ τὸν προεγνωσμένον θεϊκῶς αὐτῷ τρό- modum, quem Deo revelante cognoverat, pervenit
που, καταλαμβάνει κώμην τινὰ καλουμένην Τουαχο- in quoddam oppidum, cui nomen Tusculum
λάναν, ἀπέχουσαν δώδεκα μίλια ἀπὸ Ῥώμης· περὶ duodecim millia passuum ab Urbe distans. Prope
ἣν ίδρυται μοναστήριον ὀλίγων ἀδελφῶν ὁμοφύλων illud silum erat monasterium paucorum fratrum
ἐπ' ὀνόματι τῆς ἁγίας Αγάθης. Κἀκεῖσε καταλύσας nationis nostræ Græcorum, nomine S. Agathæ, in
ὁ ἅγιος γέρων, καὶ τὸ, «Αὕτη ἡ κατάπαυσίς μου, quod sanctus senex divertit: Hæc, inquiens, requics
εἰρηκώς, εἰς αἰῶνα αἰῶνος,» οὐκέτι τοῦ λοιποῦ ἴσχυ mea in saeculum sæculi. Nec inde potuit a quo
σέ τις αὐτὸν ἀνασπάσαι ἐκεῖθεν, καίτοι καὶ τῶν quam divelli, licet s: cii fratres molesti essent et
συνόντων αὐτῷ ἀδελφῶν ἐνοχλούντων, καὶ τῶν τῆς optimates Romani accedentes rogarent, ut Romam
Ρώμης μεγιστάνων πρὸς αὐτὸν παραγενομένων, se conferret, saltem propter principes apostoloκαὶ δυσωπούντων τοῦ εἰσελθεῖν ἐν τῇ Ῥώμῃ κἂν rum. At ille respondens aiebat omnibus: Celeber
διὰ τοὺς πρώτους τῶν ἀποστόλων. Απεκρίνετο δὲ rimis et revera ter beatissimis apostolorum CoryJoannis Clei notæ.
En testimonium inanifestissimun, quod
biographus non solum sancto contemporaneus fuerit, sed etiam intima consuetudine fuerit conjunslus.
De monasterio hoc ita fere Sciommarius
nota 18 ad Vitam B. Bartholomæi: ‹ Situm erat
prope mare in loco, qui vocabatur Serapo, non
longe a porta, quæ Terrestris dicitur, ad sinistram.
Invenerat ibi S. Nilus exiguum solitariumque habitaculum, ibique brevi tempore monasterium
exstruxit, quod Serperi, seu Serperis vocatum
fuit ab eo, quod eo loco esset, ubi olim Serapis
ses Serapidis, numinis Ægyptiaci, fanum fuerat.
Addit Sciommarius, ex Petri Rosetti Descriptionis
Cajela, discurs. 2, locum, ubi fuit Serapidis tem.
plum et Serperls monasterium, determinatius cognitum non esse, verisimiliter tamen exsti.
tisse, ubi hodie visitur diva, quæ a Catena ap
pellata est, in qua ecclesia tumulatus est Stephanus.
Εt hoc verisimiliter monasterium penitus
destructum est; tertio milliari distabat ab eo
loco, ubi hodie Cryptæ-Ferratensis abbatia est.
Tusculanam porro civitatem anno 1190 a Romanis
penitus excisam esse, tradit Sciommarius spe
laudatus nota 30. De translatione corporis S. Nili
ex hoc coenobio ad abbatiam Cryptæ-Ferratensem
vide not. 88.
col. 159–160page 76 of 79
PG 120:159ΑΝΩΝΥΜΗ πᾶσι καὶ ἔλεγεν, ὅτι Τοὺς πανευφήμου; καὶ ὄντως τρισμακαρίστους και κορυφαίους τῶν ἀποστόλων καὶ ἐντεῦθεν δυνατὸν τοῖς πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως κεκτημένοις αὐτοὺς προσκυνῆσαι, εἰ καὶ ἐγὼ ἀνά ξιος καὶ τοῦ μόνον αὐτοὺς ὀνομάσαι. Ἐν μέντοι τῷ εὐτελεῖ τόπῳ τούτῳ δι' οὐδὲν ἄλλο ἐλήλυθα, εἰ μὴ μόνον διὰ τὸ τελευτῆσαι. Ο δὲ ἄρχων τῆς κώμης ἐκείνης Γρηγόριος τῷ ὀνόματι, περιβόητος ἐν τυραννίδι καὶ ἀδικίᾳ τυγχάνων, λίαν δὲ ἀγχίνους καὶ συνέσει κεκοσμημένος, κατελθὼν καὶ προσπεσών τοῖς ποσὶ τοῦ ἁγίου ἔλεγε ταῦτα· Ἐγὼ μὲν, δούλε τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, διὰ τὰς πολλάς μου ἁμαρτίας οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς καὶ πόθεν μοι τοῦτο, ἵνα ἔλθῃ ὁ ἅγιος τοῦ Κυρίου μου πρός με; Επειδὴ δὲ μιμούμενος τὸν σὸν διδά σκαλον καὶ Δεσπότην προετιμήσω με τὸν ἁμαρτωλὸν τῶν δικαίων, ἰδοὺ ὁ οἶκός μου, καὶ ἅπαν σὺν τοῖς περιχωρίοις αὐτοῦ τὸ καστέλλιον πρὸ προσώπου σου· εἴ τι κελεύει; περὶ αὐτῶν, πρόσταξον. 15. Ο δὲ μακάριος ἀπεκρίνατο πρὸς αὐτόν Εὐλογήσαι Κύριος καὶ σὲ καὶ τοὺς σὺν τῷ οἴκῳ σου, καὶ τῇ κώμῃ σου. Μέρος δὲ ὀλίγον ἐν τῷ κράτει σου ἡμῖν διαχώρισον, ὅπως ἐν αὐτῷ ἡσυχάσαντες τὸν Θεὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ἐξιλεωσώμεθα, καὶ ὑπὲρ τῆς σῆς σωτηρίας εὐξώμεθα. Τότε ὁ γρηγόρως μετά πολλῆς τῆς προθυμίας ἐξεπλήρου τὸ κε λευόμενον. Οἱ δὲ ἐναπομείναντες ἐν τῇ μονῇ ἀδελφοὶ μετὰ δύο ἡμέρας μηνῶν μαθόντες, ὅτι οὐκ ἀποστρέφει πρὸς αὐτοὺς ὁ Πατήρ, ἀπάραντες τοῖς μηλωταρίοις καὶ περιβολαίοις καὶ τοῖς λοιποῖς, κατέλαβον τὸν ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος ἀφιερωθέντα τόπον αὐτοῖς ἐν λόγῳ μονῆς· μαθών τοίνυν ὁ παμμακάριστο; Πατὴρ τὴν ἄφιξιν αὐτῶν, ἡγαλλιάσατο τῷ πνεύματι, καὶ δεδήλωκεν αὐτοῖς· Αρκετόν μοι, ὦ Πατέρες καὶ ἀδελφοί, ὅτι διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην καὶ τὴν ἐμὴν ἐσκύλητε ἕως αὐτοῦ. Νῦν οὖν παρακαλῶ τὴν ἀγάπην ὑμῶν, ἵνα περιμείνητε μέχρις ἂν καὶ αὐτὸς ἐλεύ σωμαι πρὸς ὑμᾶς. Ἐν τῷ οὖν ἑτοιμάζεσθαι αὐτὸν τοῦ ἀποπληρῶσαι αὐτομάτοις ποσὶ τὴν οἰκείαν σύνο ταξιν· ἦσαν γὰρ οἱ ἀδελφοὶ ὡς ἀπὸ μιλίων τριών συγκαλεσάμενος τους προσκαρτεροῦντας αὐτῷ ἀδελ φοὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ Παύλῳ, ᾧ ἦν πρὸ πολλῶν προκεχειρισμένος ἡμερῶν τὴν ἡγεμονίαν, ἀνδρὶ παλαιῷ καὶ τὴν φρόνησιν, καὶ τὴν ἡλικίαν, καὶ τὴν ἄσκησιν, καὶ τὴν φιλοσοφίαν· τούτοις διαμερίσας τὰ μικρὰ ῥάκια αὐτοῦ (οὐ γὰρ ἄλλο τί ποτε ἦν αὐτῷ τοῦ κόσμου), ἕως καὶ τοῦ ἐσχάτου λεπτοῦ, ἐκέλευσε η μεταλαβεῖν τῶν ζωοποιῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων. Επειτα λέγει τῷ ἡγουμένῳ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς· Δέο
ΑΝΩΝΥΜΗ
phasis licet hinc ctiam fidem habentibus sicut gra- πᾶσι καὶ ἔλεγεν, ὅτι Τοὺς πανευφήμου; καὶ ὄντως
num sinapis, venerationem deferre: quamvis
ego indignus sim, qui vel solo nomine eos appellem, in hunc porro tenuem deveni lorum non alterius rei causa, quam ut diem meum obeam.
Porro autem illius oppidi dominus, Gregorius
nomine, tyrannide quidem et nequitia insignis,
sed sagacitate ornatus et prudentia, descendit et
prostratus ad sancti viri pedes ita dicebat: Ego
quidem, serve Dei altissimi, ob multa peccata inea
dignus non sum, ut intres Sub tectum meum, et
unde mihi hoc, ut sanctus Domini mei veniat ad
me? Sed quando Magistri et Domini tui exemplo
me peccatorem justis prætulisti, ecce domus mea,
totumque cum suo agro oppidum ante te est.
Quidquid de iis libuerit, jubeto.
τρισμακαρίστους και κορυφαίους τῶν ἀποστόλων
καὶ ἐντεῦθεν δυνατὸν τοῖς πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως
κεκτημένοις αὐτοὺς προσκυνῆσαι, εἰ καὶ ἐγὼ ἀνά
ξιος καὶ τοῦ μόνον αὐτοὺς ὀνομάσαι. Ἐν μέντοι τῷ
εὐτελεῖ τόπῳ τούτῳ δι' οὐδὲν ἄλλο ἐλήλυθα, εἰ μὴ
μόνον διὰ τὸ τελευτῆσαι. Ο δὲ ἄρχων τῆς κώμης
ἐκείνης Γρηγόριος τῷ ὀνόματι, περιβόητος ἐν τυραν
νίδι καὶ ἀδικίᾳ τυγχάνων, λίαν δὲ ἀγχίνους καὶ
συνέσει κεκοσμημένος, κατελθὼν καὶ προσπεσών
τοῖς ποσὶ τοῦ ἁγίου ἔλεγε ταῦτα· Ἐγὼ μὲν, δούλε
τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου, διὰ τὰς πολλάς μου ἁμαρτίας
οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς·
καὶ πόθεν μοι τοῦτο, ἵνα ἔλθῃ ὁ ἅγιος τοῦ Κυρίου
μου πρός με; Επειδὴ δὲ μιμούμενος τὸν σὸν διδά
σκαλον καὶ Δεσπότην προετιμήσω με τὸν ἁμαρτω
λὸν τῶν δικαίων, ἰδοὺ ὁ οἶκός μου, καὶ ἅπαν σὺν τοῖς περιχωρίοις αὐτοῦ τὸ καστέλλιον πρὸ προσώπου
σου· εἴ τι κελεύει; περὶ αὐτῶν, πρόσταξον.
G
15. Ο δὲ μακάριος ἀπεκρίνατο πρὸς αὐτόν·
Εὐλογήσαι Κύριος καὶ σὲ καὶ τοὺς σὺν τῷ οἴκῳ σου,
καὶ τῇ κώμῃ σου. Μέρος δὲ ὀλίγον ἐν τῷ κράτει σου
ἡμῖν διαχώρισον, ὅπως ἐν αὐτῷ ἡσυχάσαντες τὸν
Θεὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ἐξιλεωσώμεθα, καὶ
ὑπὲρ τῆς σῆς σωτηρίας εὐξώμεθα. Τότε ὁ Γρηγό
ρως μετά πολλῆς τῆς προθυμίας ἐξεπλήρου τὸ κελευόμενον. Οἱ δὲ ἐναπομείναντες ἐν τῇ μονῇ ἀδελφοὶ
μετὰ δύο ἡμέρας μηνῶν μαθόντες, ὅτι οὐκ ἀποστρέφει
πρὸς αὐτοὺς ὁ Πατήρ, ἀπάραντες τοῖς μηλωταρίοις
καὶ περιβολαίοις καὶ τοῖς λοιποῖς, κατέλαβον τὸν ὑπὸ
τοῦ ἄρχοντος ἀφιερωθέντα τόπον αὐτοῖς ἐν λόγῳ
μονῆς· μαθών τοίνυν ὁ παμμακάριστο; Πατὴρ τὴν
ἄφιξιν αὐτῶν, ἡγαλλιάσατο τῷ πνεύματι, καὶ
δεδήλωκεν αὐτοῖς· Αρκετόν μοι, ὦ Πατέρες καὶ
ἀδελφοί, ὅτι διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην καὶ τὴν ἐμὴν
ἐσκύλητε ἕως αὐτοῦ. Νῦν οὖν παρακαλῶ τὴν ἀγάπην
ὑμῶν, ἵνα περιμείνητε μέχρις ἂν καὶ αὐτὸς ἐλεύ
σωμαι πρὸς ὑμᾶς. Ἐν τῷ οὖν ἑτοιμάζεσθαι αὐτὸν
τοῦ ἀποπληρῶσαι αὐτομάτοις ποσὶ τὴν οἰκείαν σύνο
ταξιν· ἦσαν γὰρ οἱ ἀδελφοὶ ὡς ἀπὸ μιλίων τριών
συγκαλεσάμενος τους προσκαρτεροῦντας αὐτῷ ἀδελ
φοὺς σὺν τῷ ἡγουμένῳ Παύλῳ, ᾧ ἦν πρὸ πολλῶν
προκεχειρισμένος ἡμερῶν τὴν ἡγεμονίαν, ἀνδρὶ
παλαιῷ καὶ τὴν φρόνησιν, καὶ τὴν ἡλικίαν, καὶ τὴν
ἄσκησιν, καὶ τὴν φιλοσοφίαν· τούτοις διαμερίσας
τὰ μικρὰ ῥάκια αὐτοῦ (οὐ γὰρ ἄλλο τί ποτε ἦν αὐτῷ
τοῦ κόσμου), ἕως καὶ τοῦ ἐσχάτου λεπτοῦ, ἐκέλευσε
97. Respondit beatus Pater: Benedicat Dominus
et tibi et tnis et domui tuæ et oppido tuo. Particulam in ditione tua nobis concede, ut quietem in
ea nacti Dcum pro peccatis nostris propitium
reddamus et pro salute tua preces fundamus.Gregorius autem magna alacritate implebat, quod
jussum erat. Αt vero fratres, qui in monasterio.
renanserant, post biuestre spatium, audito, quod
Pater non reverteretur amplius, recesserunt asportantes secum melotas, succinctoria et reliqua, perveneruntque ad. locum, construendi monasterii
nomine a principe illis dicatum. Quod ubi cognovit
vir beatissimus, nimirum advenisse illos, exsultavit
spiäitu, significavitque illis hæc per nuntium:
Sufficit mihi, Patres et fratres, quod ob Dei meique
amorem laborem ceperitis, ut isthuc veniretis.
Nunc igitur charitateın vestram rogo, ut exspectetis, donec et ipse veniam ad vos. Dum igitur parat
se ad solvendum promissum suis pedibus (aberant
enim fratres tria fere millia passuum), convocatis
ad se fratribus, qui secum erant, una cum begumeno Paulo cui praefecturam commiserat
ante multos dies, viro et. prudentia et ætate et
exerciiatione vitæ monasticæ et philosophiæ studiis antiquo, distribuit illis pauca pannorum frusta, (nihil enim mundani plane illi erat), vel unum
as minutum, tumque dari sibi jussit sumenda vivifica Cbristi mysteria. Deinde hegumeno et fratribus: Obrecro, inquit, vos, ut si e vita exces- η μεταλαβεῖν τῶν ζωοποιῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων.
sero, siue mora corpus meum terra contegatis,
Επειτα λέγει τῷ ἡγουμένῳ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς· Δέο
Joannis Clei notæ.
Observat ilem Sciommarius nota 17, Gre
goriuin hunc Tusculanum comitem, fuisse duorum
Romanorum Pontificum, Benedicti scilicet VII,
alias Vill, et Joannis XIX, alias XX, patrem,
necnon avum Benedicti Vill, alias X. Consule,
si lilet, Kircheri nostri Historiam Eustathio-Ma
rianam, parte ut, cap. 4, ubi de conitum Tusculanorum stirpe et propagine fusius tractat ex Zazara
aliisque.
Recusante abbatis et legumeni titulum S.
Nilo, hoc nomine jam aliquo tempore ante sau
obitum præfuit Paulus: at quanto illi supervixerit,
non satis constat. In serie abbatum CryptaFerratensium inter Paulum et B. Bartholomæum
adbuc medius est Cyrillus. Computante Sciommario, vix quinque annos una impleverunt; nam nota
20 tradit, B. Bartholomum annos tantum naluin
fuisse viginti, quando coilata fuit Paulo prælatura,
eunque illam tantum admisisse post Cyrillam,
cum jam ætatis annum ageret 25: quæ omnia
ad Vitam B. Bartholomæi discuti poterunt,
'
col. 161–162page 77 of 79
PG 120:161μαι ὑμῶν, ἐὰν ἀποθάνω, μὴ βραδύνητε τοῦ κατα κρύψας τῇ γῇ τὸ σῶμά μου· μήτε ἐν οἴκῳ κυριακῷ κατάλησθε· μηδὲ θελήσητε ποιῆσαι καμάραν ἐπάνω μου, ἢ ἄλλον τινὰ κόσμον οἷον δήποτε. Εἰ δὲ ἔλως βούλεσθε ποιῆσαί τι σημεῖον διὰ τὸ γνωρίζειν, τοῦ τεθείκατέ με, ὁμαλὸν ἔστω ἐπάνωθεν, ἵνα οἱ ξένοι ἐκεῖ ἐπαναπαύωνται· καὶ γὰρ κἀγὼ ξένος ἐγενόμην πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου· καὶ μνημονεύετέ μου ἐν ταῖς ἁγίας ὑμῶν εὐχαῖ;. η'. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ εὐλογήσας αὐτοὺς, ἐπευξάμενος τε πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς, ἐξῆρε τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ ἤπλωσεν ἑαυτὸν ἐν τῷ κοιταρίῳ αὐτοῦ. ἐποίησεν δύο ημέρας μὴ συντυγχάνων, μηδὲ ἀνοίγων τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, καὶ ἐθαύμαζον οἱ ὁρῶντες αὐτὸν, ὅτι οὐκ ἦν ὡς ψυχογραγῶν, ἀλλ' ὡς ἀναπαυόμενος· μόνον δὲ τὰ χείλη κινῶν, καὶ τῇ δεξιᾷ χειρι κατασφραγιζόμενος, ἐγνωρίζετο τοῖς παροῦσιν ὡς προσευχόμενο;. Καί τις τῶν ἀδελφῶν προσεγγίσας τῷ ὠτίῳ πρὸς τῷ στόματι αὐτοῦ, τοῦτον μόνον τὸν στίχον ἐνενόησε λέγοντος· «Τότε οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ἐν τῷ με ἐπιβλέπειν ἐπὶ πάσας τὰς ἐντολάς σου. Ακούσας δὲ καὶ ὁ ἄρχων Γρηγόριος τὰ περὶ αὐτοῦ, δρομαῖος κατῆλθεν ἀπὸ τοῦ καστελλίου αὐτοῦ, φέρων καὶ τὸν ἰατρὸν Μιχαήλ μετ' αὐτοῦ, ὅς ἦν ἐμπειρότατος. Καὶ ἐπιπεσὼν τῷ μακαρίῳ, ἔκλαιε πικρῶς καὶ ἔλεγεν· Ω Πάτερ, Πάτερ, διατί οὕτω ταχέως με εγκατέλιπες; διατί ἐβδελύξω τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ ἀφίεις με; Καταφιλῶν δὲ τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἔλεγεν· Ἰδοὺ οὐκέτι κωλύεις με τοῦ φιλῆσαι τὰς χεῖράς σου, καθὼς ἐποίεῖς τὸ πρότερον, λέγων ὅτι Οὐκ εἰμὶ ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, οὔτε διάκονος, ἀλλὰ μόνον καλογήριον μικρόν· διατί οὖν θέλεις φιλῆσαι τὴν χεῖρά μου; Ταῦτα δὲ λέγων τοσοῦτον ἐδάκρυεν, ὥστε πάντας τοὺς παρεστώτας διεγείραι προς δάκρυα. Κρατήσας δὲ καὶ ὁ ἰατρὸς τὸν σφυγ μὲν αὐτοῦ, διισχυρίζετο λέγων, ὅτι οὗτος οὐκ ἀπο θνήσκει· οὐ γάρ ἐστιν ἐν αὐτῷ πυρετός, οὔτε μὴν ἄλλο τι σημεῖον θανάτου· καὶ γὰρ οὕτως εἶχεν. Αναχωρησάντων τοίνυν ἐκείνων, καὶ τῆς ὥρας τοῦ λυχνικοῦ καταλαβούσης (ἦν δὲ καὶ ἡ μνήμη τοῦ ἀποστόλου Ἰωάννου καὶ θεολόγου), ἔδοξε τοῖς ἀδελ φοῖς ἀπαγαγεῖν τὸν ὅσιον ἐν τῇ ἐκκλησία· ἐμνήσθησαν γὰρ τοῦ πόθου καὶ τοῦ φίλτρου αὐτοῦ, οὐπερ εἰς τὰς μνείας τῶν ἁγίων ἐδείκνυτο· καὶ ὡς ἀεὶ ἔλεγεν, ὅτι δεῖ τὸν μοναχὸν, ἐκτὸς πάσης ἀνάγκης, ἐν τῷ εὐκτηρίῳ τελευτήσαι. 40'. Τοῦτο δὲ γενομένου, καὶ τοῦ ἑσπερινοῦ ὕμνου τέλος λαβόντος, ὁ ἥλιος ἔγνω τὴν δύσιν αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς παρέδωκε τὸ πνεῦμα· καὶ ἔδυ ἀληθῶς εἰπεῖν δήλιος μετὰ τοῦ ἡλίου· καὶ ἐξέλιπε φῶς ἀπὸ τῆς γῆς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ λύχνος ἀπὸ προσώπου ὁρώντων. Η γὰρ καὶ αὐτὸς οὐ προέγνω τὴν παροῦσαν σκυτώμαιναν, καὶ ἀπόλειψιν τῶν φωτιζόντων Ο
μαι ὑμῶν, ἐὰν ἀποθάνω, μὴ βραδύνητε τοῦ κατα- nec me in templo sepeliatis, nec supra tumulum
κρύψας τῇ γῇ τὸ σῶμά μου· μήτε ἐν οἴκῳ κυριακῷ
κατάλησθε· μηδὲ θελήσητε ποιῆσαι καμάραν ἐπάνω
μου, ἢ ἄλλον τινὰ κόσμον οἷον δήποτε. Εἰ δὲ ἔλως
βούλεσθε ποιῆσαί τι σημεῖον διὰ τὸ γνωρίζειν, τοῦ
τεθείκατέ με, ὁμαλὸν ἔστω ἐπάνωθεν, ἵνα οἱ ξένοι
ἐκεῖ ἐπαναπαύωνται· καὶ γὰρ κἀγὼ ξένος ἐγενόμην
πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου· καὶ μνημονεύετέ
μου ἐν ταῖς ἁγίας ὑμῶν εὐχαῖ;.
4η'. Ταῦτα εἰπὼν, καὶ εὐλογήσας αὐτοὺς, επευξάμενός τε πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς, ἐξῆρε τοὺς πόδας αὐτοῦ,
καὶ ἤπλωσεν ἑαυτὸν ἐν τῷ κοιταρίῳ αὐτοῦ. Ἐποίησεν δύο ημέρας μὴ συντυγχάνων, μηδὲ ἀνοίγων
τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, καὶ ἐθαύμαζον οἱ ὁρῶντες
αὐτὸν, ὅτι οὐκ ἦν ὡς ψυχογραγῶν, ἀλλ' ὡς ἀναπαυό
μενος· μόνον δὲ τὰ χείλη κινῶν, καὶ τῇ δεξιᾷ χειρι
κατασφραγιζόμενος, ἐγνωρίζετο τοῖς παροῦσιν ὡς
προσευχόμενο;. Καί τις τῶν ἀδελφῶν προσεγγίσας
τῷ ὠτίῳ πρὸς τῷ στόματι αὐτοῦ, τοῦτον μόνον τὸν
στίχον ἐνενόησε λέγοντος· «Τότε οὐ μὴ αἰσχυνθῶ,
ἐν τῷ με ἐπιβλέπειν ἐπὶ πάσας τὰς ἐντολάς σου.
Ακούσας δὲ καὶ ὁ ἄρχων Γρηγόριος τὰ περὶ αὐτοῦ,
δρομαῖος κατῆλθεν ἀπὸ τοῦ καστελλίου αὐτοῦ, φέρων
καὶ τὸν ἰατρὸν Μιχαήλ μετ' αὐτοῦ, ὅς ἦν ἐμπειρό
τατος. Καὶ ἐπιπεσὼν τῷ μακαρίῳ, ἔκλαιε πικρῶς
καὶ ἔλεγεν· Ω Πάτερ, Πάτερ, διατί οὕτω ταχέως
με εγκατέλιπες; διατί ἐβδελύξω τὰς ἁμαρτίας μου,
καὶ ἀφίεις με; Καταφιλῶν δὲ τὰς χεῖρας αὐτοῦ
ἔλεγεν· Ἰδοὺ οὐκέτι κωλύεις με τοῦ φιλῆσαι τὰς
χεῖράς σου, καθὼς ἐποίεῖς τὸ πρότερον, λέγων ὅτι
Οὐκ εἰμὶ ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, οὔτε διάκονος,
ἀλλὰ μόνον καλογήριον μικρόν· διατί οὖν θέλεις
φιλῆσαι τὴν χεῖρά μου; Ταῦτα δὲ λέγων τοσοῦτον
ἐδάκρυεν, ὥστε πάντας τοὺς παρεστώτας διεγείραι
προς δάκρυα. Κρατήσας δὲ καὶ ὁ ἰατρὸς τὸν σφυγ
μὲν αὐτοῦ, διισχυρίζετο λέγων, ὅτι οὗτος οὐκ ἀποθνήσκει· οὐ γάρ ἐστιν ἐν αὐτῷ πυρετός, οὔτε μὴν
ἄλλο τι σημεῖον θανάτου· καὶ γὰρ οὕτως εἶχεν.
Αναχωρησάντων τοίνυν ἐκείνων, καὶ τῆς ὥρας τοῦ
λυχνικοῦ καταλαβούσης (ἦν δὲ καὶ ἡ μνήμη τοῦ
ἀποστόλου Ἰωάννου καὶ θεολόγου), ἔδοξε τοῖς ἀδελ
φοῖς ἀπαγαγεῖν τὸν ὅσιον ἐν τῇ ἐκκλησία· ἐμνήσθησαν
γὰρ τοῦ πόθου καὶ τοῦ φίλτρου αὐτοῦ, οὐπερ εἰς
τὰς μνείας τῶν ἁγίων ἐδείκνυτο· καὶ ὡς ἀεὶ ἔλεγεν,
ὅτι δεῖ τὸν μοναχὸν, ἐκτὸς πάσης ἀνάγκης, ἐν τῷ
εὐκτηρίῳ τελευτήσαι.
40'. Τοῦτο δὲ γενομένου, καὶ τοῦ ἑσπερινοῦ ὕμνου
τέλος λαβόντος, ὁ ἥλιος ἔγνω τὴν δύσιν αὐτοῦ, καὶ
αὐτὸς παρέδωκε τὸ πνεῦμα· καὶ ἔδυ ἀληθῶς εἰπεῖν
δήλιος μετὰ τοῦ ἡλίου· καὶ ἐξέλιπε φῶς ἀπὸ τῆς
γῆς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ λύχνος ἀπὸ προσώπου
ὁρώντων. Η γὰρ καὶ αὐτὸς οὐ προέγνω τὴν παροῦ
σαν σκυτώμαιναν, καὶ ἀπόλειψιν τῶν φωτιζόντων
fornicem mihi exstruatis, aut quodvis ornamentum
adjiciatis. Quod si omnino vultis signum aliquod
ponere ad cognoscendum, ubi fuerim humatus,
planum esto, ut quiescere in eo peregrini possint,
nam et ego peregrinus fui cunctis diebus, quibus
vixi, et mementote mei in sanctis vestris orationibus.
98. Hæc dixit, deinde benedixit eis, et bene precatus est cunctis fratribus attolleusque pedes,
extendit se in lectulo suo. Biduum vero jacuit nec
loquens, nec aperiens oculos, et qui videbant
illum, mirabantur, non enim erat similis agculi
animam, sed quiescenti, movebat solum labia et
dextera se signo crucis consignabat, per quæ in
oratione defixum præsentes intelligebant. Εt quidam frater, adnota ad os ejus aure, hunc versiculum tantummodo ab eo distincte audivit: ‹ Tunc
non confundar, cum perspexero in omnibus man -
datis tuis. › Gregorius quoque loci dominus cum
hæc audisset, suo ex oppido currens descendit,
secum et Michaelem adducens peritissimum medicum, ruensque super beatum virum flebat-ubertim,
ac licebat: Ο Pater, Pater, cur tam cito me
deseruisti? Cur abominatus es peccata mea et
relinquis me? Deosculando autem manus ejus:
En me jam non prohibes, aiebat, quin tuas manus
osculer, ut solebas antea, dicendo: Non sun episcopus, aut presbyter, aut diaconus, sed humilimus monachus: utquid igitur manum meam oscu➡
lari vis? Hæc dicens tantam lacrymarum vim profundebat, ut astantes omnes invitaret ad fletum.
Medicus autem, altrectato pulsu, asseverabat, illum
non moriturum, quod nec febris esset in eo, neç
aliud mortis signum: ita enim res habebat. Cum
vero illi discessissent et advesperasceret, agebatur
porro etiam memoria Joannis apostoli et evangelistæ visum est fratribus, deferre sanctum
Patrem in ecclesiam: recordati enim sunt, quo
affectu, quo studio sanctorum memorias prosequeretur, et semper dicere solitum, oportere nonachum citra ominem necessitatem, in oratorio
mori.
99. Quo facto, et vespertino peracto ouicio. so!
cognovit occasum suum et ipse tradidit spiritum:
et occidit revera cum sole sol, defecitque die illa
lumen de terra et lucerna a facie videntium, Allnon prævidit et ipse densissimas hujus temporis
tenebras, defectumque sanctorum illuminantium,
cæterosque docentium? Et ubinam alterum reperit
Joannis Clei nota.
Memoria S. Joannis theologi seu evangelista
hoe die solemni Officio agitur apud Græcos, ut
monitum est inter prætermissos ad hunc diem. In
Anthologio Græcorum recentissimo Officio mox
memorato subjecta est rubrica, quæ monet, in
abbatia Crypta-Ferratensi hoc die agendam S. Nili
memoriam.
col. 163–164page 78 of 79
PG 120:163ἁγίων καὶ διδασκόντων τοὺς ἄλλους: Καὶ που εὖ ρατο ἄλλην παραμυθίαν ὁ κόσμος, τῶν καθ᾿ ἡμᾶς λέγω, οἷαν ἀπώλεσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ; Πολλούς μὲν γὰρ εὑρήσεις ἐγκράτειαν ἀσκοῦντας, οι μέχρις αὐτῆς τὴν ὠφέλειαν διιστῶσι, λόγου δὲ ἀμοιρούσι πλείστους δὲ πάλιν καὶ τοῦ λόγου μὲν ἐπιμελουμένων, ἔργου δὲ ἀμελούντων· ὧν ἐκεῖνος ἀμφοτέρων πλεονεκτούντων κατὰ πάντα, περιδέξιος ὄντως ὑπῆρχε καὶ ἀμφοτερόφθαλμος. Καὶ ταῦτα καὶ πρὸς τοὺς ἀρχαίους, ἵνα μὴ λέγω τὴν καθ᾿ ἡμᾶς γενεὰν, ἐλότυφλον μᾶλλον ἤπερ μονότυφλον οὖσαν, καὶ ἐν σκοτομήνῃ διάγουσαν. Οπερ καὶ αὐτῷ τῷ προβλε πτικωτάτῳ ὡς ἐν ἑκστάσει ἀπεκαλύφθη· ἑώρα γάρ, ώς πάντες οἱ ἄνθρωποι, καὶ πάντα τὰ ζῶς, καὶ πᾶν ἑρπετὸν κινούμενον ἐπὶ τῆς γῆς τυφλώσει σε καὶ αβλεψίᾳ κατείχοντο· ζόφος δὲ βαθύτατος, καὶ γνόφος ἀμύθητος ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν περιεκέχυτο. Καὶ τοῦτο μὲν πρότερον· νῦν δὲ ὅτε καταλιπὼν τὰ ἐπίγεια, τῷ πνεύματι τοὺς οὐρανοὺς ἐμβατεύει ὁ ἀείμνηστος, πᾶσαν μὲν τὴν νύκτα ἐκείνην ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ἐπιταφίοις διήλθομεν· πρωΐας δὲ γενομένης διατα στάσαντες τὴν κλίνην μετὰ κηρῶν καὶ θυμιαμάτων καὶ ψαλμῳδιῶν, ἀπηγάγομεν τὸ λείψανον ἔνθα οἱ ἀδελφοὶ ἀπεκδέχοντο τὸν μακάριον. ρ'. Οτε δὲ ἐξ ἐναντίας αὐτῶν ἐγενήθημεν, καὶ τῆς ψαλμῳδίας ἀκηκόασιν, ἐξῆλθον καὶ ὑπήντησαν ἡμῖν ἀπαντες, νέοι τε καὶ γέροντες, μικροί τε καὶ μεγάλοι, όλοι συμπεφυρμένοι τοῖς δάκρυσι, καὶ πικρῶς ὀδυρόμενοι. Θέντες τοίνυν ἐπὶ τὴν γῆν τὸ κλι νίδιον καὶ τὸ ψάλλειν ἐάσαντες, πάντες ὁμοῦ ἔθρησ νοῦμεν τὴν κοινὴν ζημίαν καὶ ὀρφανίαν, καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς στέρησιν. Οὐδὲν δὲ ἄλλο ἦν ἰδεῖν καὶ εἰκάσαι, ἢ ὅπερ περὶ τοῦ Ἰακώβ γέγραπται, ὅτι παρεγένοντο οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἐφ᾽ ἅλωνα Ατάδ, ή ἦν ἐπιπέραν τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐκόψαντο κοπετόν μέγαν καὶ ἰσχυρὸν σφόδρα. Καὶ γὰρ ἡμᾶς μικρὸν ἁλώνιον περιείχε, καὶ ὁ νέος Ιακώβ νεκρὸς ἔκειτο ἐν τῷ σκιμποδίῳ, καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐπεθρήνουν. Καὶ οἱ κάτοικοι τῆς χώρας, ὅσοι εὑρέθησαν σὺν τῷ ἄρχοντι Γρηγορίῳ, οὐ μόνον τα γινόμενα ἐθεώρουν, ἀλλὰ καὶ συνεπένθουν ἀκολουθοῦντες· καὶ οὐ πρότερον ἀνεχώρησαν, ἕως οὗ τὸ λείψανον ἀπηγάγομεν, καὶ ἐν τῷ προωρισμένῳ αὐτοῦ τόπῳ κατεθέμεθα, καθὼς αὐτὸς ὁ τρισόσιος διετάξατο. Παρέμεινε δὲ τῷ τάφῳ πᾶσα ἡ ἀδελφότης σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ προλεχθέντι, εργαζομένη καὶ ἐν ὑπομονῇ κοπιῶσα διὰ τὸ ἀκατάσκευον εἶναι τὸν τόπον, τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, τόν τε τῇ ψυχῇ ἁρμόδιον, καὶ τῇ σαρκὶ αὐτο άρχη. Πολλοὶ δὲ καὶ τῶν τέκνων τοῦ ἁγίου τῶν Παρεχ κλησία
solatium nostra aetate mundus, quale illa die ani- ἁγίων καὶ διδασκόντων τοὺς ἄλλους: Καὶ που εὖsit? Sane multos invenies continentiæ deditos, sed
qui utilitatem hac sola terminent, doctrina non
valeant. Multos e contrario studia colentes, sed
vacuos actione virtutis. Ille vero in utrisque a:leo
excelluit,ut in omnibus ambidexter esset et utroque
oculo perfectissimus: idque si cum antiquis etiam
conferas; ut de nostræ tempestatis hominibus taceam, penitus cæcitate laborantibus, non altero
tantum utentibus oculo et versantibus in maximis
tenebris. Quod ipsi quoque omnium prospicientis
simo veluti per exstasin fuit revelatum. Videbat enim
ommes homines et cuncta animalia et universa,
qum serpendo moventur in terra, cacitate lucisque
orbatione teneri, noctem vero profundissimam
et caliginom deusissimam tota terra circumfusam.
Sed hoc quidem olim: nunc vero quando, relictis
hisce terrenis, cœlos incolit æternæ mentoriæ viri
spiritus, totam quidem illam noctem egimus in
psalmis et hymnis funebribus. Mane vero deferentes
feretrum cum cereis et thure et psalmodia, porta.
vimus cadaver in locum, in quo fratres beatum
virum præstolabantur.
160. Ut ventum est in conspectum corum et
andivere psalmodiam, cuncti prodiere nobis obviam
senes et juvenes, parvi et magni, vi lacrymaruin
omnes perfusi et miserrime lugentes. Ergo posito
Seretro et intermisso cantu, simul omnes communem dedebamus jacturam, orbitatem, Patrisque
amissionem. Nec aliud videře tunc erat, aut expressius intueri, quam quod de Jacob scriptum est,
quando profecti sunt filii ejus ad aream Atad,
quæ sita est trans Jordanem, et plauctu magno ac
vehementi celebrarunt exsequias: nam parvula et
nos habebat area et novus Jacob jacebat in
feretro, et filii Israel plangebant. Regionis autem
habitatores, quotquot aderant cun principe Gregorio, non modo spectatores erant, sed prosequentes etiam funus, luctum suum cum nostro miscebant, nec prius abscessere, quam deportatum fuit
a nobis cadaver, depositumque constituto in loco,
sicut ipse sanctissimus Pater præscripserat. Permansit autem ad tumulum universa fraternitas cum
memorato legumeno, suam operam ponens et in
patientia laborans, eo quod locus esset minus instructus, ad comparandum panem quotidianum,
qui et animæ congruens et corpori satis esset.
Complures etiamne fliis sancti viri, qui dispersi
ρατο ἄλλην παραμυθίαν ὁ κόσμος, τῶν καθ᾿ ἡμᾶς
λέγω, οἷαν ἀπώλεσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ; Πολλούς
μὲν γὰρ εὑρήσεις ἐγκράτειαν ἀσκοῦντας, οι μέχρις
αὐτῆς τὴν ὠφέλειαν διιστῶσι, λόγου δὲ ἀμοιρούσι •
πλείστους δὲ πάλιν καὶ τοῦ λόγου μὲν ἐπιμελουμέ
νων, ἔργου δὲ ἀμελούντων· ὧν ἐκεῖνος ἀμφοτέρων
πλεονεκτούντων κατὰ πάντα, περιδέξιος ὄντως
ὑπῆρχε καὶ ἀμφοτερόφθαλμος. Καὶ ταῦτα καὶ πρὸς
τοὺς ἀρχαίους, ἵνα μὴ λέγω τὴν καθ᾿ ἡμᾶς γενεὰν,
ἐλότυφλον μᾶλλον ἤπερ μονότυφλον οὖσαν, καὶ ἐν
σκοτομήνῃ διάγουσαν. Οπερ καὶ αὐτῷ τῷ προβλε
πτικωτάτῳ ὡς ἐν ἑκστάσει ἀπεκαλύφθη· ἑώρα γάρ,
ώς πάντες οἱ ἄνθρωποι, καὶ πάντα τὰ ζῶς, καὶ πᾶν
ἑρπετὸν κινούμενον ἐπὶ τῆς γῆς τυφλώσει σε καὶ
αβλεψίᾳ κατείχοντο· ζόφος δὲ βαθύτατος, καὶ γνόφος
ἀμύθητος ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν περιεκέχυτο. Καὶ τοῦτο
μὲν πρότερον· νῦν δὲ ὅτε καταλιπὼν τὰ ἐπίγεια,
τῷ πνεύματι τοὺς οὐρανοὺς ἐμβατεύει ὁ ἀείμνηστος,
πᾶσαν μὲν τὴν νύκτα ἐκείνην ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις
ἐπιταφίοις διήλθομεν· πρωΐας δὲ γενομένης διατα
στάσαντες τὴν κλίνην μετὰ κηρῶν καὶ θυμιαμάτων
καὶ ψαλμῳδιῶν, ἀπηγάγομεν τὸ λείψανον ἔνθα οἱ
ἀδελφοὶ ἀπεκδέχοντο τὸν μακάριον.
ρ'. Οτε δὲ ἐξ ἐναντίας αὐτῶν ἐγενήθημεν, καὶ
τῆς ψαλμῳδίας ἀκηκόασιν, ἐξῆλθον καὶ ὑπήντησαν
ἡμῖν ἀπαντες, νέοι τε καὶ γέροντες, μικροί τε καὶ
μεγάλοι, όλοι συμπεφυρμένοι τοῖς δάκρυσι, καὶ
πικρῶς ὀδυρόμενοι. Θέντες τοίνυν ἐπὶ τὴν γῆν τὸ κλινίδιον καὶ τὸ ψάλλειν ἐάσαντες, πάντες ὁμοῦ ἔθρησ
νοῦμεν τὴν κοινὴν ζημίαν καὶ ὀρφανίαν, καὶ τὴν
τοῦ Πατρὸς στέρησιν. Οὐδὲν δὲ ἄλλο ἦν ἰδεῖν καὶ
εἰκάσαι, ἢ ὅπερ περὶ τοῦ Ἰακώβ γέγραπται, ὅτι
παρεγένοντο οἱ υἱοὶ αὐτοῦ ἐφ᾽ ἅλωνα Ατάδ, ή ἦν
ἐπιπέραν τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐκόψαντο κοπετόν μέγαν
καὶ ἰσχυρὸν σφόδρα. Καὶ γὰρ ἡμᾶς μικρὸν ἁλώνιον
περιείχε, καὶ ὁ νέος Ιακώβ νεκρὸς ἔκειτο ἐν τῷ
σκιμποδίῳ, καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐπεθρήνουν. Καὶ οἱ
κάτοικοι τῆς χώρας, ὅσοι εὑρέθησαν σὺν τῷ ἄρχοντι
Γρηγορίῳ, οὐ μόνον τα γινόμενα ἐθεώρουν, ἀλλὰ
καὶ συνεπένθουν ἀκολουθοῦντες· καὶ οὐ πρότερον
ἀνεχώρησαν, ἕως οὗ τὸ λείψανον ἀπηγάγομεν,
καὶ ἐν τῷ προωρισμένῳ αὐτοῦ τόπῳ κατεθέμεθα,
καθὼς αὐτὸς ὁ τρισόσιος διετάξατο. Παρέμεινε δὲ
τῷ τάφῳ πᾶσα ἡ ἀδελφότης σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ
προλεχθέντι, εργαζομένη καὶ ἐν ὑπομονῇ κοπιῶσα
διὰ τὸ ἀκατάσκευον εἶναι τὸν τόπον, τὸν ἐπιούσιον
ἄρτον, τόν τε τῇ ψυχῇ ἁρμόδιον, καὶ τῇ σαρκὶ αὐτο
άρχη. Πολλοὶ δὲ καὶ τῶν τέκνων τοῦ ἁγίου τῶν
Joannis Clei
a
783) Ubinan fuerit area illa, ubi depositæ fuerunt
primim ex mandato ejus S. Nili exuviæ, non
Satis distincte assequor. Non videntur tainen
monasterio S. Agathe, ubi discesserat, longius
abfuisse. At quid igitur de congregatis post ejus
mortein eo loco monachis fixoque domicilio sen
potius cœnobio? An forte prope abbatiain Crypt.-
Ferratæ erat illa area, quam a Tusculano comite
sanctus acceperat, et de illius abbatiæ initüis hie
sermo? Sciomnarius sape laudatus uola 25,
notæ.
ubi describit ornatum sacelli S. Nili, quo:1
ecclesiae abbatiæ adlæret et a Graecis Παρεχκλησία vocatur, tradit, in exquisitissimi operis
pictura exhiberi ibidem translationem corporis
ejusdem sancti ex monasterio S. Agathe ad
Crypte-Ferratense: at hæc quandonamı contigerit,
apud ipsum non invenio. Cæterum monet, reliquias sancti in festo ejus cum solemni pompa
circunferri.
col. 165–166page 79 of 79
PG 120:165διεσκορπισμένων συνήχθησαν τῇ ἐκείνου πρεσβείᾳ, καὶ κεκοίμηνται περὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ, ἄνδρες ἀληθῶ; εἰπεῖν ἐπιθυμιῶν τῶν τοῦ πνεύματος, καὶ πλήρεις χάριτος καὶ δυνάμεως. "Ων πάντων πρεσ βείαις ἀξιωθείημεν καὶ ἡμεῖς, οἵ τε ἀναγινώσκοντες καὶ οἱ ἀκροώμενοι τῶν ἐνθέων καὶ ἐναρέτων πόνων αὐτῶν, κοινωνοί γενέσθαι αὐτῶν καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Επείπερ τῷ καλῷ σπέρματι, ἐγράφη ἡ παρούσα βίβλος χειρὶ Θεοφάνους ταπεινοῦ μοναχοῦ καὶ ἐπληρώθη μηνὶ αὐγούστῳ, ἐνδ. β', Sφιβ' ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ ΕΙΣ ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΚΗΡΥΚΟΥ ΚΑΙ ΙΟΥΛΙΤΤΗΣ. α'. Τῷ ἀγαπητῷ ἀδελφῷ συλλειτουργῷ καὶ συν επισκόπῳ Ζωσίμψ, Θεόδωρος ἐλέει Θεοῦ ἐπίσκοπος Ικονίου, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Πεμψαμένη ἡ σὴ το μιότης διὰ προσκυνουμένων συλλαβῶν πρὸς τὴν ἡμετέραν τα πείνωσιν, τὸ παρὰ πολλοῖς θρυλλούμε τον μαρτύριον, λέγω δὴ Κηρύκου καὶ τῆς τούτου μητρός Ἰουλίττης, εἴ γε καὶ ἐν τῇ Ἱκονιέων πόλει ὅθεν ώρμητο ἡ καλλίνικος μάρτυς Ἰουλίττα καὶ ὁ ταύτης ἐπίδοξος υἱὸς Κήρυκος, τὸ αὐτὸ μαρτύριον παρείληπται, διὰ τό τινα ἐμφέρεσθαι ἐν αὐτῷ υπέρογκα βήματα καὶ ξένα τῆς τῶν Χριστιανῶν. Ελπίδος περιέχειν βαττολογήματα· καὶ εἰ ἔστιν εύο ρεῖν τὸ κατὰ ἀλήθειαν αὐτῶν μαρτύριον, τοῦτο στα Δῆναι τῇ σῇ ὁσιότητα. Επείπερ τῷ καλῷ σπέρματι εἴωθεν ἐπισπείρειν ὁ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐχθρὸς τὰ ζιζάνια, δέον ἐστὶν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας τροφί. μους ἐπαγρυπνεῖν καὶ φυλάττειν ἀνεπίμικτον πάσης Σκαθάρτου εννοίας, τὸν, τῆς εὐσεβοῦς πίστεως σπό
THEODORUS ICONIENSIS.
διεσκορπισμένων συνήχθησαν τῇ ἐκείνου πρεσβείᾳ, erant, precibus ejus adjuvantibus, convenere et
καὶ κεκοίμηνται περὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ, ἄνδρες
ἀληθῶ; εἰπεῖν ἐπιθυμιῶν τῶν τοῦ πνεύματος, καὶ
πλήρεις χάριτος καὶ δυνάμεως. "Ων πάντων πρεσ
βείαις ἀξιωθείημεν καὶ ἡμεῖς, οἵ τε ἀναγινώσκοντες
καὶ οἱ ἀκροώμενοι τῶν ἐνθέων καὶ ἐναρέτων πόνων
αὐτῶν, κοινωνοί γενέσθαι αὐτῶν καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ
τῶν οὐρανῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν,
ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν
καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
circa sepulcrum ejus conditi requiescunt, viri
plane desideriorum spiritus et gratiae virtutisque
pleni. Quorum omnium precibus et nos et qui
legunt et qui audiunt divinos et præclaros eorum
sudores, digni efficiamur eorum quoque·consortio in regno cœlorum in Christo Jesu Domino nostro: cui gloria cum Patreet Spiritu
sancto nunc et semper et in sæcula sæculorum.
Amen.
ANNO DOMINI MIV.
THEODORUS ICONIENSIS EPISCOPUS
MONITUM. De Theodoro Iconii episcopo nihil dixit in diatriba de Theodoris Allatius, sed tamen in illa de Simeonibus p. 91, non reticuit. Porro cur ille scripti, quod mos subleremus, hoc posuerit initium: Επείπερ τῷ
καλῷ σπέρματι, ea causa fuit, quod in codice alio Vaticano s riptum idem paulo coniraclius, incipit ab iliis verbis,
quæ sunt in pleniore Ottoboniano paulo in ra. Jam vero exstat quidem hæc praclara Theodori lucubratio, de
MM. Ciryco et Julitta, in martyrum Triumpho Fr. Combefisii, sed non sine mendis ac varietatibus, et quid is
haud paucis in primo articulo om:ssis versiculis, et alibi etiam minoribus commatibus desideratis. Porro Combefisi
sic affectam editionem Bollandiani recuderunt in Junii tomo tertio, die 16. Codicis Ottoboniani atas patet in calce ut i
legitur: ἐγράφη ἡ παρούσα βίβλος χειρὶ Θεοφάνους ταπεινοῦ μοναχοῦ καὶ ἐπληρώθη μηνὶ αὐγούστῳ, ἐνδ. β', Sφιβ': Scriptus
fuil præsens liber manu Theophanis humilis monachi, absolulusque mense Augusto, indictione secunda, anno 6512,
(id est Christi 1001). Habemus igitur in hoc codice certum Græcæ scripturæ exemplum incipientis sæculi undecimi.
Mai Bibl. Nov. PP. VI, 416.
ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΚΟΝΙΟΥ
ΕΙΣ ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΚΗΡΥΚΟΥ ΚΑΙ ΙΟΥΛΙΤΤΗΣ.
THEODORI ICONIENSIS EPISCOPI
IN MARTYRIUM SANCTORUM CIRYCI ET JULITTÆ.
α'. Τῷ ἀγαπητῷ ἀδελφῷ συλλειτουργῷ καὶ συν·
επισκόπῳ Ζωσίμψ, Θεόδωρος ἐλέει Θεοῦ ἐπίσκοπος
Ικονίου, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Πεμψαμένη ἡ σὴ το
μιότης διὰ προσκυνουμένων συλλαβῶν πρὸς τὴν
ἡμετέραν τα πείνωσιν, τὸ παρὰ πολλοῖς θρυλλούμε
τον μαρτύριον, λέγω δὴ Κηρύκου καὶ τῆς τούτου
μητρός Ἰουλίττης, εἴ γε καὶ ἐν τῇ Ἱκονιέων πόλει
ὅθεν ώρμητο ἡ καλλίνικος μάρτυς Ἰουλίττα καὶ ὁ
ταύτης ἐπίδοξος υἱὸς Κήρυκος, τὸ αὐτὸ μαρτύριον
παρείληπται, διὰ τό τινα ἐμφέρεσθαι ἐν αὐτῷ
υπέρογκα βήματα καὶ ξένα τῆς τῶν Χριστιανῶν.
Ελπίδος περιέχειν βαττολογήματα· καὶ εἰ ἔστιν εύο
ρεῖν τὸ κατὰ ἀλήθειαν αὐτῶν μαρτύριον, τοῦτο στα
Δῆναι τῇ σῇ ὁσιότητα. Επείπερ τῷ καλῷ σπέρματι
εἴωθεν ἐπισπείρειν ὁ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐχθρὸς
τὰ ζιζάνια, δέον ἐστὶν τοὺς τῆς Ἐκκλησίας τροφί.
μους ἐπαγρυπνεῖν καὶ φυλάττειν ἀνεπίμικτον πάσης
Σκαθάρτου εννοίας, τὸν, τῆς εὐσεβοῦς πίστεως σπό
1. Dilecto fratri conministro et cocpiscope 20simo, Theodorus Dei miseratione episcopus Iconii, salutem in Domino. Cum quæsiverit nobilitas
tua per venerandas litteras ad nostram humilitatein perlatas, de martyrio ab omnibus celebrato,
Ciryci, inquam, et matris ejus Julitæ, ut, si il
urbe Iconio, unde exiit illustris mater Julitta et
ejus gloriosus filius Cirycus, illorum martyrium
memoretur, ob quædam de illo ampullata verba
circumlata, et extrancas nugacilates de spe Christianorum pervulgatas, et si inveniri possit verurn
martyrii eorum narrationem, tuæ sanctitati mitta -
tur. Quoniam intra bonum semen assuevit superseminare humanæ naturæ inimicus zizania, necesse
est Ecclesiæ dominos vigilare et custodire absquo
mistione omnis impure cogitationis piæ dldei s
men, ut germinans et in Deo crescens, multiplice'n
reddat Domino fructum. quo nutriantur piorum
Continue reading PG 120: Theodorus Iconii Episcopus →≣ entire volume