Ex Epiphanio in Latinum a Petro de Monte traductus. (Latine tantum apud D. Emman. a Schelestrate in Actis Orientalis Ecclesiæ, p. 52. Romæ 1739 fol.) Christianæ religionis verain sanctam puramque est, quam nostræ infirmitati ascribendum est, quæ esse doctrinam, quam plurima nobis documenta sunt, quæ si recte, si pie considerare voluerimus, intelligimus profecto omnes alias religiones falsas, fictas, inanes ac superstitiosas, hanc vero unicam veritatis indagatricem, inventricemque fuisse reliquas, quæ terrena, temporalia atque fragilia sunt, suis observatoribus polliceri: hanc cœlesti bus æternis ac incommutabilibus bonis, perpetua denique felicitate cultores suos ornatissime deco rare. Verum ad hujus nostræ religionis veritatem pertingere cupienti, pernecessarium est animam vitiis exuere, vestire virtutibus, et sancte, juste atque innocenter vitam ducere. Sicut enim lingua febrium arðoribus præpedita vini duleedinem gu stare non potest; aut oculus malis quibusdam hu moribus occupatus claritatem luminis nequit in tueri; sic animus peccatorum tenebris offuscatus, et vitiorum mole oppressus ad contemplanda di vina mysteria pertingere nullatenus potest. Pro pterea labia Isaiæ prophetæ calculo de altari sumpto mundantur, et sic ad prædicandum idoneus redditur. Ilinc factum esse existimamus, ut reli gionis nostræ traditiones plerisque deliramenta videantur, qui cum aditum vitiis patefecerint, virtutibus præcluserint, stultam putant esse do ctrinam, quæ arcet voluptates, cohibet illecebras, incontinentiam damnat, luxuriam prohibet, et sensus nostros ratione, virtute ac sanctimonia regendos esse testatur. Cum enim hominibus ve ritas divino munere innotescat, et omnis veritas a Spiritu sancto sit; mali autem et vitiis dediti Spi ritus sancti gratiam habere non possint, dicente Domino Super quem requiescet Spiritus meus, nisi super humilem et quietum ac trementem verba mea? Quid mirum, si peccator indignus est, cui religionis Christianæ sublimitas aperiatur? Nam qui se totum in cœno voluptatum mundanarum, velut sus in luto involverit ac demerserit; quv modo poterit tam profundam veritatem tam alta, tamque secreta mysteria speculari? Quæ si ple rumque minus homines intelligant quam vellent, non tam illorum profunditati, quæ tamen maxima * Isa. xxvi, 2. 'Prov. xt, 9. cum ex peccatis præcipue proveniat, nos profecto reddit ad hanc sublimem veritatem considerandam inferiores. Quisquis igitur vult Christianæ religio nis dignitatem atque excellentiam apprime intelli gere, ejusque reconditos thesauros intueri, prius studeat suam purgare conscientiam; et latebras animæ suæ diligenter inquirens, si quid invenerit, quod Deum merito possit offendere, id procul abjiciat, seque mundum ac purum receptaculum Deo præparet. Et quanquam nos velut homines peccatis obnoxii (nemo enim, ut inquit scri plura *, gloriari potest mundum se habere cor), curamus tamen quam maxime atque ad id on nem impendimus operam ut in semita divinorum man datorum ambulantes, devotam saltem et humilem voluntatem Domino exhibeamus. Ac propterea de ipsius bonitate misericordiaque confisi, qui in se sperantium preces exaudit, et pro viribus bene agère conantes, non despicit; aliquid de nostra fidei excellentia scribere præsumpsimus, quo infi deles si fieri potest erudiantur, eruditique fideles vero fortiores robustioresque efficiantur. Dignitatem Christianæ religionis ex ipso pri mum Institutore atque Auctore licet intueri, et cum ore divino instituta sit, solumque Deum ha beat auctorem: quid mirum si omnes alias do ctrinas, disciplinas et religiones longe antecedit? Quod enim a digniori, sapientiori atque excellen tiori institutum est; illis, quæ ab inferioribus constituta sunt, debet jure anteferri. Sic regum scita ducum atque comitum sanctionibus præfe runtur; et quæ a majoribus excellentioribusque magistratibus præcipiuntur, veluti digniora majori sunt observantia exsequenda. Quid autem dignius? quid majus? quid excellentius, quam professionis suæ summum illum ac sapientissimum rerum om nium opificem Deum habere auctorem? Accedit huic rei amplior dignitas; quia non eam nobis Deus per angelos, non per homines, non per le gatos, aut nuntios, sed per proprium Filium sibi coæternum, et consubstantialem tradere dignatus. est, quem ex sinu suo misit in uterum Virginis, ut

ex Spiritu sancto nascens homo, et inter homines ▲ dignas esse judicavit. Hine simulacra et simula conversans, humano generi maximorum plurimo- crorum vani et stultissimi cultus ab hominum rumque errorum tenebris circumfuso hac veritatis erroribus adinventi; qui cum hominem quem saluberrima lege laia mirifice subveniret. Quo plam plusquam Deum diligerent, eum et vj quid potest esse præclarius? quid præstantius? Si ventem et mortuum colebant, honorabant, vene quis regum ac principum civitati ut populo sibi rabantur, eique in signum præcipuæ dilectionis ɛubjecto munus aliquod magnum atque utile mit- divina sacrificia exhibebant, erectumque ejus si tere!, idque nemine poscente, sed ex sui animi mulacrum pro Deo adorabant, dedicabant ædes, liberalitate faceret; deberét id quidem propter templa ædificabant, et vota velut Deo offerebant. mittentis amplitudinem excellens judicari. Quod si Crescentibus vero in dies illecebris, demersisque tantum splendoris et ornamenti illi dono addere- magis ac magis hominibus in cœno voluptatum, tur, ut qui illud deferret, principis filius esset, et quid fieri necesse erat? Postquam autem a veri quidem primogenitus: quid tall munere posset Dei cognitione semetipsos alienaverunt, hæc im dici dignius? quid majus? quid pretiosius? In học pietas quam maxime aucta est, dicente Scriptura igitur longe excellentior est bæc nostra religio Dum venerit impius in profundum malorum, con lege illa veteri, quæ Hebræorum populo data est. temnit‘. In tantum itaque lapsa est humana fatui Nam etsi illa, et hæc nostra Deuin auctorem ha- tas, ut nedum homines, sed lapides, et ligna, et buerit, non tamen per unigenitum Dei Filium ho- reptilia tam aquatilia, quam terrestria, nernon minibus tradita est, sed per Moysen primum, immanissima quædam bruta, sed et monstra quæ aliosque deinde ab ipso Domino electos nuntios ac dam teterrima ornatissima illa Dei appellatione prophetas; qui cum puri homines essent, et com nominare non formidaverit. Sed nec hucusque muni infirmitatis humanæ legi subjecti, nullum stultorum perstitit audacia. Alii enim voluptatem ex corum persona splendorem illi, quam prædira- ac libidinem, turpissima vitia consecrarunt: sicut bant, doctrinæ afferre potuerunt. Sed et vetus illa apud Lybicos Cupidinem, et in Papho Venerein uni tantum populo, uni genti data est: hæc autein illam impudicissimam mulierem veneratam esse, onines oinnino homines complectitur, omnibus poetæ nobis tradiderunt. Hinc nefandi sacrificii providet cunctis rectum iter veritatis ostendit, ritus, hinc obsceni cultus, et ludi turpissimi, qui neminem excipit, nullam neque ætatis, neque bus humana stultitia deos suos placandos esse edi conditionis differentiam faciens, sed omnes ad cto constituebant, quorum fœtorem ac spurcitiam æternam beatitudinem per virtutum semitam be- et obscenitatem quisquis legerit, colere profecto nigne ac misericorditer invitans. Cum enim omnes, atque iia venerari veritatem debet, a qua homines ut inquit Apostolus *, a veritate declinassent, el recedentes in tantam devenerunt amentiam, ut qui a cultu et cognitione veri Dei aberrassent, morbus- honoris indignus bonis hominibus videretur, eum, que iste omnes teneret obnoxios; omnibus neces- veluti ex religione, suis diis pro majori sacrificio saria fuit salutaris medicina. Homiges namque exhiberent. Longum profecto nimis esset, alque a cum per peccatum a Dei contemplatione procul nostro prorsus instituto alienum, omnes illos er discessissent, neque posset mens nostra otio tor- rores recensere, in quos lapsi sunt homines, qui pescere, ad considerationem terrenorum et corpo- a veri Dei cognitione atque dilectione se averte ralium se convertit: sicque paulatim oblivione runt. Cum enim ipse Deus testante Scriptura sit rerum divinarum corporeis illecebris alligata, via, veritas et vita*: quid mirum, si hi, qui a præsentia solummodo et corporalia intuens existi- recta via aberrarunt, in varios anfractus errores mare cœpit, nihil plus esse, quam intueretur: que deciderunt? Iter enim rectumn unum est, a quo quinimo hæc humana et corporea sola esse bona; si quis deflexerit, necesse est hunc etiam nolen oblitaque prorsus se ad imaginem veri Dei consti- tem magnis defatigari laboribus, et per dèvia quæ tutam, haud amplius in Deum ipsumin, a quo creata que vagantem multipliciter errare. erat, se intuendo aut speculando convertit. Solis igitur sensibilibus circumsepta, ac vanis sæculi delinita illecebris Deum in corporeis sensibus (in gens, rebus mundanis ac corporalibus Dei nomen posuit, atque ea sola colere cœpit, in quibus errore seducta veram putavit esse felicitatem. Hinc athera et aera, quæque in eis sunt, elenienta quoque et qualitates rerum corporalium, calidita tem scilicet et frigiditatem, humiditatem ac siccita tem deos appellavit; ac sic paulatim ex erroribus errores inveniens hominum imagines partim vi ventium, partim jam defunctorum divinis honoribus His tot tantisque errorum ac delictorum tenebris, quibus totum humanum genus detinebatur, tan dem compassus miserator et misericors Dominus, eo tempore, quo ipsius inscrutabilis sapientia dis posuit, nobis tandem succurrere ac subvenire dignatus est. Et ut eo dignior atque excellentior esset subventionis modus, quo per digniorem Mediatorem fieret, non angelum, non hominem, ut diximus, ad nos misit, ut his nos erroribus libera ret, sed Filium suum unigenitum, quem ut nobis cum esset, ut nobiscum viveret, nobis loqueretur, et hanc sanctissimam legem et doctrinam veritatis Ro::. 1, 25 seqq. * Prov. xvm, 3. ' Juan. xiv, 6.

traderet, eamque verbo et exemplo confirmaret, præ fragilitate nostra, et humanæ naturæ corru carne induit humana in utero virginali, ut sic novus, et miraculose, ac præter ordinem naturæ natus, non homo tantum, nec Deus tantum, sed Deus et homo, novam hanc, miram, et quasi supernatu ralem legem omnibus hominibus prædicaret, illu minaretque mortalium mentes, eosque doceret, el relictis errorum tenebris ac peccatorum illecebris falsisque blandimentis, virtutes amplecterentur, et deducerentur quoque ad veri Dei cognitionem, a quo, et cujus causa conditi essent; quem tandem cognitum toto corde, tota mente diligerent, el sancto ac devoto sacrificio honorarent; ei demum jugiter servientes, ambulantes quoque in semitis mandatorum ejus, ad æternam illam beatitudinem, cœlestium quoque spirituum consortium dignis sime vocarentur: ubi secundum Apostolum • non per speculum in æniginate, veluti in hoc sæculo, sed revelata facie divinam illam majestatem con templabimur; in quo summam esse hominis fell citatem immensamque voluptatem, nemo nisi ma xime demens inficiabitur. Hæc est hujus nostræ evangelicæ traditionis summa; in hoc sola ipsius vis pendet; ad hoc ejus sunt tain præcepta, quam consilia instituta: hic piissimi et clementissimi legislatoris nostri Anis; hæc Intentio; hoc ipse a nobis per Unigenitum suum, quem ad ferendam banc legem misit. instanter monet, hortatur, po stulat et requirit; ut qui creando cuncta ex nikiito suam maxime omnipotentiam ostendit, sapientiam vero creata tanto ordine regendo atque guber nando; nos tandem a peccatis et erroribus hoc mirabili modo liberando infinitam suam clementiam atque misericordiam demonstraret. Nihil igitur hac nostra Christiana professione potest reperiri dignius, nihil præclarius, nihil fru ctuosius; sive legislatoris dignitatem, sive institut tionem, ipsarum et traditionum sanctimoniam, sive æternæ felicitatis gloriam, ad quam vocamur, di ligenter animadvertere voluerimus. Ut autem nihil, quod ad salutem nostram pertinere posset, sapien tissimus legislator prætermitteret, sacratissima quædam sacramenta instituit nostræ fragilitatis remedia saluberrima, quibus veluti quibusdam medicamentis, nostris posset infirmitatibus subve nire. Sicut enim non sufficit medico depulsa ad versa valetudine bonam inducere, nisi remedia quoque illa adhibeat, quibus et valetudo bona conservetur, et si quando morbus inciderit, adver sus illum debitis medicamentis provideatur: sic summus ille et omnipotens Deus, neque infinite sapientiæ suæ, neque saluti nostræ abunde satisfa etum esse existimavit, si nos tantum per gratiaın suam a vitiis ad virtutem, ab erroribus ad viam veritatis vocasset, nisi et remedia invenisset, qui bos veluti quibusdam adminiculis hanc suam in nobis gratiam servaremus: et quasi, quando illam *I Cor. xiii, 12; || Cor. 111, 18. * Joan. vi, 54. ptela amitteremus, in nostra esset potestate illanr per ha'c salutaria adjumenta recuperare. Ea autem sunt hæc baptismus, pœnitentia, confirmatio, eucharistia, matrimonium, ordo, et extrema un etio. Horum tanta est vis, tanta potestas, ut si rite ac legitime administrentur, ab omni nos valeant quamvis lethali vulnere ac pernicioso morbo curare, et pulcherrimæ valetudini resti tuere. Hæc autem omnia consideranti mihi, ac per sæpe pie atque religiose animo revolventi, nullum videtur majus, nullum mirabilius, quam corporis et sanguinis Domini sacramentnm, quod euchari stiam vocamus: cujus speculationi quoties· in tendo, toties mirum in modum obstupesco, atquo præ tantæ rei suavitate, animum extra se ferri cognosco: quod, cuicunque attente consideranti evenire posse non dubito. Quis enim. non summe admirabitur, cum audit substantiam corruptibilem panis et vini in verum Domini nostri Jesu Christi corpus, et sanguinem sacerdotis ministerio trans mutari? cum lectio illa evangelica suis auribus. intonat: Nisi comederitis carnem Filii hominis et sanguinem ejus biberitis, non habebitis vitam in vo bis. Et alibi: Caro, inquit, mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus; qui manducat meam carnem, et bibit meum sauguinem, in me manet et ego in eo. Stupet profecto humanus animus, al que ad tales sermones lotus contremisċit, tantæque rei admiratione plerumque extra se fertur. Cum que tam mirabilis sacramenti cognitione intelle ctus profunditatem eorum, quæ in eo latent, mysteriorum scrutari avide cupit, tantorum arcano rum magnitudine pressus in ipso conatu succum bens, quod minus perfecte intelligit, quammaxime admiratur, dicens cum Propheta: Memoriam fecit mirabilium suorum miserator et misericors Domi nus, escam dedit timentibus se. Et profecto om. ment admirationem excedit, omnia mirabilia supe rat, quia sul modici panis et vini specie, verun Christi corpus et sanguis a Adelibus communi cando sumitur. Unde cum divinorum operum magnitudinem considero, boc summe admirandum, venerandum, atque magno cum tremore tracian dum censeo. Admirabile siquidem et præclarum fuit hanc mundi machinam tot cœlorum elemento rumque sphæris, tot diversarum rerum varietato ornatum creare, non solem diei, lunam ac stellas nocti præficere, distinguere tempora, cœlorum ac siderum cursus molusque disponere, innumerabi lia deinde avium, piscium, terrestriumque anima lium, arborum quoque ac fructuum, cæterarumque rerum genera ad hominum usum, hanc in mundum producere, hominem ipsum demum a cæteris ani mantibus rationis et sermonis dignitate secernere. Sed cum me ad hujus corporis et sanguinis sacra mentum converto, nihil mihi videtur mirabilius, Ibid. 56, 57. Psal. cx, 4.

devotioresque revertuntur. Ad hanc ecclesiam nonnulli Christianorum persecutores accedebant, hostra sacrificia irridentes, aut Christianos ibidem orationi: intentos perturbantes, quos inde abstra clos magnis aliquando injuriis persequebantur. Contigit autem, inter cæteros ducem quemdam ae principem infidelium Christiani nominis acerri mum impugnatorem bunc in locum divertere, ut omnia nostræ legis sacrificia ac cæremonias ex ploraret; quod cum alias sæpe, tum co maxime die, quem ob Salvatoris nostri sacratissimam cum discipulis suis cœnam colit et veneratur Ec clesia, in cujus memoriam verum ejus corpus sanguinemque suscipimus, ab ipso edocti, qui cum in cœna esset, omnesque discipulos corporis. et sanguinis sui communione participasset, illico subjunxit dicens: Hoc facite in meam commemora tionem. Astabat ante aram sacerdos singulos monens, ut de peccatis pœnitentiam agant, eaque fletu, dolore atque genitu redimant, et ad tanti sacramenti susceptionem seipsos devotissime præ parent, memoresque sint verborum Apostoli, qui ad Corinthios scribens, cum excitare vellet homi num corda ut tam admirabile sacramentum digne susciperent: Probet autem, inquit, seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat; qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducal et bibit, non dijudicans corpus Domini". Audio bantur interea innumeræ orantium voces,. pecto rum verbera, planctus ac fletus gemitusque per maximi, qui non mediocrem delictorum dolorem, veramque cordis contritionem præseferre vide bantur. Is enim, quein peccati pœnitet, declarat profecto, naluisse se non peccare, quain pœnitere. Hoc cum infidelis ille attente conspiceret, ac dili genter animadverteret, in magnam incidit tantorum fletuum tamque devotissimam actuumi admirationem, omniaque secum repetens cœpit judicare, harum rerum institutionem non tam ab hominibus, quam ab ipso Deo prodiisse, qui maxime gaudet, cum homines sibi puro corde, et munda mente devotum exhibent famulatum. Postquam vero sacerdos circumstantes ad compunctionem cordis, dolorem nihil veneratione dignius, nihil sanctius atque de- Domini visitantes cœlesti pabulo recreati fideliores votius pertractandum, in quo Creator creaturæ conjungitur, corruptibilis substantia in incorrupti bilem transfunditur, et sub parva panis et viní specie rerum omnium Conditor mira verborum prolatione supponitur. In hoc siquidem sacramento vis ac potentia naturæ superatur, communis lex vincitur, divina maxime virtus ostenditur, et aliud sensu percipimus, aliud fide credere compellimur. Quid enim, quæso, tam naturæ contrarium, quam accidentia per seipsa sine subjecto illa sustentante exsistere? Cum enim naturæ accidentium pro prium sit, ut alteri insint, nec per se possint ulla ratione subsistere; quis hoc præcipuum singula reque miraculum non admirabitur, ubi post sacer dotis consecrationem est quantitas nihil extendens, rotunditas nihil circulare faciens, albedo nihil omnino albificans? Transsubstantiata enim mini sterio sacerdotis panis et vini substantia in Christi corpus et sanguinem, ut nostræ religionis vera atque illibata fides prædical et affirmat; quid superest, quod quantitatem aut qualitatem, quas sensibus percipimus, in se valeat suscipere ac sustinere? Sed et sub qualibet tanti sacramenti particula integer, et totus est Christus: ille, inquam, et non alius, qui in utero natus est virginali, qui inter homines visus et conversatus est, qui in cruce pependit, qui demum ad cœlos gloriosus ɔscendit, ille, inquam, ad sacerdotis vocem Patris dexteram non descrens, sub panis tamen, ac vini specie continetur. Ilæc tam alta tamque divina mysteria, quæ omnem naturæ vim superant, omnem humani ingenii potentiam excedunt: cum non nisi pia et religiosa mens a terrenis affectibus expurgata possit comprehendere, dignatus.est plerumque benignus et misericors Dominus omni loco et omni tempore nostræ infirmitati subveniens visibilibus quibusdam miraculis dignitatem tanti sacramenti ostendere; et quod solo intellectu ac fide percipitur, id exterioribus ac sensibilibus rebus patefacere, et per hæc que sensu cognosci mus, quasi baculo quodam iter ostendente ad insensibilium notitiam facilius perducamur. Ex multis autem miraculis, quie ad relationem hujus sacramenti ubique operatus est Dominus, unum que, ac pœnitentiam de peccatis, ut diximus, solum inferre institui, quod sanctorum vireram fi:deli relatione verum esse cognovi. Est apud Ilierosolymam locus quidam, quem fide Jes magna devotione ac frequentia visitant, ubi verum Redemptoris nostri corpus ex Virgine assumptum post plurimas injurias, acerbas contu melias, crudelia vulnera, crucis patibulo pro no stra redemptione suffixum, ac mortuum Joseph manibus sepultum esse, evangelica nobis tradit historia. Hoc in loco Christiano more constructa est ecclesia, in qua a nostræ religionis professori bus divina celebrantur officia, qui sepulcrum illud 10 Luc. xx11, 19. " 11IC.r. x1, 28, 29. monuit, conversus ad altare reliqua rite prosecutus est, ac sub panis et vini specie sacrum Christi corpus et sanguinem verborum ministerio conse cravit. Quo peracto id ipsum fidelibus, qui illue ejus rei causa convenerant, distribuere tremens ac gemeus quam devotissime cœpit. Cum autem ipsum sacramentum sacerdotis manibus attrecta retur, omniaque infidelis ille accurate animadver teret, sicut Conditori omnium placuit: visus est ei videre agniculum quemdam nive candidiorem in altari exsistere. Quæ res cum supra quam dici aut condi posset, in stuporem convertit: ex quo

im cœpit tam admirandæ rei finem multo avidius mis faucibus gustare videbatur: erat siquidem exspectare. Cum autem pro more omnes flexis genibus ante altare. consisterent, cœpisselque sacerdos singulis hoc sacramentum distribuere ecce priori miraculo aliud non minus adjungitur. Intuenti enim infideli, quid a sacerdote fieret, visum est, quosdam eorum qui' hujuş sacramenti suscipiendi causa convenerant, quoniam neque vere purgati, neque perfecte mundati accesserunt, non sub specie panis et vini, sed sub aliarum rerum variis borrendisque speciebus illud accipere. Unus itaque visus est ei corticem assumere, quia is forsitan, quantum humano ingenio interpretari possumus, non tam medullæ ac sensui, quam cortici et verbis Scripturarum divinarum inbæse rat, neque tam esso, quam videri et judicari bo nus curaverat. Alius pilos ac capillos dentibus conterere videbatur, quia sæculi hujus illecebris ac voluptatibus, superfluaque cupiditate detentus ad tam divinæ rei communionem indignus acces serat. Ut enim ex superfluis humani corporis hu moribus capillos natura producit ac pilos: sic ex nimia rerum voluptatumque mundanarum appe tentia in diverɛas vitiorum sordes maximasque divinorum mandatorum transgressiones mens nostra prolabitur, dicente ipso Domino: Non potestis servire Deo et mammone ". Videbatur præ terea tertius quidam nigerrimos carbones accipere, quasi is animam delictorum tenebris denigratam, vero ac salutifero pœnitentiæ remedio neque albam neque mundam facere curasset. Sicut enim sancti et justi in luce, sic peccatores et impii in tenebris ambulare dicuntur. Virtutis siquidem ac veritatis proprium est, se sequentibus lumen ostendere: e contra vero vitiorum atque errorum homines tene bris circumfundere; cum Dominus dicat: Ego sum lux mundi; qui sequitur me non ambulat in tenebris. Ignem ex his alter ore assumebat, quasi illico per totum ejus corpus diffundi vide batur. Hic forsitan carnis molliore ac turpissimo luxuriæ vitio non solum animam, verum etiam corpus dehonestaverat, cujus atrocissimi criminis causa venit, ut inquit Apostolus: Ira Dei in filios diffidentia; et ut sacræ lectionis nos mionet historia, septem illæ civitates de cœlo misso exsecrabili incendio perierunt. Inter hos exstitit quidam, qui cineres ore suscipere videbatur: bunc corporis segnitic mentisque desidia occupatum, bonis virtuosisque operibus haudquaquam vacasse, possumus interpretari. Sextum carnem et quidem immundam deglutisse accepimus, utpote qui illici tis feminarum voluptatibus demersus, nunquam per abstinentiam et continentiam salubremque de commissis poenitentiam sibi prospexerat: sicque iamuuda mente ac polluto ore ad tam mundissimi sseramenti participationem accedere præsumpse rat. Post hos fuit et. alius, qui aurum impurissi auri cupiditate, atque immoderato pecuniæ amore ita alligatus, ut nihil præter aurum sitiret ac de sideraret, quod vitii genus idololatriam non im merito dicere possumus, Apostoli testimonio con firmati, qui avaritiam idolorum servitutem ** appellat. Postremus vero ille fuit, qui sacram eucharistiam a sacerdote recipiens magno lucis splendore toto corpore illustrari videbatur: ex quo intelligere possumus, hunc purgatis animæ suæ latebris ac mundata conscientia dignum se reddidisse, qui verum Christi corpus et sanguinem sumeret; cæteros autem ad suarum animarını judicium et condemnationem tam excellentissimi sacramenti susceptioni se immiscuisse. () rem stupore atque admiratione dignissimam! Contre misco ipse non parum, cum divinam potentiam animadverto, quæ omnem naturæ vim ac potesta tem in hisce mirabilibus rebus excedit, sensus superat et sensibilium rerum similitudines immu tat. Hæc et his similia quoties audiunt, qui genti lium philosophiam sectantur, eamque solam cun etis præferunt disciplinis, nos irrident, damnant, et malediciis atque opprobriis insectantur, nostros que sermones veluti deliramenta quædam atque inania ludicra contemnunt, ac parvi pendunt; quoniam præter naturalem potentiam nihil altius, nihil majus, aut excellentius considerantes, mensam Dei potentiam, quæ naturam ipsam na turaliaque omnia creavit ex nihilo, nequaquam animadvertunt. Nos vero qui Christi doctrinamı sequimur, qui fide vivimus et evangelicas traditio nes toto corde amplectimur, nihil Deo impossibile judicamus quin into et his majora, pia fide es puro cordis affectu confitemur et credimus. Quo ties enim mentis nostræ aciem ad divinæ illius potentiæ abyssum erigimus, toties omnia, quæcun que illi placuerunt, fieri posse constantor asseri mus. Discant igitur fideles cometi, hoc tam celebri miraculo admoniti, non temere neque inconsulte ad tam purissimi sacramenti communionem acce. dere, sed quisque prius seipsum dijudicet, et se creta cordis sui diligenter inquirat: quæ cum sa lutari poenitentiæ remedio purgaverit, magna cum humilitate et reverentia Dominum interioris cor dis hospitio timens tremensque suscipiat; de ipsius gratia et bonitate confisus, qui solus ex peccatori bus sanctos facit et justos, et per prophetam pec catores consolatus est dicens: In quacunque hora conversus ingemuerit peccator, omnium iniquitatum ejus non recordabor ". Summa igitur mentis et corporis puritate atque munditia sumendum est hoc sacramentum, cum illum eumdemque Domi num assumanius, qui pro nostra salute ex Virgine nasci, versarique inter homines, qui cæcis visum, claudis gressum, auditum surdis, loquelam mutis, debilibus robur, infirmis valetudinem, mortuis ** Matth. vi, 24. ¹³ Joan. viii, 12. " Eplies. v, 6. "Ephes. v, 5. Ezech. XXXIII, 12.

EPIPHANII MONACHI DE RELIGIONE CHRISTIANA LIBELLUS. vitam animamque restituit; qui in crucis patibulo smatis unda ministerio sacerdotis rite perfusns, nostra peccata purgavit, qui ab inferis antiquorumı patrum animas eduxit, qui tertia die a mortuis resurrexit, ut morte se verum hominem, resur. rectione vero se verum Deum ostenderet: qui nobis suo pretioso sanguine januam regni cœlestia aperuit, qui deinde ad cœlos ascendit, et tandem post universæ carnis resurrectionem tum severo, tuin benigno vultu malos ac bonos judicaturus ad veniet. Quis quæso non formidet? quis non pa veat? quis non contremiscat, cum secum consi derat, se verum omnium Creatorem, Regem cœli et terræ, lut taniorumque mirabilium Patratorem, Judicem denique vivorum et mortuoruin, sub spe cie panis et vini miro quodam modo recipere? Quis est tam impius, tam sacrilegns, tamque salu tis suæ immemor, qui se non præparet, non dispo nat, non abjiciat sordes, non deponat maculas, se denique totum ab omni inquinamento non expur get, ut talem ac tantum hospitem suo digne reci. piat habitaculo? Si quis principem suum aut alium superiorem in domum suam venturum præ scierit, nonne domum ornat, mundat, curatque quam sedulo, ne quid in ea sit turpe, immundum, inhonestum ac sordidum, quod advenientis hospi tis oculos aut animum ulla ratione possit offen dere? Quod si homo terrenum ac mortalem homi nem suscepturus eam diligentiam adhibet, quam puritatem, quam m'unditiam, quem nitorem atque orna'um adhibere debet, mens binana, summum atque omnipotentem Deum, qui omnium secreto rum est cognitor, intra pectoris sui arcana me rito susceptura! Sed jam unde paulisper digressi supus, ad historiæ ordinem redeamus. Re divina completa, sacrisque illis omnibus rite peractis, cum omnes qui aderant ab Ecclesia disces sissent, infidelis ille tantarum rerum admiratione superatus, sacerdotem convenit, eumque amice ac reverenter alloquitur, et omnia, quæ illi tempore sacrificii apparuerant, suo ordine exponit; cupie bat enim velut divinæ potentiæ prorsus ignarus apprime intelligere, quid tot distinctarum rerum species in eodem sihi vellent sacramento, quamquo præ se ferrent significationem. Tum sacerdos divi nam manum buic rei aſſuisse cognoscens, videns que hujus infidelis mentem timore simul atque admiratione concussam, cœpit illi ex sacris Litte ris divinam in primis potentiam ostendere, ac deinde per singula discurrens, quantum temporis angustia patiebatur, Christum illi evangelizavit. Que cum ille attente simul ac devote audiiss·t, adessetque gratia Domini, qui, ut inquit Scri ptura 17, solus potest cor lapideum facere cor carneuin, et ex lapidibus suscitare tilios Abrahæ illico Christianæ doctrinæ credidit, seque bapti zari, atque relictis idolis et erroribus inter fideles Christi milites ascribi voluit. Sacri itaque bapti cum supra caput ejus columba nive candidior astitisset, Pauli secundi ab ipso sacerdote illi no men imponitur. Idque admodum convenienter. Ut enim Paulus apostolus post innumeras Christianæ legis cunctorumque in Christo credentium perse cutiones, damna atque injurias, divina gratia per… funditur, fit ex Saulo Paulus, ex boste amicus, ex impugnatore defensor, ex persecutore prædicator; fit religionis nostræ resonans tuba, fit vas electio nis, et Christi apostolus, et tandem religionem nostram constantissime prædicans, et ubique in trepide defendens capitis martyrio migravit ad Dominum: sie Paulus iste secundus post innume ras diviņi nominis blasphemias, et Christianorum persecutiones, rapinas, injurias, cædes, divino munere ad fidem conversus multo in ea propa ganda atque defendenda fuit ardentior quam fuit in impugnanda. Vitam summa integritate, conti mentia el severitate exegit; corpus jejuniis, vigiliis, et flagellis castigans, brevi docnit obedire spiritui. Carnis voluptates atque illecebras omnes contém psit: orationi et lectioni sacrarum Scripturarum semper intentus. Oculi somnum ac corporis re quiem nisi ad naturæ ac virium sustentationem velut pestein aspernabatur, sciens hosce laqueos esse diaboli, quibus irretire et capere animas soleat. Summam omnibus in rebus gravitatem con tinemiamque servavit. Divitias, quas multas con gregaverat, omnes in pauperes distribuit, ut nudus atque expeditus Chistum nudum ac pauperem fa cilius sequeretur, ut de ipso propheticum illud non abs re dici possit: Dispersit, dedit pauperibus, et justitia ejus manet in sæculum sæculi "*. Pecu niæ cæterarumque rerum mundanarum cupiditates calcavit atque perdomuit. Totius denique vitæ partes mira quadam bonitate sanctimoniaque per fecit. Nihil in eo reprehensibile, nou sermo, non incessus, non aspectus; nihil quod cujusque ocu los in se posset offendere. Doctrinam vero evan gelicam, quam ante irridebat, damnabat, insecta batur, populis ardentissime prædicavit, atque pro ejus veritate tuenda, seipsum martyrio sæpissime obtulit. Cum autem jam plures annos in hac tam sancta conversatione trausegisset, omnibusque esset stupori et admirationi, hisque præsertim, qui ejus vitam ante conversionem cognoverant, placuit omnipotenti Deo militem suum ad se vo care, ut qui strenue ac viriliter dimicaverat, de bita reciperet stipendia meritorum. Voce itaque angelica, qua sæpius consolari solebat, vitæ suæ finem instare illi nuntiatur, qua ex re de Domini bonitate misericordiaque confisus, qui nunquam deserit sperantes in se, incredibilem animo læti. tiam cœpit, illud Apostoli sæpius repetens Cupio dissolvi, et esse cum Christo ". Intelligens autem nullum gratius acceptabiliusque offerri sacrificium, 17. Matth. 111, ** Psal, cxt, 9. Philipp. 1, 25.

ambulant, leprosi mundantur, et omnium morbo rum genera hujus sancti viri meritis et interces sione curari dicuntur. quam cor contritum et humiliatum, facta pecca- cæci vident, surdi audiunt, muti loquuntur, claudi torum confessione, peractaque pœnitentia, seipsum Deo humilians de admirando ac salutifero illo sa cramento corporis et sanguinis Domini quod con versionis suæ causa fuerat, devotissime participa vit. Deinde cum se orationi dedisset, corpore in terram inclinato, anima ad gloriosam beatorum patriam comitantibus angelis mira celeritate ad volavit. Aderant plerique sancti viri, qui referunt magnum quemdam splendorem per unius fermie horæ spatium corpus illud pretiosúm circumful sisse, sed et suavem odorem super aromata cuncta omnes in cubiculo sensisse. Qui vero sepeliendi curam habuerunt, in id consentiunt, mudato vesti bus corpore, in ejus pectoris medio crucis cujus dam eßìgiem ex ipsius puro sanguine visam esse, quam hæ litteræ in modum coronæ seu circull ambiebant: Paulus secundus servus Jesu Christi. Qua res cum digna visa esset, quæ pro honore atque excellentia religionis nostræ ad multoruni notitiam perveniret, effecit ut gloriosum illud cor pus aliquot diebus inhumatum jaceret. Accessit autem ad id visendum magna hominum multitudo, qui rem tam stupendam intuentes summum atque omnipotentem Deum multis preconis laudabant Qui facit mirabilia magna solu× ". Postquam vero tanti miraculi fama longe lateque diffusa est, pre tiosum illud corpus Christiano more ecclesiasticæ sepulturæ tradiderunt. Locus autem sepulcri pau cis cognitus esse dicitur, idque ea factum esse ratione, ne infidelium furore atque impetu tam sanctum, tam præclarum, tamque insigne monile Ecclesia perderet. Longum nimis esset referre beneficia quæ benignus Dominus visitantibus illam sacram ædem sua bonitate largitur; nam » Psal. LXXI, Quanto igitur in honore habendam, quantis efferendam laudibus, quibus estollenɖam præconi's hanc nostram Christianam doctrinam arbitramuð! Quis de ipsius veritate, dignitate atque excellentia dubitabit, quæ cum summum Deum habuit aneto rem, Unigenitum vero ipsius Filium mediatorein sanctis ac justis repleta sit documentis, et morta les ab erroribus trahat ad veritatem, eos denum consortes, regni cœlestis participes faciat?, quis eam non amplectetur, ac sibi veluti orvatis-inıam quamdam sponsam indissolubili vinculo non copii labit? Ipsum vero salutiferum corporis et sangui nis Domini sacramentum omnem supereminens naturalem potentiam quis non admirabitur, non venerabitur, ac maxima cordis puritate suscipien dum non judicabit? Quod divina potentia per sa cerdotis confici ministerium sacrosancta tradit Ecclesia in quo Dei Filius Dominus noster Jesus Christus se talem nobis manducandum præbet, qualem ex Virgine/natum_et confitemur et cre·li mus, quod quisquis digne suscipiat, beatoum 80 cietati numerabitur; qui vero indigne, æterno supplicio deputabitur. Deum itaque pium et mise ricordem orandum arbitror et sanctis operibus pla candum, ut corda nostra suæ gratiæ splendore cilluminet, actusque nostros in semita mandatorum suorum sie dirigat ac disponat, ut cum nobis e vita hac fragili migrandum fuer t, ita digne isınd admirabile sacramentum suscipiamus, ut sanctissimo illi beatorum spirituum cœtui, ipso nos ad tam suaves epulas invitante aggregari mereamur. Vide hujusce Patrologiæ Græcæ tom. CXIX, in collectione sententiarum synodalium patriarcharum CP., col. 743 et 1009