ΤΗΣ ΠΑΥΛΟΥ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ THEOPHYLACTI EPISTOLÆ II D. PAULI AD THESSALONICENSES EXPOSITIO. 529 ARGUMENTUM SECUNDA EPISTOLA ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟAD THESSALONICENSES. Secundam ad Thessalonicenses Epistolam divus Paulus hanc ob causam scribit: In priore Epistola scripserat eis, valde se laborasse ut eos videret: quia vero non sit asseculus quod expetiverat, diutius non erens, Timotheum misit. Atque per hæc omnia ostendit quantopere ipsos adire desiderabat. Quia vero non contigit eum proficisci ad ipsos, atque perficere quæ in fide illis deessent, hujus rei gratia alteram Epistolam apponit, defectum prasentia per litteras adimplens. Quod enim ad eos non abierit, inde perspicuum est. Nam in priori Epistola, de eo, quando sit futurus adventus Domini, pratermisit scribere, ceu rem illis non admodum necessariam; nunc vero hac de re scribit. 530 Atqui si ipse eos accessissel, haud scripsisset jam de hoc ipso negotio. Scribit aulem hac de quæstione necessario. Nonnulli enim ſerditores dicebant jam adesse Domini adventum, et, quod periculosius ac gravius erat, verba quædam fingebant tanquam a Paulo dicta, et Epistolas, tanquam ab illo scriplas. Atque hac excogitaverat diabolus, quo labefactaret credentes. Cum enim credentes pro magna consolatione resurrectionis spem haberent, quippe qui exspectarent sese recepturos mercedem virtulis, visurosque se oppressores suos digna cruciari pana, subornavit ministros suos, qui judicium et Christi adventum jam instare docerent, ut indicarent -non secuturam in posterum compensationem, neque ΝΙΚΕΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ. Δευτέραν πρὸς Θεσσαλονικεῖς ποιεῖται τὴν Ἐπιστολὴν ὁ μακάριος Παῦλος διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν· Προέγραψεν γὰρ αὐτοῖς ἐν τῇ προτέρᾳ Επι στολῇ, ὅτι ἐσπούδαζεν αὐτοὺς ἰδεῖν, καὶ ἐπειδὴ οὐκ ἔτυχε τοῦ ἐφετοῦ, μηκέτι στέγων, Επεμψε Τιμόθεον, καὶ διὰ τούτων πάντων τὸν πόθον ἐδήλωσεν, ὃν εἶχεν, ὥστε παραγενέσθαι πρὸς αὐτούς. Ἐπεὶ· οὖν οὐκ ἔφθασεν ἀπελθεῖν καὶ καταρτίσαι τὰ ὑστερήματα αὐτῶν τῆς πίστεως, τούτου χάριν τὴν δευτέραν προστίθησιν Επι στολὴν, τὸ ἔλλειμμα τῆς παρουσίας διὰ τῶν γραμμάτων αναπληρῶν. Ὅτι γὰρ οὐκ ἀπῆλθε πρὸς αὐτοὺς, δῆλον ἐντεῦθεν· Ἐν μὲν τῇ πρώτ τῇ Ἐπιστολῇ περὶ τοῦ, πότε ἔσται ἡ τοῦ Κυ ρίου παρουσία, ὑπερέθετο γράψαι, ὡς οὐ χρειώ δες ἂν αὐτοῖς τοῦτο· νυνὶ δὲ περὶ τούτου γράφει. Οὐκ ἂν δὲ νῦν ἔγραψεν, εἴ γε αὐτὸς παρα εγένετο. Γράφει δὲ περὶ τούτου τοῦ ζητήματος ἀναγκαίως. Τινὲς γὰρ λυμεώνες ἤδη ἔλεγον παρ εἶναι τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν, καὶ τὸ χαλεπώτερον, ἐπλάττοντο καὶ ῥήματά τινα, ὡς ἀπὸ τοῦ Παύλου λεχθέντα, καὶ Ἐπιστολὰς, ὡς παρ' ἐκείνου γραφείσας. Ταῦτα δὲ ἐπενοήσατο ὁ διά βολος, ἵνα ἐκλύσῃ τοὺς πιστεύοντας. Επειδή γὰρ οἱ πιστεύοντες, εἰς μεγάλην εἶχον παρά κλησιν τὴν τῆς ἀναστάσεως ἐλπίδα, ἅτε προσ δοκῶντες καὶ αὐτοὶ “τοὺς μισθοὺς ἀπολαβεῖν Varia lectiones. οι αὐτοὺς 0.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. CAP. I. τῆς ἀρετῆς, καὶ τοὺς θλίβοντας αὐτοὺς ἰδεῖν judicium aut panam, atque hinc spes sanctorum conἀπολαύοντας ἀξίας κολάσεως, ὑπέβαλε τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοῦ διδάσκειν, ὅτι ἐνέστηκεν ἡ κρίσις καὶ ἡ παρουσία τοῦ Χριστοῦ, ἵνα δείξωCir fringerent et comminuerent, et hostes verbi conftentiores redderent, imo et ipsum Christum mendacii arguerent, qui signa quædam adventus sui futura prædixerat; quæ cum non facta essent, cumque resurrectio, ut ipsi mentiebantur, accidisset, Dominus aperte palam mendax demonstrabatur. Propter hæc Paulus Epistolam scribit, de adventu Domini locutus, ipsum sane tempus non revelans; signum autem ipsius -indicans, ipsum videlicet Antichristum. Consolatur anlem eos a perturbationibus valde maceratos. Denique dat eis notas quibus cognoscant germangs ipsius Epistolas. σ' ὅτι οὐκ ἔσται λοιπὸν ἀντίδοσις, οὐδὲ δικαστήριον 68 καὶ κόλασις, κάντεῦθεν τῶν μὲν ἁγίων τὰς ἐλπίδας θραύσωσι, τοὺς δὲ ἐχθροὺς τοῦ κηρύγματος θρασυτέρους εργάσωνται, ἀλλὰ καὶ τὸν Χριστὸν ψευδῆ ἐλέγξωσιν, εἰπόντα σημετά τινα τῆς αὐτοῦ παρουσίας μέλλειν ἔσεσθαι· ὧν μὴ προγινομένων [f. προγεν.], τῆς δὲ ἀναστάσεως, ὡς αὐτοὶ ἐπλάνων, ἐκβάσης προς δήλως ὁ Κύριος ψευδὴς ἐδείκνυτο. Διὰ ταῦτα Παῦλος τὴν Ἐπιστολὴν γράψει, καὶ λέγει περὶ τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου, τὸν μὲν καιρὸν αὐτ τὸν οὐκ ἀποκαλύπτων, τὸ δὲ σημεῖον αὐτῆς δηλῶν, τὸν ᾿Αντίχριστον. Παρακαλεῖ δὲ αὐτοὺς σφόδρα τεταριχουμένους " ὑπὸ τῶν παθῶν. Καὶ τέλος, δίδωσιν αὐτοῖς σημεῖα δι' ὧν ἐπιγνώς σονται τὰς γνησίας αὐτοῦ Επιστολάς. IN EPISTOLAM II AD THESSALONICENSES. Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος τῇ Ἐκ κλησία Θεσσαλονικέων ἐν Θεῷ Πατρὶ ἡμῶν, καὶ Κυρίῳ Ἰησοῦ Χριστῷ. Καὶ ἐν τῇ πρώτῃ Επιστολῇ οὕτως ἤρξατο. Όσα οὖν ἐκεῖ εἴρηται ἡμῖν, παράλαβε καὶ ἐνταῦθα. Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὰν ὁ Θεὸς χαριτώσῃ τινὰ, οὐδὲν αὐτῷ ἔσται ἀναιρὸν [[. ἀνιαρόν;], ἀλλὰ πάντα ῥᾳδίως λυθήσεται. Εἰδὼς οὖν ὁ μακάριος οὗ τος, ὅση τοῦ Θεοῦ ἡ χάρις, διὰ τοῦτο ταύτην αὐτοῖς ἐπεύχεται. Ἐὰν γὰρ αὕτη αὐτοῖς παρῇ, οὐδενὸς τῶν πειρασμῶν αἴσθησιν λήψονται, ἀλλὰ καὶ τῆς εἰρήνης τοῦ Θεοῦ συναπολαύοντες, ἀσάλευτοι καὶ εἰρη νικοὶ διαμενοῦσιν. Αμα δὲ καὶ ἀναμιμνήσκει αυτ τοὺς τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, ὡς εἶ τε καὶ θλίψεις αυτ τοῖς εἰσέλθοιεν, ἀναμιμνησκόμενοι τῆς χάριτος, ἐξ τι ἧς ἐσώθησαν, παρακαλῶνται, καὶ ἐκ τῶν προγε γονότων καὶ μειζόνων πληροφορούμενοι, ἐν τοῖς ἐλάττοσι μὴ ἀπογινώσκωσιν. Εὐχαριστεῖν ὀφείλομεν πάντοτε τῷ Θεῷ περὶ ὑμῶν, ἀδελφοὶ, καθὼς ἄξιόν ἐστι. Τρία ταῦτα διδάσκει· ἐν μὲν ὅτι ἐφ᾽ οἷς κατωρθώσαμεν, οὐχ ἡμῖν αὐτοῖς δεῖ χάριν ἔχειν, ἀλλὰ τῷ Θεῷ, κακείνῳ τὸ πᾶν λογιζομένους μὴ ἀλαζονεύεσθαι· ἕτερον δὲ, ὅτι οὐ δακρύων άξια, οὐδὲ θρήνων, & πάσχουσιν, ἀλλ᾽ εὐχαριστίας τῆς εἰς Θεόν· ὥστε καὶ αὐτοὺς δεῖ χαίρειν, ἀλλὰ μὴ καταπίπτειν· καὶ τρίτον, ὅτι οὐ δεῖ φθονεῖν τοῖς κατορθοῦσιν, ἀλλὰ χαίρειν, καὶ 531 CAPUT PRIMUM. VERS. 1. Paulus et Silvanus et Timotheus Ecclesiæ Thessalonicensium in Deo Patre nostro, ac Do - mino Jesu Christo. In priore Epistola consimilem ad modum orsus est. Quæcunque itaque ibi dicta sunt a nobis, hic quoque assumito. VERS. 2. Gralia vobis et pax a Deo Patre, et Do mino Jesu Christo. Postquam Deus gratia sua quenpiam donarit, nihil illi molestum erit, sed omnia facile dissolventur. Sciens igitur beatus iste, quanta res sit Dei gratia, propterea hanc ipsis comprecatur. Si enim hæc ipsis affuerit, nullam tentationem sentient, sed pace Dei fruentes, inconcussi et paci fici permanebunt. Simul autem els ad memoriam revocat divinam gratiam, ut etiamsi eos afflictio invaserit, memores gratiæ per quam sint servati, consolationem accipiant, atque a præteritis et majoribus confirmati, in minoribus non desperent. Vers. 3. Gratias agere deoemus Deo semper vestri causa, fratres, ita ut dignum est. Tria hæc docet: primum, quod nostras ob virtutes non sunt nobis gratia habendæ, sed Deo, atque illi totum imputantes non arrogantes esse: alterum, quod non sint lacrymis neque lamentis. digna illa quæ patiuntur, sed ejusmodi, pro quibus Deo gratias agere deceat; itaque lætari eos oportet, et animum non despoudere tertium, quod non oporteat invidere bene Varia lectiones. σε κολαστήριον ο. ο ἀγαθῶν. 10 αὐτοῖς ο. το ύφ' πο σε δείξῃ ο. ἂν εἰ ο. *ι τεταριχευμένους 10. 7ο χακών 0. 13 ώς

' operantibus, sed gaudere et gratias agere Deo pro εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν. Ὥστε οι fratribus. Quocirca qui macerantur ob ea quæ alii bene agunt, Deo maledicunt. Sicut dignum est, dixit, ne ob ipsam gratiarum actionem efferamur, ceu novum quiddam adduxerimus: facimus enim quod dignum est fieri. Propterea et rem ipsam debitunı nominavit. Vel quia et in verbis et in operibus gratia sunt agendæ: hæc enim est digna gratiarum actio. Quoniam supercrescit fides vestra. Quando ob ſidem tentationum inundatio irruens non submerserit vos, Bullius alterius rei hoc indicium est, quam quod aucta sit, necnon altior facta fides, perinde ac in prisco illo diluvio altissima montium non facile submersa 532 sunt. Hinc, Supercrescit, dixit, ut altitudinis excessum indicet. Et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem. Observa eorum dilectionem. Non hunc quiden diligebant, illum vero non item, verum æqualis erat omnium erga omnes dilectio. Quod enim ail, Uniuscujusque, et In invicem, hoc significat. Nam si particulariter diligamus, hoc non est charitas, sed dissensio potius. Si enim Dei causa dili gis, omnes dilige: sin particulariter diligis, humana ista est amicitia. Considera autem quod communiri et nos mutuo amplecti, contra afflictiones plurimum confert. VERS. 4. Ut nos ipsi in vobis gloriemur in Ecclesiis Dei. In priori Epistola dixit, Sic noverunt omnes res vestras, ut non esset opus nos quidquam loqui de vobis: quomodo igitur nunc dicit se in Ecclesiis gloriari de ipsis? Ex ipsa dictione hoe planum est: non enim ait, Docemus eos de vobis: sed, Gloriamur, et venerandi sumus propter vos. Si igitur nos gratias agimus Deo propter vos, et gloriamur apud homines, multo magis hoc vos oportet facere in iis quæ vobis contingunt, et non despondere animum, neque desperare in tentationibus. Pro patientia vestra et fide in omnibus persecutionibus vestris et tribulationibus quas sustinetis. Ostendit eos din tentatos fuisse. Patientia enim non in scobus aut tribus diebus apparet. Porro quidem patientia est, bonorum promissorum, quæ nondum assecuti sumus, dilationem æquo animo ferre. Nunc vero majorem dicit, nempe quæ est in persecutionibus et aflictionibus: cum hostibus enim implacabilibus conversabantur, solidaque patientia opus habebant, idque in principio verbi et Evangelii, cum pauperes etiam homines essent, Pudeat itaque eos quotquot propter præfecturam hominum ad prava dogmata transferuntur. VERS. 5. In exemplum justi judicii Dei, ut digni habeamini regno Dei. Per ea quidem quæ dicta sunt, consolatus est eus, tumn per hoc quod dicit, τηκόμενοι ἐφ᾽ οἷς κατορθοῦσί τινες, τὸν Θεὸν δυσ φημοῦσι. Τὸ δὲ, Καθὼς ἀξιόν ἐστιν, εἶπεν, ἵνα μηδὲ ἐπὶ τῇ εὐχαριστία αὐτῇ το επαιρώμεθα, ὡς ξένον τι συνεισαγαγόντες· τὸ γὰρ ἄξιον γίνεσθαι ποιοῦμεν· διὸ καὶ ὀφειλὴν τὸ πρᾶγμα ὠνόμασεν. Η ὅτι καὶ διὰ λόγων καὶ δι᾿ ἔργων· αὕτη γὰρ ἡ ἀξία εὐχαριστία. *Οτι υπεραυξάνει ἡ πίστις ὑμῶν. Ὅταν ὁ τῶν ὑπὸ τῆς πίστεως πειρασμῶν κατακλυσμὸς ἐπελθὼν μὴ ἐπικλύσῃ ὑμᾶς, οὐδενὸς ἑτέρου τοῦτο τεκμήριον ἐστιν, ἢ τοῦ αὐξηθῆναι καὶ ὑψηλοτέραν γενέσθαι τὴν πίστιν· καθάπερ καὶ ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ κατακλυ σμοῦ τὰ ὑψηλὰ οὐ ῥᾳδίως κατεκλύσθη. Δ:δ, Υπεραυξάνει, εἶπεν, ἵνα τὴν ὑπερβολὴν τοῦ ὕψους δη λώσῃ. Καὶ πλεονάζει ἡ ἀγάπη ἑνὸς ἑκάστου πάντων ὑμῶν εἰς ἀλλήλους. Ορα ἀγάπην· Οὐ τὸν μὲν ἠγά πων, τὸν δὲ οὔ· ἀλλ᾽ ἴση ἦν περὶ πάντων ή " ἀγάπη πρὸς πάντας. Τὸ γὰρ, Ἑνὸς ἑκάστου, καὶ τὸ, Εἰς ἀλλήλους, τοῦτο δηλοῖ· ἐπεί γε ὅταν μερικῶς ἀγαπῶμεν, οὐκ ἀγάπη τοῦτο, ἀλλὰ διάστασις. Εί γὰρ διὰ τὸν Θεὸν ἀγαπᾷς, πάντας ἀγάπα· εἰ δὲ μετ ρικῶς ἀγαπᾶς, ἀνθρωπίνη τοῦτο φιλία. Σκόπει δὲ, ὅτι δὲ [f. καὶ] τὸ συμπεφράχθαι, καὶ ἀλλήλων ἔχεσθαι, μεγάλως πρὸς τὰς θλίψεις συμβάλλεται. Ὥστε ἡμᾶς αὐτοὺς ἐν ὑμῖν καυχᾶσθαι ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ. Ἐν τῇ πρώτῃ Ἐπιστολῇ εἰ πεν, ὅτι Οὕτως ἴσασι πάντες τὰ καθ᾽ ὑμᾶς, ὥστε ἡμᾶς μὴ χρείαν ἔχειν λαλεῖν περὶ ὑμῶν· πῶς οὖν νῦν φτ σιν, ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις καυχάσθαι περὶ αὐτῶν; Απ' αὐτῆς τῆς λέξεως δῆλον τοῦτο. Οὐ γὰρ εἶπεν, ὅτι Διδάσκομεν αὐτοὺς περὶ ὑμῶν, ἀλλ᾿ ὅτι Καυχώμεθα καὶ σεμνυνόμεθα ἐφ' ὑμῖν. Εἰ τοίνυν ἡμεῖς καὶ εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ δι' ὑμᾶς, καὶ καυχώμεθα παρὰ ἀνθρώποις· πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς τοῦτο χρή ποιεῖν ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν ὑμῖν, ἀλλὰ μὴ ἀθυ μεῖν καὶ καταπίπτειν, ὡς ἐπὶ πειρασμοῖς". Ὑπὲρ τῆς ὑπομονῆς ὑμῶν καὶ τῆς πίστεως ἐν πᾶσι τοῖς διωγμοῖς ὑμῶν, καὶ ταῖς θλίψεσιν αἷς ἀνέχεσθε. Δείκνυσιν, ὅτι πολὺν ἐπειράζοντο χρόνον - ἡ γὰρ ὑπομονὴ οὐκ ἐν δυσὶν ἢ τρισὶν ἡμέραις φαίνεται. Ἔστι μὲν οὖν ὑπομονὴ καὶ τὸ τῶν ἐπηγγελ μένων ἀγαθῶν μήπω ἀπολαύοντας φέρειν. Νῦν δὲ καὶ μείζονα λέγει, τὴν ἐν τοῖς διωγμοῖς καὶ ταῖς θλίψεσιν. Εχθροῖς γὰρ συνέζων ἀσπόνδοις, καὶ στερ ῥᾶς ἐδέοντο τῆς ὑπομονῆς, καὶ ταῦτα ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος καὶ πένητες ἄνθρωποι. Αἰσχυνέσθωσαν ὅσοι διὰ προστασίαν ἀνθρώπων εἰς δόγματα στρεβλά μετατίθενται. Εἰς ἔνδειγμα τῆς δικαίας κρίσεως τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸ καταξιωθῆναι ὑμᾶς τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Καὶ διὰ τῶν εἰρημένων μὲν παρεμυθήσατο Varia lectiones. το αὐτοὶ α. 76 ἡ παρὰ πάντων 0. Η πειρασμών Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. · CAP. I. αὐτοὺς, διά τε τοῦ εἰπεῖν, ὅτι Εὐχαριστοῦμεν, καὶ Gratias agimus, itemque, Gloriamur. Maxime vero τοῦ, ὅτι Καυχώμεθα· μάλιστα δὲ νῦν τίθησιν δ πας ὁ ὀδυνώμενος ζητεί, τὴν ἀπαλλαγήν φημι τῶν θλι βερῶν, καὶ τὴν κόλασιν τῶν θλιβόντων ἀνθρώπων. “Ο τοίνυν λέγει, τοῦτό ἐστιν, ὅτι ᾿Ανέχεσθε τῶν θλί ψεων εἰς τὸ δειχθῆναι τὴν δικαίαν κρίσιν τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ἐστὶ καταξιωθῆναι ὑμᾶς τῆς βασιλείας. Οταν μὲν γὰρ ὑμᾶς μὲν τοὺς θλιβομένους στεφανοί, εκείνους δὲ κολάζῃ τοὺς θλίβοντας, τὸ δίκαιον αὐτοῦ φαίνεται. Μεγάλως δὲ παραμυθεῖται αὐτοὺς, δεικνύς ὅτι οὐ χάριτι στεφανοῦνται, ἀλλὰ δικαίως, καὶ ὡς ἀντιμισθίαν λαμβάνοντες τῶν οἰκείων πόνων καὶ ἱδρώτων τὴν βασιλείαν. Ὑπὲρ ἧς καὶ πάσχετε. Ὥστε οὐ διότι δυνατώ τεροί εἰσιν οἱ θλίβοντες, διὰ τοῦτο κρατοῦσιν ὑμῶν, ἀλλὰ διότι ἀπὸ τοῦ πάσχειν προσπορίζεται ἡ βασι λεία τῶν οὐρανῶν. Καὶ ἀνάγκη τὸ συνάλλαγμα τοῦτο οὕτω γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἀπόνως. Διὰ πολλῶν γὰρ θλί ψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν, φησὶν ὁ Κύριος. nunc ponit, quod quivis in dolore constitutus qua- ' rit, liberationem videlicet ab addictionibus, et penam affligentium hominum. Quod igitur dicit, est hujusmodi Sustinetis afflictiones, ut demonstretur justum judicium Dei, quod est, ut vos regno digni judicemini. Quando enin vos quidem aflictos coronat, illos autem punit qui afligunt, justitia ejus apparet. Valde autem consolatur eos, ostendens quod non gratia coronantur, sed juste, ac regnum veluti retributionem propriorum laborum et sudorum accipientes. - 533 Pro quo et patimini. Itaque non quia potentiores sunt ii qui vos affligunt, propterea vobis imperant, verum quia ex afflictionibus acquiritur regnum cœlorum. Necesse est autem hujusmodi permutationem sic fieri, et non sine labore. Per multas enim afflictiones oportet nos ingredi cœlorum regnum, dicit Dominus. VERS. 6, 7. Siquidem justum est apud Deum retribuere tribulationem iis qui vos tribulant; Et vobis qui tribulamini, requiem. Siquidem, non est dubitationis, sed potius confirmatiouis, pro, Quandoquidem justum est apud Deum. Si enim apud homines, multo magis apud Deum. Solenus enim diu cere in familiari colloquio, Si odit Deus sceleratos; el, Si curam gerit Deus rerum, tale quildam fiet, adeo ut auditores necessario respondeant, Atqui Εἴπερ δίκαιόν [ἐστι] παρὰ Θεῷ ἀνταποδοῦναι τοῖς θλίβουσιν ὑμᾶς θλῖψιν· καὶ ὑμῖν τοῖς θλι Γομένοις, ἄνεσιν. Τό, Είπερ, οὐκ ἔστι δισταγμοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον βεβαιώσεως, ἀντὶ τοῦ. Ἐπειδὴ δίκαιον παρὰ Θεῷ. Εἰ γὰρ παρὰ ἀνθρώποις, πολλῷ μᾶλ. τον παρὰ Θεῷ. Ειώθαμεν δὲ λέγειν καὶ ἐν τῇ συνήθει ὁμιλίᾳ· Εἰ μισεῖ ὁ Θεὸς τοὺς πονηρούς, και, Εἰ φροντίζει ὁ Θεὸς τῶν πραγμάτων, ἔσται τόδε τι· ὡς τῶν ἀκουόντων ἀναγκαίως ερούντων· 'Αλλὰ μὴν μισεῖ. Οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα· Εἰ δίκαιόν ἐστιν· odit. Hunc ad modum hoc in loco: Si justum est: ἀκόλουθον γὰρ ἐπαγαγεῖν· ᾿Αλλὰ μὴν δίκαιον. Οὐχ ὥσπερ δὲ αἱ ἐπαγόμεναι ὑμῖν θλίψεις πρόσκαιροι, οὕτω καὶ αἱ τ8 τοῖς θλίβουσιν ὑμᾶς ἀντεπαχθησόμεναι παρὰ Θεοῦ, πρόσκαιροι ἔσονται, ἀλλ᾽ ἀτελεύτητοι· καὶ αἱ ἀνέσεις ὑμῖν τοιαῦται. Μεθ' ἡμῶν, ἐν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου Ιη σοῦ ἀπ᾿ οὐρανοῦ, μετ' ἀγγέλων δυνάμεως αὐτοῦ. Ἰδοὺ καὶ ἑτέρα παράκλησις, εἴ γε ἐν τοῖς στεφάνοις ἔμελλον κοινωνοὶ εἶναι τῷ τοσαῦτα κατωρθωκότι Παύλῳ. Αποκάλυψιν δὲ τοῦ Κυρίου την παρουσίαν αὐτοῦ φησι, παραμυθούμενος καὶ ἐν τούτῳ αὐτούς. Νῦν γάρ, φησί, κρύπτεται, ἀλλὰ μὴ ἀλύετε· ἀποκαλυφθήσεται γάρ, καὶ ὡς Θεὸς καὶ Δεσπότης. Απ' οὐρανοῦ γὰρ, ὅς ἐστι θρόνος Θεοῦ. Καὶ, Μετ' άγγέλων φοβερών δυνάμεως γὰρ ἄγγελοι, τουτέστι δυνατοί 7. Ωστε τί καταπίπτετε, ὅπου γε τοιοῦτον ἔχομεν Δεσπότην, οὗ γε οἱ ὑπηρέται δυνάμεως εἰσιν ἄγγελοι: Δώσουσιν οὖν δίκην οἱ νῦν ὑμᾶς θλίβοντες, καὶ οὐκ ἐκφεύξονται. Εν πυρὶ φλογὸς διδόντος ἐκδίκησιν τοῖς μὴ ειδόσι Θεὸν, καὶ τοῖς μὴ ὑπακούουσι τῷ Εὐαγ γελίῳ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. ῎Ανω μὲν εἶπε· Τοῖς θλίβουσιν ὑμᾶς· νῦν δὲ κοινῶς· Τοῖς μὴ εἰδόσι τὸν Θεόν· τοῦτο σοφώτατον κατασκευάζων, ὅτι πάντως ἐκδίκησις ἔσται. Εἰ γὰρ καὶ μὴ δι' ὑμᾶς, το ένα το φοβεροί υ. consectaneun enim inferre, Atqui justum est. Non autem quemadmodum afflictiones quæ vobis inferuntur, temporariæ sunt, ita quoque pœnæ oppressoribus vestris a Deo inferendæ temporariæ erunt, sed nullum sunt habituræ finem et requies vestra talis erit. Nobiscum, in revelatione Domini Jesu de cœlo cum angelis virtutis ejus. En aliam consolationem, siquidem in coronis futuri erant consortes ipsi Paulo qui tot tantaque peregerat. Revelationent autem Domini adventum ejus dicit, in hoc etiami eos consolans. Nunc enim, inquit, occultatur quidem, sed animo ne concidatis; revelabitur enim, idque tanquam Deus et Dominus. cœlo enim, quod est thronus Dei. Et, Cum angelis terribilibus; potentiæ namque angeli sunt, hoc est potentes. Quare itaque animum despondetis, quandoquidem ejusmodi habemus Dominum, cujus ministri sint angeli potentiæ? Dabunt igitur pœnas qui nune vos alligunt, neque effugient. VERS. 8. In igni flammæ dantis ultionem iis qui non noverunt Deum, et qui non obediunt Evangelio Domini Jesu. In superioribus dixit, lis qui vos affligunt: nunc autem generatim addit, Jis qui non nivverunt Deum: hoc sapientissime confirmans, quod omnino sit ultio futura. Si enim non propter vos, Variæ lectiones.

propter se tamen ipsum hostes suos uriscetur. Hoc αλλά γε δι' ἑαυτὸν τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ἀμυνεῖται igitur dictum est, ut certo sciant, quod omnino punientur: illud vero, ut letentur, ceu Deo illorum gratia eos, a quibus amigebantur, puniente. Quod si Evangelio non obedientes puniat, nullo magis eos qui alios obedire prohibent, quales sunt qui hodie vos angunt. Istud autem, In igni flammæ, vel construendum est cum, Dantis ultionem, perinde ac si diceret, In gehenna punientis inobedientes: 534 vel sic, In revelatione Christi, quæ in igui flammæ futura est, sicut et David ait, Ignis ante ipsum præcedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus q. Cui Daniel astipulatur, inquiens: Fluvius ignis trahebatur. Observa autem quod ait, In igni flammæ, pro, in igni ardente tantum, non etiam lucente. Peccatoribus enim ignis solummodo ardebit, non lucebit: justis autem lucebit tantum, non ardebit. VERS. 9. Qui pœnum luent interitum æternum. Ubi igitur sunt Origenistæ, qui pœnæ finem esse ſabulose ponunt? Eternam hanc Paulus asserit. Ecqui ergo apud vos interitus æternus erit temporarius? facie Domini, et gloria virtutis ejus. Facilitatem hic declarat. Nulla enim, inquit, difficultas erit, verum satis est tantummodo visum esse Deum, et omnes inobedientes in pœna erunt. Tantummodo enim vultus et præsentia ejus illis quidem lux erit, istis autem supplicium. Non enim simpliciter, sed, cum gloria virtutis aderit: neque gloria ejus robore carebit, neque robur erit inglorium: hoc est, tanquam rex potens conspicietur. VERS. 10. Cum venerit glorificari in sanctis suis. Quando enim illi, qui nunc sunt inobedientes et superbi, conspexerint istos, quos ipsi lagellabant, infinitæ gloriæ participes factos, in gloriam Dei ea res cedit illorum namque gloria ipsius etiam est. Itaque in quo sanctos glorificat, in eo ipse etiam glorificatur. Ut enim divitiae ejus sunt, esse fideles sic et gloria ejus est, esse qui fruantur bonis ipsius. Τοῦτο μὲν οὖν εἴρηται, ἵνα πληροφορηθῶσιν ὅτι πάντως κολασθήσονται· ἐκεῖνο δὲ, ἵνα ἡσθῶσιν, ὡς εἰς τιμὴν αὐτῶν κολάζοντος τοῦ Θεοῦ τοὺς θλίβοντας αὐτούς. Εἰ δὲ τοὺς μὴ ὑπακούοντας τῷ Εὐαγγελίῳ κολάζει, πολλῷ μᾶλλον τοὺς κωλύοντας καὶ ἄλλους ὑπακοῦσαι, οἷοί εἰσιν οἱ νῦν ὑμᾶς θλίβοντες. Τὸ δὲ, Ἐν πυρὶ φλογὸς 8, ἢ τῷ διδόντι ἐκδίκησιν συντα χτέον, ὡς ἂν εἰ ἔλεγεν· Ἐν τῇ γεέννῃ κι κολάζοντος τοὺς ἀπειθεῖς· ἢ οὕτω· Τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Χρι στοῦ τῇ ἐν πυρὶ φλογές 3 γενησομένῃ ὡς καὶ Δαυΐδ λέγει· Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ προπορεύσεται, καὶ φλογιεῖ κύκλῳ * τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ· καὶ & Δανιήλ, Ποταμὸς πυρὸς εἵλκετο. Ορα δὲ καὶ τὸ, Ἐν πυρὶ φλογός, ἀντὶ τοῦ, ἐν πυρὶ φλέγοντι μέσ νως, οὐ φωτίζοντι. Τοῖς γὰρ ἁμαρτωλοίς, φλέγον ἔσται τὸ πῦρ μόνως, οὐ φωτίζον· τοῖς δὲ δικαίοις, φωτίζον μόνως, οὐ φλέγον. Οἵτινες δίκην τίσουσιν ὄλεθρον αιώνιον. Που τοίνυν αι οἱ Ὀριγενισταί, οἱ τέλος τῆς κολάσεως μυθευόμενοι; Αιώνιον ταύτην ὁ Παῦλος λέγει. Καὶ πῶς παρ' ὑμῖν ἡ αἰώνιος πρόσκαιρος; ᾿Απὸ προσώπου Κυρίου, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. Τὸ εὔκολον ἐνταῦθα δηλοῖ. Οὐ γὰρ δυσχέρειά τις ἔσται, φησὶν, ἀλλ᾽ ἀρκεῖ μόνον ὀρθῆναι τὸν Θεὸν, καὶ πάντες οἱ ἀπειθεῖς ἐν κολάσει ἔσονται. Μόνον γὰρ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἡ παρουσία τοῖς μὲν φῶς ἔσται, τοῖς δὲ τιμωρία. Οι γὰρ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δόξης ἰσχύος πάρεστι· ούτε ἡ δόξα αὐτοῦ ἀνίσχυρος, οὔτε ἡ ἰσχὺς ἄδοξος. Του έστιν, ὡς βασιλεὺς δυνατὸς ὀφθήσεται. *Οταν ἔλθῃ ἐνδοξασθῆναι ἐν τοῖς ἁγίοις αὑτοῦ. Οταν γὰρ ἴδωσιν, οἱ νῦν ἀπειθεῖς καὶ τραχηλιῶντες, τοὺς μαστιζομένους ὑπ' αὐτῶν, τούτους ἀπείρου δόξης μετασχόντας, δόξα τοῦ Θεοῦ γίνεται τὸ πρᾶ γμα. Ἡ γὰρ αὐτῶν δόξα, αὐτοῦ ἐστιν. Ὥστε ἐν ᾧ τοὺς ἁγίους δοξάζει, αὐτὸς δοξάζεται. Ωσπερ γὰρ πλοῦτος αὐτοῦ ἐστι τὸ εἶναι πιστούς· οὕτω καὶ δόξα αὐτοῦ, τὸ εἶναι τοὺς μέλλοντας ἀπολαύειν τῶν ἀγα θῶν αὐτοῦ. Καὶ θαυμασθῆναι ἐν πᾶσι τοῖς πιστεύσασι. Τουτέστι, διὰ τῶν πιστευσάντων. Ἰδοὺ γὰρ τὸ, Εν, ἀντὶ τῆς, διὰ, ἔστιν. Οταν γὰρ τοὺς οἰκτροὺς, τους Et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt. Id est, per credentes. Ecce enim, In, est pro, per. Quando enim miseros, ab omnibus repulsos ac rejectos, tanto splendore dignatus fuerit, tum indica- παρά πάντων ἐλαυνομένους, τοσαύτης λαμπρότητος tur ipsius robur. Præterea, quando in medium producti fuerint, qui innumeris fuerint objecti calamitatibus ut a fide deficerent, neque tamen defecerunt, tum ostenditur gloria Dei et ipsorum. (Quia creditum est testimonium nostrum super vus) in die illo. Admirationi erit Deus in die illo, quod prædicatio nostra et verbum credita sunt a vobis, hoc est, eo quod vos ipsi credidistis, ac dignos vos fecistis bonis illis quæ tum fidelibus dabuntur. Pulchre autem dixit, In die illo: tum enim r Dan. vil, 10. ἀξιώσῃ, δείκνυται αὐτοῦ ἡ ἰσχὺς τότε. Καὶ ἄλλως, ὅταν εἰς μέσον παράγωνται οἱ μυρία παθόντες δεινά, ὥστε ἐκστῆναι τῆς πίστεως, καὶ μὴ ἐκστάντες, τότε δείκνυται ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ καὶ αὐτῶν. ("Οτι ἐπιστεύθη τὸ μαρτύριον ἡμῶν ἐφ' ὑμᾶς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ. Θαυμασθήσεται, φησὶν, ὁ θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, διότι τὸ κήρυγμα ἡμῶν καὶ ὁ λόγος ἐπιστεύθη παρ' ὑμῶν· τουτέστι, Διότι ὑμεῖς ἐπιστεύσατε, καὶ ἀξίους ἑαυτοὺς τῶν ἀγαθῶν ἐκείνων εποιή κατε, τῶν τότε διδομένων τοῖς πιστούς. 9 Psal. xcvi, 3. το φλογί πυρός οι οι φλογί οι Varia lectiones. 63 πάντας 0. οι φλογί πυρός ο. 8+ yuv 0.

CAP. II. EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. Καλῶς δὲ εἶπεν, Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· τότε γὰρ revera demonstrantur qui vere sunt fideles: nunc δείκνυνται τῷ ὄντι οἱ ἀληθῶς πιστοί· νῦν γὰρ καὶ enim plerique fidem simulant. Quocirca et Sapiens ὑποκρίνονται πίστιν πολλοί. Διὸ καὶ ὁ Σοφός, Μὴ ille dixit, Ne beatum prædicaveris hominem ante μακαρίσῃς ἄνθρωπον πρὸ τελευτῆς, φησίν. obitum. Εἰς δ καὶ προσευχόμεθα πάντοτε περὶ ὑμῶν, ἵνα ὑμᾶς ἀξιώσῃ τῆς κλήσεως ὁ Θεὸς ἡμῶν. Τί γάρ; οὐκ ἦσαν κεκλημένοι; Ναί· ἀλλὰ οὐ περὶ ἐκεί νης τῆς κλήσεώ; φησιν, ἐπεὶ κατὰ ταύτην πολλοί κλητοί· καὶ ὁ τὰ ῥυπαρὰ ἱμάτια ἐνδεδυμένος ἐκλήθη, καὶ αἱ πέντε παρθένοι, ἀλλ' οὐκ εἰσῆλθον. Κλῆσιν οὖν ἐνταῦθα λέγει, τὴν διὰ τῶν πράξεων βεβαιουμένην, ἥτις καὶ κυρίως κλήσίς ἐστιν· ὥσπερ καὶ πίστις κυρίως, ἡ ἔμπρακτος. Επιφέρει οὖν Καὶ πληρώσῃ πᾶσαν εὐδοκίαν ἀγαθωσύνης. Ταύτην, φησί, τὴν κλήσιν λέγω, ἵνα πᾶσα εὐδοκία τοῦ Θεοῦ, τουτέστι πᾶσα ἀρέσκεια, πληρωθῇ ἐν ὑμῖν, καὶ πᾶν ἀγαθὸν διαπράττησθε, καὶ οὕτως ἦτε ὡς βούλεται ὁ Θεὸς, μηδενὸς ὑμῖν λείποντος. Έν ταῦθα δὲ καὶ καταστέλλει τὸ φρόνημα αὐτῶν, ἵνα μὴ ἐπαρθῶσι τοῖς πολλοῖς ἐγκωμίοις· δείκνυσι γὰρ ὅτι οὔπω τετελείωνται. Καὶ ἔργον πίστεως ἐν δυνάμει. Τὴν ὑπομονὴν τῶν διωγμῶν, φησί, τελείαν ἐν ὑμῖν ποιήσει. Πῶς; • Εν δυνάμει, τουτέστι, Δυναμώσας ὑμᾶς καὶ ἐνισχύ σας· ἡ γὰρ ὑπομονὴ ἔστιν ἔργον πίστεως. Ωστε ὁ μὴ ἔχων ὑπομονὴν, οὐδὲ ἔργον πίστεως δείκνυσιν. *Οπως ἐνδοξασθῇ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν ὑμῖν, καὶ ὑμεῖς ἐν αὐτῷ. Εάν ταῦτα τὰ προειρημένα γένηται ὑμῖν, φησίν, ἐνδοξασθήσεται καὶ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ τὸ ὄνομα τοῦ Κυ μίου ἐν ὑμῖν. Οταν γὰρ ἴδωσιν ὑμᾶς ὑπομένοντας 36 πάντα πειρασμὸν ὑπὲρ τῆς εἰς τὸν Δεσπότην ἀγάπης, πῶς οὐκ ἔσται τοῦτο δόξα αὐτῷ, ὅτι οὕτως ἀγαθός ἐστιν, ὥστε ὑπὲρ αὐτοῦ ἀποθνήσκειν τοὺς δούλους, καὶ ὅτι οὕτω δυνατός, ὥστε ὑμᾶς νευρῶσαι προς τὴν ὑπομονήν; Ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς ἐν αὐτῷ, ὅτι οὕτω πιστοὶ εὑρέθητε ὡς πάντα πάσχειν. Δόξα γὰρ δούλου, τὸ πιστὸν εὑρεθῆναι τῷ δεσπότῃ. Καὶ ἄλλως δὲ, ἡ διὰ Χριστὸν θλίψις, δόξα· ὅτι λαμπρούς μᾶλλον ποιεῖ, ἀεὶ μὲν εἰς θάνατον παραδιδομένους, κρείττους δὲ θανάτου δειχνυμένους. VERS. 11. Ad quod etiam oramus semper pro vobis, ut dignetur vos vocatione sua Deus 535 noster. Quid? nonne vocati erant? Iuno: sed de vocatione illa nunc non loquitur, quandoquidem secundum istam non pauci sunt vocati: etiam ille sordidis vestibus amictus • vocatus erat, et quinque virgines, sed non sunt ingressæ t. Vocationem igitur hic dicit eam quæ per opera confirmata est, quæ proprie vocatio est: quemadmodum et fides proprie illa est, quæ in opere versatur. Infert igitur: Et impleat omnem voluntatem bonitatis. Hanc, inquit, vocationem dico, ut omniş voluntas Dei, id est, quidquid ei bene placuerit, impleatur in vobis, et omne bonum transigatis: hacque ratione sitis tales, quales vos Deus esse exigit, nihilque vobis desit. Hic autem demittit eorum cristas, ne multis encomiis efferantur: ostendit enim quod nondum sint consummati. Et opus fidei in virtute. Patientiam, inquit, in persecutionibus perfectam in vobis faciet. Quomodo? In virtute et robore, hoc est, roborans vos et confortans nam patientia est opus fidei. Proinde qui non habet patientiam, neque opus fidei indicat. VERS. 12. Ut glorificetur nomen Domini nostri Jesu Christi in vobis, et vos in ipso. Si hæc quæ c praedicta sunt vobis contingant, inquit, glorificabitur etiam hac in vita nomen Domini in vobis. Quando enim videant vos, ex dilectione quam erga Dominum geritis, omnem tentationem tolerare, qui, quaeso, istuc non est gloria ejus, quoniam adeo bonus est, ut pro ipso etiam moriantur servi? et quia adeo potens, ut vos ad patientiam corroboraret? Quinetiam et vos in ipso, quia usque adeo fideles iuventi estis, ut omnia patiamini. Gloria enim servi est, quod domino Gidelis inveniatur. Præterea, aflictio propter Christum gloria est, quia splendidiores reddit, utpote nunquam non morti quidem traditos, potiores tamen ac superiores morte demonstratos. Κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ αὐτὸ τοῦτο, φησί, τοῦ Θεοῦ ἐστι, καὶ οὐχ ἡμέτερον, ἀλλὰ χάρις αὐτοῦ, τὸ δοξά ζεσθαι, φημί, καὶ αὐτὸν ἐν ἡμῖν, ὅτι οὐδὲν αὐτοῦ προτιμῶμεν, ὡς γλυκυτέρου πάντων· καὶ ἡμᾶς ἐν αὐτῷ, ὅτι δύναμιν παρ' αὐτοῦ λαμβάνομεν ὑπομένειν πάντας τοὺς πειρασμούς. Ερωτῶμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ὑπὲρει τῆς παρ ουσίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡμῶν ἐπισυναγωγῆς ἐπ' αὐτὸν, εἰς τὸ μὴ ταχέως σαλευθῆναι ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ νούς. Πότε μὲν ἔσται ἡ Matth. xxv, 12. • Matth. xx11, 25. εν Variæ εἰ καὶ μηδὲν ὑμῖν λείπῃ ο. οἱ ἀνεχομένους m. Secundum gratiam Dei nostri et Domini Jesu Christi. Hoc ipsum, inquit, Dei est, non nostrum, sed gratia ipsius est, et quod glorificetur ipse in nobis, et quod nihil ipsi præferimus, ut qui sit omnium dulcissimus: et ut nos in ipso celebremur, quoniam potentiam ab eo suscipimus ut sufferamus vel quasvis tentationes. CAPUT II. VERS. 1. Rogamus autem vos, fratres, per adventum Domini nostri Jesu Christi, et nostræ congrega-³ tionis in ipsum, ut non cito moreumini a sensu. Quando sit futura resurrectio, non dicit: quod vero lectiones. 87 περὶ ο.

nunc non instet, hoc docet. 536 Fuerunt enim non- ἀνάστασις, οὐ λέγει· ὅτι καὶ [f. δὲ] νῦν οὐκ ἔστι, nulli impostores, qui assererent jam iustare tempus consummationis adventusque Domini. Non parum autem ad consolationem facit, quod ait ad ipsumn fideles congregandos, ut cum eo pariter sint, ut in priori dixit; statim enin a resurrectione ad Dominum attollentur digni. Quid igitur est, Rogamus? Hoc est, Obsecramus vos, ut non concutiamini et avertamini a sententia quam hactenus recte constitutam habuistis. VERS. 2. Neque terreamini, neque per Spiritun. Hoc est, per prophetiam. Quidam enim propletiam simulantes, imponebant populo, cen jam præsens esset Dominus. Neque per sermonem. Hoc est, doctrinam viva voce factam. Neque per epistolam tanquam per nos. Etenim epistolas fingentes, tanquam a Paulo missas, auctoritatem conciliabant dictis suis. Tanquam instet dies Domini. Ne turbemini, inquit, quod instet dies Domini, id est adventus Christi. VERS. 3. Ne quis vos seducat ullo modo. Neque Lazquam propheta, neque tanquam doctor, neque velut me scribente talia. τοῦτο διδάσκει. Ησαν γάρ τινες ἀπατεῶνες, οἱ λέγοντες ἐνστῆναι ἤδη τὸν καιρὸν τῆς συντελείας καὶ τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου. Οὐ μικρὸν δὲ πρὸς παραμυθίαν καὶ τὸ εἰπεῖν, ὅτι ἐπ' αὐτὸν συναχθήσονται οἱ πιστοὶ, ὁμοῦ αὐτῷ ἐσόμενοι, ὡς καὶ ἐν τῇ προτέρα ἔφη· ἅμα γὰρ τῷ ἀναστῆναι, ἐπὶ τὸν Κύριον ἀρθήσονται οἱ ἄξιοι. Τί οὖν, Ερωτῶμεν; Τοῦτ᾽ ἔστι, Παρακαλοῦμεν ὑμᾶς, ὥστε μὴ σαλευθῆναι ὑμᾶς, καὶ παρατραπῆναι ἀπὸ τοῦ νοὸς, ὃν μέχρι τοῦ νῦν εἴχετε ὀρθῶς ἱστάμενον. Μήτε θροεῖσθε, μήτε διά Πνεύματος. Τουτέστι, διὰ προφητείας. Τινὲς γὰρ προφητείαν ὑποκρινόμε νοι, ἐπλάνων τὸν λαὸν, ὡς ἤδη παρόντος τοῦ Κυρίου. Μήτε διὰ λόγου. Τουτέστι, διδασκαλίας ζώσῃ φωνῇ γινομένης. Μήτε δι' ἐπιστολῆς ὡς δι' ἡμῶν. Καὶ γὰρ καὶ ἐπιστολὰς πλάττοντες, ὡς παρὰ Παύλου 88 σταλείσας, ἐκύρουν ὁ ἔλεγον. Ως ὅτι ἐνέστηκεν ἡ ἡμέρα Κυρίου. Μὴ θροεῖσθε, φησίν, ὅτι ἐνέστηκεν ἡ ἡμέρα Κυρίου, τουτέστιν ἡ παρουσία τοῦ Χριστοῦ. Μήτις ὑμᾶς ἐξαπατήσῃ κατὰ μηδένα τρόπον. Μήτε ὡς προφήτης, μήτε ὡς διδάσκαλος, μήτε ὡς ἐμοῦ γράφοντος τοιαῦτα. Quoniam nisi venerit discessio primum, et revela- "Οτι ἐὰν μὴ ἔλθη ἡ ἀποστασία πρῶτον, καὶ tus fuerit homo peccati, flius perditionis. Non aderit αποκαλυφθῇ ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ υἱὸς adventus Domini, nisi venerit defectio, id est Anti- τῆς ἀπωλείας. Οὐ γενήσεται, φησίν, ἡ παρουσία christus: defectionem enim ipsum vocavit, cum τοῦ Κυρίου, ἐὰν μὴ ἔλθῃ ἡ ἀποστασία, τουτέστιν ὁ revera ista sit, quippe qui multos faciet deficere, Αντίχριστος. Αποστασίαν γὰρ αὐτὸν ἐκάλεσεν, αὐτ etiam electus, si fieri possit. Hominem autem peccati τόχρημα τοῦτο ὄντα, ὡς πολλοὺς μέλλοντα ἀφιστήν, ¡'¡um ipsum vocal, ut qui omne peccatorum genus καὶ τοὺς ἐκλεκτούς, εἰ δυνατόν. Καὶ ἄνθρωπον δὲ peracturus sit, et alios ad peccatum supplantaturus. ἁμαρτίας τὸν αὐτὸν τοῦτον, ὡς καὶ αὐτὸν πᾶσιν Filium etiam perditiouis, quandoquidem et ipse sit ἁμαρτίαν τελέσοντα, καὶ ἄλλους πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν perditus. Quis autem ille est? Anne Satanas? ὑποσκελίσοντα. Καὶ υἱὸν δὲ ἀπωλείας, ὡς καὶ αὐτὸν Haudquaquam, sed homo quidam omnem Satanæ ἀπολούμενον. Τίς δὲ οὗτός ἐστιν; ἄρα ὁ Σατανᾶς; operationem indutus. Οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ ἄνθρωπός τις, πᾶσαν αὐτοῦ ἀμπερόμενος 80 τὴν ἐνέργειαν. VERS. 4. Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, et quod colitur. Non enim ille lomines ad idololatriam perducet, verum omnes deos Jenolietur, et cultus eorum, sive idola, seque ipsum solum prædicabit Deum. Ita ut in templo Dei sedeat tanquam Deus. Non specialiter in templo quod est Hierosolymis, sed in Ecclesiis simpliciter, et omni divino templo. Ostendens seipsum quod sit Deus. Non ait, Dicens, sed, Conans demonstrare. Nam opera præclara et signa edet, quo omnibus imponat. Non meministis quod cum adhuc essem apud vos hæc dicebam vobis? 537 Vel line liquet, quod magna mysteria tradiderit, quæ litteris non erant mandata. Considera autem, necesse esse eadem sæ18 αυτού 0. με δεχόμενος 1. ῾Ο ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα. Οὐ γὰρ εἰς εἰδωλολα τρείαν ἄξει τοὺς ἀνθρώπους ἐκεῖνος, ἀλλὰ πάντας καταλύσει τοὺς θεοὺς, καὶ τὰ σεβάσματα αὐτῶν, ἤτοι τὰ εἴδωλα, καὶ ἑαυτὸν μόνον ἀνακηρύξει Θεόν. Ωστε αὐτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ [μόνον] καθίσαι ὡς Θεόν. Οὐχὶ εἰς τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναὸν ἰδίως, ἀλλὰ εἰς τὰς Εκκλησίας ἁπλῶς, καὶ πάντα ναὸν θεῖον. Αποδεικνύντα ἑαυτὸν, ὅτι ἔστι Θεός. Οὐκ εἶπε. Λέγοντα, ἀλλὰ, Πειρώμενον ἀποδεικνύναι. Καὶ γὰρ ἔργα μεγάλα καὶ σημεῖα ἐπιδείξεται πρὸς πλάνην πάντων. Οὐ μνημονεύετε ὅτι ἔτι ὢν πρὸς ὑμᾶς, ταῦτα ἔλεγον ὑμῖν; Κάντεῦθεν δῆλον, ὅτι μεγάλα μυστή ρια καὶ ἀγράφως παρεδίδου. Ορα δὲ ὅτι ἀναγκαῖον συνεχῶς ταυτὰ λέγειν, καὶ ἐπαντλεῖν τοῖς αὐτοῖς Varia lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. CAP. II. βήμασι. Ἰδοὺ γὰρ καὶ παρόντος ἤκουσαν τοῦ ᾿Απο- pius dicere, et abunde verba fundere. Ecce enim στόλου ταῦτα εἰπόντος, καὶ ὅμως πάλιν ἐδεήθησαν στηριγμοῦ. Οὐδὲν, φησί, ξένον λέγω, ἀλλ᾽ ἅπερ καὶ ἀεὶ ἔλεγον. Εντρεπτικώτερον δὲ ποιεῖται τὸν λόγον λέγων· Οὐ μνημονεύετε; Οὕτω ταχέως επελάθεσθε; Καὶ νῦν τὸ κατέχον οἴδατε, εἰς τὸ ἀποκαλυφθῆναι αὐτὸν ἐν τῷ ἑαυτοῦ καιρῷ. Κατέχον ἐστὶ τὸ κωλύον, τὸ ἐμποδίζον. Τί δέ ἐστι τοῦτο; ΟΙ μὲν τὴν χάριν τοῦ Πνεύματός φασιν· οἱ δὲ τὴν Ῥωμαϊκὴν ἀρχὴν· οἷς καὶ ὁ μακάριος Ιωάννης συντίθε ται. Εἰ μὴ γὰρ αὕτη καταλυθῇ, οὐκ ἂν σχοίη πάροδον ὁ ᾿Αντίχριστος ποιῆσαι & βούλεται. Διὰ τοῦτο καὶ συνεσκιασμένως εἶπεν ὁ Παῦλος· οὐδὲ γὰρ ἡβούλετο ματαίας το ἔχθρας ἀναδέχεσθαι, καὶ ἀνοήτους κινδύνους. Εἰ γὰρ εἶπεν, ὅτι μικρὸν ὕστερον καταλυθή- " σεται ἡ Ῥωμαίων ἀρχὴ, εὐθέως ἂν αὐτὸν κατώρυξαν ὡς λυμεῶνα, καὶ τοὺς ἄλλους πιστοὺς σὺν αὐτῷ, ὡς τῇ καταλύσει τῆς τηλικαύτης ἀρχῆς ἐπιχαίροντας. Οτι δὲ οὐ περὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος λέγει, δῆλον. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐκ ἂν εἶπεν ἀσαφῶς, ἀλλὰ φανερῶς, ὅτι καὶ νῦν αὐτὸν κατέχει ἡ τοῦ Πνεύ ματος χάρις, τουτέστι τὰ χαρίσματα. Έπειτα, εἰ γε τῶν χαρισμάτων εκλιπόντων έμελλε παραγε νέσθαι, ἔδει αὐτὸν ἤδη φανῆναι· πάλαι γὰρ ταῦτα ἐκλέλοιπε. Ορα δὲ, ὅτι οὐκ εἶπεν ὅτι ταχέως ἔσται, ἀλλ', Εἰς τὸ ἀποκαλυφθῆναι, φησὶν, αὐτὸν ἐν τῷ αὐτοῦ καιρῷ. Καὶ πάλιν γὰρ τὸν καιρὸν ἄδηλον εἴασε. Τὸ γὰρ μυστήριον ἤδη ἐνεργεῖται τῆς ἀνομίας. Τὸν Νέρωνα λέγει οὕτω, τύπον ἔντα τοῦ Ἀντιχρίστου. Καὶ γὰρ ἀκάθαρτός τε ἦν, καὶ Θεὸς ἐζήτει λέγεσθαι. Καλῶς δέ φησι· Τὸ μυστήριον. Οὐ γὰρ φανερῶς ὁ Νέρων κατὰ παντὸς Θεοῦ, φησί, χωρεί, δ ὡς ἐκεῖνος, οὐδὲ ἀπηρυθριασμένως. Ο δὲ λέγει, τοιοῦτόν οι ἐστι· Πρὸ τοῦ ἐνστῆναι τὸν καιρὸν τοῦ ᾿Αντιχρίστου, εὑρέθη ἄλλος οὐ πολὺ ἐκείνου λειπό μενος. Τί οὖν θαυμαστὸν, εἰ ἤδη ὁ ᾿Αντίχριστος ἐστιν; Συνεσκιασμένως δὲ εἶπε περὶ τοῦ Νέρωνος, οὐ διὰ δουλείαν, ἀλλὰ παιδεύων καὶ ἡμᾶς, μὴ περιτο τὰς ἔχθρας ἀναδέχεσθαι, ὅταν μηδὲν ᾗ τὸ κατεπείγον. Μόνον ὁ κατέχων ἄρτι, ἕως ἐκ μέσου γένηται, καὶ τότε ἀποκαλυφθήσεται ὁ ἄνομος. Τουτέστιν, ἡ ἀρχὴ ἡ Ῥωμαϊκὴ ὅταν ἀρθῇ ἐκ μέσου, τότε ἐκεῖνος ἥξει. Ἕως μὲν γὰρ ἂν ὁ ταύτης τῆς ἀρχῆς φόβος ᾖ, οὐδεὶς ταχέως υποταγήσεται. Ὅταν δὲ αὕτη κατα λυθῇ, ἐπιθήσεται τῇ ἀναρχίᾳ, καὶ τὴν τῶν ἀνθρώ πων, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπιχειρήσει ἁρπάζειν ἀρχήν. Ὥσπερ γὰρ αἱ πρὸ ταύτης κατελύθησαν βασιλεῖα:, οἷον ἡ Μήδων ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων, ἡ Βαβυλωνίων ὑπὸ τῶν Περσῶν, ἡ Περσῶν ὑπὸ Μακεδόνων, ἡ Μακεδόνων ὑπὸ Ῥωμαίων· οὕτω καὶ αὕτη ὑπὸ τοῦ Αντιχρίστου. Καὶ ταῦτα μετὰ πολλῆς τῆς σαφηνείας ἡμῖν ὁ Δανιὴλ παρατίθεται. Τινὲς δὲ τὸ, Κατέχων, τὴν εἰδωλολατρείαν ἐνόησαν. Οταν γὰρ, φασὶν, ἡ Dan. 11, 37 seqq. Apostolum, dum praesens erat, ista dicentem audierunt, ac nihilominus rursum opus habuerunt confirmatione. Nihil, inquit, novi affero, sed quæ semper dixi. Nonnihil autem pudoris suffundit eis, cum ait, Non meministis? tam cito obliti estis? VERS. 6. Et nunc quid detineat scitis, ut reveletur ipse suo tempore. Quod detinet, est quod prohibet, quod impedit. Quid vero hoc est? Nonnulli Spiritus gratiam dicunt; alii Romanum imperium intelligunt, quibus et divus Joannes Chrysostomus consentit. Nisi enim istuc dissolutum fuerit, Antichristus locum quidquid libet faciendi habere nequit. Propterea recte dixit Paulus: neque enim vanas inimicitias stultaque pericula subire voluit. Si enim dixisset, paulo post Romanum imperium dissolvendum, statirn eum defudissent tanquam impostorein, aliosque fideles cum ipso, tanquam qui super tanti imperii demolitione letarentur. Porro, quod de sancti Spiritus gratia hic non loquatur, planum est. Primo enim non dixisset obscure, sed manifeste, nimirum quod nunc ipsum detinet Spiritus gratia, hoc est gratiæ dona. Deinde, si donis deficientibus oportuit ipsum venire, debuit ipse jam apparere. Nam ista jamdudum desierunt. Animadverte autem quod non dixerit celeriter cum adſore, sed, Ut reve - letur, inquit, ipse suo tempore. Rursus autem ten pus incertum reliquit. VERS. 7. Nam mysterium jam operatur iniquitatis. Neronem ita appellat, qui erat figura Antichristi. Etenim immundus erat, ac Deus quærebat nominari. Pulchre autem, Mysterium, dicit: non enim palam Nero adversus omnem Deum incedit, ut ille, neque impudenter. Quod autem dicit, est hujusmodi: Priusquam instaret tempus Antichristi, inventus est alius illo non multo inferior. Quid igitur mirum, si jam Antichristus est? Obscure autem hoc de Nerone dixit, non metus sane causa, verum ut erudiat nos, ne supervacaneas inimicitias suscipiamus, si nihil urgeat. Tantum ut qui tenet nunc, teneat, donec de medio fat, et tunc revelabitur ille iniquus. lloc est, Romanum imperium quando sublatum fuerit e medio, tum ille veniet. Quandiu enim hujus imperii tiinor fuerit, non facile quisquam subjicietur. Eo vero dissoluto, vacuo insidiabitur imperio, eique instabit, conabiturque cum hominum, tum Dei imperium rapere. Nam perinde 538 ac alia ante istud imperia dissoluta sunt, veluti Medorum a Babyloniis, Babylo¬ niorum vero a Persis, Persarum a Macedonibus, Macedonum a Romanis: hunc ad modum Romanum ab Antichristo. Atque hæc multa cum perspicuitate Daniel nobis proponit u. Quidlani vero, Id quod delinel, idololatriam intelleserunt. Cum enim, inVaria lectiones. το μάτην ο. οι τοῦ τό υ.

quiunt, error qui detinct, desierit, idolorumque κατέχουσα πλάνη παύσεται, καὶ ἡ εἰδωλολατρεία σβεσθῇ, τότε ὁ ᾿Αντίχριστος ἐπιστήσεται, ὥς που ε καὶ ὁ Κύριος εἶπε· Κηρυχθήσεται τὸ Εὐαγγέλιον εἰς μαρτύριον αὐτοῖς, καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος. Αλλοι δὲ, Κατέχων, ὠνόμασαν τὸν τοῦ Θεοῦ ὅρον. Οταν γάρ, φασί, πληρωθῇ ὁ τοῦ Θεοῦ ὄρος, ὁ νῦν κατέχων τὴν τοῦ ᾿Αντιχρίστου παρουσίαν, καὶ ἐπιστῇ ὁ ὡρισμένος αὐτῷ καιρός, τότε ἀποκαλυφθήσεται. Εἴρηται δὲ ὅτι καὶ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶπόν τινες εἶναι τὸ κατέχον. Οταν γὰρ τοῦτο διὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων κακίαν ἐκ μέσου γένηται καὶ ἀποστῇ, τηνικαῦτα χώραν ἕξει ὁ ἄνομος ἀποκαλυφθῆναι. Καὶ ἀρχὴν δὲ, φησίν, εἴληφε τὸ μυστήριον τῆς ἀνομίας. Καὶ γὰρ Σίμων καὶ Νικόλαος οἱ αἱρεσιάρχαι, τὰ τοῦ Ἀντιχρίστου ενήργουν, καὶ οἱ μετὰ τούτους δὲ πάντες, cultus fuerit exstinctus, tum Antichristus adveniet, quemadmodum et Dominus dixit: Prædicabitur Evangelium hoc in testimonium eis, tumque aderit finis. Alii autem id quod detinet, Dei terminum nominarunt. Quando enim, inquiunt, completus fuerit terminus Dei, qui nunc detinet Antichristi adventum, tempusque illi præfinitum institerit, tum revelabitur. Dictum est autem, nonnullos asserere, Spiritum sanctum esse remoram. Quando enim ille propter scelera mortalium e medio sublatus fuerit ac defecerit, locus tumn relinquetur iniquo, ut reveletur. Ac principium, inquit, sumpsit mysterium iniquitatis. Etenim Simon et Nicolaus hæresiarchæ quæ Antichristi erant operabantur, cælerique hos secuti omnes, Marcion, Montanus, qui seipsum Pa- Μαρκίων καὶ Μοντανὸς, ὃς καὶ Παράκλητον ἑαυτὸν racletum nominavit, et Manes atque alii. Tu vero divi Joannis Chrysostomi enarrationem, ceu veritati magis consonam, suscipe. VERS. 8. Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui. Proxima est consolatio: consumet enim ipsum Dominus. Perinde enim ut ignis etiam ante adventum suum, cum adhuc procul fuerit, bestiolas tamen torpere facit absumitque: hunc ad modum Christus vel solo imperio, sive afflatu Spiritus sancti pleno, delebit ipsum, soloque adventu abolebit, hoc est, omnino inefficacem reddet. Ubi enim visus tantum fuerit, sislet deceptionem. VERS. 9. Cujus adventus est secundum operationem Satana. Quisnam ille sit, nos docet, nimirum homo qui Satanam in se habet operantem per ipsum. In omni virtute, et signis, et prodigiis mendacibus. Hoc est, omnem potentiam præ se feret, sed nihil veri habebit, omnia vero propter imposturam. Prodigiis enim mendacibus, hoc est mentitis, vel ad mendacium ducentibus eos qui animum eis advertunt. Hæc autem prædicit Paulus, ne seducantur ii qui tum victuri sunt. VeRs. 10. Et in omni seductione iniquitatis iis qui pereunt. Horribilis erit undique præ potestate, ex crudelitate omnia faciens, ut imponat atque injuriam bominibus inferat, salutem ipsorum vastans. Ne vero quis ambigat dicens: Cur ergo permisit eum Deus ῃ venire, 539 cum tot incommodis homines sint afAciendi? subdit, Ne metuas: in pereuntibus enim fortis est, qui, etiamsi ille non advenisset, increduli tamen permansuri erant. Eo quod charitatem veritatis non receperunt, ut ipsi salvi fierent. Charitatem veritatis Christum appellat: utrumque enim erat, et propter utrumque advenit, tum quia diligeret homines, tum ut veritatem submonstraret. Innuit autem, quod plurimum ▼ Matth. xxiv, 14. ὠνόμασε, καὶ Μάνης, καὶ οἱ ἄλλοι. ᾿Αλλὰ σὺ τὴν τοῦ ἐν ἁγίοις Ἰωάννου δέχου ἐξήγησιν, ὡς ἀληθεστέραν. "Ον ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἀναλώσει τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ καταργήσει τῇ ἐπι φανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Ἐγγὺς ἡ παραμυ θία· ἀναλώσει γὰρ αὐτὸν ὁ Κύριος. Καθάπερ γὰρ τὸ πῦρ καὶ πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ πόρρωθεν, ὅμως τὰ μικρὰ ζωύφια ναρκᾷν ποιεῖ καὶ ἀναλίσκει· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τῷ ἐπιτάγματι μόνῳ, ἤτοι τῷ ἐμφυ σήματι, τῷ Πνεύματος ἁγίου γέμοντι, ἀφανίσει αὐτὸν, καὶ τῇ παρουσία μόνη καταργήσει, τουτέστι, παντελῶς ἀργὸν ποιήσει. Καὶ φανεὶς γὰρ μόνον, στήσει τὴν ἀπάτην. Οὗ ἐστιν ἡ παρουσία κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ. Τίς ἐστιν οὗτος, διδάσκει ἡμᾶς, ὅτι ἄνθρωπος ἔχων τὸν Σατανᾶν ἐν ἑαυτῷ, δι' αὐτοῦ ἐνεργοῦντα. Εν πάσῃ δυνάμει, καὶ σημείοις, καὶ τέρασι ψεύδους. Τουτέστι, πᾶσαν ἐπιδείξεται δύναμιν, ἀλλ' οὐδὲν ἀληθὲς, ἀλλὰ πάντα πρὸς ἀπάτην. Τερασι γὰρ ψεύδους, τουτέστι τοῖς διεψευσμένοις, ἤτοι εἰς ψεῦδος ἄγουσι τοὺς αὐτοῖς προσέχοντας. Ταῦτα δὲ προλέγει Παῦλος, ἵνα μὴ ἀπατηθῶσιν οἱ τότε. Καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ τῆς ἀδικίας ἐν τοῖς ἀπολ λυμένοις. Φοβερὸς γὰρ ἔσται πάντοθεν ἀπὸ τῆς ἐξουσίας, ἀπὸ τῆς ὠμότητος πάντα ποιῶν, ἵνα ἀπα τήσῃ καὶ ἀδικήσῃ τοὺς ἀνθρώπους, λυμαινόμενος τὴν σωτηρίαν αὐτῶν. Ἵνα δὲ μή τις απορήσῃ λέγων· Τί οὖν συνεχώρησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς παραγενέσθαι, ἐπειδὴ μέλλουσι τοσαῦτα βλαβῆναι οἱ ἄνθρωποι; φησὶν, ὅτι Μὴ φοβηθῇς· ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις γὰρ Ισχύει, οἱ, εἰ καὶ μὴ ἐκεῖνος παρεγένετο, ἔμελλον ἀπειθεῖς διαμεῖναι. Ἀνθ' ὧν τὴν ἀγάπην τῆς ἀληθείας οὐκ ἐδέξαντο εἰς τὸ σωθῆναι αὐτούς. Αγάπην ἀληθείας τὸν Χριστὸν καλεῖ· ἀμφότερα γὰρ ἦν, καὶ δι' ἀμφότερα παρεγένετο, καὶ ἀγαπῶν τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἵνα τὴν ἀλήθειαν ὑποδείξῃ. Αινίττεται δὲ ὅτι μας. Varia lectiones. " κι ώσπερ Ο. Ως καθ' ὅν καὶ ἐνεργεῖ m.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. - CAP. II. λιστα πρὸς οι Ιουδαίοις ἰσχύσει ὁ πλάνος· οὗτοι γὰρ sit roboris habiturus impostor ille apud Judaeos: οὐκ ἐδέξαντο τὸν Χριστὸν, οὔτε ἐπίστευσαν αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς λέγει· Ἐγὼ ἦλθον ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐκ ἐδέξασθέ με· ἐὰν ἄλλος ἔλθῃ ἐν τῷ ἰδίῳ ὀνόματι, ἐκεῖνον λήψεσθε. Καὶ διὰ τοῦτο πέμψει αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐνέργειαν πλάνης, εἰς τὸ πιστεῦσαι αὐτοὺς τῷ ψεύδει. Πέμψει, ἀντὶ τοῦ, παραχωρήσει αὐτὸν ἐλθεῖν. Ορα δὲ, ὅτι πρῶτον ἐκεῖνοι ἀπώσαντο τὴν ἀλήθειαν, καὶ τότε εγκατέλιπεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, καὶ ἐκράτησεν αύτ τῶν τὸ ψεῦδος. Ενέργειαν δὲ πλάνης, τὰ ἔργα φησὶν ᾿Αντιχρίστου, ἃ ποιεῖ εἰς τὸ πλανῆσαι· ἢ καὶ αὐτὸν τοῦτον … οὕτως ὠνόμασεν, ενεργούμενον ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, διὰ τὸ πλανῆσαι πολλούς. illi enim non receperunt Christum, neque crediderunt ei, id quod Christus eis dicit: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me. Si alius venerit in nomine suo, istum recipietis *. Vers. 11. Et ideo millet illis Deus operationem erroris, ut ipsi credant mendacio. Mittet, pro, sinet ipsum venire. Animadverte autem, quod ipsi primo repulerint veritatem, et tum postea reliquit eos Dens, ac dominatum est in eos mendaciam. Operationem autem erroris opera Antichristi vocat, quæ facit ut decipiat: vel illum ipsum sic nominavit motum et agitatum a Satana, ut multos seducat. VERS. 12. Ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. Non dixit, Ut puuiantur (nam eliamsi Antichristus non ve nisset, increduli puniendi erant), verum Ui condemnentur, inquit, ut sint ipsi inexcusabiles. Quid enim dicerent, Propterea non credidimus Christo, quod discipuli eum Deum prædicarint, nos autem audivimus unum esse Deum, ex quo omnia? Quomodo igitur credidistis Antichristo, qui seipsum Deum facit? Christus enin Patri omnia referebat accepta: hic vero e diverso. Sed dicent, Signa ejus perspeximus. Atqui per Christum facta sunt etiam multa et magna. Atqui Christus quidem Servator a propbetis predicabatur: iste vero, filius iniquitatis et interitus. Hanc ob causam condemnabuntur, " quoniam veritatem dimittentes, consenserunt, hoc est, placuit eis, ac lubenter addicti sunt injustitia, hoc est vastatori, omnem injustitiam adversus mortalium animos adducenti, qui reipsa est injustitia. Ινα κριθῶσι πάντες οἱ μὴ πιστεύσαντες τῇ ἀληθείᾳ, ἀλλ᾽ εὐδοκήσαντες ἐν τῇ ἀδικίᾳ. Οὐκ εἶπεν, Ινα κολασθῶσι (καὶ γὰρ καὶ τοῦ ᾿Αντιχρίστου μὴ ἐλθόντος, ἔμελλον * κολασθῆναι οἱ ἀπειθεῖς), ἀλλ', Ινα, φησί, κατακριθῶσιν, ὥστε εἶναι αὐτοὺς αναπολογήτους. Τί γὰρ ἂν εἴποιεν, ὅτι Διὰ τοῦτο οὐκ ἐπιστεύσαμεν τῷ Χριστῷ, διότι Θεὸν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ ἐκήρυξαν, ἡμεῖς δὲ ἠκούσαμεν, ὅτι εἶ; Θεός, ἐξ οὗ τὰ πάντα; Πῶς οὖν ἐπιστεύσατε τῷ - Αντιχρίστῳ Θεὸν ἑαυτὸν ποιοῦντι; Ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς τῷ Πατρὶ πάντα ἀνετίθει, οὗτος δὲ τούναντέον. ᾿Αλλὰ φήσουσιν, ὅτι Σημεῖα εἴδομεν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γέγονε πολλὰ καὶ μεγάλα. Καίται ὁ μὲν Χριστὸς Σωτὴρ ἐκηρύττετο παρὰ τῶν προφητῶν· οὗτος δὲ, υἱὸς ἀνομίας καὶ ἀπωλείας. Διὰ ταῦτα κατακριθήσονται, ὅτι τὴν ἀλήθειαν ἀφέν τες, εὐδόκησαν, τουτέστιν, ἠρέσθησαν καὶ προσετέ θησαν ἀσμένως τῇ ἀδικίᾳ, τουτέστι, τῷ λυμεῶνι, τῷ πᾶσαν ἀδικίαν κατὰ τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν ἐπισυναγαγόντι, τῷ αὐτόχρημα ἀδικία δντι. Ἡμεῖς δὲ ὀφείλομεν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ πάντ τοτε περὶ ὑμῶν, ἀδελφοὶ ἠγαπημένοι ὑπὸ Κυρίου. Ἐπειδὴ φοβερά τινα εἶπε καὶ δυνάμενα κατασεῖσαι διάνοιαν ἀκρατή, νῦν λεαίνει τὰς καρδίας, διδάσκων ὅτι Ταῦτα μὲν ἄλλοις ἔστωσαν φοβερά, τοῖς ἀπολλυμένοις, καθ' ὧν καὶ ἰσχύουσιν· ἡμεῖς δὲ ὀφείλομεν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ περὶ ὑμῶν, ὅτι ἐξελέγητε, ὅτι ἠγαπήθητε ὑπὸ Θεοῦ. Εἰ δὲ ἡμεῖς ὑπὲρ ὑμῶν εὐχα ριστοῦμεν, πολλῷ μᾶλλον ὑμεῖς τοῦτο ὀφείλετε ποιεῖν ἐφ' ὑμῖν αὐτοῖς. *Οτι είλετο ὑμᾶς ὁ Θεὸς ἀπ' ἀρχῆς εἰς σωτη ρίαν ἐν ἁγιασμῷ Πνεύματος, καὶ πίστει ἀληθείας. Διὰ τοῦτο εὐχαριστοῦμεν, ὅτι ἐξελέξατο ὑμᾶς ὁ Θεὸς, καὶ προώρισεν εἰς σωτηρίαν, ἀξίους δηλαδή προγνούς. Πῶς; Εν ἁγιασμῷ Πνεύματος· τουτέστιν, Εσωσεν ὑμᾶς, ἁγιάσας διὰ τοῦ Πνεύματος. Εἶτα, ἵνα μήτις εἴπῃ· Τί οὖν; ἡμεῖς οὐδὲν εἰσηνέγκαμεν; ἐπάγει· Καὶ πίστει ἀληθείας· τουτέστιν, Ηγίασεν ἡμᾶς προεισενεγκόντας πίστιν ἀληθείας, τουτέστιν ἀληθινῶν πραγμάτων. Οὐ γὰρ ψεύδεσί τισιν ἐπιστεύ σαμεν, ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ αὐτῇ. Καὶ ἄλλως δὲ, δευ × Joan. V, και παρ' οι οι ἐκεῖνον 0. οι ώφειλον Ο. VERS. 15. Nos autem debemus gratias agere Dee semper pro vobis, fratres dilecti a Domino. Quia formidabilia quædam dixerat, et quæ possent infirmum animum concutere, nunc mitigat corda eorum, doeens quod licet bæc aliis quidem terribilia sint, nempe iis qui pereunt, adversum quos etiam plurimum valent, nos vero debemus gratias agere Deo pro vobis, quod electi sitis, quod dilecti sitis a Deo. Si autem nos pro vobis gratias agimus, 540 multo magis vos istuc facere decet pro vobis ipsis. Quoniam elegit vos Deus a principio ad salutem in sanctificatione Spiritus, et fide veritatis. Hanc ob rem gratias agimus, quia elegit vos Deus, et predestinavit ad salutem, cum dignos videlicet præscisset. Quomodo? In sanctificatione Spiritus: hoc est, servavit vos, sanctificans per Spiritum. Deinde, ne quis dicat, Quid inde? nihilne nos attulimus? subdit, Et fide veritatis, id est, Sanctificavit nos qui attulimus fidem veritatis, hoc est verarum rerum. Non enim mendaciis quibusdam fidem adhibuimus, sed veritati ipsi. Præterea, secundæ fidei Varia lectiones.

meminit, quandoquidem et post sanctificationem & τέρας ἐμνήσθη τῆς πίστεως, ἐπειδὴ καὶ μετὰ τὸν copia ejus indigeamus, ne concutiamur. VERS. 14. Ad quod vocarit vos per Evangelium nostrum, in acquisitionem gloriæ Domini nostri Jesu Christi. Ne audientes fidem, extollantur apud sese, quasi ipsi illam attulissent; non simpliciter hoc dimittit, verum hoc etiam, inquit, Dei est. Ad hoc enin, inquit, vocavit vos. Ad hoc? quale? Ut servemini per sanctificationem et fidem. Proinde etsi credidistis, gratia id vocantis est. Nisi enim per verbum quod prædicavimus vobis, vocassel vos, quomodo, quæso, audivissetis? Nec exiguam sibi gloriam saJutem vestram Christus arbitratur. Gloria enim boni est, multos esse qui servantur. Quis igitur non diliget talem Dominum? quis non velit hujus gloriam, sive suam ipsius salutem? VERS: 15. Itaque, fratres, stale, ac tenete traditiones, quas edocti estis sive per sermonem, sive per Epistolam nostram. Vel hinc perspicuum est quod pleraque etiam sine scriptis per sermonėm; id est viva voce, tradiderint, et non solum per epistolas. Similiter autem et hæc et illa fide digna sunt. Itaque et Ecclesiæ traditionem fide dignam existimemus. Traditio est nihil amplius quæras. Indicat autem hic multos esse commotos. VERS. 16, 17. Ipse autem Dominus noster Jesus Christus, et Deus et Pater noster, qui dilexit nos, et dedit consolationem æternam et spem bonam in gratia, consoletur corda vestra, et confirmet vos in omni opere et sermone bono. Adhortationem oratio excipit. Hoc enim vere est succurrere: perinde ac si dicat, Ego quidem dixi, at totum Deo acceptum referendum est. Ubi sunt autem qui Filium propterea imminuunt, quod in baptismate post Patrem nominetur? Ecce enim hic diversum habetur: prius enim nominavit Filium. Qui dedit, inquit, consolalionem aternam. Qualem hanc? Spem, inquit, futurorum. Hæc enim est 541 quæ sustinet corda nostra in tentationibus decidentia, futurorum bonorum spes. Dedit autem hanc nobis Deus, non pro laboribus nostris, verum ex gratia. Hoc autem dixit, ut illorum auimos reprimat. Observa autem quernadmodum sub forma precationis mentem illorum excitet, cura adeoque providentia Dei pignora et signa ponens. Nam si nihil laborantibus consolationem impertiit, multo magis aflictis ac laborantibus pro fide dabit. Quocirca bonam spem concipile. Porro, Consoletur, inquit, corda vestra et confirmet in omni opere el sermone bono, hoc est, per omne opus et sermonem bonum. Hæc enim est consolatio Christiani, facere aliquid boni et quod Deo placeat. Vel confirmet vos in doctrina recta operibusque bonis, adeo ut non depravemini, neque ob ea quæ contingunt, animum despondeatis. Atque ista est consolatio. Qui enim firmatus est, quæ96° ἁγιασμὸν πολλῆς αὐτῆς δεόμεθα, ἵνα μὴ παρασα· λευθῶμεν. Εἰς ὃ ἐκάλεσεν ὑμᾶς διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἡμῶν, εἰς περιποίησιν δόξης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἵνα μὴ ἀκούσαντες πίστιν, ἐπαρ θῶσιν ὡς καὶ αὐτοὶ συνεισαγαγόντες, οὐδὲ τοῦτε ἀφίησιν ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ τοῦτο, φησί, τοῦ Θεοῦ. Εἰς τοῦτο γὰρ ἐκάλεσεν ὑμᾶς, φησίν. Εἰς τοῦτο, ποιον; Εἰς τὸ σωθῆναι διὰ τοῦ ἁγιασμοῦ καὶ τῆς πίστεως. Ὥστε κἂν ἐπιστεύσατε, ἡ χάρις τοῦ καλέσαντοῦ. Εἰ μὴ γὰρ διὰ τοῦ λόγου σου ἡμῶν ἐκάλεσε, πῶς ἂν ἠκούσατε; Οὐ μικρὸν δὲ τοῦτο εἰς δόξαν ἡγεῖται, τὴν ὑμετέραν σωτηρίαν, ὁ Χριστός. Δόξα γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ πολλοὺς εἶναι τοὺς σωζομένους. Τις οὖν οὐκ ἀγαπήσει τοιοῦτον Δεσπότην; τίς οὐ θελήσει τὴν δόξαν τούτου, ήτοι τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν; Αρα οὖν, ἀδελφοί, στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις, ἂς ἐδιδάχθητε, είτε διὰ λόγου, είτε δι' Επιστολῆς ἡμῶν. Κἀντεῦθεν δῆλον, ὅτι πολλὰ καὶ ἀγράφως διὰ λόγου, τουτέστι ζώσῃ φωνῇ, παρ εδίδοσαν, οὐ μόνον δι᾿ ἐπιστολῶν. Ομοίως δὲ καὶ ταῦτα κἀκεῖνα ἀξιόπιστα. Ὥστε καὶ τὴν παράδοσιν τῆς Ἐκκλησίας ἀξιόπιστον ἡγούμεθα. Παράδοσις ἐστι· μηδὲν πλέον ζήτει. Δείκνυσι δὲ ἐνταῦθα πολύ λοὺς ὄντας τοὺς παρασαλευομένους. Αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἡμῶν, ὁ ἀγαπήσας ἡμᾶς, καὶ δοὺς παράκλησιν αιωνίαν καὶ ἐλπίδα ἀγαθὴν ἐν χάριτι, παρακαλέσαι ὑμῶν τὰς καρδίας, καὶ στην ρίξαι ὑμᾶς ἐν παντὶ ἔργῳ καὶ λόγῳ ἀγαθῷ. Μετὰ τὴν παραίνεσιν, εὐχή. Τοῦτο γάρ ἐστιν ὄντως βοη θεῖν· ὡς ἂν εἰ τοῦτο ἔλεγεν· Ἐγὼ μὲν εἶπον, τὸ δὲ πᾶν τοῦ Θεοῦ ἐστι. Ποῦ δέ εἰσιν οἱ τὸν Υἱὸν ἐλατα τοῦντες, ἐπειδὴ ἐν τῷ βαπτίσματι μετὰ τὸν Πατέρα ονομάζεται; Ἰδοὺ γὰρ ἐνταῦθα τοὐναντίον ἐστί· πρότερον γὰρ ὠνόμασε τὸν Υἱόν. Δοὺς, φησὶ, παράκλησιν αἰωνίαν. Ποίαν δὲ ταύτην; Τὴν ἐλπίδα, φησί, τῶν μελλόντων. Αύτη γάρ ἐστιν ἡ ἀνέχουσα τὰς καρδίας ἡμῶν καταπιπτούσας ἐν τοῖς πειρασμοῖς, ἡ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἐλπίς. Δέδωκε δὲ ταύτην ἡμῖν ὁ Θεὸς, οὐ κοπιάσασιν, ἀλλὰ χάριτι. Τοῦτο δὲ είπε, καταστέλλων αὐτῶν τὸ φρόνημα. Ορα δὲ, πῶς ἐν τάξει εὐχῆς διανίστησιν αὐτῶν τὴν διάνοιαν, τὰ τῆς κηδεμονίας τοῦ Θεοῦ ἐνέχυρα καὶ τεκμήρια τι θείς. Εἰ γὰρ μηδὲν κάμνουσι παράκλησιν ἔδωκε, πολλῷ μᾶλλον τοῖς ὑπὲρ τῆς πίστεως κάμνουσι δώσει. Ὥστε εὐέλπιδες γίνεσθε ". Παρακαλέσαι δε, φησὶν, ὑμῶν τὰς καρδίας, καὶ στηρίξαι ἐν παντὶ ἔργῳ καὶ λόγῳ ἀγαθῷ, τουτέστι, διὰ παντὸς ἔργου καὶ λέγου ἀγαθοῦ. Τοῦτο γὰρ παράκλησις Χριστια νοῦ, τὸ ποιῆσαί τι χρηστὸν καὶ Θεῷ δοκοῦν. Η, ὅτι Στηρίξαι ὑμᾶς ἔν τε δόγμασιν ὀρθοῖς καὶ πράξεσιν ἀγαθαῖς, ὥστε μή παραφέρεσθαι, μηδὲ καταπίπτειν ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσι. Τοῦτό ἐστι παράκλησις. Ο γὰρ ἐστηριγμένος, ὅσαπερ ἂν πάθῃ, φέρει γενναίως, Varis lectiones. και ἁγιασμοῦ καὶ τῆς πίστεως καὶ τοῦ λό. Ο. οι δώσει, ὥστε εὐέλπιδας γενέσθαι ο.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. CAP. III. καὶ οὐ παρατρέπεται· διὰ μὲν τοῦ τὸ δόγμα τηρεῖν cunque patitur, fert strenue, et non subvertitur, ὀρθὸν πεπεισμένος περὶ τῶν μελλόντων βεβαίως· propterea quidem quod dogma rectum serval, de διὰ δὲ τοῦ ἀγαθὸν βίον ἔχειν, χαίρων ὅτι οὐχ ὡς καὶ futuris firmiter persuasus: quod vero bonam vitam κουργός, ἀλλ' ὡς Θεοῦ λειτουργὸς πάσχει. ducit, gavisus quia non veluti maleficus, sed velut Dei minister patiatur. CAPUT III. Quod reliquum est, orale, fratres, pro nobis, μι verbum Domini currat et clarificetur, sicul et apud vos. Ipse quidem oravit pro eis, ut firmentur: deinceps petit ab eis, ut pro ipso orent, non ut periculis non objiciatur (in hoc enim positus erat ), sed, Ut verbum currat et clarificetur. Neque laude caret hæc petitio: ait enim, Quemadmodum apud vos: hoc est, Ut omnes sic obediant, quemadmoΤὸ λοιπὸν, προσεύχεσθε, ἀδελφοί, περὶ ἡμῶν, ἵνα ὁ λόγος τοῦ Κυρίου τρέχῃ καὶ δοξάζηται, καθὼς καὶ πρὸς ὑμᾶς. Αὐτὸς μὲν ηὔξατο περὶ το αὐτῶν, ἵνα στηριχθῶσιν· ἀξιοῖ δὲ λοιπὸν αὐτοὺς εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, οὐχ ἵνα μὴ κινδυνεύῃ (εἰς τοῦτο γὰρ ἔκειτο), ἀλλ', Ινα τὸ κήρυγμα τρέχῃ καὶ δοξάζηται. Καὶ μετ' ἐγκωμίου ἡ αἴτησις· φησὶ γὰρ, Καθώς ο καὶ πρὸς ὑμᾶς· τουτέστιν, Ἵνα πάντες οὕτως ὑπακούωσιν ', ὥσπερ καὶ ὑμεῖς. Οὕτως οὐδὲν dum et vos. Adeo nibil privati optabat, sed omni ἴδιον ηύχετο, ἀλλὰ πάντα τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἵνα ῥυσθῶμεν ἀπὸ τῶν ἀτόπων καὶ πονης ρῶν ἀνθρώπων· οὐ γὰρ πάντων ἡ πίστις. Περὶ τῶν ἀντιλεγόντων τῷ κηρύγματι λέγει, περὶ τῶν μα χομένων τοῖς δόγμασι, οἷος ἦν ᾿Αλέξανδρος ὁ Χαλο κεύς· τοῦτο γὰρ ηνίξατο εἰπών· Οὐ γὰρ πάντων ή πίστις· τουτέστιν, οὐ πάντες πιστεύουσιν, ἀλλ᾽ οἱ ἄξιοι· ὥσπερ ἂν εἴ τις εἶπεν, ὅτι Οὐ πάντων ἐστὶ τὸ στρατεύεσθαι ἐν τοῖς βασιλείοις, ἀλλὰ τῶν ἐπιτηδείων πρὸς τοῦτο. Διανίστησι δὲ αὐτοὺς, εἴ γε τοσαύ τὴν ἔχουσι παρρησίαν, ὥστε καὶ τῷ διδασκάλῳ ἐξευμαρίζειν τὸ κήρυγμα. Λεληθότως δὲ αἰνίττεται καὶ κινδύνους αὐτῷ πάντως ἐπαγομένους παρὰ τῶν ἀνθισταμένων τῷ λόγῳ. Καὶ τοῦτο δὲ ἱκανὸν αὐτοῖς εἰς παράκλησιν, ὡς καὶ τοῦ τηλικούτου Παύλου ἔτι ἐν κινδύνοις παλαίοντος. Πιστὸς δέ ἐστιν ὁ Κύριος, ὃς στηρίξει ὑμᾶς, καὶ φυλάξει ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Εἶπεν ἄνω, ὅτι Εἰλετο ὑμᾶς ὁ Θεὸς εἰς σωτηρίαν, ἀντὶ τοῦ, ἐξελέξατο. Πιστὸς οὖν ἐστι, τουτέστιν ἀληθῆς, καὶ πάνε τως ποιήσει ὁ ἐνήρξατο· καὶ στηρίξει μὲν ὑμᾶς, καθάπερ καὶ ηὐξάμεθα, ὥστε μηκέτι σαλευθῆναι. φυλάξει δὲ, ὥστε μὴ ἰσχῦται καθ᾽ ὑμῶν τὸν Σατανᾶν. a Πεποίθαμεν δὲ ἐν Κυρίῳ ἐφ' ὑμᾶς, ὅτι ὁ παραγ γέλλομεν ὑμῖν, καὶ ποιεῖτε καὶ ποιήσετε. Ἐπειδὴ ἐπηύξατο αὐτοῖς, καὶ εἶπεν, ὅτι πιστός ἐστιν ὁ Θεὸς, ὅτι ποιήσει & ενήρξατο· ἵνα μὴ νομίσαντες τὸ πᾶν τοῦ Θεοῦ εἶναι, αὐτοὶ ἀποῤῥᾳθυμήσωσιν, ἰδοὺ νῦν καὶ τὴν παρ' αὐτῶν συνέργειαν ἀπαιτεῖ, ὡς ἂν εἰ τοιαῦτα λέγων 3· Ὁ μὲν Θεὸς πιστός ἐστι, καὶ πάν τως ποιήσει τὰ αὑτοῦ· ἀλλ' ἐὰν καὶ ὑμεῖς ἐργάζης σθε. Ορα δὲ σ. φίαν· Οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, ὅτι Πεποίθαμεν ἐφ' ὑμᾶς, ἀλλ', Ἐν Κυρίῳ· τουτέστι, Τῇ φίλο ανθρωπίς αὐτοῦ πιστεύομεν, ὅτι αὐτὴ ἐπιῤῥώσει ὑμᾶς· ἵνα δείξῃ αὐτοῖς ὅτι τὸ πᾶν ἀναρτητέον τοῦ Θεοῦ. Πάλιν, οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, Πεποίθαμεν τῷ Κυ ρίῳ, ἀλλ', Εφ' ὑμᾶς, καὶ, ὅτι Ποιεῖτε καὶ ποιήσετε, ἵνα μὴ τὸ πᾶν ἀναρτήσαντες τοῦ Θεοῦ, ἀργότεροι αὐτοὶ γένωνται. Δεῖ μὲν γὰρ τὸ πᾶν ἐπὶ τὸν Θεὸν ρίπτειν, ἀλλ' ἐνεργοῦντας καὶ αὐτούς. Οὐκ ἠρκέσθη οι ὑπὲρ 0. Dei. VERS. 2. Et ut liberemur ab importunis et malis hominibus: non enim omnium est fides. Loquitur de iis qui verbi prædicationi contradicunt, et qui doctrinæ adversantur; qualis erat Alexander Ærarius. Hoc enim innuit inquiens: Non enim omnium est fides, hoc est, Non omnes credunt, seul qui digni sunt: perinde ac si quis dicat: Non omnium est sub vexillo regio militare, cæterum eorum tantum, qui ad hoc sunt idonei. Simul autem excitat et commendat eos, siquidem tantam habent fiduciam, ut præceptori suo prædicationem facilem reddant. Porro, clam innuit pericula sibi omnino ab iis qui verbo resistebant, inducta. Atque hoc satis erat eis ad consolationem, quod talis tantusque Paulus exsistens, adhuc cum periculis luctaretur. VERS. 3. Fidelis autem est Dominus, qui confirmabil 542 vos, et custodiet a malo. In superioribus dixit, Elegit vos Deus ad salutem, hoc est, selegit e multis. Fidelis igitur est, id est verax, et omnino perficiet quod orsus est; et confirmabil VOS quidem, sicut oravimus ut non porro concutiamini. Custodiet autem, ut non prævaleat contra vos SLlanas. VERS. 4. Confidimus autem in Domino de vobis, quod quæ præcipimus vobis, et facilis et facictis. Postquam orasset pro eis ac dixerat, Fidelis est Deus, quia faciet quæ orsus est; ne jam existimantes totum esse Dei, ipsi segues evadant, ecce jam nunc ipsorum cooperationem postulat; perinde ac si diceret: Deus quidem fidelis est, et omnino faciet quæ sua sunt, sed si vos etiam operemini. Expende autem ejus sapientiam. Non dixit simpliciter, Confidimus de vobis, sed, In Domino: hoc est, Clementiae ejus credimus, quod ea sit confortatura vos, ut indicet ipsis totum ex Deo pendere debere. Rursus, non dixit simpliciter, Confdimus Domino: verum, De vobis, et, Quod facilis et facielis, ue totum in Deum transferentes, ipsi otiosiores reddantur. Totum enim in Deun rejicienduin est, sed ita ut nos etiam operemur. Nec fuit contentus dicere, Varia lectiones. 30 καθάπερ ο. ' ὑπάρχωσιν m.· τῶν διδασκάλων Ο. 5 ὡς εἰδὼς ταῦτα λέγει m.

Facilis; sed adjecit, Facietis: ostendens, nobis δὲ εἰπὼν τὸ, Ποιεῖτε, ἀλλὰ προσέθηκε καὶ τὸ, Ποιή ad extremum usque spiritum virtutem adesse de- σετε· δεικνὺς ὅτι δεῖ ἡμῖν ἄχρι καὶ τῆς ἐσχάτης bere. ἀναπνοῆς παρεἶναι τὴν ἀρετήν. VERS. 5. Dominus autem dirigat corda vestra ad dilectionem Dei, et ad patientiam Christi. Iteruın pro eis intercedit, quanta illorum cura tangatur, indicans. Quia enim nonnullos eorum objurgaturas cst, corda ipsorum præmitigat, ut videatur ex multa charitate objurgare. Ait igitur, Dominus dirigat corda vestra: hoc est, Recta venire faciat et non aberrare. Multa enim sunt quæ a recto charitatis calle abducunt, ut pecunia, facultates, vana gloria, afflictio, tentationes. Haec enim aliaque multa non sinunt nos ad dilectionem Dei recta accedere, diligereque ipsum perinde ac necessarium est. llud vero, Ad patientiam Christi, vel sic intelliges ut sustineamus et nos, quemadmodum ille sustinuit: vel ut cum patientia exspectemus Christum et non desperemus, sed firmiter credamus, quod qure promiserit, completurus sit. Præterea, patientiæ mentionem faciens, afflictiones innuit. Charitati autem Dei adjunxit patientiam: hoc enim est diligere Deum, propter ipsum patienti auimo esse, et non contristari. Per Dominum autem hic Spiritum intellige, perinde ac magnus annotavit Basilius. VERS. 6. Præcipimus autem vobis, fratres, in nomine Domini nostri Jesu Christi. Non semel indicavimus Paulum severiorem institutionem ap-´ pellare præceptum. 543 Nunc itaque formidabiliorem adhortationem faciens, Non nos præcipimus, inquit, sed Christus. Quæ enim ego dico, ille profecto dicit. Nam ut otiosi essemus, nusquain ill.: præcepit. Ut subtrahatis vos ab omni fratre inordinate ambulante. Hoc est, ut separemini a quovis inordinale, hoc est otiose, vivente, sive dives, sive pauper, sive sanctus fuerit. Qui enim ab utilibus operibus abstinent, in dicacitatem plerumque et scurrilitatem præcipites aguntur. Hac autem inordinata sunt. Quomodo? Propter hoc ipsum, quod nihil agat, et quia ordinem a præceptore positum excedat. Infert igitur: & Ὁ δὲ Κύριος κατευθύναι ὑμῶν τὰς καρδίας εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ Χριστοῦ. Πάλιν ἐπεύχεται αὐτοῖς, δεικνύς τὴν αὐτοῦ κηδεμονίαν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλει τισὶν αὐτῶν ἐπιτιμᾷν, προλεαίνει τὰς καρδίας αὐτῶν, ἵνα δόξη ὅτι ἀπὸ ἀγάπης πολλῆς ἐπιτιμῇ. Φησὶν οὖν, ὅτι ἡ Κύριος κατευθύναι τὰς καρδίας ὑμῶν, τουτέστιν. ἐπ᾿ εὐθείας ἐλθεῖν ποιήσεις ", καὶ μὴ παρατραπήνα: Πολλὰ γὰρ εἰσι τῆς πρὸς τὴν ἀγάπην ὀρθῆς ὁδοῦ ἐκτρέποντα, καὶ χρήματα, καὶ κενοδοξία, καὶ θάλα ψεις, καὶ πειρασμοί. Ταῦτα γὰρ καὶ ἄλλα πλείω οὐκ ἐῶσιν ἡμᾶς εἰς ἀγάπην τοῦ Θεοῦ εὐθυπορῆσαι, καὶ ἀγαπῆσα: αὐτὸν ὡς δεῖ. Τὸ δὲ, Εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ Χριστοῦ, ἡ οὕτω νοήσεις, ἵνα ὑπομένωμεν, ὡς ἐκεῖνος ὑπέμεινεν· *, "Ινα μεθ' ὑπομονῆς ἀναμένω μεν τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ ἀπελπίζωμεν, ἀλλὰ πιο στεύωμεν βεβαίως, ὅτι ἃ ἐπηγγείλατο πληρώσει. Εἰπὼν δὲ ὑπομονὴν, θλίψεις ηνίξατο. Τῇ ἀγάπῃ δὲ τοῦ Θεοῦ συνέζευξε τὴν ὑπομονήν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ἀγαπᾶν τὸν Θεὸν, τὸ ὑπομένειν δι' αὐτὸν, καὶ μὴ θεα υβεῖσθα:. Κύριον δὲ, τὸ Πνεῦμα νόει ἐνταῦθα, ὡς ὁ μέγας παρεσημήνατο Βασίλειος. Παραγγέλλομεν δὲ ὑμῖν, ἀδελφοὶ, ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Πολλάκι; είπο μεν, ὅτι παραγγελίαν ὁ Παῦλος λέγει τὴν αὐστηρι τέραν διδασκαλίαν. Καὶ νῦν οὖν φοβερωτέραν τὴν παραγγελίαν ποιῶν, φησὶν, ὅτι οὐχ ἡμεῖς παραγ γέλλομεν, ἀλλ' ὁ Χριστός. "Α γὰρ ἐγὼ λέγω, ἐκεῖνος λέγει. Οὐδαμοῦ γὰρ προσέταξεν ἐκεῖνο; ἀργεῖνο Στέλλεσθαι ὑμᾶς ἀπὸ παντὸς ἀδελφοῦ ἀτάκτως περιπατοῦντος. Τουτέστι, χωρίζεσθαι ἀπὸ τοῦ ἀτάκτως, τουτέστιν ὁ ἀργῶς, βιοῦντος παντός, καν πλούσιος ᾖ, κἂν πένης, κἂν ἅγιος ". Οἱ γὰρ ἀπεχό μενοι τῶν εὐχρήστων ἔργων, ὡς ἐπίπαν εἰς εὐτραπε λίας καὶ ἀδιαφορίας ἐκτραχηλίζονται. Ταῦτα δὲ ἀτα ξίας εἰσί. Πῶς; Δι' αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀργεῖν, καὶ καθό ἐκβαίνει τὴν παρὰ τοῦ διδασκάλου τεθεῖσαν αὐτῷ τάξιν. Ἐπιφέρει οὖν Et non secundum traditionem quam acceperunt a Καὶ μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν ἢν παρέλαβον nobis. Quam per opera vobis tradidi, exemplar παρ' ἡμῶν. "Ην διὰ τῶν ἔργων ὑμῖν παρέδωκα, vobis factus: proprie enim traditio est hujusmodi. τύπος γενόμενος ὑμῖν. Κυρίως γὰρ ἡ τοιαύτη παρά δοσις. Vers. 7. Ipsi enim scitis quemadmodum oporteat imitari nos, quoniam non inordinate nos gessimus apud vos, neque gratis panem manducavimus ab aliquo. Non inordinate uos pessimus, id est, non fuimus otiosi. Inordinationem enim otium nominat, ut supra: atque ita sane se res habet: nam Deus posuit hominem ad laborem, artusque ad hoe effinxit: quocirca qui otiosus est, ab ordine Αὐτοὶ γὰρ οἴδατε πως δει μιμείσθαι ἡμᾶς, ὅτι οὐκ ἠτακτήσαμεν ἐν ὑμῖν, οὐδὲ δωρεὰν ἄρτον ἐφάγομεν παρά τινος. Οὐκ ἡτακτήσαμεν, τουτέστιν, οὐκ ἠργήσαμεν. Αταξίαν γὰρ τὴν ἀργίαν ὀνομάζει, ὡς καὶ ἀνωτέρω· καὶ οὕτως ἔχει. Ο γὰρ Θεὸς ἔταξε τὸν ἄνθρωπον ἐργάζεσθαι, καὶ τὰ μέλη πρὸς τοῦτο διέπλασεν *. Ωστε ὁ ἀργῶν ἐκλέλοιπε τὴν τάξιν. Ορα δὲ, πῶς δωρεὰν φαγεῖν ἐκάλεσε τὸ παρ' αὐ Variæ lectiones. * δείξη; π. 5 τηρήσειε ο. • καὶ 0. * κἂν ἅγιος. "Ατακτος γὰρ ἐστι πᾶς κατ' αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀργεῖν 16. In rainatus enim est quis vel per hoc ipsum quod otiosus sit. ο διεπέτανεν ο.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. - CAP. III. τῶν τραφῆναι. Καίτοι οὐκ ἦν δωρεάν, ἐκήρυττε γάρ suo defecit. Observa aulem, quomodo gratis edere Αξιος δὲ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ. hoc ipsum vocavit, ab illis alimoniam sumere. Atqui non gratis suppeditabatur, prædicabat enim. Est autem dignus operarius alimento suo. Αλλ' ἐν κόπῳ καὶ μόχθῳ νύκτα καὶ ἡμέραν ἐργαζόμενοι. Ορα τὰς ἐπιτάσεις. Ἡμεῖς δὲ εἰ μὴ τοῦ Θεοῦ προτιμώμεθα παρὰ τῶν διδαχθέντων ' τι ὑφ' ἡμῶν, δυσχεραίνομεν, ὡς τὰ μέγιστα ἀδικούμένοι. Πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα ὑμῶν. Κυρίως μὲν βάρος ἐστὶ τὸ παρ᾽ ἀκόντων λαβεῖν. Νυνὶ δὲ τοῦτο λέγει, διότι πένητες ἦσαν. Οὐχ ὅτι οὐκ ἔχομεν ἐξουσίαν, ἀλλ᾽ ἵνα ἑαυ τοὺς τύπον δῶμεν ὑμῖν εἰς τὸ μιμεῖσθαι ἡμᾶς. Εἶχε γὰρ ἐξουσίαν ἀργεῖν, ἅτε μείζονι ἔργῳ ἡσχολη μένος, τῷ κηρύγματι, καὶ τρέφεσθαι παρὰ τῶν ματ θητευομένων· ὅμως ἐκ φιλοτιμίας εἰργάσατο, καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ διέτρεφεν, ὡς ἂν καὶ τοὺ; μα ητὰς τοῦτο παιδεύσῃ. Καὶ γὰρ ὅτε ἦμεν πρὸς ὑμᾶς, τοῦτο παρηγγέλο λομεν ὑμῖν, ὅτι εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω. - Πρὸς ὑμᾶς, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὑμῖν, μεθ' ὑμῶν. Ἐν μὲν οὖν τῇ προτέρᾳ Ἐπιστολῇ προσηνέ στερον περὶ τούτων διελέχθη, ἐνταῦθα δὲ αὐστηρότερον. Εἰ γὰρ αὐτὸς καὶ νύκτα καὶ ἡμέραν εἰργά ζετο, καίτοι μηδεμίαν ἔχων ἀνάγκην, πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄλλους ἐχρῆν τοῦτο ποιεῖν. VERS. 8. Verum in labore et fatigatione nocte et die operantes. Vile exaggerationes. Nos vero nisi vel ipsi Deo præferamur ab iis qui allquid a nobis didicere, ægro animo ferimus, ceu maxima injuria affecti. Ne quem vestrum gravaremus. Gravamen proprie est, ab invitis accipere. Nunc autem hoc dicit, quodl pauperes fuerint Thessalonicenses. VERS. 9. Non quod non habemus potestatem, sea ut nos ipsos formam daremus vobis ad imitandum nos. Erat enim ei facultas otiandi, quia majori opere occupatus esset, prædicationis nempe ministerio, atque ut aleretur a discipulis: attamen præ liberalitate quadam operabatur, seque ipsum et eos qui secum erant, enutriebat, ut illud ipsum discipulos etiam doceret. Ακούομεν γάρ τινας περιπατοῦντας ἐν ὑμῖν ατάκτως, μηδὲν ἐργαζομένους, ἀλλὰ περιεργαζομένους. Επειδὴ γὰρ ὁ νοῦς ἡμῶν ἀεικίνητός ἐστιν, ἀνάγκη, ὅταν εὔχρηστον ἔργον μὴ μεταχειρίζηται 10, τὰ ἄχρηστα μετιέναι, ὡς καὶ ἀνωτέρω είρηται, καὶ περιεργάζεσθαι τοὺς ἑτέρων βίους, κἀντεῦθεν εἰς καταλαλιάς, ἀργολογίας, ευτραπελίας ἐκτραχηλίζεσθαι.. Εργάζεσθαι οὖν δεῖ τὰ διὰ τῶν χειρῶν ἔργα. Οὐ 11 γὰρ ἐλεεῖσθαι δεῖ τὸν δυνάμενον καὶ ἀργοῦντα. Αλλ' εὔχομαι, φησὶ, καὶ νηστεύω. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἔργον χειρῶν· ἄλλως τε δύνασαι μετὰ τοῦ ταῦτα ποιεῖν ἔτι καὶ ἐργάζεσθαι. Ἐπεὶ οὖν τοῦτο διαπτύεις, ὡς ἀργὸς κατακρίνῃ. Καὶ πῶς, φασὶν, & διδάσκων οὐκ ἀναγκάζεται ἐργάζεσθαι; Ότι τοι μείν ζονα εργασίαν καὶ δυσχερεστέραν μεταχειρίζεται, ἥτις καὶ ἐμποδίζει αὐτῷ πρὸς τὴν τῶν χειρῶν ἔργα - σίαν. Σοὶ δὲ τῷ ἰδιαστῇ οὐδὲν τοιοῦτον. Ωστε άμαρτάνεις τοῦ ἔργου ἀμελῶν. Τοῖς δὲ τοιούτοις παραγγέλλομεν καὶ παρακα λοῦμεν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ καθήψατε, εἰπὼν, Παραγγέλλομεν, προσο ηνέστερον πάλιν ποιεῖ τὸν λόγον, καί φησι· Παρα καλοῦμεν. Φοβερωτέρα οὖν ἡ παράκλησις, καὶ ὀξιο πιστοτέρα. "Ινα μετὰ ἡσυχίας ἐργαζόμενοι, τὸν ἑαυτῶν ἄρτον ἐσθίωσιν. Αμφότερα ἀπαιτεῖ, ὡς μὲν ἀτα κτοῦντας, τὸ ἡσυχάζειν· ὡς δὲ ἀργούς, τὸ ἐργάζε VEBS. 10. Nam cum essemus apud vos, hoc præcipiebamus vobis: quod si quis non vult operari, neque manducet. Πρὸς ὑμᾶς, id est, Apud vos, vel vobiscum. In priori sane Epistola clementius et mansuetius de his disseruit, hic vero austerius agit. Si enim ipse nocte ac die operabatur, nulla licet illi necessitas incumberet, multo magis alios oportebat loc facere. 544 VERS. 11. Audimus enim inler bus quosdama obambulantes inordinate, nihil operantes, sed curiose agentes. Cum enim mens nostra semper mobilis sit, necesse est, ut cum utilia non aggrediatur, inu ilia capessat, ut supra dictum est, adeoque de aliorum vitis curiose inquirere, et hinc ad obtrectationes, otiosus sermones atque scurrilitatem deferri. Operari igitur oportet opera manibus: neque enim eleemosyna est impartienda bene valenti, qui labo rare potest, atque otiatur. At oro, inquit, et jejuno. Atqui istud non est opus manuum, præsertim cum et bæc præstare possis, atque interim operari. Quia itaque istud aspernaris, tanquam odiosus condemmaris. Al, quare, inquiunt, is qui docet, non cogitur operari? Quia difficilius opus aggreditur, quod iupedit ipsum a manuum operatione. Tibi autem privatim vitam agenti, nihil hujusmodi incumbit. Peccas itaque, si laborem negligas. VERS. 12. Iis autem qui ejusmodi sunt præcivimi et obleslamur per Dominum nostrum Jesum Christum. Quia severius eos invaserat, dicens, Pracipimus vobis; rursus blandiorem facit sermonem, Obsecramus, inquiens. Atque hoc pacto formidabilior est, et plus ponderis habet ejus exhortatio. Ut cum quiete operantes, suum ipsorum panem manducent. Utrumque exigit, tum, ut inordinate se gerentes sint quieti, tum ut otiosi laborent, quo Varia lectiones. μηδὲ διδαχ. ποτέ τι ύ. ἡ ω...ριζόμεθα ο. PATROL. G. CXXIV. 11 οὐδὲ 0.

dant panem suum ipsorum, non alienum: non Λ σθαι, ἵνα ἐσθίωσι τὸν ἑαυτῶν ἄρτον, μὴ τὸν ἀλλή enim ad alienas manus respicere oportet. τριον. Οὐ γὰρ δεῖ αὐτοὺς ἀποβλέπειν εἰς ἄλλων χεῖρας. VERS. 13. Vos autem, fratres, nolile deficere benefacientes. Animadverte quam subito paterna viscera sint confracta; statim eorum misertus est. Segrogemini ab ipsis, inquit, atque separemini: verumtamen ne fame eos interire sinatis. At quid, si ille confidens, quod ego alam ipsum, in otio perduret? Satis est tibi ab eo divelii, et nihil fiduciæ impertiri ei, ostendens te ei irasci. At si neque hac ratione corrigatur, tu tamen interea ne cesses illi benefacere. VERS. 14. Quod si quis non obedit verbo nostro, per Epistolan hunc notate. Quidam λόγῳ ἡμῶν, per ʼn legerunt unde et sic intellexerunt: Si quis autem mei Pauli verbo non obediat, per hanc Epistolam veluti loquenti, hunc notate, atque habete veluti segregatum. Divus autem Joannes Chrysostomus legit, ὑμῶν, per u sicque intelligendum hunc locum nobis ostendit: Si quis non morem gerit vobis, dicentibus ad ipsum quæ per Epistolam hanc meam didicistis Et ne commisceamini cum illo, ut confundatur. Viden' quæ sit utilitas eum separari? nempe ut pudore affeiatur. 545 Si enim vel simpliciter accipere, pudore dignum; quanto magis, si post segregationem exhiberent? Magna enim quondam pœna ‹videbatur segregatio, sed hodie minus habet ponderis. Si enim simpliciter ab otioso segregari oportebat, quanto magis ab aliis? Ὑμεῖς δὲ, ἀδελφοί, μὴ ἐκκακήσητε καλο ποιοῦντες. Ορα, πῶς εὐθέως κατεκλάσθη τὰ πα τρικά σπλάγχνα, εὐθέως αὐτοὺς ἐλέησε. Στέλλεσθε μὲν, φησὶν, ἀπ' αὐτῶν καὶ χωρίζεσθε· μὴ μέντοι γε ἐάσητε λιμῷ διαφθαρήναι. Τί οὖν, ἂν θαῤῥῶν ἐκεῖνος, ὅτι, ἐγὼ τρέφω αὐτὸν, ἐπιμένῃ ἀργῶν; Αρε κεί σοι τὸ στέλλεσθαι ἀπ' αὐτοῦ, καὶ μὴ μεταδιδό ναι αὐτῷ παῤῥησίαν, ενδεικνύων ὅτι ὀργίζῃ. Εάν δὲ μηδὲ οὕτω διορθῶται, ἀλλὰ σὺ μὴ ἐκκακήσης, φησί, καλοποιῶν αὐτόν. Εἰ δέ τις οὐχ ὑπακούει τῷ λόγῳ ὑμῶν, διὰ τῆς Ἐπιστολῆς τοῦτον σημειοῦσθε. Τινὲς μὲν, Τῷ λόγῳ ἡμῶν, ἀνέγνωσαν, διὰ τοῦ η. Οθεν καὶ οὕ τως ἐνόησαν· Εἰ δέ τις οὐχ ὑπακούει τῷ λόγῳ ἐμοῦ του Παύλου, τῷ διὰ τῆς Ἐπιστολῆς ταύτης οιονεί λαλοῦντι, τοῦτον σημειοῦσθε, καὶ ἔχετε ὡς ἀφωρι σμένον. Ο δὲ μακάριος Ιωάννης, Ὑμῶν, ἀνέγνω, διὰ τοῦ υ, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν νοεῖν, ὅτι Εἴ τις ἀπει θεῖ ὑμῖν, λέγουσι πρὸς αὐτὸν ἅ διὰ τῆς ἐμῆς Ἐπιστολῆς ταύτης ἐμάθετε. Καὶ μὴ συναναμίγνυσθε αὐτῷ, ἵνα ἐντραπῇ. Ορᾷς, τίς ἡ ὠφέλεια τοῦ εἶναι αὐτὸν ἀφωρισμένον; Τὸ ἐντραπῆναι. Εἰ γὰρ καὶ τὸ ἁπλῶς λαμβάνειν, αἰσχύνης ἄξιον· πόσῳ μᾶλλον, ὅταν καὶ μετὰ τοῦ στέλλεσθαι παρέσχοιεν; Μεγάλη γὰρ κόλασις ὁ ἀφο ρισμὸς ἐδόκει πάλαι· ἀλλ' οὐχὶ νῦν. Εἰ γὰρ τοῦ ἁπλῶς ἀργοῦντος χωρίζεσθαι ἔδει, πόσῳ μᾶλλον τῶν ἄλλων; VERS. 15. Ει nolile quasi inimicum existimare, Καὶ μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε sed admonete ut fratrem. Perinde ac cum supra ὡς ἀδελφόν. Ωσπερ ἄνω εἰπὼν, ὅτι Ο μὴ ἐργαζί dixisset, Qui non operatur, neque manducet, metuit μενος, μηδὲ ἐσθίετω, έδεισε μήπως λιμῷ ἀπόλωνται ne tales fame pereant, ideoque intulit, Vos autem οἱ τοιοῦτοι, καὶ ἐπήγαγεν· Ὑμεῖς δὲ μὴ ἐκκακήnolite deficere benefacientes. Ilunc ad modum et σητε καλοποιοῦντες. Οὕτω νῦν εἰπὼν, Μὴ συν nunc dicens, Ne commisceamini, metuit ne hoc ipsum αναμίγνυσθε, ἐφοβήθη, μὴ τοῦτο αὐτὸ ἐκκόψῃ αὐτὸν eum omnino desperantem a fraternitate exscinderet. παντελῶς τῆς ἀδελφότητος ἀπογνόντα. Διὸ καὶ ἐπε Propterea addidit: Nelite quasi inimicum existimare, ήγαγε· Μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετείτε ὡς sed admonete ut fratrem: et postquam eleemosy- ἀδελφόν· καὶ μετὰ τὸ δοῦναι, νουθετεῖν προτέταξεν, nam dederis, injunxit ut admoneas, non ut expro- οὐκ ὀνειδίζειν, ὡς ἂν καὶ ψυχῇ καὶ σώματι εὐεργε bres, ut et animo et corpore heneficium in illum τῆται. Ὁ ἀδελφὸν νουθετῶν, οὐκ ἐκπομπεύει τὴν conferatur. Qui fratrem admonet, non publice tra- Οβριν, ἀλλ' ἰδίᾳ τοῦτο ποιεῖ καὶ μετὰ προσηνείας. ducit injuriam, sed privatim hoc facit, idque cum Αλγῶμεν, φησίν, οὐχ ὅτι διδόαμεν ἀργοῦντι, ἀλλ' mansuetudine. Doleat nobis, inquit, non quia otioso ότι παραβαίνει τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς ἐπὶ νοimpertimus, sed quia transgreditur legem Dei, ac σοῦντι πενθῶμεν. Ακουέτωσαν οἱ οὐ μόνον διδόντες, veluti pro ægroto lugeamus. Audiant itaque qui non ἀλλὰ καὶ προσυβρίζοντες, καὶ λίθοις βάλλοντες. Δια solum non impertiunt aliquid, verumetiam conta- σὲ πένεται, ἵνα σὺ ἔχῃς θεραπεῦσαι τὰ τραύματά melia afficiunt, atque lapidibus petunt. Propter le σου διὰ τῆς εἰς αὐτὸν φιλανθρωπίας, καὶ σὺ τῶν διὰ pauperie amigitur, ut tu per clementiam tuam, σὲ πενόμενον ἀπελαύνεις; Πόσης αναισθησίας ταῦτα! quam illi exhibes, vulnera tua curare possis: ta vero eum qui tui causa inops est, repellis? Qualis sunt ista stupiditatis! Vers. 16. Ipse vero Deus pacis det vobis pacem semper omni modo. Ubique post exhortationes precationem ponit, veluti sigilla quædam et obsignationes repositarum rerum orationes adjiciens. Hic 13 εἰ δέ τις 0. Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης δῴη ὑμῖν τὴν εἰ ρήνην διαπαντὸς ἐν παντὶ τρόπῳ. Πανταχοῦ μετὰ τὰς παραινέσεις τὰς εὐχὰς τίθησιν, ὥσπερ τινές σφραγίδας καὶ σήμαντρα τῶν ἀποτεθησαυρισμένων Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. II AD THESS. - CAP. III. ἐπιτιθεὶς τὰς εὐχάς. Καὶ ἐνταῦθα οὖν, ἐπειδὴ εἰκὸς igitur, quia verisimile erat pugnas oriri ab hujus μάχας γίνεσθαι ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀφορμῶν, τῶν μὲν ἀφοριζομένων τραχυτέρων γινομένων, τῶν δὲ ἐχόντων οὐκέτι τοῖς τοιούτοις διδόντων εὐπροθύμως εἰκότως εἰρήνην αὐτοῖς ἐπεύχεται, καὶ διαπαντός. Τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ζητούμενον, ὥστε ἀεὶ ἔχειν αὐτ τήν· ἀλλὰ καὶ ἐν παντὶ τρόπῳ, ὥστε μηδαμόθεν ἔχειν φιλονεικίας πρόφασιν, μήτε ἀπὸ λόγου, μήτε ἀπὸ ἔργου. Οὕτω γὰρ, φησίν, οὐ χαλεπῶς 18 κἀκείνους βελτιώσετε. Οὐδὲν γὰρ οὕτω συμβάλλεται πρὸς τὸ κατορθοῦν ἃ βουλόμεθα, ὡς τὸ εἰρηναῖον καὶ ἀτά ραχον, καὶ τὸ μὴ μετὰ ἀπεχθείας δοκεῖν ἐπιτιμᾷν. Ὁ Κύριος μετὰ πάντων ὑμῶν. Τοῦτο καὶ ὁ Κύ ριος ἐπηγγείλατο· Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πά σας τὰς ἡμέρας. Ἐὰν οὗτος εἴη, φησί, μεθ' ὑμῶν πάντων, τῶν τε ἀργούντων δηλαδὴ, καὶ τῶν μὴ τοιούτων, πάντα τὰ ἀγαθὰ ἔσται. Τούς τε γὰρ ἀρε γοῦντας ιάσεται, καὶ τοὺς ἐργαζομένους επιστη ρίξει. ῾Ο ἀσπασμὸς τῇ ἐμῇ χειρὶ Παύλου. Ασπασμὸν καλεῖ τὴν εὐχὴν, δεικνύς ὅτι καὶ ὅτε ἀσπάζεσθαι ἔδει, μετὰ κέρδους πνευματικοῦ τὸ πρᾶγμα ἦν καὶ εὐχῆς, ἀλλ' οὐχ ἁπλῶς φιλίας σύμβολον. ῾Ο ἐστι σημεῖον ἐν πάσῃ Επιστολῇ· οὕτω γράφω. Πρὸς τὸ μὴ παραποιεῖσθαι τὰς ἐπιστολάς μου παρά τινων ἀπατεώνων (τοῦτο γὰρ, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ εἴπομεν, ἐποίουν πολλοὶ), ἐγώ, φησίν, ὑποσημαίνω τῇ ἐμῇ χειρί. Ἐν πάσῃ δὲ 'Επιστολῇ, τῇ ἴσως πεμφθησομένῃ πρὸς ὑμᾶς, ἢ καὶ ἁπλῶς, Ἐν πάσῃ τῇ πρὸς οὔστινας δήποτε. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων ὑμῶν. ᾿Αμήν. Καὶ ἤρξατο ἀπὸ τῆς χάριτος, καὶ νῦν πάλιν εἰς τὴν χάριν ἀποτελευτᾷ τὴν Ἐπιστολὴν, ἑκατέρωθεν ὥσπερ μεγάλοις τειχίοις ἀσφαλιζόμενος τὰ λεγόμενα, καὶ θεμελίους ἀσφαλεῖς τιθείς, καὶ τέλος ἐπάγων ἀσφαλές. Ἐὰν γὰρ ἡ χάρις ᾗ μεθ᾽ ὑμῶν ἡ ἐξ ἀρχῆς σώσασα ἡμᾶς, πάσας τὰς ἀσθενείας ὑμῶν παρόψεται. Τοῦτο γὰρ χάριτος - ἔσται δὲ, ἐὰν μὴ ταύτην διώξητο. Η χάρις εὐγνώμοσι ψυχαῖς ἐνοικεῖ, ἀπλότητα και φιλαδελφίαν ἐχούσαις. Γένοιτο τοιαύτας καὶ ἡμεῖς τὰς ψυχὰς ἔχοντες, καὶ φιλαδελφίαν ἐπιδεικνύμενοι, καὶ τοὺς παρασφαλλομένους τυχόν, ὡς ἀδελφοὺς νουθετοῦντες, καὶ πᾶσι τρόποις τὴν αὐτῶν διόρθωσιν μετὰ τῆς πρὸς αὐτοὺς εἰρήνης κατεργαζόμενοι, ὑπὸ τῆς χάριτος φρουρηθείημεν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ προσλαβομένου ἡμᾶς, καὶ προσαγαγόντος τῷ Πατρὶ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύνησις, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. y Matth. xxvIII, modi occasionibus, cum ii qui separantur, asperiores redduntur, opulentioresque non alacriter istiusmodi viris impertiunt, haud immerito pacem eis exoptat, eamque semper. Hoc enim est quod quærit, ut semper ipsam habeant: atque adeo omni modo, ut nulla ex parte contentionis eis occasio relinquatur, neque ex verbo, neque ex opere. Sic enim fiet, inquit, ut citra difficultatem illos ad rectiorem vitam revocetis. Nihil enim tai utile ad perficiendum ea quæ volumus, quam pacificum esse, necnon tur. batione vacare, neque ex odio videri quemquam objurgare. Dominus cum omnibus vobis. Hoc enim Dominus promisit Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus y. Si iste, inquit, cum omnibus vobis fuerit taun otiosis scilicet, quam non otiosis, omnia bona contingent otiosis enim medebitur, et operantes firmabit. VERS. 17. Salutatio mea manu Pauli. Salutationein appellat orationem, indicans quod cum salutare conveniebat, non siue 546 lucro spirituali et oratione ea res esset, et non simpliciter amicitiæ symbolum. Quod est signum in omni Epistola, ita scribo. Ne depraventur epistolæ meæ a quibusdam impostoribus (hoc enim, perinde ac in principio diximus, faciebant plerique), ego, inquit, subsigno mea manu. In omni autem Epistola, quæ fortasse ad vos mittenda est: vel simpliciter, In omnni, ad quoscunque etiam missa fuerit. VERS. 18. Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis. Amen. Et a gratia orsus est, et in gratiam rursus finit Epistolam, utrinque veluti magnis munimentis firmans quæ dicuntur, cum fundamenta firma tutaque ponens, tum finem firmum adducens. Si enim gratia vobiscum fuerit, quæ a principio servavit nos, omnes infirmitates vestras prætermittet: hoc enim est gratiæ. Erit autem, si eam non expellitis. Gratia pias mentes incolit, simplicitatem et fraternam dilectionem habentes. Faxit itaque ut nos ejusmodi mentibus imbuti, fraternam dilectionem demonstrantes, et errantes fortasse, tanquam fratres commonefacientes, omnibusque modis ipsorum correctionem cum pace efficientes, a gratia Domini nostri Jesu Christi custodiamur, qui assumpsit nos, perduxitque ad Patrem in Spiritu sancto: quem decet omnis gloria, honor et adoratio, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. $3 οὐχ ἁπλῶς ο Variæ lectiones.