ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEPISCOPI EPISTOLÆ I D. PAULI AD THESSALONICENSES EXPOSITIO. 502-503 CAPUT PRIMUM. VERS. 1. Paulus et Silvanus et Timotheus. Paulus apostolus ad Thessalonicenses scribens, sibiipsi conjungit etiam Timotheum: Ephesiis autem scribens, non sic facit, etsi illis cognitus esset Ti motheus. Mihi quidem ideo defecisse hoc videtur, quod statim ad Ephesios ipsum missurus esset: supervacuum autem erat Epistolæ conditorem, eum qui hanc mox esset subsecuturus, prædicare. Hic autem non sic se res habet: verum reversus jam erat Timotheus a Thessalonica: merito igitur sibiipsi hunc conjungit. Præponit autem Timotheo Silvanum, Timotheo fortassis istud præ humilitate sua postulante, imitatus nimirum præceptorem Paulum, qui discipulos suos sibi connumerat. Neque autem 504 apostolum, neque servum secundum consuetudinem suam apostolus hic se appellat, eo quod novitii erant, necdum sufficientem ejus experientiam acceperant. Non igitur eum dignitatis suæ meminisse oportebat. Ecclesiæ Thessalonicensium. Etsi pauci essent Thessalonicenses, et nondum firmi constitissent, Ecclesiam tamen eos appellat, vel ipso nomine animum illis addens quandoquidem plerumque Ecdesiæ nomen multitudinem significat. In Deo Patre et Domino Jesu Christo. Quia et Variæ Παῦλος καὶ Σιλουανὸς καὶ Τιμόθεος. Πρὸς Θεσσαλονικεῖς ὁ ἀπόστολος Παῦλος γράφων, ἑαυτῷ συντάττει καὶ Τιμόθεον. Ἐφεσίοις δὲ ἐπιστέλλων οὐχ οὕτω ποιεῖ, καίτοι γινωσκομένου αὐτοῖς Τιμο θέου. Ἐμοὶ δοκεῖ τὰ ὅτι πρὸς μὲν Ἐφεσίους ἔμελλεν αὐτὸν πέμπειν εὐθέως, καὶ περιττὸν ἦν δημιουργὸν τῆς Ἐπιστολῆς ἀνακηρύττειν τὸν ταύτην οι καταληψόμενον. Ενταῦθα δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ' ἐπανελθὼν ἦν ὁ Τιμόθεος ἀπὸ Θεσσαλονίκης· ὥστε εἰκότως ἑαυτῷ τοῦτον σε συντάττει. Προτάττει δὲ Τιμοθέου Σιλουανόν, ἴσως αίτησομένου τοῦτο Τιμοθέου διὰ ταπεινοφροσύνην, ἅτε μιμουμένου τὸν διδάσκαλον Παῦλον, ὃς τοὺς μαθητὰς ἑαυτῷ συγκαταριθμεί 8. Ούτε δὲ ἀπόστολον, οὔτε δοῦλον, κατὰ τὸ εἰωθός, ἑαυτὸν ὁ Παῦλος ἐνταῦθα καλεῖ, διότι νεοκατήχητοι ἦσαν, καὶ οὐδέπω αὐτοῦ ἱκανὴν πεῖραν ἔλαβον. Οὐκ οὖν ἔδει τοῦ ἀξιώματος αὐτοῦ μνησθῆναι. Τῇ Εκκλησίᾳ Θεσσαλονικέων. Εἰ δὲ ὀλίγοι ἦσαν οἱ Θεσσαλονικεῖς, καὶ οὐδέπω συνεστήκεισαν, ὅμως Ἐκκλησίαν αὐτοὺς καλεί, παραμυθούμενος τῷ ἐνόματι· ἐπειδὴ πλῆθος ὡς τὰ πολλὰ σημαίνει τὸ τῆς Εκκλησίας όνομα. Ἐν Θεῷ Πατρὶ καὶ Κυρίῳ Ἰησοῦ Χριστῷ. lectiones. εν δοκεῖν Ο. οι τούτους Ο. οι ἑαυτὸν τούτῳ ο. 8 συγκαταλέγει m.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. CAP. I. Ἐπειδὴ ἦσαν καὶ Ἑλληνικαὶ καὶ Ἰουδαῖκαὶ Ἐκ- Græcæ et Judaica fuerunt Ecclesiæ, hanc ab illis κλησίαι, ἀποδιαστέλλων αὐτὴν ἐκείνων, φησί· Τῇ ἐν Θεῷ Πατρί. Μέγα δὲ ἀξίωμα τὸ ἐν Θεῷ εἶναι. Εἴ τις γὰρ ἁμαρτίας ἐστὶ εἰ δοῦλος, οὐκ ἔστιν ἐν Θεῷ. Σημείωσαι δὲ τὸ, Εν, ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ κείμενον. Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη. Επεύχεται αὐτοῖς ἵνα [μή] ἐπὶ πλέον προκόψωσιν ἐν τοῖς θείοις χαρίσμασιν, ἀλλὰ καὶ εἰρήνην ἔχωσι, μὴ φυσιούμενοι κατ' ἀλλήλων. Εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ πάντοτε περὶ πάντων ὑμῶν. Εὐθέως ἀπὸ ἐγκωμίου τὸ προοίμιον. Τῷ γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, δείκνυσιν αὐ τοὺς κατωρθωκότας δε τοιαῦτα, ἐξ ὧν δοξάζεται ὁ Θεός. Αμα δὲ καὶ ταπεινοφρονεῖν διδάσκει, ὡς τοῦ Θεοῦ τὸ πᾶν ἐργαζομένου. Μνείαν ὑμῶν ποιούμενοι ἐπὶ τῶν προσευχῶν ἡμῶν. Τὸ μὲν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, ἀπὸ τῶν κατορθωμάτων αὐτῶν· τὸ δὲ μεμνῆσθαι ἐπὶ τῶν προσευ χῶν, τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀγάπης. Αδιαλείπτως μνημονεύοντες ὑμῶν. Οὐ μόνον, φησίν, ἐπὶ τῶν προσευχῶν μου μέμνημαι ὑμῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε πάντοτε. Τοῦτο δὲ τῆς ἐπιτεταμένης αὐτοῦ ἀγάπης δεῖγμα. Τοῦ ἔργου τῆς πίστεως. Τουτέστι τῆς ἐνστά σεως ὑμῶν. Τοῦτο γὰρ ἔργον πίστεως, τὸ στεῤῥῶς ἵστασθαι, οὐχὶ τὸ λόγοις μόνον αὐχεῖν τὴν πίστιν. Καὶ τοῦ κόπου τῆς ἀγάπης. Ποῖος κόπος τὸ ἀγαπᾷν; Τὸ μὲν ἁπλῶς, οὐδὲ εἷς· τὸ δὲ γνησίως, πολύς κόπος. Όταν γάρ τις διὰ τὸν ἀγαπώμενον πάντα ὑπομένῃ, πῶς οὐ κόπος; Καὶ Θεσσαλονικεῖς οὖν πολλὰ ἔπαθον διὰ τὴν πρὸς τὸν Παῦλον ἀγάπην, ὡς μαθήσῃ ἐκ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων. Καὶ τῆς ὑπομονῆς τῆς ἐλπίδος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Πολλούς, φησὶν, ὑπεμεί. νατε καὶ μακροὺς πειρασμούς· ὑπεμείνατε δὲ τῇ ἐλπίδι ῥωννύμενοι. Μετὰ πληροφορίας γὰρ ἐπίστευον τοῖς ἀποκειμένοις ἐπάθλοις· ἐπεὶ δὲ ὁ Θεὸς συνεχώρει ἐν ἀρχῇ πειράζεσθαι, ἵνα μή τις εἴπῃ, ὅτι ἁπλῶς καὶ κολακείᾳ τὸ κήρυγμα συνίστατο, καὶ δειχθῇ. ὅτι οὐκ ἀνθρωπίνη πειθώ, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ δύναμις ἦν ἡ τὰς ψυχὰς πείθουσα. Εμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν. Διχῶς τοῦτο νοήσεις· ή, Μνημονεύοντες ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν· ἤ, Τοῦ ἔργου τῆς πίστεως, τοῦ ὄντος ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ. Μὴ γὰρ νομίσητε ὅτι ἀκερδῶ; πονεῖτε 86, ἀλλὰ πάντα ἔμπροσθέν εἰσι τοῦ Θεοῦ· ὥστε καὶ τοὺς μισθοὺς ἀποδώσει. Εἰδότες, ἀδελφοὶ ἠγαπημένοι, ἐκ Θεοῦ "' τὴν ἐκλογὴν ὑμῶν. Μνημονεύομεν, φησίν, ὑμῶν, διότι οἴδαμεν ὅτι ἐκλελεγμένοι ἐστὲ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· ἐξελέγητε γὰρ εἰς τὴν πίστιν ὑπὲρ τοὺς πολλούς. Καὶ πόθεν τοῦτο δῆλον, ὦ Παῦλε; Ακουε, φησί, τῶν ἑξῆς" Οτι τὸ Εὐαγγέλιον ἡμῶν οὐκ ἐγενήθη πρὸς P Acl. xvii, 5. distinguens dicit, Quæ est in Deo Patre. Praeclara autem dignitas est, in Deo esse. Si enim quisquam peccati fuerit servus, non est in Deo. Observa hie prepositionem (In) Patri ac Filio tribui. Gratia vobis et pax. Optat eis, ut in divinis donis promoveant, sed tamen ut, non erga se mutuo inDali, pacem habeant. VERS. 2. Gratias agimus Deo semper pro omnibus vobis. Statim post euconium procemium auspicatur. Nam per hoc quod pro ipsis gratias agal Deo, indicat operatos ipsos esse talia, quorum causa Deus glorifcetur. Simul autem humiliter sapere docet, tanquam Deus omnia operetur. Memoriam vestri facientes in orationibus nostris. Quod gratias agit Deo, isthuc est propter virtutes corum: quod vero meminerit eorum in precationi - bus suis, charitatis est. Værs. 3. Sine intermissione memores. Non solum, inquit, in orationibus meis vestri recordor, verum et alias semper. Istud autem vehementis charitatis est indicium. Operis fidei vestræ. Hoc est, constautiæ vestræ. Istud enim est opus fidei, firmiter consistere, et non solis verbis in fide gloriari. Et laborem charitatis. Qualis autem labor est diligere? Si simpliciter diligas, nullus est. Sin germane, multus est labor. Quando enim quispiam ob dilectum sibi quidvis sustinuerit, quo pacto labor non erit? Thessalonicenses autem propter charitatem, qua Paului prosecuti sunt, multa perpessi erant, ut disces ex Actorum libro P. Et sustinentiam spei Domini nostri Jesu Christi. Multas, inquit, et longas tentationes sustinuistis. Sustinuistis autem spe roborati. Cum certitudine enim credebant repositis præmiis. Deus enim in principio tentari cos permittebat, ne quis diceret, quod simpliciter et per adulationem Evangelii prædicatio constaret, utque monstretur non esse humanam istam persuasionem, verum Dei potentiam quæ animabus persuadebat. 505 Ante Deum et Patrem nostrum. Bifariam hoc intelliges: vel, Recordantes ante Deum, sive coram Deo et Patre nostro: vel, Operis fidei vestra, quod est ante Deum. Ne enim existimetis quod sine lucro laboratis, cæterum omnia sunt coram Deo: itaque et mercedem reddet. VERS. 4. Scientes, fratres dilecti, a Deo electionem vestram. Meminimus, inquit, vestri, eo quod sciamus vos esse electos a Deo: electi enim estis ad fidem præ multis aliis. Unde vero hoc liquet, dive Paule? Audi, inquit, quæ sequuntur: VERS. 5. Quia Evangelium nostrum non fuil aa vos Varia lectiones. 8% δ' εἴη σ. σε ποιεῖτε ο. οι εργαζομένους 0. δ' ὑπὸ τοῦ Θεοῦ 0.

in sermone tantum. Inde, inquit, perspicuum est, ὑμᾶς ἐν λόγῳ μόνον. Ἐκ τούτου, φησί, δῆλον quod electi sitis, eo quod Deus prædicationem Evangelii in vobis glorificaverit. Non enim ita simpliciter prædicavimus, quinetiam signa sunt edita, quibus testatus est Deus fdem sibi vestram probari, tanquam eorum qui ab eo electi essent et prædestimati. Sed et in virtute. Hoc est, in signis quæ facta sunt ad beneficentiam gratorum, et ad poenam ingra torum. Et in Spiritu sancto. Vel quod in sapientia spiri、 tuali et non externa: vel quod Spiritus sanctus credentibus dabatur. Et in certitudine multa. Hoc est, in ærumnis et afictionibus. Quemadmodum signa et Spiritus sancti largitio propter illorum, qui crediderunt, certain persuasionem facta erant: ita tríbulationes Evangelii causa perpessæ magno sunt illi firmamento. Sicut scitis quales fuerimus in vobis propter vos. Vos, inquit, testes estis, quomodo in vobis conversati sumus, et quod cum alacritate multa prædicaverimus. Sed et hoc propter vos. Quia enim electi eratis, propterea nihil non vestri causa laboravimus: pro dilectis enim a Deo quis quidvis non patiatur? Hic autem sua etiam facta attingit, etiamsi tecte: vult enim primum eos commendare. ὅτι ἐκλεκτοί ἐστε, ἐκ τοῦ τὸν Θεὸν τὸ κήρυγμα ἐν ὑμῖν δοξάσαι. Οὐ γὰρ ἁπλῶς οὕτως ἐκηρύξαμεν, ἀλλὰ καὶ σημεῖα ἐγένοντο, τοῦ Θεοῦ πάντως εὐδο κοῦντος ὑμᾶς πιστεῦσαι, ὡς ἐκλεκτοὺς αὐτῷ καὶ προορισμένους. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν δυνάμει. Τουτέστιν ἐν σημείοις, καὶ πρὸς εὐεργεσίας τῶν εὐγνωμόνων, καὶ πρὸς κολάσεις τῶν ἀγνωμόνων γινομένοις. Καὶ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Η ὅτι ἐν σοφίᾳ πνευματικῇ, οὐ τῇ ἔξω ἢ ὅτι Πνεῦμα ἅγιον ἐδίδοτο τοῖς πιστεύσασι 80 Καὶ ἐν πληροφορία πολλῇ. Τουτέστι, καὶ ἐν και χώσεσι καὶ θλίψεσιν. Ωσπερ τὰ σημεῖα καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χορηγία διὰ τὴν τῶν πεπιστευκότων πληροφορίαν ἐγίνοντο· οὕτω καὶ αἱ ὑπὲρ τοῦ κηρύ γματος θλίψεις μεγάλη βεβαίωσις αὐτοῦ εἰσι. Καθώς οίδατε, οἷοι ἐγενήθημεν ἐν ὑμῖν δι' ὑμᾶς. Ὑμεῖς, φησί, μάρτυρες, πῶς ἐν ὑμῖν ἀνεστράφη μεν, καὶ ὅτι μετά προθυμίας πολλῆς ἐκηρύξαμεν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δι᾽ ὑμᾶς. Διότι γὰρ ἐκλεκτοί ήτε, διὰ τοῦτο πάντα ὑπὲρ ὑμῶν ἐσπουδάσαμεν ὑπὲρ γὰρ τῶν τοῦ Θεοῦ ἀγαπητῶν τί οὐκ ἄν τις πάθοι; Ενταῦθα δὲ καὶ τῶν αὐτοῦ κατορθωμάτων ἅπτεται, εἰ καὶ ἐπεσκιασμένως. Βούλεται γὰρ προτερον ἐκείνους ἐγκωμιάσαι. Καὶ ὑμεῖς μιμηταὶ ἡμῶν ἐγενήθητε καὶ τοῦ Κυρίου. Αναῤῥώννυσιν αὐτοὺς τῷ τε ἐπαινεῖν, καὶ VERS. 6. Et vos imitatores nostri facti estis, et Domini. Confortat eos cum laudando, tum ad memoriam revocando, quod et ipsi non sint in periculis - τῷ ὑπομιμνήσκειν ὅτι καὶ αὐτοὶ οὐκ ἀπελείφθη eo facti inferiores. Deus bone! quantum est encomium, eos statim præceptoris sui imitatores factos esse; nec ejus tantum, verum etiam Domini! Qui vero Domini imitatores facti sunt? Quoniam et ipse multa passus lætabatur: sponte enim ad id accedebat, adeo ut diceret Patri: Glorifica me 4. Excipientes verbum in tribulatione multa, cum gaudio Spiritus sancti. Verbum non simpliciter cum tribulatione suscepistis, sed cum multa, hoc est, 506 cum periculis. Atque hoc disces ex Actis apostolorum. Attamen afflictionem hanc, seu pericula, læti suscipite. Interpretans autem quomodo liceat et fieri possit, ut quispiam in afflictione laetetur, dixit, Cum gaudio Spiritus sancti. Non enit permisit vos Spiritus sanctus dolere, sed dolor eral in rebus corporalibus; gaudium vero a Spiritu dabatur. Quemadmodum enim in flamma pueri a Spiritu exsibilante irrorabantur; hunc ad modum et vos in periculis Spiritus lætes faciebat, futuram vobis præmonstrans retributionem. Animadverte autem tum quempiam fieri imitatorem Domini, quando pericula sustinet cum gaudio Spiritus sancti. VERS. 7. Ita ut vos facti sitis forma omnibus credentibus in Macedonia et Achaia. Etsi postremo q Joan. xv, 1. σαν αὐτοῦ τοῖς κινδύνοις. Βαβαὶ δὲ, οἷον τὸ ἐγκώ μιον, μιμητὰς εὐθὺς τοῦ διδασκάλου γενέσθαι, καὶ οὐ μόνον αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Κυρίου! Πῶς δὲ ἐγέ νοντο τοῦ Κυρίου μιμηταί; Ότι καὶ αὐτὸς πολλὰ παθὼν ἔχαιρεν· ἑκὼν γὰρ ἐπὶ τοῦτο ἤρχετο, ὥστε καὶ λέγειν τῷ Πατρὶ· Δόξασόν με. Δεξάμενοι τὸν λόγον ἐν θλίψει πολλῇ, μετὰ χαρᾶς Πνεύματος ἁγίου. Οὐχ ἁπλῶς μετὰ θλί ψεως ἐδέξασθε τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς, τουτέστι, μετὰ κινδύνων. Καὶ τοῦτο μαθήσῃ ἀπὸ τῶν Πράξεων. 'Αλλ' ὅμως ταύτην τὴν θλίψιν, ήτα τοὺς κινδύνους, χαίροντες ὑποδέχεσθε. Ἑρμηνεύων δὲ, πῶς ἔνεστιν εν θλίψει χαίρειν, εἶπε· Μετὰ χαρᾶς Πνεύματος ἁγίου. Οὐ γὰρ ἀφῆκεν ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα ἀλγεῖν, ἀλλ᾽ ἡ μὲν ἀλγηδὼν ἐν τοῖς σωματικοῖς, ἡ δὲ παρὰ τοῦ Πνεύματος ἐδίδοτο. Ὡς γὰρ ἐν τῇ φλογὶ ἑδροσίζοντο οἱ παῖδες τῷ διασυρίζοντι Πνεύ ματι, οὕτω καὶ ὑμᾶς ἐν τοῖς κινδύνοις ἐχαροποίει τὸ Πνεῦμα, την μέλλουσαν προσδεικνύον [γ. προδ.] ὑμῖν μισθαποδοσίαν. "Ορα δὲ ὅτι τότε τις γίνεται τοῦ Κυρίου μιμητής, ὅτε κινδύνους ὑπομένει μετά χαρᾶς ἁγίου Πνεύματος. Ὥστε γενέσθαι ὑμᾶς τύπους πᾶσι τοῖς τις στεύουσιν ἐν τῇ Μακεδονίᾳ καὶ τῇ ᾿Αχαΐα. Καὶ Varia lectiones. ν: πιστεύουσι m. πάσχων m.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. CAP. I. μὴν ἐν ὑστέρῳ ἦλθε Παῦλος πρὸς τούτους, ἀλλ' ου- aleos Paulus venerit, sic tamen, inquit, resplen τως ἐλάμψατε, φησὶν, ὡς τῶν προλαβόντων γενέσθαι διδάσκαλοι. Καὶ τοῦτο δὲ μίμησις Παύλου· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὕστερος προσελθών, πάντας ὑπερέβαλεν. Ορα δὲ, οὐκ εἶπε, Τύπους γενέσθαι πρὸς τὸ πιστεῦ σαι, ἀλλὰ, Τοῖς ἤδη πιστεύσασινο τύπος ἐγένεσθε, πῶς δεῖ πιστεύειν, ὅτι μετά θερμότητος καὶ τῆς πρὸς τοὺς κινδύνους ἑτοιμότητος. Αχαΐαν δὲ τὴν Ελλάδα φησίν. Ἀφ' ὑμῶν γὰρ ἐξήχηται ὁ λόγος τοῦ Κυρίου. Τουτέστιν, Η περὶ τῆς ὑμῶν ἀρετῆς φήμη ἐποίησεν ἑξάκουστον γενέσθαι πᾶσι τὸ κήρυγμα, καὶ πάντων ὑμᾶς παιδευτὰς δειχθῆναι. Τὸ δὲ, Ἐξήχηται, ὡς ἐπὶ σάλπιγγος λαμπρὸν ἐχούσης, καὶ ἐπὶ πολὺ φθανούσης. Οὐ μόνον ἐν τῇ Μακεδονίᾳ καὶ ᾿Αχαΐᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν παντὶ τόπῳ ἡ πίστις ὑμῶν ἡ πρὸς τὸν Θεὸν ἐξελήλυθεν. Τὴν μὲν Μακεδονίαν, φησί, καὶ τὴν Ἑλλάδα τοῦ λόγου καὶ τῆς διδασκαλίας ἐνεπλήσατε τῷ καθ᾿ αὐτοὺς ὑποδείγματι· τοῦ δὲ θαύματος, πάντα τρόπον, ὅπως ἐν οὕτω βραχεί χρόνῳ τοσαύτην πίστιν [μακράν] ἐπεδείξασθε. Ως περὶ ἐμψύχου δέ τινος διαλεγόμενος εἶπε τὸ, Εξο ελήλυθεν. Ωστε μὴ χρείαν ἡμᾶς ἔχειν λαλεῖν τι. Οὕτως ἐστὶ σφοδρὰ καὶ ἐνεργὴς ἡ τῆς πίστεως ὑμῶν φήμη, ὥστε οὐδὲ περιμένουσιν ἡμᾶς οἱ ἄνθρωποι εἰπεῖν τι περὶ ὑμῶν, ἀλλ' ὁσάκις ἐπιχειρήσομεν λέγειν, ἵνα κἀκείνους εἰς τὸν ἴσον ζῆλον ἐμβάλωμεν, προφθά νουσιν ἡμᾶς ἐκεῖνοι, τὰ ὑμέτερα καλὰ διηγούμενοι. Αὐτοὶ γὰρ περὶ ἡμῶν ἀπαγγέλλουσιν, ὁποίαν εἴσοδον ἔχομεν οι πρὸς ὑμᾶς. Τουτέστιν, ὅτι Η ἡμετέρα πρὸς ὑμᾶς ἔλευσις θανάτων έγεμε μυ ρίων, ἀλλ᾽ ὅμως ὑμεῖς οὐκ ἐσκανδαλίσθητε ἐφ' ἡμῖν. Ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς κινδύνοις δι' ἡμᾶς περιπεσόντες, οὐκ ἀπεστράφητε ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὕτως ἡμῶν εἴχεσθε, ὡς μυρίων ἀγαθῶν ἀπολαύσαντες. Δευτέρα δὲ ἦν αὕτη εἴσοδος. Καὶ γὰρ ἀπελθὼν εἰς Βέῤῥοιαν ἐδιώχθη· κἀκεῖθεν ἐλθὼν, οὕτως ἐδέχθη, ὥστε καὶ τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ αὐτοῦ θεῖναι. Καὶ πῶς ἐπεστρέψατε πρὸς τὸν Θεὸν ἀπὸ τῶν εἰδώλων, δουλεύειν Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ. Τουτο ἐστιν, ὅτι εὐκόλως, ὅτι μετὰ πολλῆς τῆς σφοδρό τητος. Ἐνταῦθα δὲ ἀνεπαχθέστερον καὶ παραίνεσιν εἰσήγαγεν, ἀναμιμνήσκων αὐτοὺς εὐμεθόδως ἀπὸ τίνων εἰς τίνα μετῆλθον, ἵνα καὶ ἀξίως αὐτῶν ζῶσι. Καὶ ἀναμένειν τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐκ τῶν οὐρα νῶν (ἂν ἤγειρεν ἐκ τῶν νεκρῶν), Ἰησοῦν τὸν δυόμενον ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ὀργῆς τῆς ἐρχομένης. Καὶ τοῦτο τῆς αὐτῆς μεθόδου ἐστί. Διδάσκει γὰρ ἐν εἴδει διηγήσεως, περιμένειν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Παραμυθία γὰρ μεγίστη τοῖς θλιβομένοις τοῦτο, ὅτι ὁ παθὼν ἠγέρθη, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ ἐστι, καὶ ὅτι ἥξει, καὶ ἡμᾶς μὲν τοὺς θλιβομένους ῥύσεται ἀπὸ τῆς ὀργῆς τῆς ἐρχομένης, τουτέστι τῆς κολάσεως, duistis, ut eorum qui praecesserint vos facti sitis doctores. Atque hæc est Pauli imitatio. Nam et ipse, postremus accedens, omnes superavit. Expende autem, quod non dixerit, Facli estis forma, ut crederent alii; verum jam credentibus forma facti estis, quomodo oporteat credere, nimirum cum fervore et promptitudine ad pericula. Per Achaiam autem Græciam intelligit. VERS. 8. robis enim insonuit sermo Domini. Hoc est, famia de virtute vestra fecit, ut prædicatio innotesceret omnibus, vosque omnium institutores ostenderemini. Illud autem, Insonuit, veluti de tuba dictum est, quæ clare sonat, et sonitus ejus ad multos pervenit. Non solum in Macedonia et Achaia, sed et in omni loco fides vestra quæ est ad Deum, egressa est. Exemplo vestro, inquit, Macedoniam quidem et Achaiam verbo et doctrina replestis; admiratione vero, omnem locum, quomodo scilicet in tam brevi temporis spatio tantam fidem ostendistis. Tanquam autem de re animata loqueus dixit, Egressa esi. Ita ut non sit nobis necesse quidquam loqui. Adeo vehemens et efficax est fidei vestræ fama, ut neque exspectent nos homines dum quidquam de vobis dicamus: verum quoties narrare conamur, ut illos ad parem æmulationem injiciamus, præveniunt nos illi, vestra nobis bona prædicantes. VERS. 9. Ipsi enim de nobis annuntiant, qualen introitum habuerimus ad vos. Hoc est, quod noster ad vos adventus refertus fuerit innumeris mortibus, vos tamen non estis offensi in nobis. Quinetiam vos in pericula propter nos incidentes, non aversi estis a nobis, sed sic nobis adbærebatis, ceu iunumeris bonis a nobis aucti essetis. Secundus autem iste ejus accessus erat. Etenim profectus 507 in Berrheam, persecutionem passus est: ac inde vepiens, sic est receptus, ut vel animas suas pro eu impenderent. Et quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, ut serviatis Deo viventi et vero. Hoc est, quod facile, et cum magna vehementia ac summo studio. Hic autem adhortationem ninus molestam introduxit, scite eis in memoriam revocans a quibus ad quæ transierint, et ut iis digne vivant. VERS. 10. Ει exspectelis Filium ejus de cœlis, (quem excitavit ex mortuis) Jesum, qui eripit nos ab ira ventura. Et hoc est ejusdem methodi docet enim sub narrationis specie, exspectare Filium Dei. Afflictis enim hæc est maxima consolatio, quod qui passus est, excitatus est, jamque in coelis est, tum quod ille venturus est, ut nos qui alligimur, liberet ab ira ventura, hoc est, a pœna, tanquam eos qui illi per Gidem et immaculatam vitam placueriVaria lectiones. το πιστεύουσι 0. ἔσχομεν ο.

smus: eis autem qui nos alligunt, non parcet. Quo- ἅτε εὐηρεστηκότας αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς niam autem pericula jam sunt in manibus, bona vero in spe, magnam ipsis fidem tribuit; siquidem exspectant et sperant firmiter quæ futura sunt. CAPUT II. VERS. 1. Nam ipsi scitis, fratres, introitum nostrum ad vos, quod non fuerit inanis. Vestra, inquit, sane magna sunt: interim tamen neque uos humana ratione usi sumus, neque inanis fuit introitus noster, hoc est, sine periculis ac sine tentationibus, ac nihil habens firmitatis. Nam, ut sæpe dictum est, pericula sunt quæ fidem consolidant: citra hæc autem inanis fuerit et vacua. VERS. 2. Sed ante malis afflicti, el contumeliis affecli, sicut scitis, Philippis, fiduciam habuimus in Deo nostro, loqui ad vos Evangelium Dei in multo certa - mine. Cumn evasissemus, inquit, pericula apud Philippenses, in alia incidimus rursus. Vide autem, quomodo Deo rursus omnia referat accepta: Confisi, inquit, fuimus Deo, hoc est, ab eo confortati. VERS. 3. Exhortatio enim nostra non fuit ex errore. Hoc est, doctrina nostra non fuit ex impostura. Impostores enim seipsos non solent in pericula conjicere, sed potius in delicias: ego vero meipsum periculis objeci. Hinc itaque manifestum est, quod doctrina mea non erret, et quod pro humanis rebus non elegerim periculis esse obnoxius, verum ob divina ac stabilia bona. Neque ex immunditia. Hoc est, non 508 impurum aliquid doceo, qualia sunt magorum et incantatorum. Neque in dolo. Non in innovatione, vel seditione, ut Theude sectatores. VERS. 4. Sed sicut probati sumus a Deo, ut crederetur nobis Evangelium, ita loquimur. Deus, inquit, probavit nos, et elegit, ut committeret nobis Evangelium: non autem elegisset, nisi dignos novisset. Tales igitur manemus probati, quales electi sumus ab ipso ad talem prædicationem. Non quasi hominibus placentes, sed Deo, qui probal corda nostra. Hoc est, non ut vobis placeamus, haec facimus omnia: sed Deo placere volentes, qui abdita explorat nam, Probat, lioc significat nunc); vel quia recipit corda et coronat. Nemo autem dolosus, et impestor, et immundus, huic placere potest. VERS. 5. Neque enim aliquando in sermone adulationis fuimus, sicut scilis. Postquam in prioribus laudavit eos, ne suspectam faciat laudem, ait: Nunquam alias vobis adulatus sum (quod est decipientium), proinde neque jam nunc adulabor. Neque in occasione avaritiæ: Deus testis. Neque præ pecuniæ amore prædicavimus vobis. Quod igiἀμώμου πολιτείας· τῶν δὲ θλιβόντων ἡμᾶς οὐ φεί σεται. Ἐπειδὴ δὲ τὰ μὲν δεινὰ ἐν χερσὶ, τὰ δὲ χρηστὰ ἐν ἐλπίσι”, μεγάλην αὐτοῖς προσμαρτυρεί πίστιν, εἴ γε ἀναμένουσι καὶ ἐλπίζουσι βεβαίως τα μέλη λοντα. Αὐτοὶ γὰρ οίδατε, ἀδελφοί, τὴν εἴσοδον ἡμῶν τὴν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι οὐ κενή γέγονε. Καὶ τὰ μὲν ὑμέτερα, φησί, μεγάλα· πλὴν οὐδὲ ἡμεῖς ἄνθρω πίνῳ λόγῳ ἐχρησάμεθα, οὐδὲ κενὴ ἡ εἴσοδος ἡμῶν, τουτέστιν, ἄνευ κινδύνων, καὶ ἀπείραστος καὶ οὐδὲν στεῤῥὸν ἔχουσαν. Ὡς γὰρ πολλάκις είρηται, οἱ κίνδυ νοί εἰσιν αἱ στερεοῦντες τὴν πίστιν· ἄνευ δὲ τούτων κενὴ ἂν ἦν. ᾿Αλλὰ προπαθόντες, καὶ ὑβρισθέντες, καθώς οἴδατε, ἐν Φιλίπποις, ἐπαρρησιασάμεθα ἐν τῷ Θεῷ ἡμῶν λαλῆσαι πρὸς ὑμᾶς τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ ἐν πολλῷ ἀγῶνι. ᾿Απὸ κινδύνων, φησίν, έκφυγόντες τῶν ἐν Φιλίπποις, πάλιν εἰς ἑτέρου; κινδύνους ἐνεπέσομεν 98. "Ορα δὲ, πῶς τῷ Θεῷ πά λιν τὸ πᾶν ἀνέθηκεν, Επαῤῥησιασάμεθα, εἰπὼν, ἐν τῷ Θεῷ, τουτέστιν, ὑπ' ἐκείνου ἐνδυναμούμενοι. Η γὰρ παράκλησις ἡμῶν οὐκ ἐκ πλάνης. Τουτο έστιν, ἡ διδαχὴ οὐκ ἐκ πλάνης. Οἱ γὰρ πλανώντες οὐκ εἰς κινδύνους ἑαυτοὺς ἐκδιδόασιν, ἀλλ᾽ εἰς τρι φάς· ἐγὼ δὲ ἐμαυτὸν εἰς κι ούνους ἐξέδωκα. Ωστε δῆλον ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ διδαχή μου οὐ πλανᾷ, οὐδὲ ὑπὲρ ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀνέχομαι τι κινδυ Ο νεύειν, ἀλλ' ὑπὲρ θείων καὶ μονίμων. Οὐδὲ ἐξ ἀκαθαρσίας. Τουτέστιν, Οὐκ ἀκάθαρτόν τι διδάσκω, οἷα τὰ τῶν μάγων καὶ γοήτων. Οὔτε ἐν δόλῳ. Οὔτε ἐπὶ νεωτεροποιία καὶ συ στάσει, ὡς οἱ περὶ Θευδᾶν. ᾿Αλλὰ καθὼς δεδοκιμάσμεθα ὑπὸ Θεοῦ πιστευ· θῆναι τὸ Εὐαγγέλιον, οὕτω λαλοῦμεν. Ο Θεός, φησὶν, ἐδοκίμασεν ἡμᾶς, καὶ ἐξελέξατο πιστευθῆναι τὸ Εὐαγγέλιον· οὐκ ἂν δὲ ἐξελέξατο, εἰ μὴ ἀξίους ἐγίνωσκε. Τοιοῦτοι μὲν οὖν μένομεν δόκιμοι, καὶ οἷοι ἐξελέγημεν παρ' αὐτοῦ εἰς τὸ τηλικοῦτον κήρυγμα. Οὐχ ὡς ἀνθρώποις ἀρέσκοντες, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ δοκιμάζοντι τὰς καρδίας ἡμῶν. Τουτέστιν, Οὐχ ἵνα ὑμῖν ἀρέσωμεν, ταῦτα πάντα ποιοῦμεν· ἀλλὰ τῷ Θεῷ ἀρέσκειν θέλοντες, ὃς τὰ κρυπτὰ ἐξετάζει (τὸ γὰρ, Δοκιμάζει, τοῦτο σημαίνει νῦν)· Η ὅτι ἀποδέχεται τὰς καρδίας καὶ στεφανοῖ. Οὐδεὶς δὲ δολερός, καὶ ἀπατεῶν, καὶ ἀκάθαρτος, τούτῳ δύνατα: ἀρέσκειν. Οὔτε γάρ ποτε ἐν λόγῳ κολακείας ἐγενήθημεν, καθώς οἴδατε. Επειδή προλαβὼν ἐπήνεσεν αὐτοὺς, ἵνα μὴ ὕποπτον ποιήσῃ τὸν ἔπαινον, φησὶν, ὅτι Οὐδὲ ἄλλοτέ ποτε 98 ἐκολάκευσα ὑμᾶς (ὅπερ ἐστὶ τῶν πλανώντων)· οὐκοῦν οὐδὲ νῦν. Οὔτε ἐν προφάσει πλεονεξίας· Θεὸς μάρτυς. Ούτε διὰ φιλοχρηματίαν ἐκηρύξαμεν ὑμῖν. Τοῦ μὲν Variæ lectiones * ἐν ἐλπίσι χρησταις m. σε ἑαυτοὺς ἐπεῤῥίψαμεν ο. οι ανθρωπίνου πραγματος ειλόμην ο. 3 οὐδέποτε 0.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. CAP. II. οὖν μὴ κολακεῦσαι, καὶ ὑμεῖς μάρτυρες· τοῦ δὲ μὴ tur non sim adulatus, vos testes estis: quod autem φιλοχρήματον είναί με, Θεὸς μάρτυς· ὑμῖν 96 γὰρ non sim pecuniarum amator, neque avarus, Deus ἄδηλον τοῦτο. testis: istud enim vos latet. Οὔτε ζητοῦντες ἐξ ἀνθρώπων δόξαν, οὔτε ἀφ' ὑμῶν, οὔτε ἀπ' ἄλλων. Οὐκ εἶπεν, ὅτι Ητιμά σθημεν, οὐδ᾽ ὅτι Οὐκ ἀπελαύσαμεν τιμῆς, ἵνα μὴ δόξῃ ὀνειδίζων αὐτούς ἐ· ἀλλ᾽, Οὐκ ἐζητήσαμεν τιμήν, καίτοι γε τοῦ κηρύγματος τοῦτο ἀπαιτοῦντος. Εἰ γὰρ τοὺς βασιλικούς πρέσβεις πολλῆς ἀξιοῦμεν τιμῆς, πολλῷ μᾶλλον τοὺς τοῦ Θεοῦ. Πῶς οὖν δόξης ἕνεκεν πράξομέν τι, οἱ μήτε παρ' ὑμῶν, μήτε παρ' ἄλλων, ὡς διδάσκαλοι, θέλοντες τιμᾶσθαι; Δυνάμενοι ἐν βάρει εἶναι ὡς Χριστοῦ ἀπίστο λοι. Η ἐν τιμῇ, καὶ δόξῃ, καὶ ὄγκῳ ἢ δυνάμενοι να λαμβάνειν καὶ τρέφεσθαι, καὶ βαρεῖς ὑμῖν εἶναι. Καὶ γὰρ τὸ ἀξίωμα ἡμῶν τοῦτο ἀπαιτεῖ, λαμβάνειν παρ' ὑμῶν. Αλλ' ἐγενήθημεν ἤπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν. Ηπιο:, τουτέστι πρᾶοι, ἀβαρεῖς. Η καὶ, Νήπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν, τουτέστιν, ἀκέραιοι ", ἀφιλόδοξοι. Τὸ γὰρ νήπιον οὐδὲν τοιοῦτον λογίζεται. Καὶ τὸν Ἐν μέσῳ ὑμῶν, τοιοῦτον ἔχει νοῦν· Ως εἷς ἐξ ὑμῶν ἐγενόμην, οὐ τὴν ἄνω τάξιν, 1 λαθών. ὺς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα. Τὴν φιλοστοργίαν αὐτοῦ δείκνυσι. Μὴ ἡ τροφὸς κυλακεύει; μὴ χρήματα αἰτεῖ παρὰ τῶν παίδων τῶν μικρῶν; Οὕτω δεῖ τὸν διδάσκαλον εἶναι προσηνή, καταφιλοῦντα τοὺς ἐμπαροινοῦντας αὐτῷ, ὡς καὶ ἡ τροφὸς τὰ παιδία, κἂν τύπτωσιν. Οὕτως ἐμειρόμενοι ὑμῶν, εὐδοκοῦμεν μεταδοθ ναι ὑμῖν, οὐ μόνον τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς. — Ομειρόμενοι ὑμῶν, τουτέστι, Προσδεδεμένοι ὑμῖν καὶ ἐχόμενοι ὑμῶν, παρὰ τὸν ὁμοῦ, καὶ τὸν εἴρω, τὸ συμπλέκω. Τινὲς δὲ, Ιμειρόμενοι, ἀνέγνωσαν, ἀντὶ τοῦ, ἐπιθυμοῦντες, οὐκ ἔστι δέ. Οὐ μόνον οὖν, φησίν, οὐδὲν ἐλάβομεν ἀφ' ὑμῶν, ἀλλ᾽ εἰ οἷόν τε εὐδοκοῦμεν, τουτέστι, σφόδρα θέλομεν ' καὶ τὰς ψυχὰς εἰς ὑμᾶς κενῶσαι. Τὸ μὲν οὖν διδόναι τὸ Εὐαγγέλιον, τιμιώτερον· τὸ δὲ τὴν ψυχὴν δοῦναι, δυσκολώτερον, καὶ μανικωτέρας ἀγάπης· ὅπερ οὖν καὶ αὐτὸς ἐπάγει. Διότι ἀγαπητοὶ ἡμῖν γεγένησθε. Ινα μὴ δόξῃ λέγειν ταῦτα πάντα ὡς κάμνων ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ ὡς ὀφείλων τιμηθῆναι παρ' αὐτῶν ὑπὲρ τούτου, φησὶν, ὅτι Δι' οὐδὲν ἄλλο ταῦτα ποιώ, ἢ διὰ τὴν ἀγάπην. Οὐ γὰρ ἀντιμισθίαν ζητῶ· ἀλλὰ δι' αὐτὸ τὸ καλόν. Μνημονεύετε γὰρ, ἀδελφοὶ, τῶν κόπων ἡμῶν καὶ τῶν μόχθων· νυκτὸς καὶ ἡμέρας εργαζόμενοι πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα ὑμῶν, ἐκηρύξαμεν εἰς ὑμᾶς τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε, Μνη μονεύετε τὰς εὐεργεσίας τὰς παρ᾿ ἐμοῦ, ἀλλὰ, Των κόπων δ. καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ, καὶ τῶν μόν οι αὐτοῖς 0. οι αὐτοῖς n. 98 δυνάμεθα ο. ρας ο. ὁ ἐγενήθητε 0. * τὸν κόπον Ο. PATROL. GR. CXXIV. e G VERS. 6. Nec quærentes ab hominibus gloriam, neque a vobis, neque ab aliis. Non dixit, ignominia affecti sumus, neque, Non sumus honore dignati, ne videatur ipsis exprobrare: verum, Non quæsivimus honorem, cum tamen prædicatio hoc postulet. Nam si regios legatos magno honore dignamur, multo magis Dei legatos. Quomodo igitur gloria causa agemus aliquid, qui neque vobis, neque ab aliis, tanquam doctores cupiamus honorari? VERS. 7. Cum possemus vobis oneri esse ut Christi apostoli. Vel honore, et gloria, et amplitudine, vel potuissemus accipere a vobis et ali, adeoque graves esse vobis. Etenim dignitas nostra hoc postulat, ut accipiamus a vobis. Sed facti sumus in medio vestri mites. Mites, hoọc est mansueti, sine gravanine, Vel, infantes in medio vestri, hoc est innocentes, vanæ gloriae expertes. Infans enim nihil tale cogitat. Itidem, In medio vestrum, talem habet sensum: factys sum veluti unus ex vobis, qui non superiorem sortem acceperim. Tanquam si nutrix foveat suos ipsius filios. AuQrem suum ostendit. Numquid nutrix adulatur? nunquid a parvulis 509 infantibus pecuniam expedit? Pari ratione doctorem convenit esse mitem, ac deamantem etiam eos, qui ei insultaverint, perinde ac nutrix pueros, etiamsi eam feriant. VERS. 8. Sic obstricti vobis, volebamus tradere vobis, non solum Evangelium Dei, sed et nostras ipsorum animas. Ομειρόμενοι ὑμῶν, hoc est, obligati vobis, atque vobis adligerentes au ὁμοῦ, εἰ ε!ρω, ab connecto. Nonnulli vero, εμειρόμενοι, legerunt, il est, desiderantes; sed male, Non solum igitur, inquit, nihil a vobis accepimus, verumn si possibile esset, εὐδοκοῦμεν, hoc est, vehementer valebamus etiam animas postras in vos impendere. Proinde Evangelium impertiri, est honorificentius; animam autem impendere, difficilius est vehementiorisque ac veluti magis insanientis charitatis est: quod et ipse infert. Quoniam charissimi nobis facti estis. Ne videatur hæc omnia dicere tanquam qui labores pro cis susciperet, et propterea deberet honorari ab ipsis, ait: Nullam ob rem aliam hæc facio, inquit, quam propter charitatem, Retributionem enim non quæro; sed propter ipsum bonum. VERS. 9. Meministis enim, fratres, laboris nostri ac fatigationis: Nocle ac die operantes, ne quemquam vestrum gravaremus, prædicavimus ad vos Evangelium Dei. Non dixit, Meministis beneficiorum quæ a me accepistis, sed, Laboris; nec id simpliciter, cæterum et fatigationis, id est, laboris cum magna Varia lectiones. 99 άκακοι Ο. 1 Chrys. λήξιν ο. • ἐθέλομεν ο. ' μονιμωτές

diligentii. Εt uon solum die, verum etiam nocte. χθως ", τουτέστι, τῶν ' μετὰ πολλῆς σπουδῆς. Καὶ O quanta haec est promptitudo, et summa re quemquam offendat sedulitas! Inuit auten Thessalo:icenses pauperes fuisse, cum inquit Ne quemquum vestrum gravaremus VIR. 10. Vos testes estis, et Deus. Satis Deus auctoritatis habebat et fidei; verum quia non erat perspicuum hominibus, quod Deus hac de re testimonium dicat, ipsos etiam quibas loquitur, in testino:ium vocal. Quam pie. Omnia quæ opus erant, implentes: hoc enim significat, ὁσίως, cum timore et cultu Dei. Et juste. Iloc est, pecuniam a nemine exigentes. Et inculpate. Citra offendiculum et scandalum. Vobis qui credidistis affuimus. Quandoquidem ab infidelibus impius vocabatur, et circulator, et loqua - culus, et nihil sani, Papæ! VERS. 11. Sicut scitis. Rurus eos tesles vocat: quod argumento est, eum nihil arroganter dicere. Qualiter unumquemque restrum (sicut 510 pater flios suos) deprecantes vos el consolantes. Pare! cujusmodi id erat negotii, quod neminem citra consolationem praetermitteret, sed unicuique verba accommodaret! Deprecan!es autem, ut fortiier ferint. Non igitur gloriam quærebam. Supra quidem nutrici `seipsum assimilavit, nunc autem patri, dilectionem indicans, et præsidentiam, et humilitatem omnis fastus vacuam. Quis enim pater adversus filios inflatus est? VERS. 12. Ac testificantes, ut ambularetis digne Deo qui vocat vos ad suum ipsius regnum et gloriam. Testificari sive obtestari jam severioris est doctrinæ. Quare non adulabar. Postquam vero prædixit, Tanquam pater, tunc intulit, Testificantes. Non enim, vehementer, inquit, sed, ut patres, ut ambularelis ros digne Deo (qui vos vocavit ad regnum suum et gloriam ). Animadverte autem quomodo sub narrationis specie nos doceat et consoletur. Si enim ad regnum nos vocal Deus, omnia sunt ferenda. VERS. 13. Ideo et nos gratias agimus Deo sine intermissione, quoniam cum accepistis verbum auditus a nobis Dei, accepistis non verbum hominum, sed (quemadmodum est vere) verbum Dei. lloc loco cos etiam commendat. Non enim, inquit, nos quidem omnia inculpate agimus, vos autem indignum quiddam mea institutione demonstrastis. Non enim tanquam homines audiretis, ita simpliciter affecti estis, sed veluti ipso Deo adhortante, sic advertebatis animum. Verbum autem auditus Dei, prædi1 του Ο. οὐχ ἡμέρα; μόνον, ἀλλὰ καὶ νυκτός. Βαβα! τῆς προθυμίας καὶ τῆς ὑπὲρ τοῦ μὴ σκανδαλίσαι τινὰ σπουδής! Δείκνυσι δὲ καὶ ἐν πενίᾳ ὄντας τοὺς Βετσαλονικεῖς, διὰ τοῦ εἰπεῖν· Πρὸς τὸ μὴ ἐπιβαρῆσαί τινα ὑμῶν. Ὑμεῖς μάρτυρες, καὶ ὁ Θεός. Αξιόπιστος μὲν ὁ Θεός· πλὴν ἐπειδὴ ἄδηλον ἀνθρώποις εἰ ὁ Θεὸς εἰς τοῦτο μαρτυρεί, καὶ αὐτοὺς, πρὸς οὓς ὁ λόγος, καλεί μάρτυρας. Ως ὁσίως. Πάντα ὅσα ἔδει, πληροῦντε;· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Οσίως, ἀντὶ τοῦ, μετὰ τῆς πρὸς Θεὸν εὐλαβείας. Καὶ δικαίως. Τουτέστι, μηδένα ἀπαιτοῦντες χρημάτων ἀπαιτήσεσι. Καὶ ἀμέμπτως. Απροσκόπως καὶ ἀσκανδαλίστως. Ὑμῖν τοῖς πιστεύουσιν ἐγενήθημεν. Ἐπεὶ τοῖς γε ἀπίστοις ° καὶ ἀνάσιος ἐκαλεῖτο, καὶ ἀγύρτης, καὶ σπερμολόγος, καὶ οὐδὲν ὑγιές Καθάπερ οἴδατε. Πάλιν αὐτοὺς μάρτυρας καλεί. Ο σημεῖον τοῦ μὴ ἀλαζονευόμενον λέγειν Ως ἕνα ἕκαστον ὑμῶν ὡς πατὴρ τέκνα ἑαυτοῦ), παρακαλοῦντες ὑμᾶς καὶ παραμυθούμενοι. Βαβαι, οἷον ἦν τὸ μηδένα παραλιπεῖν ἀπαρηγόρητον, ἀλλ' ἑνὶ ἑκάστῳ προσφόρως διαλέγεσθαι! Παρακαλοῦν τες δὲ, πρὸς τὸ φέρειν γενναίως. Οὐκ ἄρα δόξαν ἐζήτουν. Ανω μὲν οὖν τροφῷ ἑαυτὸν ἀπείνασε, νῦν δὲ πατρὶ, τὴν ἀγάπην δεικνύων, καὶ τὴν προστα σίαν, καὶ τὸ ἄτυπον. Τίς γὰρ πατὴρ κατὰ τῶν τέκνων τετύφωται; Καὶ μαρτυρούμενοι, εἰς τὸ περιπατῆσαι ὑμᾶς ἀξίως τοῦ Θεοῦ τοῦ καλοῦντος ὑμᾶς εἰς τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν καὶ δόξαν. Τὸ μαρτύρεσθαι ἤδη πληκτικωτέρας διδασκαλίας ἐστίν. Οὐκ οὖν ἐπολάκευον. Ἐπεὶ δὲ προεῖπεν, ὅτι ὡς πατήρ, τότε επήγαγε καὶ τὸ, Μαρτυρούμενοι. Οὐ γὰρ σφοδρῶν, φησίν, ἀλλ', ὡς πατέρες, εἰς τὸ περιπατῆσαι ὑμᾶς ἀξίως τοῦ Θεοῦ 10. Καὶ ὄρα, πῶς ἐν εἴδει διηγή σεως διδάσκει ἅμα και παραμυθείται. Εἰ γὰρ εἰς βασιλείαν καλεῖ ἡμᾶς ὁ Θεὸς, δεῖ πάντα φέρειν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ ἀδιαλείπτως, ὅτι παραλαβόντες λόγον ἀκοῆς παρ' ἡμῶν τοῦ Θεοῦ, ἐδέξασθε οὐ λόγον ἀνθρώπων, ἀλλὰ (καθώς ἐστιν ἀληθῶς) λόγον Θεοῦ. ϊν ταῦθα καὶ αὐτοὺς ἐγκωμιάζει. Οὐ γὰρ ἡμεῖς μὲν φησὶν, ἀμέμπτως πάντα πράττομεν, ὑμεῖς δὲ ἀνάξιόν τι τῆς ἐμῆς διαταγῆς ἐνεδείξασθε. Οὐ γὰρ ὡς ἀνθρώπων ἀκούοντες ἁπλῶς διάκεισθε, ἀλλ' ὡς αὐτ τοῦ τοῦ Θεοῦ παραινοῦντος, οὕτω προσείχετε. Λέο γον δὲ ἀκοῆς τοῦ Θεοῦ, τὸ κήρυγμά φησιν, ὡς δια Variæ lectiones. 8 και Ο.· ἀπιστοῦς: 0. 10 Κυρίου 0. - τὸν μόχθον ο. Præferenda procul dubio est lectio codicis S. Marci Veneti, ἀδικοῦντες. Unde versio Latina hoc locolita se habere debet: Neminem injuria affizientes pecunia eractionibus; vel clarius, a nemine pe cuniam,injuste exigentes. Scilicet non qualicunque, sed injusta exactione justitia læditur. Lectio textus editi nec cum sensu nec cum grammaticæ regulis congruit.

EXPOSITIO IN EPIST, I AD THESS. - CAP. II. τοῦ ἀκουσθῆναι πιστευόμενον. Πῶς γὰρ πιστεύσω- cationem dicit, eo quod audiendo credatur. Q10σιν, ἐὰν μὴ ἀκούσωσιν; modo enim credant, si non adiant r? *Ος καὶ ἐνεργεῖται ἐν ὑμῖν τοῖς πιστεύουσι. Π6θεν δῆλον, ὅτι ὡς Θεοῦ λόγον ἐδέξασθε; Ενεργεῖται γάρ, φησὶν, ἐν ὑμῖν, τουτέστιν, ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν δείκνυται. Εἰ μὴ γὰρ οὕτως αὐτὸν ἐδέξασθε, οὐκ ἂν τοὺς τηλικούτους πειρασμούς οὕτω γενναίως ἠνέγε κατε. Ωσπερ γὰρ ὅτι οὐ κόλαξ ἐστὶν, οὐδὲ δολερός, αὐτὸς ἐκ τοῦ κινδύνους ὑπομεῖναι δείκνυσιν· οὕτω καὶ τὴν αὐτῶν πίστιν ἐκ τοῦ θλίψεις ὑπενεγκεῖν ἐμφαίνει. Qui et operatur in vobis credentibus. Unde liquet, quod tanquam verbum Dei acceperitis? Operatur enim, inquit, in vobis, hoc est, ex ipsis operibus demonstratur. Nisi enim ipsum sic suscepissetis, tot tentationes non tam fortiter sustinuissetis. Ut enim quod neque adulator șit, neque impostor, ex periculis quæ subiit, convincit: ita ipsorum ſidem ex afflictionum tolerantia indicat. Ὑμεῖς γὰρ μιμηταὶ ἐγενήθητε, ἀδελφοί, τῶν Ἐκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ τῶν οὐσῶν ἐν τῇ Ἰουδαία ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ινα μή τις Ἐκκλησίας ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ τὰς συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων νοήσῃ, διὰ τοῦτο προσέθηκεν, Εν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἵνα τὰς τῶν Jesu, ut fidelium Ecclesias indicet. πιστῶν Ἐκκλησίας δηλώσῃ. VER:. 14. Vos enim imitatores facti estis, fratres, Ecclesiarum quæ sunt in Juḍæa in Christo Jesu. Ne quis per Ecclesias que sunt in Judaa, synagogas Judeorum intelligat, propterea adjecit, In Christo *Οτι τὰ αὐτὰ ἐπάθετε καὶ ὑμεῖς ὑπὸ τῶν ἰδίων συμφυλετών, καθὼς καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων. Πολλὴ ἡ παραμυθία. Εἰ γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι ζηλωταὶ τοῦ πατρῴου νόμου, ἅπαξ πιστεύσαντες τοσαῦτα ὑπέμειναν, πόσῳ μᾶλλον ὑμεῖς ὀφείλετε; Οὐ μικρόν δὲ τεκμήριον καὶ τοῦ ἀληθὲς εἶναι τὸ κήρυγμα, τὸ Ἰουδαίους τοσαῦτα παθεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅ πριν ἐδίωκον. Τῶν καὶ τὸν Κύριον ἀποκτεινάντων Ἰησοῦν. Καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ τοὺς συμφυλέτας εκάκωσαν, ὅπου γε καὶ τὸν Κύριον ἀπέκτειναν; Ορα δὲ πηλίκη παραμυθία τὸ χοινωνεῖν τῷ Χριστῷ τῶν παθημά των. Διὸ καὶ Παῦλος ἀεὶ ἐν τοῖς πειρασμοῖς τοῦτο ἐπιφέρει ". Καὶ τοὺς ἰδίους προφήτας. Αλλ' ἐρεῖ τις, οτι τὸν Κύριον ἡγνόησαν. Τί οὖν; οὐχὶ τοὺς ἰδίους προ φήτας ἐγίνωσκον, ὧν καὶ τὰ βιβλία περιφέρουσι; πῶς οὖν καὶ τούτους ἀπέκτειναν; Ὥστε δῆλον ὅτι οὐδὲν ποιοῦσιν ὡς ζηλοῦντες ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ μᾶλλον κατὰ τῆς ἀληθείας λυττῶντες. Καὶ ἡμᾶς ἐκδιωξάντων. Τοὺς ἀποστόλους, τοὺς διδασκάλους ὑμῶν. Δεῖ οὖν ὑμᾶς τοὺς μαθητάς, πρὸς τὰ παραδείγματα ἀποβλέποντας, φέρειν. Καὶ Θεῷ μὴ ἀρεσκόντων. Πῶς γὰρ ἀρέσκειν οὗ τὸν Υἱὸν ἀπέκτειναν, τοὺς προφήτας προαποκτείναντες; Καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐναντίων, κωλυόντων ἡμᾶς λαλῆσαι τοῖς ἔθνεσιν, ἵνα σωθώσιν. Εἰ γὰρ τῇ οἰκουμένῃ δεῖ λαλῆσαι τὰ σωτήρια, οὗτοι δὲ κω• λύουσι, κοινοὶ ἄρᾳ τῆς οἰκουμένης ἐχθροί εἰσι. Βασκανία γὰρ ἀνυπέρβλητος τὸ τῇ κοινῇ σωτηρία ἐμποδίζειν. Εἰς τὸ ἀναπληρῶσαι αὐτῶν τὰς ἁμαρτίας πάντ ποτε. Ταῦτα δὲ, φησὶ, καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν προφητῶν, καὶ ὕστερον ἐπὶ Χριστοῦ, καὶ ἐφ᾽ ἡμῶν ἔπραξαν, ἵνα δεικνύωσιν ἑαυτοὺς τὰ τελειότατα ἁμαρτάνοντας, καὶ φθάνοντας τὸ πλῆρες μέτρον τῆς κακίας καὶ μπρότατον. • Rom. 3, 14. Ως περιρέψει ο. Quia eadem passi estis et vos a propriis contribulibus, sicut et ipsi a Judais. Magna hinc consolatio. Si enim Judæi patriæ legis æmulatores, postquara semel crediderint, tanta sunt perpessi, quanto potias vos debetis? Non exiguum autem argumentum est, verum esse Evangelii 511 verbum, quod Judæi tanta patiantur propter id quod ante persequebantur. VERS. 15. Qui et Dominum occiderunt Jesum. Quid mirum, si contribules suos affixerunt, quandoquidem et Dominum occiderunt? Animadverte autem qualis sit consolatio, participem fieri Christi afflictionum. Propterea Paulus semper istud in tentationibus infert. Et proprios prophetas. At dicet aliquis, quod Dominum ignoraverint, neque cognoverint. Quid tum postea? Nonne prophetas suos norant, quorum libros etiam circumferunt? Quomodo igitur et hos occiderunt? Quare planum est, quod nihil agant veluti æmulantes pro veritate, sed contra veritateın potius insanientes. Et nos persecuti sunt. Apostolos, doctores vestros. Oportet igitur vos discipulos, ad hæc exempla defigentes oculos, patienti animo isthæc ferre. Et Deo non placent. Quomodo enim ei placere queant, cujus Filium occiderunt, ac jam olim prophetas etiam interemerunt? VERS. 16. Et omnibus hominibus adversantur; prohibentes nos gentibus loqui, ut salvi fiant. Si enim universo terrarum orbi salus annuntianda es', autem prohibent, communes orbis terrarum sunt hostes. Est enim invidentia immensa, commune salutem impedire Ut impleant peccata sua semper. Hæc autem ine quit, jam olim in prophetis, et posthac in Christo, atque adeo in nobis peregerunt, ut ostendant seipsus perfectissime peccare, pervenireque ad plenamn et summam malitiæ mensuram. Varia lectiones,

Pervenit autem ira in ipsos ad finem. Iloc est, non jam, quemadmodum antehac, reditus est ipsis a captivitate, neque terram suam denuo recuperabunt, sed in finem usque ira Dei pervenit in ipsos, hoc est, adusque consummationem, sic permanebit ipsis ira Dei. Porro, cum dicit, Η όργή, cum articulo, ostendit hanc iram ipsis esse debitam, et prædestinatam, ac a prophetis prælicam. Cumque consolatus esset Thessalonicenses ex eo quod ostenderit ipsos multos habere tentationum suarum socios, ex hoc etiamnum animum illis addit, cum ostendit pœnam daturos eos a quibus opprimantur. VERS. 17. Nos vero, fratres, orbali vobis ad hora tempus. De charitate hic loquitur. Certe quidem supra, Tanquam pater liberos, dixit, at, Veluti nutrix: hic vero, Orbali, quod est fliorum patrem inquirentium ut ex hoc discamus, quomodo eos desiderarit. Simul autem et mororem indicat, in quo, oh suam ab iis separationem, constitutus erat. Et non est, inquit, quod dicamnus nos jam din exspectasse, sed breve illud et 512 omnino modicum tempus fuit, ut vix unius horæ spatium esse reputetur. Aspectu, non corde. Neque corde tamen, inquit, separati sumus, sed aspectu. Atqui etiamsi in corde vos semper eircumferamus, contristamur tamen, quod non liceat nobis corporaliter vestra praesentia uti. Observa autem istud, quod qui vehementer diligant, indigeant etiam mutua præsentia et conspectu, et quod hinc magis inflammetur charitas. Abundantius laboravimus faciem vestram ridere cum multo›desiderio. Abundantius quam verisimile erat eos qui ad horam derelicti erant. Animadverte autem charitatem: Nam ob nihil aliud advenire volo, inquit, quam ut faciem vestram videam. Έφθασε δὲ ἐπ' αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος. Τουςἐστιν, οὐκέτι, ὥσπερ πρότερον, ἐπάνοδος ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ κατάσχεσις γῆς, ἀλλ᾽ εἰς τέλος ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἔφθασεν 18 αὐτοὺς, τουτέστιν, ἄχρι τέλους, οὕτως αὐτοῖς μενεῖ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ τῷ εἰπεῖν δὲ, Η ὀργὴ, μετὰ ἄρθρου, δείκνυσιν ὄφει λομένην αὐτοῖς ταύτης, και προωρισμένην καὶ των φητευομένην. Παραμυθησάμενος δὲ τοὺς Θεσσαλονικεῖς, ἐκ τοῦ δεῖξαι ὅτι πολλοὺς ἔχουσι κοινωνούς τῶν πειρασμῶν, παραμυθεῖται καὶ νῦν, ἐκ τοῦ δεῖ - ξαι ὅτι καὶ θλίβοντες αὐτοὺς δίκην δώσουσι. 'Ημεῖς δὲ, ἀδελφοί, ἀπορφανισθέντες ἀφ' ὑμῶν πρὸς καιρὸν ὥρας. Περὶ τῆς ἀγάπης ἐνταῦθα λέγει. 'Ανωτέρω μὲν οὖν, Ὡς πατὴρ τέκνα, εἶπε, καὶ, Ως τροφός· ἐνταῦθα δὲ, ᾿Απορφανισθέντες, ὅπερ ἐστὶ παίδων πατέρας ἐπιζητούντων· ἵνα ἐκ τούτου μάθωμεν πῶς αὐτοὺς ἐπόθει. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν ἀθυμίαν αινίττεται, ἐν ᾗ ἦν διὰ τὸν χωρισμόν. Καὶ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, φησίν, ὅτι πολὺν τὸν χρόνον ἀνεμείναμεν, ἀλλὰ πρὸς καιρὸν βραχὺν καὶ ὀλίγον, καὶ ὅσον ρας μιᾶς λογίζεσθαι. Προσώπῳ, οὐ καρδίᾳ. Καὶ ταῦτα, φησίν, οὐδὲ καρδίᾳ ἐχωρίσθημεν, ἀλλὰ προσώπῳ· ὅμως καίτοι ἐν καρδίᾳ ὑμᾶς ἀεὶ περιφέροντες, ανιώμεθα, διότι μὴ καὶ σωματικῶς ἀπολαύομεν ὑμῶν. Σημείωσαι δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι δεῖ καὶ τῆς κατ᾿ ὄψιν ἐντυχίας τοῖς θερμῶς ἀγαπῶσι, καὶ ὅτι συνεκκαίετα: μᾶλλον ἐκ τούτου ἡ ἀγάπη. - VERS. 18. Quapropter voluimus venire ad vos, ego quidem Paulus semel atque iterum, et impedivit nos Satanas. Quid ais? Salanaene impedit? Næ: non cnim Dei opus fuit. In Epistola enim ad Romanos a Deo dicit se impeditum insuper et Lucas ait, quod Spiritus eos impedierit *: in Epistola ad Corinthios, Spiritus ait opus esse u: hic vero tantummodo Satanæ, tentationes graves et inexspectatas adducentis, ex divino nimirum permissu. Animadverte hic quantum charitate oblectetur, innuens, quod maxime omnium eos diligeret, ex eo quod ait: Ego quidem Paulus: hoc est, Qui mecum erant alii studebant quidem venire, atque ego eliam conatus sun. Περισσοτέρως ἐσπουδάσαμεν τὸ πρόσωπον ὑμῶν ἰδεῖν ἐν πολλῇ ἐπιθυμίᾳ. Περισσοτέρως, ἢ ὡς εἰ κὸς ἦν, τοὺς πρὸς ὥραν ἀπολειφθέντας. Ορα δι ἀγάπην, ὅτι Δι' οὐδὲν ἕτερον παραγενέσθαι θέλω, φησίν, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ πρόσωπον ὑμῶν ἴδω. Διὸ ἠθελήσαμεν ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς, ἐγὼ μὲν Παῦλος καὶ ἅπαξ καὶ δὶς, καὶ ἐνέκοψεν ἡμᾶς ὁ Σατανᾶς. Τί λέγεις; ὁ Σατανᾶς ἐγκόπτει; Ναί· οὐ γὰρ Θεοῦ τὸ 18 ἔργον ἦν. Ἐπὶ μὲν γὰρ Ῥωμαίων, φησίν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐκώλυσεν· καὶ ὁ Λουκάς φησιν, ὅτι τὸ Πνεῦμα ἐκώλυσεν αὐτούς· καὶ ἐπὶ Κορινθίων, τοῦ Πνεύματος φησιν εἶναι τὸ ἔργον. Ἐνταῦθα δὲ, μόνον τοῦ Σατανᾶ, πειρασμούς δεινοὺς καὶ ἀπροσδοκήτου; ἐπαγαγόντος, κατὰ παραχώρησιν θείαν δηλαδή. Ορα δὲ πῶς ἐγκαλλωπίζεται τῇ ἀγάπῃ, δεικνύς ὅτι μάλιστα πάντων αὐτοὺς ἐφίλει, διὰ τοῦ εἰπεῖν· Ἐγὼ μὲν Παῦλος· τουτέστι, Καὶ οἱ μετ᾿ ἐμοῦ μὲν ἄλλοι ἐσπούδαζον ἐλθεῖν, ἐγὼ δὲ καὶ ἐπεχείρησα. Τις γὰρ ἡμῶν ἐλπὶς, ἢ χαρά, η στέφανος καυ χήσεως; Αρα οὐκ εἰσὶ ταῦτα μητέρων ῥήματα πάνυ τὰ σπλάγχνα διαθερμαινομένων, πρὸς παιδία μικρά διαλεγομένων; Οὐκ ἤρχει δὲ τὸ, Στέφανος, ἐνδείξασθαι τὴν θερμότητα αὐτοῦ, ἀλλὰ προσέθηκε VERS. 19. Quæ enim spes nostra, aut gaudium, aut corona gloriæ? Nonne hæc sunt matrum verba, misericordiæ et charitatis visceribus valde inflammatarum, parvulos suos pueros alloquentium? Non satis autem erat Coronam dicere, ut dilectionis suæ • Rom. 1, 13. 1 Act. XVI, 6. u II Cor. 1, 22. Variæ lectienes. οι ἐκφεβῶν ο. 13 τοῦτο Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. - CAP. III. τ). Καυχήσεως. Εφ' ὑμῖν γάρ, φησίν, ἐλπίζω, ὅτι fervorem indicaret, sed apposuit, Gloriationis. Preπαρρησίας πλείονος παρὰ Χριστῷ τεύξομαι δι᾽ ὑμᾶς, καὶ χαίρω δι' αὐτὸ τοῦτο, ὅτι στέφανός μοι, καὶ στέφανος καυχήσεως, τουτέστι δόξης λαμπρᾶς, καὶ νῦν έστε, καὶ τότε ἔσεσθε. Η οὐχὶ καὶ ὑμεῖς ἔμπροσθεν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ; Τί οὖν; Θεσσαλονικεῖς εἰσιν ἡ ἐλπίς σου, μακάριε Παῦλε; Οὐχ οὗτοι μόνοι. Διὸ εἶπε· Καὶ ὑμεῖς, δεικνὺς ὅτι καὶ ἄλλοι ἦσαν. Ὑμεῖς γὰρ ἐστε ἡ δόξα ἡμῶν καὶ ἡ χαρά. Πόση γὰρ δόξα, τὸ τοσαύτην Εκκλησίαν προσαγαγεῖν Χριστῷ, καὶ οὕτως εὐδόκιμον! Διὸ μηκέτι στέγοντες, εὐδοκήσαμεν καταλει φθῆναι ἐν ᾿Αθήναις μόνοι. Αντί τοῦ, Εἱλόμεθα, καὶ προςκρίναμεν. Καὶ ἐπέμψαμεν Τιμόθεον τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν, καὶ διάκονον τοῦ Θεοῦ, καὶ συνεργὸν ἡμῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ. Τοσαύτη ή μέριμνα τῷ ἁγίῳ τούτῳ τῶν μαθητῶν, ὥστε ἡνίκα αὐτὸς ἐκωλύετο ἀναγκαίως περιστάσεσί τισιν, ἑτέρους ἔπεμπεν ἐπισκεπτομένους τοὺς μαθητάς. Τοῦτο δὲ τότε ἐποίησε τὸν Τιμόθεον ἀποστείλας. Λέγει δὲ περὶ αὐτοῦ τοσαῦτα ἐγκώμια, οὐκ αὐτὸν τοσοῦτον “ἐπαί ρων, ἀλλ᾽ αὐτοὺς [τηρῶν καὶ] τιμῶν, ὅτι τὸν κατά τοσοῦτον καιρὸν οὕτως ἀναγκαῖον τὸν συνεργὸν τοῦ Εὐαγγελίου ἀπέσπασε τοῦ ἔργου τῆς διακονίας δι' αὐτούς. Εἰς τὸ στηρίξαι ὑμᾶς καὶ παρακαλέσαι ὑμᾶς περὶ τῆς πίστεως ὑμῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐσαλεύοντο ἐπὶ τῷ πειράζεσθαι τὸν διδάσκαλον, ἐδέοντο στηρι γμοῦ καὶ παρακλήσεως, ὡς ἂν μὴ ἐκπέσωσι τῆς πίσ στεως. Οὐ μικρὸς γὰρ θόρυβος τοῖς μαθηταῖς οἱ τοῦ διδασκάλου πειρασμοί, ὡς καὶ στρατιώταις τὸ τὸν στρατηγὸν τρωθήναι. Τῷ μηδένα σαίνεσθαι ἐν 18 θλίψεσι ταύταις. Ερμηνεύει νῦν, τί ἔμελλεν αὐτοὺς ὠφελῆσαι ὁ παρά τοῦ Τιμοθέου στηριγμός και φησιν, ὅτι τὸ, Μηδένα σαίνεσθαι, τουτέστι θορυβείσθαι, χαυνοῦσθαι ἐν τοῖς ἐμοῖς πειρασμοίς. Ο γὰρ διάβολος ἐπειδὰν εὕρῃ καιρὸν πειρασμοῦ, σαίνει τοὺς ἀστηρίκτους τῇ ὑπομνήσει τῆς ἀνέσεως, ὡς ἂν ἀποπηδήσωσι τοῦ λυποῦντος. Τινὲς δὲ τὸ, Σαίνεσθαι, ἀντὶ τοῦ, ταράσ σεσθαι, εἶπον τεθῆναι, ἐκ μεταφορᾶς τῶν κυνῶν τῶν τὰς οὐρὰς ταρασσόντων ἐν τῷ σαίνειν, Αὐτοὶ γὰρ εἴδατε, ὅτι εἰς τοῦτο κείμεθα. 'Ακούσωμεν, ὅτι οἱ Χριστιανοὶ εἰς τὸ θλίβεσθαι κείνται· οὐ γὰρ περὶ τῶν ἀποστόλων μόνων ταῦτα. Εἰς τοῦτο οὖν 16 ταγέντες, τί καινὸν εἰ θλιβόμεθα; Ὥστε οὐ μόνον ἐπὶ τοῖς παρελθοῦσι πειρασμοῖς ἀταράχους δεῖ μένειν ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῖς μέλλουσι· τοῦτο γάρ ἡμῖν οἰκειότερον. Καὶ γὰρ ὅτε πρὸς ὑμᾶς ἦμεν, προελέγομεν ὑμῖν ὅτι μέλλομεν θλίβεσθαι, καθὼς καὶ ἐγένετο, Η τούτῳ Ο. 10 ἐπίο. 10 γάρ υ. pter vos enim, inquit, spero, quo majorem fiðluciam et libertatem nanciscar vestri causa apud Christum, atque ob eam causam lætor, quod sitis corona mihi, et corona gloriationis, hoc est splèndilae gloriæ, et hic estis jam nunc, eritisque posthac. Nonne et vos coram Domino nostro Jesu Christo, in adventu ipsius? Quid igitur? Thessalonicenses spes tua sunt, beale Paule? Non isti soli: ideo adjecit, Et vos, ostendens quod et alii fuerint. Vos enim istis gloria nostra et gaudium. Quanta enim est gloria, tantam et tam celebrem Ecclesiam adducere Christo! 513 CAPUT III. VERS. 1. Propter quod non sustinentes amplius, probavimus relinqui Athenis soli. Id est, elegimus, atque decrevimus. VERS. 2. Et misimus Timotheum fratrem nostrum, et ministrum Dei, et cooperatorem nostrum in Evangelio Christi. Sancto isti tanta fuit discipulorum cura, ut si quando ipse impediretur necessariis quibusdam causis, alios tamen mitteret, qui discipulos inviserent: hoc tum etiam fecit, Timotheum ablegans. De eo autem tanta encomia conciuit, non tantum ipsum extollens, quantum ipsos honorans, quandoquidem eorum causa tanto tempore adeo necessarium Evangelii cooperatorem ab opere ministerii avulserit. Ad confirmandos vos et exhortandos pro fide vestra. Cum concuterentur ob tentationes præceptoris sui, fulcimento et exhortatione indigebant, ne a fide excidant. Non enim modicam discipulis perturbationem præceptoris tentationes præbent, perinde ac militibus imperatoris vulnera. VERS. 3. Ut nemo moveatur in tribulationibus istis. Exponit jam quidnam allaturus ipsis esset commodi sua confirmatione Timotheus: Ut nemo, inquit, moveatur, hoc est turbetur, laxetur in tentationibus meis. Nam diabolus, si iuvenerit opportunitatem tentationis, turbat minime firmatos remissioris vitæ suggestione, ut a rebus moerorem afleDrentibus resiliant. Nonnulli autem, Σαίνεσθαι, pro, turbari, positum esse dicunt, metaphora a canibus sumpta, qui, dum adulantur, caudas movent. Ipsi enim scitis, quod in hoc positi simus. Audiamus hic, quod Christiani, ut affligantur, sint constituti. Non enim de apostolis tantum hæc dicta sunt. Cum itaque ad hoc positi simus, quid novun si alligamur? Quocirca nedum ob praeterita mala oportet nos esse pacatos et inconcussos, verum etiam ob futura. lloc enim nobis est magis proprium. Vers. 4. Nam et cum apud vos essemus, prædicebamus vobis passuros nos tribulationes, sicut et Varia lectiones.

factum est, et scilis. Magna consolationi est disci- καὶ οἴδατε. Πολλή παραμυθία τοῖς μαθηταῖς, τὸ pulis, quod præceptor afflictiones ipsis prænuntiet. Sic enim usu venit, ut deinceps ob eas non ita perturbentur ac si inexspectate contigerent. Ilinc et Christus apostolis dicebat: Hæc priusquam ferent, prædiri vobis, ut cum facta fuerint, credatis v. Nou hoc autem solum eis Paulus denuntiavit, verum et multa alia quæ etiam evenerunt, prædixit. 514 VERS. 5. Propterea et ego amplius non sustinens, misi. Si prædixisti eis, o Paule, quod afflictionem sis passurus, et quod propter afflictionem quam cos non oporteat conturbari, quid rursus mittis? apparet enim quod non admodum eis fidas. Prie nimia, inquit, charitate hoc facio. Qui enim diligunt, ctiam quae tuta sunt suspecta habent, Præterea multae fuerunt tentationes, ac malorum magnitudo terruit me. Idcirco non dixit, Desperaus de vobis, misi: sed enim, Non porro sustinens, quod amicitiæ erat. Ad cognoscendam fidem vestram. Quærunt hic quidam, quidnam qui tertium adusque cœlum conscenderat, qui verba ineffabilia audierat *, iste non novit quo in statu sint res Thessalonicensium, sed Timotheum mittat; ut cognoscat fidem ipsorum? Potest igitur dici, quod non omnia norint sancti, cum qui ante Christum vixerunt, tum qui post Christumn, nam et Eliseus ignorabat quid eum Sunamiitide ageretur. Et Elias putabat se solum relictum, cum adhuc septem millia essent *. Quin etiam Sanuel ante hos, docetur non attendere in faciem primi fratris. Davidis *. Hunc ad modum apostoli non noverant omnia. Hoc autem factum est, ut neque ipsi attollantur, neque alii de ipsis majora, quam par sit, imaginentur, neve nos posteri dicere possemus, quod humanæ naturæ modum illi transcedentes virtutis opera perfecerint, ác propterea nos socordes maneremus: sed ut discamus, quod neque ipsi divino auxilio semper freti, sed suis etiam laboribus præclara peragerent. " προειπεῖν αὐτοῖς τὸν διδάσκαλον τὰς θλίψεις. Λοιπόν γὰρ οὐκ ἐθορυβοῦντο ὡς ἐπὶ ἀπροσδοκήτοις. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις ἔλεγεν· Εἶπον ὑμῖν πρὸ τοῦ γενέσθαι, ἵνα όταν γένηται πιστεύ σητε. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον ὁ Παῦλος εἶπεν αὐτοῖς, ἀλλὰ πολλὰ καὶ ἄλλα προεἶπε, καὶ ἐξέδη. Διὸ κἀγὼ μηκέτι στέγων, Επεμψα. Εἰ προεΐπες αὐτοῖς, ὦ Παῦλε, ὅτι θλιβήσῃ, καὶ ὅτι οὐ χρὴ αὐτοὺς ἐπὶ τῇ θλίψει 11 θορυβείσθαι, τί πάλιν πέμπεις; φαίνεται γὰρ ὅτι οὐ σφόδρα θαῤῥεῖς αὐτοῖς. Ἀπὸ πολλῆς ἀγάπης, φησί, τοῦτο ποιῶ. Οἱ γὰρ ἀγαπῶν τες καὶ τὰ ἀσφαλῆ ὑποπτεύουσιν. Αμα δὲ καὶ πολε λοὶ ἦσαν οἱ πειρασμοί, καὶ ἡ ὑπερβολὴ τῶν κακῶν ετόβησέ με. Διὸ οὐκ εἶπεν, ὅτι Καταγνοὺς ὑμῶν ἔπεμψα, ἀλλὰ Μηκέτι στέγων· ὁ φιλίας ἦν Εἰς τὸ γνῶναι τὴν πίστιν ὑμῶν. Ἐνταῦθα ζη τοῦσί τινες, τί δήποτε ὁ ἕως τρίτου οὐρανοῦ ἀναβάς, Ο άρρητα ρήματα ἀκούσας, οὗτος οὐκ οἶδε τὰ τῶν Θεσσαλονικέων, ἀλλὰ πέμπει Τιμόθεον εἰς τὸ 18 γνῶναι τὴν πίστιν αὐτῶν; Ἔστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι οὐ πάντα ᾔδεσαν οἱ ἅγιοι, οἵ τε πρὸ Χριστοῦ, καὶ οἱ μετά Χριστόν. Καὶ Ελισσαίος γὰρ ἡγνόησε τὸ 18 τῆς Σωμανίτιδος. Καὶ Ηλίας μόνος ὑπολειφθῆναι ἐνόμιζε, καίτοι ἑπτακισχιλίων [ετέρων] ὄντων. Καὶ Σαμουήλ προ τούτων διδάσκεται μὴ προσχεῖν εἰς τὴν ὄψιν τοῦ Ο πρώτου ἀδελφοῦ τοῦ Δαυΐδ. Οὕτως οὖν καὶ οἱ ἀπόστολοι. Τοῦτο δὲ ἐγίνετο, ἵνα μήτε αὐτοὶ ἐπαίρωνται, μήτε ἄλλοι περὶ αὐτῶν μεγάλα φαντάζωνται, καὶ ἵνα οἱ ὕστερον μὴ ἔχωμεν λέγειν, ὅτι Ὑπὲρ ἀνθρώ τοὺς ὄντες ἐκεῖνοι, κατώρθωσαν τὴν ἀρετὴν, καὶ διὰ τοῦτο αὐτοὶ ἀποῤῥᾳθυμῶμεν, ἀλλὰ μανθάνωμεν, ὅτι οὐδὲ αὐτοὶ ἀπήλαυον τῆς θείας ἀεὶ βοηθείας, ἀλλὰ πόνοις οἰκείοις κατώρθωσαν τα καλά. Ne quo modo tentarit vos is qui tentat. Non suspicatus sum, inquit; vos concussos esse, nisi usque adeo solummodo quod tentati eratis. Vides autem quod diabolicum est in afflictionibus turbari, maxime si alii offendantur ex eo quod alii affliguntur: sicut in Jobo fecit, uxorem ejus tentans ex iis quæ maritus patiebatur. Tentat autem diabolus, nesciens an sit superaturus: quod ex Job manifestum est. Atamen, quæ ipsius est imprudentia, irruit: ac si quid videat imbecille, exspectat et permanet; sin forte, desistit. Et inanis fiat labor noster. Etiamsi permutati sunt, ο Paule, quid hoc ad te? Taus labor perfectam habet apud Deum mercedem. Præ nimià tainen charitate, inquit, evacuatum mihi laborem arbitror. ▾ Joan. xiv, 29. × II Cor. xii, 6. Μήπως επείρασεν ὑμᾶς ὁ πειράζων. Οὐχ ὑπὲ ώπτευσα, φησὶν, ὅτι ἐσαλεύθητε, ἀλλ᾽ ἢ τοσοῦτον μέσ νον, ὅτι ἐπειράσθητε. Θρᾷς δὲ, ὅτι τὸ ἐν ταῖς θλίψεσι θορυβείσθαι διαβολικόν ἐστι, καὶ μάλιστα όταν άλλοι σκανδαλίζωνται ἐξ ὧν ἄλλοι κακῶς διάκεινται 10. ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ ἐποίησε, τὴν γυναῖκα πειράσας ἐξ ὧν ἐκεῖνος ἔπασχε. Πειράζει δὲ ὁ διάβολος, οὐκ εἰδὼς εἰ εἰ καταβαλεῖ, ὅπερ ἐκ τοῦ Ἰὼβ δῆλον· ὅμως ἀναίσχυντος ὤν, προβάλλει· κἂν ἴδῃ τι ἀσθενὲς, παραμένει· ἂν δὲ ἰσχυρὸν, ἀφίσταται. Καὶ εἰς κενὸν γένηται ὁ κόπος ἡμῶν. Εἰ γὰρ παρετράπησαν, ὦ Παῦλε, τί πρὸς σέ; Ο σὸς κόσ πος» ἐντελόμισθος παρὰ Θεῷ. Ομως ἀπὸ πολλής ἀγάπης κεκενώσθαί μοι, φησί, τὸν κόπον νομίζω. Η πίστει Οι 18 ώστε οι 19 τα υ. IV Rg. IV, 8. Varia lectiones. 20 θλίβονται ο. έ!!! Reg. XIX, 10. × II Reg. xvi, 7. " *1 5:! 0. σε μισθός θα

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS, - CAP. III. Αρτι δὲ ἐλθέντος Τιμοθέου πρὸς ἡμᾶς ἀρ' ὑμῶν, καὶ εὐαγγελισαμένου τὴν πίστιν καὶ τὴν ἀγάπην ὑμῶν. Ταῦτα μὲν προσεδόκησα, φησίν, ἐξέβη δὲ τἀναντία. Ορα δὲ τὴν περιχάρειαν· οὐκ εἶπεν, ὅτι ᾿Απαγγείλαντος, ἀλλ', Εὐαγγελισαμένου τοσοῦτον ἀγαθὸν ἡγεῖτο τὴν ἐκείνων ἐν τῇ πίστει βεβαίωτιν. Καὶ τῇ ἀγάπῃ δὲ αὐτῶν ἔχαιρεν, ὅτι ση μεῖον τῆς πίστεως ήν. Καὶ ὅτι ἔχετε μνείαν ἡμῶν ἀγαθὴν πάντοτε, ἐπιποθοῦντες ἡμᾶς ἰδεῖν, καθάπερ καὶ ἡμεῖς ὑμᾶς. Τουτέστι, Μνημονεύετε ἡμῶν μετὰ ἐπαίνων καὶ εὐφημίας. Ακούσατε, οἱ μαθηταὶ, καὶ διδάχθητε μνημονεύειν ἀεὶ τῶν διδασκάλων ευφήμως. Εαυτούς γὰρ ὠφελήσετε, οὐκ ἐκείνους. Παραμυθία δὲ μεγία στη καὶ εὐφροσύνη τοῖς Θεσσαλονικεύτι, τὸ μαθεῖν ὅτι οἶδεν ὁ Παῦλος, ὅτι ἀγαπῶσιν αὐτόν· μᾶλλον γὰρ προστίθεται τὸ φίλτρον. Διὰ τοῦτο παρεκλήθημεν, ἀδελφοὶ, ἐφ' ὑμῖν· ἐπὶ πάσῃ τῇ θλίψει καὶ ἀνάγκῃ ἡμῶν. Βαβαί! χάριν ᾔδει αὐτοῖς, ὅτι οὐκ ἐσαλεύθησαν. Οὐκ αἰσθα νόμεθα γάρ, φησί, τῶν λυπηρῶν, ἀλλὰ παρεκλήθημεν, εὐκ ἐπὶ μια θλίψει, ἀλλ' ἐπὶ πάσῃ. Ἡ γὰρ ἐφ' ὑμῖν χαρὰ ἀντίρροπος πάσαις ἡμῶν ταῖς ἀνάγκαις ἐγέν νετο 38. Διὰ τῆς πίστεως ὑμῶν. Ὑμεῖς με ἐστερεώσατε, φησί. Καὶ μὴν τοὐναντίον ἦν· αὐτὸς γὰρ μὴ ἐνδούς τοῖς πειρασμοῖς, ἐστήριξεν αὐτούς· ὅμως εἰς ἐκείνους περιτρέπει τὸ ἐγκώμιον. Ὑμεῖς γάρ με, φησίν, οὐκ ἀφήκατε τῶν πειρασμῶν αἰσθέσθαι. Οτι νῦν ζῶμεν, ἐὰν ὑμεῖς τήκητε ἐν Κυρίῳ. Οὐκ εἶπεν, ὅτι Παρεμυθήθημεν, ἀλλὰ, Ζῶμεν· δει κνὺς ὅτι τὸ ἐκείνων σκάνδαλον θάνατον ἤγηται, καὶ ζωὴν τὴν ἐκείνων προκοπήν, καὶ κατάστασιν, καὶ βεβαίωσιν ἐν Χριστῷ. Τίνα γὰρ εὐχαριστίαν " δυνάμεθα τῷ Θεῷ ἀνταποδοῦναι περὶ ὑμῶν, ἐπὶ πάσῃ τῇ χαρᾷ ᾗ χαί. ρομεν δι' ὑμᾶς ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν; Τοςαύτη, φησίν, ἡ δι' ὑμᾶς χαρά, ὅτι οὐδὲ εὐχαριστῆσαι τῷ Θεῷ κατ' ἀξίαν δυνάμεθα ὑπὲρ ὑμῶν. Τὸ γὰρ ὑμῶν κατόρθωμα δῶρον ἡγούμεθα τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνης σπουδῆς ἢ ψυχῆς τοσοῦτον φρόνημα. Διδ καὶ αὐτῷ ὀφείλοντες εὐχαριστεῖν, οὐχ ευρίσκομεν τὴν ἀξίαν εὐχαριστίαν. Νυκτὸς καὶ ἡμέρας ὑπερεκπερισσοῦ δεόμενοι εἰς τὸ ἰδεῖν ὑμῶν τὸ πρόσωπον. Ορα τὴν ὑπερβολήν· ὑπερεκπερισσοῦ ἐδεῖτο ἵνα ἴδῃ αὐτούς· ὥσπερ τις γεωργὸς ἀκούων ὅτι ἡ πονηθείσα αὐτῷ χώρα καρι τοῖς βρίθει, ποθεῖ κατ᾿ ὄψιν αὐτὴν ἰδεῖν. Καὶ καταρτίσαι τὰ ὑστερήματα τῆς ἀίστεως ὑμῶν. Καίτοι ἄνω τὸ ἑστάναι αὐτοῖς ἐμαρτύρησε· πῶς οὖν λέγει· Τὰ ὑστερήματα τῆς πίστεως; Οὐ πάσης ἀπέλαυσαν τῆς διδασκαλίας, ἀλλ' ἐνέδει αὐτοῖ; ἴσως τὰ περὶ ἀναστάσεως, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Και πολλοὶ ψευδοδιδάσκαλοι ἦσαν, καὶ διὰ τοῦτο εἶπε· κι ἐγεγόνει ο. ει ἀντιμισθίαν ο. VERS. 6. Nuper autem cum venisset Timotheus ad nos a vobis, et annuntiasset fidem et dilectionem vestram. Haec quidem exspectavi, inquit, contraria autem evenerunt. Reputa hic tecum immensam ltitiam ac clementiam Pauli. Non dixit, Deuts tiasset, seal, Bene nuntiasset: 515. adeo ingens bonum putabat illorum in fide confirmationem. Charitatis etiam ipsorum nomine lætabatur: nam fidei signum erat. Et quod habeatis memoriam nostri semper bonam, desiderantes nos videre, quemadmodum et nos vos. Hoc est, meministis nostri cum laude et præconio. Audite, discipuli, atque discite præceptorum vestrorum mentionem facere semper cum laude: vobis ipsis namque proderitis, non iilis. Consolatio autem maxima est Thessalonicensibus et laetitia, quod sciant Paulum novisse se ab ipsis diligi: majorem enim in eis amorem accendit. VERS. 7. Ideo consolationem accepimus in vobis, fratres, in omni afflictione et necessitate nostra. rem admirandam! Agit illis gratias, quod non sini commoti. Non sentimus enim, inquit, tristi, verum consolationem accepimus, non in una quapiam afflictione, sed in omni. Lætitia enim, quam vestri causa accepimus, omnibus nostris necessitatibas æquipollet, easque compensat. Per fidem vestram. Vos me firmastis, inquit. Atqui diversum erat: ipse namque tentationibus haudquaquam cedens, fulciebat eos: attamen in ipsos encomium transfert. Vos enim, inquit, non permisistis me tentationes sentire. VERS. 8. Quoniam nunc vivimus, si vos statis ir. Domino. Non dixit, Consolationem accepimus, sed, Vivimus, indicans quod eorum scandalum morten: existimarit, ac eorumdem progressum, et constantiam, et confirmationem in Christo, vitam. VERS. 9. Quam enim gratiarum actionem possumus Deo retribuere pro vobis super omni gautio quo gaudemus propter vos ante Deum nostrum? Tantum, inquit, est gaudium nostrum propter vos, ut nequeamus pro dignitate Deo gratias agere pro vobis. Vestram enim virtutem donum Dei arbitramur: non enim est humani conatus aut animæ tanta prudentia. Quare cum illi gratias agere debeamus, nor Dinvenimus dignam gratiarum actionem. VERS. 10. Nocte ac die abundantius orantes, u: videamus faciem vestram. Expende excessum: plusquam abunde precabatur, ut videret eos: quemadmodum colonus aliquis audiens quod cultus ab eo ager fructibus abundat, illum oculis intueri cupit. Et compleamus ea quæ desunt fidei vestræ. Atqui paulo ante testatus est stare cos: qui ergo nunc dicit: Quæ desunt fidei? Non omnem perceperant doctrinam, sed deerant fortasse ipsis quæ lam de resurrectione, idque genus alia. Præterea non pauci erant doctores 516 falsi, atque hanc ob causam Variæ lectiones.

dixit: defectus fidei. Ubi itaque fidei eorum metue- Τὰ ὑστερήματα. Ενθα μὲν οὖν περὶ αὐτῆς τῆς πίσ bat, Misi, inquit, ad vos fulciendos. Hic vero, compleamus, ait, quod institutionis potius est, quam confirmationis. Illud enim compleri dicimus, cui pusillum quid deficit. VERS. 11. Ipse aulem Deus et Pater noster, et Dominus noster Jesus Christus, dirigat viam nostram ad vos. Ostendit quod etiam apud seipsum precabatur, ut eos videret, qui quidem precationem Epistola etiam inseruerit. Et se quoque defendit, quod non ex segnitie relinquat ipsos: perinde quasi dicat: Ipse Deus exscindat tentationes undique circumtrahentes nos, ut recto itinere ad vos veniamus. VERS. 12. Vos aulem Dominus multiplicet et abundare faciat charitatem vestram invicem et in omnes. Viden' charitatis insaniam quæ cohiberi nequit? Nam et excellere et abundare eos in dilectione precatur; et non solum erga se mutuo, verum etiam erga omnes. Isthuc enim est divinæ charitatis proprium, omnes complecti. Nam si bunc diligas, illum vero non item, humana ista amicitia est. Quemadmodum et nos erga vos. Nam quod nostruin est, inquit, præsens est: quod vero vestrum est, id In posterum fieri rogamus: habetis enim nos mensuram et exemplum dilectionis. @ VERS. 13. Ad confirmanda corda vestra inculpate in sanctitale ante Deum et Patrem nostrum, in advéntu Domini nostri Jesu Christi cum omnibus sanctis ejus. Charitatem ipsis lucrum afferre asserit, non amatis. Abundare namque vos Dominus, inquit, faciat in charitate, ad confirmanda corda veštra. Per Dominum autem Spiritum intelliges, perinde ac magnus Basilius interpretatus est. Quis enim alius confirmabit irreprehensibiles, coram Deo Patre in adventu Christi, quam Spiritus omuino? Non dixit autem: Ut vos confirmet, sed, Corda. corde enim egrediuntur cogitationes prava b. Fieri etiam potest, ut aliquis nihil mali persequens opere ipso, pravus tamen sit, nempe invidus, impostor, injuriarum memdr, perversa dogmata habens. Immaculatus ergo tum vere est homo, quando cor suum purgat: tum et sanctitatem habet. Sanctitas enim proprie dicitur continentia, quemadmodum et impuritas, fornicatio et adulterium. In universum autem, omue peccatum est impuritas, et omnis virtus est sanctitas. Immaculatos autem vult esse coram Deo Patre, éliam nunc quidem: ea namque est sincera virtus, quæ coram Deo est, non quæ coram hominibus: quandoquidem fallax sit humanum judicium. In adventu vero Christi; nam 517 ab ipso judicamur in conspectu Patris. Ut igitur, inquit, sitis inculpati, quemadmodum omnes sancti. Matth. xv, 19. στεως ἐδεδοίκει, Επεμψα, φησὶν, εἰς τὸ στηρίξαι ὑμᾶς· ἐνταῦθα δὲ, Καταρτίσαι, φησίν· ὁ διδασκαλίας μᾶλλον ἐστιν, ἢ βεβαιώσεως. Καταρτίζεσθαι γὰρ ἐκεῖνο λέγομεν, ᾧ ὀλίγον τι λείπει. Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἡμῶν, καὶ ὁ Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς κατευθύναι τὴν ὁδὸν ἡμῶν πρὸς ὑμᾶς. Δείκνυσιν, ὅτι καὶ καθ' ἑαυτὸν ηύχετο ἰδεῖν αὐτοὺς, ός γε καὶ ἐν τῇ Ἐπιστολῇ τὴν εὐκ ὅς χὴν ἐντίθησιν· ἅμα δὲ καὶ ἀπολογεῖται, ὅτι οὐ κατά ῥαθυμίαν ἀπολείπεται αὐτῶν, ὡς ἂν εἰ ἔλεγεν· Αὐτ τὸς δὲ ὁ Θεὸς ἐκκόψαι τους πειρασμούς τους παντα χοῦ περιέλποντας ἡμᾶς, ἵνα ὀρθὴν τὴν ὁδὸν πρὸς ὑμᾶς ἔλθωμεν. Ὑμᾶς δὲ ὁ Κύριος πλεονάσαι καὶ περισσεύσαι τῇ ἀγάπῃ εἰς ἀλλήλους " καὶ εἰς πάντας. Ορος μανίαν ἀγάπης ἀκάθεκτον, ὅτι καὶ πλεονάσαι καὶ περισσεῦσαι αὐτοὺς ἐν τῇ ἀγάπῃ εἴχεται; καὶ οὐκ εἰς ἀλλήλους μόνον, ἀλλ᾽ εἰς πάντας. Τοῦτο γὰρ τῆς κατὰ Θεὸν ἀγάπης ἴδιον, τὸ πάντας περιπλέκεσθαι· ἐὰν δὲ τὸν δεῖνα μὲν, τὸν δεῖνα δ᾽ οὗ, κατ' ἄνθρωπον ἡ φιλία. Καθάπερ καὶ ἡμεῖς εἰς ὑμᾶς. Τὸ μὲν ἡμέτερον, φησίν, ἤδη ἐστί· τὸ δὲ ὑμέτερον λοιπὸν ἀξιοῦμεν γενέσθαι. Εχετε γὰρ μέτρον καὶ παράδειγμα τῆς ἀγάπης ἡμᾶς. Εἰς τὸ στηρίξαι ὑμῶν τὰς καρδίας αμέμπτους ἐν ἁγιωσύνῃ ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν, ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Δείχνυσί τὴν ἀγάπην αὐτοῖς κέρδος φέρουσαν, οὐ τοῖς φιλουμέν νοις. Περισσεύσαι γὰρ, φησὶν, ὑμᾶς ὁ Κύριος ἐν τῇ ἀγάπῃ, εἰς τὸ στηρίξαι τὰς καρδίας ὑμῶν. Κύριον δὲ τὸ Πνεῦμα νοήσεις, ὡς καὶ ὁ μέγας Βασ σίλειος ἐπέστησε ". Τίς γὰρ ἄλλος στηρίξει ἀμώμους Εμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Χριστοῦ, ἢ τὸ Πνεῦμα πάντως; Οὐκ εἶπε δὲ, Ὑμᾶς στηρίξαι, ἀλλὰ, Τὰς καρδίας. Ἐκ γὰρ τῆς καρδίας εξέρχονται διαλογισμοί πονηροί. Καὶ ἔνεστι μηδὲν πονηρὸν πράττοντα, ὅμως πονηρὸν εἶναι, οἷον, βασκαίνοντα, δολιευόμενον, μνησικακοῦντα, δόγματα ἔχοντα διεστραμμένα. Αμωμος οὖν τότε ὄντως ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος, ὅτε τὴν καρδίαν καθαρεύει τότε καὶ ἁγιωσύνην ἔχει. Κυρίως μὲν γὰρ λέγεται ἁγιωσύνη ή σωφροσύνη, ὥσπερ καὶ ἀκαθαρσία ή πορνεία καὶ η μοιχεία. Καθολικῶς δὲ, πᾶσα ἁμαρτία ἀκαθαρσία, καὶ πᾶσα ἀρετὴ ἁγιωσύνη. Αμέμπτους δὲ βούλεται εἶναι ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ νῦν μὲν (αὕτη γὰρ εἰλικρινής ἐστιν ἀρετὴ, ἡ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ σφαλερὰ ἢ άνθρωπίνη κρίσις), καὶ ἐν τῇ παρουσίᾳ δὲ τοῦ Χριστοῦ "· καὶ γὰρ ὑπ' αὐτοῦ κρινόμεθα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός. Ἵνα οὖν, φησίν, ἄμωμοι ἦτε, ὥσπερ καὶ πάντες οἱ ἄνιοι. Variæ lectiones. Μ' εαυτούς Ο. το ηνίξατο 10. * Κυρίου ο

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. Τὸ λοιπὸν, ἀδελφοὶ, ἐρωτῶμεν ὑμᾶς καὶ παρακαλοῦμεν ἐν Κυρίῳ Ἰησοῦ, καθὼς παρελάβετε παρ' ἡμῶν, πῶς δεῖ ὑμᾶς περιπατεῖν καὶ ἀρέσκειν τῷ Θεῷ, ἵνα περισσεύητε μᾶλλον. Επειδή, φησί, περὶ τῶν καθηκόντων διελέχθην ὑμῖν, ἀκού σατε καὶ περὶ τῶν ἀναγκαίων ἀεὶ ἀκούεσθαι. Τὸ γάρ, Λοιπόν, τοῦτο δηλοῖ, τουτέστιν, ἀεὶ καὶ εἰς τὸ διηνεκές. Ορα δὲ ταπεινοφροσύνην, ὅπως οὐδὲ πρὸς τὸ παρακαλεῖν ἀξιόπιστον ἑαυτὸν εἶναί φησιν, ἀλλὰ τὸν Χριστὸν παραλαμβάνει, τοῦτο λέγων, ὅτι Ο Χριστὸς ὑμᾶς παρακαλεῖ δι᾿ ἐμοῦ 18. Τὸ δὲ, Παρελάβετε, οὐ ῥημάτων ἐστὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ πραγ μάτων· καὶ δι' ἔργων γὰρ ἐδίδασκε. Τί δὲ παρακαλοῦμεν; Ινα περισσεύητε μᾶλλον· τουτέστιν, Ἵνα πλέον τι τῆς ἐντολῆς φιλοτιμήσθε ποιεῖν, καὶ ὑπερβαίνητε τὰ ἐπιτάγματα. "Ωσπερ γὰρ ἡ γῆ οὐ τὰ καταβληθέντα μόνον τ8 φέρει, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ οὐκ ὀφείλει ἱστασθαι μέχρι τῶν ἐπιταγμάτων, ἀλλ' ὑπερβαίνειν. οἴδατε γὰρ τίνας παραγγελίας ἐδώκαμεν ὑμῖν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Παραγγέλο λειν 30 ἐστὶν ἐπὶ τῶν φευκτέων, & πραττόμενα μὲν κόλασιν φέρει· μὴ πραττόμενα δὲ, οὐδὲν ἐγκώμιον. Εἰσὶ μέντοι τινὰ, ἃ οὐ δεῖ παραγγέλλειν, τουτέστι, μὴ μετὰ ἀπειλῆς ἀναστέλλειν, ἀλλ' ἐν τῇ γνώμῃ τῶν ἀκουόντων ἐᾷν· ὡς τὸ κενῶσαι χρήματα, τὸ παρθε νεύειν. Ο δυνάμενος γάρ, φησί, χωρεῖν, χωρείτω. Εἰκὸς οὖν [φησὶ], τὸν Παῦλον παραγγεῖλαι αὐτοῖς μετὰ πολλοῦ φόβου περί τινων. Διὸ οὐ τίθησιν αὐτὰ, ἀλλ᾽ ἀναμιμνήσκει αὐτούς. Πάλιν δὲ τὸν Χριστὸν εἰς τὴ μέσον τίθησιν. Οὐκ ἐμὰ γὰρ, φησὶν, ἃ παρήγγειλα, ἀλλ᾽ ἐκείνου ταῦτα· ὥστε ἐκεῖνος ἢ εἰσακούσεται, ἢ ἀθετεῖται. Τοῦτο γὰρ ἐστι θέλημα Θεοῦ, ὁ ἁγιασμὸς ὑμῶν. Τουτέστιν ἡ σωφροσύνη. Πανταχοῦ δὲ περὶ ταύτης· παραγγέλλει, καὶ Τιμοθέῳ γράφων, καὶ Κορινθίοις, καὶ Ἑβραίοις. Καὶ γὰρ τυραννικὸν τὸ πάθος, καὶ δεῖ πολλῶν τῶν φαρμάκων καὶ συνεχῶν. Απέχεσθαι ἀπὸ πάσης πορνείας. Πολλὰ γὰρ τὰ εἴδη ταύτης καὶ πολύπλοκα, ἃ οὐδὲ εἰπεῖν ἡνέσχετο, ἀλλ᾽ ἁπλῶς, Πάσης, εἶπεν. Εἰδέναι ἕκαστον ὑμῶν τὸ ἑαυτοῦ σκεῖος κτᾶσθαι ἐν ἁγιασμῷ καὶ τιμῇ. Σκεῦος τὸ σῶμά φησιν. Οταν μὲν οὖν σωφρονῶμεν, καὶ ᾗ καθαρὶν [ἐν ἁγια σμῷ], ἡμεῖς αὐτὸ κτώμεθα· ὅταν δὲ ἀκάθαρτον ᾖ, ἡ ἁμαρτία αὐτὸ κτᾶται. "Α γὰρ ἐκείνη ἐπιτάττει, ποιεί αὐτὸ ὡς δοῦλον. ᾿Αλλὰ δὲ [γ. δή] καὶ τότε ἐστὶν ἐν τιμῇ, ὅτε σωφρονεῖ. "Ωστε ἡ ἁμαρτία, ἀτιμία. Σημείωσαι δὲ τὸ, Εἰδέναι· δείκνυσι γὰρ ὅτι ἀσκήσεως καὶ μα θήσεώς ἐστι τὸ σωφρονεῖν. Καὶ ποῦ οἱ τὰς φύσεις εἰσάγοντες Μανιχαῖοι καὶ Μαρκιωνισταί; CAP. IV. CAPUT 1V. VERS. 1. Quod reliquum est, fratres, rogamus tος e' obsecramus in Domino Jesu, quemadmodum accepistis a nobis quomodo oporteat vos ambulare ac placere Deo, ut abundelis magis. Quandoquidem, inquit, de iis quæ decent apud vos locutus sum, audite porro de iis quæ semper auditu sunt necessaria. Nam istud, Quod reliquum est, hoc sign:li - cat, hoc est semper et perpetuo. Vide autem ejus humilitatem, quemadmodum ne ad obsecrandum quidem sibi sati: esse auctoritatis putarit, sed Christum assumat, inquiens: Christus vos per mø obsecrat. Accepistis autem, non est verborum lantum, verum etiam operum: nain per opera quoque docebat. Quid vero obsecramus? Ut abundetis magis: hoc est, ut aliquid supra mandatum facere nitamini, atque imperata superetis. Quemadmodum enim terra non ea solum quæ in ipsam jacta fuerint, profert sic animus non debet consistere intra præcepta, sed ea etiam superare. VERS. 2. Scitis enim quæ præcepta dederimus vobis per Dominum nostrum Jesum Christum. Præceptum est de iis quæ fugienda sunt: quæ si fiant, poenam ferunt: non peracla vero, nihil merentur præconii. Sunt autem quædam, quæ non sunt precipienda, hoc est, non minis cohibenda, sed arbitrio auditorum relinquenda, ut facultates effundere, virginitatis statum servare. Nam qui polest capere, capiat, inquit Dominus e. Verisimile est igitur Paulum quædam illis magno cum terrore lemandasse. Quamobrem ea verbis non exprimit, sed ipsis ad memoriam tantum revocat. Rursus autem Christum in medium profert. Non mea enim, inquit, præcepi, sed illius sunt hæc: itaque ille vel exaudietur vel reprobabitur. ' VERS. 3. Hæc est enim voluntas Dei, sanctificatio vestra. id est, temperantia. Ubique autem de lac praecipit; Timotheo nimirum scribensa, Corin - thiis, et Hebræis f. Tyrannicum enim malum est impuritas, et multis et continuis pharmacis indiget. Ut abstineatis ab omni fornicatione. Siquidem multæ et variæ hujus mali species sunt, quas ne dicere quidem sustinuit, sed simpliciter, Ab omni, dixit. VERS. 4. Ut sciat unusquisque vestrum, suum ipsius vas possidere in sanctificatione et honore. Vas corpus ipsum appellat. Quando enim continentes sumus, corpusque 518 purum est, nos ipsum possidemus. Quando vero impurum fuerit, peccatum ipsum possidet: quæ enim istud imperat, istuc facit sicut servus. Verum tum est in honore, quando sobrium est et pudicum. Peccatum igitur est ignominia. Observa autem quod ait, Ut sciat. Indicat enim castitatem et continentiam opus habere exercitio et disciplina. Atque ubi sunt Manichæi et Marcioniste qui naturas inducunt? e 1 Cor. vi, 6. f Hebr. xis, 14. Variæ lectiones. e Matth. xix, 12. το ἡμῶν Ο. 1 Tim. v, 22. 10 μόνα 0. 10 παραγγελία Ο. £ 0.

VERS. 5. Non in passione desiderii. lloc est, non in desiderio passionem habente: nam est etiam desiderium absque passione, quod est rerum divinarum. Vel quod omnia concupiscentiain accendeutia desiderii passiones nominet, veluti deliciæ, opes, olium, socordia, quodlibet horum dici possit passio desiderii. Nos itaque, si velimus esse tempe rantes, nullam affectionem quæ cupiditatem accendat, admittere oportet. Sicut et gentes quæ ignorant Deum. Nam qui Deum non noverunt, neque retributionis spem habent: proinde omnia voluptati tribuunt. VERS. 6. Ut non transgrediatur, neque circumve niat in negotio fratrem suum. Supra quidem dixit de quavis alia fornicatione, nunc vero de adulterio loquitur; quod et circumventionem et transgressionem merito nominat. Nam Dens unicuique uxorem dedit, ac terminos naturæ posuit, mistionem videlicet quæ est cum una illa uxore. Circumventio itaque est in negotio, hoc est, in congressu, præsertim cum fiat adversus fratrem. Eo quod vindex est Dominus de omnibus his, sicut prædiximus vobis et testificati sumns. Ne existimes, inquit, quod de fratribus tantum haec dicam, imo neque aliorum uxores, neque simpliciter maritis carentes, neque publica scorta habere licet. Nam hæc omnia ulciscitur Dominus: nec impune ista perficimus, sed innumeras pœnas sustinemus pro præsenti in his voluptate. Considlera autem, primum obsecravit, deinde pudefecit, quemadmodum gentes, inquiens: postra a ratione absurditatem commonstravit, rem circumventionem dicens: deinceps etiam terret. Revocat autem eis ad memoriam, quod sæpe hæc ab ipso audiverint. VERS. 7. 8. Non enim vocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctificationem. Itaque qui spernit, non hominem spernit, sed Deum qui dedit Spiritum suum sanctum in nos. Quia dixerat quod Fratrem iujuria afficis, atque intulerat quod Deus hoc ulciscatur, dilatat hoc nunc, ostendens quod etiamsi infidelis hoc patiatur, supplicium, qui hoc fecit, dabit. Non enim illum ulciscitur Deus, cum te punit, sed seipsun. Ipse namque 519 vocavit te ad puritatem, ipsum itaque injuria affecisti per Impuritatem, qui Spiritum sanctum tibi dedit. Ita que sive famulam tuam marito junctam corrumpis, sive reginam, æquale peccatum est: etenim unus est et idem qui injuria affectus est, Deus. Et si forniceris, ipse ulciscitur, cujus Spiritum polluisti. Quin et aliter: Deus videns quod ipsum in talibus magis contemnamus, quam homines, sui ipsius vindex est. Hominum enim oculos, ne ab eis conspiciamur, fugere studenius: ipsum autem respicien tem contemnimus. VERS. 9. De fraterna autem charitate non necesse habemus scribere robis. Non dicit jam de charitate Μὴ ἐν πάθει ἐπιθυμίας. Τουτέστι, μὴ ἐν ἐπιθυμία πάθος ἐχούσῃ· ἔστι γὰρ καὶ ἐπιθυμία ἀπαθὴς, ἡ τῶν θείων πραγμάτων. Η καὶ ὅτι πάντα τὰ ἐκε καίοντα τὴν ἐπιθυμίαν πάθη ἐπιθυμίας ονομάζει οἷον τρυφή, πλοῦτος, ἀργία, ῥᾳθυμία, τούτων ἔκα στον πάθος ἐπιθυμίας λεχθείη. Δεῖ οὖν ἡμᾶς, εἰ μέλο λοιμεν σωφρονεῖν, μηδὲν πάθος ἐπιθυμίαν ἐκκαίων παραδέχεσθαι. Καθάπερ καὶ τὰ ἔθνη τὰ μὴ εἰδότα τὸν Θεόν. Μὴ εἰδότες γὰρ τὸν Θεὸν, οὔτε ἀντιδόσεω; ἐλπίδα ἔχουσιν. Οὐκοῦν πάντα τῇ ἡδονῇ χαρίζονται. Τὸ μὴ ὑπερβαίνειν καὶ πλεονεκτεῖν ἐν τῷ πρά γματι τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. ῎Ανω μὲν περὶ πάσης τῆς ἄλλης πορνείας εἶπε, νῦν δὲ περὶ μοιχείας λέγει· ἦν καὶ πλεονεξίαν καὶ παράβασιν ονομάζει εἰ κότως. Καὶ γὰρ ἑκάστῳ ὁ Θεὸς γυναῖκα ἀπένειμε, καὶ ὅρους τέθεικε τῇ φύσει ", τὴν μίξιν φημὶ τὴν πρὸς τὴν μίαν γυναῖκα ἐκείνην. "Ωστε πλεονεξία ἐστὶν ἐν τῷ πράγματι, τουτέστι τῇ μίξει, καὶ ταῦτα κατὰ ἀδελφοῦ γινομένῃ. Διότι ἔκδικος ὁ Κύριος περὶ πάντων τούτων, καθὼς καὶ προείπομεν ὑμῖν καὶ διεμαρτυράμεθα. Μὴ νομίσῃς, φησὶν, ὅτι ἐπὶ τῶν ἀδελφῶν μόνων ταῦ Μη τὰ φημι, ἀλλ' οὐδὲ τὰς ἑτέρων γυναῖκας, οὐδὲ τὰς ἁπλῶς ἀνάνδρους, καὶ κοινὰς ἔχειν χρή. Καὶ γὰρ ταῦτα πάντα ἐκδικεῖ ὁ Κύριος· καὶ οὐκ ἀτιμωρητί ταῦτα πράττομεν, ἀλλὰ μυριοπλασίως δίκην ὑπέχου μεν τῆς ἐπὶ τούτοις νῦν ἐγγινομένης ἡμῖν ἡδονῆς. "Ορα δὲ, πρῶτον παρεκάλεσεν, εἶτα ἐνέτρεψεν εις πών· Καθάπερ τὰ ἔθνη· εἶτα ἀπὸ λογισμῶν τὸ ἄτοπον ἔδειξε, πλεονεξίαν εἰπὼν τὸ πρᾶγμα· λοιπόν καὶ φοβεῖ. Αναμιμνήσκει δὲ αὐτοὺς, ὅτι πολλάκις ταῦτα ἤκουσαν παρ' αὐτοῦ. Οὐ γὰρ ἐκάλεσεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐν ἀκαθαρσία, ἀλλ' ἐν ἁγιασμῷ. Τοιγαροῦν ὁ ἀθετῶν οὐκ ἄν θρωπον ἀθετεῖ, ἀλλὰ τὸν Θεὸν, τὸν δόντα τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ τὸ ἅγιον εἰς ἡμᾶς. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι τὸν ἀδελφὸν ἀδικεῖς, καὶ ἐπήγαγεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐκδικεῖ, πλατύνει τοῦτο νῦν, δεικνύς ὅτι κἂν ἄπιστος πάθῃ τοῦτο, τιμωρίαν ὁ πεποιηκώς δώσει. Οὐκ ἐκεῖνον γὰρ ἐκδικῶν, κολάσει σε ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἑαυ τόν. Αὐτὸς γάρ σε ἐκάλεσεν εἰς καθαρότητα, καὶ αὐτὸν ὕβρισας διὰ τῆς ἀκαθαρσίας, τὸν δόντα σοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ὥστε κἂν τὴν ὕπανδρον δουλίδα, κἂν τὴν βασιλίδα ο φθείρῃς, ὅμοιον τὸ ἔγκλημα· εἷς γὰρ ὁ ὑβρισθεὶς Θεός. Καν πορνεύσῃς, αὐτὸς ε ἐκδικεῖ, οὗ τὸ Πνεῦμα ἐμόλυνας. Καὶ ἄλλως δέ· Ο Θεὸς ὁρῶν ἡμᾶς αὐτοῦ καταφρονοῦντας ἐν τοῖς τοιού τοῖς μᾶλλον ἢ τῶν ἀνθρώπων, ἑαυτὸν ἐκδικεί. ᾿Αν θρώπων μὲν γὰρ ὀφθαλμοῖς μὴ ὁρᾶσθαι σπουδάζου μεν· αὐτοῦ δὲ ὁρῶντος, καταφρονοῦμεν. Περὶ δὲ τῆς φιλαδελφίας οὐ χρείαν ἔχομεν γρά φειν ὑμῖν. Οὐ λέγει τέως περὶ τῆς εἰς πάντας ἀγά Variæ lectiones. " κι της φύσεως ο. 30 ἐπὶ 0. οι ἀλλοτρίαν οι οι ὁ Θεὸς ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. CAP. IV. πης, ἀλλὰ τῆς εἰς τοὺς ἀδελφούς. Κατά παράλειψιν erga omnes, verum de ea quæ est erga fratres. Per δὲ τὴν παραίνεσιν τίθησι, δύο ταῦτα κατασκευάζων· ἓν μὲν, ὅτι οὕτως ἀναγκαῖον τὸ πράγμα, ὡς μηδὲ διδασκάλου δεῖσθαι· τὰ γὰρ σφόδρα μεγάλα πατίν ἐστι δῆλα. Ετερον 80 δὲ μᾶλλον αὐτοὺς ἐντρέπει, διεγείρων ἵνα μὴ δεύτεροι ἔλθωσι τῆς ὑπολήψεως ἦν ἔχει περὶ αὐτῶν, νομίζων αὐτοὺς ἤδη κατωρθω. κέναι. Αὐτοὶ γὰρ ὑμεῖς θεοδίδακτοί ἐστε, εἰς τὸ ἀγα πᾶν ἀλλήλους. Ορα μεθ' ὅσου ταῦτά φησιν έγκωμίου. Τὸν γὰρ Θεὸν αὐτοῖς διδάσκαλον ἐπέστησε τῆς ἀρετῆς ταύτης. Τοῦτο καὶ ὁ προφήτης εἶπεν· "Εσον ται πάντες διδακτοὶ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ποιεῖτε αὐτὸ εἰς πάντας τοὺς ἀδελ τοὺς τοὺς ἐν ὅλῃ τῇ Μακεδονίᾳ. Οὐχ ἁπλῶς λέγει, ὅτι Θεοδίδακτοί έστε, ἀλλ', Οἶδα 37 ἀφ᾽ ὧν ποιεἶτε. Μακεδονίας δὲ ἐμνήσθη, ἐπειδὴ μητρόπολις Μακεδονίας ή Θεσσαλονίκη. Παρακαλοῦμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, περισσεύειν μᾶλλον, καὶ φιλοτιμεῖσθαι ἡσυχάζειν, καὶ πράσ σειν τὰ ἴδια, καὶ ἐργάζεσθαι ταῖς χερσὶν ὑμῶν, καθὼς παρήγγειλα ὑμῖν. Ὅτι μὲν φιλάδελφοί έστε, εἶδα· τοῦτο δὲ παρακαλοῦμεν, περισσεύειν ὑμᾶς, τουτέστι πλεονάζειν ἐν τῇ φιλαδελφίᾳ, καὶ φιλοτιμωτέρους εἶναι. Η τοίνυν ἐνταῦθα στίξον, εἶτα ἀπ' ἄλλης ἀρχῆς ἀνάγνωθι, Ησυχάζειν καὶ πράττειν τὰ ἴδια· ἦ, Φιλοτιμεῖσθαι ἡσυχάζειν καὶ πράτο τειν τὰ ἴδια. Ἐκ τούτου δὲ δείκνυσιν, ὅτι οἱ ἀργοί, καὶ πολυπράγμονες καὶ ταραχώδεις. Εἰπὼν δὲ, Ταῖς τ χερσὶν ὑμῶν ἐργάζεσθαι, ἐντρέπει τοὺς τὰ σωματ τικὰ ἔργα 18 ἀναιροῦντας, καὶ μόνον τὸ πνευματικὸν ζητοῦντας. Είπατε γὰρ, ἀνόητοι, ἄρα νηστείαν έρω γάζεται τις ταῖς χερσίν; ἆρα χαμευνίαν; Οὐκ ἔστιν • ἀλλὰ περὶ ἔργου λέγει σωματικοῦ, ὁ καὶ μᾶλλον ἐστι πνευματικὸν, τὸ [γὰρ] ἐργαζόμενον ἑτέροις παρέχειν, εἴτουν τοῖς πένησιν. Ἐπεὶ δὲ πένητες ἦταν, ἅτε διαρπαγέντες τὰ ὑπάρχοντα, ἐργάζεσθαι αὐτοὺς διο δάσκει, ἵνα ἐλεῶσιν. Εἰ δὲ τούτους κελεύει εργάζε σθαι, τοὺς διὰ Χριστὸν ἁρπαγέντας, πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄλλους "Ινα περιπατῆτε ευσχημόνως πρὸς τοὺς ἔξω, καὶ μηδενὸς χρείαν ἔχητε. Τουτέστιν, ίνα μὴ ἀσχημονῆτε παρὰ τοῖς ἔξω τῆς πίστεως ἐπαιτοῦντες. Εὐφήμως δὲ τοῦτο τέθεικεν, ἵνα μὴ πλήξῃ αὐτούς. Εἰ γὰρ οἱ πιστοί, φησί, σκανδαλίζονται, ὅταν ἴδω σιν ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐπαιτοῦντα (διὸ καὶ Χριστεμπάν ρους τους τοιούτους καλούσι), πολλῷ μᾶλλον οἱ ἄπισ στο.. Οὐ θέλομεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ἀγνοεῖν περὶ τῶν κεκοιμημένων. Ενταῦθα τὸν περὶ ἀναστάσεως λόγον κινεῖ. Εἰ γὰρ καὶ ἦν αὐτοῖς περὶ τούτου διαλε χθεὶς, ὅμως νῦν μυστήριόν τι μέλλει ἀνακαλύψαι. Η να πάντα μὲν τὰ τῆς ἀναστάσεως ᾔδεσαν, ἐθρήνουν δέ· δ νῦν θεραπεύει. Ἐπειδὴ δὲ πολλὰ τῶν πραγ 8 Isa. XLV, 3; Jerem. xxx1, 31. οι δεύτερον ο. præteritionem autem adhortationem facit, duo hæc conficiens: primum quidem, quod res sit adeo ne‐ cessaria, ut doctore quidem non indigeat. Quæ enim valde magna sunt, omnibus sunt manifesta. Alterum autem magis eos pudefacit, excitans eos, ne inferiores inveniantur opinione quam de ipsis concepit, existimans eos jam perfecisse que charitatis sual. Ipsi enim vos a Deo didicistis, ut diligatis invicem. Observa quanto cum encomio hæc dicat: Deni enim ipsis virtutis hujus doctorem facit: quod et propheta dixit: Erunt omnes a Deo docti 8. VERS. 10. Etenim illud facilis in omnes fratres qui sunt in universa Macedonia. Non simpliciter dicit, Deo docti estis, sed, Scio ex iis quæ facitis. Macedoniæ autem) meminit, quandoquidem Macedoniæ metropolis sit ipsa Thessalonica. YERS. 11. Rugamus autem vos, fratres, ut abundetis magis, et operam delis ut quieti sitis, et vistrum negotium agatis, et operemini manibus vestris, s cut præcepi vobis. Quod sitis amantes fratrum, cquidem novi: hoc autem obsecramus, abundare vos, hoc est exuberare fraterna charitate, et munificos esse. Vel hic igitur distinctionem facito, deinde a novo principio lege, Ut quieti sitis, alque res proprias agatis. Vel, Operam delis ut quieti sitis, et rες proprias agalis. Ex hoc autem ostendit, quod ouiosi, curiosi turbulentique sint. Cum autem dicit, Ma nibus vestris operemini, pudefacit eos qui corporale opus tollunt, solum spirituale querentes. Dicite enim, vos stolidi, num jejunium aliquis operatur manibus? num humi cubationem? Minime sane; verum de opere corporali loquitur, quod et magis spirituale est, nimirum, ut ex labore tuo aliis iupertias, pauperibus scilicet. Quia vero pauperes fuerunt, quippe qui bonis suis spoliati cssent, laborare eos docet, ut indigentibus impertiri eleemosynam possint. 520 Quod si hos operari jubet, qui propter Christum spoliati erant, multo magis alios. VERS. 12. Ut ambuletis decore ad eos qui foris sunt, et nulla re indigeatis. Hoc est, ut non sitis indeco - res, si apud infideles mendicetis. Pulchre autem et eleganter hoc posuit, ne eos objurget. Si enim fidem les offenduntur, si conspexerint hominem sanum mendicantem (unde et hujusmodi Christemporos, hoc est, Christum cauponantes appellant), multo magis infideles. VERS. 13. Nolumus autem vos ignorare, fratres, de dormientibus. Hic sermonem de resurrectione movet. Quamvis enim de hac jam antea his locutus fuerat, jam nunc tamen mysterium quoddam revelaturus est. Vel omnia dle resurrectione probe tenebant, lugebant autem defunctos: cui malo nunc Varia lectiones. δ' ὅτι θεοδίδακτοί έστε οίδα ο. οι τὸ σωματικὸν ἔργον ο.

medetur. Quia vero pleraque incoguita uos turbant, μάτων ἀγνοούμενα μὲν λυπεῖ ἡμᾶς, γνωσθέντα δὲ cognita autem tristitiam tollunt, propterea inquit, Neto vos ignorare. Non dixit autem, de mortuis, sel, De dormientibus: ex ipso etiam vocabulo futuram resurrectionem ostendens. Ut non contristemini, sicut et cæteri qui spem non habent. Cujus rei spem? Resurrectionis. Qui enim non habent spem resurrectionis, bi lugereidebent. Artendamus igitur, et horreamus. Quid igitur? prop'er hoc non vis ignorare, ut non contristentur? Ecqui non dicis, Ut non puniantur, verum, ut non contristentur? Næ, inquit: nam tristitia ista pœnam attrahit. VERS. 14. Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, sic et Deus eos qui dormierunt per λύει τὴν λύπην, διὰ τοῦτό φησιν· Οὐ θέλω ὑμᾶς ἀγνοεῖν. Οὐκ εἶπε δὲ, ᾿Αποθανόντων, ἀλλά, Κέκει μημένων, δεικνὺς καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος, ὅτι ἔστιν ἔγερσις 5. · Ἵνα μὴ λυπῆσθε, καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ, οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα. Τίνος ἐλπίδα; Αναστάσεως. ( γὰρ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα ἀναστάσεως, οὗτοι ἐφείλουσι πενθεῖν. Ακούσωμεν λοιπὸν, καὶ φρίξωμεν. Τι οὖν; διὰ τοῦτο οὐ θέλεις ἀγνοεῖν, ἵνα μὴ λυπών ται; Οὐ λέγεις, ἵνα μὴ κολασθῶσιν, ἀλλ', ἵνα μὴ λυπῶνται; Ναι, φησίν, ὅτι ἡ λύπη αὕτη τὴν κόλασιν προξενεῖ. Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι Ἰησοῦς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τοὺς κοιμηθέντας διά Jesum adjucet cum eo. Quemadmodum, inquit, Do- τοῦ Ἰησοῦ ἄξει σὺν αὐτῷ. Ὥσπερ, φησί, τὸν minum Jesum excitavit, qui corporaliter et passus erat, et mortem obierat: sic et uos excitabit. Observa autem quomodo de Domino, propterea quod resurrectio ejus jam facta sit, confidenter dixerit, Mortuus est de nobis vero, quia nostra adhuc futura est resurrectio, Eos qui dormierunt, inquit: indicans esse excitationem. Numquid enim qui dormit, inquit, non adjiciet ut resurgat? Istud autem; Eos qui dormierunt per Jesum, adducet, bifariam intelliges: vel, adducet per Jesum, hoc est, Filius erit illis resurrectionis mediator, illosque in conspectu Patris constituet vel, qui dormierunt per Jesum, hoc est fideles. Christum enim habentes in seipsis, dormiunt per Jesum. De particulari igitur resurrectione hic loquitur, hoc est celebri, quæ est fidelium, quæ cum Domino est: nam, adducet cum ipso, hoc est, cum Domnino in nubibus rapiet undique. Nam de universali resurrectione Thessalonicenses norant. Verum hoc jam vult, consolari eos per hoc quod ostendat celebrem et gloriosam 521 resurrectionem fidelium, ut non contristentur. Omnes enim resurgent, sed non omnes in gloria, verum fideles tantum, hoc est, qui opera doctrinæ simul adjuncta habent. Expende autem quæ sequuntur omnia. VERS. 15. Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini. Novum aliquid dicturus est, eam ob rem ¡psi fidem conciliat a verbo Dei. Non a me ipso enim, verum quod a Christo didici, loquor. Etenim hoc diserte audivit a præceptore, perinde ac illud: Beatius est dare quam accipere h. Cætera vero ex Spiritu dicebat. Quod nos qui vivimus, qui residui sumus in adventum Domini, non præveniemus eos qui dormierunt. Quod in Epistola ad Corinthios ait, In momento, in ictu oculi i, idem et nunc ait. Quia enim difficile videbatur, ut ii qui computruerant resurgerent, inquit, Quod viventes haudquaquam antevertent illos; sed quemadmodum facile est Deo integros b Acl. xx, 35. 1 1 Cor. xv, 53. Κύριον ήγειρε σωματικῶς παθόντα καὶ θανόντα, οὕτω καὶ ἡμᾶς ἐγερεῖ. Ορα δὲ, πῶς ἐπὶ μὲν τοῦ Κυρίου, διὰ τὸ καὶ τὴν ἀνάστασιν ἤδη γεγονέναι, θαρρούντως φησὶ τὸν Ἀπέθανεν· ἐπὶ δὲ ἡμῶν, διά τὸ μέλλειν ἔτι «τὴν ἀνάστασιν, Τοὺς κοιμηθέν. τας, φησί· δεικνὺς οὖσαν καὶ ἔγερσιν. Μὴ ὁ κοιμώμενος γάρ, φησὶν, οὐχὶ προσθήσει τὸ ἀναστῆναι; Τὸ δὲ, Κοιμηθέντας διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἄξει, διχῶ; νοήσεις * 7, ῎Αξει διὰ τοῦ Ἰησοῦ, τουτέστιν, ὁ γῆς αὐτοῖς μεσίτης ἔσται τῆς ἀναστάσεως, καὶ παραστή σει τῷ προσώπῳ τοῦ Πατρός - ἢ, Τοὺς κοιμηθέντας διὰ τοῦ Ἰησοῦ, τουτέστι, τοὺς πιστούς. Τὸν γὰρ Χριστὸν ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς, κοιμώνται διὰ τοῦ Ἰης σοῦ. Περὶ μερικῆς οὖν ἀναστάσεως διαλέγεται ένα ταῦθα, τουτέστι τῆς ἐνδόξου, τῆς τῶν πιστῶν, τῆς σὺν τῷ Κυρίῳ. "Αξει γὰρ σὺν αὐτῷ, τουτέστι, σύν τῷ Κυρίῳ ἐν νεφέλαις ἁρπάσει πανταχόθεν· ἐπεὶ περί γε τῆς καθολικῆς ᾔδεσαν οἱ Θεσσαλονικείς. Αλλά τοῦτο βούλεται νῦν, παραμυθήσασθαι αὐτοὺς διὰ τοῦ δεῖξαι ἔντιμον καὶ ἔνδοξον τὴν ἀνάστασιν τῶν τις στῶν, ὡς ἂν μὴ λυπῶνται. Πάντες μὲν γὰρ ἀναστή σονται, οὐ πάντες δὲ ἐν δόξῃ, ἀλλ' οἱ πιστοί, τους ἐστιν οἱ ἔργα μετὰ τοῦ δόγματος ἔχοντες ". Ορα δὲ καὶ τὰ ἐφεξῆς πάντα. Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν εν λόγῳ Κυρίου. Ξένων τι ἔμελλεν ἐρεῖν ", διὸ καὶ ἀξιόπιστον αὐτὸ ποιεῖ διὰ κ τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἀπ' ἐμαυτοῦ γὰρ, ἀλλὰ παρὰ τοῦ Χριστοῦ μαθὼν λέγω. Καὶ γὰρ τούτο ῥητῶς ἤκουσε παρὰ τοῦ Διδασκάλου, ὥσπερ κἀκεῖνο Μακάριόν ἐστι διδόναι μᾶλλον ἢ λαμβάνειν. Τὰ γὰρ ἄλλα Πνεύματι ἐφθέγγετο. "Οτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσωμεν τεὺς κοιμηθέντας. "Οπερ ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους, φησίν, Ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ, τοῦτο καὶ νῦν λέγει. Ἐπειδὴ γὰρ ἐδόκει δύσκολον εἶναι τοὺς κατασαπέ τας τούτους ἀναστῆναι, φησίν, ὅτι οἱ ζῶντες οὐ μὴ προλάβωσιν ἐκείνους· ἀλλ' ὥσπερ εὔκολον τῷ Θεῷ Varia lectiones. 10 ανάστασις ο. το ήδη ο. οι οἱ ἔργα σώματος σὺν τῷ δόγματι ἔχ. 0. » εἰπεῖν θ. 63 ἀπ. Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. · CAP. V. τοὺς ὁλοκλήρους ἀγαγεῖν, οὕτω κἀκείνους. 'Ημεῖς δὲ adducere ad Christum, sic et illos, corruptos. οἱ ζῶν τες, λέγων, οὐ περὶ ἑαυτοῦ φησιν (οὐδὲ γὰρ Porro cum ait, Nos qui vivimus, non de seipso ἄχρι τῆς ἀναστάσεως ἔμελλε ζῇν), ἀλλὰ τοὺς πιο dicit (neque enim ad resurrectionem usque victurus στοὺς λέγει· διὸ προσέθηκεν· Οἱ περιλειπόμενοι εἰς eral), sed fideles intelligit: propterea adjecit: τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου. Ἐν γὰρ τῷ ἑαυτοῦ Qui relinquimur in adventum Domini. In sua enim προσώπῳ πάντας τοὺς τότε εὑρεθησομένους ζώντας persona omnes qui tum invenientur viventes inδηλοί. Μεθόδιος δὲ ὁ μακάριος ζῶντας τὰς ψυχὰς dicat. Beatus autem Methodius, per viventes, animas λέγει· τοῦτο διδάσκων, ὅτι αἱ ψυχαί οὐ μὴ προλά- intelligit, hoc docens quod animæ non antevertent βωσι τὰ σώματα· πρῶτον γὰρ ἐγείρεται τὰ σώματα, corpora. Primum enim excitantur corpora, ut ἵνα αὐτὰ ἀπολαύσωσιν αἱ ψυχαί, ἃς καὶ περιλείπε- animæ fruantur illis, quas et relinqui dicit, σθαι ἔφη, διὰ τὸ ἀθανάτους εἶναι. quandoquidem immortales sint. “Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπ' οὐρανοῦ. Μὴ ἀπιστήσῃς, φησίν, οἷς λέγω· καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Κύριος κελεύσει τοῦτο. Πῶς δὲ δὲ [γ. καὶ] κελεύσει [τοῦτο]; Εν φωνῇ ἀρχαγγέλου, τοῦ ἐφεστῶτος τοῖς ἑτέροις ἀγγέλοις, καὶ βοῶντος· Ἐτοί. μους ποιεῖτε πάντας πάρεστι γὰρ ὁ κριτής. Πολλαὶ δὲ ἔσονται σάλπιγγες, ἀλλὰ πρὸς τῇ ἐσχάτῃ καταβήσεται ὁ κριτής. Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Σιναίῳ ὄρει καὶ σάλπιγγας εἶχε καὶ ἀγγέλους ὑπηρετοῦντας· οὕτω καὶ ὁ Υἱός, ὡς βασιλεύς. "Η τὸ μὲν κέλευσμα τοῦ Θεοῦ ποιήσει τὴν γῆν ἀναδοῦναι τὰ σώματα εἰς ἀφθαρσίαν μεταποιηθέντα· τὸ δὲ εἰς ἓν συναχθῆναι τοὺς πανταχοῦ διεσπαρμένους ἡ φωνὴ τοῦ ἀρχαγγέλου ἐνεργήσει, ἀγγέλων υπηρετούντων. Καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτ τον “. Οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ, τουτέστιν οἱ πιστοί. Ατε γὰρ μέλλοντες αίρεσθαι ἐν νεφέλαις, καὶ πρῶτοι ἀναστήσονται· οἱ δὲ λοιποί, ἔσχατοι, ὡς μήτε ἁρπάζεσθαι, μήτε ἀπαντᾶν μέλλοντες. Ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οι περιλειπόμενοι, ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Εἰ καὶ οἱ νεκροὶ πρῶτοι ἐγεί ρονται, ἀλλ' ὅμως καὶ ἡμεῖς οἱ ζῶντες ὁμοίως 40 ἀρπαζόμεθα, οἱ ἄξιοι δηλαδή, ἐν νεφέλαις, ὥσπερ καὶ τὸν Κύριον νεφέλη ὑπέλαβε. Τίνος δὲ ἕνεκεν, εἰ κατα βαίνειν * μέλλει, ἁρπάζει τοὺς πιστούς; Τιμῆς ἕνε κεν. "Ωσπερ γάρ, βασιλέως εἰς πόλιν εἰσερχομένου, οἱ μὲν ἔντιμοι ὑπαντῶσιν, οἱ δὲ κατάδικοι ἔσω μέσ νουσι τὸν κριτήν· οὕτω καὶ τότε· οἱ μὲν [ούν] ἁμαρ τωλοὶ μένουσι κάτω, καν Χριστιανοὶ ὦσιν· οἱ δὲ δί καιο: ἁρπάζονται, καὶ οὕτω τὸ κεφάλαιον τῶν ἀγα θῶν καρποῦνται, τὸ πάντοτε συνεῖναι Χριστοῦ [f. Χριστῷ]. Ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τούτοις. Πρὸς τὸ μὴ λυπεῖσθαι ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἐλπίζοντες 4' ἀνάστασιν. Περὶ δὲ τῶν χρόνων καὶ τῶν καιρῶν, ἀδελφο, οὐ χρείαν ἔχετε γράφεσθαι ὑμῖν. Περιττόν γάρ ἐστι καὶ ἀσύμφορον τὸ τοὺς καιροὺς καὶ τοὺς χρόνους τῆς συντελείας εἰδέναι. Καὶ γὰρ οὐδὲ τοῖς ἀποστόλοις ἐξεκάλυψε τοῦτο ὁ Κύριος, ὅτε προσιόντες ἠρώτων 1 Acl. 1, 7. τι πρώτοι οι 8 όμως οι σε καταβῆναι οι VERS. 16. Quoniam ipse Dominus in jussu, in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de cœlo. Ne hesites in iis, inquit, que dico: nam ipse Dominus jubebit hoc. Quomodo autem jubebi:? Ιn voce archangeli, qui aliis angelis præsidet et clamat: Apparate vos omnes: judex enim præsto est. Multae autem erunt tuba, sed ad extremam descendet judex. Sicut enim Pater in monte Sina tubas habebat et angelos ministrantes; sic etiam Filius, veluti rex aut imperator, eadem habiturus est. Vel, jussio Dei faciet terram reddere corpora ad incorruptibilitatem transformata. Ut vero omnes in unum colligantur per diversa loca dispersi, vox archangeli eficiel, angelis administrantibus. Et mortui in Christo resurgent primi. In Christo mortui, id est fideles. Nam quoniam in nubibus sublevandi sunt, primi resurgent: cæteri vero, postremi; quippe qui neque rapiendi sunt, neqte occursuri. VERS, 17. Deinde el nos qui viuimus, qui relinquimur, simul cum ipsis rapiemur in nubibus obvious Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus. Etsi mortui 522 primi excitentur, attamen et nos viventes similiter rapiemur, digni videlicet, in nubibus, perinde ac Dominum quoque nubes sus cepit. Cujus autem rei causa, si descensurus est, rapit fideles? Honoris causa. Ut enim regi in urbem ingredienti honoratiores occurrunt, condeinurati autem intus exspectant judicem: sic et tum continget; peccatores quidem manebunt infra, etiamsi Christiani fuerint; justi vero rapiuntur, hocque pacto summam bonorum referent, nimirum ut semper cum Christo sint. VERS. 18. Itaque consolamini invicem in verbis istis. Ut non conturbemini, cæterorum instar, qui resurrectionem non sperant. CAPUT V. VERS. 1. De temporibus autem et momentis, fratres, non indigetis ut scribamus vobis. Supervacaneum enim est et inutile, tempora et momenta consummationis novisse i. Nam neque apostolis hoc revelavit Dominus, quando accedentes ipsum rΟ Varia lectiones. - ἔχοντες 0.

garent. Paulus autem fortasse ex arcanis verbis & αὐτόν. Παῦλος δὲ ἐκ τῶν ἀῤῥήτων βημάτων ἔμαθεν ἂν ἴσως καὶ τοῦτο. hoc didicit *. VERS. 2. Ipsi enim exacte nostis, quod dies Domini, sicut fur in nocte, ita veniet. Per diem Domini, el cominunem omnium, et particularem uniuscujnsque finem intelliges. Nam et iste incerto tempore singulis imminet. Hoc enim nobis multifariam prodest. Primum quidem, quia si novisset ultimum suum diem bomo, nihil non scelerum conaretur patrare aliis diebus, deinde îne vitæ appropinquante baptizaretur. Deinde, plerique, si novissent in crastinum sese forte morituros, innumeris malis hostes afligerent, tanquam jam de seipsis desperantes, hostiumque sanguine se explere cupientes quod nunc non fit, mortis terrore eos remorante, vitæque cupiditate. Praeterea, vitae sile amantiores præ nimia tristitia perirent, si mortis suæ tempus compertum haberent. Ad hæc justi non tantum mercedis haberent periculis objecti. Videri enim potuissent, quia compertum haberent se nunc haud morituros, sed post tot fortassis annos, propterea sibi non parcere. Nunc vero cum incertum sit, evadentne pericula, sibiipsis autem non pareunt, perspicua eorum virtus est. Quem.lmo. dum tres pueri ea de causa majorem admirationem merentur, quod cum non satis novissent an ex igni essent evasuri necne, nihilominus non adoraverunt 1. Propterea obitus noster tanquam fur in nocte. Novistis igitur hoc, o Thessalonicenses, ex iis quæ Dominus dixit, Nescitis qua hora fur venturus sil. Αὐτοὶ γὰρ ἀκριβῶς οἴδατε, ὅτι ἡ ἡμέρα Κυρίου, ὡς κλέπτης ἐν νυκτί, οὕτως ἔρχεται. Ημέ ραν Κυρίου καὶ τὴν κοινὴν συντέλειαν, καὶ τὴν ἰδίαν ἑκάστου νοήσεις· καὶ γὰρ καὶ αὕτη ἀδήλως ἑκάστῳ ἔπεισι. Τοῦτο γὰρ συμφέρει ἡμῖν κατὰ πολλούς τρόπους· πρῶτον μὲν, ὅτι εἰ ᾔδει τὴν ἐσχάτην ἡμέραν αὐτοῦ ὁ ἄνθρωπος, πᾶσαν ἂν ἁμαρτίαν ἐσπούδασε τελέσαι τὰς ἄλλας ἡμέρας, εἶτα πρὸς τῷ τέλει ἐβαπτίζετο· δεύτερον, ὅτι πολλοὶ, εἰ ᾔδεσαν ὅτι αύριον τυχόν 48 τεθνήξονται, μυρία ἂν κακὰ διέθεντο “τοὺς αὑτῶν ἐχθροὺς, ἅτε ἀπεγνω κότες ἑαυτῶν, καὶ θέλοντες τοῖς τῶν ἐχθρῶν αἷμασιν εὐωχηθῆναι· 8 νῦν οὐ γίνεται, κατέχοντος αὐτοὺς τοῦ φόβου τοῦ θανάτου, καὶ τοῦ ἔρωτος τῆς ζωῆς. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ φιλόζωοι ὑπὸ τῆς ἀθυμίας ἂν διεφθά ρησαν, εἰ ᾔδεσαν τὸν καιρὸν τοῦ θανάτου. Καὶ οἱ δ:- καιοι δὲ οὐ τοσοῦτον μισθὸν ἂν ἔσχον παραβαλλέ μενοι τοῖς κινδύνοις· ἔδοξαν γὰρ ἂν ὅτι ἐπειδὴ οἴδασιν, ὅτι οὐ νῦν τεθνήξονται, ἀλλὰ μετὰ τοσαῦτα τυ χὸν ἔτη, διὰ τοῦτο ἀφειδοῦσιν ἑαυτῶν. Νῦν ἐπειδὴ ἄδηλον μέν ἐστιν εἰ περιέσονται [ἐκ] τῶν κινδύνων, ἀφειδοῦσι δὲ ἑαυτῶν, πρόδηλος ή αὐτῶν ἀρετή. Ωστ περ καὶ οἱ τρεῖς παῖδες διὰ τοῦτο μᾶλλον θαυμαστή, ὅτι μὴ εἰδότες ἀκριβῶς ὅτι περιέσονται τοῦ τυρός, ὅμως οὐ προσεκύνησαν. Διὰ ταῦτα ἡ τελευτὴ ἡμῶν, ὡς κλέπτης ἐν νυκτί. Οίδατε οὖν τοῦτο, ὦ Θεσσαλονικεῖς, ἐξ ὧν ὁ Κύριος εἶπεν· Οὐκ οἴδατε, ποία Ο ὥρᾳ ὁ κλέπτης έρχεται. "Οταν γὰρ λέγωσιν· Εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια τότε αἰφνίδιος αὐτοῖς ἐφίσταται όλεθρος, ὥσπερ ἡ ὠδῖν τῇ ἐν γαστρὶ ἐχούσῃ· καὶ οὐ μὴ ἐκρύς γωσιν. Ἐπειδὴ οἱ ἐπηρεάζοντες τούτους ἐν εὐπε θείαις ἦσαν, παραμυθεῖται νῦν τοὺς πιστοὺς, λέγων· Μη νομίσητε αὐτοὺς ἐκφυγείν. Ηξει γὰρ αὐτοῖς ὁ ὄλεθρος καὶ ἄδηλος καὶ ἐπίπονος, καὶ πικρίας πελλὰς ἐπάγων, ὥσπερ καὶ ἡ ὠδίν τῇ κυρύση. Πώς δὲ, εἰ ὁ Ἠλίας ἔρχεται, καὶ ὁ ᾿Αντίχριστες. λέγει νῦν ὁ Παῦλος αἰφνίδιον τούτοις ἐπιστῆς ναι τὸν ὄλεθρον; Οτι τῆς μὲν συντελείας κα σημεῖον ὁ ᾿Αντίχριστος καὶ Ἠλίας τῆς δὲ τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, οὐκ ἔτι· αἰφνιδία γὰρ ἔσται καὶ 523 VERS. 3. Cum enim dixerint: Pax et securitas, tum repentinus eis instat interitus, sicut dolor partus mulieri pragnanti: et non effugient. Quonian illi qui hos divexabant, fortunati erant, fideles jam consolatur, inquiens: Ne existimetis eos evasuros poenam; veniet enim eis pernicies, et inexspectata et ærumnosa profecto, et quæ multas amaritudines afferat, non secus atque dolor partus mulieri præquanti. Quomodo autem, si Elias venturus est, Antichristus, Paulus, nunc dicit repentinum eis instare interitum? Quoniam consummationis quidem signum est Antichristus et Elias, Christi autem adventus non item. Subitaneus enim et incertus erit. Observa autem hic exemplum doloris partus. ἄδηλος. "Ορα δὲ καὶ τὸ ὑπόδειγμα τῆς ὠδῖνος. Καὶ Etenim novit mulier quod pariet: quando vero, non novit. Nam non paucæ post septimum mensem pepererunt, atque in itinere, nihil præscientes. Ει sicut illæ jocantes ac ridentes ineffabilibus cruciatibus repente tunduntur, ita illorum animæ qui hodie deliciis afluunt, die illa adveniente, haudquaquam τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐπελθούσης, οὐ μὴ ἐκφύγωσιν. effugient. VERS. 4. Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut dies illa vos tanquam fur comprehendat. Hoc est, non tenebricosam neque impuram vitam habetis. 1 Dan. 133, 21. * 11 Cor. xii, 4. γὰρ ἐνταῦθα οἶδε μὲν ἡ γυνὴ ὅτι τέξεται· πότε δὲ, οὐκ ἔτι οἶδε. Πολλαὶ γοῦν καὶ ἑπτάμηνα οι ἔτεκον, καὶ ἐν ὁδοῖς, μηδὲν προειδυίαι. Καὶ ὥσπερ ἐκεῖναι παίζουσαι καὶ γελῶσαι, ἀθρόον ἀρρήτοις ὠδῖσι κα πτονται οὕτω καὶ τῶν νῦν τρυφώντων αἱ ψυχαί, Υμεῖς δὲ, ἀδελφοί, οὐκ ἐστὲ ἐν σκότει, ἵνα ἡ ἡμέρα ὑμᾶς καταλάβῃ ὡς κλέπτης. Τουτέστιν, Οὐ σκοτεινὸν καὶ ἀκάθαρτον ἔχετε βίον. Τί οὖν; οὐκ m Luc. xii, 39. Varia lectiones. 15 λοιπόν Ο. 4 ἐκακοποιουν m. 10 τῆς μὲν γὰρ 50%. 0. οι οκτώμηνα οι

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. CAP. V. ἔμελλε καὶ αὐτοῖς ἀδήλως ἐφίστασθαι ἡ τελευτή, κἂν Quid inde? nonne et illis mors incerto tempore μὴ ἀκάθαρτοι ἦσαν; Αδήλως μὲν ἐπιστήσεται, ἀλλ' οὐδενὶ αὐτοὺς περιβαλεί λυπηρῷ. Καὶ γὰρ τοῖς ἐγρηγορόσι, καὶ ἐν φωτὶ οὖσι, κἂν γένηταί τις εἴσοδος λῃστοῦ, οὐδὲν λυμήνασθαι δυνήσεται, τοὺς δὲ ἐν σκότει καὶ καθεύδοντας γυμνώσας ὁ λῃστὴς ἔπεισι. Πάντες γὰρ ὑμεῖς υἱοὶ φωτός ἐστε, καὶ υἱοὶ ἡμέρας. Ωσπερ υἱοὶ γεέννης, οἱ ἄξια γεέννης ποιοῦν τες, καὶ υἱοὶ ἀπειθείας, οἱ ἀπειθεῖς· οὕτω υἱοὶ φω τὸς καὶ ἡμέρας, οἱ τὰ τοῦ φωτὸς πράττοντες. Οὐκ ἐσμὲν νυκτὸς, οὐδὲ σκότους. Τουτέστιν ἁμαρτίας. Δρα οὖν μὴ καθεύδωμεν, ὡς καὶ οἱ λοιποι ", ἀλλὰ γρηγορῶμεν, καὶ νήφωμεν. Τουτέστι, Μὴ ἀμελῶμεν τῶν καλῶν ἔργων. Επίτασις δὲ ἐγρηγόρ σεως τὸ νήφειν. Εστι γὰρ ἐγρηγορέναι μὲν, μὴ νής φειν δέ· ὡς ἂν εἰ ἔλεγε· Νηφόντως τὰ ἀγαθὰ πράτ τωμεν καὶ προσεκτικῶς, Οἱ γὰρ καθεύδοντες, νυκτὸς καθεύδουσι· καὶ οἱ μεθυσκόμενοι, νυκτὸς μεθύουσιν. Ἡμεῖς δὲ ἡμές ρας ὄντες, νήφωμεν. Καθεύδοντας τοὺς ἐν κακία φησὶν, ὡς ἀνενεργήτους πρὸς τὴν ἀρετήν, καὶ πάντα φαντασιουμένους. Τοιαῦτα γὰρ τὰ τοῦ παρόντος βίου, ὀνειράτων οὐδὲν διαφέροντα. Ἀλλὰ καὶ μέθην λέγει, οὐ τὴν ἐξ οἴνου μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπὸ πάν των τῶν παθῶν, ὡς ἐξιστῶσαν τοῦ κατὰ φύσιν, καὶ σκοτίζουσαν τὸ ἡγεμονικόν. Οὐ τοίνυν ὑμεῖς ὀφείλετε τοιοῦτοι εἶναι. Οὐ γάρ ἐστε νυκτὸς καὶ σκότους υἱοι, ἀλλ' ἡμέρας, διὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς τῶν ἐγὼ τολῶν τοῦ Θεοῦ παραδοχῆς. Ενδυσάμενοι θώρακα πιστεως καὶ ἀγάπης, Οὐκ ἀρκεῖ τὸ ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν, ἀλλὰ δεῖ καὶ καθωπλίσθαι. "Αν γάρ τις ἐγρηγορὼς ᾗ καὶ νήφων, μὴ ἔχῃ δὲ ὅπλα, ταχέως αὐτὸν οἱ λῃσταὶ κατεργά ζονται. Θώρακα δὲ πίστεως καὶ ἀγάπης, εἰπὼν, δόγματα καὶ βίον ἀγαθὸν ἠνίξατο· τοῦτό ἐστι τὸ ὄνο τως νήφειν. Οὐχ ἁπλῶς δὲ δεῖ ταῦτα ἔχειν, ἀλλ᾽ ὡς θώρακα. Τοῦτον γὰρ οὐδὲν ῥᾳδίως διατέμνει, ἀλλ᾽ οἷόν τι τειχίον ἐστὶ τῷ στήθει, καὶ οὐδὲν τῶν πεπιρωμένων τοῦ διαβόλου βελῶν ἅψεται ἡμῶν. Καὶ περικεφαλαίαν ἐλπίδα σωτηρίας 50. "Ωσπερ ἡ περικεφαλαία τὸ κυριώτατον ἐν ἡμῖν τὴν κεφαλὴν σώζει καὶ διατηρεί σκέπουσα· οὕτω καὶ ἡ ἐλπὶς φυλάττει τὸν νοῦν, καὶ σωτήριον αὐτῷ δείκνυται ", οὐδὲν τῶν ἔξωθεν εἰς αὐτὸν πεσεῖν ἐῶσα. Ορα ον 8 καὶ ἀλλαχοῦ εἶπε· Πίστιν, ἐλπίδα, ἀγάπην, τὰ τρία ταῦτα, καὶ νῦν κτᾶσθαι κελεύει. Οτι οὐκ ἔθετο ἡμᾶς ὁ Θεὸς εἰς ὀργὴν, ἀλλ' εἰς περιποίησιν σωτηρίας, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη » 1 Cor. xult, 13. obventura erat, etiamsi impuri non erant? Incerto quidem tempore instabit, sed tamen in nullam eos tristitiam conjiciet. Nam excubias agentibus conmorantibusque in luce, etiamsi prædo aliquis ingressus fuerit, nihil nocebit, neque vastare eos poterit. Eos vero qui sunt in tenebris atque dorniunt, spolians atque nudans abit. VERS. 5.Omnes enim nos filii lucis estis, et filii diei. Perinde ac filii sunt gehennæ, qui gehenna digna peragunt, ac filii inobedientiæ, inobedientes: haud secus filii sunt luminis ac diei, qui quæ lucis sunt faciunt. Non sumus noctis, neque tenebrarum. Hoc est peccati VERS. 6. Non igitur dormiamus, ut caleri, sed vigilemus, et sobrii simus. Hoc est, non negligamus bona opera. Vigilantiæ autem intensio est sobrium esse: fieri enim potest, ut quis vigilet, nec tamen sit sobrius: perinde quasi dicat, Sobrie agamus qua bona sunt, et attente. VERS. 7. Qui enim dormiunt nocte dormiunt: et qui ebrii sunt nocte ebrii sunt; nos autem qui diei sumus, sobrii simus. Dormientes vocat eos qui in malitia dormiunt, ceu ad virtutem nullis præditi viribus, atque omnia veluti per somnium imagis nantes. Hujusmodi enim sunt res præsentis vitæ, a somniis nihil differentes. Ebrietatem porro dicit, non eam quæ ex vino tantum est, verum etiam eam quæ ex omnibus affectibus animique 524 perturbationibus exsistit, ut quæ a natura deficiat, n°c non obscuret dominantem rationis partem. Haud igitur vos debetis tales esse: non enim estis noctis ac tenebrarum filii, sed diei, per baptisma mandatorumque Dei assumptionem. VERS. 8. Induli loricam fidei et charitatis. Non sal's est vigilare ac sobrium esse, verum etiam armari oportet. Nam licet aliquis vigilans sit et sobrius, non habeat autem arma, facile eum latrones coufciunt. Loricam autem fidei et charitatis dicens, dogmata et bonam vitam adumbravit: hoc enim est vere sobrium esse. Non simpliciter autem hæc sunt habenda, cæterum veluti lorica. Hanc enim nihil facile dissecat, sed veluti munimentum quoddam est pectori, ac nullum ignitorum Satanæ teloruai nos tanget. Et galeam spem salutis. Quemadmodum galea præcipuum membrum nostrum, caput nimirum, tegendo salvum præstat ac conservat: hunc ad modum spes conservat mentem, et salutaris ei fit, nihil eorum quæ ab extra sunt incidere sinens in ipsam. Animadverte igitur quod alibi ¤ dixerit, Fidem, spem charitatem, tria hæc: nunc ea comparare jubet. VERS. 3, 10. Quoniam non posuit nos Deus in iram, sed in acquisitionem salutis per Dominum nostrum Varia lectiones. οι πολλοί ο, το ἐλπίδος σωτηρίου ο. οι γίνεται θα οι

Jesum Christum. Qui mortuus est pro nobis, ut sive σοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα είτε vigilemus sive dormiamus, simul cum ipso vivamus. Hanc ob rem, inquit, hæc arma nobis comparanda sunt, co quod non posuit, hoc est non segregavit nos Deus, ut ejus iram experiamur, sed ut acquirat nos sibi ipsi, atque servet, dans pro nobis Filiumn suum in mortem. Debemus igitur in perieulis bona el magna sperare. Si enim credidimus quod Filio suo nostri gratia non pepercit, speremus quod multo magis ex periculis hisce nos eruet: atque exemplum intueamur, ac diligamus cum ipsum, tum cognatos. Propterea, inquit, mortuus est Christus, ut sive vigilemus, hoc est, vivamus: sive dormiamus hoc est, moriamur, cum ipso vivamus: aliud enim supra dixit soporem, et aliud hic. Quod igitur ait, est hujusmodi: Ne metuatis corporalia pericula et mortes: etiamsi enim moriamur, vivemus tamen. Etenim is qui sic dilexit nos. ut pro mobis moreretur, vivit. VERS. 11. Propterea consolamini invicem, et ædificale alter alterum, sicut facitis. Viden?Quid igitur deinceps pralexis, Non suum doctor? Adifcale, inquit, alter alterum, quoniam doctores non sufliciant ad omnium instructionem. VERs.12. Rogamus autem vos fratres, ut noveritis cos qui laborant inter vos. Quia 525 dixit, Edif. cate alter alterum, ne existi.ment quod eos ad doctoris dignitatem provexerit, atque ita tollantur adversum illos, ait: Etsi vobis permisi, ut vos naituo ædificelis, verumtamen adhortor vos, ut illos honore afficiatis: multa enim doctores difficilia ferre coguntur, quæ honor ipsis aliqua saltem ex parte leviora reddet. Et præsunt robis in Domino, et monent vos. Si enim prasides tuos in humanis rebus in pretio habes, quanto potius iis, qui in divinis rebus tibi præsunt, et gratiam et honorem te debere fateri debes? Nam, In Domino, hoc est, non in mundanis rebus tibi præsidet, sed in iis quæ ad Dominum pertinent: orat pro te, regeneravit te per baptisma, visit, admonet, medicus tibi est, mediis noctibus, si accersis, venit. Animadvertis in quonam tibi presit? VERS. 13. Et ut habeatis illos abundantius in charitate propter opus ipsorum. Non simpliciter eos diligite, inquit, sed, abundantius, perinde ac filil parentes suos. Qui enim Christum diligit, amabit et ipsius ministrum, qualiscunque fuerit, quia per ip som tremenda mysteria est assecutus. Si uxorem honestam acceperis, nonne eum diligis et honoras qui hanc tibi conciliavit? Regnum calorum accepisti, ac contemnis eum qui tibi illud conciliavit? Audi namque Paulum: Propter opus ipsorum, inquit, honorate ipsos. Pacem habete in vobis ipsis. Scribitur etiam, In κι ἀποθανεῖν ο 86 γρηγοροῦμεν εἴτε καθεύδομεν, ἅμα σὺν αὐτῷ ζήσωμεν. Διὰ τοῦτο, φησί, ταῦτα τὰ ὅπλα δεῖ κτᾶσθαι, διότι οὐκ ἔθετο, τουτέστιν, οὐκ ἀφώρισεν ἡμᾶς ὁ Θεός, ἵνα τῆς ὀργῆς αὐτοῦ ἀπολαύσωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα περιποιή σῃ ἡμᾶς ἑαυτῷ, καὶ σώσῃ, τοὺς ὑπὲρ ἡμῶν τὸν Υΐν αὐτοῦ εἰ; θάνατον. Οφείλομεν οὖν ἐλπίζειν ἐν κινδύνοις χρηστὰ καὶ μεγάλα. Εἰ γὰρ ἐπιστεύσαμεν ὅτι τοῦ Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο ὑπὲρ ἡμῶν, ἐλπίζωμεν ὅτι καὶ πολλῷ μᾶλλον τῶν κινδύνων τούτων ἐξελεῖται· καὶ ἴδωμεν τὸ ὑπόδειγμα, καὶ ἀγαπήσωμεν καὶ αὐτ τὸν καὶ τοὺς ὁμογενείς. Διὰ τοῦτο, φησίν, ἀπέθανεν ὁ Χριστός, ἵνα, εἴτε γρηγοροῦμεν ἡμεῖς, τουτέστι ζῶμεν, εἴτε καθεύδομεν, τουτέστιν ἀποθάνωμεν, μετ' αὐτοῦ ζησώμεθα. Ετερον γὰρ ἄνω τὸν ὕπνου, καὶ ἕτερον ἐνταῦθά φησιν. "Οπερ οὖν λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ δεδοίκατε τοὺς σωματικούς κινδύνους καὶ θανάτους κἂν ἀποθάνωμεν, ζησόμεθα· καὶ γὰρ καὶ ὁ οὕτως ἀγαπήσας ἡμᾶς, ὥστε ὑπὲρ ἡμῶν θα νεῖν δ, ζῇ. Διὸ παρακαλεῖτε ἀλλήλους, καὶ οἰκοδομεῖτε εἰς τὸν ἕνα, καθὼς καὶ ποιεῖτε. Ορᾷς; Τί λοιπόν προσ φασίζῃ ", ὅτι οὐκ εἰμὶ διδάσκαλος; Οικοδομεῖτε, φησὶν, εἰς τὸν ἕνα, ἐπειδὴ οἱ διδάσκαλοι οὐχ ίκανοὶ πρὸς τὴν τῶν πάντων νουθεσίαν. Ερωτῶμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί, εἰδέναι τοὺς κου πιῶντας ἐν ὑμῖν. Ἐπειδὴ εἶπεν, Οικοδομεῖτε εἰς τὸν ἕνα, ἵνα μὴ νομίσωσιν, ὅτι εἰς τὸ διδασκάλου ἀξίωμα αὐτοὺς ἀνήγαγε, καὶ κατεπαρθῶσιν ἐκείνων, φησίν, ὅτι Εἰ καὶ ὑμῖν ἐπέτρεψα τὴν ἀλλήλων οίκος δομὴν, πλην παρακαλῶ, ἵνα ἐκείνους διὰ τιμῆς ἔχητε. Πολλὰ γὰρ οἱ διδάσκαλοι ὑπομένειν ἀναγκά ζονται δυσχερή, ἃ ἡ τιμὴ αὐτοῖς μετρίως γοῦν ἐπι κουφιεί 57. Καὶ προϊσταμένους ὑμῶν ἐν Κυρίῳ, καὶ νου θετοῦντας ὑμᾶς, Εἰ γὰρ τοὺς πρὸς ἄνθρωπον προϊσταμένους σου τιμᾷς, πόσῳ μᾶλλον τοῖς πρὸς Θεὸν προϊσταμένοις ὀφείλεις χάριν ὁμολογεῖν; Τὸ γὰρ, Ἐν Κυρίῳ, τοῦτό ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Οὐκ ἐν τοῖς κοι σμικοῖς προΐσταταί σου, ἀλλ' ἐν τοῖς κατὰ Κύριον· εύχεται ὑπὲρ σοῦ, ἀνεγέννησε διὰ τοῦ βαπτίσματος, ἐπισκέπτεται, νουθετεί, ἱατρός σοι ἐστι, μέσαις νυ ξιν, ἂν καλέσῃς, ήκει. Ορις προστασίαν τ8; Καὶ ἡγεῖσθαι αὐτοὺς ὑπερεκπερισσοῦ ἐν ἀγάπῃ, διὰ τὸ ἔργον αὐτῶν. Μὴ ἁπλῶς, φησίν, ἀγαπᾶτε, ἀλλ' 'Υπερεκπερισσοῦ, ὡς ἂν εἰ παῖδες πατέρας. Ο γὰρ τὸν Χριστὸν ἀγαπῶν, ἀγαπήσει καὶ τὸν αὐτ τοῦ λειτουργὸν, οἷος ἂν ᾖ, ὅτι δι' αὐτοῦ τῶν φρικτῶν μυστηρίων ἐπέτυχε. Εἰ γυναῖκα λάβῃς ἀξιόλογον, οὐχὶ τὸν προξενήσαντα ἀγαπᾶς καὶ τιμᾶς; Βασιλείαν ἔλαβες οὐρανῶν, καὶ διαπτύεις τὸν προξενήσαντα; Ακουε γὰρ Παύλου· Διὰ τὸ ἔργον αὐτῶν, φησί, τι μᾶτε αὐτούς. Εἰρηνεύετε ἐν ἑαυτοῖς. Γράφεται και, Ἓν αὐ Varia lectiones. τα προφασιζόμεθα ο. οι επικουφίζει in. τα προϊστάμνον ἐν Κυρίῳ m.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS.· CAP. V. τοῖς, τουτέστι, τοῖς διδασκάλοις. Οἶδε γὰρ ἔχθρας ipsis, hoc est, doctoribus. Novit enim inimicitias πρὸς τούτους τικτομένας· ἐξ ὧν γὰρ ἐλέγχουσι 19, καὶ τῶν κακῶν ἀπείργουσι, μισοῦνται. Δεῖ οὖν εἰρηνεύειν μετ᾿ αὐτῶν, καὶ οὐ τῷ ἔξω σχήματι, ἀλλ᾽ ἐν ἑαυτοῖς. Παρακαλοῦμεν δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοὶ, νουθετείτε τοὺς ἀτάκτους. Ἐνταῦθα πρὸς τοὺς διδασκάλους ἀποτείνεται. Μὴ ἀπ' ἐξουσίας, φησὶν, ἢ αὐθαδείας ἐπιπλήττετε, ἀλλὰ πράως νουθετεῖτε. Ο γὰρ ἀπονε νοημένος, θρασύτερος γίνεται, ὅταν ἐπιπλήσσεται. *Ατακτοι δέ εἰσι πάντες οἱ παρὰ τὰ τῷ Θεῷ διωρισ σμένα πράττοντες. Τάξιν γὰρ ὥρισεν ἑκάστῳ, ἣν ὁ παραβαίνων, ἄτακτος. Ο μεθύων, ὁ λοίδορος, ὁ πλεονέκτης, καὶ πάντες οἱ ἁμαρτάνοντες, ἔξω τῆς τάξεως βαίνουσι. Παραμυθεῖσθε τοὺς ὀλιγοψύχους. Ολιγόψυχος ἐστιν ὁ μὴ φέρων πειρασμόν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἐπὶ τῆς πέτρας σπαρείς. Δεῖται οὖν καὶ οὗτος ἀναβαστάζει σθαι. Αντέχεσθε τῶν ἀσθενῶν. Τουτέστιν, Υποστη ρίζετε τοὺς ἀσθενοῦντας περὶ τὴν πίστιν, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, Τὸν ἀσθενοῦντα τῇ πίστει προσλαμβάνε σθε, φησί. Μακροθυμεῖτε πρὸς πάντας. Καὶ πρὸς τοὺς ἀτάκτους, καὶ πρὸς τοὺς ὀλιγοψύχους, καὶ πρὸς τοὺς ἀσθενεῖς. Τοῦτο γὰρ διδασκάλῳ ἁρμοδιώτατον, πάνω τας ἐντρέψαι ἰσχύον, καὶ τοὺς ἀγριωτάτους. 'Ορᾶτε μή τις κακὸν ἀντὶ κακοῦ τινι ἀποδῷ. Εἰ κακὸν ἀντὶ κακοῦ οὐκ ἀποδοτέον, πολλῷ μᾶλλον κακὸν ἀντὶ ἀγαθοῦ, ἢ ἄρξαι κακοῦ, καὶ τὸν μηδὲν βλάψαντα κακοποιῆσαι. ᾿Αλλὰ πάντοτε τὸ ἀγαθὸν διώκετε, καὶ εἰς ἀπ λήλους, καὶ εἰςπάν τας. Οὐκ ἀρκεῖ τὸ μὴ ἀποδοῦναι κακὰ ἀντὶ κακῶν, ἀλλὰ χρή, φησί, καὶ ἀγαθοῖς ἀμείβεσθαι τὸν κακοποιήσαντα. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν, Διώκετε τὸ ἀγαθόν· τουτέστιν, Ἐπιτεταμένω; σπουδάζετε ἀγαθοποιεῖν, καὶ εἰς ἀλλήλους, τουτέστιν, εἰς τοὺς πιστοὺς, καὶ εἰς πάντας, τουτέστι, καὶ εἰς ἀπίστους. Πάντοτε χαίρετε. Κἂν πειρασμοῖς περιπέσητε. · Ορα δὲ, ὅτι μετὰ τὸ εἰπεῖν, ὅτι οὐ δεῖ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδοῦναι 60, τότε χαίρειν προσέταξεν. Ο γὰρ παιδευθείς μηδένα ἀμύνεσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ εὐεργετεῖν τὸν λυπήσαντα, πόθεν τὸ τῆς λύπης κεν τρον εἰσδέξεται; Αδιαλείπτως προσεύχεσθε· ἐν παντὶ εὐχαρι στεῖτε. Τὴν ὁδὸν ἔδειξε τοῦ ἀεὶ χαίρειν, τὴν ἀδιάλειπτον προσευχὴν καὶ εὐχαριστίαν. Ο γὰρ ἔθισθεὶς ὁμιλεῖν τῷ Θεῷ, καὶ εὐχαριστεῖν αὐτῷ ἐπὶ πᾶσιν, ὡς συμφερόντως συμβαίνουσι, πρόδηλον ὅτι χαρὰν ἕξει διηνεκή. P Rom. πιν, • Matth. xi!!, 5. σε ἐλέγχονται 0. σε ἀποδιδόναι 0. adversus hos oriri. Quia enim reprehendunt, et a malis arcent, olio habentur. Oportet igitur pacem vos habere cum ipsis, idque non externa specie, sed in vobis ipsis. VERS. 14. Rogamus aulem vos, fratres, admone e inordinatos. Hic ad doctores convertit sese. N, inquit, per licentiam vel arrogantiam eos objurgate, sed mansuete admonete. Qui enim vecors est, fit asperior, si objurgeur. Inordinati autem sunt omnes qui aliter agunt quam a Deo sit ordinatum: ordinem enim unicuique statuit, quem qui transgreditur, inordinatus est. Temulentus, conviciator, avarus, adeoque omnes peccata committentes ordinem transgrediuntur. Consolamini pusillanimes. Pusillanimis est, qui non sustinet tentationem. Hic est qui super petranı seminatus est. Iste itaque supportatione indiget. Sustinete infirmos. Hoc est, Fulcite infirmos circa fiden, perinde ac alio in loco, Infirmum in fide suscipite r, inquit. Patientes estole erga omnes. Et erga inordinatos, et erga pusillanimes, et 526 erga infirmos: hoc enim doctori est convenientissimum, omnes ad pudorem convertere valens, etiam vel maxime agrestes. VERS. 15. Videte ne quis malum pro malo alicui reddat. Si malum pro malo non est reddendum, multo magis pro bono reddere malum, aut malum inchoare, et eum, qui non læsit, injuria afficere non oportet. Sed semper quod bonum est sectamini in invicem, et in omnes. Non satis est, mala pro malis non reddere, sed oportet, inquit, etiam bonis malefactorem compensare. Hoc enim indicat cum ait, Sectamini quod bonum est, hoc est, Impense studete benefacere, et in invicem, hoc est, erga fideles, et in omnes, id est, erga eliam infideles. VERS. 16. Semper gaudete. Etiamsi in tentationes incideritis. Observa autem quod posteaquam dixisset non esse maluin malo pensandum, tunc præccperit lætandumn esse. Nam qui institutus est ut de nemine se ulciscatur, sed beneficiis potius prosequatur eum qui contristaverit se, undenanı mœroris stimulum accipiet? VERS. 17. Sine intermissione orate: in omnibus gratias agite. Viam monstrat qua fiat ut semper gaudeamus, orationem nimirum sine intermissione atque gratiarum actionem. Qui enim assuevit cum Deo versari, eique gratias agere in omnibus rebus, lanquam utiliter contingentibus, planum est quod perpetuum gaudium habiturus est. Varim lectiones. PATROL. GR. CXXIV.

VERS. 18. Hæc enim est voluntas Dei in Christo Jesu erga vos. Quomodo autem semper gratias ages! Si agnoveris hanc esse voluntatem Dei, ut sis gratus erga ipsum, eeu eum qui semper tibi benefaciat in Christo Jesu, hoc est, per Donini Jesu Christi cooperationem. Etenim ipse nobis ad gratiarum actionem adjutor est, qui et docuit nos istuc facere, ut ex Evangelio didicimus. VERS. 19, 20. Spiritum nolile exstinguere. Prophetias nolite spernere. Quia nos est præsens liæc vita, dedit nobis lampadem Deus, Spiritumn sanctum: sed banc alii quidem splendidiorem fecerunt, ut omnes sancti: alii vero exstinxerunt, ut quinque virgines, olei inanem hanc dimittentes: ut is qui Corinthi fornicatus erat, cœnum sane huic superfumdens. Ait itaque, Spiritum ne exstinguite, hoc est donum: claudite januas sive sensus, ne ingrediatur spiritus malitiæ, nec exstinguatur lampas. Ne injiciatis pulverem seu terrenas curas: sic fiet ut inexstinguibilis conservetur. Vel hunc ad modum interpretari possis: Fuerunt apud ipsos prophetae Dei, et prophetæ vani: quoniam autem incertum essel utri essent veri, omnes simul aversabantur. 527 Ait itaque ipsis: Spiritum, hoc est donum quod est in veris prophetis, ne exstinguite, eos æque ac pseudoprophetas aversando; neque spernite manantes ex Spiritu sancto prophetias. VERS. 21. Omnia autem probale: quod bonum est tenete. Quid igitur? recipiemus ergo et pseudoprophetas? Minime, inquit. Sed omnia probate; huc est, et vána et vera cum examinatione judicate, et tum quod visum est vobis bonum, hoc est, veras prophetias continete, hoc est, honorate, curate. VERS. 22. Ab omni specie mala abstinete. Non ab hac vel ab illa tantum, verum simpliciter ab omni, et a propheta mendacii, et a peccato. VERS. 23. Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia. Post exhortationem precationem adducit, quo utrinque securitatem habeant. Quid vero est, per omnia? Hoc est, corpore et animo, ut deinceps disces. Ac integer tester spiritus, et anima, et corpus inculpate in adventu Domini nostri Jesu Christi servetur. Spiritus est charisma quod accepimus per baptisma. Si enim lucidam istius lampadem conservaverimus et inexstinguibilem, ingrediemur in thalamum: porro et anima et corpus tum immaculata erunt, si Spiritus in nobis fulserit. Gregorius autem Nyssenus inquit: Quia homo ex omni animarum specie componitur, vegetativa, sensitiva et intellectuali, spiritum dicens Apostolus, rationalem partem indicavit: animam vero, sensitivam: corpus, vitam nostram vegetativam. Totos igitur per omnia înculpatos ipsos conservari precatur, adeoque per omnia Deo placentes. Τοῦτο γὰρ θέλημα Θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ εἰς ὑμᾶς. Πῶς δὲ ἀεὶ εὐχαριστήσεις; Ἐὰν ἐπιγνῷς ὅτι τοῦτο θέλει ὁ Θεὸς, τὸ εἶναι σε εὐχάριστον πρὸς αὐ τὸν, ὡς ἀεὶ εὐεργετοῦντα ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τους ἐστι, διὰ τῆς τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ συνεργίας. Καὶ γὰρ καὶ πρὸς τὸ εὐχαριστεῖν αὐτὸς ἡμῖν συνεργός, ὃς γε καὶ ἐδίδαξεν ἡμᾶς τοῦτο ποιεῖν, ὡς ἐκ τοῦ Εὐαγγε λίου μεμαθήκαμεν. Τὸ Πνεῦμα μὴ σβέννυτε. Προφητείας σ' μὴ ἐξου θενεῖτε. Ἐπειδὴ νύξ ἐστιν ὁ παρών βίος, ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς λαμπάδα, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἀλλὰ ταύτην οἱ μὲν λαμπροτέραν εἰργάσαντο, ὡς πάντες οἱ ἅγιοι· οἱ δὲ ἔσβεσαν, ὡς αἱ πέντε παρθένοι, ἀνέλαιον ταύτὴν ἀφεῖσαι· ὡς ὁ ἐν Κορίνθῳ πεπορνευκώς, βόρβο ρον ταύτῃ ἐπιχέας. Φησὶν οὖν· Τὸ Πνεῦμα μὴ σβέννυτε, τουτέστι τὸ χάρισμα. Κλείετε τις θύ ρας, ἤτοι τὰς αἰσθήσεις, ἵνα μὴ εἰσέλθῃ πνεῦμα πονηρίας, καὶ οὐ μὴ σβεσθῇ ἡ λαμπάς. Μὴ ἐπιβά λητε τὸν χοῦν, ἤτοι μερίμνας γηῖνας, καὶ ἀσβεστος τηρηθήσεται. "Η καὶ οὕτως· Ηταν παρ' αὐτοῖς προ φῆται τοῦ Θεοῦ, καὶ ψευδοπροφῆται. Επεὶ δὲ ἄδηλον ἦν τίς ὁ ἀληθής ", πάντας ὁμοῦ ἀπεστρέφοντο. Φησὶν οὖν αὐτοῖς· Τὸ Πνεῦμα, τουτέστι, τὸ ἐν τοῖς ἀληθῶς προφήταις χάρισμα, μὴ σβέννυτε, διὰ τοῦ ἀποστρέφεσθαι αὐτοῖς [[. αὐτοὺς] ἐπίσης τοῖς ψευ δοπροφήταις· μηδὲ ἐξουθενεῖτε τὰς ἐκ Πνεύματος ἁγίου προφητείας. Πάντα δὲ δοκιμάζετε· τὸ καλόν κατέχετε. Τί οὖν; παραδεξόμεθα καὶ τοὺς ψευδοπροφήτας; Ούχ, φησίν· ἀλλὰ πάντα δοκιμάζετε· τουτέστι, Καὶ τὰ ψευδῆ, καὶ τὰ ἀληθὴ μετὰ δοκιμασίας κρίνετε, καὶ τότε τὸ δόξαν ὑμῖν καλὸν, τουτέστι τὰς ἀληθεῖς προφητείας, κατέχετε, τουτέστι, τιμᾶτε, διὰ φρον είδος ποιεῖσθε. ᾿Απὸ παντὸς εἶδους πονηροῦ ἀπέχεσθε. Με τούτου ἢ ἐκείνου, ἀλλ᾽ ἁπλῶς παντὸς, καὶ προφήτου ψευδοῦς, καὶ ἁμαρτήματος 68. Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁ τελείς. Μετὰ τὴν παραίνεσιν, καὶ εὐχὴν ἐπάγει, ἵνα καὶ ἀμφοτέρωθεν τὸ ἀσφαλὲς ἔχωσιν. Ολοτελεῖς δὲ τί ἐστι; Τοῦτ᾽ ἔστι, σώματι καὶ ψυχῇ· καὶ ἐφεξῆς δὲ μαθήσῃ. Καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ Πνεῦμα, καὶ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. Τὸ Πεῦμα, τουτέστι, τὸ χάρισμα δ ἐλάβομεν διὰ τοῦ βαπτίσμα τος. Ἐὰν γὰρ λαμπρὰν τὴν λαμπάδα τούτου φυλά ξωμεν καὶ ἄσβεστον, εἰσελευσόμεθα εἰς τὸν νυμφώνα καὶ ἡ ψυχὴ δὲ καὶ τὸ σῶμα τότε ἄμεμπτα ἔσονται, ἐὰν τὸ Πνεῦμα ἐν ἡμῖν λάμπῃ. Ο δὲ Νύσσης Γρη γόριος, Επειδή, φησὶν, ὁ ἄνθρωπος διὰ πάσης ιδέας τῶν ψυχῶν κατακιρνᾶται, τῆς τε φυσικῆς, καὶ τῆς αἰσθητικῆς, καὶ τῆς νοερᾶς, πνεῦμα μὲν εἰπὼν ὁ Απόστολος, τὸ νοερόν μέρος ἐδήλωσε· ψυχὴν δὲ, τὸ αἰσθητικόν· σῶμα δὲ, τὴν φυσικὴν ἐν ἡμῖν ζωήν. "Ολους οὖν δι᾿ ὅλων τηρηθήναι αμέμπτους αὐτοὺς ἐπεύχεται, διὰ πάντων τῷ Θεῷ εὐηρεστηκότας. Varia lectiones. οι προφήτας ο. οι άδηλος ἦν ὁ ἀλ. θα σε αμαρτήσαντος αι.

EXPOSITIO IN EPIST. I AD THESS. Πιστὸς ὁ καλῶν ἡμᾶς, ὃς καὶ ποιήσει. Ορα ταπεινοφροσύνην. Ἐπειδὴ αὐτοῖς ἐπηύξατο, Μὴ νοσ μίσητε, φησίν, ὅτι ἐκ τῶν ἐμῶν εὐχῶν σωθήσεσθε, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς ἀγαθωσύνης Θεοῦ. Εἰ γὰρ εἰς σωτηρίαν ἐκάλεσε, πιστὸς δὲ ἐστι, τουτο ἐστιν ἀληθῆς, πάντως ποιήσει κατὰ τὸ θέλημα αυτ τοῦ, καὶ σώσει. Αδελφοί, προσεύχεσθε περὶ ἡμῶν. Ορα μετ τριοφροσύνην Μ. ὁ ο Παῦλος· ἐδεῖτο τῆς τούτων εὐχῆς. · CAP. V. VERS. 24. Fidelis qui vocavit vos, qui et faciet. Vide humilitatem ejus. Quoniam pro eis prefatus erat, Ne existimelis, inquit, quod ex mea oratione servabimini, verum ex bonitate ejus qui vos vocavit Dei. Si enim ad salutem vocavit, et fidelis est, id est verus, omnino faciet secundum voluntatem suam, et servabit vos. VERS. 25. Fraires, orale pro nobis. Vide animi modestiam: Paulus istorum oratione indigebat. VERS. 26. Salutate fratres omnes in osculo sancio. Quia enim ille absens non potuit proprio ore salttare ipsos, per alios salutare cupit: perinde ac dicimus, Saluta illum meo nomine. Quoniam autem Ασπάσασθε τοὺς ἀδελφοὺς, πάντας ἐν ἁγίῳ φιλήματι. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὼν αὐτὸς οὐκ ἠδύνατο διὰ τοῦ οἰκείου στόματος ἀσπάζεσθαι αὐτοὺς, δι᾿ ἑτέρων ἀσπάζεσθαι βούλεται· ὡς λέγομεν· Φίλησον τὸν δεῖνα ἀντ᾿ ἐμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἔστι καὶ δολερὸν φίλημα, ὡς et dolosun est osculum, quale fuit Judæ, In sancto, τὸ τοῦ Ἰούδα, Ἐν ἁγίῳ, φησίν. Ορκίζω ὑμᾶς τὸν Κύριον, ἀναγνωσθῆναι τὴν Ἐπιστολὴν πᾶσι τοῖς ἁγίοις. Οὐ τοσοῦτον διδα σκαλίας χάριν, ἀλλ᾽ ἵνα κἀκείνοις ὦ προσδιαλεγόμενος διὰ τῆς Ἐπιστολῆς· ὃ δείγμα πόθου διακαοῦς. Ορκίζει δὲ, ἵνα κἂν αὐτοῦ καταφρονήσωσι, διὰ γοῦν τὸν ὁρκισμὸν πράξωσι τὸ ἐπιταχθέν. Οὕτω γὰρ τοῖς παλαιοῖ; Χριστιανοῖς φρικτοὶ ἦσαν οἱ ὁρκισμοί· ἀλλ᾽ οὐ τοῖς νῦν, καὶ φεῦ! ἡμῖν. adjicit. VERS. 27. Adjuro vos per Dominum, ut legatur Epistola hac omnibus sanctis. 528 Non tam institutionis gratia, quam ut illis etiam per Epistolam hanc Joquar: quod est argumentum ardentis desiderii. Adjural autem, ut quamvis ipsum negligerent, propter adjurationem tamén quod injunctual est persequantur. Adeo veteribus Christianis horrenda fuerunt adjurationes: at hodie (væ nobis! ) nou item. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ VERS. 28. Gratia Domini nostri Jesu Christi vobisμεθ' ὑμῶν. Ἀμήν. Πάντα, φησὶ, τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνος cum. Amen. Omnia, inquit, bona ille nobis donavit. ἡμῖν ἐχαρίσατο. Σπουδάζετε οὖν, ἵνα πλείω τὴν χά Operam itaque navale, ut uberiorem gratiam attra ριν ἐπισπάσησθε, διὰ τοῦ περιπατεῖν ἀξίως τῶν χα- hatis, vivendo pro dignitate gratiæ vobis donata, ρισθέντων ὑμῖν. Ὑπὸ τῆς αὐτῆς χάριτος καὶ ἡμεῖς – Per eamdem gratiam et nos custodiamur ab omni φρουροίμεθα ἀπὸ πάσης ὁδοῦ πονηρᾶς, ἵνα καὶ πρὸς δόξαν ζήσωμεν τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶν νας. Αμήν. via prava, ut ad gloriam vivamus Patris et Filii et Spiritus sancti: quem decet omnis gloria in sæcula. Amen. Varia lectiones. σε ταπεινοφροσύνην ο. επ εἰ ο.