IN EPISTOLAM AD COLOSSENSES. 463 CAPUT PRIMUM. Vzhs. 1. Paulus apostolus Jesu Christi, per voluntatem Dei. Statim in principio illorum dogmata clanculum tollit. Nou enim angelorum est apostolus, sed Jesu Christi atque hæc est voluntas Dei, ut illius sit apostolus, non angelorum. Quod si Per voluntatem Dei sum apostolus, planum est quod vera predico. Quæ autem sunt hæc Quod a Filio adducti sunius ad Patrem: quod liberali sumus et a Judaicis et a Græcis observationibus. Animadverte hic, quod prepositionem (Per) Patri tribuerit. Et Timotheus frater. Igitur et ipse apostolus fuit. Verisimile autem erat et hunc ipsis innotescere. VERS. 2. lis qui sunt Colossis sanctis et fidelibus in Christo. Phrygia urbs est Colosse, qua uupe dicitur Chone quod inde perspicuum est, quod Laodicea huic sit vicina. Unde autem sancti facti estis? Nonne per baptisma in mortem Christi? Unde fideles? Nomne quia in Christum creditis? nonne quia tanta sunt vobis a Christo credita mysteria? Fide!es enim non ideo tantum vocamur, quia credimus, sed quia mystèria nobis a Deo credita sunt, quæ ne angeli quidem norant. Unde fratres? Num per propria opera, virtutisve operationes? Minime, verum in Christo. Ecquiigitur angelis ascri bitis accessum ad Deumi? Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro. Christi nomren hic non apponit; licet id ei sit in more, ne si statim in epistolæ exordio eis aperte repugnel, a reliquo· argumento harum litterarum eos resilire faciat. Dicant autem hic qui Spíriţumi elevant, unde Pater noster Deus dicatur? Nonne per Spiritum? Magna, adeoque ingenii nostri captum excedentia quis donavit? Nonne Spiritus? Quomodo igitur auctoritatem ejus imminuis? VERS. 3. Gratias agimus Deo et Patri Domini nostri Jem Christi, semper pro vobis orantes. Jesus Christus est Dominus noster, non angeli qui sunt servi. Non solum autem per gratiarum actionem, verum etiam per assiduam pro ipsis precationem charitatem suam ostendit, quippe 464 quia quos non viderat, hɔs semper in seipso habebat. VERS. 4. Audientes fidem vestram, quæ est ing Christo Jess.-Gratias agimus, inquit, eo quod audiverimus áb Epaphrodito fidem vestram, non eam quam in angelos, seul quam in Dominum Jesum habetis. Per τα τὸ δόγμα ο. 59 Κολοσσαῖς. Οι περί Ο. σε Ισ. Επαφρά 0. Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, διά θέλη ματος Θεοῦ. Εὐθὺς ἐν ἀρχῇ καθαιρεῖ λεληθότως τα τὰ δόγματα σε αὐτῶν. Οὐ γὰρ ἀγγέλων ἀπόστολος, ἀλλ᾽ Ἰησοῦ Χριστοῦ· καὶ τοῦτο θέλημα Θεοῦ, τὸ ἐκείνου εἶναι ἀπόστολον, οὐχὶ ἀγγέλων. Εἰ οὖν διὰ θελήματος Θεοῦ εἰμι ἀπόστολος, εύδηλον ὡς ἀληθῆ κηρύττω. Τίνα δέ εἰσι ταῦτα; Οτι ὑπὸ τοῦ Υἱοῦ προσήχθημεν· ὅτι ἐῤῥύσθημεν τῶν Ἰουδαϊκῶν καὶ Ελληνικῶν παρατηρήσεων. Σημείωσα: δὲ τὸ, Διὰ, ἐπὶ Πατρὸς κείμενον. Καὶ Τιμόθεος ὁ ἀδελφός. Αρα οὖν καὶ αὐτὸς ἀπόστολος· εἰκὸς δὲ ἦν, καὶ τοῦτον αὐτοῖς γνωρί ζεσθαι. Τοῖς ἐν Κολοσσαεῦσιν ἁγίοις καὶ πιστοῖς ἐν Χριστῷ. Πόλις Φρυγίας αἱ Κολοσσαί, αἱ νῦν λεγό μεναι Χῶναι· καὶ δῆλον ἐκ τοῦ τὴν Λαοδίκειαν εἶ ναι πλησίον. Πόθεν δὲ ἅγιοι γεγόνατε; οὐ διὰ τοῦ βαπτίσματος τοῦ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ; Πε θεν πιστοί; οὐχ ὅτι εἰς Χριστὸν πιστεύετε; οὐχ ὅτι τοσαῦτα ἐνεπιστεύθητε μυστήρια παρά το τοῦ Χρι στοῦ; Πιστοὶ γὰρ, οὐ διὰ τὸ πιστεῦσαι μόνον και κλήμεθα οι, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ πιστευθῆναι παρά σε Θεοῦ μυστήρια, ἃ οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ήδεσαν. Πόθεν ἀδελφοί; ἄρα ἐν ἔργοις ἰδίοις, ἢ ἐν κατορθώμασιν; Οὐκ ἔστιν· ἀλλ' ἐν Χριστῷ. Πῶς οὖν ἀγγέλοις ἐπι γράφετε την προσαγωγήν; ' Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν. Τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα ἐνταῦθα οὐ προστίθησι, και τοι εἰωθὸς αὐτῷ ὄν, ἵνα μὴ εὐθὺς ἐκ προοιμίων φανερῶς αὐτοῖς ἀντιπέσῃ, καὶ ἀποπηδῆσαι ποιήσῃ τοῦ λοιποῦ λόγου 8. Εἰπάτωσαν δὲ οἱ τὸ Πνεῦμα και τασμικρύνοντες, πόθεν Πατὴρ ἡμῶν ὁ Θεός; Οὐχ διὰ τοῦ Πνεύματος; Τὰ μεγάλα καὶ ὑπὲρ νοῦν τίς ἐχαρίσατο; οὐχὶ τὸ Πνεῦμα; Πῶς οὖν αὐτὸ σμι κρύνεις; Εὐχαριστοῦμεν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, πάντοτε ὑπὲρ ὑμῶν προσευχόμενοι. Ἰησοῦς Χριστός ἐστι Κύριος ἡμῶν, οὐχ οἱ δοῦλοι ἄγγελοι. Οὐ διὰ σὲ τῆς εὐχαριστίας δὲ μό νον, ἀλλὰ καὶ τῆς διηνεκούς ὑπὲρ αὐτῶν εὐχῆς τὴν ἀγάπην δείκνυσιν, ὅτι καὶ οὓς οὐχ ἑώρα, τούτους εἶχε διαπαντὸς ἐν ἑαυτῷ. Ακούσαντες τὴν πίστιν ὑμῶν τὴν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. — Εὐχαριστοῦμεν, φησί, διότι ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ Ἐπαφροδίτου τὴν πίστιν ὑμῶν, οὐ τὴν ἐν ἀγγέλοις, ἀλλὰ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. ΠροκαταVaria lectiones. σε καλούμεθα ο. σε περί Ο. 63 αποπηδήσωσι τοῦ λόγου Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. - CAP. Ι. λαμβάνει δὲ αὐτοὺς ἐὐ διὰ τούτου. Καὶ τὰ ὀνόματα hæc autem preoccupat eos. Quinetiam nomina have, δὲ ταῦτα, τή, Χριστὸς, καὶ τὸ, Ἰησοῦς, τῆς εὐεργεσίας σύμβολα. Αυτός τε γὰρ ἐχρίσθη οι ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ αὐτὸς ἔσωσε τὸν λαὸν ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν. Καὶ τὴν ἀγάπην, τὴν εἰς πάντας τοὺς ἁγίους. Οὐκ εἰς τόνδε ἢ τόνδε, ἀλλ᾽ εἰς πάντας. Οὐκοῦν καὶ ἡμᾶς. Ὥστε καὶ ἀκούσεσθε ἡμῶν ἡδέως. Οἰκειουμένου δὲ αὐτοὺς ταῦτα τὰ ῥήματα. Δοκεῖ δέ μοι ἀγάπην τὴν ἐλεημοσύνην καὶ τὸ κοινωνικὸν λέγειν, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ. Διὰ τὴν ἐλπίδα τὴν ἀποκειμένην ὑμῖν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Αγαπᾶτε, φησί, τοὺς ἁγίους, οὐ διά τι ἀνθρώπινον, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐλπίζειν τὰ μέλλοντα ἀγαθά· *, ὅτι Εὐχαριστοῦμεν διότι μέλλετε κληρονομήσειν 45 τῶν ἀφθάρτων. Οὐ γὰρ ἐν τῇ γῇ ἀπό κεινται, ἵνα φθαρῶσιν, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὥστε τὸ βέβαιον ἔχουσι. Μὴ οὖν ἀμφιβάλλετε περὶ τῆς ἐλπίδος· ἐν ἀσφαλεῖ γὰρ ἀπόκειται. Τοῦτο δὲ πρὸς τοὺς πειραζομένους, ὥστε μὴ ἐνταῦθα ζητεῖν τὴν ἄνεσιν, μηδὲ ἐκκακεῖν πρὸς τοὺς πειρασμούς, ὡς μεγάλην ἔχοντας τὴν ἀντιμισθίαν. *Ην προηκούσατε ἐν τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας τοῦ Εὐαγγελίου. Οὐκ εἶπε, Τοῦ κηρύγματος, ἀλλὰ, Τοῦ Εὐαγγελίου, ἵνα ἀναμνήσῃ αὐτοὺς τῶν εὐερ γεσιῶν τοῦ Θεοῦ· ἐπὶ γὰρ τοῖς ἀγαθοῖς τὸ Εὐαγγέ λιον. Εἰ δὲ λόγος ἀληθείας ἐστὶν, οὐδὲν ψεῦδος ἐν αὐτῷ. Πῶς οὖν ὑμεῖς ψευδῆ αὐτὸν ποιεῖτε, μὴ πιο στεύοντες, ὡς προεδιδάχθητε παρ' αὐτοῦ, ὅτι διὰ τοῦ· Χριστοῦ ἡ σωτηρία; Τίς δὲ ἦν ὁ κηρύξας ἐκεῖ; Ο Επαφρᾶς, ὡς ἐκ τῶν ἑξῆς φαίνεται. Τοῦ παρόντος εἰς ὑμᾶς, καθὼς καὶ ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ. Ὡς ἐπὶ ἐμψύχου τινὸς εἶπε τὸ, Παρόντος. Οὐ παρεγένετο, φησί, πρὸς ὑμᾶς, καὶ ἀπέστη, ἀλλὰ πάρεστι καὶ κρατεῖ ἐν ὑμῖν. Διὰ τούτων δὲ ἱλαρύνει αὐτούς. Ἐπειδὴ δὲ οἱ πολλοὶ μᾶλλον στηρίζονται, ὅταν καὶ κοινωνοὺς ἔχωσι τῶν δογμάτων, φησί· Καὶ ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ. Πανταχοῦ γάρ ἐστι, πανταχοῦ ἔστηκε.· Καὶ ἔστι καρποφορούμενον καὶ αὐξανόμενον. —Καρποφορούμενον διὰ τὰ ἔργα, αὐξανόμενον, διὰ τὸ πολλοὺς εἰς τὴν πίστιν προσλαμβάνεσθαι ἑκάστοτε. Οὐκ ἂν δὲ ἐκαρποφόρει, εἰ μὴ ἐστήρικται. Καὶ γὰρ τα δένδρα ὅταν στηριχθῇ, τότε πλείω καρπόν φέρει. Καθὼς καὶ ἐν ὑμῖν. Προκαταλαμβάνει, ὡς καὶ ἀνωτέρω, αὐτοὺς τοῖς ἐπαίνοις, ὥστε μηδὲ θέλοντας ἀποστῆναι. Εἰ γὰρ καὶ εἰς πάντας, καὶ εἰς ὑμᾶς οὕτως ἐκηρύχθη τὸ Εὐαγγέλιον, πῶς νῦν ἄλλως δογματίζουσί τινες; ' Αφ' ἧς ἡμέρας ἠκούσατε καὶ ἐπέγνωτε τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ. Καρποφορείται, φησί, καὶ αὐξάνεται τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ὑμῖν ἀφ' ἧς ἡμέρας - ἐπέγνωτε τὴν χάριν. Πῶς; Οὐκ ἐν ἀπάτῃ καὶ λόγοις εἰκαίοις, ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ, τουτέστι, σημείοις καὶ ἔργοις παραδόξοις. Καθὼς καὶ ἐμάθετε ἀπὸ Επαφρᾶ. Οὕτως ἐπ· έγνωτε, φησὶν, αὐτοῖς τοῖς ἔργοις τὴν χάριν, ὥσπερ Christus, et, Jesus, beneficentia sunt symbola. Ipse enim unctus est pro nobis, et ipse servavit popułum a peccatis. Et dilectionem quam habetis in sanclos omnes. Non erga hunc vel illum, sed erga omnes. Ergo et in nos quare audietis nos libenter. Conciliantis autem eos hæc verba sunt. Videtur autem mihi per dilectionem eleemosynam et communicationem dicere, perinde ac in aliis locis. VERS. 5. Propter spem quæ reposita est vobis in calis. Diligitis, inquit, sanctos, non ob humanum aliquid, sed quia futura bona speratis: vel, gratias agimus, quia incorruptibilia bona consecuturi estis. Non enim in terra sunt reposita, ut corrumpantur, ged in cœlis, ut stabilitatem habeant. Ne igitur am bigatis de spe: in tuto enim reposita est. Hoc autem pertinet ad eos qui tentantur, ne hic quietem exspectent, neque tentationibus succumbant, quia magnam retributionem habent. Quam prius audivistis in verbo veritatis Evangelii. Non dixit, Prædicationis, sed Evangelii, ut commonefaciat eos beneficiorum Dei: propter bona enim Evangelium est. Si autem verbum veritatis est, nullum mendacium est in ipso. Quomodo igitur vos mendax ipsum facitis, non credentes, quemadmodum jam antea instituti estis ab ipso, quod per Christum sit salus? Quis autem erat qui illic prædicaverat? Epaphras, perinde ac in sequentibus planum fit. VERS. 6. Quod præsens est apud vos quemadmodum in universo mundo. Tanquam de re aliqua animata dixit, Quod prasens est. Non advenit ad vos, inquit, ac defecit a vobis: sed præsens est, ac dominatur in vobis. Per hæc autem exhilarat eos. Quia vero plerique stabiliuntur magis, quando et participes habuerint dogmatum, addit propterea, et in omni mundo. Ubique enim est, et ubique consistit. Et fructifical et crescit. Fructificat per opera; crescil auten, quod multi ad fidem undique recipiantur. Αtqui fructum non protulisset, nisi firmatum fuisset: arbores enim, quando corroborate fuerint, tum plurinium fructus proferunt. Sicut et in vobis. Laudibus, ut supra, 465 antevertit eos, ut etiamisi voluerint, non deficiant. Si enim cum ad omnnes, tum ad vos hunc in modum prædicatuun fuerit Evangelium, unde fit quod nonnulli nunc diversa tradunt? Ex en die qua audivistis et agnovistis gratiam Dei in veritate. Fructum, inquit, profert, ac crescit Evangelium in vobis, ab eo die quo agnoristis g tiam. Quomodo? Non in impostura et verbis tenierariis, sed in veritate, hoc est, signis et operibus admirandis. VERS. 7. Sicut et didicistis ab Εpaphra. Ipsis, inquit, operibus sic habuistis gratiam, perinde ac Varia lectiones. «αὐτὸς 0. σε ἐῤῥαπίσθη ο. 68 -μήσα: Ο.

docuit vos etiam Epaphras. Non enim alia quidem καὶ ἐδίδαξεν ὑμᾶς ὁ Ἐπατρᾶς. Οὐ γὰρ ἄλλα μὲν facta sunt, alia autem docuit. Iste enim, quemadmodum videtur, prædicavit Colossensibus. Dilecto conservo nostro. Viri hic auctoritatem denuntiat. Non enim diligerem eum ego Paulus, nisi scirem eum esse verum præconem, nec conservum ipsum nominarem. Qui est fidelis. Hoc est, verus. Pro vobis minister Christi. Pro vobis, inquit, in rebus ad Christum pertinentibus ministravit. Nam quod et ad Paulum abiit, eumque consolatus est in vinculis, et quod indicavit ei res Colossensium, Christi ministerium erat. Si autem Christi minister est Epaphras, quomodo dicitis vos per angelos reconciliatos esse? VERS. 8. Qui etiam manifestavit nobis dilectionem vestram in Spiritu. Hoc est, spiritualem charitatem quam habetis erga me. Ista enim stabilis est, dilectio scilicet quæ est in Spiritu. Reliquæ autem dilectionis species, tam naturalis, ut parentum erga liberos, liberorumque erga parentes, quam amicorum amicarumque, instabiles sunt omnes. VERS. 9. Ideo et nos ex qua die audivimus, non cessamus pro vobis orare. Ideo: quare? Quia, inquit, audivimus fidem vestram et dilectionem, bonam spem concipientes de futuris, oramus pro vobis non unum diem, neque duos, sed a quo ista audivimus. Monstrat autem per hæc charitatem suam erga cos, ac clanculum illos reprehendit; siquidem orationibus ejus adjuti, nondum tamen seipsos perfecte recollegerunt, nec emendarunt. Observa autem quod multis orationibus nobis opus sit et assiduis: et quod Paulus sine intermissione orans, et nondum consecutus, non desistit tamen. Et postulare, ut, impleamini agnitione voluntatis ejus. Per hæc ostendit eos neque omnino imperfeclos esse, neque omnino perfectos. Non enim dixit, Ut accipiatis, verum, Ut impleamini. Habetis enim, sed nondum totum. Et quod reconciliati sitis, agnovistis quidem quod vero per Filium, hoc deest 466 vobis, id quod impleri rogo. Voluntas enim et Dei beneplacitum est, ut Filius suus pro nobis daretur, non angeli. Agnitionem igitur cognitionis additionem intellige. In omni intellectu et sapientia spirituali. Quia eos philosophi decipiebant, Volo, inquit, vos per spiriritualem sapientiam discere institutionem istam, non juxta sapientiam hominum, per quam nunc, decepti, arbitramini vos novisse. Si autem ut voluntatem Dei discamus, spirituali sapientia opus est: quid dicet aliquis de iis qui sese Dei essentiam ex externa sapientia novisse gloriantur? VERS. 10, Ut vos ambuletis digne Domino. Oro, inquit, ut vos discatis, quod servati sitis per Unigenitum, ut vos ambuletis, hoc est, Ut secundum virtutem vivatis. Qui enim clementiam Dei didice- • Κολοσσαῖς 0. ἐγένοντο, ἄλλα δὲ ἐδίδαξεν. Οὗτος γὰρ, ὡς ἔοικεν, ἐκήρυξε Κολοσσαεῦσι. Τοῦ ἀγαπητού συνδούλου ἡμῶν. Τὸ ἀξιόπιστον ἐντεῦθεν δείκνυσι τοῦ ἀνδρός. Οὐκ ἂν γὰρ ἠγάπων αὐτὸν ἐγὼ Παῦλος, εἰ μὴ ἀληθὴς ἦν κήρυξ, οὐδ᾽ ἂν σύνδουλον ὠνόμαζον. *Ος ἐστι πιστός. Τουτέστιν, ἀληθής. Ὑπὲρ ὑμῶν διάκονος τοῦ Χριστοῦ. Ἀνθ' ὑμῶν, φησί, διηκόνησεν εἰς πράγματα Χριστῷ ἀνήκοντα. Καὶ γὰρ τότε πρὸς τὸν Παῦλον ἀπελθεῖν, καὶ παραμυθήσασθαι αὐτὸν ἐν τοῖς δεσμοῖς, καὶ τὸ δηλώ σαι αὐτῷ τὰ τῶν ἐν Κολοσσαεῦσι, Χριστοῦ ἦν διακονία. Εἰ δὲ Χριστοῦ διάκονος ὁ ᾿Επαφρᾶς, πως λέγετε ὑμεῖς, δι' ἀγγέλων προσαχθῆναι; Ο καὶ δηλώσας ἡμῖν τὴν ὑμῶν ἀγάπην ἐν Πνεύματι. Τουτέστι, Την πνευματικὴν ἀγάπην Αν Έχετε πρός με. Αὕτη γὰρ βεβαία, ἡ ἐν Πνεύματι ἀγάπη. Αἱ δὲ λοιπαὶ, οἵ τε φυσικαί, [καὶ] οἷον γονέων πρὸς παῖδας, καὶ παίδων πρὸς γονεῖς· αἵ τε φιλικαί καὶ ἑταιρικαὶ, ἀβέβαιοι πᾶσαι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς, ἀφ' ἧς ἡμέρας ἠκούσαμεν, οὐ παυόμεθα ὑπὲρ ὑμῶν προσευχόμενοι. - Διὰ τοῦτο, ποῖον; Επειδή, φησίν, ἠκούσαμεν τὴν πίστιν ὑμῶν καὶ τὴν ἀγάπην, εὐέλπιδες γενόμενοι περὶ τῶν μελλόντων, ευχόμεθα ὑμῖν, οὐ μίαν ἡμέσ ραν, οὐδὲ δύο, ἀλλ᾽ ἀφ᾽ οὗ ἠκούσαμεν ταῦτα. Δε! κνυσι δὲ διὰ τούτων καὶ τὴν αὐτοῦ ἀγάπην, κἀκείνοις ηρέμα κατάγνωσιν φέρει, εἴ γε καὶ ταῖς ἐκείνου εὐχαῖς βοηθούμενοι, μήπω τελείους ἀνεκτήσαντο ἑαυτούς. Ορα δὲ, ὅτι πολλῶν εὐχῶν δεῖ καὶ διηνε κῶν, καὶ ὅτι Παῦλος ἀεὶ εὐχόμενος, καὶ μηδέπω ἀνύσας, ὅμως οὐκ ἀπέστη. Καὶ αιτούμενοι ἵνα πληρωθῆτε τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ θελήματος αὐτοῦ. Οὔτε πάντη ἀτελεῖς αὐτοὺς, οὔτε πάντη τελείους δηλοῖ διὰ τούτων. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἵνα λάβητε, ἀλλ', "Ινα πληρωθῆτε. Εχετε μὲν γὰρ, ἀλλ᾽ οὐ τὸ πᾶν. Καὶ ὅτι μὲν προσήχθητε, ἔγνωτε ὅτι δὲ διὰ τοῦ Υἱοῦ, τοῦτο λείπει· ὃ καὶ εὔχομαι πληρωθῆναι. Θέλημα γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ εὐδοκία, τὸ τὸν Υἱὸν δοθῆναι ὑπὲρ ἡμῶν, οὐχὶ τοὺς ἀγγέλους. Ἐπίγνωσιν οὖν τὴν προσθήκην τῆς γνώσεως νόει. Εν πάσῃ συνέσει καὶ σοφίᾳ πνευματικῇ. Επειδὴ αὐτοὺς οἱ φιλόσοφοι ἠπάτων, Βούλομαι, φησὶν, ὑμᾶς ἐν πνευματικῇ σοφίᾳ μαθεῖν τὸ δόγμα, μὴ κατὰ τὴν σοφίαν τῶν ἀνθρώπων, ὑφ᾽ ἧς πλανώμενοι νῦν, οἴεσθε εἰδέναι. Εἰ δὲ ὥστε τὸ θέλημα μαθεῖν σοφίας πνευματικῆς δεῖ, τί ἄν τις ἐρεῖ περὶ τῶν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς ἔξω σοφίας εἰδέναι αὐχούντων; Περιπατῆσαι ὑμᾶς ἀξίως τοῦ Κυρίου. Εύχομαι, φησὶ, μαθεῖν ὑμᾶς, ὅτι διὰ τοῦ Μονογενοῦς ἐσώθητε, εἰς τὸ περιπατῆσαι ὑμᾶς· τουτέστιν, Ινα κατ' ἀρετὴν ζήσητε. Ο γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν Variæ lectiones.

CAP. 1. καταμαθών, καὶ ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐξέδωκεν ὑπὲρ Λ rit, et quod Filium suum pro nobis dederit, quoἡμῶν, πῶς οὐκ ἂν σπουδάσειεν ἑαυτὸν ἐκδοῦναι τοῖς τῆς ἀρετῆς πόνοις, καὶ τὸν αὐτοῦ σταυρὸν ἆραι; Τὸ γὰρ, Περιπατῆσαι, περὶ βίου καὶ πολιτείας ἐστὶν, ὡς εἴρηται. Καὶ πανταχοῦ δὲ τῇ πίστει συνάπτει τὴν πολιτείαν. Καὶ ἄλλως δὲ, Οὐκ εὐχόμεθα, φησί, μόνον ἵνα μάθητε, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων ἐπιδείκνυτε. Ο γὰρ εἰδὼς χωρὶς τοῦ ποιεῖν, κολάζεσθαι μέλλει. Βλέπε δὲ, πῶς περίπατον ἀεὶ τὴν πολιτείαν καλεῖ, δεικνὺς ὅτι ὥσπερ ἀεὶ τὸ περι πατεῖν ἀναγκαῖον ἡμῖν, οὕτω καὶ ὁ ἄριστος βίος. Εἰς πᾶσαν ἀρέσκειαν ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ. Ἵνα οὕτω, φησί, ζῆτε, ὥστε διὰ πάντων ἀρέσκειν τῷ Θεῷ. Πῶς δὲ ἔσται τοῦτο; Οὐκ ἄλλως εἰ μὴ ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ. Οπου γὰρ πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, ἐκεῖ πᾶσα ἀρέσκεια Θεοῦ. Σκόπει δὲ, πῶς πανταχοῦ τὸ, Πᾶν, προστίθησιν· ἐν πάσῃ σοφίᾳ· καὶ, ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ· καὶ, εἰς πᾶσαν ἀρέσκειαν καὶ, εἰς πᾶσαν μακροθυμίαν· δεικνὺς ὅτι ἔχουσι μὲν καὶ νῦν, οὐ μὴν τὸ πᾶν. Ὥστε δεῖ αὐτοὺς τὸ τέλειον το προσλαβεῖν. Καρποφοροῦντες καὶ αὐξανόμενοι εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ, φησὶν, ἐπέγνωτε τὸν Θεὸν μειζόνως ἢ οἱ παλαιοὶ ", οὕτως ὀφείλετε καὶ ἐν τῷ βίῳ αὔξειν κατὰ τὸ μέτρον τῆς γνώσεως. Ο γὰρ καταξιωθεὶς εἰδέναι Θεόν, ὥστε 78 καὶ υἱὸς εἶναι Θεοῦ, πόσης ἀρετῆς δεῖται; "Η, ὅτι Δεῖ μὲν καρποφορεῖν ὑμᾶς τὰς ἀγαθὰς πράξεις, ἀλλ᾿ ὥστε καὶ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ Θεοῦ ἔχειν ὡς δεῖ, καὶ οὐχ ὡς νῦν δοκεῖτε ἔχειν. Τί γὰρ ὄφελος βίου καὶ πολιτείας, ἐὰν ἀγνοῆτε τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; Σκόπει δὲ, πῶς ἀνωτέρω τῆς ἐπιγνώσεως ἔφησε δεῖσθαι εἰς τὸ περιπατῆσαι ἀξίως τοῦ Κυρίου· νῦν αὖθις ἀπαιτεῖ αὐτ ξάνειν ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις, εἰς τὸ ἅμα καὶ τὸν Θεὸν ἐπιγινώσκειν· ἑκάτερον γὰρ ἑκατέρου συν στατικόν. Ἐν πάσῃ δυνάμει δυναμούμενοι. Ευχόμεθα ἵνα πληρωθῆτε ι ἐν πάσῃ δυνάμει δυναμούμενοι.» Πρὸς τί; Πρὸς τοὺς πειρασμοὺς καὶ τοὺς διωγμούς, ὥστε μὴ ἀκηδιάσαι, μηδὲ ἀπογνῶναι. Κατὰ τὸ κράτος τῆς δόξης αὐτοῦ. "Ινα τοιαύτην δύναμιν δῷ ὑμῖν, οἵαν πρέπει αὐτῷ διδόναι, άφατον καὶ ἄπειρον δηλαδή· πλὴν ὡς ἀνθρώπῳ δυνατόν ταύ την λαβεῖν. Πολλὴ δὲ ἡ παραμυθία. Οὐ γὰρ εἶπε, Δύναμιν, ἀλλὰ, Κράτος, δ μεῖζόν ἐστιν· ὡς ἂν εἰ ἔλεγε· Πανταχοῦ ἡ δόξα αὐτοῦ κρατεῖ. Μὴ τοίνυν μηδὲ ὑμεῖς ἐν τοῖς δεινοῖς μαλακίζεσθε· δυναμωθήσεσθε γὰρ, ὡς εἰκὸς τοὺς Δεσπότῃ οὕτω κραταιῷ καὶ ἐνδόξῳ δουλεύοντας. Εἰς πᾶσαν ὑπομονὴν καὶ μακροθυμίαν. Δυνα μούμενοι εἰς πᾶσαν ὑπομονὴν, ν τὴν πρὸς τοὺς ἔξω· • μακροθυμίαν, ο τὴν πρὸς ἀλλήλους. Μακροθυμεῖ μὲν γάρ τις πρὸς ἐκείνους, οὓς δυνατὸν ἀμύνασθαι· το τέλος Ο. Η πάλαι Ο. 13 οὕτω 0. modo non studebit seipsum dedere virtutis laboribus, adeoque crucem ipsius tollere? Ambulare enim ad vitam et conversationem pertinet, uti dictum est. Ubique autem fidei, vitæ rationem et conversationem connectit. Præterea, non oramus, inquit, ut discatis tantummodo, verum ut operibus quoque demonstretis, Qui enim novit, et non facit, punietur. Animadverte autem, quomodo semper ambulationem vitam conversationemque appellat, ostendens quod perinde ac nunquam non ambulare nobis necessarium est, sic et optima vita necessaria est. Per omnia placentes, in omni opere bono. Ut sic, inquit, vivatis, ut per omnia placeatis Deo. Qui vero hoc fit? Non aliter, nisi in omni opere bono: ubi enim omne opus bonum est, ibi et plena Dei complacentia. Considera autem quomodo ubique omne apponat: In omni sapientia: et, In omni opere bono: et Per omnia placentes: et, Ad omnem longanimitatem: ostendens quod habeant quidem et nunc, nondum tamen totum: quare consummationem eos assumere oportet. Fructificantes et crescentes in agnitionem Dei. Quemadmodum, inquit, novistis Deum perfectius quam qui olim vixere, hanc ad rationem debetis et in vita crescere juxta mensuram cognitionis. Qui enim tantis est donatus, ut Deum sciret, utque filius Dei esset, quanta virtute opus habet? Vel, quia Oportet vos proferre quidem fructum bonorum operum, sed ita ut et agnitionem Dei habeatis quenadmodum convenit, et non quemadmodum nunc videmini habere. Quæ enim commoditas vitæ et conversationis vestræ, si ignoretis Filium Dei? Vide autem quomodo supra eos cognitione dixerit indigere ad hoc ut digne Domino 467 ambularent: nunc rursus exigit ab eis ut crescant in operibus bonis, ut simul Deum etiam agnoscant. Utrumque enim utriusque est constitutivum. VERS. 11. In omni potentia confortati. Precamur ut impleamini in omni potentia confortati: ad quid? Adversus tentationes et persecutiones, ne torpeatis neque desperetis. Secundum potentiam gloriæ ejus. Ut hujusmodi del vobis potentiam, qualem decet eum dare, ineffabilem et infinitam videliceţ: verumtamen qualem possibile est ab homine accipi. Magna autem est consolatio. Non enim dixit, Δύναμιν, sed, Κράτος, quod majus est: quasi diceret, Ubique ejus gloria dominatur. Nolite igitur vos in periculis languere: confortabimini enim, ut par est eos qui Domino adeo forti ac celebri serviant. Ad omnem patientiam et longanimitatem. Confortati ad omnem patientiam, erga eos qui foris sunt; longanimitatem, inter vos mutuo. Est enim aliquis longanimis erga eos quos ulcisci possit: sustinet Varia lectiones.

autem quos non potest ulcisci. Propterea et de Deo ὑπομένει δὲ οὔς οὐ δυνατὸν τε ἀμύνασθαι. Διὰ τοῦτο non dicitur patientia, sed longanimitas, ut qui possit quidem consumere, tolerat tamen. Ad omnem autem; non quæ nunc quidem est, postea vero non amplius. Ut igitur in summam contrahamus sermonem, hoc dicit: Oramus, ut perfecte accipiatis agnitionem dogmatis, non in sapientia mundana, sed spirituali: utque vitam virtutibus præditam habeatis, ut possitis firmiter stare adversus tentationes, confortati, ut par est a Deo confortari; ut et erga exteros patientiam ostendatis, et erga fratres longanimitatem. VERS. 12. Cum gaudio gratias agentes Patri. Accusaturus eos, quod circa dogmata non recte habeant, præmitigat sermonem, ne videatur eos tanguam hostis accusare. Cum igitur antea dixisset, Oro pro vobis ut hæc et illa vobis bona contingant, quod omnino non est inimici: ait nunc, Cum gaudio gratias ago propter bona quæ vobis obtigerunt. Itaque non ex odio accuso vos, sed ex charitate: et optarim quidem omnino me posse vos commendare: ex necessitate autem ad accusandum vos adducor. Sic et in Epistola ad Corinthios facit. Tacite autem eos perducit ad sermonem de Filio. Si enim cum gaudio gratias ago, sunt itaque magua quæ antea in vobis bona fuere. Hæc autem nou servi angeli, sed Dominus Filius dedit. Quomodo autem dixit, Gracias ago cum gaudio? Quomiam vel in moerore gratias agere liceat, quemadmodum et Job gratias agebat in moerore constitutus: Dominus dedit, Dominus abstulit 1. Non enim ab eo morsum quispiam auferat (sic enim et laudem ejus abstulerit, siquidem 468 tanquam insensibilis sustinuisset): atqui mordebatur quidem, sed non sauciabatur. Qui dignos vos fecit. Tanta, inquit, sunt ea quæ vobis data sunt, ut nedum opulentos vos reddiderint, verum etiam sufficientiam vobis et virtutem dederint, ut haec digne accipere videamini. Exempli gralia: Rex quispiam, tenuis fortuna cuipiam præfecturam forte credens, dignitatem quidem dedit, non tamen ad principatum digne accipiendum ipsumve administrandum idoneum fecit. Unde ipsum sæpenumero honos ridiculum reddidit. Deus autem nos et honoravit, ac sufficientes fecit ut acciperemus honorem. Duplicatio autem honoris est, quod etiam nos fecerit idoneos ad donum. In partem sortis sanctorum. Hoc est, qui cum sanctis collocavit: neque sic simpliciter, verum ¡sdem etiam frui præbuerit, quod per partem significat. Licet enim in eamdem urbem conscribi, nec tamen eamdem habere partem: ac rursus in eadem serte esse, sed non eamdem habere partem: ut in eadem sorte Ecclesiæ omnes sumus, verum alius aliam partem habet. Hic autem et eadem nos f Job 1, 21 καὶ ἐπὶ Θεοῦ οὐ λέγεται ὑπομονὴ, ἀλλὰ μακροθυμία, ὡς δυναμένου μὲν ἐκτρίψαι, ἀνεχομένου δέ. Εἰς πᾶσαν δὲ, μὴ νῦν μὲν, μετὰ ταῦτα δὲ οὐκέτι. Ἵνα οὖν συναγάγωμεν τὸν λόγον, τοῦτό φησιν· Εὐχόμεθα ἵνα τελείως λάβητε τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ δόγματος, οὐκ ἐν σοφίᾳ κοσμικῇ, ἀλλὰ πνευματικῇ· καὶ βίον ἐνάρετον σχοίητε, ὥστε στῆναι βεβαίως πρὸς τοὺς πειρασμούς, δυναμωθέντες, ὡς εἰκὸς ἀπὸ Θεοῦ δυναμωθῆναι, εἰς τὸ καὶ πρὸς τοὺς ἔξω ὑπομονὴν ἐνδείκνυσθαι, καὶ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μακροθυμίαν. Μετὰ χαρᾶς εὐχαριστοῦντες τῷ Πατρί. Μέλλων ἐγκαλέσαι αὐτοῖς, ὡς περὶ τὸ δόγμα οὐκ ὀρθῶς ἔχουσι, προλεαίνει τὸν λόγον, ἵνα μὴ δόξῃ ὡς ἐχθρὸς ἐγκαλεῖν. Προειπών οὖν, ὅτι Εὔχομαι ὑμῖν ἵνα τάδε καὶ τάδε τὰ ἀγαθὰ γένηται ὑμῖν ὅπερ πάντως οὐκ ἔστιν ἐχθροῦ), φησὶ νῦν, ὅτι καὶ μετὰ χαρᾶς εὐχα ριστῶ ἐπὶ τοῖς προϋπάρξασιν ὑμῖν ἀγαθοῖς. Ὥστε οὐκ ἀπὸ ἔχθρας ἐγκαλῶ ὑμῖν, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης. Καὶ βουλοίμην μὲν ἂν δι' ὅλου ἐγκωμιάζειν ὑμᾶς, ὑπὸ δὲ τῆς ἀνάγκης εἰς τὸ ἐγκαλεῖν ἐνάγομαι. Οὕτω καὶ ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους ποιεῖ. Ἡρέμα δὲ ἐμβιβάζει αὐτοὺς εἰς τὸν περὶ Υἱοῦ λόγον. Εἰ γὰρ μετὰ χαρᾶς εὐχαριστῶ, μεγάλα λοιπὸν τὰ προϋπάρξαντα ὑμῖν, Ταῦτα δὲ, οὐχ οἱ δοῦλοι ἄγγελοι, ἀλλ' ὁ Δεσπότης Υἱός ἔδωκε [ἂν]. Πῶς δὲ εἶπεν, Εὐχαριστῶ μετά χαρ ρᾶς; Επειδή το ἔστι καὶ ἐν λύπῃ εὐχαριστεῖν· οἷον, ὁ Ἰὼβ εὐχαρίστει μὲν, ἐδυνώμενος δέ· Ὁ Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλετο. Μὴ γὰρ δὴ ἀφαιρείσθω τις αὐτὸν τὸ δάκνεσθαι· οὕτω γὰρ καὶ τὸ ἐγκώμιον αὐτοῦ καθαιρεῖ, εἴ γε ὡς ἀναίσθητος ἑκαρτέρει: ἀλλ᾽ ἐδάκνετο μὲν, οὐκ ἐτραυματίζετο δέ. Τῷ ἱκανώσαντι ὑμᾶς. Τηλικαύτα, φησί τε, τὰ δεδομένα, ὥστε μή μόνον πλουσίους ὑμᾶς ποιῆσαι", ἀλλὰ καὶ ἱκανότητα καὶ δύναμιν δοῦναι πρὸς τὸ ἀξίως ταῦτα λαβόντας δειχθῆναι 18. Οἷόν τι λέγω Βασιλεὺς μὲν εὐτελεῖ τινι ἐμπιστεύσας ἐπαρχότητα τυχόν, ἀξίωμα μὲν ἔδωκεν, οὐ μὴν καὶ ἱκανὸν ἐποίησε πρὸς τὸ λαβεῖν τὴν ἀρχὴν ἀξίως, ήγουν οἰκονομῆσαι αὐτήν· ὅθεν καὶ πολλάκις καταγέλαστον αὐτὸν ἡ τιμὴ ἐποίησεν. Ὁ δὲ Θεὸς καὶ ἐτίμησεν ἡμᾶς, καὶ ικανοὺς ἐποίησε πρὸς τὸ λαβεῖν τὴν τιμήν. Διπλα σιασμός το δὲ τιμῆς, τὸ καὶ ἐπιτηδείους κατασκευά σαι πρὸς τὴν δωρεάν. Εἰς τὴν μερίδα του κλήρου τῶν ἁγίων. Τουτέστι, τῷ μετὰ τῶν ἁγίων κατατάξαντι· καὶ οὐχ οὕτως ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ τῶν αὐτῶν ἀπολαῦσαι παρεσχή κότι· δ διὰ τῆς μερίδος δηλοί. Ἔστι μὲν γὰρ ἐν τῇ αὐτῇ πόλει καταταγῆναι, οὐ μὴν τὴν αὐτὴν μετ ρίδα ἔχειν· καὶ πάλιν, ἐν τῷ αὐτῷ κλήρῳ εἶναι, ἀλλ' οὐ τὴν αὐτὴν ἔχειν μερίδα· οἷον, ἐν τῷ αὐτῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας πάντες ἐσμέν, ἀλλ᾽ ἄλλος ἄλλην Variæ lectiones. ΤΗ ν δύνατα: 0. τι οὐδὲ ο. το διότι ο. 76 είνα οὖν ἐστι, 9. Η ποιῇ Ο. Η φανήνα: 0. το διπλασμός θ.

· CAP. I. έχει μερίδα. Ενταῦθα δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ κλήρου sorte donavit, et eadem parte. Sortem auter ubί ἠξίωσε, καὶ τῆς αὐτῆς μερίδος. Κλῆρον δὲ πανταχού καλεῖ, ἵνα δείξῃ ὅτι ὥσπερ ὁ κλῆρος οὐκ ἀνθρωπίνης ἐστὶ σπουδῆς, ἀλλὰ ἐπιτυχίας μᾶλλον δοκεῖ· οὕτω καὶ ἡμεῖς οὐκ ἀπὸ κατορθωμάτων τῆς βασιλείας ἀξιούμεθα, ἀλλὰ τῆς θείας δωρεᾶς ἐστι τὸ πᾶν. Διὰ τοῦτο, "Οταν πάντα κατορθώσητε, φησί, λέγετε, ὅτι Αχρείοι δοῦλοί ἐσμεν· ὃ γὰρ ἐφείλομεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν. Ἐν τῷ φωτί. Καὶ τῷ μέλλοντι, καὶ τῷ παρόντι, τουτέστι τῇ γνώσει. Καὶ νῦν γὰρ ἐφώτισεν, ἀποκαλύψας ἡμῖν τὰ μυστήρια, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ τρανότερον δώσει. "Ος ἐῤῥύσατο ἡμᾶς ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σκό τους. Οὐ τοῦτο μόνον ἐστὶ μέγα, ὅτι βασιλείας η ἠξίωσεν, ἀλλ' ὅτι καὶ τίνας ὄντας πρώην. Οὐ γάρ ἐστιν ἴσον τὸ τοῖς ἀξίοις δοῦναί τι, καὶ τὸ τοῖς ἀνα αξίοις· δ καὶ ἐν τῇ πρὸς Ρωμαίους φησί· Μόλις γὰρ ὑπὲρ δικαίου τις ἀποθανεῖται. Τοὺς ὄντας οὖν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ σκότους, τουτέστι τῆς πλάνης, καὶ τῆς τυραννίδος τοῦ διαβόλου. Καὶ οὐκ εἶπε, Σκότους, ἁπλῶς, ἀλλ', Εξουσίας. Πολλὴν γὰρ ἡμῶν εἶχε τὴν ἐξουσίαν καὶ ἐκράτει. Χαλεπὸν μὲν γὰρ καὶ τὸ ἁπλῶς εἶναι ὑπὸ τὸν διάβολον· τὸ δὲ μετ' ἐξουσίας, τοῦτο χαλεπώτερον. Οὐκ εἶπε δὲ, Ἐξέβαλεν, ἀλλ', Εῤῥύσατο, δεικνὺς ὅτι ὡς αἰχμάλωτοι ἑταλαιπωρούμεθα. Καὶ μετέστησεν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ της ἀγάπης αὐτοῦ. Μέγα μὲν καὶ τὸ σκότους ἀπαλλάξαι· τὸ δὲ καὶ εἰς βασιλείαν εἰσαγαγεῖν, πολλῷ μεῖ. ζον. Καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾿ ὥστε συμβασιλεῦσαι τῷ Υἱῷ τῆς ἀγάπης, τουτέστι τῷ ἀγαπητῷ, τοὺς ἐχθροὺς, τοὺς ἐσκοτισμένους. Ο καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Εἰ ὑπομένομεν, καὶ συμβασιλεύσομεν. Οὐκ εἶπε δὲ, Μετέθηκε (τὸ γὰρ ὅλον τοῦ μεταθέντος ἂν ἦν), ἀλλὰ, Μετέστησεν, ὥστε εἶναί τι καὶ ἡμῶν. Δεί κνυσι δὲ διὰ τῆς λέξεως καὶ τὸ εὔκολον τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως, ὥσπερ ἂν εἴ τις στρατιώτην ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μεταγάγοι. G Εν ᾧ ἔχομεν τὴν ἀπολύτρωσιν, τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν. Ἵνα μὴ ἀκούσας ὅτι ἐῤῥύσατο ἡμᾶς ὁ Πατὴρ, νομίσῃς τὸν Υἱὸν μηδὲν εἰς ἡμᾶς ἀγαθὸν ἐνδείξασθαι, λέγει λοιπόν, ὅτι τὸ μεῖζον ἡμῖν δέδω κεν ὁ Υἱός. Τοῦ γὰρ μεταστῆναι ἡμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν, αὐτός ἐστιν αἴτιος, χαρισάμενος ἡμῖν τὴν λύτρωσιν, τουτέστι τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν. Εἰ γὰρ μὴ ἐλυτρώθημεν καὶ ἀφείθημεν τούτων, οὐκ ἂν μετέστημεν εἰς τὴν βασιλείαν. Ὥστε αὐτὸς προωδοποίησε τῇ δωρεᾷ τοῦ Πατρός. Οὐκ εἶπε δὲ, Λύτρωσιν, ἀλλ', 'Απολύτρωσιν· τουτέστι, Τελείως ἡμᾶς ἐλυτρώσατο, ὥστε μὴ ἐμπεσεῖν λοιπόν, μηδὲ γενέσύαι θνητούς, ὡς ἐνόχους τῇ ἁμαρτίᾳ τοῦ ᾿Αδάμ. Ἐπεὶ οὖν ἐλυτρώσατο ὁ Υἱός, αὐτὸς καὶ προσήγαγε. Πῶς οὖν ἀγγέλους ὑμεῖς λέγετε; Σημείωσαι δὲ τὸ, Εν ᾧ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ. "Ος ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. Τὸ τῆς que vocal, ut ostendat, quod quemadmodum sors non est humanæ diligentiæ, sed fortunæ potius videtur, hanc ad rationem nos non ex nostris virtutibus regno digni judicamur, sed divinæ totum est gratia. Propterea, Cum omnia perfeceritis, inquit, dicite quod inutiles servi simus: quod enim debuimus facere, fecimus 8. In lumine. Et futuro, et præsenti, id est scientia. Nunc enim illuminavit nos, revelans nobis mysteria, et in futuro majorem largietur claritatem. VERS. 13. Qui eripuit nos a poleslale tenebrarum. Non hoc solum magnum est, quod nos regno donarit, verum quod nos qui tales prius eramus: non enim perinde est dignis aliquid dare, et indignis. Quod et in Epistola ad Romanos inquit: Vix enim pro justo quis moritur h. Qui igitur sub potestate tenebrarum erant, hoc est erroris et tyrannidis diaboli. Nec dixit, a tenebris simpliciter, sed, a potestate: multam enim nostri potestatem habebat, ac dominabatur. Nam grave quidem est simpliciter sub diabolo esse: verum potenter ei subjici, hoc longe est gravius. Non dixit autem, Ejecit, sed, Eripuit, ostendens quod tanquam captivi in ærumnis delinebamur. Et transtulit in regnum Filii dilectionis suæ. Magna sane res est, a tenebris nos liberare: at in regnum etiam nos 4,69 introducere, est longe majus. Nec simpliciter, verum ut simul regnemus cum Filio dilectionis, hoc est dilecto, qui hostes eramus, ac tenebris immersi: quod et alio in loco ait: Si compatimur, et conregnabimus i. Non dixit autem, Trausposuit (uam totum transponentis esset), sed, Transtulit, ut esset aliquid etiam nostrum. Indicat autem, per eam dictionem, facilitatem etiam potentiæ Dei, perinde ac si quis militem de loco in locum traducat. VERS. 14. In quo habemus redemptionem, remis sionem peccatorum. Ne • cum audis quod eripuerit nos Pater, existimes Filium nihil boni nobis exbibuisse, deinceps ait: Quod majus est dedit nobis Filius. Nam quod nos in regnum trasferamur, ipse est causa, donans nobis redemptionen, hoc est remissionem peccatorum. Nisi enim liberati essemus, atque ab his dimissi, non essemus translati in regnum. Ipse itaque viam dono Patris præparavit. Non dixit aulem, Λύτρωσιν, sed, Απολύτρωσιν, id est, Perfecte nos liberavit, ut non deinceps impingeremus, neque eficeremur mortales, tanquam obnoxii peccato Adami. Quoniam igitur Filius liberavit, ipse etiam reconciliavit. Quomodo ergo vos dicitis hoc per angelos obtigisse? Observa autem, quod (In quo) de Filio dicatur. VERS. 15. Qui est imago Dei invisibilis. Natura • Luc. xvii, 10. Roa. V, 1 11 Τim. 11, 12.

celebritatem, dignitatisque Unigeniti majestatem hoc φύσεως ἔντιμον π, καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς ἀξίας τοῦ Μονογενούς τίθησιν ἐνταῦθα. Εἰκών, φησὶν, ἔστι τοῦ Θεοῦ· οὐκοῦν ἀπαράλλακτος. Οὐ γὰρ ἔχεις μέτρον τοῦ μεγέθους, ἵνα εἴπῃς πόσον ἐλαττονται. Εἰ μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος ἦν εἰκών, εἶχές τι λέγειν, ὅτι ἡ εἰκὼν οὐ φθάνει πρὸς τὸ πρωτότυπον. Ἐπεὶ δὲ εἰκὼν ἐστιν ὡς Θεὸς καὶ Θεοῦ Υἱὸς, ἀπαράλλακτης ἡ εἰκὼν ἐπὶ Θεοῦ ἀοράτου, ἀόρατος δηλαδή. Ἐφ' ἡμῶν μὲν γὰρ, ἐπειδὴ τέχνη ἀνθρωπίνη είχα νουργεῖ, ἡ πολλαχού διαπίπτουσα, οὐκ ἔχει τὸ ἀπαράλλακτον ἡ εἰκών· ἔνθα δὲ Θεὸς, οὐδαμοῦ διάπτω σις, οὐδαμοῦ σφάλμα· διὸ καὶ τὸ ἀπαράλλακτον. Εἰ δὲ μὴ τὸ ἀπαράλλακτον ἔχει πρὸς τὸν ἀόρατον ὁ Υἱός, τί κωλύει καὶ ἀγγέλους εἰκόνας εἶναι; Καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ ἀόρατοι· ἀλλ' ὅμως οὐδαμοῦ εἶχαν loco ponit. Imago, inquit, est Dei: igitur est persimilis non enim babes mensuram magnitudinis, ut dicas quantum imminuatur. Si enim imago esset quatenus est homo, poteras aliquid dicere, nempe quod imago non perveniat ad exemplar primum. Quia vero imago est quatenus est Deus Deique Filius, nihil discrepat imago in Deo et invisibili; utpote quæ est invisibilis. Ia nobis enim quia ars humana imagines efficit, quæ sepenumero impingit, non habet exactam illaın et nihil differentem similitudinem imago. Ubi autem Deus est, ibi nusquam error: propterea et exacta similitudo. Si autem Filius non sit persimilis invisibili Deo, quid prohibet quominus et angeli sint imagines, quandoquidem et ipsi sunt invisibiles? attamen angelus nus- ἄγγελος λέγεται. Καὶ ὅρα τὴν ἀκρίβειαν τῆς θείας quam imago dicitur. Contemplare autem hic Γραφῆς· Τὸν μὲν ἄνθρωπον ὀνομάζει εἰκόνα Θεοῦ accuratam Scripturæ formam. Hominem quidem καὶ υἱόν· τὸν δὲ ἄγγελον, οὐδαμῶς δι· ὅτι ἐκεῖ μὲν et imaginem Dei et filium vocat; angelum autem τὸ τῆς ἀγγελικῆς φύσεως ύψος ταχέως ἂν εἰς ἀσέω nusquam. Illic enim angelicæ naturæ altitudo statim βειαν ἔῤῥιψεν ἀκούοντας “', οἰηθέντας τῆς αὐτῆς ad impietatem auditores præcipitasset, existimantes ἀξίας εἶναι τὸν ἄγγελον τῷ Θεῷ· ἐπὶ δὲ τοῦ ἀνθρώ cjusdem esse dignitatis angelum cum Deo. In ho- που, τὸ εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν ἀσφαλίζεται ἡμᾶς, mine autem tenuitas et humilitas munit nos, ne ὥστε μὴ ὑποπτεῦσαί τι τοιοῦτον. Συνάγαγε οὖν, tale quiddam suspicemur. Collige igitur quod cum ὅτι ὁ Μονογενής αμφότερα ῶν, καὶ εἰκὼν καὶ ἀδρα Unigenitus utraque sit, imago 470 nimirum et τος, τῷ μὲν εἰκὼν εἶναι διαστέλλεται ἀπὸ τῶν ὀγο invisibilis; per hoc quidem quod imago sit, discre- γέλων, οἱ ἀόρατοι μὲν, οὐκ εἰκόνες δέ· τῷ δὲ ἀέρα pat ab angelis qui invisibiles quidem sunt, non τος, ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, οἳ καὶ αὐτοὶ εἰκόνες μὲν autem imagines per hoc vero quod invisibilis, ab λέγονται, οὐκ ἀόρατοι δέ. Μόνος ἄρα αὐτὸς κυρίως hominibus, qui et ipsi quidem imagines dicuntur, καὶ ἀπαραλλάκτως εἰκών. Εἰ δὲ καὶ ἔτι ἐνίστανται non invisibiles tamen. Solus igitur ipse proprie et οἱ 'Αρειανοί, ὅτι ἡ εἰκὼν οὐχ ὁμοούσιος τῷ πρωτοcitra ullam dissimilitudinem imago est. Quod si " τύπῳ, ἀκουέτωσαν τῆς Γραφῆς λεγούσης τὸν Σιθ adhuc instent Ariani, quod imago non sit ejusdem εἰκόνα τοῦ ᾿Αδάμ. 'Αρα οὖν οὐχὶ καὶ ὁμοούσιος; Δί essentiæ cum primo exemplari; Scripturam audiant μὲν οὖν τεχνηταὶ εἰκόνες οὐχ ὁμοούσιοι· αἱ δὲ φυ affirmantem, Seth esse imaginem Adami. Nonne σικαί, πάντως ὁμοούσιοι. igitur ejusdem etiam essentiæ? Certe quidem imagines artificiales non sunt ejusdem essentiæ: naturales autem omnino sunt ejusdem essentiæ. Primogenitus omnis creaturæ. Quia dixit eum esse invisibilis Dei imaginem, hæc jam nunc infert. Hic vero arianizantium ingens dolus suboritur. Quia enim (inquiunt) primogenitus dictus est omnis creature, primus est inter creata. Atqui non dixit, primo conditus, sed primogenitus. Vel enim fratres ei dabis, eritque primogenitus respectu mei, ranæ,· lapidis, rerumque vilissimarum, cumque bis omnibus ejusdem substantiæ. Qui enim primogenitus, est, homoousius est cum his quorum est primogenitus. Verum in caput tuum blasphemia vertatur. Talia enim de incomparabili gloria Conditoris intelligere impium est. Quinetiam primogenitus non omnino ad sequentes pertinere dicitur in Scriptura, sed absolute sic, primus natus. Hac itaque ratione Deipara Maria peperit eum secundum carnem primo genitum, qui omnino non habuerit fratres post sese. Nam ex ista etianı unigenitus erat. Hunc ad modum ex Patre est primogenitus, non cæterarum creaturarum respectu, sed absolute. Unigenitus enim se60 εὐκλες Μ. Πρωτότοκος πάσης κτίσεως. Εἰπὼν ὅτι εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, τότε επάγει καὶ ταῦτα. Εν· ταῦθα δὲ τῶν ᾿Αρειανιζόντων τὸ μέγα μηχάνημα. Ἐπειδὴ γὰρ, φασί, πρωτότοκος είρηται πάσης κτίσεως, πρῶτος τῶν κτισμάτων ἐστί. Καὶ μὴν οὐκ εἶπε, Πρωτόκτιστος, ἀλλὰ, Πρωτότοκος. Η καὶ ἀδελφοὺς αὐτῷ δώσεις, καὶ πρῶτος ἔσται κἀμοῦ, καὶ βατράχου, καὶ λίθου, καὶ τῶν ἀτιμοτάτων, καὶ ὁμοούσιος τούτων πάντων. Ο γὰρ πρωτότοκος, ὁμοούσιος δήπου 88 ὧν ἐστι πρωτότοκος. Ἀλλ᾽ εἰς κεφαλήν σου τὸ βλάσφημον. Τὸ γὰρ τοιαῦτα ἐννοεῖν περὶ τῆς ἀσυγκρίτου δόξης τοῦ Δημιουργοῦ, ἄθεον. Καὶ ἄλλως, ὁ πρωτότοκος οὐ πάντως πρὸς τοὺς ἑξῆς οὐ λέγεται παρὰ τῇ Γραφῇ, ἀλλ' ἀπολύτως οὕτως, ὁ πρῶτος τεχθείς. Οὕτως οὖν καὶ ἡ Θεοτόκο; Μαριάμ ἔτεκεν αὐτὸν τὸ κατὰ σάρκα πρωτότοκον, οὐκ ἔχοντα πάντως ἀδελφοὺς ἐφεξῆς αὐτῷ· μονογε νῆς γὰρ καὶ ἐκ ταύτης. Οὕτω δὴ καὶ ἐκ Πατρὸς πρωτότοκος, οὐχ ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ κτίσματα, ἀλλ ἀπολύτως· μονογενής γὰρ καὶ κατὰ τὴν ἄνω γέννη Varia lectiones. 81 οὐδαμοῦ ο. οι τοὺς ἀκούοντας m. σε τούτων 0. κι ἐφεξῆς 0. ་ །

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. - CAP. I. σιν. Τί οὖν ἐστιν δ φησιν ὁ Παῦλος νῦν, πρὸς τὴν cundum supernam eliam nativitatem. Quid igitur κατεπείγουσαν ὑπόθεσιν ἐπιστάμενος, καὶ ἀνασκευάζων τὴν ὑπόληψιν τῶν Κολοσσαέων; Ἵνα μὴ νομίσωσιν ὅτι νεώτερός ἐστι τῶν ἀγγέλων, εἴ γε οἱ πάλαι μὲν δι' ἐκείνων προσήγοντο, νῦν δὲ αὐτὸς προσάγειν λέγεται· βούλεται δεῖξαι, ὅτι πρὸ πάσης τῆς κτίσεώς ἐστιν ὁ Υἱός. Πῶς ὤν; Διὰ γεννήσεως. Οὐκοῦν καὶ τῶν ἀγγέλων πρότερος 86, καὶ οὕτως, ὥστε καὶ αὐτὸς ἔκτισεν αὐτούς. Αρα οὖν καὶ εἴ τι οἱ ἄγγελοι ἐν τῇ Παλαιᾷ διηκόνησαν, αὐτοῦ ἐστιν. Ορα οὖν τὴν σοφίαν τοῦ ᾿Αποστόλου· Ἵνα μὴ ἀκούσας, ὅτι πρὸ πάσης ἐστὶ τῆς κτίσεως, αναρχον αὐτὸν νομίσῃς, διδάσκει σε, ὅτι Πατέρα ἔχει, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐστι γεννητός. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ αὐτὸς καὶ τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, αὐτὸ τοῦτο δείκνυσιν, ὅτι ἄλλος οὗτος, καὶ ἄλλος ἐκεῖνος καὶ ὅτι ὁ μὲν, ὡς ἐκ Πατρὸς Υἱός τὰ δὲ, ὡς κτίσματα δι' αὐτοῦ τούτου τοῦ Υἱοῦ κτι σθέντα. Επιφέρει οὖν· Ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸ, Εν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, δι' αὐτοῦ, ὡς αὐτὸς ἐφεξῆς δείξει σ'. Οπερ δὲ ἀμφίβολον ἦν, τὸ περὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς, τοῦτο τέ θεικε πρῶτον. Εἰ οὖν οἱ ἄγγελοι δι' αὐτοῦ ἐκτίσθησαν, πῶς πρότεροι αὐτοῦ; Τὰ ὁρατὰ, καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, είτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι. Τὸ λεπτολογεῖν περὶ τῶν ὁρατῶν ἀφεὶ;, ὡς ἀναμφίβολον, περὶ est quod Paulus argumentum quo urgebatur impugnando, Colossensiumque opinionem refutando nunc dicit? Ne existiment Christum esse juniorem angelia; quandoquidem veteres quidem per illos adducebantur ad Deum, nunc vero ipse adducere dicitur, vult commonstrare, quod ante omnem creaturam, adeoque conditum mundum sit Filius. Quomodo? Per generationem. Quare et angelis est prior, atque ita, ut et ipse eos condiderit. Igitur si quid angeli in Veteri Testamento administrarunt, ipsius est. Sapientiam itaque Apostoli hic animadverte. Ne arbitreris, cum audis eum ante omnem esse creaturam, propterea carere principio, docet te quod Patrem habeat, et ab ipso est genitus. Cum enim et ipse et omnia ex Deo sint, illud ipsum indicat, quod alius iste, et alius ille, et quod iste, ceu ex Patre Filius: hæc vero, ceu creaturæ per hunc ipsum Filium conditæ. Infert igitur: 471 VERS. 16. Quoniam in ipso condita sunt universa quæ sunt in cœlis, et quæ in terra. In ipso, est pro, per ipsum, perinde ac in sequentibus ipse indicabit. Quod autem ambiguum erat, de rebus nempe cœlestibus, primum posuit. Si igitur angeli per eum conditi sunt, quomodo sunt priores ipso? Visibilia, et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates. De visibilibus subtiliter loqui prætermittens, ut de quibus nibil τοῦ ἀμφιβαλλομένου, τῶν ἀοράτων, φημί, κατά μέρος – esset controversie, de ambiguis, invisibilibus nimi διέξεισιν. Οὐ πάντας δὲ τοὺς ἄνω διακόσμους ἰδικῶς τέθεικεν, ἅτε ἀπὸ τῶν μειζόνων καὶ τὰ ἐλάττονα [τιθεὶς καὶ] δεικνύς. Αόρατα γὰρ δήπου, καὶ ἀρχάγ γελοι καὶ ἄγγελοι, καὶ αἱ ἡμέτεραι ψυχαί· ὥστε ἀπὸ ἐκείνων καὶ περὶ τούτων δῆλον. Τὰ πάντα δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται. Ἰδοὺ ὅπερ ἀνωτέρω εἶπεν, Εν αὐτῷ, τοῦτο νῦν λέγει, Δι' αὐτοῦ· καθὰ καὶ ὁ εὐαγγελιστής Ιωάννης Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Πάντα δὲ, εἰπὼν, οὐ συμπεριέλαβε τὸ Πνεῦμα. Οὐ γὰρ ἐν τῶν πάντων ἐστὶ τὸ Πνεῦμα, ἀλλ' ἐν ἀπολύτως, ὥσπερ εἷς Θεὸς, καὶ εἷς Κύριος. Πάντα οὖν ὅσα γέγονε, δι' αὐτοῦ ἔκτισται. Εἶτα, ἵνα μὴ νομίσης ὑπουργὸν αὐτὸν εἶναι, καὶ εἰς αὐτὸν, φησί, τουτο ἐστιν, εἰς αὐτὸν κρέμαται τὰ πάντα. Καὶ οὐ μόνον ἐποίησεν αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς αὐτὰ συγκρατεί, ὥστε ἂν ἀποσπαθῇ τῆς αὐτοῦ προνοίας, ἀπόλωλεν. Οὐκ εἶπε δὲ, Διακρατεῖ, ἀλλὰ τὸ λεπτότερον, Εἰς αὐτὸν ἀπονεύει καὶ κρέμαται· καὶ τοῦτο μόνον τὸ πρὸς αὐτὸν ἀπονεύειν, ἱκανόν ἐστι διακρατεῖν καὶ συσφίγγειν αὐτά. Τοῦτο δὲ οὐχ ἧττον τοῦ δημιουρ γῆσαί ἐστι· μᾶλλον δὲ ὅσον ἀπὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ μεῖζον. Καὶ γὰρ ἡμεῖς ἐργαζόμεθα μὲν ἱμάτιον, τυ χύν, ἢ οἴκημα· συντηρῆσαι δὲ ἀπὸ τῆς φθορᾶς αὐτὸ οὐ δυνάμεθα· αὐτὸς δὲ καὶ ἐποίησε καὶ συντηρεί. 1 Joan. 1, 3. και πρώτης 0. 80 ἴσ. ἄλλα ἐκεῖνα ο. rum, speciatim disserit. Non tamen omnes supernos ornatus sigillatim posuit, quippe quod ex majoribus minora etiam ostendit. Invisibilia nimirum sunt cum archangeli, tum angeli, animæque nostræ. Proinde ex illis de istis etiam manifeste colligitur. Omnia per ipsum et in ipsum sunt condita. En, quod supra dixit, In ipso, jam, Per ipsum, ait: sicut et Evangelista Joannes: Omnia per ipsum facia sunt i. Omnia autem dicens, Spiritum non comprehendit non enim Spiritus unus est ex illis omnibus, sed unus est absolute, quemadmodum unus Deus et unus Domiuus. Omnia igitur quæcunque facta sunt, per ipsum sunt condita. Deinde, ne putes ipsum esse ministrum vel subconditorem, adjicit, et in ipsum, id est, ab ipse pendent omnia. Nec ipse ea tantum condidit, verum etiam ea ipse continet, ita ut si ab ejus providentia avellantur, pereant. Non dixit auten Διακρατεί, id est conser - vat, sed quod subtilius est, In ipsum vergunt, et ab eo pendent. Atque hoc solum in eum respicere, satis est ut contineat et constringat illa. Hoc autem non minus est quam creare: imo potius quoad uos, et majus est. Etenim nos conficimus pallium forLasse, vel domum: conservare autem ipsum a corruptione non possumus. Ipse vero et fecit et comservat. Variæ lectiones. σε δηλοί 0.

THEOPHYLACTI BULGARIA ARCIEP. Vans. 17. Ει έχει est ante oinnia, et omnia in ipso Καὶ αὐτός ἐστι πρὸ πάντων, καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ consistunt. Continuo eadem versat, verborum frequentia, tanquam quibusdam crebris ictibus, radicitus eveliens perniciosum dogma. Observa autem quod non dixerit, factus est ipse ante omnia, sed, Est, quod Deo maxime proprium. Ubi autem est Paulus Samosatensis, qui a Maria ipsum cœpisse affirmat? In ipso porro consistunt, tanquam in fundamento: sic et primogenitus est creaturæ, tanquam fundamentum. Hoc autem non eamdem cum rebus conσυνέστηκε. Συνεχῶς τὰ αὐτὰ στρέφει, τῇ συνεχεία τῶν ῥημάτων, καθάπερ τισὶ πυκναῖς πληγαίς, προβο ῥιζον ἀνασπῶν τὸ ὀλέθριον δόγμα. "Ορα δὲ, οὐκ εξπεν, ὅτι αὐτὸς γέγονε πρὸ πάντων, ἀλλ᾽, Εστιν, ὅπερ Θεῷ οἰκειότατον. Ποῦ δὲ Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, ὁ λέγων ἀπὸ Μαρίας αὐτὸν ἄρξασθαι; Ἐν αὐτῷ δὲ συνέστηκεν, ὡς θεμελίω· οὕτω καὶ πρωτότοκός ἐστι τῆς κτίσεως, ὡς θεμέλιος. Τοῦτο δὲ οὐχ ὁμοουσιότητα πρὸς τὰ κτίσματα δηλοῖ, ἀλλὰ τὸ πάντα ἐν αὐτῷ dilis essentiam significat, sed quod omnia in ipso φέρεσθαι. Serantur moveanturque. 472 VERS. 18. Et ipse est caput corporis Ecclesiæ. Postquam de Filil dignitate disseruit, de clementia deinceps verba facit. Qui enim adeo supremus omnium est, qui creator, qui conservator, scipsumι inferioribus copulavit. Nec dixit, Plenitudinis Ecclesiæ, sed, Corporis: ut ostendat accuratam sui erga nos conjunctionem, et quod carnem ejusdem nobiscum substantiæ assumpserit, et non ex colis. Ecclesiam enim pro universo mortalium genere accepit l'aulus, perinde ac si dicat, in generatione secundam carnem primus est hominum, tanquam) caput. Qui est principium, primogenitus ex mortuis. Principium, ait, resurrectionis est, quippe qui præ cunctis resurrexit. Postquam autem solvit dolores mortis, merito primogenitus dicitur. Atqui habet, tanquam primitiæ, sequentes ipsum et reliquos: Primitiae enim quorundam sunt primitia. Et quem- c admodum uno manipulo, veluti primitiis, oblato, tota messis benedicitur: sie per ipsum omnes sanctificati sumus et oblati: muoque corpore resurgente, universa natura digna resurrectione judicata est: Καὶ αὐτός ἐστιν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας. Εἰπὼν περὶ τῆς ἀξίας τοῦ Υἱοῦ, λέγει λοιπὸν καὶ περὶ τῆς φιλανθρωπία;. Ὁ γὰρ οὕτω πάντων ανώτερος, ὁ ποιητὴς, ὁ συνοχεύς, τοῖς κάτω ἑαυτὸν συνῆψε. Καὶ οὐκ εἶπε, Τοῦ πληρώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ, Τοῦ σώματος· ἵνα δείξῃ τὴν ἀκρίβειαν τῆς πρὸς ἡμᾶς οἰκειότητος αὐτοῦ, καὶ ὅτι ὁμοουσίαν ἡμῖν ἀνέλαβε σάρκα, καὶ οὐκ ἐξ οὐρανῶν. Τὴν γὰρ Ἐκκλησίαν ἀντὶ παντὸς ἀνθρώπων γένους ἔλαβε Παῦλος· ὡσὰν εἰ ἔλεγεν, ὅτι καὶ ἐν τῇ κατὰ σάρκα γεννήσει πρῶτος τῶν ἀνθρώπων, ὡς κει φαλή. *Ος ἐστιν ἀρχὴ, πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν. ᾿Αρχή, φησίν, ἔστι τῆς ἀναστάσεως, πρὸ πάντων ἀναστάς. Ἐπειδὴ δὲ ἔλυσε τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, εἰκότως καὶ πρωτότοκος λέγεται. Έχει μέντοι, ὡς ἀπαρχὴ, ἐπακολουθοῦντας αὐτῷ καὶ τοὺς λοιπούς. Η γὰρ ἀπαρχὴ, τινῶν ἐστιν ἀπαρχή. Καὶ ὥσπερ ἑνὸς δράγματος, ὡς ἀπαρχῆς, προσαγομένου, τὸ ὅλον θέρος εὐλογεῖται· οὕτω δι' αὐτοῦ πάντες ἡγιάσθημεν, καὶ προσήχθημεν, καὶ ἑνὸς σώματος ἀναστάντος, πᾶσα ἡ φύσις τῆς ἀναστάσεως ἠξίωται. Ινα γένηται ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρωτεύων. «Εν πᾶσι, τοῖς περὶ αὐτὸν θεωρουμένοις. Καὶ γὰρ καὶ πρὸ πάντων γεγέννηται ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ πρῶτος πάντων ἐστὶν, ὡς κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας· καὶ πρὸ πάντων ἀνέστη, χαριζόμενος αὐτοῖς τὴν, ἀφθαρσίαν, ὡς ἀπαρχή. Εἰ γὰρ καὶ ἄλλοι πρὸ τούτου ἀνέστησαν, ἀλλὰ πάλιν ἀπέθανον· αὐτὸς δὲ τὴν τελείαν ἀνάστα σιν ἀνέστη. "Ορα δὲ ἐνταῦθα μὲν πρωτότοκος, ὡς ἀπαρχὴ τῆς ἀναστάσεως, διότι ἡ παλιγγενεσία ή αυτή· ἐκεῖ δὲ, οὐκ ἀπαρχὴ τῆς κτίσεως, εἰ καὶ πρω τότοκος. Οὐ γὰρ ὁ τοῦ εἶναι τρόπος ὁ αὐτός· ἀλλ' ὁ μὲν ἐγεννήθη· ἡ δὲ κτίσις; αὐτὸ τοῦτο κτίσις. Ut sit in omnibus ipse primatum tenews. In omnibus quæ circa ipsum considerantur. Etenim ante omnia natus est ex Patre, adeoque primus est omnium, tanquam caput Ecclesiæ, atque præ omnibus resurrexit, donans eis immortalitatem, ceu priinilia. Etsi enim alii ante hunc resurrexerunt, rursus tamen mortui sunt: ipse autem perfecta resurrectione resurrexit. Reputa autem tecum, hic eum esse primogenitum, tanquam primitias resurrectionis, eo quod regeneratio sit eadem: illic autem non est primitiæ creationis, etsi primogenitus. Nam ratio essentiæ non est eadem: verum ille quidem natus est: creatura vero hoc ipso, creationis nonine nimirum, crcatura est. VERS. 19. Quoniam in ipso placuit omnem plenitudinem inhabitare. Plenitudinem divinitatis, hoc est, si quid erat Filius Verbum, illic habitavit, uon operatio sive actus quispiam, sed essentia. Nun potest autem aliam dicere causam, nisi beneplacitum et voluntatem Dei. Ὅτι ἐν αὐτῷ εὐδόκησε πᾶν τὸ πλήρωμα και οικῆσαι. Τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος, τουτέστιν, εξ τι ἦν ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος, ἐκεῖ ᾤχησεν, οὐκ ἐνέργειά τις, ἀλλ' οὐσία. Οὐκ ἔχει δὲ ἄλλην εἰπεῖν αἰτίαν, εἰ μὴ τὴν εὐδοκίαν καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Θεοῦ. VERS. 20. Et per ipsum reconciliare omnia in ipsum. αὐτόν. Per ipsum, hoc est: ipse hanc nobis salutem operatus acquisivit. Ne vero existimes quod Καὶ δι' αὐτοῦ ἀποκαταλλάξαι τὰ πάντα εἰς Δι' αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν· Αὐτὸς ἐνεργήσας τὴν σωτηρίαν ταύτην ἡμῖν περιεποιήσατο 88. Ινα δὲ Varia lectiones. 88 ἐγαρίσατο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS.· CAP. 1. μὴ νομίσῃς ὅτι ὑπηρέτου τάξιν ἔλαβε, φησίν· Εἰς ministri locum suscepit, inquit, In ipsum, hoc est, αὐτόν· τουτέστιν, αὐτὸς ἑαυτῷ τοὺς ἀνθρώπους κατήλλαξε. Καὶ μὴν ἀλλαχοῦ εἶπεν, ὅτι τῷ Θεῷ κατα ήλλαξεν· ἄρα οὖν κοινὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ τὰ Πατρός. Οὐκ εἶπε δὲ, Καταλλάξαι, ἀλλ᾽, Ἀποκαταλλάξαι, τουτέστιν, ἀποδοῦναι, ὡς ὀφειλήν τινα πάλαι κεχρεωστημένην, καὶ τελείως εἰρηνεῦσαι, ὥστε μηκέτι ἐχθραίνειν αὐτῷ. Οὐ γὰρ ἡ καταλλαγή μόνον ἀπὸ εξόθη εν, ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος τῆς καταλλαγῆς, τουτ ἐστιν ἡ σφαγὴ τοῦ Υἱοῦ, τὰ μέγιστα ίσχυσεν. Εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ. Τὸ μὲν καταλλάξαι τὴν ἔχθραν δείκνυσι· τὸ δὲ εἰρηνεῦσαι, τον πόλεμον. Καὶ γὰρ ἡμεῖς καὶ ἐχθροὶ ἦμεν τῷ Θεῷ καὶ πολέμιοι. Μέγα μὲν οὖν τὸ καταλλάξαι· τὸ δὲ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ, μεῖζον· καὶ ἔτι τὸ, Δι' αἵματος· καὶ ἔτι τὸ, Διὰ σταυροῦ, τοῦ ἀτίμου θανάτου. Οὐ γὰρ ῥήματα εἰπὼν, ὡς πρεσβευτής, κατήλλαξεν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκδούς 9. Οὐκ εἶπε δὲ, Τοῦ σταυροῦ, καὶ ἔστη, ἀλλὰ προσέθηκε τον Αὐτοῦ, ἵνα μὴ νομίσῃς τὸν σταυρὸν δυνηθήναί τι καθ᾿ ἑαυτόν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ὁ σταυρὸς ἔσωσεν, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτοῦ σταυρός. " ipse sibi ipsi homines reconciliavit. Atqui alibi dixit, quod Deo reconciliavit. Communia igitur sunt Filio etiam quæ sunt Patris. Non dixit autem, Conciliare, sell, Reconciliare, hoc est, reddere veluti debitum quoddam, quo olim obstrictus fuerit, ac perfecte pacem facere, ut non porro illi simus infensi. Non enim conciliatio tantum reddebatur, verum etiam modus reconciliationis, 473 hoc est occisio Filii, plurimum valuit. Pacificans per sanguinem crucis ejus. Reconciliare inimicitiam ostendit: pacem vero facere, bellum. Etenim nos et inimici eramus Deo, et hostes. Magnum igitur est reconciliare: at per seipsum, majus: et adhuc, Per sanguinem: et adhuc majus, quod Per crucem, per mortem ignominiosam. Non enim legati instar, perorando reconciliavit, sed seipsum dando. Non dixit autem, Crucis, et constitit, verum adjecit, Ejus, ne existimes crucem aliquid per se posse. Non enim simpliciter crux servavil, sed crus ipsius. Sive quæ in terra, sive quæ in cœlis sunt. Quæ in terra quidem sunt, merito: quilibet enim et secum ipse, et cum aliis dissidebat, et ipsi angelica vite hostes cramus. Quæ vero sunt in cœlis, quomodo? Terra a coelo discissa est, et hominibus hostes facti sunt angeli, cum viderent Dominum suum injuria affici propterea et ad supplicium mittebantur, ut adversus Davidem, ut adversus Sodomitas ³, ut in valle ploratus. Filius igitur hominem ad cœlos ducens, qui inimicus, qui hostis erat, etiam angelos super terram concinentes conspici fecit, ac quemlibet fidelium comitantes. Videtur autem mihi et Paulus propterea raptus esse, ut doceretur quemadmodum homines essent in cœlo, et quod Filius illuc susceptus sit. In rebus igitur terrestribus duplex pax est, ct respectu cœlestium, et respectu sui ipsorum: in cœlestibus vero simplex. Nobiscum enim deinceps fœdus percusserunt, lætanturque super tam multorum salute. Qui igitur per angelos, ο Colossenses, dicitis vos reconciliari? Tantum enim abest ut iili nos reconciliarint, ut et inimici nobis fuerint: et nisi ille nos illis reconciliasset, non habuissemus Εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τὰ μὲν ἐπὶ τῆς γῆς εἰκότως· ἕκαστος γὰρ καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐστασίαζε, καὶ πρὸς ἄλλους, καὶ πρὸς αὐτὴν δὲ τὴν ἀγγελικὴν ζωὴν ἐχθροὶ ἦμεν. Τὰ δὲ ἐν οὐ ρανοῖς, πως; 'Απέσχιστο ἡ γῆ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐκε πεπολεμωμένοι ἦσαν οἱ ἄγγελοι πρὸς τοὺς ἀνθρώ πους, ὁρῶντες τὸν ἑαυτῶν Δεσπότην ὑβριζόμενον· διὸ καὶ εἰς τιμωρίαν ἐπέμποντο, ὡς ἐπὶ τοῦ Δαυΐδ, ὡς ἐπὶ τῶν Σοδομιτῶν, ὡς ἐπὶ τῆς κοιλάδος τοῦ κλαυθμῶνος. ῾Ο οὖν Υἱός, τὸν ἄνθρωπον εἰς οὐρανοὺς ἀγαγών, τὸν ἐχθρὸν, τὸν πολέμιον, καὶ τοὺς ἀγγέ λους ἐπὶ γῆς ἐποίησε φαίνεσθαι ᾄδοντας, καὶ ἑκάστῳ τῶν πιστῶν παρεπομένους. Δοκεῖ δέ μοι καὶ ὁ Παῦλος διὰ τοῦτο ἁρπαγῆναι, ἵνα διδαχθῇ οι πῶς ἄνθρω ποι ἐν οὐρανῷ, καὶ ὅτι ὁ Υἱὸς ἐκεῖ ἀνελήφθη. Εν μὲν οὖν τοῖς ἐπιγείοις διπλῆ ἡ εἰρήνη, πρός τε τὰ ἐπουράνια, καὶ πρὸς ἑαυτά· ἐν δὲ τοῖς ἐπουρανίοις ἁπλῆ. Πρὸς ἡμᾶς γὰρ λοιπὸν ἐσπείσαντο, καὶ χαί βουσιν ἐπὶ τῇ τῶν τοσούτων σωτηρία. Πῶς οὖν δι ἀγγέλων λέγετε, Κολοσσαείς, προσάγεσθαι; Τοσού τον γὰρ ἀπέχουσιν ἐκεῖνοι προσαγαγεῖν ἡμᾶς 9, ὥστε καὶ ἐκπεπολεμωμένοι ἦσαν ἡμῖν· καὶ εἰ μὴ ἐκεῖνος ἡμᾶς αὐτοῖς κατήλλαξεν, οὐκ ἂν εἰρηνεύ- pacem. σαμεν. Καὶ ὑμᾶς ποτε ὄντας ἀπηλλοτριωμένους καὶ ἐχθροὺς τῇ διανοίᾳ, ἐν τοῖς ἔργοις τοῖς πονηροῖς. Εἶπεν ανωτέρω, ὅτι ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ σκότους ἡμεν· νῦν λέγει, ὅτι ἐχθροὶ ἦμεν τῇ διανοίᾳ, οὐ τὸ αὐτὸ λέγων, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ ἐκεῖνα ἀκούσας, νομίσῃς ἀνάγκην εἶναι, ἐπάγει ταῦτα, ἵνα δείξῃ ὅτι καὶ ἀναξίους ὄντας καταλλαγῆς ἠξίωσεν. Ὁ μὲν γὰρ ἀνάγκῃ κακῶς πάσχων, ἐλεεῖσθαι ἄξιος· ὁ δὲ ἑκὼν, μισεῖσθαι. ϊμᾶς οὖν, φησίν, οὐκ ἄκοντας, οὐδ᾽ * Reg. xxiv 17. 1 Gen. xix, 15. VERS. 21. Ει vos cum essetis aliquando alienali, et inimici sensu, in operibus malis. Supra dixit, nos sub potestate tenebrarum fuisse: nunc pergit affirmare, quod mente ac sensu hostes fuerimus, non idem dicens, verum, ne illa audiens, existines uecessitatem esse, infert hæc, ut ostendat quod indignos etiam reconciliatione dignatus sit. Qui enim necessario afflictionem (malumque sustinet, dignus est miseratione: qui vero suapte sponte, odiam Varia lectiones. " το δού; Ο. μᾶλλον δειχθῇ ο. οι ὑμᾶς Φ. 63 απεδίδοτο 0. PATROL. GR. CXXIV.

meretur. Nos igitur, inquit, non invitos, neque ἀναγκαζομένους, ἀλλ' ἐχόντας καὶ ἐθελουσίως ἀπο coactos, sed voluntarios, adeoque sponte ab co resilientes, ac prorsus indignos, reconciliavit. llæc a11tem dicit, quia cœlestium meminerat, innuens, quod omnis inimicitia, non ex supernis, verum ex nobis habuerit exordium: siquidem 474 angeli volebant, et Deus, vos autem noluistis. Propterea non dixit inimicos simpliciter, sed, Abalienatos, hoc est, non exspectantes reditum. Inimici enim eratis sensu, sive mente, hoc est voluntate ac proposito: neque nucusque tantummodo malum extendebatur, verum et in operibus malis, hoc est, et hostes eratis, et quæ hostium erant agebatis. Per haec autem omnia indicat, quod angeli non potuerint neque persuadere nobis, neque liberare a diabolo, quippe qui et ipsi, inimici nobis essent, et nondum is ligatus esset qui nos detinebat. Christus autem et fortem līgavit, ri nobis ab eo deficere persuasit. VERS. 22. Nunc autem reconciliavit in corpore carnis suæ per mortem. Rursus reconciliationis modum ponit, nempe quod in corpore. Quomodo? Nagrisne tantum cæsus, vel colaphis verberatus? Non; verum etiam turpissima simul morte moriens. Ut exhiberet vos sanctos et immaculatos, et irreprehensibiles coram ipso. Rursus aliud beneficium ponit, et quod supra recensuit, cum diceret: Ei qui nos sufficientes reddidit, idem et nunc dicit. Non enim nos liberavit tantum, inquit, a peccatis, verum etiam sanctificationem nobis impertiit, non vulgarem, sed coram ipso valentem, et immaculatam, et G irreprehensibilem, ita ut a nobis ne minina quidem reprehensione dignum quiddam transigatur. VERS. 23. Si tamen permanelis in fide. Quia 10tum Filio attribuit, ut qui bæo sua morte transegerit, ne dicant: In posterum non est opus laboribus nostris: ait, Necessuin est, in fide perseverare. Quare non segnes sitis, neque rełabamini. Fundati et stabiles et immobiles a spe Evangelii. Quia aliquis permanere potest, et interim taimen concuti, infert, Fundati et stabiles, hoc est, non concussi: nec hoc solum, sed ne permoti quidem. Nihil, inquit, grave a vobis postul, sed ne transferamini a Christo: ille enim est spes Evangelii, et quotquot amplectuntur Evangelium, in ipsum sperare debent, ceu cum qui pacem fecerit. Proinde qui angelis pacem ascribit, a Christo est amotus. In virtute quidem fieri non potest ut non commoveatur, saltem aliquantulum: in fide auten, possibile est. Itaque nihil grave postulat. Quod audivistis, quod prædicatum est in universa creatura quæ sub cœlo est. Colossenses primos profert testes, deinde universum terrarum orbem. Nec dixit, Quod praedi alur, sed Quod prædicatum est, εἶχε 0. οι ήμεν Ο. πηδώντας αὐτοῦ, καὶ ὅλως ἀναξίους ὄντας, ἀποκατ ήλλαξε. Λέγει δὲ ταῦτα, ἐπειδὴ τῶν ἐν τοῖς οὐρα νοῖς ἐμνήσθη, δεικνὺς ὅτι ἡ ἔχθρα πᾶσα οὐκ ἐκ τῶν ἄνω, ἀλλ' ἐξ ἡμῶν ἔχει ὡς τὴν ἀρχήν. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἡβούλοντο, καὶ ὁ Θεός· ὑμεῖς δὲ οὐκ ἠθελήσατε. Διὸ οὐκ εἶπεν, Εχθραίνοντας, ἁπλῶς, ἀλλ᾽ Ἀπηλ λοτριωμένους, τουτέστι, μηδὲ προσδοκωμένους ἐπι ανελθεῖν. Εχθροὶ γὰρ ἦτε " τῇ διανοίᾳ, τουτέστι τῇ προαιρέσει. Καὶ οὐ μέχρι τούτου τὸ δεινὸν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἔργοις τοῖς πονηροῖς, τουτέστι, καὶ ἐχθροὶ ἦτε, καὶ τὰ τῶν ἐχθρῶν ἐπράσσετε. Διὰ τούτων δὲ πάντων δείκνυσιν, ὅτι οὐκ ἴσχυσαν οἱ ἄγγελοι οὔτε πεῖσαι ἡμᾶς, οὔτε ἀπαλλάξαι τοῦ διαβόλου, ἅτε ἐχθροὶ ἔντες, καὶ τοῦ κατέχοντος ἡμᾶς μήπω δεθέντος. Ὁ δὲ Χριστὸς καὶ ἔδησε τὸν ἰσχυρὸν, καὶ ἐπεισεν ἡμᾶς αὐτοῦ ἀποστῆναι. Νυνὶ δὲ ἀποκατήλλαξεν ἐν τῷ σώματι τῆς σαρκὸς αὐτοῦ διὰ τοῦ θανάτου. Πάλιν τὸν τρόπον τῆς καταλλαγῆς τίθησιν, ὅτι καὶ ἐν τῷ σώματι. Πῶς; ἆρα μαστιγωθείς μόνον, ἡ ῥαπισθείς; Οὐχί ἀλλὰ καὶ ἀποθανὼν τῷ αἰσχίστῳ θανάτῳ. Παραστῆσαι ὑμᾶς ἁγίους καὶ ἀμωμήτους κ καὶ ἀνεγκλήτους κατενώπιον αὐτοῦ. Πάλιν ἑτέραν εὐεργεσίαν τίθησιν, ὅπερ καὶ ἀνωτέρω εἶπε, Τῷ ἱκανώσαντι ὑμᾶς, τοῦτο καὶ νῦν λέγων. Οὐ γὰρ ἀπήλλαξε, φησί, μόνον ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ καὶ ἁγιω· σύνην ἐχαρίσατο, οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ τὴν ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ τὸ ἄμωμον καὶ ἀνέγκλητον, ὥστε μηδὲ μέχρι ψιλῆς καταγνώσεως πραχθῆναι τι ἡμῖν. Εἴ γε ἐπιμένετε τῇ πίστει. Ἐπειδὴ τὸ ὅλον τοῦ Υἱοῦ τέθεικεν, ὡς κατορθώσαντος ταῦτα τῷ θανάτῳ, ἵνα μὴ εἴπωσιν, ὅτι Λοιπὸν οὐ χρεία πόνων ἡμετέρων, φησίν, ὅτι Χρεία τοῦ ἐπιμεἶναι τῇ πίστει. Ωστε μή ῥαθυμήσητε, μηδὲ ἀναπέσητε. Τεθεμελιωμένοι καὶ ἑδραῖοι, καὶ μὴ μετακινούμενοι ἀπὸ τῆς ἐλπίδος τοῦ Εὐαγγελίου. Ἐπειδὴ ἔστιν ἐπιμένειν μὲν, σαλευόμενον δὲ, ἐπιφέρει· Τε θεμελιωμένοι καὶ ἑδραῖοι· τουτέστι, μή σαλευόμεν:ι· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ μηδὲ μετακινούμενοι. Οὐδὲν φορτικόν ὑμᾶς, φησὶν, ἀπαιτῶ, ἀλλὰ τὸ μὴ μετακινηθῆναι ἀπὸ Χριστοῦ. Οὗτος γὰρ ἐστιν ἡ ἐλπὶς τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ πάντες οἱ τὸ Εὐαγγέλιον παραδεχόμενοι, ἐπ' αὐτὸν ὀφείλουσιν ἐλπίζειν, ὡς εἰρηνοποιήσαντα ". "Ωστε ὁ ἀγγέλοις τὴν εἰρήνην ἐπιγράφων, μετακεκίνηται ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ. Ἐπὶ μὲν οὖν τῆς ἀρετῆς οὐκ ἔνι μή σαλευθῆναι καν μικρόν· ἐπὶ δὲ τῆς πίστεως δυνατόν. Ὥστε οὐδὲν φορτικὸν ἀπαιτεῖ. Οὗ ἠκούσατε τοῦ κηρυχθέντος ἐν πάσῃ τῇ κτίσει τῇ ὑπὸ τὸν οὐρανόν. Αὐτοὺς φέρει μάρτυρας πρώτους, εἶτα τὴν οἰκουμένην ἅπασαν. Καὶ οὐκ εἶπε, Κηρυττομένου, ἀλλὰ, Κηρυχθέντος, τουτέστι, Variæ lectiones. ** 95 πονηρά ο. * αμώμους ο. οι ειρηνεύσαντα 0.

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. CAP. I. πιστευθέντος ἤδη. Ὥστε αἰσχύνθητε καὶ ἑαυτοὺς καὶ ἡ hoc est, quod jam crelitum est. 475 laque pulore πάντας ἄλλους ἀνθρώπους, ἑτέρως πιστεύοντες 00. afficitis et vos, et omnes alios homines, si allter creditis. Οὗ ἐγενόμην ἐγὼ Παῦλος διάκονος. Καὶ τοῦτο εἰς ἀξιοπιστίαν συντελεῖο τοῦ Εὐαγγελίου, τὸ αὐτὸν Παῦλον εἶναι κήρυκα. Μέγα γὰρ τὸ αὐτοῦ ὄνομα, πανταχοῦ ἀδομένου, καὶ τὴν οἰκουμένην περιλαβόντος λοιπόν. Διάκονον δὲ ἑαυτὸν εἰπὼν, μᾶλλον αὐτ τοὺς συνωθεῖ εἰς τὸ πεισθῆναι. Οὐ γὰρ ἐμὰ, φησί, λέγω, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ διακονῶ, τῷ Θεῷ δηλαδή. Ὥστε ἐκείνῳ πεισθήσεσθε. Νῖν χαίρω ἐν τοῖς παθήμασί μου ὑπὲρ ὑμῶν. Δοκεῖ μὲν ἀνακόλουθον εἶναι τοῦτο· ἔστι δὲ ἀκόλουπου σφόδρα. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Διάκονος ἐγε νόμην τοῦ Εὐαγγελίου, οὗ μὴ ἐκπεσεῖν ὑμᾶς ἀξιῶ, δείκνυσιν, ὅτι Τοσοῦτόν ἐστιν ἀληθὲς, ὥστε καὶ πάσχω ὑπὲρ τούτου· καὶ οὐ μόνον πάσχων, ἀλλὰ καὶ χαίρω ἐν τοῖς παθήμασι. Τὰ δὲ παθήματα ταῦτα ὑπὲρ ὑμῶν εἰσιν, ἵνα ὑμᾶς ὠφελῆσαι δυνηθώ. Καὶ ἀνταναπληρῶ τὰ ὑστερήματα τῶν θλί ψεων τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ σαρκί μου. Δοκεῖ ἀλαζο νικὸς καὶ ἀπονενοημένος εἶναι ὁ λόγος· οὐκ ἔστι δὲ, ἀλλὰ καὶ πολλῆς γέμει τῆς πρὸς Χριστόν φιλοστορο γίας. Καὶ γὰρ βούλεται πεῖσαι αὐτοὺς, ὅτι ὁ Χριστὸς ἔτι καὶ νῦν ὑπὲρ αὐτῶν πάσχει, καὶ Οὐ δι' ἡμῶν τῶν ἀποστόλων προσάγεσθε, ἀλλὰ δι᾿ ἐκείνου, καν ἡμεῖς ἐν τῷ μέσῳ ὦμεν '. Ὥστε τί ποιεῖτε ἀποπηδῶντες τούτου, τοῦ καὶ μετὰ τὸ ἀποθανεῖν ὑπὲρ ὑμῶν κινδυνεύοντο;; “Ο δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἔτι ἐχρεώστει παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Χριστὸς, ἀπῆλθε δὲ καὶ οὐκ ἀπέδωκε τὸ χρέος, ἐγὼ τοῦτο ἀποδίδωμι ὥσπερ ἂν εἰ τοῦ στρατηγοῦ ἀπόντος, ὁ ὑποστράτο ηγος τῆς φάλαγγος ὑπερμαχῶν, εἰς τὸν ἐκείνου τόπον στὰς, τὰ ἐκείνου τραύματα αὐτὸς ἀναδέχοιτο. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ὑστερήματα εἶπεν, ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐδὲ τὸ πᾶν ἡγεῖται οὐδέπω πεπονθέναι. Τοσοῦτον ἀγαπᾷ ἡμᾶς', ὥστε μὴ ἀρκούντων τῶν πρώην. παθῶν, καὶ μετὰ θάνατον πάσχειν ἐν τῷ ἐμῷ σώο ματι· οὐ γὰρ ἡρκέσθη τῷ θανάτῳ, ἀλλὰ καὶ ἔτι μυρία ποιεί. Οὐχ ἑαυτὸν οὖν ἐπαίρων ὁ Παῦλος ταῦτά φησιν, ἀλλὰ τὸν Χριστὸν δεῖξαι βουλόμενος ἔτι καὶ νῦν ὑπὲρ αὐτῶν φροντίζοντα. Ὑπὲρ τοῦ σώματος αὐτοῦ, ὅ ἐστιν ἡ Ἐκκλη σία. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι Εἰ δὲ· ἐγὼ πάσχω, ἀλλ᾽ οὖν τοῦ Χριστοῦ εἰσι τὰ παθήματα, ἀξιόπιστον τὸν λόγον ποιεῖ, καί φησιν, ὅτι ὑπὲρ τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ ταῦτα γίνονται. Μή τοίνυν κομπηρὸν εἶναι νομίσητε τὸν λόγον, ἀλλὰ τὸν μὴ ἀπαξιώσαντα συνάψαι ἑαυτῷ τὴν Ἐκκλησίαν, πιστεύσατε καὶ νῦν ὑπὲρ αὐτῆς ἔτι πάσχειν ἐν τῇ ἐμῇ σαρκί. Εἰ δὲ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία, καὶ ἤνεται αὐτῷ κεφαλὴ ὄντι, πῶς ὑμεῖς ἐπεισάγετε διά μέσου ἀγγέλους, καὶ διατέμνετε τὴν ἑνότητα; Ης ἐγενόμην ἐγὼ διάκονος. Δείκνυσιν ὅτι οὐδὲν Cujus factus sum ego Paulus minister. Atque hoc að auctoritatem Evangelii ſacit, Paulum ipsum esse præconem. Ingens enim ejus nomen erat; utpote qui apud omnes decantatus erat, atque jam terrarum orbem occupaverat. Ministrum autem seipsum dicens, magis eos ut credant compellit. Non enim mea, inquit, dico, sed alii ministro, Deo videlicet: itaque illi credetis. Vers. 24. Nunc gaudeo in passionibus meis pro vobis. Videtur quidem hoc esse inconsequens; est autem consequens valde. Postquam enim dixcrat sese factum Evangelii ministrum, a quo non vult cos excidere, monstrat hoc adeo esse verum, ut pro hoc etiam patiar: nec solum patior, inquit, verum letor etiam in afflictionibus. Afflictiones autem hæ meæ pro vobis sunt, ut vos juvare queam. Et adimpleo ea quæ desunt passionum Christi in carne mea. Videtur ostentatoriş atque arrogantis bic sermo esse: atqui non est; enimvero multa refertus est erga Christum dilectione. Nam eis vult persuadere, quod Christus etiam pro iis hodie patiatur, et quod per nos apostoles non estis adducti, sed per illum, etiamsi nos ista faciamus. Quid igitur facitis resilientes ab eo, qui etiam post mortem pro vobis pericula subeat? Quod vero ait, est hujusmodi Si adhuc deberet pati pro nobis Christus, abiisset autem, nec reddidisset debitum, ego hoc reddo: quemadmodum si duce exercitus abeunte, subimperator pro phalange dimicans, illius locum constitutus, vuluera ipsius recipiat. Propterea et ὑστερήματα, hoc est defectus, dixit, ut ostendat, quod existimet se nondum omnia passum esse. Adeo, inquit, diligit vos, ut tanquam non sufficians priores passiones et afflictiones, post mortem etiam patiatur in meo corpore: nondum enim contentus est morte, sed adhuc immunera facit. Non igitur seipsum attollens, Paulus hæc dicit, sed monstrare volens quod Christus etiammum pro ipsis curam geral. Pro corpore ipsius, quod est Ecclesia. Quia dixerat, Etiamsi ego patior, Christi tamen sunt afflictiones, Gidem huic sermoni facit, inquiens, Pro corpore ejus hæc fiunt. Nolite igitur putare fastuosum esse sermonem, verum eum, qui non dedigna - tus est sibi copulare Ecclesiam, credite etiamnum pro ipsa pati in carne mea. Si igitur corpus Christi Ecclesia est, eique conjuncta est, qui caput est, quomodo vos angelos in medium proferuis, dissecatisque unitatem? 476 VERS. 25. Cujus factus sum ego minister. Varia lectiones. 50 τελεῖ ο. ' στίγματα τοῦ Χριστοῦ 0. · εἰ καὶ ρ. 88 πιστεύσαντας Ο. • ὑμᾶς ο. • πρώτων 0. · ταῦτα ποιῶμεν Ο.· ἀπελθόντος 0.

Ostendit quod nihil ipse per sese fecerit, siquidem αὐτὸς ἐποίησεν, εἴ γε διάκονός ἐστι. Εἰ δὲ ἐγώ εἰμι minister est. Si autem ego sum minister, quomodo διάκονος, πῶς ἀγγέλους παρεισάγετε διακόνου;; angelos producitis ministros? Secundum dispensationem Dei, quæ data est mihi in vos, ut impleam verbum Dei. Dispensationem Dei, yel hoc dicit, Quod ipse in cœlum assumptus nos hic reliquerit prædicare verbum, ne vos tanquam derelicti desperetis; vel illud ait, Quod propter hoc maxime omnium dispensavit, ut ego essem persecutor Ecclesiæ, ut fide dignus essem præco; vel quia Non opera quæsivit, neque virtutes, sed fidem et baptisma. Atque hæc est maxima dispensatio. Quis enim servatus esset si opera quærerentur? Vel simpliciter, Dispensationem Dei datam mihi in vos, hoc est, erga vos qui ex gentibus credidistis, gratiam dicit et sufficientiam, quam dedit ei Deus, ut illuminet gentes. Nam tenebris correptos, stolidos, inobedientes persuadere ut hujusmodi dogmata recipiant, non est Pauli virtutis, sed dispensationis Dei. Quemadmodum autem afflictiones suas Christi ostendit esse, sic‘Dei esse dicit, complere ad ipsos sermonem. Cum autem dicit, Implere, ostendit quod aliquid eis desit. Intellige autem et hoc, dispensationem Dei esse, quod nunc exponatur mys'erium, quando capaces facti estis. Deus enim omnia divina providentia faciens, et hoc fecit, juxta dispensationem omnino, ut hodie revelaretur mysterium quando homines hoc maxime accepturi erant. Proinde vani sunt qui hic offenduntur, eo quod Filius in novissimis temporibus dicatur nos adducere. VERS. 26. Mysterium quod absconditum fuit a sæculis et generationibus. Cum dixisset quibus donati samus, ostendit et aliam amplificationem, nimirum, quod ante nos nemo didicerit. Ac mysterium nominat, quod nemo norat præter Deum: nec simpliciter Tectum, sed, Absconditum. Quod autem ait, sæculis, hoc est, perinde quasi quis dicat, a principio. Nunc autem manifestatum est sanctis ejus. Ilæc est dispensatio ejus, quod nunc manifestetur. Non dixit autem, factum est, sed, Manifestatum est: verumtamen ne nunc quidem omnibus, sed sanctis cjus: itaque etiamnum adhuc aliis occultatur. Ne igitur vos decipiant illi, non enim noverunt. Ο VERS. 27. Quibus voluit Deus patefacere quæ sint divitiæ gloriæ mysterii hujus inter gentes. Ne interroges, cujus rei gratia solis sanctis manifestatum sit, et non omnibus, intulit, Quibus voluit: velle autem ipsius non caret ratione. Potuisset dicere dignis manifestatum esse Evangelium. 477 Sed mavult eos tanquam gratiæ obnoxios mediocria sapere potius, quam tanquam digne conseculos extolli. Porro, ei quod factum est, pondus apponens, non dixit simpliciter, Patefacere gloriam mysterii, sed, Divitias gloriæ, quæ maxime in gentibus patefactæ sunt, perinde ac alio in loco dicit: Gentes * τοιαῦτα m. * μέγα φρονεῖν Ο. Κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσάν μοι εἰς ὑμᾶς πληρῶσαι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Οικονομίαν τοῦ Θεοῦ, ἢ τοῦτό φησιν, ὅτι ἀναληφθείς αὐτὸς ἡμᾶς ἀφῆκε κηρύττειν, ἵνα μὴ ὡς ἐγκαταλελειμμένοι ἀπογνῶτε. Η ἐκεῖνό φησιν, ὅτι Διὰ τοῦτο μάλιστα πάντων ᾠκονόμησεν ἐμὲ διώξαι τὴν Ἐκκλη σίαν, ἵνα ἀξιόπιστος ὦ κηρύσσων. Ι, ὅτι οὐκ ἔργα ἐζήτησεν, οὐδὲ κατορθώματα, ἀλλὰ πίστιν καὶ βάπτισμα. Καὶ τοῦτό ἐστι μεγίστη οἰκονομία. Τίς γὰρ ἂν ἐσώθη, εἰ τὰ ἔργα ἐζητοῦντο; "Η, ἁπλῶς, Οικογεμίαν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσαν μοι εἰς ὑμᾶς, τουτο ἐστι τοὺς ἐξ ἐθνῶν, τὴν χάριν λέγει, καὶ τὴν ἱκανότητα, ἣν ἔδωκεν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ὥστε φωτίσαι τὰ ἔθνη. Τὸ γὰρ τοὺς ἑσκοτισμένους, τοὺς ἀνοήτους, τοὺς ἀπειθεῖς πεῖσαι δόγματα τηλικαῦτα " δέξασθαι, οὐ τῆς Παύλου δυνάμεως, ἀλλὰ τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ δὲ τὰ αὐτοῦ παθήματα, τοῦ Χριστοῦ ἔδειξεν ὄντα, οὕτω τοῦ Θεοῦ εἶναι λέγει καὶ τὸ πλη ρῶσαι εἰς αὐτοὺς τὸν λόγον. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, Πληρῶσαι, δείκνυσιν ὅτι λείπονται. Νόησον δὲ καὶ τοῦτο, οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ τὸ νῦν λεχθῆναι τὸ μυστήριον, ὅτι Δεκτικοὶ ἐγίνεσθε. Ο γὰρ Θεὸς πάντα οικονομι κῶς ποιῶν, καὶ τοῦτο πάντως ἐποίησε κατ' οίκονομίαν, τὸ νῦν ἀποκαλυφθῆναι τὸ μυστήριον, έτε μᾶλ λον ἔμελλον οἱ ἄνθρωποι παραδέξασθαι τοῦτο. Ὥστε μάταιοι οἱ σκανδαλιζόμενοι, διότι ἐν ἐσχάτοις και ροῖς λέγεται ὁ Υἱὸς προσαγαγεῖν ἡμᾶς. Τὸ μυστήριον τὸ ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων, καὶ ἀπὸ τῶν γενεῶν. Εἰπὼν τίνων ἠξιώθημεν, δείκνυσι καὶ ἑτέραν ἐπίτασιν, ὅτι οὐδὲ πρὸ ἡμῶν τις ταῦτα ἔμαθε. Καὶ μυστήριον ὀνομάζει, δ οὐδεὶς ᾔδει πλὴν ὁ Θεός· καὶ οὐχ ἁπλῶς, Κεκρυμμένον, ἀλλ', 'Αποκεκρυμμένον. Τὸ δὲ, ᾿Απὸ τῶν αἰώνων, τοῦτ' ἔστιν, ἀπ' ἀρχῆς, ὡς ἂν εἴποι τις. Νυνὶ δὲ ἐφανερώθη τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Τοῦτο ἡ οἰκονομία, τὸ νυνὶ φανερωθήναι. Οὐκ εἶπε δὲ, Εγένετο, ἀλλ', Ἐφανερώθη. Πλὴν οὐδὲ νῦν πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Ὥστε καὶ νῦν ἔτι τοῖς ἄλλοις κρύπτεται. Μή τοίνυν ὑμᾶς ἀπατάτωσαν ἐκεῖνοι· οὐ γὰρ ἴσασιν. Οἷς ἠθέλησεν ὁ Θεὸς γνωρίσαι, τίς ὁ πλοῦτος τῆς δόξης τοῦ μυστηρίου τούτου ἐν τοῖς ἔθνε· σιν. Ἵνα μὴ ἐρωτᾷς, τίνος ἕνεκεν τοῖς ἁγίοις μό νοις ἐφανερώθη, καὶ οὐ πᾶσιν, ἐπήγαγεν οἷς ἠθέ λησε. Τὸ δὲ θέλειν αὐτοῦ οὐκ ἄλογον. Καίτοι ἡδύ νατο εἰπεῖν, ὅτι Τοῖς ἀξίοις· ἀλλὰ βούλεται αὐτοὺς ὡς ὑπευθύνους χάριτος μᾶλλον μετριοφρονεῖν, ἢ ὡς ἀξίως τυχόντας μεγαλοφρονείν. Ογκον δὲ ἐπιτιθεὶς τῷ γεγονότι, οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, Γνωρίσαι τὴν δόξαν τοῦ μυστηρίου, ἀλλὰ τὸ, Πλοῦτος τῆς δόξης, ὃ μάλιστα ἐν τοῖς ἔθνεσιν εγνωρίσθη, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Τὰ δὲ ἔθνη ὑπὲρ ἐλέους δοξάσαι τὸν Θεόν. Varia lectiones.

CAP. I. Φαίνεται μὲν γὰρ καὶ ἐν ἑτέροις, ἀλλ᾽ οὐ τοσοῦτον, vero super misericordia honorare Deum. Id quod in ὅσον ἐν τοῖς λίθων αναισθητοτέροις, τοῖς λίθους προσκυνοῦσι καὶ ἑρπετά. Ωσπερ ἂν εἴ τις κύνα ψω ραλέον καὶ λιμαλέον λαβὼν, οὐδὲ κινεῖσθαι δυνάμενου, καὶ ἄνθρωπον ποιήσεις, καὶ θρόνῳ βασιλικῷ ἐνιδρύσεις, μᾶλλον ἂν δοξασθείη, ἢ εἰ ἀνθρώπῳ μετρίως πενομένῳ ταῦτα ἐνδείξαιτο. Καλῶς δὲ εἶπε· Τούτου τοῦ μυστηρίου. Εστι γὰρ καὶ ἄλλα μυστή— ρια, ἀλλὰ τοῦτο ὄντως μυστήριον, ὃ οὐδεὶς".ᾔδει, δ παρὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν καὶ προσδοκίαν ἐστὶ τὸ τὰ ἔθνη δηλαδὴ προσληφθῆναι. "Ος ἐστι Χριστὸς ἐν ἡμῖν, ἡ ἐλπὶς τῆς δόξης. Ερμηνεύων τί τὸ, Πλοῦτος, καὶ τί τὸ, Μυστήριον, Ο Χριστός, φησίν, ἤτοι ἡ τοῦ Χριστοῦ γνῶσις, ὅς ἐστιν ἐν ὑμῖν. Μετὰ ἐγκωμίων δὲ τοῦτο τίθησιν, ἵνα μᾶλλον αὐτοὺς ἐπισπάσηται. Εἰ γὰρ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, πῶς ὑμεῖς ἀγγέλους εὐεργέτας λέγετε; ι Ἐλπὶς δὲ ι δόξης, ο διότι δι' αὐτοῦ ἐλπίζομεν δόξης τυχεῖν αἰω νέου· ἢ ὅτι ἡ ἐλπὶς ἡμῶν ἔνδοξος καὶ ἀκαταίσχυντος ἐστιν ὁ Χριστός. ο "Ον ἡμεῖς καταγγέλλομεν. - Ἡμεῖς, οὐκ ἄγγε λοι· πῶς οὖν ἐκείνους διακόνους ἔχετε; Εμφαντικῶς δὲ τὸ, Καταγγέλλομεν, ἄνωθεν αὐτὸν κατάγοντις δηλαδή. Νουθετοῦντες πάντα ἄνθρωπον, καὶ διδάσκον τες πάντα ἄνθρωπον. Οὐκ ἐπιτακτικῶς οὐδὲ μετὰ ἀνάγκης· καὶ γὰρ καὶ τοῦτο τῆς θείας χρηστότητος, τὸ μὴ τυραννικῶς προσάγεσθαι, ἀλλὰ μετὰ νουθεσίας καὶ διδασκαλίας. Νοήσεις δὲ νουθεσίαν μὲν ἐπὶ της πράξεως· διδασκαλίαν δὲ ἐπὶ δογμάτων. Ἐν πάσῃ σοφίᾳ. Τὸ γὰρ τοιαῦτα δυνηθῆναι δια δάξαι, πάσης 10 σοφίας δεῖται, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν Γραφῶν, καὶ τῆς ἀπὸ λογισμῶν, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν Ἑλ ληνικῶν αὐτῶν, ὡς τοὺς ᾿Αθηναίους ἀπὸ τοῦ βωμοῦ. "Ινα παραστήσωμεν πάντα ἄνθρωπον τέλειον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Τί λέγεις: «Πάντα ἄνθρωπον; ο Ναί, φησὶ, τοῦτο σπουδάζομεν. Εἰ δὲ μὴ γένηται, οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς. «Τέλειον» δὲ, οὐκ ἐν νόμῳ, οὐδὲ ἐν ἀγγέλοις, ἀλλ' ε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ν τουτέστιν; ἐν τῇ γνώσει τοῦ Χριστοῦ. Ἐκεῖνο γὰρ οὐ τέλειον. α aliis quidem etiam apparet, non tamen usque adeo, quantum in iis, qui lapidibus stupidiores, lapides et serpentes adorant. Quod perinde est, ac si quis canem scabiosum et ſamelicum, et qui moveri non possit, accipiens, hominem ex eo facial, atque in regium solium collocet, majori afficiendus gloria videbitur, quam si homini mediocriter penuria laboranti hæc exhibuisset. Belle antem dixit, Mysterii hujus. Sunt enim et alia mysteria: cæterum hoc revera mysterium est, quod nemo norat, quod præter communem consuetudinem et exspectationem est, nempe, quod gentes assumendæ erant Qui est Christus in nobis, spes gloriæ. Interpretans quid sint Opes illæ, et quid Mysterium, Christus, inquit, sive Christi cognitio, qui est in vobis. Cum præconiis autem et laudibus hoc ponit, ut ipsos magis attrahat. Si enim Christus in vobis, quoniodo angelos benefactores asseritis? Spes autem gloria est, quod per eum speramus sempiternam nos consecuturos gloriam; vel quol spes nostra celebris, el quæ nos non pudefaciat, sit Christus. VERS. 28. Quem nos denuntiamus. Nos, non allgeli. Quomodo igitur illos ministros habetis? Emplatice autem dixit, Denuntiamus, a supernis ipsum videlicet deducentes. Admonentes omnem hominem, ac docentes omnen, hominem. Non cum imperio, neque necessitate: nam et hoc divinæ est benignitatis, non tyrannice adduci quempiam, verum cum admonitione et doctrina. Intelliges autem admonitionem de operibus; doctrinam vero, de dogmatibus. In omni sapientia. Talia enim posse docere, omni sapientia opus habet, tum ea que est e Scriptura, tui ea quæ sumitur a ratione atque argumentis, et ea quæ discitur ab ipsis Gracis, perinde ac Athenienses instituebat ab ara. Ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo Jesu. Quid dicis? omnem hominem? Næ, inquit, hoc conamur. Si vero non contingat, nihil ad nos. Perfectum autem, non in lege, neque in a.- gelis, sed in Christo Jesu, hoc est, in cognitione Christi: illud enim non est perfectum. VERS. 29. In quod et laboro certans. Non fuit conΕἰς ὅ καὶ κοπιῶ ἀγωνιζόμενος. Οὐκ ηρκέσθη τῷ τοῦ κόπου ὀνόματι, ἀλλὰ προσέθηκε τό, Αγωνιζό. tentus laboris vocabulo, sed apposuit,478 Cerμενος, ἵνα δείξῃ τὴν ἀγρυπνίαν, τὴν ἀκρίβειαν τῆς διαίτης, τἄλλα ὅσα τῶν ἀγωνιζομένων. Εἰ μὲν οὖν ἐγὼ κοπιῶ ὑπὲρ τῶν ὑμετέρων ἀγαθῶν, πόσῳ μᾶλ λον ὑμεῖς; Κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ, τὴν ἐνεργουμένην ἐν ἐμοὶ ἐν δυνάμει. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι Κοπιῶ, δεί κνυσιν ὅτι καὶ τοῦτο θεῖόν ἐστιν. Ο γὰρ ἰσχυρόν με ποιῶν εἰς τοῦτο, δῆλον ὅτι τοῦτο βούλεται· ὥσπερ καὶ ἀρχόμενος ἔλεγεν· Απόστολος διὰ θελήματος Θεοῦ. Δείκνυσι δὲ διὰ τούτου, καὶ ὅτι πολλοί μάχονται πρὸς αὐτόν. Τότε γὰρ μᾶλλον φαίνεται ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ, ὅταν ἀντικείμενοι ὦσι πολλοί. · ἀλλὰ τοῦτο τὸ ὄντως μυστ. οὐδείς α. tans, ut ostendat vigilantiam atque exactam vietns rationem, aliaque itidem quæcunque sunt certantium. Quod si igitur ego laboro. pro vestris bonis, quanto potius vos? Secundum operationem ejus, quæ operatur in me in potentia. Postquam dixit, Laboro, ostendit hoe divinum esse. Qui enim me fortem ad hoc facit, perspicuum est quod hoc vult: quemadmodum in principio dixit, Per voluntatem Dei Apostolus. Ostendit antem per hoc, quod multi etiam pugnent adversus ipsum. Tunc enim magis apparet et conspicua fit potentia Dei, quando multi fuerint adversarii Varia lectiones. το πόσης Ο.

CAPUT II. VERS. 1. Volo aulem vos scire qua.em sollicitudi nem habeam pro vobis, et pro iis qui sunt Laodiceœ, et quicunque non viderunt faciem meam in carne. Aggressurus dogma et institutionem, ingentem prius dilectionis suae affectum ob oculos ponit, ut eo sit gratior, et facilius recipiatur. Certe enim, inquit, et anxius sum pro vobis. Connectit autem ipsis et Laodicenses, aliosque simpliciter, ne scilicet turbentur, putantes hoc esse ipsorum imbeciHitatis. Quamobrem vero afxins es? Namquid nos condemas? Propterea, inquit, quod non videritis faciem meam. Adjecit autem, In carne, mirifice monstrans, quod nunquam non Spiritu eum intuerentur. VERS. 2. Ul consolationem accipiant corila eorum, cum fuerint constructi in charitate. Deinceps aggreditur dogma, illudque auspicatur, non accusans eos, neque plane accusatione liberans. Hic autem est redditio. Ego, inquit, sollicitudinem habeo: quamobrem? Ne diversa sapiant, verum constituantur conjunganturque omnes in unam fidem. Quomodo? Non necessitate aut violentia, sed in clari tate. Hoc autein dixit, quasi hæreses etiam schismata pariant. Et in omnes divitias certitudinis intellectus. Học est, Ut de nullo ambigant, ut in omnibus abunde reddatur certior atque firmetur intellectus ipsorum, hoc est, mysterii cognitio. Non dixit autem in divitias simpliciter, sed, In omnes divitias. Novi saue, hmuit, quod vobis intellectus sit ad mysterium, ve- € rum certitudinem intellectus hujus divitem quæro in vobis. Vel cum intellectu volo vos certificari, non tinere, et sine ratione. In agnitionem mysterii Dei et Patris Christi. Quid vero mysterium Dei est? Quod per Filium Dei accessus fiat ad Patrem, et non per angelos, VERS. 3. In quo sunt omnes thesauri sapientiæ 470 et scientia absconditi. Ipse solus, inquit, omnia novit. Quod si ipse solus sapiens, sapienter igitur in novissimis temporibus venit, et non olim, frustra nonnulli dementes isthuc carpent. Cum dicit, Thesauros, copiam ostendit: cum, Omnes, uihil ipsum latere: cumn, Absconditi, quoul solus ipse moverit, et ab ipso sapientia et cognitio petenda est. Observa hic, etiamsi videatur magnum aliquid dicere, hoc tamen ob simpliciores, se demittendo, illisque obsecundando, dixit, In quo sunt thesauri, widelicet. Nam is est sapientia ipsa, et ipsa cognitio. VERS 4. Hoc autem dico, ut nemo vos decipiat probabilitate sermonis. Hoe dixi, inquit, quod Christus solus omnia novit, ne quis vobis imponat. Quid enim si persuasibiliter dicat? Nihil novit, ac revera est deceptio hoe totum, et inania sophi- :mata. 12 δοξάζοντες ἀσθενείας εἶναι τοῦτα 0. Θέλω γὰρ ὑμᾶς εἰδέναι ἡλίκον ἀγῶνα ἔχω περὶ ὑμῶν, καὶ τῶν ἐν Λαοδικείᾳ, καὶ ὅσοι οὐχ ἑωράκασι τὸ πρόσωπόν μου ἐν σαρκί. Μέλλων έμβα λεῖν εἰς τὸ δόγμα, πολλὴν δείκνυσι τὴν φιλοστοργίαν πρότερον, ἵνα εὐπαραδεκτότερος γένηται. ᾿Αγωνιώ γάρ, φησί, περὶ ὑμῶν. Συνάπτει δὲ αὐτοῖς καὶ τοὺς ἐν Λαοδικείᾳ, καὶ ἄλλους ἁπλῶς, ἵνα μὴ ταραχθῶσι, δίξαντες τῆς ἀσθενείας αὐτῶν εἶναι τοῦτο 11. Διὰ τί δὲ ἀγωνιᾷς; 'Αρα καταγινώσκων ἡμῖν; Διότι, φη σίν, οὐχ ἑωράκατε τὸ πρόσωπόν μου. Προσέθηκε δέ Ἐν σαρκί, δεικνύς θαυμασίως, ὅτι ἑώρων συνεχῶς ἐν Πνεύματι. "Ινα παρακληθῶσιν αἱ καρδίαι αὐτῶν, συμβιβασθέντων ἐν ἀγάπῃ. Ηδη λοιπὸν ἐμβαίνει εἰς τὸ δίγμα, καὶ οὔτε κατηγορεί, οὔτε ἀπαλλάττε: πάντη τῆς κατηγορίας. Ἐνταῦθα δὲ ἡ ἀπόδοσις. Ἀγῶνα ἔχω· ἵνα τί γένηται; Ἵνα μὴ διάφορα φρονῶσιν, ἀλλὰ συμβιβασθῶσι καὶ ἑνωθῶσι πάντες εἰς μίαν πίστιν. Πῶς; Οὐ μετὰ ἀνάγκης, ἢ βίας, ἀλλ' ο ἐν ἀγάπῃ. Τοῦτο δὲ εἶπεν, ὡς τῶν αἱρέσεων καὶ σχέ σματα τικτουσῶν. Καὶ εἰς πάντα πλοῦτον τῆς πληροφορίας τῆς συνέσεως. Τουτέστιν, Ἵνα ὑπὲρ μηδενὸς ἀμφιβά λωσιν, ἵνα ὑπὲρ πάντων πεπληροφορημένη εἴτ 18 πλουσίως ἡ σύνεσις αὐτῶν, τουτέστιν, ἡ τοῦ μυστη ρίου γνῶσις. Οὐκ εἶπε δὲ, Εἰς τὸν πλοῦτον, ἁπλῶς, ἀλλ', Εἰς πάντα πλοῦτον. Οἶδα μὲν, φησίν, ὅτι σύνεσιν ἔχετε τοῦ μυστηρίου, ἀλλὰ τὴν πληροφορίαν τῆς συνέσεως ταύτης ζητῶ πλουσίαν ἐν ὑμῖν. Η, ὅτι Μετὰ συνέσεως βούλομαι ὑμᾶς πληροφορηθῆναι, οὐκ ἀνοήτως καὶ ἁλόγως. Εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ μυστηρίου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τοῦ Χριστοῦ. Τί δὲ τὸ μυστήριον τοῦ Θεοῦ; Τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ τὴν προσαγωγὴν γίνεσθαι, οὐ δι' ἀγγέλων. Ἐν ᾧ εἰσι πάντες οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς γνώσεως ἀπόκρυφοι. Αὐτὸς μόνος οἶδε πάντα· εἰ δὲ αὐτὸς μόνος σοφός, σοφῶς ἄρα καὶ ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροῖς ἦλθε, καὶ οὐ πάλαι, καὶ μάτην τινὲς τῶν ἀνοήτων ἐπιδράττονται τούτου. Τῷ μὲν οὖν, Θησαυροί 18, εἰπεῖν, τὸ πλῆθος δείκνυσι· τῷ δὲ, Πάντες, τὸ μηδὲν ἀγνοεῖν· τῷ δὲ, Απόκρυφοι, ότι μόνο; οἶδε, καὶ παρ' αὐτοῦ δεῖ αἰτεῖν σοφίαν καὶ γνῶσιν. Ορα δὲ, ὅτι εἰ καὶ δοκεῖ ἀλλὰ καὶ τοῦτο συγκαταβατικῶς ἁπλουστέρους, τὸν Ἐν ᾧ εἰσιν οἱ τοσοφία γάρ ἐστι καὶ αὐτόγνωσις. μέγα τι εἰπεῖν, εἶπε διὰ τοὺς θησαυροί. Αύ Τοῦτο δὲ λέγω, ἵνα μήτις ὑμᾶς παραλογίζηται ἐν πιθανολογίᾳ. Τοῦτο δὲ εἶπον, φησὶν, ὅτι πάντα ὁ Χριστὸς μόνος οἶδεν, ἵνα μή τις ὑμᾶς ἀπατᾷ. Τ γὰρ, εἰ πιθανῶς λέγει; Οὐδὲν οἶδε, παραλογισμός ἐστι τὸ πᾶν καὶ σοφίσματα. Varia lectiones. 19 πεπληροφόρητα: α. 13 θησαυρούς. Θα

EXPOSITIO IN EPIST. AD Εἰ γὰρ καὶ τῇ σαρκὶ ἄπειμι, ἀλλὰ τῷ πνεύματι σὺν ὑμῖν εἰμι. Τὸ ἀκόλουθον ἦν εἰπεῖν· Εἰ γὰρ καὶ τῇ σαρκὶ ἄπειμι, ἀλλὰ τῷ πνεύματι βλέπω τοὺς ἀπατεῶνας· ὁ δὲ εἰς ἐγκώμιον ἔτρεψε τον λόγον. Καὶ ἄκουε· Χαίρων καὶ βλέπων ὑμῶν τὴν τάξιν, καὶ τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ὑμῶν. Τουτο ἐστι, τὴν εὐταξίαν. Οὐ μόνον γὰρ οὐ πεπτώκατε, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν τάξιν ὑμῶν συνέχεέ τις, καὶ τὴν στε μεὰν πίστιν ὑμῶν. Ὡς γὰρ ἐπὶ παρατάξεως ἡ εὐ. ταξία τὴν φάλαγγα στερεάν καθίστησιν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν εὐταξία ᾖ, τῆς ἀγάπης πάντα καθιστώσης, καὶ μὴ ὄντων σχισμάτων, τότε καὶ τὸ στερέωμα γίνεται. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ πίστις στε ρέωμά ἐστιν αὐτὴ καθ᾿ αὐτήν, μὴ ἐῶσα λογισμούς, ὑπεισελθείν, οι διάκοισιν ἐμποιοῦντες, σαλεύ ουσιν. Ὡς οὖν παρελάβετε τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν Κύριον. Οὐδὲν ξένον ἐπεισάγομεν, ἀλλ' ὅ παρελάβετε, ἐκεῖνο καὶ ἀπαιτοῦμεν πάλιν, τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, οὐ τοὺς ἀγγέλους. Ἐν αὐτῷ περιπατεῖτε. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ὁδὸς ἡ προσάγουσα 1 εἰς τὸν Πατέρα. Μὴ ἐν τοῖς ἀγγέ λοις περιπατεῖτε· ἐκείνη γὰρ ἡ ὁδὸς οὐ φέρει ἐκεῖ. Εῤῥιζωμένοι. Τουτέστιν, αμεταστάτως ἔχοντες, καὶ μὴ ποτὲ μὲν ἐν Χριστῷ, ποτὲ δὲ ἐν ἀγγέλοις. Τὸ γὰρ ἐῤῥιζωμένον οὐκ ἄν ποτε μετασταίη. Καὶ ἐποικοδομούμενοι ἐν αὐτῷ. Δείκνυσιν αὐτοὺς καταπεσόντας, ὥστε δεῖσθαι ἐποικοδομήσεως, τουτέστι δευτέρας οικοδομῆς, ὡς ἐπὶ θεμελίῳ τῷ Χριστῷ. Καὶ βεβαιούμενοι τῇ πίστει. Τουτέστι, βεβαίως κατέχοντες τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως, οὐ διὰ λογισμῶν καὶ πιθανολογιῶν. Ἡ γὰρ οἰκοδομή, κἂν ἐπὶ θεμελίῳ ᾖ, μὴ βεβαία δὲ ἑστήκῃ, σφαλερά ἐστι. - CAP. II. COLOSS. VERS. 5. Nam etsi carne absens sum, sed spiritu vobiscum sum. Consequens erat dicere, Etsi enim carne absum, spiritu tamen video impostores: is vero in encomium vertit sermonem. Audi ergo: Gaudens et videns ordinem vestrum, et firmamentum ejus, quæ in Christo est, fidei vestræ. Hoc est, bonam ordinationem vestram. Non solum enim non cecidistis, sed ne ordinationem quidem vestram quispiam confudit, solidamnque fidem vestram. Ut enim in acie militari bona ordinis collocatio phalangem firmam eficit: sic et in Ecclesia quando bonus ordo fuerit, charitate omnia constituente, si sectæ absint, tune fit soliditas ac firmamentum. Quinetiam fides ipsa per sese firmamentum est, quæ non sinit cogitationes irrepere, quæ ambiguitatem suggerendo concutiunt. VERS. 6. Sicut ergo accepistis Christum Jesum Dominum. Nihil novi introducimus, sed quod accepistis, illud etiam exigimus rursus, Dominum Jesum Christum, non angelos. In ipso ambulate. Ipse enim est via perducens nos ad Patrem. Now in angelis ambulate: illa enim via eo non perducit. VERS. 7. Radicati. Hoc est, impermutabiliter manentes, et non alias quidem in Christo, alias vero in angelis. Quod enim radices egit, transferti nunquain poterit. Et superædificati in ipso. Ostendit eos cecidisse, adeo ut opus haberent superædificatione, hoc est secunda structura super fundamentum Christum. Et confirmati in fide. Hoc est, constanter continentes Christum per fidem, non per ratiocinationes et persuasibiles sermones. Nam ædificium, etiamsi fundamento suprapositum sit, si non firmiter consistat, lubricum est et fallax. 480 Sicut et didicistis, abundantes in ipsa in gra tiarum actione. Rursus Sicut ponit, ut, si nihil aliud, ipsi seipsos vereantur. Quod igitur ait, Sicut didicistis, veluti quoddam fundamentum est: Abundare vero hoc est, nempe superædificatio. Institutiones enim præjactas transgredi non oportet, verum in Καθὼς ἐδιδάχθητε, περισσεύοντες ἐν αὐτῇ ἐν εὐχαριστία. Πάλιν τὸ, Καθώς, τίθησιν, ἵνα εἰ μή τι ἄλλο, αὐτοὶ ἑαυτοὺς αἰδεσθῶσι. Τὸ μὲν οὖν, Και θὼς ἐδιδάχθητε, οἷόν τις θεμέλιος· τὸ δὲ περισσεύ ειν, ταῦτό ἐστιν ἡ ἐποικοδόμησις. Παρεξέρχεσθαι μὲν γὰρ οὐ δεῖ τὰ προϋποτεθειμένα διδάγματα 15, προκόπτειν μέντοι ἐν αὐτοῖς, καὶ φιλοτιμεῖσθαι, η ipsis potius progredi atque contendere, ut eximium καὶ περισσόν τι ἐνδείκνυσθαι ἐν τῇ πίστει, εὐχαριστοῦντας τῷ Θεῷ, ὅτι ἠξίωσεν ἡμᾶς τοιαύτης χάριτος, καὶ μὴ ἑαυτοῖς τὴν προκοπὴν ἐπιγράφ φοντας. Βλέπετε μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγαγών. Κλέπτης ἐστὶ, λάθρα υπεισέρχεται, διορύττει κάτωθεν τους τοίχους λανθανόντως, ἵνα συλαγωγήσῃ τὸν νοῦν ὑμῶν. Βλέπετε οὖν. Διὰ τῆς φιλοσοφίας καὶ κενῆς ἀπάτης. Δεί κνυσι καὶ τὴν ὁδὸν, δι' ἧς ἔρχεται ὁ κλέπτης, ὅτι ἡ φιλοσοφία ἐστίν. Ἐπεὶ δὲ σεμνὸν δοκεῖ τὸ τῆς φιλοἀπάγουσα υ. 15 δόγματα 0. quiddam in fide demonstremus, gratias agentes Deo quod nos tali gratia dignatus est, et non nobis ipsis progressum ascribentes. Vans. 8. Videte ne quis vos depredetur. Fur est, clauculum subit, perfodit inferne parietes vestros clanculum, ut spoliet ac deprædetur mentem vestram: cavete igitur. Per philosophiam et inanem fallaciam. Ostendit viam per quam venit fur, ipsam nempe philoso - phiam. Quia vero grave videtur philosophiæ vocaVaria lectiones. by Google

bulum, adjecit, Et inanem fallaciam. Est enim et σοφίας όνομα, προσέθηκε· Καὶ κενῆς ἀπάτης. Εστι γὰρ καὶ καλὴ ἀπάτη, περὶ ἧς το Ιερεμίας φησίν· Ππάτησάς με, Κύριε, καὶ ἠπατήθην. Olay καὶ ὁ Ἰακὼς ἀπατῆσαι δοκεῖ τὴν Ἡσαν ν· ἣν οὐδὲ ἀπάτην κλητέον, ἀλλ' οἰκονομίαν. bona deceptio, de qua Jeremias dicit: Decepisti me, Domine, ac deceptus sum =: quali et Jacob impomere videtur Esan, quæ neque deceptio est vocanda, sed dispensatio ". Secundum traditionem hominum. Animadvertis unde sit deceptio? Nempe, quod humanæ ratiocinationes interveniunt. Propterea et hæreses dicuntur, quia hominum sunt opiniones. Christianorum autem tides non est humanum dogma; propterea neque tale nomen assequetur. Secundum elementa mundi. Reprehendere incipit deinceps dierum observationem, elementa mundi, solem lunamque dicens, per quæ videntur dies hoc vel illo modo se habere. Nec dixit, Dierum observ.tiones, sed mundi totius meminit, ut vilitatem ejus abunde demonstret. Si enim mundus totus nihil est, multo magis elementa. Et non secundum Christum. Quod si vel maxime liceret, inquit, partim Christo, partim vero elemenmentis servire, ne sic quidem mos illis erat gerendus nunc vero prorsus vos a Christo transferant. Observationes autem hujusmodi non tantum Græcæ fuerunt, verum etiam Judaicæ; illæ quidem a philosophia, istæ vero Judaicæ a lege. Κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀνθρωπων. Οράς πόθεν ἡ ἀπάτη; "Οτι ἀνθρώπινοι λογισμοί μεσιτεύουσι. Διὰ τοῦτο καὶ αἱρέσεις λέγονται, ὅτι ἀνθρώ των εἰσὶ δόξαι 18. 'Η δὲ τῶν Χριστιανῶν πίστις, οὐκ ἀνθρώπινον δόγμα. Διὸ οὐδὲ τοιούτου ονόματος τού ξεται. Κατὰ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου. Ελέγχειν ἄρχεται λοιπὸν τὴν τῶν ἡμερῶν παρατήρησιν, στοι χεῖα κόσμου, ἥλιον, καὶ σελήνην λέγων, δι' ὧν δου κοῦσιν αἱ ἡμέραι τοιῶσδε ἢ τοιωσε διακείσθαι. Καὶ οὐκ εἶπεν, Ημερών παρατηρήσεις, ἀλλὰ τοῦ κά σμου παντὸς μέμνηται, ἵνα τὸ εὐτελὲς ἐκ περιουσίες δείξῃ. Εἰ γὰρ ὁ κόσμος ὅλος οὐδὲν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲν τὰ στοιχεῖα. Καὶ οὐ κατὰ Χριστόν. Μάλιστα μέν, φησὶ, καὶ εἰ ἐξ ἡμισείας ἦν καὶ Χριστῷ δουλεύειν καὶ στο: χείοις, οὐδὲ οὕτως ἔδει ἐκείνοις πείθεσθαι· νῦν δὲ παντελῶς ἐξιστῶσιν ὑμᾶς τοῦ Χριστοῦ. Αἱ παρα τηρήσεις δὲ αὗται οὐ μόνον Ελληνικαὶ ἦσαν, ἀλλά καὶ Ἰουδαῖκαί· αἱ μὲν, ἀπὸ φιλοσοφίας· αἱ δὲ Ἰου δαίων, ἀπὸ νόμου. Οτι ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Τουτέστιν, εἴ τί ἐστιν ὁ Θεός Λόγος, ἐν αὐτῷ οἰκεῖ. Ἵνα δὲ μὴ ἀκούσας τὰς "ρκησε, νομίσῃς ὅτι ἐνηργήθη, ὡς οἱ προφῆτα: (ἐνῴκει γὰρ ἐκείνοις ὁ Θεὸς, κατὰ τὸν Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω)· προσέθηκε τὸ Συ ματικῶς· τουτέστιν, οὐκ ἔστιν ἐνέργειά τις, ἀλλὰ οὐσία, καὶ ὡς σωματωθεὶς καὶ μία ὑπόστασις εν μετὰ τοῦ προσλήμματος. Η καὶ οὕτω, κατὰ τὸν ἅγιον Κύριλλον, ὡς ἂν ἐν σώματι ἐνοικήσῃ ψυχή· ἐνοικεῖ δὲ αὕτη σώματι οὐσιωδῶς καὶ ἀδιαιρέτως, καὶ ἀφύρτως. Αλλ' ἡ μὲν ψυχὴ καὶ χωρίζεται του σώματος ἐν τῷ θανάτν· ὁ δὲ Θεὸς Λόγος οὐδέποτε τῆς προσληφθείσης σαρκὸς ἐχωρίσθη, ἀλλὰ κάν τῷ τάφῳ παρῆν αὐτῇ, ἀδιάφθορον αὐτὴν τηρῶν, καὶ τῇ ψυχῇ ἐν τῷ ᾅδῃ συνήν, κηρύττων, ἤτοι διδοὺς αίχμαλώτοις ἄφεσιν· καὶ ὅλως 10 ἕνωσις ἀμφοτέρων ἦν, τῆς τε ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, καὶ ἔτε τῷ εκουσίῳ αὐτοῦ θανάτῳ διέστησαν. Vers. 9. Quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Hoc est, si quid est Deus Verbam, in ipso habitat. Ne autem, cum audis, Habitarit, existimes quod ageretur et impelleretur, si- c cut propheta (commorabatur enim in illis Deus, juxta illud: Inhabitabo in ipsis, et inambulabo °), a jecit Corporaliter: hoc est, non operatio quadam, verum substantia, ac veluti incorporatus et una lypostasis exsistens 481 cum assumpto. Vel hunc ad modum juxta divi Cyrilli sententiam: perinde ac in corpore immoratur anima: immoratur autem ipsa corpori essentialiter et indivisibiliter, ac citra misturam. Cæterum ipsa quidem anima per mortem a corpore ɛeparatur, Deus autem Verbum nunquam ab assumpta carne separatus est, verum in sepulcro etiam aderat, ipsam incorruptibilem servans, animnæque apud inferos aderat, praedicans, sive donans captivis remissionem: et omnino coniunctio erat utriusque, animæ videlicet et corpo ris, etiam quando voluntaria ejus morte dissociata erant. VERS. 10. Et estis in ipso repleti. Papæ! Quid dixit! Nihil minus habetis quam ipse, verum et vos divinitate impleti estis: verumtamen in ipso, học est, per assumptionem. Cum enim natura nostra Deo copulata est, nos etiam in ipso divinæ naturæ facti sumus participes. Ubique enim Paulus vult hos proxime Christum adducere, veluti cum dicit: Simul excitavit, et consedere fecit in cœlestibus in Jerem. xx, 7. » Gen. xxvi, 28. ° 10 ως 0. 17 Ισσάκ ο γραφα! ο. Καὶ ἐστὲ ἐν αὐτῷ πεπληρωμένοι. Βαβαί, οἷον εἶπ:ν! Οὐδὲν ἔλαττον ἔχετε αὐτοῦ, ἀλλὰ πεπληρωμέ νοι καὶ ὑμεῖς ἑστε τῆς θεότητος· πλὴν «ἐν αὐτῷ, ο τουτέστι, διὰ τοῦ προσλήμματος. Ἐπεὶ γὰρ ἡ φύ σις ἡμῶν ἡνώθη τῷ Θεῷ, καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ θείας ἐκοινωνήσαμεν φύσεως. Πανταχοῦ γὰρ ὁ Παῦλος βούλεται ἡμᾶς ἐγγὺς ἀγαγεῖν τοῦ Χριστοῦ, ὡς ὅταν λέγει • Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπου· • 11 Cor. vi, 16. Varie lectiones.. 19 άλλως 0.

CAP. II ρανίοις ἐν Χριστῷ· καὶ, Εἰ ὑπομένομεν, καὶ συμ- Christo P: el, Si sustinemus, conregnabinus etiam q: βασιλεύσομεν καὶ συγκληρονόμους καλεῖ. et cohæredes vocat г. *Ος ἐστιν ἡ κεφαλὴ πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξου σίας. Οὐχ ὡς ὁμοούσιον αὐτὸν τίθησ. κεφαλὴν, ἀλλ', ὡς ἀνωτέρω, ὡς σἴτιον. Πῶς οὖν τοῦτον ἀφέντες, ἀγγέλοις προστρέχετε, ὧν 50 ἐστιν ἡ κεφαλή; Διὰ τόπων γὰρ τούτων διορύττει καὶ καταλύει τὸ περὶ τῶν ἀγγέλων δόγμα. Ἐν ᾧ καὶ περιετμήθητε περιτομῇ ἀχειροποιή τῳ. Τὸ θαυμαστὸν τῆς εὐεργεσίας ἐπήγαγεν, ὅτι Ἐν Χριστῷ περιετμήθητε. Οὐ γὰρ χεὶρ ἀνθρώπου ἐπάγει τὴν περιτομὴν ταύτην τῆς σαρκὸς, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα· καὶ οὐ μέρος, ἀλλ' ὅλον ἄνθρωπον περιτέμνει. Ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν τῆς σαρκὸς, ἐν τῇ περιτομῇ τοῦ Χριστοῦ. Ἐκεῖ μὲν ἀπεξεδύετο τὸ μόριον διὰ τῆς περιτομῆς, περ ριαιρουμένου τοῦ σαρκίνου καλύμματος· ἐνταῦθα δὲ ἀπεκδύεται τὸ σῶμα ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἃς διὰ τῆς σαρκὸς ἐπιτελοῦμεν. Τοιαύτην δὲ περιτομὴν οὐχ ὁ νόμος, ἀλλ' ὁ Χριστὸς περιτέμνει ἐν τῷ βαπτί σματι, ἀπεκδύων ἡμᾶς τοῦ παλαιοῦ βίου τοῦ ἐρε αμάρτου, καὶ τὸ ὅλον σαρκικοῦ 11. Qui est caput omnis principatus et potestatis. Non veluti homousium caput ipsum ponit, sed, ut supra, tanquam causam. Qui igitur hoc dimisso ad angelos accurritis, quorum caput ille est? Nam per hæc omnia opinionem illorum de angelis perfodit ac demolitur. VERS. 11. In quo et circumcisi estis circumcisione non manu facta. Admirandum beneficium attulit, quod in Chris'o circumcisi estis. Non enim manus hominis adducit circumcisionem hanc, sed Spiri tus: et non partem, sed totum hominem circumcidit. In exspoliatione corporis peccatorum carnis, in circumcisione Christi. Illic quidem exuebatur membrum per circumcisionem, carneo tegumento ablato: bic vero exuit corpus nostrum peccata que per carnem perficimus. Tali autem circumcisione non lex, sed Christus circumcidit in baptismate, extens nos a vetere vita peccatis obnoxia, adeoque prorsus carnali. VERS. 12. Consepulti ipsi in baptismate. Quod circumcisionem vocavit, id nunc sepulturam appellat, majus quiddam ipsa circumcisione exhibens. Nam quod circumcisum erat, non abjiciebatur, sed periit et corruptum est. Qui igitur baptismate abluitur, consepelitur Christo, per trinam submersionein Συνταφέντες αὐτῷ τῷ βαπτίσματι. Ο περιτο μὴν ἐκάλεσε, τοῦτο νῦν τάφον καλεῖ, μεῖζόν τι τῆς περιτομής παριστῶν. Οὐ γὰρ ἐῤῥίφη τὸ περιτμη· θὲν, ἀλλ᾽ ἀπώλετο καὶ ἐφθάρη. Ο τοίνυν βαπτισθεὶς συνθάπτεται τῷ Χριστῷ, διὰ τῶν τριῶν καταδύσεων τὴν τριήμερον ταφήν τοῦ Κυρίου σχηματ τίζων, καὶ ἀποθνήσκων ὅσον γε κατὰ τὸν παλαιὸν trium dierum Domini sepuluram significans, et καὶ ἁμαρτητικὸν ἄνθρωπον. Ἐν ᾧ καὶ συνηγέρθητε διὰ τῆς πίστεως τῆς ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ τοῦ ἐγείραντος αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Οὐ τάφος μόνον, ἀλλὰ καὶ ἔγερσίς ἐστι τὸ βάπτισμα. Πώς; Διὰ τῆς πίστεως. Πιστεύσαντες γὰρ, ὅτι δύναται ὁ Θεὸς ἐγείρειν, καὶ δεῖγμα τούτου ἔχοντες τὸ καὶ τὸν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἐγείραι, ο τως ηγέρθημεν κατὰ δύο τρόπους· καὶ ὅτι ἀνάστασιν ἐλπίζοντες, ἤδη δοκοῦμεν ταύτης τυχεῖν, εἰ καὶ μέλ λει· καὶ ὅτι πνευματικῶς τὴν νέκρωσιν τῶν ἔρω γων τῆς ἁμαρτίας ἀπερδέψαμεν· ὅ καὶ ἐπιφέρει μᾶλλον. Καὶ ὑμᾶς " νεκροὺς ὄντας τοῖς παραπτώμασι, καὶ τῇ ἀκροβυστ.ῳ τῆς σαρκὸς ὑμῶν· 13, συνεζωοποίησε σὺν αὐτῷ. Ὁ μὲν Χριστός, φησί, σωματ τικὸν θάνατον ὑποστὰς, ἐζωοποιήθη ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, οὐχ ὡς αὐτὸς ἀδύνατος ὢν ζωῶσαι ἑαυτὸν, ἀλλ' ὡς πάντων εἰς " τὸν Πατέρα ἀναφερομένων. Ἐπεὶ ὅτι γε αὐτὸς ἑαυτὸν ἤγειρε, φησίν· Ἐν τρισὶν ἡμέραις τὸν ναὸν ἐγερῶ· καὶ αὖ, Παρέστησε, φησίν, ξαν τὸν ζῶντα μετὰ τὸ παθεῖν. Ὑμεῖς δὲ τὸν τῶν ἁμαρτ τῶν θάνατον ὑποστάντες, καὶ ἀκροβυστοι ἔντες, τουτέστι, πολὺ καὶ περιττὸν τὸ σαρκώδες φρόνημα ἔχοντες, ὅπερ ἐνέκρου ὑμᾶς, συνεζωοποιήθητε τῷ ℗ Ephes. 11, 6. q II Tim. 11, 12. 2º ã; v. * σαρκός 0. 22 ἡμᾶς ο. emoriens quod ad veterem et peccabilem hominem attinet. In quo et resurrexistis per fidem operationis Dei, qui suscitavit illum a mortuis. 482 Non solum sepultura, verum etiam suscitatio est baptisma. Quomodo? Per fidem. Credentes enim quod Deus possit excitare, atque hajus rei indicium habentes, quod Christum excitaverit ex mortuis, sic surreximus et nos gemina ratione; tum quod resurrectionem sperantes, jam videmur hanc assecuti, etiamsi futura sit tum quod spiritualiter interemptionem operum peccati abjecerimus: id quod potius julert. VERS. 13. El vos, qui mortui eralis delictis et præpuŝio carnis vestræ, convivificavit cum 1p19. Christus, inquit, cum corporalem mortem sustine'sset, vivificatus est a Patre, non quod ipse non potuerit seipsum vivificare, sed quod omnia ad Patrem referantur. Nam quod ipse se excitavit, ait: In tribus diebus excitabo templum *: et iterum, Exhibuit seipsum, inquit, viventem post passionem t. Vos alltem peccatorum mortem sustinentes, ac præputium habentes, hoc est, multum ac superfluum carnalem affectum gerentes, qui vos occidebat, convivificati· estis cum Christo. Ut enim is corpore resurrexit, r Rom. vi, 17. • Joan. 1, 19. 1 Act. 1, Variæ lectiones. 23 ἡμῶν 9.

THEOPHYLACTI BULGARI.E ARCHIEP. consimilem ad modum vos spiritu: resurgenus Χριστῷ, ὡς γὰρ ἐκεῖνος ἀνέστη σώματι, οὕτως tamen et corpore, Secus autem magnus ille Joannes mortem intelligendam indicat. Propter delicta eaim, inquit, sub condemnatione mortis positi eratis. Donaus nubis omnia delictu. Quæ mortem faciebant. Vide autem quibus nos dignos, quomodo liberavit. VERS. 14. Delens quod adversum nos erat chirographum per decreta, quod erat contrarium nobis. (via dixerat, Donarit nobis, ue putares quod dimiserit ea, sic tamen ut manerent et apparerent: Non, inquit, non hoc, sed delevit, hoc est, exsculpsit. Chiropraphum autem intelligenius vel confessionem quam populus Israeliticus ipse scripsit, com diveret ad Mosen: Omnia quæcunque dixit Deus, fuciemus et audiemus ", vel fœtus quod pepigit Dominus cum Ad.me, Quocunque, inquiens, die ederis, morieris v. Hoc euim veluti chirographum retinebat diabolus, atque hoc ipsum nobis restitit, ron sinens nos emergere: jus enim habebat. loc delevit Christus per decreta, hoc est, per fidem: non enim per opera, verum per fidei dogmata hoc solutum est. Atque ipsum tulit de medio, affigens illud cruci. Nen istud exsculpsit tantummodo, verum etiam e medio sustulit, hoc est, fecit ne appareret. Ac neque nobis dedit, neque ipse custodivit, sed aligeus ipsum cruci, dilaceravit: quod remittentis est cum gaudio. Siquidem omnes eramus obnoxii peccatis et pane: ipse autem, in quem nullum peccatum radebat, punitus pro nobis, in cruce diluit ac suetulit peccatum ac supplicium: 483 illic igitur et chirographum dirupit. ὑμεῖς πνεύματι· ἀναστησόμεθα μέντοι πάντως καὶ σώματι. Καὶ ἑτέρως δὲ ὁ πάμμεγας Ιωάννης τὴν νέκρωσιν αινίττεται δεῖν νοεῖσθαι. Διὰ γὰρ τὰ πι ραπτώματα, φησίν, ὑπὸ τὴν καταδίκην ἔκεῖσθε τοῦ ἀποθανεῖν. Χαρισάμενος ἡμῖν πάντα τὰ παραπτώματα. "Α τὴν νεκρότητα 15 ἐποίουν. Ορα δὲ τίνων ἡμᾶς ἐν τὰς ἀξίους, πῶς ἠλευθέρωσεν. Εξαλείψας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον τοῖς δόγμασιν, ὃ ἦν ὑπεναντίον ἡμῖν. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι Ἐχαρίσατο ἡμῖν, ἵνα μὴ νομίσῃς, ὅτι ἀφῆκεν αὐτὰ μένειν καὶ φαίνεσθαι· Οὐχὶ, φησίν, οὐ τοῦτο. ἀλλ' ἐξήλειψε, τουτέστιν, ἐχάραξε. Χειρόγραφον δὲ ἢ τὴν ὁμολογίαν νοήσωμεν, ἣν ὥσπερ τα ιδιόγρα φον ἐποιήσατο ὁ λαὸς πρὸς Μωσέα, εἰπόντες· Πάντα ὅσα εἶπεν ὁ Θεὸς, ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα ἢ τὴν συνθήκην, ἣν ἐποίησεν ὁ Θεὸς πρὸς τὸν Αδάμ, εἰπών· 'Η ἂν ἡμέρᾳ φαγῇ. ἀποθανῇ. Ταύ τὴν γὰρ κατείχεν ὁ διάβολος, ὡς χειρόγραφον, καὶ αὕτη ἀνθίστατο ἡμῖν, μὴ ἑῶτα ἀνακύψαι· τὸ δίκαιον γὰρ εἶχε. Τοῦτο ἐξήλειψεν ὁ Χριστὸς τοῖς δόγμασι, τουτέστι τῇ πίστει· οὐ γὰρ ἔργος, ἀλλὰ τοῖς τῆς πίστεως δόγμασι λέλυται τοῦτο. VeRs. 15. Exspolians principatus et potestates. Diabolicas potentias dicit, quandoquidem eas humana natura induerat: vel quia ipse louio factus, tanquam ansam kahebat hoc ipsum, quod homo esset: exuit ansam, id est, irreprehensibilis inventus est principatibus et potestatibus. Etsi enim peccatricem naturam assumpserit, citra tamen peccauiu. Discere autem possis istuc sic dici: Diabolus per duo haec dominabatur in bumanum naturam, voluptatem scilicet atque dolorem. Dominus igitur pro- Ὁ pter hoc humanam naturam assumens, ut pro nobis dimicet adversus principatus et potestates ejus dicere prætermitto quod protinus in principio assumptionis sanctæ carnis suæ has sauciaverit, citra voluptatem conceptus, atque citra dolorem gcuitus: quinetiam postquam natus esset, jämque a olevisset, ac in virum crevisset, tentatus est quidem a voluptatis inescationibus prius in monte; tentatus est, inquam a gula, ab opum amore et inani gloria, hoste coram ipsum invadente, ac viðit u Exod. XIX, 8. • Gen. 11, 25 νέκρωσιν 1. 10 ήνπερ Ο. θῆναι ο. οι φιλοδοξίας κ. Καὶ αὐτὸ ἦρεν ἐκ τοῦ μέσου, προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ. Οὐκ ἐχάραξε τούτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ο ἦρεν ἐκ τοῦ μέσου '', τουτέστιν, ἐποίησε μηδέ φαίνεσθαι· καὶ οὔτε ἡμῖν ἔδωκεν, οὔτε αὐτὸς ἐφύλαξεν, ἀλλὰ περιπείρας αὐτὸ ἐν τῷ σταυρῷ, και έσχισεν· ὅ τοῦ μετὰ χαρᾶς ἀφιέντος ἐστί. Πάντες γὰρ ἦμεν ἔνοχοι ἁμαρτίας καὶ κολάσεως· αὐτὸς δὲ το ὁ ἀναμάρτητος κολασθεὶς ἀνθ' ἡμῶν, ἐν τῷ σταυ τῷ ἔλυσε τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὴν κόλασιν· ἐκεῖ οὖν καὶ τὸ χειρόγραφον διέρρηξεν. Απεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας. Τὰς διαβολικὰς δυνάμεις λέγει, ἐπειδὴ αὐτὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἐνεδύσατο· ἢ ἐπειδὴ αὐτὸς ἄνθρωπος γενόμενος, ὥσπερ λαβὴν εἶχε τοῦτο αὐτὸ τὸ ἄνθρω πος εἶναι· ἀπεξεδύσατο τὴν λαβήν, τουτέστιν, ἄλη· πτος εὑρέθη ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις. γὰρ καὶ τὴν ἁμαρτωλὸν φύσιν προσελάβετο, ἀλλ' ἀναμαρτήτως. Μάθοις δ᾽ ἂν τὸ λεγόμενον 20 οὕτως· Ο διάβολος διὰ δύο τούτων κατεκράτει τῆς ἀνθρωπ πίνης φύσεως, ἡδονῆς καὶ λύπης. Ο τοίνυν Κύριος διὰ τοῦτο τὴν φύσιν προσλαβόμενος, ὡς ἂν ὑπὲρ ἡμῶν παλαίσῃ πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας αύτοῦ· ἀφίημι λέγειν, ὅτι καὶ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ προσλήψει τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός, ἔθραυσε ταύτας, ἄνευ ἡδονῆς συλληφθεὶς, καὶ ἄνευ λύπης τεχθείς· πλὴν ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ τεχθῆναι καὶ ἀνδρωθῆναι 3, ἐπειράσθη μὲν ὑπὸ τῶν τῆς ἡδονῆς δελεασμάτων πρότερον ἐν τῷ ὄρει, γαστριμαργίας, λέγω, καὶ φι λοπλουτίας, καὶ κενοδοξίας ", αὐτοπροσώπως προσ βαλόντος τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ἐνίκησεν ὑπὲρ ἡμῶν. Εἶτα Varia lectiones. 17 ήρπασεν ἐκ μέσου. Καὶ ἦρχε πο 19 τοῦτο 0. το χόρυφα Τ

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. CAP. II. ὑπὸ τῶν τῆς λύπης ἔσπευδε 3 μηχανημάτων ὁ πει- pro nobis. Deinde eum tentator doloris machinaράζων αὐτὸν περιτρέψαι εἰς τὸ μισῆσαι τοὺς πλησίον, ἐπιβουλεύων αὐτῷ διὰ τῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων, καὶ αὐτῶν τῶν ὑπ' αὐτοῦ εὐεργετημένων· οὐκ ἴσχυσε δὲ τοῦτο κατεργάσασθαι. Τελευταῖον δὲ, καὶ σταυρῷ προσέπηξε, τὸ κραταιότατον μηχάνημα ἐπάγων. 'Αλλ' ὁ Κύριος τοσοῦτον οὐκ ἐνέδωκε πρὸς ἃ ἐκεῖνος ἡβούλετο, ὥστε καὶ ὑπὲρ τῶν σταυρούντων ηύχετο. Οὕτως οὖν ἐν τῷ σταυρῷ τελεώτατα ἐξεδύσατο τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ἡμῖν τὴν έκδυσιν ταύτην περιποιούμενος, τοῖς ἐνδυσαμέ νοις 18 ταύτας, ὡς τῆς φύσεως κοινωνήσας. Ἐδειγμάτισεν ἐν παρρησίᾳ. Τουτέστιν, άσχη μονῆσαι ἐποίησεν. Οὐδέποτε γὰρ οὕτως ήσχηmentis in proximi odium pervertere nitebatur, dolum ei necleus per Pharismos et Scribas, atque per eos qui ab ipso beneficium accipiebant: non pomnit autem hoc efficere. Tandem vero cruci affixit, fortissimam machinam admovens. Atqui Dominus adeo non concedebat ei' quæ volebat, ut et pro crucifigentibus oraret. Iunc itaque ad modum in cruce perfectissime spoliavit principatus et potestates, πobis spoliationem hanc arquireus atque comparans, qui hisce induti eramus, quippe quia naturæ nostrae consors eral. Osentavit palum. lluc est, indecoros esse fecit. Nunquam enim adeo pudefictus est diabolus. Εxμόνησεν ὁ διάβολος. Προσδοκῶν γὰρ αὐτὸν ἔχειν, η spectans enim ipse Chrisum tenere, quos alios haκαὶ ού; εἶχεν ἄλλους ἀπώλεσε. Τὸ δὲ, Παρ. ῥησίᾳ, ἀντὶ τοῦ, δημοσίᾳ, πάντων ὁρώντων. Πάντα γὰρ ἂν ἐποίησεν ὁ διάβολος, εἴ γε ἡδύνατο, ὥστε πεῖσαι τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι οὐκ ἀπέθανε. Τοῦτο γὰρ ἡ μεγάλη αὐτοῦ ἧττα καὶ κατάλυσις, τὸν ἀναμάρ τητον άνθρωπον θανάτῳ ὑπαγαγεῖν. Διὸ καὶ μυ μίας αἱρέσεις ἐνταῦθα ἤγειρε, κατὰ φαντασίαν γενέσθαι τὸν θάνατον εἰσηγουμένας 8. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἀπέθανε μὲν φανερώς, οὐκ ἀνέστη δὲ φανεμῶς· ὅτι τῆς μὲν ἀναστάσεως καὶ ὁ μετὰ ταῦτα καιρό; ἔμελλε μάρτυς ἔσεσθαι· τοῦ δὲ θανάτου, εἰ μὴ ὁ τότε καιρός, οὐκ ἂν ἕτερος ἐγένετο. θριαμβεύσας αὐτοὺς ἐν αὐτῷ. Τουτέστιν, ἐν τῷ σταυρῷ τοὺς δαίμονας ηττημένους δείξας. Θρίαμβος γὰρ λέγεται, ὅταν τις ἀπὸ νίκης πολεμίων έπανελθών, δημοσίαν πομπὴν τελῇ, τοὺς ἡττηθέντας ὅσο σμίους πᾶσι δεικνύων. Ἐν τῷ σταυρῷ οὖν τὸ τρόποιον στήσας ὁ Κύριος, ὥσπερ ἐν δημοσίῳ θεάτρῳ Ελλήνων, Ρωμαίων, Ἰουδαίων, τοὺς δαίμονας ἐθριάμβευσεν. Εἰ οὖν οὐκ ἄγγελοι ὑπὲρ ἡμῶν ἀ έθανον, ἀλλ' ὁ Χριστός, πῶς δι' ἐκείνων λέγετε παι αχθήνα:; lail, amisit. Palam autem, id est publice, cunctis cernentibus. Omnia enim fecisset diabolus, si potuisset, ut persuaderet bominibus, Christum non esse mortum. Hæc enim ingens ipsius fuit strages ac dissolutio, hominem omnis peccati expertem morti subjicere. Quamobrem et innumeras hæreses hic excitavit, quæ mortem ipsius fictitiam esse docerent. Propterea Doninus mortuus est palam, mou resurrexit autem palam. Nam resurrectioni ejus futurum etiam tempus testimonium dicturum erit: mortis autem, aliud tempus, quam quod tum fuit testis esse non potuit. Triumphans illos in ipsa. Hoc est, in cruce dæmowes prostratos monstrans. Triumphus enim dicitur, cin quis parta 484 ab hostibus victoria reversus, publicam pompam duxerit, devictos hostes omnibus vinctos ostendens. In cruce igitur tropænm statuens Dominus, tanquam in publico theatro Græcorum, Romanorum, Judeorum, de demonibus triumphavit. Si igitur angeli pro nobis haudqua - quam suut passi, sed Christus, quomodo per ilios affirmatis vos esse perductos? Μὴ οὖν τις ὑμᾶς κρινέτω ἐν βρώσει, ἢ ἐν πό σει, ἢ ἐν μέρει ἑορτῆς, ἡ νουμηνίας, ἢ Σαββάτων. Μέχρι μὲν τοῦ νῦν αἰνιγματωδῶς ἔλεγε· Μή τις ὑμᾶς ἔσται συλαγωγῶν· νῦν δὲ φανερώτερον, ὅτε προκατέλεξε τὰς εὐεργεσίας. Εἰ γὰρ τοιούτων τε τυχήκατε, φησί, τί τοῖς μικροῖς ἑαυτοὺς ὑπευθύ νους ποιεῖτε; Μὴ οὖν ἀνέχεσθε, ἵνα τις κατακρίνῃ ὑμᾶς, ὡς μὴ φυλάττοντας τὰς Ἰουδαϊκές παρατηρήσει; ἐν βρώμασι καὶ πόμασι. Διὰ τούτου δὲ ἐπαι νεῖ δῆθεν αὐτοὺς, ὡς παραλύοντας τὰ Ἰουδαϊκά. Εν μέρει δὲ ἑορτῆς, εἶπε, διότι οὐ τὸ πᾶν ἐτόλμων φυ λάσσειν. Εἰ γὰρ καὶ ἐσαββάτιζον, ἀλλ' οὐκ ἀκριβῶς, ἅτε Χριστιανίζοντες. Δείκνυσιν οὖν ὅτι ματαία ἡ παραφυλακή, εἴ γε μὴ τὸ πᾶν φυλάττεται· καὶ ὅτι τὸ ὅλον ἐντεῦθεν ἤδη καταλύεται. Εἰ γὰρ καλὸν ἦν, Φλντελῶς ἂν ἐτηρεῖτο. "Α ἐστι σκιὰ τῶν μελλόντων. Μέλλοντά φησι τα VERS. 16. Nemo ergo vos judicet in cipo, aut potu, aut in parte diei festi, aut neomenim, aut Sabbatorum. Ilactenus obscure dixit, Ne quis vos deprædetur: nunc vero apertius idem agit, postquam beneficia ejus recensuit. Si enim talia tantaque estis assecuti, quid rebus vos exiguis obnoxios facitis? Ne igitur sustineatis, ut quisquam vos condemnet, quia non observetis Judaicas cæremonias in cibis et potu. Per hoc autem commendat jam eos, quippe quia Judaica ista dissolvant. In parte autem dici festi, inquit, quasi non totam ausi fuissent festivitatem observare. Etsi enim Sabbatum celebrare»t, non exacte tamen faciebant, ut qui Christianismo jam essent dediti. Ostendit igitur vanam esse hujusmodi observationem, cum totum non observetur: ac quod totum jam inde destruatur. Si cnim bonum erat, integre servari debuit. VERS. 17. Quæ sunt umbra futurarum. Futura Varia lectiones. ενδεδυμένοις ο. οι εἰσήγαγε το

12/7 Παλαιὰν ἐνεστῶσαν τότε, ὅτε ἦν αὐτῇ ὁ καιρός. Novi Testamenti bona nominat: futura enim erant τῆς Καινῆς Διαθήκης. Εμελλον γὰρ ὡς πρὸς τὴν respectu Veteris, quod tum erat præsto, suo nimirum tempore. Corpus autem Christi. Nemo vos seducat. Quidam hic apud, Christi, perfectam distinctionem faciunt, ut sit sensus: Veteris Testamenti res sunt umbra: corpus autem, id est veritas, Christi est. Proinde, Quid opus est umbram, præsente corpore, obtinere? Nonnulli autem sequentibus copulent, ut sic intelligamus: Corpus autem Christi, id est vos, nemo και τα βραβευέτω, hoc est, damno afficiat. Nam καταβραβεύειν est, quando alter quidem victoriam obtinet, alter vero victoriæ præmium accipit. Vos igitur vicistis diabolum, eoque superiores facti estis: car igitur rursus subjugatis vos peccato per legis observationem, quae non potest justificare? Et aliter: Eum qui nos delinebat, Christus, non les vicit, et apud eum qui victoriam est adeptus, oportet esse brabeam, et apud vos, qui estis corpus Christi. Quomodo igitur hoc legi attribui permittitis? Est enim perspicuum, si Judaizemus, uos adhuc habere legem dominum nostrum, et per illam servari expectamus. Si autem lex est umbra, Christi vero res, corpus, nos unbræ prius assuefactos esse oportebat. Merito igitur in novissimis temporibus incarnatus est, ut nos ad Patrem adduceret. 485 VERS. 18. Volens in humilitate et religione angelorum, quæ non vidit ambulans. Postquam implevit eos indignatione, ostendens quod brabeo priventur, necnon injuria afficiantur, tunc hereticum dogma enarrat, Volunt vos fraudare, inquiens, per humilitatem apparentem. Dicebant enim indignum esse majestate Unigeniti, quod per Unigenitum adduceremur ad Patrem, esseque majus quain ut humanae tenuitati conveniat. Unde, inquiunt, conmodius est dicere, quod angeli nostræ adductioni inservierint. llinc autem angelorum cultumn introducebant, et simplicioribus persuadebant, ut iis adhiberent animum, tanquam iis qui nos servassent. Et qui nunquam angelos conspexerant, sic de illis asseverabant, tanquam eos vidissent. Τὸ δὲ σῶμα Χριστοῦ. Μηδεὶς ὑμᾶς καταβραβευέ τω. Οἱ μὲν εἰ; τὸ, Χριστοῦ, στίζουσι τελείαν, ἵν ᾗ τὸ λεγόμενον· Τὰ μὲν Παλαιὰ σκιά εἰσι· τὰ δὲ σῶμα, τουτέστιν ἡ ἀλήθεια, Χριστοῦ. Ὥστε τί δεῖ σκιάν κρατεῖν, τοῦ σώματος παρόντος; Οἱ δὲ συνάπτουσι τοῖς ἐφεξῆς, ἵνα νοῶμεν οὕτω· Τὸ δὲ σῶμα Χριστοῦ, τουτέστιν, ὑμᾶς, μηδεὶς καταβραβευέτω, τουτέστιν, Επηρεαζέτω. Καταβραβεύειν γάρ ἐστιν, ὅταν ἕτερος μὲν νικᾷ, ἕτερος δὲ λαμβάνῃ τὸ βραβείον. Καὶ ὑμεῖς οὖν νενικήκατε τὸν διάβολον, καὶ ἀνώτεροι τούτου ἐστέ· τί πάλιν ὑπάγετε ἑαυτοὺς τῇ ἁμαρτίᾳ διὰ τοῦ τὸν νόμον τηρεῖν, τὸν μὴ δυνάμενον δικαιώσαι; Καὶ ἄλλως· Τὸν κατέχοντα ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, ἀλλ᾽ οὐχ ὁ νόμος νενίκηκε, καὶ παρ' ἐκείνῳ δεῖ εἶναι τὸ βραβεῖον τῷ νενικηκότι, καὶ παρ' ὑμῖν, οἱ ἐστε “ σῶμα Χριστοῦ. Πῶς οὖν τῷ νόμῳ τοῦτο διδόμεν περιορᾶτε; Πρόδηλον γάρ, ὅτι εἴπερ Ἰουδαΐζομεν ἔτι, τὴν νόμον ἔχομεν δεσπότην, καὶ ὑπ' ἐκείνου σεσῶσθαι δοκοῦμεν. Εἰ δὲ ὁ μὲν νόμος, σκιά, τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ, σῶμα, ἔδει πρότερον ἡμᾶς τῇ σκι ἐνεθισθῆναι. Εἰκότως ἄρα ἐπ' ἐσχάτων ἐσαρκώθη, διὰ τὸ ἡμᾶς προσαγαγεῖν. Frustra inflatus sensu carnis suæ. Frustra, inquit, inflatus est propter isthuc dogma a caruali sua cogitatione, non spirituali. Quomodo enim non carnalis adeoque crassæ mentis est, aspernari ea quæ a Christo dicta sunt? Sic Deus mundum dilexit, ut Filium suum daret pro hominibus ×: et iterum, Pro ipsis ego meipsum sanctifico: et, Animam meam pono pro ovibus ▾: et, Alias oves habeo, et illas me oportet ad luceres: et innumera hujusmodi. Qui igitur supra dixit, In humilitate? De apparente et non vera loquebatur. Aliter: Intumescunt quidem, ut doctores dogma suum tuentes, nec permittentes ut verum doceantur. Commendant autem proprium dogma per humilitatem, non quam ipsi habent, sel × Joan. nt, 16. Joan. xvn, 19. z Joan. x, 16, 85 δὲ ἔσται ο θέλων ἐν ταπεινοφροσύνῃ καὶ θρησκείᾳ τῶν ἀγγέλων, ἃ μὴ ἑώρακεν ἐμβατεύων. Οτε ἐπλήρωσεν αὐτοὺς θυμοῦ, διὰ τοῦ δεῖξαι, ὅτι καταβραβεύονται καὶ ἐπηρεάζονται, τότε διηγεῖται τὸ αἱρετικὸν δόγμα, καί φησιν, ὅτι θέλουσιν ἡμᾶς καταβραβεύειν διὰ ταπεινοφροσύνης δοκούσης. Ἔλεγον γάρ, ὅτι Ανάξιόν ἐστι τῆς μεγαλειότητος τοῦ Μονογε νοῦς, τὸ προσάγειν ὑμᾶς τὸν Μονογενῆ τῷ Πατρὶ, καὶ μεῖζον ἢ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην σμικρότητα. Οθεν εὐλογώτερον, φασὶν, ἔστι λέγειν, ὅτι οἱ ἄγγελοι υπούργησαν τῇ ὑμετέρα προσαγωγῇ. Ἐκ τούτου δὲ εἰσῆγον τὴν τῶν ἀγγέλων θρησκείαν, καὶ ἔπειθον τοὺς ἀφελεστέρους τούτοις προσέχειν, ὡς σεσωχή. σιν ἡμᾶς. Καὶ μηδέποτε ιδόντες ἀγγέλους, οὕτω διεβεβαιοῦντο περὶ τούτων, ὡς ἰδόντες αὐτούς. Εἰκῇ φυσιούμενος ὑπὸ τοῦ νοὸς τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. Μάτην, φησίν, ἐπὶ τῷ δόγματι πεφύσηται ὑπὸ σαρκικῆς διανοίας, οὐ πνευματικῆς. Πῶς γὰρω σαρκικοῦ νοὸς καὶ παχέος, τὸ ἀθετῆσαι τὰ ὑπὸ Χρισ στοῦ λεχθέντα; Οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κατ σμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἔδωκεν ὑπὲρ τῶν ἀν θρώπων· καὶ πάλιν, Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω έμαυτόν· καὶ, Τὴν ψυχήν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων· και, "Αλλα πρόβατα ἔχω, κἀκεῖνά με δεῖ ἀγαγεῖν· καὶ μυρία ὅτα. Πῶς οὖν ἀνωτέρω εἶπεν, ὅτι Εν ταπεινοφροσύνῃ; Δοκούσῃ, καὶ οὐκ ἀληθινή. Αλλως· Φυσιοῦνται μὲν ὡς δογματιστοί, ενιστάμενοι, καὶ μὴ δεχόμενοι διδαχθῆναι τὸ ἀλη θές· συνιστῶσι δὲ τὸ οἰκεῖον δόγμα διὰ ταπεινοφρο Varia lectiones.

CAP. II. σύνης, οὐχ ἦν αὐτοὶ ἔχουσιν, ἀλλ' ὡς λέγοντες, ὅτι ἡ veluti asserentes majus esse quam hominibus conΜείζον ἢ κατὰ ἀνθρώπους, τὸ σφαγῆναι ὑπὲρ ἡμῶν veniat, Unigenitum pro nobis occidi. τὸν Μονογενῆ. Καὶ οὐ κρατῶν τὴν κεφαλὴν, ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ τῶν ἁφῶν καὶ συνδέσμων ἐπιχερηγούμενον καὶ συμβιβαζόμενον, αὔξει τὴν αύξη σιν τοῦ Θεοῦ. Οὐ κρατεί, φησὶν, ὁ ταῦτα δογματί ζων, τὴν κεφαλὴν, τουτέστι τὸν Υἱόν. Αὐτὸς γὰρ ἐστι κεφαλὴ τῶν ἀγγέλων, ὡς Ποιητὴς καὶ Δημιουργός ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς Ἐκκλησίας κεφαλὴ, καὶ κατά τοῦτο μὲν, πλὴν ἀλλὰ καὶ καθὸ σῶμα αὐτοῦ ἐσμεν καὶ μέλη, κοινωνήσαντος ἡμῖν τῶν αὐτῶν. Ἐξ αὐτοῦ τοίνυν πᾶν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὸ εἶναι ἁπλῶς ἔχει, καὶ τὸ εὖ εἶναι. Ἐὰν αὐτοῦ ἐκπέσῃ τις, ἀπόλωλεν εὐθύς. Ωσπερ γὰρ τὸ αἰσθητικὸν πνεῦμα ἀπὸ τοῦ ἐγκεφάλου εἰς πᾶν τὸ σῶμα διαδίδοται διὰ τῶν νεύρων, καὶ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ἐστι πᾶσα αἴσθησις, καὶ πᾶσα κίνησις· οὕτω καὶ τὸ τῆς Ἐκκλησίας σῶμα ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ἐπιχορηγεῖται, τουτέστι, λαμβάνει τὸ ζῆν καὶ αὔξειν πνευματικῶς. Πότε 20-87 δὲ τοῦτο ἔχει; Οτε συμβιβάζεται, τουτέστι, συνάφειαν ἔχει πρὸς αὐτόν. Τὸ γὰρ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τῶν ἀφῶν καὶ συνδέσμων τὴν ἐπιχορηγίαν τῆς αὐξήσεως δίδωσιν· ὡς εἴ γε ἀσύνδετον εἴη καὶ ἀσυναφὲς τὸ σῶμα πρὸς τὴν κεφαλὴν, καὶ οὐ συμβιβάζεται προς αὐτήν, τουτέστιν, οὐ συντίθεται, οὐκ ἂν οὔτε ἡ ἐπιχορήγησις τοῦ Πνεύματος γίνοιτο, οὔτε ἡ αὔξη σις τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν, ἡ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτεία; τῆς ἀρίστης. Εἰ ἀπεθάνετε σὺν τῷ Χριστῷ ἀπὸ τῶν στοι χείων τοῦ κόσμου, τί ὡς ζῶντες ἐν τῷ κόσμῳ δογματίζεσθε; Διὰ τοῦ βαπτίσματος, φησί, συναποθανόντες τῷ Χριστῷ, ἐνεκρώθητε πρὸς πᾶσαν τὴν προτέραν ζωήν, ὥστε μηκέτι μηδὲ τοῖς στοι χείοις δουλεύειν, οἷς πρώην ὑπέκεισθε. Πῶς οὖν πάλιν νῦν, ὡς ἐν τῇ προτέρα ζωῇ ζῶντες, ὑπόκει σθε τούτοις, ειδάσκεσθε γὰρ ὅτι ἤδε ἡ ἡμέρα δεξιά, ἥδε ἀπαίσιος· ἅτινά ἐστιν Ελληνικά παρατηρήματα. Ορα δὲ καὶ πῶς ἡρέμα αὐτοὺς διακωμῳδεῖ, Δογματίζεσθε, εἰπών. Ὡς γὰρ παιδία ἀρτιμαθῆ κάθησθε, φησί, δογματιζόμενοι καὶ νομοθετούμεναι τί δεῖ ποιεῖν. Vens. 19. Ει non tenens caput, ex quo totum corpus per nexus et conjunctiones subministratum et constructum, crescit in augmentum Dei. Non continet, inquit, qui h:re tradit, caput, hoc est Filium. Ipse enim est caput angelorum, veluti Creator et Opifex. Insuper totius etiam Ecclesiæ caput est cum secundum hoc ipsum quidem, tum quatenus corpus ipsius sumus et membra, ipso nobiscum in jisdem communicante. Ex ipso itaque universum corpus Ecclesiæ et suum esse simpliciter habet, et bene esse. Si quisquam ab eo exciderit, statim periit. Quemadmodum enim sensitivus spiritus a cerebro in totum corpus per nervos difunditur, et a capite omnis sensus est et motus: hunc ad modum Ecclesiæ corpus a Christo subministratur, hoc est, accipit vitam et augmentum spirituale. Quando autem hoc habet? Quando construitur, hoc est, connexionem ad ipsum et cum ipso habet. Spiritua enim sanctus per nexus et connexiones suppeditationem augmenti dat. Nam si dissolutum 486 fuerit et distractum corpus a capite, et non construatur, hoc est, non componatur, nequaquam Spiritus subminisiratio fiet, neque augmentum Dei, id est, optime secundum Deum conversationis. VERS. 20. Si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid tanquam viventes in mundo decernitis? Per baptisma, inquit, commortui Christo, mortui estis omni priori vitæ, ut non amplius ne ipsis quidem elementis serviatis, quibus antea subjecti eratis. Qui igitur nunc rursus, tanquam priorem adhuc vitam viventes, subdimini illis? Docemini enim quod hæc dies fortunata sit, illa vero infausta: quæ Græcorum sunt observationes. Quin et illud vide, quomodo tacite eos carpat dicendo, Δογματ τίζεσθε. Nam iustar puerorum, inquit, qui nuper discere cœperunt, sedetis, docendi et instituendi quid facere oportet. VERS. 21, 22. Ne tetigeris, neque gustaveris, neque contrectaveris: quæ sunt omnia in interitum ipso usu. Μὴ ἅψῃ, μηδέ γεύσῃ, μηδὲ θίγῃς· ᾶ ἐστι πάντα εἰς φθορὰν τῇ ἀποχρήσει. Καὶ ἄλλην πα ρατήρησιν αὐτῶν τὴν τῶν βρωμάτων, Ἰουδαϊκὴν Aliam ipsorum observationem recitat, quæ est in μᾶλλον, ὥσπερ ἦν ἡ τῶν ἡμερῶν, Ἑλληνική. Τον τύφον δὲ τῶν δογματιστῶν καταστέλλων, φησὶν, ὅτι οὐ μεγάλα τινὰ ταῦτά ἐστιν, ἀλλ᾽ εἰς φθορὰν καταλήγει τοῖς χρωμένοις. Φθειρόμενα γὰρ ἐν τῇ γα στρὶ ε, διὰ τοῦ ἀφεδρῶνος ὑποῤῥεῖ. Οὔτε οὖν ὠφε λοῦσιν αὐτὰ καθ' αυτά, οὔτε βλάπτουσι. Κατὰ τὰ ἐντάλματα καὶ διδασκαλίας τῶν ἀν θρώπων. Οὐκ εἰσὶ θεῖα διδάγματα ταῦτα, ἀλλὰ ἀνθρώπων ἐντάλματα. Τί οὖν; ὁ νόμος οὐκ ἔστι Θεοῦ 38 διδασκαλία; "Ην μὲν ὅτι εἶχε καιρὸν 4, νῦν δὲ οὐκ ἔστιν, ὡς μὴ καιρὸν ἔχων. Η ὅτι παρεποίουν cibis, Judaicam potissimum, quemadmodum dierum erat Græca. Fastum autem dogmatistarum deprimens, Non magna quædam, inquit, haec sunt, sed in corruptionem desinunt utentibus. Corrupta enim in ventre, per secessum defluunt. Neque igitur prosunt ista per sese, neque obsunt. Secundum præcepta et doctrinas hominum. Non sunt divinæ institutiones hæ, verum hominum mandata. Quid igitur? nonne lex est doctrina Dei? Erat quidem, cum suo tempore vigeret: hodie autem non est, cum tempus ejus expletum est. Vel quia corrumVaria lectiones. 36.37 τότε 0. 20 σαρκ. 0. 39 θεία ο το ήν καιρός πο

pebant eam apud Judaeos seniores, traditiones extra αὐτὸν οἱ παρ᾽ Ἰουδαίοις πρεσβύτερος, παραδιδόντες legem imponentes, perinde ac Christis in Evangelio έξω τοῦ νόμου, ὡς καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις φη ait. Vel Græcorum dogmata denotat, σίν. Η τὰ τῶν Ἑλλήνων αἰνίττεται. VERS. 23. Que sunt rationem quidem habentia sapientiæ in superstitione et humilitate, et in non parcendo corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis. Rationem habent sapientiae, non virtue tem, neque veritatem. Videtur enim is qui hæc tradit, pius aliquis esse, et moderatus, corpusque snum aspernari, propterea quod a cibis abstineat. Atqui Deus corpus honoravit, cibosque dedit, ut caro illis impleta consistat, affectibusque sponte dominetur: verum ipsi non utuntur corpore in honore, privantes ipsum et potestatem auferentes, nec permittunt ei ut sua sponte imperium exerceat. CAPUT III. *Ατινά ἐστι λόγον μὲν ἔχοντα σοφίας ἐν ἐθε λοθρησκείᾳ, καὶ ταπεινοφρισίνῃ, καὶ ἀφειδία σώματος, οὐκ ἐν τιμῇ τινι πρὸς πλησμονὴν τῆς σαρκός. Λόγον ἔχουσι σοφίας, οὐ δύναμιν, οὐδὲ ἀλήθειαν. Δοκεῖ γὰρ ὁ ταῦτα δογματίζων εὐλαβής τις εἶναι, καὶ μέτριος, καὶ τοῦ σώματος καταφρο νεῖν, διὰ τοῦ ἀπέχεσθαι βρωμάτων. Καίτοι ὁ Θεὸς ἐτίμησε τὸ σῶμα, καὶ τὰ βρώματα δέδωκεν, ὡς ἂν ἡ σὰρξ δι' αὐτῶν πληρουμένη συνίσταται, καὶ κρατή τῶν παθῶν ἑκουσίω; αὐτοὶ δὲ οὐκ ἐν τιμῇ τῷ σώσ ματι χρῶνται, ἀποστεροῦντες αὐτό, καὶ τὴν ἐξουσίαν ἀφαιρούμενοι, καὶ μὴ συγχωροῦντες εκουσίως κριτεῖν. Εἰ οὖν συνηγέρθητε τῷ Χριστῷ, τὰ ἄνω ζητεῖτε, οὗ ὁ Χριστός ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ καθήμε νος. Τὰ ἄνω φρονεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ γῆς. Εἰπὼν, ὅτι Απεθάνετε σὺν Χριστῷ, διὰ τοῦ βαπτίσματος δη λαδὴ, καὶ κατὰ τὸ σιωπώμενον τοὺς νοεῖν, ὅτι Καὶ συνηγέρθητε τὸ γὰρ βάπτισμα, ὥσπερ διὰ τῆς καταδύσεως θάνατον, οὕτω διὰ τῆς ἀναδύσεως τήν ἀνάστασιν τυποῖ “'), νῦν εἰσάγει “', ὅτι Εἰ συνηγέρο θητε τῷ Χριστῷ, ὀφείλετε λοιπὸν ἄνω εἶναι, ἔνθα κατ κεῖνο, ἔνθα οὐκ ἔστι παρατήρησις· καὶ τὰ οὐράνια φρονεῖν. Ἐπεὶ ταῦτα, τὰ περὶ βρωμάτων καὶ ἡμε ρῶν, γήϊνά εἰσι καὶ σωματικά, καὶ οὐδὲν ὑψηλὸν 487 Vins. 1, 2. Igitur si consurrexistis cum Christo, q æ sursum sunt quærite,ubi Christus est in dextera Dei sedens. Quæ sursum sunt sapile, non quæ super terram. Cum dixisset, Mortui estis cum Christo, per baptisma videlicet, ac tacite subintelligendum innuisset, quod Et simul excitati estis (baptisma enim, Ht per submersionem, mortem, sic per emersionem, resurrectionem significat), nunc infert: Si surrexi»tis una cum Christo, debetis posthac in supernis esse, ubi ille, ubi non est observatio: ac cœlestia sapere. Nam hæc quæ de cibis præcipiuntur atque diebus, terrestria et corporea sunt, nibil altum aut spirituale labentia; siquiken terrenorum hominum καὶ πνευματικὴν ἔχοντα· ἀνθρώπων γὰρ γηίνων sunt mandata. Non auten contentus fuit, Superna, dicere, neque, Ubi Christus est: sed adjecit, In deztera. Dei sedens, quo magis a terra nostrum animum abducat. VERS. 3. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Ipsos utrinque præparat, ne que hic sunt quæerant, tum ex morte, tuin ex vita. Mortui enim estis, inquit, rebus inferioribus: ergo eas quærere non debetis. Rursus vita vestra in superuis est; quare et superna curate. Contendit enim ostendere, quod in superuis sedeant ipsi, aliamque vivant vitam, quæ in Deo est; nimirum handquaquam oculis conspicuam. Non apparet Christus: sic neque vita vestra apparet. Quare ergo apparentia quaritis? Hæc autem præstruit, ut mox in moralem incidat sermonem. Solet enim, dum aliud astruit, ad alia transilire, ut in Epistola ad Corinthios, cum de iis qui cœnas præoccupabant, dissereret, repente in mysteriorum traditionem delapsus est. VERS. 4. Cum Christus autem apparuerit, vita vestra, tum et vos apparebitis cum ipso in gloria. In secundo adventu manifestabitur Christus, et omnibus Ostendetur Deus, in gloria simul cum angelis adveniens: nunc enim usque adeo absconditus est, ut et hoc nomine criminetur. Tum igitur et vos maniσε δηλοί υ Η συνάγει 0. 48 λοιπόν κ. εἰσὶν ἐντολαί. Οὐκ ἠρκέσθη δὲ τῷ, Αγω, εἰπεῖν, οὐδὲ, Οὗ ὁ Χριστός ἐστιν· ἀλλὰ προσέθηκεν, Εν δεξιᾷ καθήμενος τοῦ Θεοῦ, ἵνα πλέον τι ἀποστήση τὸν νοῦν ἡμῶν ἀπὸ τῆς γῆς. Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σύν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Εκατέρωθεν αὐτοὺς παρα σκευάζει μὴ ζητεῖν τὰ ἐνταῦθα, καὶ ἐκ τῆς νεκρών σεως, καὶ ἐκ τῆς ζωῆς. Ἀπεθάνετε γὰρ, φησί, τοῖς κάτω· οὐκοῦν “8 οὐκ ὀφείλετε ζητεῖν ταῦτα. Πάλιν ἡ ζωὴ ὑμῶν ἄνω· ὥστε καὶ τὰ ἄνω φρονεῖτε. Φιλο νεικεῖ γὰρ δεῖξαι αὐτοὺς καθημένους ἄνω καὶ ἄλλην ζῶντας ζωὴν, τὴν ἐν τῷ Θεῷ, τὴν μὴ φαινομένην. Μὴ φαίνεται ὁ Χριστός· οὕτως οὐδὲ ἡ ζωὴ ὑμῶν φαίνεται. Τί οὖν ζητεῖτε τὰ φαινόμενα; Ταῦτα δὲ προκατασκευάζει, ἵνα εὐθὺς ἐμπέσῃ εἰς τὸν ἠθικὸν λόγον. Εθος γὰρ αὐτῷ ἄλλα 4 κατασκευάζοντι εἰς ἄλλα μεταπηδᾷν· ὡς καὶ ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους περί τῶν προλαμβανόντων ἐν τοῖς δείπνοις διαλεγόμενος, ἐνέπεσεν ἀθρόως εἰς τὴν τῶν μυστηρίων παράδοσιν. Οταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ. Ἐν τῇ δευτέρα παρουσία φανεροῦται ὁ Χριστός, καὶ πᾶσι δείκνυται Θεὸς …, ἐν δόξῃ ἐρχόμενος μετά τῶν ἀγγέλων. Νῦν γὰρ τοσοῦτον κέκρυπται, ὥστε καὶ διαβάλλεται. Τότε οὖν καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε Varia lectiones. σε άλλο 0. 48 Χριστός 0.

EXPOSITIO IN EPIST. AD COL.OSS. CAP. III. οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ, Εν δόξῃ. Ὥστε ἐκείνην ζητεῖτε festabimini: non simpliciter, sed, In gloria. Quare τὴν ἡμέραν, μὴ ταύτην· πρὸς ἐκείνην ζῆν σπεύ δετε. Τότε γὰρ ἡ ἀληθινὴ ζωὴ ὑμῶν φανεροῦται ἡ γὰρ νῦν, θάνατος, ὅτι καὶ διὰ φθορᾶς συνίσταται, τῆς ἑοῆς καὶ ἀποῤῥῆς. Μὴ τιμὰς ἐνταῦθα ζητεῖτε καὶ δόξας. Ἐκεῖ γὰρ ἡ δόξα ὑμῶν. Ο μαργαρίτης κέκρυπται ἕως ἂν ᾖ ἐν τῷ ὀστρέῳ· ὅταν δὲ περιΟραυσθῇ ἐκεῖνο, τότε λάμπει ἐν δόξῃ. Οὕτω καὶ ἡμεῖς, ἕως ἂν ἐν τῷ φθαρτῷ τούτῳ ὦμεν σώματι, ὀφείλομεν ὡς κεκρυμμένοι ζῇν, μὴ δόξαν ζητοῦντες ὅταν δὲ τὸ φθαρτὸν τοῦτο διαλύθῇ, τότε ἡ δόξα ἡμῶν, ἐὰν ἄξιοι αὐτῆς “φανῶμεν διὰ τῶν πράξεων. Νεκρώσατε οὖν τὰ μέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Οὐκ εἶπεν, Απο ρίψατε, ἀλλὰ, Νεκρώσατε, ὥστε μηδὲ ἀναστῆναι. Μέλη δὲ ἐπὶ τῆς γῆ; τάχα μὲν καὶ τὰ σωματικὰ μέλη λέγει· ἃ ὅταν μὲν τὰ οὐράνια μὴ ἐνεργῇ, ἐπὶ τῆς γῆς λέγεται· ὅταν δὲ τὰ οὐράνια ἐνεργῶνται δι' αὐτῶν, οὐκέτι ἐπὶ τῆς γῆς εἰσιν. Οἷον ὅταν μὴ ὁρῶμεν κακῶς “', ὅταν μὴ ἀκούωμεν, οὐκ ἐπὶ γῆς ἐσμεν. Τάχα δὲ μέλη ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὰ διὰ τῶν μελῶν τοῦ σώματος επιτελούμενα ἐπὶ τῆς γῆς ἁμαρτήματα, ἃ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς μένει, καὶ ἐνταῦθα φθείρεται· ἐπεὶ τά γε μέλη του σώματος, εἰ καὶ ἀπὸ τῆς γῆς εἰσιν, ἀλλ' ὅμως οὐ μένει ἐπὶ τῆς γῆς καὶ φθείρεται, ἀλλ' ἀφθαρτίζες ται ἀνιστάμενα. Πῶς δὲ εἰπὼν ἀνωτέρω, ὅτι Συνετάφητε τῷ Χριστῷ, ὅτι ἀπεξεδύσασθε τὸ σῶμα diem illam desiderate, non hane; in illam vivere studete. Tum enim vera manifestabitur vita vestra: præsens enim mors est: siquidem per corruptionem consistit, per fluxum et refluxuin. flouores et glorian hic quærere nolite. Nam illic gloria vestra est. Delitescit margarita, tantisper dum in conchyli fuerit: simulac vero illud perfractum fuerit, tum in gloria relucet. Hunc ad modum et nos, quandiu in 488 corruptibili isto corpore fuerimus, tanquam latentes vivere debemus, ab omni gloriæ cupiditate alieni. Quando autem dissolutum fuerit hoc corruptibile, tunc erit gloria nostra, si hac digni per opera visi fuerimus. VERS. 5. Mortificate ergo membra vestra quæ sunt super terram. Nou dixit, Abjicite: sed, Mortificate, ita ut nunquam resurgant. Membra autem super terram forte corporis quoque membra dicit; quæ dum cœlestia minime operantur, super terram esse dicuntur: cum autem cœlestia per ipsa perficiuntur, non jam in terra sunt: ut cum aut vitiose non videnus, aut audimus, in terris non sunus. Fortasse autem et membra in terra dicuntur, quæ m terra per membra corporis committuntur peccata, quæ et in terra manent, et ibidem corrumpuntur: quandoquidem corporis sane membra, tametsi e terra sint, non tamen in terra permanent corruapunuque, sed incorruptibilia erunt, cum resurrexerint. At quomodo, cum supra dixisset, Consepulti estis τῶν ἁμαρτιῶν τῆς σαρκός· νῦν πάλιν λέγει, Neo cum Christo, quod exuerilis corpus peccatorum carκι ώσατε; Ὅτι ἡ μὲν προτέρα νέκρωσις τοῦ βαπτίσματος ἦν δῶρον, ἀποτιννύσα τὴν ἐν ἡμῖν προγεγονυίαν ἁμαρτίαν· ἡ δὲ νῦν ὑποτιθεμένη νέα κρωσις, τῆς ἡμετέρας προαιρέσεως, τὰς μετὰ τὸ βάπτισμα ἁμαρτίας ἀφανίζουσα, μᾶλλον δὲ μηδὲ ἀναζῆσαι ἐῶσα ὅλω, διὰ τοῦ θανατοῦν τὸ φρόνημα τῆς σαρκός. Ὥσπερ εἴ τις ανδριάντα ῥιπωθέντα ἀναχαλκεύσας καὶ λαμπρύνας πάλιν, παραινεῖ τῷ ἔχοντι τοῦτον σπουδάζειν ἀποτίθεσθαι τὸν ἰὸν, οὐ τὸν αποσμηχθέντα πάντως, ἀλλὰ τὸν ἐπιγινόμενον μετά ταῦτα. Πορνείαν. Ἰδοὺ ἡρμήνευσε τίνα εἰσὶ τὰ μέλη. Πρώτης δὲ ταύτης μέμνηται, διότι καὶ μάλιστα τοῦτο κρατεῖ τὸ πάθος. Ακαθαρσίαν, πάθος. Παρήκεν ἰδικῶς εἰπεῖν ἁ οὐδὲ εἰπεῖν καλόν· καὶ διὰ τῆς ἀκαθαρσίας καὶ τοῦ πάρου; πάντα ἐνέφηνε τὰ τῶν αἰσχρῶν μίξεων εἴδη. Τῷ ὄντι γὰρ πάθος ἡ λύσσα του σώματος, καὶ ὥσπερ πυρετό, ἢ τραῦμα, ἢ ἄλλη νόσο;. Επιθυμίαν κακήν. Ἰδοὺ γενικῶς πάλιν τὸ πᾶν εἶπε. Πᾶσα γὰρ ἐπιθυμία κακή. Εστι δὲ καὶ ἡ ἐπιθυμία καλή, ἡ Θεοῦ, καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ, καθ᾿ ἣν καὶ Δανιὴλ ἀνὴρ ἐπιθυμιών ἦν. • Dan. ix, 32. nis, nunc iterum dicit, Mortificate? Quoniam prior quidem mortificatio baptismalis erat donum, quae peccatum antea in nobis natum interficiebat; quæ vero nunc proponitur mortificatio, nostræ est voluntalis, delens peccata quae post baptisma admittuntur, imo ne reviviscere quidem omnino sinens, eo quod affectum carnis interimat. Quemadmodum si quis statuam æream sordibus obsitam restaurans, ac Incidam reddens, commonefacit eum qui hanc possident, ut studeat deponere rubiginem: non eam quam omnino jum delerserit, sed que posthac Ventura sit. Fornicationem. Ecce interpretatus est quæ sint illa membra: primum autem istius meminit, quod hic morius potissimum regnet. Immunditiam, passioncm. Quæ ne dictu quidem sunt honesta, ista seorsim dicere prætermisit; et per immunditiam et passionem omnes complexus est turpium mistionum species. Vere enim rabies corporis, passio est, et quemadmodum febris, ant vulnus, aut alia ægritudo. Concupiscentiam malas. Ecce generatim rursus universum dixit. Omnis enim concupiscentia prava est, præter eas quæ Dei est, divinarumque rerum, secundum quam et Daniel vir desideriorum erat ª. Varia lectiones. ταύτης 0. εν καλῶς Ο. 18 καλά 0.

Et avaritiam quæ est simulacrorum servitus. Primogenitus filius malæ concupiscentiæ, est avaritia quam idololatriam nominavit, ceu auro et argento servientem. Nam idola gentium, argentum et aurum b 489 VERS. 6. Ρropter quae venit ira Dei super filios inobedientiæ. Ira et in futuro sæculo, et sæpe in præsenti apprehendit tales. Inobedientiae autem filios dicit, venia eos privans, et ostendens quod nou ex ignorantia sint in affectionibus, verum ex inobe dientia, quam sic exercuerunt, ut et seipsos huic traderent in filios, et ex ipsa manifestarentur signaremuriue. VERS. 7. In quibus et vos ambulastis aliquando, cum viveretis in illis. Non caret encomio hic sermo, tanquam nunc non vivant in his, sed erat quando vivebant in eis. Gentes enim erant. VERS. 8. Nunc autem deponite et vos omnia. Quomodo igitur, cum supra dixisset, Quondam in iis vivebatis, ac indicans quod nune non vivant, rursus dicit, Deponite omnia? Qui enim deponerent quod non habent? Polest igitur responderi, quod illul, Quando rivebatis, cooperetur el ad ea quæ nunc dicuntur. Quasi enim hoc innuit, quod olim quidem dominabatur in vos peccatum vitamque vestram detinebat, ac tyrannidem exercebat, ante baptisma videlicet, eratque difficile admodum a peccatis liberari, adeoque affectibus pravis: nunc autem per baptisma occiso in vobis peccato, facile est deponere affectus, tanquam pallium. Nec est quod prætexatis vos sub tyranno vitam vivere atque affectibus: estis enim eis mortui. Iram, indignationem, malitiam. Vindictam malitiam dicit, quam nonnulli amarulentiam nominarunt, quando quisquam malitiam in seipso serval, quo sese ulciscatur. Blasphemiam. Convicia sic vocat. Turpem sermonem de ore vestro. Emphatice dixit, Ex ore vestro: hoc est, quod sanctificatur per communicationem Dominici corporis. Absurdum enim est fardari per blasphemiam turpiloquentiamque os vestrum quod Christum recipit. VERS. 9. Ne mentiamini alter in alterum. Christun inducntes, qui dixit, Ego sum veritas e: quomodo nunc alia forma amicimini, mendacii nimirum? Planum enim hine fit, quod illuun characterem exucritis, qui vos veritate signaverit. Exuentes veterem hominem cum operibus suis. Quid tandem membra et corpus et hominem vocal corruptam vitam ac rursus vitam virtutibus insignem, idem ipsum? Ut ostendat voluntatem substantia esse potiorem, nosque ab ea potius nominari, non a substantia. Nam Scriptura equos, caues et vulpes nominat eos qui voluntatis et morum suorum nob Psal. csil, 12. e Joan. xiv, 6. Καὶ τὴν πλεονεξίαν ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρεία. Ο πρωτότοκος υἱὸς τῆς κακῆς ἐπιθυμίας ή πλεον εξία ἐστίν· ἦν εἰδωλολατρείαν ὠνόμασεν, ὡς χρυσίων καὶ ἀργυρίῳ λατρεύουσαν. Καὶ τὰ εἴδωλα γὰρ τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον. Δι' δ ἔρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας. Καὶ ἡ μέλλουσα ὀργὴ, καὶ ἡ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι πολλάκις καταλαμβάνουσι τους τοιούτου.. Απειθεία; δὲ υἱοὺς αὐτοὺς λέγει, ἀποστερών συγγνώμης, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐκ ἐξ ἀγνοίας εἰσὶν ἐν τοῖς πάθεσιν, ἀλλ' ἐξ ἀπειθεία:, ἣν οὕτως ἐξήσκησαν, ὥστε καὶ υἱοθετῆσαι ἑαυτοὺς ταύτῃ, καὶ ἐξ αὐτ τῆς γνωρίζεσθαι καὶ χαρακτηρίζεσθαι. Ἐν εἷς καὶ ὑμεῖς περιεπατήσατέ ποτε, ὅτε έζητε ἐν αὐτοῖς. Μετ' ἐγκωμίου ὁ λόγος, ὡς νῦν οὐ ζώντων αὐτῶν ἐν τούτοις, ἀλλ' ἦν ὅτε· ἐθνικοὶ γὰρ ἦσαν “ Νυνὶ δὲ ἀπόθεσθε καὶ ὑμεῖς τὰ πάντα. Πῶς οὖν ἀνωτέρω εἰπὼν, ο Οτε ἐζῆτε, καὶ ἐμφήνας, ὅτι νῦν οὐ ζῶσιν, αὖθις φησιν· Απόθεσθε τὰ πάντα; Πώς γὰρ ἂν ἀπόθοιντο ὃ οὐκ ἔχουσιν; Ἔστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι κἀκεῖνο τὸ, "Οτε ἐζῆτε, συνεργεῖ αὐτῷ δε πρὸ; τὰ νῦν λεγόμενα· ὡς ἂν εἰ γὰρ τοῦτο αινίττεται, ὅτι Πάλαι μὲν ἦρχεν ὑμῶν ἡ ἁμαρτία, καὶ τὴν ζωὴν ὑμῶν κατείχε, καὶ ἑτυράννει, πρὸ τοῦ βαπτίσματος δηλαδή, καὶ δυσχερής ἦν ἡ ἀπὸ τῶν παθῶν ἐλευθε ρία· νυνὶ δὲ διὰ τοῦ βαπτίσματος νεκρωθείσης της ἐν ὑμῖν ἁμαρτίας, εὐκολόν ἐστιν ἀποθέσθαι τὰ πάθη, ὥσπερ ἱμάτιον. Καὶ οὐκ ἔχετε προφασίζει σθαι, ὅτι ὑπὸ τῷ τυράννῳ ζῆτε καὶ τοῖς πάθεσιν· ἐνεκρώθητε γὰρ αὐτοῖς. Οργὴν, θυμόν, κακίαν. Τὴν μνησικακίαν λέγει κακίαν, ἦν τινες καὶ πικρίαν ὠνόμασαν, ὅταν τις ἐν αὐτῷ τηρῇ τὴν κακίαν, ὡς ἂν ἀνταποδῷ. Βλασφημίαν. Τὰς λοιδορίας οὕτω λέγει. Αισχρολογίαν ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν. Εμφαν τικῶς εἶπε τὸ, Ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν· τουτέστι, τοῦ ἁγιαζομένου διὰ τῆς κοινωνίας τοῦ Κυριακού σώματος. Ατοπον γὰρ ῥυπαίνεσθαι διὰ βλασφη μίας καὶ αἰσχρολογίας τὸ στόμα ὑμῶν, ὁ τὸν Χρισ στὸν δέχεται. Μὴ ψεύδεσθε εἰς ἀλλήλους. Χριστὸν ἐνδύσαμενοι, τὸν εἰπόντα, 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, πως νῦν ἄλλην μορφὴν περίκεισθε, τὴν τοῦ ψεύδους; Πρώη λον γάρ, ὅτι ἐκεῖνον τὸν χαρακτῆρα ἐξεδύσασθε, τὸν ἀπὸ τῆς ἀληθείας ὑμᾶς χαρακτηρίζονται Απεκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ. Τί δήποτε μέλη καὶ σώμα καὶ ἄνθρωπον καλεῖ τὸν διεφθαρμένον βίον, καὶ τὸν ἐνάρετον πάλιν τὸ αὐτό; Ἵνα δείξῃ ὅτι τῆς οὐσίας ἡ προαίρεσις κυριωτέρα, καὶ ἀπὸ ταύτης μᾶλλον και λούμεθα, οὐκ ἀπὸ τῆς οὐσίας. Καὶ ἡ Γραφὴ γὰρ ἵππους, καὶ κύνας, καὶ ἀλώπεκας ονομάζει τὰς ἀπὸ Variæ lectiones. κι ήτε υ. τὸ αὐτοῖ; 0.

+1237 CAP. III. '1258 et in gehennam, et ad æternum regnum 490 nos ducit voluntas, non essentia. Veterem igitur hominem, corruptam voluntatem dicit: Propterea intulil, Cum operibus, hoc est, voluntatem cum operibus. Veterem autem nominavit, turpitudinem ejus ac deformitatem et infirmitatein ostendere volens. Observa autein quomodo veteris hominis membra recensuerit: mentem, per mendacium: cor, per indignationem: os, et per blasphemiam et mendacium: oculos et abdita membra, per fornicationem: hepar, per concupiscentiam: manuts, per ava ritiam. · τῆς προαιρέσεως τοῖς τοιούτοις ζώοις ὁμοιωθέντας. mine, hujusmodi belluis facti sunt similes. Proinde Καὶ εἰς γέενναν δὲ, καὶ εἰς βασιλείαν ἡμᾶς εἰσάγει ἡ προαίρεσις, οὐχ ἡ οὐσία. Παλαιόν οὖν φησιν ἄνθρωπον, τὴν διεφθαρμένην προαίρεσιν. Διό καὶ ἐπήγαγε· Σὺν ταῖς πράξεσι· τουτέστι, τὴν προαίρεσιν μετὰ τῶν ἔργων. Παλαιὸν δὲ ὠνόμασε, τὸ αἰσχρὸν αὐτοῦ βουλόμενος δεῖξαι, καὶ τὸ δυσειδές, καὶ τὸ ἠσθενηκός. Ορα δὲ, πῶς τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου τα μέλη κατέλεξε· τὴν διάνοιαν διὰ τοῦ ψεύδους· τὴν καρδίαν, διὰ τοῦ θυμοῦ· τὸ στόμα, καὶ διὰ τοῦ ψεύδους καὶ τῆς βλασφημίας· τοὺς ὀφθαλμούς, διὰ τῆς πορνείας, καὶ τὰ κρυπτά μέλη τὸ ἦπαρ, διὰ τῆς κακῆς ἐπιθυμίας τὰς χεῖρας, διὰ τῆς πλεονεξίας. Καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμενον εἰς ἐπίγνωσιν. Νέος άνθρωπος ἢ κατὰ Θεὸν προαίρεσις, ἥτις οὐ παλαιοῦται, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἀκμάζει πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἐπίγνωσιν, ἀεὶ καὶ ἀεὶ νεωτέρα δεικνυμένη, καὶ ὅταν πλείω λάβῃ τὴν γνῶσιν καὶ μειζόνων ἀξιῶται, μᾶλλον ισχύουσα. Κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αὐτόν. Τουτέστι Χριστοῦ. ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς οὐ πρὸς γῆρας ἦλθεν, ἀλλ᾽ οὕτως ἦν καλὸς, ὡς οὐδὲ ἔστιν εἰπεῖν· ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, ἥτις παλαιοὶ καὶ φθείρει. Καὶ ἡμεῖς οὖν οἱ ὑπ᾽ ἐκείνου κτισθέντες κατ' εἰκόνα αὐτοῦ, ἐφείλομεν ἀποξύεσθαι τὴν ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν φθορὰν καὶ παλαίωσιν. Κτίσιν δὲ καὶ τὴν τοῦ βασ πτίσματος, καὶ τὴν τῆς ἀρίστης πολιτείας νόει. Οπου οὐκ ἔνι "Ελλην, καὶ Ἰουδαῖος. Τουτέστι προσήλυτος, καὶ Ἰουδαῖος ἐκ προγόνων. Περιτομὴ καὶ ἀκροβυστία, Βάρβαρος, Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθερος· ἀλλὰ τὰ πάντα, καὶ ἐν πᾶσι Χριστός. Ἰδοὺ καὶ ἄλλο ἐγκώμιον τοῦ κατὰ Χριστὸν νέου ἀνθρώπου, τὸ μήτε ἔθνους, μήτε ἀξιώματος, μήτε προγόνων διαφορὰν ἐνθεωρεῖσθαι δι αὐτῷ, ἀλλὰ τὸν Χριστὸν εἶναι χαρακτῆρα αὐτοῦ. Ἐν πᾶσι γὰρ τοῖς τὸν ἐνάρετον βίον μορφωθείσι τὰ πάντα ἐστὶν ὁ Χριστός, τουτέστι, καὶ γένος, καὶ ἀξίωμα. "Η καὶ ἑτέρως, ὅτι Πάντες εἰς Χριστὸς ἐγένεσθε, σῶμα αὐτ τοῦ ὄντες. Ενδύσασθε οὖν, ὡς ἐκλεκτοὶ τοῦ Θεοῦ, ἅγιοι καὶ ἠγαπημένοι. Τὸ εὔκολον ἀεὶ δείκνυσι τῆς ἀρε τῆς· ὥσπερ γὰρ ἱμάτιον, οὕτω καὶ ταύτην ἀναλαβεῖν δυνάμεθα· ἀλλὰ καὶ ὅτι δεῖ αὐτὴν διηνεκῶς ἔχειν, καὶ ὡς κόσμῳ χρῆσθαι· ὡς ὅ γε μὴ ἔχων ταύτην, ἀσχήμων καὶ ἄκοσμος. Καὶ μετ' ἐγκωμίου ἡ παραί νεσις καὶ ὑπερβολικῶς. Εγένοντο μὲν γὰρ ἅγιοι, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκλεκτοί, οὐδὲ ἡγαπημένοι - ὑμεῖς δὲ ταῦτα πάντα. 83Σπλάγχνα οικτιρμῶν. Οὐκ εἶπεν, Ενδύσασθε Ελεον, ἀλλὰ, Σπλάγχνα οἰκτιρμῶν· κι· ἅμα μὲν, ἵνα VERS. 10. Et induentes novum eum qui renovatur in agnitione. Novus homo est voluntas secundum Deum, quæ non consenescit, sed nunquam non viget ad Dei et divinarum rerum agnitionem, et quæ in dies magis magisque nova demonstratur: ac cum majorem acceperit cognitionem, pluribusque donata fuerit, valentiorem sese exhibet. Secundum imaginem ejus qui creavit illum. Hoc est Christi; quandoquidem et ipse ad senium non pervenerit, sed adeo formosus erat, ut ne dici quiden potest: Speciosus forma præ fliis homi num ª. Peccatum enim non fecit, quod hominem senio conficit ac corrumpit. Et nos igitur ab illo conditi secundum imaginem ejus, exuere et abradere debemus, quæ ex peccatis nascitur, corruptionem et inveterationem. Creationem autem intellige, quæ fit per baptismum et optimam vivendi rationem." VERS. 11. Ubi non est Græcus et Judaus, lloc est, proselytus et Judæus ex majoribus oriundus. Circumcisio et præputium, Barbarus, Scylla, servus, liber: sed omnia, et in omnibus Christus. En aliud encomium novi secundum Christum hominis, quod neque gentis, neque dignitatis, neque majorum ab ipso discrimen habeatur, sed Christum ejus esse signum. Is omnibus enim qui vita virtutibus conspicua sunt efformati, omnia est Christus, hoc est, et genus, et dignitas. Vel aliam ad rationem intelligas licebit nempe quod Omnes unus Christus facti sitis, cum corpus ejus estis. Vers. 12. Induite ergo, sicut electi Dei, sancti et dilecti. Facilem,virtutis apparatum semper indicat: ut enim pallium, sic et hanc assumere possumus: deinde nos oportere eam assidue habere, eaque ceu ornamento uti; adeo ut qui hac careat, deforu.is et indecorus sit. Encomion autem admiscet adhortationi eximium. Nam plerisque contingit, ut siat sancti, sed non electi, neque etiam dilecti sunt: vos autem estis hæc omnia. 491 Viscera misericordiæ. Non dixit, Induite misericordiam, sed, Misericordiæ viscera: partim, d Psal. XLIV, 3. Variæ lectiones. 3 διαφθορὰν ὅτι θεώ. Ο. σε αγαπήθησαν ο. 63 ἐλέους 0. PATROL. GR. CXXIV.

ne illos vilipendat, qui digni erant miseratione: μὴ ἐκείνους ἐξευτελίσῃ τοὺς ἀξίους οἰκτιρμῶν· partiin, ut estendat quod ex affectu intimo illis inclinari oportet, et non ut fratres erga fratres, verum ut parentes erga liberos. Ne enim mihi dicas, quod peccavit: ob eam namque causam abs te misericordiæ viscera exigo. Benignitatem, humilitatem, mansuetudinem, longanimitatem. Qui miserationis viscera induerit, illi necessario hæc aderunt. Quis enim pater adversus gnatum suum non est benignus, non moderato est animo, non contendens cum eo, sed nihil non ei permittens? Ecquis non est longanimis? Disce hic optimum ordinem. Benignitas sive comitas generat humilitatem: qui enim bonis moribus est excultus, is etiam est humilis. Ab humilitate mansuetudo est: qui enim superbus est, is et concitatioris est animi. mansuetudine longanimitas, id est magnanimitas. VERS. 13. Sapportantes invicem et donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habéal querelam. Hoc est, portantes vos mutuo, et tu illum, et ille te: et non amaruleuter alter alterius lapsus explo- rantes, sed exiguos eos putantes, dignosque dissimulatione. Expende hic quomodo ea ipse imminuerit, Querelam vocans. Sicut et Christus donavit vobis, sic et vos. Ut semper facit, a Christo eos adhortatur, illum in exeullplum proferens. At supra quidem mutuos eorum lapsus exiguos videri fecit, nudam querelam eos appellans. Cum vero Christumn exemplum producit, persuadet nobis, ut etiamsi grandia delicta fuerint, ac etiamsi nos benefactores simus eorum qui nos laserunt, etsi nos magni, ipsi vero indmæ soulis fuerint, nos tamen omnia dimittamus. Neque hoc solum, verum ut emoriamur etiam pro iis, et post mortem illis beneficium nostrum testemur, perinde ac Christus post mortem nobis beneficia impertiit. Particula euim illa, Sicut, hæc omnia exigit. VERS. 14. Super autem hæc omnia charitatem. Quia fieri potest, ut qui largiatur isthuc ex pura dilectione non faciat, sed in speciem et ex hypocrisi; iter nubis ostendit, quo possumus persequi veram largitionem. Potest autem fieri, ut quispiam mansuetus videatur et humilis, nec tamen diligat: Propterea inquit, Super omnia hæc induite charilalem. Quod vinculum est perfectionis. Ista si adsit, illa omnia connectit. Sin autem absit, dissolvuntur, et fucus et plane nihil esse deprehenduntur. Quemadmodum enim in domo nisi fuerint colligationes, quæ vincula dici solent, 492 et in corpore nisi fuerint ligamenta, nulla est reliquorum commoditas: hune ad modum charitas omuia continet perfectionem facientia, citraque hanc nemo est perfectus, verum etiamsi omnia habere videatur, imperfectus est. ἅμα δὲ, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐκ διαθέσεως δεῖ ἐπικάμ πτεσθαι αὐτοῖς, καὶ οὐχ ὡς ἀδελφοῖς ἀδελφοὶ, ἀλλ' · ὡς παισὶ πατέρες. Μή γάρ μοι εἴπῃς, ὅτι ἡμαρτε. Τὰ γὰρ σπλάγχνα διὰ τοῦτό σε ἀπαιτῶ. Χρηστότητα, ταπεινοφροσύνην, πραότητα, μα κροθυμίαν. Τῷ φορέσαντι σπλάγχνα οἰκτιρμῶν ἀνακαίως καὶ ταῦτα παρέπονται. Τίς γὰρ πατήρ πρὸς υἱὸν οὐ χρηστεύεται, οὐ ταπεινοφρονεῖ, μὴ ἐμίζων, ἀλλὰ πάντων αὐτῷ παραχωρῶν; Τίς οὐ μακροθυμεῖ; Μάθε δὲ τάξιν ἀρίστην. Η χρηστότης γεννα ταπεινοφροσύνην· ὁ γὰρ χρηστοήθης, καὶ ταπεινόφρων. ᾿Απὸ ταπεινοφροσύνης, πραότης· ὁ γὰρ ὑπέρφρου, καὶ θυμώδης. Από πραότητος, ἡ μακροθυμία, 5 ἐστιν ἡ μεγαλοψυχία. Ανεχόμενοι ἀλλήλων καὶ χαριζόμενοι ἑαυτοῖς, ἐάν τις πρός τινα ἔχῃ μομφήν. Τουτέστι, Βαστάζοντες ἀλλήλους, καὶ σὺ ἐκεῖνον, καὶ ἐκεῖνος σέ· καὶ μὴ πικρῶς ἐξετάζοντες τὰ ἀλλήλων πταίσματα, ἀλλὰ μικρὰ αὐτὰ ἡγούμενοι, καὶ ἄξια παροράσεως. "Ορα δὲ, πῶς καὶ αὐτὸς αὐτὰ ἐξηυτέλισε, Μομφήν, εἰπών. Καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἐχαρίσατο ὑμῖν, οὕτω καὶ ὑμεῖς. "Οπερ ἀεὶ ποιεῖ, ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προτρέ πεται αὐτοὺς, ἐκεῖνον παράγων ὑπόδειγμα. Αλλ' ἀνωτέρω μὲν τὰ ἀλλήλων πταίσματα μικρὰ δοκεῖν ἐποίησε, μομφὴν αὐτὰ καλέσας ψιλὴν· διὰ δὲ τοῦ τὸν Χριστὸν παραγαγεῖν, πείθει ἡμᾶς καν μεγάλα ὦσι τὰ ἁμαρτήματα, καν εὐεργέται ὦμεν τῶν ἡμᾶς βλαπτόντων, κἂν ἡμεῖς μεγάλοι, ἐκεῖνοι δὲ μικροί, ὅμως πάντα ἀφιέναι· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὑπεραποθνήσκειν, καὶ μετὰ θάνατον εὐεργετεῖν, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς εὐηργέτησεν ἡμᾶς καὶ μετὰ θάνατον. Τὸ γὰρ, Καθὼς, ταῦτα πάντα ἀπαιτεῖ. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις τὴν ἀγάπην. Επειδή ἔνι σε καὶ χαριζόμενον μὴ ἐξ ἀγάπης καθαρᾶς τοῦτο ποιεῖν, ἀλλὰ σχήματι καὶ ὑποκρίσει, δείκνυσιν ὁδὸν, δι' ἧς δυνάμεθα κατορθῶσαι τὸ ἀληθῶς χαρίζεσθαι. Εστι δὲ καὶ πράον φαίνεσθαι καὶ ταπεινόφρονα, καὶ μὴ ἀγαπᾷν. Διό φησιν· Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἐνδύ σασθε τὴν ἀγάπην. Ητις ἐστὶ σύνδεσμος τῆς τελειότητος. Πάντα ἐκεῖνα, φησίν, αὕτη συσφίγγει παροῦσα· ἀπούσης δὲ, διαλύονται καὶ ἐλέγχονται ὑπόκρισις ὄντα καὶ οὐδέν. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς οἰκίας, ἐὰν μὴ ὦσιν αἱ ἱμαντώσεις, τὰ συνήθως λεγόμενα δέματα, καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος, ἐὰν μὴ ὦσιν οἱ σύνδεσμοι, οὐδὲν ὄρε λος τῶν λοιπῶν· οὕτω καὶ ἡ ἀγάπη συνέχει πάντα τὰ τὴν τελειότητα ποιοῦντα, καὶ ἄνευ ταύτης τέ λειος οὐδεὶς, ἀλλὰ καν πάντα δοκῇ ἔχειν. ἀτελής ἐστιν. Varia lectiones. κι ἔνεστι 0.

· CAP. III. VERS. 15. Et pax Dei palmam ferat in cordibus vestris. Sæpe cum injuria sumus a quopiam affecti, gemine apud nos cogitationes certant, altera ad vindictam nos concitans, altera ad longanimitatem. Si pax Dei in nobis steterit, ut justus aliquis certaminis arbiter, hoc est judex et moderator, dede ritque victoriæ palmam ei qui jusserit at sis longanimis, cessabit adversarius tuus. Ista igitur in vobis palmam ferat, non ira, non contentio, non humana - pax (ea enim ex ultione nascitur et oppugnatione), sed Dei, quæ stabilis et indissolubilis, que ob nullam bonum mundanum fit, æque atque Dei erga nos pax, nollius causa facta est, verum simpliciter οὐ clementiam et dilectionem solvit inimicitiam quam erga os habebat. Qui vero, cum charitatis meminisset, rursus de pace disputare incipit? Videtur enim supervacanea hæc esse, admonitio, cuin sub charitate pax etiam contineatur. Potest igitur dici, quod cum non raro amicus amicum accusel, atque ex abundanti dilectione contentiones, injuriæ, et pugnæ oriantur; Non hoc, inquit, volo, sed una cum dilectione pacem Dei habete, omnia cum ordinantem, tum judicantem. Καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ βραβευέτω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Ὑβρίσθημεν πολλάκις ὑπό τινος· ἀγωνίζονται παρ' ἡμῖν λογισμοὶ δύο, ὁ μὲν εἰς ἄμυ ναν κινῶν, ὁ δὲ εἰς μακροθυμίαν. Ἐὰν ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ στῇ ἐν ἡμῖν, ὥσπερ τις βραβευτής δίκαιος, τουτέστι κριτὴς καὶ ἀγωνοθέτης, καὶ δῷ τὸ βραβείον τῆς νίκης τῷ κελεύοντι μακροθυμεῖν, παύσεται ὁ ἀνταγωνιστής. Αὕτη οὖν βραβευέτω ἐν ὑμῖν, μὴ ὁ θυμός, μὴ ἡ φιλονεικία, μὴ ἡ ἀνθρωπίνη εἰρήνη· ἐκείνη γὰρ ἐκ τοῦ ἀμύνασθαι γίνεται, ἐκ τοῦ ἀντι δρᾷν· ἀλλ' ἡ τοῦ Θεοῦ, ἡ βεβαία, ἡ ἀδιάλυτος, ἡ διὰ μηδὲν κοσμικὸν ἀγαθὸν γινομένη, ὥσπερ οὐδὲ ἡ τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς διά τι ἐγένετο, ἀλλ᾽ ἁπλῶς διὰ φιλανθρωπίαν καὶ ἀγάπην ἔλυσε τὴν πρὸς ἡμᾶς ἔχθραν. Πῶς δὲ τῆς ἀγάπης μνησθείς, πάλιν περί τῆς εἰρήνης ἄρχεται καὶ διαλέγεται; Φαίνεται γὰρ περιττὴ ἡ παραίνεσις, εἴ γε τῇ ἀγάπῃ καὶ ἡ εἰρήνη ἐμπεριέχεται. Εστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι ἐπεὶ πολλάκις ἐγκαλεῖ καὶ φίλος τῷ φίλῳ, καὶ ἀπὸ πολλῆς σε ἀγάπης, καὶ φιλονεικίαι, καὶ ὕβρεις, καὶ μάχαι ἐγεί. ρονται, Ού, φησίν, οὐ τοῦτα βούλωμαι, ἀλλὰ μετὰ τῆς ἀγάπης καὶ τὴν εἰρήνην ἔχετε τοῦ Θεοῦ, πάντα κατατάττουσαν καὶ κρίνουσαν. Εἰς ἦν καὶ ἐκλήθητε ἐν ἑνὶ σώματι. Τουτέστιν, εἰς εἰρήνην καλῶν ὁ Χριστὸς, ἐποίησεν ἡμᾶς ἐν σῶμα, κεφαλὴ αὐτὸς γενόμενος. Διὰ τί γὰρ σε ἄλλο Ασμὲν ἐν σῶμα, ἢ ἵνα ὡς μέλη ὄντες ἀλλήλων ταύτην τηρῶμεν, καὶ μὴ διιστώμεθα; "Η, ὅτι Ἐπὶ τῇ εἰρήνῃ ἐκλήθητε, τουτέστι, μυρίων ἀγαθῶν ἠξιώ θητε διὰ τῆς εἰρήνης. Εἰ μὴ γὰρ εἰρηνεύσαμεν πρὸς Θεὸν, οὐκ ἂν ἐκλήθημεν ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὸ δοῦ λοι αὐτοῦ εἶναι, καὶ τῶν ἀγαθῶν αὐτοῦ μετέχειν. Καὶ εὐχάριστοι γίνεσθε. Τοῦτ' ἔστιν εὐχάριστον εἶναι, τὸ ὁμοίως κεχρῆσθαι τοῖς ὁμοδούλοις, ὥσπερ αὐτῷ ὁ Θεός. Ο γὰρ τῷ Θεῷ χάριν ὁμολογῶν, ὡς ὑπ' αὐτοῦ ἀφεθείς, οὐκ ἀμυνεῖται τὸν ἀδικήσαντα· ὡς ὅ γε ἀμυνόμενος οὐ μέμνηται ὧν αὐτὸς εὖ ἔπαθε σ7. κατ' ἐκεῖνον τὸν ἀφεθέντα μὲν μυρίων ταλάντων, μὴ ἀφέντα δὲ τὰ ἑκατὸν δηνάρια. Εὐχαριστῶμεν τοίνυν ὅ τι δ᾽ ἂν πάσχωμεν, καὶ παρ' ὅτου δήποτε, καὶ μαρτυρίου στέφανον ληψόμεθα. Ο λόγος τοῦ Χριστοῦ 15 ἐνοικείτω ἐν ὑμῖν πλουσίως. Δείκνυσιν ἡμῖν ὁδὸν δι' ἧς εὐχάριστοι ἐσόμεθα. Ἐὰν γὰρ ἐνοικῇ ἐν ἡμῖν ὁ λόγος τοῦ Χρι στοῦ, τουτέστιν, ἡ διδασκαλία, τὰ δόγματα, αἱ παρ αινέσεις, δι' ὧν διδάσκει ἡμᾶς καταφρονεῖν τῆς παρούσης ζωῆς, καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀγαθῶν, οὐδενὶ τῶν δυσχερῶν εἴξομεν, ἀλλὰ πάντα καρτερώς φέροντες, εὐχαριστήσομεν ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν. Οὐκ εἶπε δὲ ἁπλῶς, Εστω ἐν ὑμῖν, ἀλλ', Ἐνοικείτω, και, Πλουσίως. Ἐὰν γὰρ πλούσιοι ὦμεν ἐν τῇ • Matth. xvu, 24. περί της Ο. In quam vocati estis in uno corpore. Hoc est ad pacem vocans Christus, fecit nos unum corpus, caput ipse factus. Etenim quam aliam ob causam sumus unum corpus, quam ut veluti membra alter allerius, pacem hanc servemus, et non dissideamus? Vel, quia Ad pacem vocati estis, hoc est, innumeris bonis estis donati per pacem. Nisi enim pacem habuissemus apud Deum, non essemus vocați ab eo ut servi ejas essemus, bonorumque ejus participes. Et grati estote. Istud est gratum esse, talem sese gerere erga conservos, qualem se erga ipsum exhibult Deus. Qui enim Deo gratias agit, quod sibi noxam remiserit, is non facile ulciscetur sese de eo a quo sibi injuria facta est: sicut is qui vindictâm sumit, non meminit quantis ipse sit beneficiis affectus, juxta illum, cui cum dimissa essent decem millia talentorum, centum denarios dimittere tamen noluerit e. Gratias igitur agamus quodcunque patiamur et a quocunque, et martyrii coronam accipiemus. VERS. 16. Verbum Christi inhabitet in vobis abunde. Viam nobis præmonstrat, per quam grati erimus. Si enim in nobis 493 habitet verbum Christi, hoc est, doctrina, dogurata, et admonitiones, quibus nos docet cum præsentem vitam, tumi bona ejus aspernari, nulli molestiæ cedemus, verum omnia constanter ferentes, gratias agemus oh ea quæ nobis obvenient. Non dixit autem simpliciter, Sit in vobis, sed, Inhabitet, et, Abunde. Si enim opulenti fuerimus in cognitione Scripturarum Varia lectiones. κα τί γὰρ καὶ διὰ τί m. δε μεμνήσθαι ἔοικεν ὧν ἔπαθεν αὐτός ο. 38 Θεού ο.

omines calamitates æquo animo feremus, perinde ac γνώσει τῶν Γραφών, πάσας τὰς συμφορὰς εὐκόλως dives in pecunis jacturam ferre potest. οἴσομεν, ὥσπερ καὶ ὁ πλούσιος ἐν χρήμασι ζημίαν ἐνεγκεῖν δύναται. In omni sapientia. lioc est, in omni virtute. Sapientiam enim virtutem appellat, sicut et peccatum insipientiam David: Dixit insipiens in corde suo; et, Putruerunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ B. Docentes et commonentes vos ipsos psalmis, el hymnis, et canticis spiritualibus. Quia lectio laborem habet, multumque illi molestie inest, non ad historias duxit, verum ad psalmos, ut simul et animum canendo oblectes, laboremque fallas. Psalmis autem hymnos subjunxit, ceu rem quampiam perfecliorem. Psallere namque, hominum; lymnos vero concinere, angelorum est. In gratia cantantes. Hoc est, cum gratia et vou luptate spirituali. Ut enim humanæ cantilenæ gratiam habere videntur, etiamsi non spiritualem: hunc ad modum divinæ spiritualem habent oblectationem. Vel quia ex dono spirituali illis obtigerat ut canerent. In corde vestro Domino. Non simpliciter ore, sed, Corde, id est, cum attentione. Hoc enim est Deo canere; illud vero, aeri. Aliter, in corde, non al ostentationem. Nam elsi in foro fueris, poles apud teipsum canere, nemine audiente. VERS. 17. Et omne quodcunque facitis in verbo aut opere, omnia in nomine Domini Jesu. Si edas, si bibas, si peregrineris, omnia in nomine Dei age, hoc est, ipsum adjutorem invocans; ubi primum preces ad eum fuderis, tum demum opera tua aggrediaris. Dei nomen dæmones ejicit, et opera tua ficilia tibi non reddet? Vel hoc ait: Dominum Jesum invocate; non angelos superinducite. Gratias agentes Deo Patri per ipsum. Si Filium invoces, Patrem iuvocas per ipsum: si Filio gratias agis, per ipsum etiam Patri gratias agis. Vel, Quemadmodum nosipsos Filius ad Patrem adduxit, sic et ipse gratiarum actionem nostram ad Patrem perfert, omnium bonorum mediator nobis exsistens. VERF. 18. Mulieres, subdita estole viris vestris, sieut oportet in Domino. Cur non in omnibus Epistolis, sed in hac, et ad 494 Ephesios, et ad Timotheum ac Titum hæc præcipit? Vel quia verisimile est quod in his urbibus tales dissensiones fuerint: vel quia firma erat bic Ecclesia, ac reliqua apud eos bene habebant, et quod reliquum erat, de hisce loquitur. Aliis vero in altioribus dogmatibus defectum patientibus, magis erat neces sarium de iis scribere, ac hujusmodi adhortationes • Psal. xxxvi, 5. f Psal. 1111, Ἐν πάσῃ σοφίᾳ. Τουτέστιν, ἐν πάσῃ ἀρετῇ. Σοφίαν γὰρ τὴν ἀρετήν φησιν, ὥσπερ καὶ τὴν ἁμαρτ τίαν ἀφροσύνην ὁ Δαυΐδ· Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· καὶ Προσώζεσαν οι μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου. Διδάσκοντες καὶ νουθετοῦντες ἑαυτοὺς ψαλ. μοῖς, καὶ ὕμνοις, καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς. Ἐπει· δὴ ἡ ἀνάγνωσις ἔχει πόνον καὶ πολὺ τὸ φορτικόν, οὐκ ἐπὶ ἱστορίας ήγαγεν, ἀλλ' ἐπὶ ψαλμούς, ἵνα ὁμοῦ καὶ τέρπῃς τὴν ψυχὴν ἄδων, καὶ ὑποκλέπτης τὸν πόνον. Μετὰ δὲ τοὺς ψαλμούς, τοὺς ὕμνους τέ θεικεν, ὡς τελειότερόν τι πράγμα. Τὸ μὲν γὰρ ψάλλειν, τῶν ἀνθρώπων· τὸ δὲ ὑμνεῖν, τῶν ἀγ γέλων. G Εν χάριτι άδοντες. Ἀντὶ τοῦ, μετὰ χάριτος καὶ ἡδονῆς πνευματικῆς. Ωσπερ γὰρ τὰ ἀνθρώπινα ᾄσματα χάριν ἔχειν δοκοῦσιν, εἰ μὴ πνευματικήν οὕτω τὰ θεῖα, πνευματικήν. Η ὅτι καὶ ἀπὸ χαρί σματος εἶχον τὸ ἄδειν. Ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν τῷ Κυρίῳ. Οὐχ ἁπλῶς τῷ στόματι, ἀλλ', Ἐν τῇ καρδίᾳ, ὅ ἐστι, μετὰ προσοχῆς. Τοῦτο γάρ ἐστι τῷ Θεῷ ᾄδειν, ἐκεῖνο δὲ τῷ ἀέρι. Καὶ ἄλλως ἐν τῇ καρδίᾳ, μὴ πρὸς ἐπίδειξιν. Κἂν γὰρ ἐν ἀγορᾷ ᾖς, δύνασαι κατὰ σαυτὸν ἄδειν μηδενὸς ἀκούοντος. Καὶ πᾶν ὃ ἂν ποιῆτε ἐν λόγῳ ἢ ἔργῳ, πάντα ἐν ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Ἐὰν ἐσθίῃς, ἐὰν πίνῃς, ἐὰν ἀποδημῇς, πάντα ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ πράττε, τουτέστιν, αὐτὸν καλῶν βοηθόν, πρότερον αὐτῷ εὐχόμενος, καὶ οὕτως ἅπτου τῶν ἔργων. Τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα δαίμονας ἐκβάλλει, καὶ τὰ πρά γματα οὐκ εὐμαρίσει σοι; Η τοῦτό φησιν, ὅτι Τὸν Κύριον Ἰησοῦν ὀνομάζετε· μὴ τοὺς ἀγγέλους ἐπεισάγετε. Εὐχαριστοῦντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κ δι' αὐτοῦ. Αν τὸν Υἱὸν καλῇς, δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα καλεῖς. Αν τῷ Υἱῷ εὐχαριστῇς, δι' αὐτοῦ τῷ Πατρὶ εὐχαρι στεῖς. "Η, ὅτι Ωσπερ ἡμᾶς αὐτοὺς ὁ Υἱὸς τῷ Παν τρὶ προσήγαγεν, οὕτω καὶ τὴν εὐχαριστίαν ἡμῶν αὐτὸς προσάγει τῷ Πατρὶ, πάντων τῶν ἀγαθῶν μετ σίτης ἡμῖν ὤν. " Αἱ γυναῖκες, ὑποτάσσεσθε τοῖς ἀνδράσιν ὑμῶν, ὡς ἀνῆκεν ἐν Κυρίῳ. Τί δήποτε μὴ ἐν πάσ σαις ταῖς Ἐπιστολαῖς, ἀλλ' ἐν ταύτῃ, καὶ τῇ πρὸς Ἐφεσίους, καὶ τῇ πρὸς Τιμόθεον καὶ Τίτον, ταῦτα ἐπιτάττει; Η ὅτι εἰκὸς ἐν ταύταις ταῖς πόλεσιν εἶναι τοιαύτας διχοστασίας· ἢ ὅτι ἑδραία ἦν ἐνταῦ θα ἡ Ἐκκλησία, καὶ τὰ ἄλλα αὐτοῖς κατώρθωτο, καὶ λοιπὸν περὶ τούτων διαλέγεται. Τοῖς δὲ ἄλλοις Ελλειπόντων δογμάτων ὑψηλοτέρων, ἀναγκαιότερον " ἦν δι' ἐκεῖνα γράφειν, τῶν δὲ τοιούτων ὑποθηκῶν Variæ lectiones. 80 Πνεύματι ο. 60 τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν m. €¹ ávzyzziov 0. "

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. CAP. JII. ἀμελεῖν. Πολλὴ δὲ ἡ ἐμφέρεια κἂν τούτοις ταύτῃ τῇ praetermittere. Magna autem in hisce similitudo Επιστολῇ καὶ τῇ πρὸς Ἐφεσίους. Τί δέ ἐστι τὸ, est Epistolæ ad Ephesios cum hac. Quid autem est, Εν Κυρίῳ; 'Αντὶ τοῦ, Διὰ τὸν Κύριον ὑποτάσσεσθε. In Domino? Pro eo quod est, Propter Dominum Οὐ γὰρ μόνον τὴν ἀπὸ φύσεως ὑποταγὴν ἀπαιτῶ obedite. Non enim obedientiam natura solummodo (τοῦτο γὰρ δηλοῖ διὰ τοῦ, ὡς ἀνῆκε, τουτο debitan a vobis exigo (hoc enim indicat per ἐστιν, ὥσπερ ἐστὶ καθῆκον), ἀλλὰ καὶ τὴν διὰ Θεὸν hoc quod ait, Sicut oportet, hoc est, uti conμάλιστα. venit), sed potissimum etiam eam quæ est propter Dominum. Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, καὶ μὴ πικραίνεσθε «πρὸς αὐτάς. "Ορα, πῶς τὸ κατάλο ληλον ἑκάστῳ γένει παραινεῖ· γυναιξὶ μὲν τὴν ὑποταγήν· ἀνδράσι δὲ, τὴν ἀγάπην. Οὐχ οὕτω γὰρ ἡ [παρά] τοῦ ἀρχομένου ἀγάπη πρὸς τὸν ἄρχοντα ζητεί ται, ὡς ἡ τοῦ ἄρχοντος πρὸς τὸν ἀρχόμενον. Ἀπὸ μὲν οὖν τοῦ ἀγαπᾶσθαι ἡ γυνὴ γίνεται καὶ αὐτὴ φι λική· ἀπὸ δὲ τοῦ δουλεύεσθαι, ὁ ἀνὴρ ἐπιεικής. Ἐπειδὴ δὲ ἔστι καὶ ἀγαπῶντα πικραίνεσθαι (μάλιστα γὰρ αἱ πρὸς τὰ φιλούμενα πρόσωπα μάχαι αὗται πικραὶ), διὰ τοῦτό φησι· Μὴ πικραίνεσθε. Τῷ ὄντι γὰρ ἀπὸ πολλῆς πικρίας τοῦτο γίνεται, τὸ διαστασιάζειν τινὰ πρὸς τὸ μέλος αὑτοῦ. Τὰ τέκνα, ὑπακούετε τοῖς γονεῦσι κατὰ πάντα. Τοῦτο γὰρ ἐστιν εὐάρεστον ἐν Κυρίῳ. Πάλιν τὸ, Ἐν Κυρίῳ. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς φύσεως μόνης βούλες ται ἡμᾶς ταῦτα ποιεῖν, ἀλλὰ καὶ ὅτι τῷ Θεῷ δοκεῖ, ἵνα καὶ μισθὸν ἔχωμεν, ὡς διὰ τὸν Θεὸν ποιοῦντες. Εὐσεβῶν δὲ πατέρων παισὶ διαλεγόμενος, εἶπε τὸ, Κατὰ πάντα, ἐπεὶ τοῖς γε ἀσεβέσι πατράσιν οὐ κατὰ πάντα δεῖ ὑπακούειν. Οὐ γὰρ δὴ καὶ ὅτε εἰς ἀσέβειαν ἐκβιάζονται, πειστέον. Οι πατέρες, μὴ παροργίζετε τὰ τέκνα ὑμῶν, ἵνα μὴ ἀθυμῶσι. Τουτέστι, Μὴ πάντα ὅσα πράτ τουσι, πικρῶς ἐξετάζετε· ἀλλ' ἔστιν & καὶ παρορᾷν θέλετε, ἵνα μὴ φιλονεικοτέρους αὐτοὺς ποιῆτε, καὶ εἰς ἀθυμίαν ἐμβάλητε. Ορα δὲ σοφίαν, πῶς ἐπ· έκλασε τοὺς γονεῖς, καὶ ἔκαμψεν αὐτῶν τὰ σπλάγχνα διὰ τοῦ εἰπεῖν, ἵνα μὴ ἀθυμῶσι. Τοῖς γὰρ πατράσι πᾶσα σπουδή, μὴ ἀθυμεῖν τοὺς παῖδας. VERS. 19. Viri, diligile uxores, et nolile amari esse ad illas. Animadverte quomodo ejus quod utrique sexui competit, commonefaciat: uxores quidem, ut obediant; maritos vero, ut diligant. Non enim adeo a subdito erga principem dilectio queritur, at a principe erga subditum. Ex eo enim quod uxor diligatur, diligit et ipsa vicissim: ac dum ipsa marito inservit, redditur ei mansuetus. Quia vero feri potest, ut quisquam diligat, interim tamen exasperetur, (nam amicorum altercationes sunt acerbissimæ) propterea inquit, Ne sitis amari. Revera enim ex multa hoc fit amarulentia, quod quisquam dissideat adversus membrum suum. Vers. 20. Filii, obedite parentibus per omnia; hac enim placitum est in Domino. Rursus, In Domino. Non enim a sola natura nos ista vult facere, verum quia et Deo visum est, ut mercedem habeamus cen Dei causa facientes. Piorum autem parentum liberis verba faciens, dixit, Per omnia. Nam impiis parentibus non est per omnia obtemperandum. Non enim quando ad impietatein cogunt, eis est obediendum. VERS. 21. Patres, nolite and indignationem prα vocare filios vestros, ne pusillo animo fiant. Hoc est, Ne omnia quæcunque agunt, amarulenter et exacte inquirite, sed quædam a vobis sunt dissimulanda, ne contentiosiores eos faciatis, atque in mœrorem conjiciatis. Observa autem ejus sapientiam, quomodo infregerit parentes, eorumque viscera inflexerit per hoc quod dixit, Ne pusillo fiant animo. Universa enim parentum cura in hoc incumbit, ne l:beri dejecto sint animo. VERS. 22. Servi, obedite per omnia dominis carnalibus. Statim jus obedientiæ ipsum servi nomen attulit: sed, ne illos angeret, addidit, Dominis carnalibus. Polior enim tui pars, anima, inquit, Οἱ δοῦλοι, υπακούετε κατὰ πάντα τοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις. Εὐθέως δικαίωμα τοῦ ὑπακούειν αὐτὸ τὸ ὄνομα τὸ τοῦ δουλοῦ· ἀλλ᾽ ἵνα μὴ ἀλγήσῃ, ἐπήγαγε· Τοῖς κατὰ σάρκα κυρίοις. Τὸ γὰρ κρεῖτε τόν σου, ἡ ψυχὴ, φησίν, ἠλευθέρωται. Πρόσκαιρος ή est libera; servitus est. temporaria: animam 495 δουλεία· μᾶλλον οὖν ὑπόταξον τὴν ψυχὴν, ἵνα εθελουσίως [-λούσιος?] ᾗ ἡ δουλεία. Μὴ ἐν ὀφθαλμοδουλείᾳ, ὡς ἀνθρωπάρεσκοι. Ποίησον, φησί, τὴν ἀπὸ τοῦ νόμου δουλείαν ἀπὸ τοῦ φόβου γίνεσθαι τοῦ Χριστοῦ. Οταν γὰρ μὴ ὁρῶντος τοῦ δεσπότου πράττης τὰ δέοντα, δῆλον ὡς διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμὸν ποιεῖς· ἐὰν δὲ ὅταν ὁρᾷ ὁ δεσπότης μόνον, τότε ἀνθρωπάρεσκος εἶ· τοιοῦτος δὲ ῶν, σαυτὸν βλάψεις. Κύριος γὰρ διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων. Psal. LII, 6. 68 παραπικρ. Ο. igitur potius submitte tuam, ut voluntaria sit servitus. Non ad oculum seruientes, quasi hominibus placentes. Effice, inquit, at servitus ex lege debita, ex metu Christi fiat. Cum enim hero non cernente functus fueris fidelis servi officio, perspicuum est quod ob Dei oculum isthue agas; si autem solummodo cum herus conspexerit, tunc hominibus pla ces. Talis autem si fueris, teipsum damno afficies: Dominus enim dispersil ossn hominibus placentium 4 Varia lectiones.

Sed in simplicitate cordis metuentes Dominum. Hoc enim est metuere Dominum, quando nentine vidente nihil agimus mali: bæc autem cordis est simplicitas, non ad homines respicere. Qui hominibus igitur placet, non est simplex. VERS. 23. Ει quodcunque facilis, ex animo operamini, tanquam Domino, et non hominibus. Non solum a simulatione, verum etiam a torpore eos liberari cupit; imo ipsos pro servis liberos facit, quippe qui non opus habeant dominorum imperio. Quod enim ait, Ex animo, hoc est, cum benevolentia, non cum servili necessitate, sed libere et voluntario facere. VERS. 24. Scientes quod a Domino accipietis retributionem hæreditatis. Domini enim non sæpe servos haeredes faciunt, etiamsi decies millies eis bene servierint: Dominus autem hæreditatis quæ in coelis est, retributionem vobis dabit, si benevolentiam erga dominos custodiatis. Domino enim Christo servitis. Qui ordinem vobis hunc destinavit et subjectionem. Quod autem serviatis Christo, planum est ex eo quod inse sit vester remunerator. VERS. 24. Qui autem injuriam facil, recipiet id quod inique gessit, et non est personarum acceptio. Servus autem qui dominum suum vel negligenter serviendo, vel res heriles suffurando injuria afficit, mercedem a Deo feret. Non enim personarum acceptor est Deus, ut miscreatur servi, ceu infirmæ partis, qui lege sancivit, ne judex pauperis misereatur in judicio i. Vel aliter: Christianus servus Græcum et infidelem herum injuria afficiens, non arbitretur evasurum sese condemnationem. Non enim personarum acceptor est Christus, ut ipsi ceu Christiano remittat quod adversus iufdelem dominum deliquit. Etsi autein ad servos videatur dicere istud, Non est personarum respectus: domini tamen hoc etiam ceu ipsis conveniens accipiant. 496 CAPUT IV. Vers. 1. Domini, quod justum est et æquum servis præstate. Quid est justum? Ipsos pro laboribus remunerare, rerumque omnium copiam suppeditare, nec permittere ut aliena ope indigeant. Non enim postquam audivisti quod a Deo sint mercedem accepturi, tu eos privabis iis ad quæ tu obstringeris. Scientes quod et vos Dominum habetis in cœlis. Perinde ac illi vos dominos habent, sic et vos Dominum habetis. Qua igitur mensura mensi fueritis vestris servis, metietur et vobis Dominus vester i. Vel, quia et vos cum illis eumdem habetis DomiHum, itaque tanquam conservis vos ipsis exhibete. Hic enim communem servitutem fecit. VERS. 2. Orationi instate, vigilantes in ea in grai Levit. six, 15. j Luc. vi, Αλλ' ἐν ἁπλότητι καρδίας φοβούμενοι τὸν Κύριον. Τοῦτο γάρ ἐστι φοβείσθαι τὸν Κύριον, ὅταν μηδενὸς ὁρῶντος, μηδὲν πράττωμεν κακόν· τοῦτο δὲ καὶ ἁπλότης τῆς καρδίας, τὸ μὴ πρὸς ἀνθρώπους, ὁρᾷν. 'Αρα οὖν ὁ ἀνθρωπάρεσκος οὐχ ἁπλοῦς. Καὶ πᾶν ὃ ἐὰν ποιῆτε, ἐκ ψυχῆς ἐργάζεσθε, ὡς τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐκ ἀνθρώποις. Οὐ μόνον υπο κρίσεως, ἀλλὰ καὶ ἀργίας αὐτοὺς ἀπηλλάχθαι βού λεται. Μᾶλλον δὲ ἐλευθέρους αὐτοὺς ἀντὶ δούλων ποιεῖ, ὅταν μὴ δέωνται τῆς τῶν δεσποτῶν ἐπιστασίας. Τὸ γὰρ, Ἐκ ψυχῆς, τοῦτό ἐστι, τὸ μετ' εὐνοίας, μὴ μετὰ δουλικῆς ἀνάγκης, ἀλλὰ μετὰ ἐλευθερίας καὶ προαιρέσεως ποιεῖν. Εἰδότες ὅτι ἀπὸ Κυρίου λήψεσθε τὴν ἀντ· απόδοσιν τῆς κληρονομίας. Οἱ μὲν γὰρ δεσπόται οὐ ποιοῦσι πολλάκις κληρονόμους τοὺς δούλους, κἂν μυριάκις αὐτοῖς καλῶς δουλεύσωσιν· ὁ δὲ Κύριος τῆς ἐν οὐρανοῖς κληρονομίας τὴν ἀνταπόδοσιν δώσει ὑμῖν, ἐὰν εὔνοιαν φυλάττητα πρὸς τοὺς δὲ σπότας. Τῷ γὰρ Κυρίῳ Χριστῷ δουλεύετε. Τῷ τάξιν νομοθετήσαντι καὶ ὑποταγήν. Οτι δὲ δουλεύετε Χριστῷ, δῆλον ἐκ τοῦ αὐτὸν εἶναι ὑμῖν τὸν μισθαποδότην. Ο δὲ ἀδικῶν κομίσεται ὁ ἡδίκησε, καὶ οὐκ ἔστι προσωποληψία. Ὁ δὲ ἀδικῶν δοῦλος τὸν δεσπότην, ἢ ἐν τῷ ἀμελῶς δουλεύειν, ἢ ἐν τῷ νοσφίζεσθαι τὰ δεσποτικὰ, τὴν ἀντιμισθίαν ἕξει παρὰ τοῦ Θεοῦ. Οὐ γάρ ἐστι προσωπολήπτης ὁ Θεός, ἵνα ἐλεήσῃ τὸν δοῦλον ὡς ἀσθενὲς μέρος· ὅς γε καὶ διὰ τοῦ νόμου προσέταξε μὴ ἐλεεῖν πτωχὸν ἐν κρίσει. Η καὶ ἄλλως· Ὁ Χριστιανός δοῦλος ἀδικῶν Ελληνα δεσπότην, μὴ οἰέσθω ὡς ἐκφεύξεται τὴν κατάκρισιν. Οὐ γάρ ἐστι προσωπολήπτης δ Χριστὸς, ἵνα αὐτῷ ὡς Χριστιανῷ ἀφῇ τὸ πρὸς τὸν Ελληνα δεσπότην ἁμάρτημα. Κἂν πρὸς τοὺς δού λους δὲ δοκῇ λέγειν τὸ, Οὐκ ἔστι προσωποληψία, ἀλλ᾽ οὖν καὶ οἱ δεσπόται ὑποδεχέσθωσαν τοῦτο καὶ ὡς αὐτοῖς ἁρμόζον. ⋅ Οι κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δού λοις παρέχεσθε 48. Τί ἐστι τὸ δίκαιον; Τὸ ἀμείβε σθαι αὐτοὺς τῶν πόνων, καὶ πάντων ἐν ἀφθονία καθιστᾷν, καὶ μὴ ἐὰν ἑτέρων δεῖσθαι. Μὴ γὰρ ἐπειδὴ ἤκουσας ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἔχουσι τὸν μισθόν, ἀποστερήσῃς σὺ αὐτοὺς τῶν παρὰ σοῦ ὠφελημένων. Ειδότες ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε Κύριον ἐν οὐρα τοῖς. Ωσπερ ἐκεῖνοι ὑμᾶς, οὕτω καὶ ὑμεῖς ἔχετε Κύριον. τῷ οὖν μέτρῳ μετρείτε τοῖς ὑμετέροις δούλοις, μετρήσει καὶ ὑμῖν ὁ Κύριος ὑμῶν. "Η, ὅτι Καὶ ὑμεῖς μετ' ἐκείνων ἔχετε Κύριον, ὥστε ὡς ὁμο δούλοις προσφέρεσθε. Ἐνταῦθα γὰρ κοινὴν τὴν δου λείαν ἐποίησε. Τῇ προσευχῇ προσκαρτερεῖτε, γρηγοροῦντες Varia lectiones. 18 παρέχετε ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. — CAP. IV. ἐν αὐτῇ ἐν εὐχαριστία. Οἶδεν ὁ διάβολος ὅσον liarum actione. Novit diabolus quantum bomun sit ἀγαθὸν ἡ εὐχὴ, καὶ διὰ τοῦτο ἀποπηδἂν ἡμᾶς ποιεί. Διό φησι Παύλος· Προσκαρτερεῖτε. Ἐπεὶ δὲ ὁ προσκαρτερῶν πολλάκις εἰς ῥᾳθυμίαν καὶ ἔκλυσιν ὑπάγεται, φησί· Γρηγοροῦντες· τουτέστι νήφον τες, ἀεὶ νεκροὶ ὄντες πρὸς τὸ ἔργον τῆς προσευχής ἀλλὰ καὶ ἐν εὐχαριστίᾳ, τουτέστι, μετὰ εὐχαριστίας ταύτην ποιοῦντες· αὕτη γὰρ ἡ ἀληθινὴ εὐχὴ ἡ εὐχαριστίαν ἔχουσα ὑπὲρ πάντων ὧν ἴσμεν, καὶ ὧν οὐκ ἴσμεν, ὧν εὖ ἐπάθομεν, ἢ ἐθλίβημεν, ὑπὲρ τῶν κοινῶν εὐεργεσιῶν. Προσευχόμενοι ἅμα καὶ ὑπὲρ ἡμῶν. "Ορα τα πεινοφροσύνην, εἴ γε Παῦλος τῆς τούτων ἐδεῖτο εὐχῆς. "Ινα ὁ Θεὸς ἀνοίξῃ ἡμῖν θύραν τοῦ λαλῆσαι τὸ μυστήριον τοῦ Χριστοῦ (δι' δ καὶ δέδεμαι), ἵνα φανερώσω αὐτὸ, ὡς δεῖ με λαλῆσαι. Τουτέστιν, Ινα παρρησίαν μοι δῷ, οὐχ ὅπως ἀπαλλαγῶ τῶν δεσμῶν, ἀλλ᾽ ὅπως λαλήσω τὸ μυστήριον τοῦ Χριστοῦ, ὡς δεῖ με λαλῆσαι· τουτέστι, μὴ μετὰ ὑποστολῆς, ἀλλ' εὐπαρρησιάστως. Πῶς δὲ δεδεμένος ἑτέρους παρακαλεῖ καὶ ἀξιοῖ λαβεῖν 8 εἶχεν; Οὐ μόνον ταπεινοφρονῶν, ἀλλὰ καὶ δεικνὺς τὴν δύναμιν τῆς φιλαδέλφου εὐχῆς. Ἐδεῖτο γὰρ καὶ τῆς ἄνωθεν ῥοπῆς, ἦν αὐτῷ πλείονα ἡ εὐχὴ τῶν ἀδελφῶν ἔμελλε δώσειν· ἅμα δὲ καὶ ἐνάγων αὐτοὺς εἰς τὸ εύχεσθαι. Εἰ γὰρ ὑπὲρ αὐτοῦ, πόσῳ μᾶλλον ὑπὲρ ἑαυτῶν; Εν σοφίᾳ περιπατεῖτε πρὸς τοὺς ἔξω. Οπερα καὶ ὁ Κύριος εἶπεν· Ἰδοὺ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί τοῦτο δὲ οὗτος “νῦν φησιν, ὅτι Φυλακτικοί γίνεσθε, μηδεμίαν λαβὴν διδόντες τοῖς ἔξω καθ' ὑμῶν ἐν οἷς οὐ βλάπτουσι, μηδὲ ἀκαίρως σκανδαλίζοντες αὐτούς. Εξω γάρ εἰσι, τουτέστιν, οὐ συνήθεις ἡμῖν, οὐδὲ τῆς αὐτῆς αὐλῆς, ἀλλὰ κἂν τὸν αὐτὸν οἰκῶσι κά σμον, ἔξω εἰσὶν, ὡς καὶ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς βασιλείας πόρρω ὄντες. Διὸ ἐν φρονήσει δεῖ προσο φέρεσθαι αὐτοῖς. Σοφίαν γὰρ τὴν φρόνησιν λέγει ἐνταῦθα. Πρὸς γὰρ τοὺς συνήθεις οὐ τοσαύτης δεῖ ἀσφαλείας. Παραμυθεῖται δὲ αὐτοὺς καὶ διὰ τοῦ και λέσαι τοὺς Ἕλληνας έξω. Τὸν καιρὸν ἐξαγοραζόμενοι. Οὐ ποικίλους ἡμᾶς εἶναι βουλόμενος ἢ ὑποκριτάς, ταῦτά φησιν, ἀλλὰ τοῦτο λέγει, ὅτι οὐκ ἔστιν ὑμέτερος ὁ καιρὸς, έκείνων ἐστί. Δύνασθε οὖν καὶ ὑμέτερον τοῦτον στ ποιή σαι ἑτέρως, ἐὰν μετὰ φρονήσεως περιπατῆτε, ἐὰν μὴ μάχας ἀκαίρους ἀναδέχησθε, ἀλλὰ τὴν προσε ἤκουσαν τιμὴν ἀπονέμητε αὐτοῖς, ὅταν μὴ κατὰ ψυχὴν βλάπτησθε. "Ακουε τούτου αὐτοῦ πρὸς Αγρίππαν λέγοντες • Μακάριον ἑαυτὸν οἴομαι ω ἐπὶ σοῦ μέλλων ἀπολογεῖσθαι. Οὕτω καὶ τοὺς ἔξω ἔσω * Matth. x, 16, 1 Act. xxvi, 2. 4. περὶ 0. 65· ψυχῆς ο. σε αὐτὸς 0. Varia oratio, ac propterea nos ab ea resilire facit: quocirca dicit Paulus, Instate. Quia vero qui perseverat, saepenumero ad socordiam ac defectionem perducitur, ait: Vigilantes, hoc est, attenti, semper recentes ad opus orationis. Insuper, in gratiarum actione, hoc est, cum gratiarum actione hanc facientes. Hæc enim vera est oratio, quæ gratiarum actionem continet pro omnibus quæ scimus, et quæ nescimus, pro acceptis beneficiis, aut etiam amictionibus, et pro communibus beneficiis.. VERS. 3. Orantes simul et pro nobis. Vide humilitatem ejus; siquidem ipse Paulus horum precibus indigebat. VERS. 3, 4. Οι Deus aperial nobis ostium sermonis, ad loquendum mysterium Christi (propter quod eliam vinctus sum). Ut manifestem illud ita ut oportet me loqui. Hoc est, Ut libertatem mihi det, non ut liberer a vinculis, verum ut loquar mysterium Christi, quemadmodum oportet me loqui: hoc est, non cum submissione, cæterum cum magna fiducia. Quomodo autem, cum ipse vinctus esset, alios adhortatur, et rogat excipere quod habeat? Non solum moderate sapiens, cæterum vim frateruæ orationis ostendens. Indigebat enim et ipse cœlesti auxilio, quod fratrum oratio majus uberiusque datura erat. Simul etiam inducens eos ad orandum. Si enim pro eo intercedere debeant, quanto potius pro seipsis? VERS. 5. In sapientia ambulate ad eos qui foris sunt. Quod Dominus dixit: Ecce mitto vos sicut oves in medio luporum. Estote ergo prudentes ut serpentes, ac simplices ut columbæ: hoc et iste nunc ait: Sitis, inquit, cauti, neque ullam detis occasionem iis qui foris sunt 497 adversum vos, cum vobis nihil damni afferunt, neque intempestive eos offendatis. Foris enim sunt, id est, non assueverunt nobis, nec ejusdem sunt nobiseum ovilis, sed etiamsi eumdem nobiscum inhabitent mundum, foris sunt, tanquam procul agentes ab Ecclesia, regnoque Dei. Quare prudenter cum eis conversandum. Sapientiam enim hic prudentiam dicit. Erga familiares enim non tanta opus est cautione. Addit autem illis animum, dum Græcos exteros vocat. Tempus redimentes. Non varios nos esse volens ant hypocritas, hac dicit, verum hoc ail: Tempus non est vestrum, sed illorum est. Potestis igitur aliter ipsum etiam vestrum facere, si cum prudentia ambuleti-, si non pugnas intempestivas suscipiatis, verum convenientem ipsis bonorem tribuatis, si in anina nihil accipialis detrinenti. Audi ipsum adeo Paulum Agripppæ loquentem: Existimo me beatum, apud te cum sim me defensurus I, Sic eos qui foris sunt, intus esse faciemus, lectiones. σε αὐτὸν Ο. σε ἐμαυτὸν ἡγημαι οι

per mansuetudinem ipsos ad prædicationem altra- ποιήσωμεν, διὰ τῆς ἐπιεικείας αὐτοὺς προσάγοντες hcutes. τῷ κηρύγματι. VERS. 6. Sermo vester semper in gratia sale sil conditus. Sermoni vestro iusit jucunditas, inquit; verumtamen in scurrilitatem absque ullo personarum discrimine non incidat, neque dissolutionem, sed stringendi vim habeat; ic enim sal indicat: neque sis supra modum jucundus, nec supra unodum austerus: quemadmodum cibus si sale careat, injucundus est si vero præsalsus sit, gustui est ingratus omnino: utroque autem modo edi non potest. Nonne vides Danielen, quanam ratione hominem impium curet? Nonne vides tres pueros, quomodo nihil asperum aut molestum, sed fortitudinem et libertatem ostendebant? Temerarium enim gloriæ. Ut sciatis quomodo oporical vos unicuique respondere. Aliter diviti, et aliter pauperi. Illius enim animus, quippe infirmus, multa condescensione indifel: pauperis autem solidior est: quare potest etiam ferre, si gravius quadantenus cum eo agas. Si nulla necessitas urgeat, ne voces Græcum pollulum, neque contumeliose eum incessas. Praeterea, si ad principem adducaris, decentem ei honorem tribue sin de dogmate ipsorum interrogeris, dic illud esse profanum et impium. Paulus sane apud Athenienses cum eorum laude loquitur m: Elyma autem maledicit, quia dignus erat n. VERS. 7 Quæ circa me sunt omniu vobis nota faciet Tychicus. Hoc quoque sapientiam indicat, non omnia Epistolis inserere, sed necessaria tantum atque urgentia: primum, ut eas non supra modum 498 prolixas faciat: deinde, ut is qui proficisci tur, habeat etiam quod recenseat, atque hinc honoratior habeatur. Tertio, ostendit quonam erga ipsum affectu imbutus fuerit: non enim ei talia gredidisset. Deinde, nonnulla habuit, quæ per litteras palam Geri non oportuit. Dilectus frater, et fidelis minister, et conservus in Domino. Si dilectus, omnia novit: si fidelis, non mentietur: si conservus, particeps est tentatioVERS. 8. Quem misi ad vos ad hoc ipsum, ut cognoscal quæ circa vos sunt, et ut consolelur corda vestra. Hic quam erga ipsos habebat charitatem, indicat; siquidem ideo ipsum misit, ut res illorum cognoscat, non ut sua ipsis denuntiet, sed ut eos consoletur. Ostendit autem eos tentationibus pressos esse, atque opus habere solamine. VERS. 9. Cum Onesimo fideli ac dilecto fra!re, qui est ex vobis. Onesimus iste est servus Philemonis. Papa! ad quantam dignitatem pervenit, ut frater etiam Pauli sit! Paulus autem non pudefit frater esse servi. Cedit porro in laudem urbis eorum, id quod ait, Qui est ex vobis, ut glorientur quod talem protulerint. m Act. xvi, 22. » Act. xii, 10. Ο λόγος ὑμῶν πάντοτε ἐν χάριτι αλατι ήρτυ μένος. Ἐχέτω μέν, φησί, χαριεντισμὸν ὁ λόγος ὑμῶν· πλὴν μὴ εἰς ἀδιαφορίαν «ἐκπιπτέτω καὶ ἔκλυσιν, ἀλλ' ἔστω καὶ στύφων· τοῦτο γὰρ τὸ ἅλας δηλοῖ. Μήτε πέρα τοῦ μέτρου ἐπίχαρις ἔσο, μήτε αὖ αυστηρός· ὥσπερ τὸ βρῶμα, ἐάν τε ἄναλον ᾖ, ἀηδές ἐστιν· ἐάν τε ἀλυκόν, ἀπαράδεκτον ὅλως τῇ γεύσει ἀμφοτέρως δὲ ἄβρωτον. Οὐχ ὁρᾷς τὸν Δανιήλ πώς ἄνθρωπον ἀσεβή θεραπεύει; οὐχ ὁρᾷς τοὺς τρεῖς παῖδας, ὡς οὐδὲν θρασὺ καὶ ἐπαχθὲς, ἀλλ᾽ ἀνδρίαν καὶ παῤῥησίαν ἐπεδείκνυντο; Τὸ γὰρ θρασύνεσθαι οὐκ ἔστι παῤῥησίας, ἀλλὰ κενοδοξίας. esse et audacem, non est fiduciæ, sed vanæ Εἰδέναι πῶς δεῖ ὑμᾶς ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι· *Αλλως τῷ πλουσίῳ, καὶ ἄλλως τῷ πένητι. Τοῦ μὲν γὰρ ἡ ψυχή, ὡς ἀσθενής, δεῖται συγκαταβάσεως πολλῆς· τοῦ δὲ πένητος στεῤῥοτέρα, εὸ καὶ δύναται βαστάζειν, κἂν ἐμβριθέστερον αὐτῷ προσαχθής. Μηδεμιᾶς οὔσης ἀνάγκης, μὴ κάλει τὸν Ἕλληνα μιαρόν, μηδὲ ἔσο ὑβριστής. Ἀλλὰ καὶ κἂν πρὸς ἄρχοντα εἰσαχθῇς, τὰς προσηκούσας τιμὰς ἀπόνεμε· ἂν δὲ περὶ τοῦ δόγματος ερωτηθῇς, λέγε αὐτὸ μια ρὸν καὶ ἀσεβές. Ο Παύλος Αθηναίοις μὲν μετ' εύφημίας ὁμιλεῖ· τὸν δὲ Ἑλύμαν κακολογεῖ· ἄξιος γὰρ ἦν. Τὰ κατ' ἐμὲ πάντα γνωρίσει ὑμῖν Τυχικός. Καὶ τοῦτο ἀπὸ σοφίας, τὸ μὴ πάντα τιθέναι ἐν ταῖς Ἐπιστολαῖς, ἀλλὰ τὰ ἀναγκαῖα καὶ κατεπείγοντα. Πρῶτον μὲν διὰ τὸ μὴ μηκύνειν ταύτας· ἔπειτα ἵνα καὶ ὁ ἀπερχόμενος ἔχῃ τι διηγεῖσθαι, κἀντεῦθεν αἰδεσιμώτερος ᾖ. Τρίτον, δείκνυσι πῶς πρὸς αὐτὸν διάκειται· οὐ γὰρ ἂν αὐτῷ τοιαῦτα ἐπίστευσεν. Ἔπειτα, ἦν ἃ οὐκ ἔδει διὰ γραμμάτων δηλωθῆναι. ῾Ο ἀγαπητὸς ἀδελφὸς, καὶ πιστός διάκονες, καὶ σύνδουλος ἐν Κυρίῳ. Εἰ ἀγαπητός, πάντα οἱδεν· εἰ πιστὸς, οὐ το ψεύσεται· εἰ σύνδουλος, κεκοινώνηκε τῶν πειρασμῶν. Ον ἔπεμψα πρὸς ὑμᾶς εἰς αὐτὸ τοῦτο, ἵνα γνῷ τὰ περὶ ὑμῶν, καὶ παρακαλέσῃ τὰς καρδίας ὑμῶν. Ἐνταῦθα τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀγάπην δείκνυσιν, εἴ γε διὰ τοῦτο αὐτὸν ἀπέσταλκεν, ἵνα γνῷ τὰ αὐτῶν, οὐχ ἵνα τὰ αὑτοῦ ἀπαγγείλῃ αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτοὺς παρακαλέσῃ. Δείκνυσι δὲ αὐτοὺς ἐν πειρασμοῖς ὄντας, καὶ παρακλήσεως χρήζοντας. Σὺν Ονησίμῳ τῷ πιστῷ καὶ ἀγαπητῷ ἀδελφῷ, ὅς ἐστιν ἐξ ὑμῶν. Ονήσιμος οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ Φ.. λήμονος δοῦλος. Βαβαὶ δὲ, εἰς ἡλίκον ἀνέβη ἀξίωμα, ὥστε καὶ ἀδελφὸς εἶναι Παύλου! Καὶ Παῦλος δὲ οὐκ αἰσχύνεται τοῦ δούλου εἶναι ἀδελφός. Εγκώμιον δὲ τῆς πόλεως αὐτῶν, τό, "Ος ἐστιν ἐξ ὑμῶν, ἵνα καὶ ἐγκαλλωπίζωνται ὡς τοιοῦτον προενεγκόντες. Varia lectiones. το διαφθορίας οι το οὐδὲν Ο.

CAP. IV. Πάντα ὑμῖν γνωριοῦσι τὰ ὧδε. Τουτέστι, Τὰ Omnia quæ hic aguntur, nota facient vobis. Hoc δεσμὰ, καὶ τὰ ἄλλα τὰ κατέχοντά με. Εἰ γὰρ μὴ est, vincula, aliaque me detinentia. Si enim hæc ταῦτα ἦν, ἦλθον ἂν πρὸς ὑμᾶς. non essent, veuissem ad voς. Ασπάζεται ὑμᾶς ᾿Αρίσταρχος ὁ συναιχμάλωτος μου. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀπὸ Ἱεροσολύμων ἀναχθεὶς μετ' αὐτοῦ. Μείζον δὲ εἶπε τῶν προφητῶν ὁ Παῦλος, εἰ γε ἐκεῖνοι μὲν ξένους καὶ παρεπιδήμους ἑαυτοὺς ἐκάλουν, οὗτος δὲ καὶ αἰχμάλωτον ἑαυτόν. Καὶ γὰρ τῷ ὄντι " καθάπερ αἰχμάλωτος, οὕτως ἤγετο καὶ ἐφέρετο· μᾶλλον δὲ καὶ χεῖρον. Τῶν μὲν γὰρ αἰχμαλώτων, ὡς οἰκείων κτημάτων, οι κεκρατηκότες επι μελοῦνται· τοῦτον δὲ, ὡς ἐχθρὸν καὶ πολέμιον πάντες ἦγον καὶ ἔφερον. Τοῦτο καὶ ἐκείνοις παράκλησις, εἴ γε ὁ διδάσκαλος ἐν τοιούτοις. VERS. 10. Salutat vos Aristarchus concaptivus meus. Hic est qui una cum ipso ab Hierosolymis est reductus. Majus autem quam prophetæ Paulus dixit: nam illi sese hospites et peregrinos, hic vero et captivum seipsum nominat. Revera enim captivi instar tractabatur agebaturque, imo pejus. Nam captivorum, ut suarum possessionum, qui eos ceperunt, curam gerunt: hunc autem ceu inimicum et hostem omnes ducebant et tractabant. Hoe illis etiam in consolationem dicitur, quandoquidem præceptor eorum hujusmodi patiatur. El Marcus consobrinus Barnabæ. Et hunc a coΚαὶ Μάρκος ὁ ἀνεψιός Βαρνάβα. Καὶ τοῦτον ἐγκωμιάζει ἀπὸ τῆς συγγενείας· μέγας γὰρ ὁ Βαρ- " gnitione commendat: magno enim in pretio erat νάδας. Περὶ οὗ ἐλάβετε ἐντολὰς, ἐὰν ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς, δέξασθε αὐτόν. Περὶ Βαρνάβα ἴσως ἔλαβον τὰς ἐντολὰς, ὥστε δέξασθαι αὐτὸν μετὰ τιμῆς. Δύνασαι δὲ στίξαι μὲν εἰς τὸ, Ελάβετε ἐντολάς· εἶτα ἀπ' ἄλλης ἀρχῆς ἀναγνῶναι τὸν Ἐὰν ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς, ὦ Κολοσσαείς, δέξασθε αὐτὸν ἐντίμως. Καὶ Ἰησοῦς ὁ λεγόμενος Ἰοῦστος. Ισως Κορίνθιος ἦν οὗτος. Οἱ ὄντες ἐκ περιτομῆς, οὗτοι μόνοι συνεργοί εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Εἰπὼν τὸ ἰδιάζον ἑκάστῳ το εγκώμιον, νῦν τὸ κοινὸν τίθησι. Μέγα γὰρ ἐδόκει τὸ ἐξ Ἰουδαίων εἶναι. Ἐπειδὴ δὲ αἰχμ αλωσίας εμνήσθη, ἵνα μὴ κατενέγκῃ τὴν τοῦ ἀκούον- c τος ψυχήν, διανίστησι λοιπὸν, εἰπὼν, ὅτι Συνεργοῦσί μοι ἐν τοῖς εἰς βασιλείαν εἰσάγουσιν. Ὥστε τῆς αἰχμαλωσίας κοινωνοῦντες, καὶ τῆς βασιλείας κοινωνήσουσιν. Ὁ δὲ μακάριος Ιωάννης οὕτως ἀνέγνω, ὡς ἀμυδρώς παρηνίξατο· Οἱ ὄντες ἐκ περιτομῆς, οὗτοι μόνοι. Οἱ γὰρ πλείους, ἐξ ἐθνῶν ἦσαν. Οἵτινες ἐγενήθησαν μοι παρηγορία. Δείκνυσι καὶ ἑαυτὸν ἐν μεγάλαις κακώσεσι, καὶ τούτους μετ γάλους τινὰς, εἴ γε Παύλῳ παρηγορία γεγένηνται. Ορα δέ, πῶς τὸν ἐν δεσμοῖς ὄντα παρηγορών, κοι νωνὸς αὐτῷ τῆς βασιλείας ἀνακηρύττεται. "Ωστε δεῖ τοὺς κακουχουμένους διὰ Χριστὸν περιποιεῖσθαι. Ασπάζεται ὑμᾶς ὁ ᾿Επαφρᾶς, ὁ ἐξ ὑμῶν, δοῦλος Χριστοῦ. Καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς Ἐπιστολῆς, καὶ νῦν αὐτὸν συνίστησιν, ἵνα ὡς ἀγαπῶντα αὐτοὺς ἀνταγαπῶσι, καὶ ἡδέως ἀκούωσιν αὐτοῦ, εἴ τι διδά σκει. Τὸ γὰρ αἰδέσιμον εἶναι τὸν διδάσκαλον, ὠφέλεια τῶν μαθητῶν, πειθομένων αὐτῷ ὁ ἂν λέγῃ. Μέγα δὲ αὐτοῦ ἐγκώμιον τὸν δοῦλον εἶναι Χριστοῦ. Δόξα οὖν ὑμῶν ἐστι τοιοῦτος ὤν, ὡς τὰ ἐξ ὑμῶν γεγονώς. Πάντοτε αγωνιζόμενος ὑπὲρ ὑμῶν ἐν ταῖς προσευχαῖς. Οὐχ ἁπλῶς εὐχόμενος, ἀλλ᾿ ἀγωνιῶν καὶ τρέμων ὑπὲρ ὑμῶν, οὐ νῦν μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντότε. Barnabas. De quo accepistis mandala, si venerit ad vos, suscipite illum. De Barnaba forsan acceperant mandata, ut illum honorifice exciperent. Potes autem hic punctum affigere post, Manduta accepistis, deinde ab alio principio legere, Si venerit ad vos, ο Colossenses, suscipite eum honorifice. VERS. 11. Ει Jesus qui dicitur Justus. Fortasse hic fuit Corinthius. Qui sunt ex circumcisione: hi soli sunt cooperarit ad regnum Dei. Cum propriam cujusque laudein dixisset, nunc 499 communem etiam ponit: magnum enim videbatur ex Judæis esse. Quoniam autem captivitatis meminerat, ne dejiciat auditoris animum, deinceps excitat, inquiens, Cooperantur mihi in iis quæ ad regnum inducunt. Proinde qui socii sunt captivitatis, erunt etiam participes regni. Divus autem Joannes Chrysostomus hunc ad modum legit, quasi obscure notasset Judæos, inquiens, Qui sunt ex circumcisione, hi soli: plures namque ex gentibus fuerunt. Qui mihi fuerunt solatio. Ostendit sese in magnis afictionibus fuisse, eosque magnos esse quosdam, quippe qui Paulo consolationi fuerint. Observa autem quomodo is qui captivum consolatur, simul particeps esse regni prædicetur cum eo. Eos igitur qui propter Christum affliguntur, redimere oportel. VERS. 12. Salutat vos Epaphras, qui ex vobis est, servus Christi. Et in principio Epistolæ, et nunc ipsum commendat, ut veluti amantem ipsos redament, ac libenter eum audiant, si quid doceat. Praceptorem enim in honore esse, in commoditatem discipulorum cedit, obtemperantium ei in iis quæ dicit. Ingens autem ejus præconium est, servum esse Christi. Gloria igitur vestra est ille, utpote qui cum talis sit, ex vobis sit oriundus. Semper sollicitus pro vobis in orationibus. Non simpliciter orans, sed sollicitus ac tremens pro vebis, non nuuc solumn, sed scinper. Variæ lectiones. τι όντως γὰρ μ. τα ἑκάστου 0. 18 ἅτε 0.

Ut stetis perfecti. Tacite cos mordet ceu imperfectos. Claudicabant enim omnino in dogiate de angelis. Quia vero potest quispiain esse perfectus, nec stare tamen, quemadmodum cum aliquis omnia noverit, non consistat tamen Ormiter: propterea vi❤ cit, Ut stetis perfecti, videlicet et in doctrina et in vita. Et pleni in omni voluntate Dei. Hoc est, Ut nullam aliam voluntatem faciatis, præter divinam: hoc enim est completum et perfectum esse. Ostendit autem per hæc, eos partim habere qui!dam, partim etiam illis aliquid deesse. VERS. 13. Testimonium enim illi perhibeo, quod habeat zelum multum pro vobis, et pro iis qui sunt Laodicea, et qui Hierapoli. Utraque exaggerationem habent, cum quod zelum dicit, tum quod multum. Commendat autem eun Laodicensibus et flierapo· litanis: omnino enim perlecta Epistola, de eo audirent. VERS. 14. Salutat vos Lucas melicus dilectus. Lucas iste evangelista est, cnjus non exiguum est encomium, eum esse Paulo dilectum. Neque bune aliis postposuit, at eum imminueret, verum ut ›aphram 500 apud concives magni faceret. Verisimile est autem alios etiam hoc nomine vocatos fuisse. Ac Demas. Nondum enim, ut videtur, magistrum reliquerat. Ἵνα στῆτε τέλειοι. Δάκνει αὐτοὺς ἡρέμα ὡς ἀτελεῖς ὄντας. Εσκαζον γὰρ πάντως περὶ τὸ δόγμα τοῦ περὶ τῶν ἀγγέλων λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔνι τέλειον μὲν εἶναι, μὴ ἑστάναι δὲ, ὥσπερ ὅταν τις πάντα μὲν εἰδῇ, μὴ ἑστήκοι δὲ βεβαίως· διὰ τοῦτό φησιν· “log στῆτε τέλειοι, ἔν τε τῷ δόγματι δηλαδὴ καὶ ἐν τῷ βίῳ. Καὶ πεπληρωμένοι ἐν παντὶ θελήματι τοῦ Θεοῦ. Τουτέστιν, Ἵνα μηδὲν ἄλλο θέλημα ποιήτε, ή τὸ τοῦ Θεοῦ· τοῦτο γὰρ τὸ πεπληρώσθαι καὶ τὸ τε τελειῶσθαι. Δείκνυσι δὲ αὐτοὺς διὰ τούτων, τὸ μέντι ἔχοντας, τὸ δὲ ὑστεροῦντας. Μαρτυρῶ γὰρ αὐτῷ, ὅτι ἔχει ζῆλον πολὺν ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ τῶν ἐν Λαοδικείᾳ, καὶ τῶν ἐν Ιεραπόλει. Αμφότερα ἐπιτάσεως, καὶ ζῆλον, καὶ πολύν. Συνίστησι δὲ αὐτὸν καὶ τοῖς Λαοδικεῦσι, καὶ τοῖς Ἱεμαπολίταις· πάντως γὰρ τῆς Ἐπιστολῆς ἀναγινωσκομένης, ἤκουσαν ἂν περὶ τούτου. VERS. 15. Salutate fratres qui sunt Laodiceæ. Animadverte qui eos conglutinet ac copulet inter se @ mutuo. Et Nympham, et quæ in domo ejus est Ecclesiam. Magnus hic vir fuit, qui domum suam totam fidelem habuerit, adeo ut Ecclesia vocaretur. Propterea et gratificatur ei Paulus, seorsim eum salutans, Facil autem hoc, ut et alios ad consimilem zelum provocet, ut si et ipsi honorari velint, Nympham hunc finitentur. VERS. 16. Εt cum lecta fuerit apud vos Epistola hæc, facite ut et in Laodicensium Ecclesta legatur, alque ut vos Laodicensium Epistolam legatis. Juxta meam sententiam fuerunt nonnulla in hac scripta, quæ oportebat eos audire, ac rursum in illa quæ necessum erat hos discere. Major enim est commoditas, quando aliis accusatis, alii sua peccata aguoscunt. Quæ vero fuit Epistola ex Laodicea? Ad Timotheum prima: nam ista ex Laodicea scripta est. Quidam autem aiunt, quod ea fuerit quam Paulo Laodicenses miserint: verum haud scio quid illa ipsis emolumenti ad emendationem afferre poLuerit. VERS. 17. Dicite Archippo, Cur non scribit ad ipsum? Fortasse, quod exigua tantum commouera - ctione, non longis litteris opus habebat. Vide ministerium quod accepisti in Domino, ul illud impleas. Hoc verbum ubique perterrefacit: Ασπάζεται ὑμᾶς Λουκᾶς ὁ ἰατρὸς ὁ ἀγαπη τός ". Λουκᾶς οὗτος ὁ εὐαγγελιστής ἐστιν, οὗ μέγα ἐγκώμιον τὸ ἀγαπητὸν εἶναι Παύλου. Οὐ τοῦτον δὲ κατασμικρύνων, ὕστερον τέθεικεν, ἀλλὰ τὸν Ἐπαφρᾶν πρὸς τοὺς συμπολίτας σεμνύνων. Εἰκὸς δὲ, εἶναι καὶ ἄλλους καλουμένους τῷ ὀνόματι τούτῳ. Καὶ Δημᾶς. Ούπω γὰρ, ὡς ἔοικεν, ἐγκατέλιπε τὸν διδάσκαλον. Ασπάσασθε τοὺς ἐν Λαοδικείᾳ ἀδελφούς. "Ορα, πῶς αὐτοὺς συγκολλᾷ καὶ συνάπτει ἀλλή λοις. Καὶ Νυμφᾶν, καὶ τὴν κατ' οἶκον αὐτοῦ ᾿Εκκλησίαν. Μέγας οὗτος ὁ ἀνὴρ, ὅτι καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ πάντα πιστοὺς εἶχεν, ὥστε καὶ Ἐκκλησίαν [αὐτὸν] καλεῖσθαι. Διὰ τοῦτο καὶ χαρίζεται αὐτῷ Παῦλος, ἰδίᾳ προσαγορεύων αὐτόν. Ποιεῖ δὲ τοῦτο καὶ διὰ τὸ τοὺς ἄλλους εἰς τὸν αὐτὸν ἐρεθίσαι ζῆλον, ἵνα εἰ μέλο λοιεν καὶ αὐτοὶ τιμᾶσθαι, μιμήσωνται Νυμφάν. Καὶ ὅταν ἀναγνωσθῇ παρ' ὑμῖν ἡ ᾿Επιστολή, ποιήσατε ἵνα καὶ ἐν τῇ Λαοδικέων αναγνωσθῇ, καὶ τὴν ἐκ Λαοδικείας ἵνα ὑμεῖς ἀναγνῶτε. Ἐμοὶ δοκεῖ εἶναί τινα τῶν γραφέντων ἐν ταύτῃ, & κἀκεί. νους ἔδει ἀκοῦσαι· καὶ αὖ ἐν ἐκείνῃ, & τούτους ἐχρῆν μαθεῖν. Μείζων γὰρ 78 ἡ ὠφέλεια, ὅταν ἑτέρων έγε καλουμένων, ἕτεροι τὰ οἰκεῖα ἁμαρτήματα ἐπιγινώ - σχωσι. Τίς δὲ ἦν ἡ ἐκ Λαοδικείας; Ἡ πρὸς Τιμό θεον πρώτη· αὕτη γὰρ ἐκ Λαοδικείας ἐγράφη. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι ἂν οἱ Λαοδικεῖς Παύλῳ ἐπέστειλαν. Αλλ' οὐκ οἶδα τι ἂν ἐκείνης ἔδει αὐτοῖς πρὸς βελ τίωσιν. Είπατε Αρχίππῳ. Τίνος ἕνεκεν οὐ γράφει πρὸς αὐτόν; Ἴσως, διότι ψιλῆς μόνης ὑπομνήσεως, οὐ πολλῶν γραμμάτων ἐδεῖτο. Βλέπε τὴν διακονίαν ἣν παρέλαβες ἐν Κυρίῳ, ἵνα αὐτὴν πληροῖς. Φοβοῦντός ἐστι τὸ ῥῆμα τοῦτο Variæ lectiones. * ἀγαπητός μου Οι το δε ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. - CAP. IV. πανταχοῦ. Βλέπετε μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγω- Videle ne quis vos deprædetur. Videte ne potestas ve- τῶν. Βλέπετε μήπως ἡ ἐξουσία ὑμῶν αύτη. Οὕτω καὶ ἐνταῦθα· Βλέπε ὅπως πληροῖς τὸ ἔργον 76 8 παρο έλαβες ἐν Κυρίῳ, τουτέστι διὰ Κυρίου· αὐτὸς γάρ σοι ἔδωκεν, οὐκ ἐγώ. Ποῖον δὲ ἦν τὸ ἔργον; Τὸ τοὺς Κολοσσαεῖς ἐφορᾷν. Δύο δὲ κατασκευάζει διὰ τοῦ εἰπεῖν, Εν Κυρίῳ· ἐκεῖνόν τε σπουδαιότερον ποιεῖ εἰς τὸ ἀνύειν αὐτό, ὡς Δεσποτικὸν ἔργον και κείνους ὑποτάττει αὐτῷ, ὡς παρὰ Θεοῦ ἐγχειρι σθέντι αὐτούς. Καὶ ὅλως γὰρ διὰ τοῦτο γράψει 11 αὐτοῖς, Εἴπατε ᾿Αρχίππῳ· ἵνα ὅταν ἐπιτιμᾷ "Αρχο ιππος αὐτοῖς", μὴ ἔχωσιν ἐγκαλεῖν ἐκείνῳ, ὡς πιο κρῷ, ἅτε γινώσκοντες ὅτι Παύλου τοῦτό ἐστιν ἐπίταγμα, καὶ τὸ αὐτῶν στόμα πρὸς τὸν ᾿Αρχιππον εξπεν, ἃ Παῦλος αὐτῷ ἐμήνυσεν. Ινα τοίνυν ἐπιστομέσῃ αὐτοὺς, εὐμεθόδως τοῦτο Παῦλος ἐποίησεν, ἐπεὶ ἄλλως ἄτοπον τοῖς μαθηταῖς περὶ τοῦ διδασκάλου διαλέγεσθαι. Μνημονεύετέ μου τῶν δεσμῶν. Ἀντὶ τοῦ, Μνείαν μου ποιεῖτε, τοῦ δεδεμένου, τοῦ κατακρίτου. Με γίστη δὲ παράκλησις αὐτοῖς εἰς τὰ πᾶσαν θλίψιν, τὸ μνημονεύειν Παύλου δεδεμένου. Η χάρις μεθ' ὑμῶν. Αμήν. Ταύτης παρούσης, κἂν θλίψεις ἔχητε, κἂν δεσμά, οὐδὲν ὑμῶν κατισχύσει· ἐπεὶ καὶ τοῦτο χάριτος, τὸ δεδέσθαι. Ὑπο έστρεφον γάρ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ δεσμωτηρίου, χαίο ροντες ὅτι κατηξιώθησαν ἀτιμασθῆναι ὑπὲρ τοῦ ὀνό ματος τοῦ Χριστοῦ. Ορᾷς, ὅτι καταξιωθῆναι ἐστι τὸ ὑβρισθῆναι; Καὶ ὄντως μέγα ἀξίωμα τοῦτο. Γένοιτο οὖν καὶ ἡμῖν τοῖς ἀναξίοις ἀξιωθῆναι τῆς θείας χάριτος ἐν ταῖς θλίψεσιν· ὡς ἂν διαβασταζούσης ταύτης τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν, εἰς ὠφέλειαν ἡμῖν π ται γένωνται, τὸ πολὺ πάχος τῶν ἁμαρτιῶν ἐκπιέζουσαι, εἰς δόξαν Πατρὸς, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύ ματος. Ο ἡ δόξα το εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Act. v, 41. @ stra hac. Consimilem ad modum hic: Vide, ut impleas opus quod accepisti in Domino, hoc est, per Dominum: ipse namque tibi dedit, non ego. Quale autem erat opns? Ut Colossensibus prospiceret, eosque curaret et observaret. Deo autem astruit per hoc quod dicit, In Domino: nempe et ipsumn diligentiorem facit, ut illud perficiat, veluti herile opus; et illos huic subjicit, ut cui a Deo ipsi sint commissi. Omnino enim propterca scripsit eis, Dicite Archippo ut quando ipsos objurget Archippus, non accusent tanquam amarulentum, nimirum agnoscentes quod Pauli hoc sit mandatum, et quod ipsorum os Archippo dixerit quæ Paulus ei nuntiaverit. Ut igitur illorum ora obstrual, Paulus artificiose hoc fecit: quandoquidem alioqui absurdum erat discipulis de præceptore disputare. VERS. 18. Memores estote vinculorum meorum. Hoc est, Mei memoriam facite, qui vinctus sum et condemnatus. Hæc autem maxima est eis consolatio adversus 501 quamvis aflictionem, meminisse Pauli vineli. Gratia vobiscum. Amen. Hac præsente, etiamsi afflictiones habueritis et vincula, nihil adversum vos poterit. Nam et hoc ipsum in vinculis teneri, gratie est. Revertebantur enim, inquit, a carcere gaudentes, quod digni judicati essent contumelia affici pro nomine Christi o. Viden' dignitatem et honorem esse, contumelia allici? Ac revera magna hæc est dignitas. Contingat igitur et nobis indignis, divina gratia dignos judicari in afflictionibus, ut hac imbecillitatem nostram supportantes, ad commoditatem istæ nobis cedant, multam peccatorum nostrorum crassitiem expellentes, in gloriam Patris, Filii, sanctique Spiritus. Cui honor in sæcula sæculorum. Amnen. 16 τοῦτο τὸ ἔργον 1. 1 " έγραφε ο. Varia lectiones. " το πρὸς ο. το ή δόξα καὶ τὸ κράτος Μ.