ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ THEOPHYLACTI EPISTOLE DIVI PAULI AD PHILIPPENSES EXPOSITIO. 425 ARGUMENTUM EPISTOLE AD PHILIP- ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ ΕΠΙPENSES. Philippenses sunt a civitule e Macedoniæ Philippicis una, a Philippo conditore ita dicta, metropoli Thessalonica tum tributarii. Paulus autem multa bona de iis testatur. Hanc Epistolam, dum in vinculis esset, conscripsit. Nam post primam apologiam, cujus in Epistola ad Timotheum meminit, iterum vinctus erat. Philippenses autem per Epaphroditum res necessarias ad eum millebant, scire pariter cupientes quomodo cum illo ageretur. Postquam autem verisimile erat eos turbari, cum audirent magistrum suum esse vinctum, scribit hoc eis Paulus, docens quod vincula sua non debeant ipsos turbare, quin polins exhilarare; quippe quod pro Christo ea patia. tur. Consilium autem eis dat, ut sint unanimes, et humili 426 affectu præditi. Carpit insuper Judæos, qui sub Christianiemi prætextu opinione corrupti eranı, ranes cos pravosque operatores appellans. Multa quoque de moribus ipsis disserit. Facit etiam prudenter mentionem missorum sibi necessariorum. Videtur autem honorifice cum illis miscere colloquia. Magnam enim virtutem et ad fidem promptitudinem ostendebant. Hic eral purpura venditrix: hic Synagoga princeps credidit; hic præterea Paulus flagris cœsus cum Şila in carcerem conjectus fuit; hic et carceris custos uno signo permotus, accessit Christo cum universa domo; hic duces militum timuerunt Pautum, rogaruntque ut exiret; ac omnino prædicatio ΣΤΟΛΗΣ. Οι Φιλιππήσιοι ἀπὸ πόλεως εἰσι μιᾶς τῶν ἐν Μακεδονία Φιλίππων, οὕτω καλουμένης ἀπὸ τοῦ οἰκιστοῦ, ὑπὸ μητρόπολιν τότε Θεσσαλονίκης " τελοῦντες. Πολλὰ δὲ αὐτοῖς χρηστὰ ὁ Παῦλος μαρτυρεῖ. Ἐν δεσμοῖς δὲ ὧν ἔγραψε την Επι στολήν· μετὰ γὰρ τὴν πρώτην ἀπολογίαν, ἧς εμνήσθη ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον, αὖθις ἐδέθη. "Ησαν δὲ οἱ Φιλιππήσιοι δι' Επαφροδίτου πέμψαντες αὐτῷ τὰ πρὸς τὴν χρείαν· ἅμα δὲ καὶ γνῶναι θέλοντες τὰ κατ' αὐτόν. Ἐπεὶ 11 δὲ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς θορυβηθῆναι ἀκούσαντας ὡς ἐδέδετο ὁ διδάσκαλος, αὐτὸ τοῦτο γράψει αὐτοῖς, διδά σκων ὅτι τὰ δεσμὰ οὐ θορυβεῖν αὐτοὺς ὀφείλει, ἀλλὰ χαρὰν προξενεῖν, διὰ τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ εἶκαι. Συμβουλεύει δὲ αὐτοῖς καὶ περὶ ὁμονοίας καὶ ταπεινοφροσύνης. Καθάπτεται δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων, τῶν ἐν προσχήματι Χριστιανισμού τῷ δόγματι λυμαινομένων, καὶ κύνας αὐτοὺς και λεῖ, καὶ κακοὺς ἐργάτας. Διαλέγεται τε αὐτοῖς πολλὰ περὶ ἠθῶν. Μέμνηται δὲ συνετῶς καὶ τῶν πεμφθέντων χρειωδῶν. Φαίνεται δὲ μετὰ τιμῆς αὐτοῖς διαλεγόμενος· καὶ γὰρ πολλὴν ἀρετὴν ἐπεδείξαντο καὶ ἐπιτηδειότητα εἰς τὴν πίστιν. Ενταῦθα ἦν ἡ πορφυροπῶλις· ἐνταῦθα ὁ ἀρχι· συνάγωγος ἐπίστευσεν· ἐνταῦθα ὁ Παῦλος μαστιχθεὶς μετὰ τοῦ Σίλα καθείρχθη· ἐνταῦθα ὁ δεσμοφύλαξ ἀπὸ “ἑνὸς σημείου προσῆλθε Χρισ Varia lectiones. Η μητρόπολεως τότε Θεσσαλονίκης οι 13 επειδή ο 1. Ανέδειξαν ο. 1. ὑπὸ 0.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. I. 1112Actis discimus. Attestatur autem ipsis Paulus non modo fidem rectam, adeoque pericula, verum etiam voluntatem, quæ libenter impertiat egentibus. Quorum omnium causa vehementer eos cum amare, tum honorare videtur. στῷ μετὰ τῆς οἰκίας ὅλης· ἐνταῦθα οἱ στρατ- ejus splendidum exordium habuit. Atque hac ex ηγοὶ ἐφοβήθησαν τὸν Παῦλον, καὶ ἠξίωσαν ἐξελθεῖν· καὶ ὅλως λαμπρὰν ἔσχε τὸ κήρυγμα τὴν ἀρχὴν· καὶ ταῦτα ἀπὸ τῶν Πράξεων μανθάνομεν. Προσμαρτυρεῖ δὲ αὐτοῖς ὁ Παῦλος, οὐ μό τον πίστιν ὀρθὴν καὶ κινδύνους, ἀλλὰ καὶ εὐμε τάδοτον προαίρεσιν. ἂν ἕνεκεν ἁπάντων σφόδρα φιλῶν αὐτοὺς καὶ τιμῶν φαίνεται. IN EPISTOLAM AD PHILIPPENSES. ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΠΡΩΤΟΝ. Παῦλος καὶ Τιμόθεος δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ενταῦθα οὐ τίθησι τὸ αὐτοῦ ἀξίωμα [ότι] ὁ ᾿Απόστο λος, ἀλλὰ δοῦλον Ἰησοῦ Χριστοῦ ἑαυτὸν προγράφει μέγα μὲν καὶ τοῦτο ὄν, πλὴν κοινότερον. Τιμοθέῳ δὲ γράφων καὶ Κορινθίοις, ἀπόστολον ἑαυτὸν καλεῖ. Τί δήποτε; Ὅτι ἐκεῖ μὲν ἔμελλε πολλὰ διατάττε σθαι, καὶ διὰ τοῦτο ἀνελάβετο τὸ τοῦ ἀποστόλου ἀξίωμα· ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν τοιοῦτον ἐπιτάττει, ἀλλ᾽ ὡς ὁμοτίμους τιμά. Πᾶσι τοῖς ἁγίοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τοῖς οὖσιν ἐν Φιλίπποις. Ἐπειδὴ καὶ Ἰουδαῖοι ἑαυτοὺς ἁγίους ἐκάλουν, ὡς λαὸς ἅγιος, διὰ τοῦτο προσέθηκεν· ν Χριστῷ Ἰησοῦ. Οἱ γὰρ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἅγιοι ὄντως εἰσὶν, ἐκεῖνοι δὲ βέβηλοι. Συνεπισκόποις καὶ διακόνοις. Συνεπισκόπους εἶπε τοὺς πρεσβυτέρους· οὐ γὰρ δὴ ἐν μιᾷ πόλει πολλοὶ ἦσαν ἐπίσκοποι. Ούπω γὰρ ἦσαν διακεκριμένα τὰ ὀνόματα, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐπίσκοποι, διάκονοι καὶ πρεσβύτεροι ἐκαλοῦντο. Τῷ γὰρ Τιμοθέῳ ἐπισ σκόπῳ ὄντι φησι· Τὴν διακονίαν σου πληροφόρη σου· καὶ πάλιν, "Ο εδόθη σοι μετὰ ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ πρεσβυτερίου· τουτέστι τῶν ἐπισκότων· οὐ γὰρ πρεσβύτεροι τὸν ἐπίσκοπον ἐχειροτόνουν. Καὶ αὖ ", οἱ πρεσβύτεροι, ἐπίσκοποι ἐλέγοντο, ὡς ἐπισκοποῦντες δηλαδὴ καὶ αὐτοὶ τὸν λαὸν, ὥστε καθαίρειν καὶ φωτίζειν τοὺς δεομένους. Τίνος δὲ χάριν τῷ κλήρῳ νῦν γράφει, ὅπερ οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ ἐποίησεν; Οτι αὐτοὶ τὸν Ἐπαφρόδιτον έπεμψαν, ἐπαγόμενον τὰ πρὸς χρείαν τῷ ᾿Αποστόλῳ. Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τὸ σύνηθες πρόσρη μα προτίθησιν, ἐπευχόμενος αὐτοῖς ἵνα κεχαριτω μένοι είεν, καὶ μὴ ἐπαρθέντες κατ' ἀλλήλων ἐκπέσωσι τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ὁμονοίας. Τὰ γὰρ χαρί σματα τοῖς μὴ 10 προσέχουσι τύφοι πρόξενα. 1 JI Tim. iv, 5. = 1 Tim. iv, 4. 18 αὖθις 0. 16 μὲν 0. 427 CAPUT PRIMUM. VERS. 1. Paulus et Timotheus, servi Jesu Christ. Hic non ponit dignitatem auctoritatemve suam Apo stolus, verum se servum Jesu Christi scribit. Magnum quidem etiam hoc est, sed communius. Timotheo autem scribens et Corinthiis, apostolum sese vocat. Quam ob causam? Quia illic multa ordinaturus erat, propterea apostoli auctoritatem assumpsit. Hic autem nihil tale injungit, sed velut pares honore prosequitur. Omnibus sanctis in Christo Jesa, qui sunt Philippis. Quia Judzi seipsos sanctos appellabant, quippe quia populus sanctus erant, eam ob rem adjecit, In Christo Jesu. Qui enim in Christo Jesu sunt, ik vere sunt sancti, illi autem profani. Coepiscopis et diaconis. Coepiscopos presbyteros appu̸lavit: non enim in una urbe multi episcopi fuerunt. Nondum enim erant distincta nomina, verum ipsi episcopi, diaconi et presbyteri vocabantur. Timotheo enim episcopo scribens inquit: Ministerium tuum imple. Et rursus: Quod datum est sibi cum impositione manuum presbyteriim, hoc est episcoporum: non enim presbyteri episcopum ordinabant. Rursus presbyteri episcopi etiam dicebantur, ut qui et ipsi populum inspectarent, ejusque curam gererent, ut purgarent illustrarehtque eos quos esset necesse. Cujus autem rei gratia nunc clero scribit quod nusquam alibi fecit? Quia ipsi Epaphroditum ablegaverant, qui quæ apostolo essent usui, afferret. VERS. 2. Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. Consuetam salutationem apponit, comprecans eis ut gratia donentur, et ne alter in alterum elati excidant a pace et concordia. Charismata enim non attendentibus fastum et elationem advehunt. Varice lectiones. Quo argumento constet, a clero, non a populo missum Epaphraditum, ego quidem nondum queo videre. LATINUS LATINIUS.

VERS. 5, 4. Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni oratione mea pro omnibus vobis. Quoties, inquit, vestri recordor (semper autem hoc facio), glorifico Deum, quod adeo in virtute _creveritis: neque tamen cum sic probati sitis in divinis rebus, 428 desino precari, sed pro omnibus rogo, ut porro feliciter pergatis. Cum gaudio precationem meam faciens. Potest enim et cum moerore mentio cujuspiam fieri, ut cum alibi dicat: Nam ex multa afflictione et anxietate cordis mei scripsi vobis n. Proinde cum gaudio meminisse, signum est illorum virtutis. VERS. 5. Super communicatione vestra ad Evangelium, a prima die usque nunc. Magna ac vere apostolicæ rei testimonium illis dicit, nimirum quod socii, inquit, mei estis, ac participes laborum qui ob Evangelium sumuntur: non una aut altera vice, cæterum a tempore quo credidistis in hunc usque diem. Quomodo autem communicatis? Mittentes mili necessaria, meique curam gerentes. Qui enim buni quidquam attentanti auxiliatur, omnibusque modis succurrit, particeps ei fit operis. Sic illi qui martyribus provident, vel in eremo diversantibus omnem adimunt sæculi curam, ac doctoribus qui in causa sunt ut non distrahantur, coronarum participes redduntur. VERS. 6. Confidens hoc ipsum, quod qui cœpit in robis bonum opus, perficiel. Gratias ago, inquit, et lætor, confidens quod Deus, qui in vobis bona opera facere incepit, ipse etiam complebit: a præteritis enin de futuris conjecturam facio. Observa autem quomodo eos moderata sapere doceat, Deo cuncta accepta referens, non ipsis solis: neque sic tamen eos sua laude privavit. Dixit enim qui cœpit in vobis, hoc est, per vestram voluntatem. Si enim hominis voluntas non adsit, neque Deus operabitur. Nam si simpliciter operaretur, nihil prohiberet quominus in gentibus, adeoque cunctis plane mortalibus operaretur. faud parum igitur laudis hinc illis nascitur, ut qui Dei gratiam attraxerint ut ipsis cooperaretur: et quia talia tantaque sunt opera, ut non ab humanis quidem viribus transigi queant, sed a Deo. Simul autem animat eos, ne in torporem devolvantur: nam si Deus perfecturus est, non perinde multum laboris vel negotii erit. Usque in diem Jesu Christi. Hoc est, usque ad adventum Domini. Sic, inquit, confido, quod non in solis vobis Deus operabitur, sed et in iis qui e vobis credituri sunt, ad mundi usque consummationem. Vel suum cujusque obitum, diem Jesu Christi intellige, hoc est consummationem. VERS. 7. Sicut est mihi justum hoc sentire de omnibus vobis, eo quod habeam vos in corde, et in » II Cor. 1, 4. ή 17 πόνον ἢ δεύ. Ο. οι ἡμῶν ο. + Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου, ἐπὶ πάσῃ τῇ μνείᾳ ὑμῶν, πάντοτε ἐν πάσῃ δεήσει μου ὑπὲρ πάντων ὑμῶν. Οσάκις ὑμῶν ἀναμνησθώ, φησὶ (πάντοτε δὲ τοῦτο ποιῶ), δοξάζω τὸν Θεὸν, ὅτι τοσοῦτον εἰς ἀρετὴν ἐπιδεδώκατε. Οὐ μὴν ἐπε δὴ οὕτως εὐδόκιμοί ἐστε ἐν τοῖς θείοις, παύομαι δεόμενος, ἀλλὰ καὶ δέομαι ὑπὲρ πάντων, ἵνα ἔτι εὐοδωθῆτε. Μετὰ χαρᾶς τὴν δέησίν μου ποιούμενος. Επι γὰρ καὶ μετὰ λύπης μεμνήσθαι, ὡς ὅταν ἀλλαχοῦ λέγει· Ἐκ γὰρ πολλῆς θλίψεως καὶ συνοχῆς καρδίας ἔγραψα ὑμῖν. "Ωστε τὸ μετὰ χαρᾶς μεμνήσθαι, σημεῖον τῆς ἐκείνων ἀρετῆς. Ἐπὶ τῇ κοινωνίᾳ ὑμῶν εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, ἀπὸ πρώτης ἡμέρας ἄχρι τοῦ νῦν. Μέγα αὐτοῖς ἐνταῦτ θα προσμαρτυρεί, καὶ ἀποστολικὸν τῷ ὄντι, ὅτι, φησί, καὶ Κοινωνοί μου γίνεσθε καὶ συμμερισταὶ τῶν ἐπὶ τῷ Εὐαγγελίῳ πόνων· οὐχ ἕνα χρόνον, οὐδὲ δεύ τερον '', ἀλλ' ἀφ' οὗ ἐπιστεύσατε μέχρι τοῦ νῦν. Πῶς δὲ κοινωνεῖτε; Πέμποντές μοι τὰ πρὸς χρείαν [χρηζομένῳ] καὶ κηδόμενοί μου. Ὁ γὰρ τῷ καλόν τι μεταχειριζομένῳ συνεργῶν, καὶ βοηθῶν πᾶσι τρόποις, μεριστής αὐτῷ τοῦ ἔργου γίνεται. Οὕτω καὶ τοῖς μάρτυσιν, οἱ τούτους μελοῦντες ", καὶ τοῖς ἀσκηταῖς οἱ πᾶσαν ἀμεριμνίαν αὐτοῖς ἐμποιοῦντες, καὶ τοῖς διδασκάλοις οἱ ἀπερισπάστους αὐτοὺς ποιοῦντες, κοινωνοὶ τῶν στεφάνων γίνονται. Πεποιθὼς αὐτὸ τοῦτο, ὅτι ὁ ἐναρξάμενος ἐν ὑμῖν ἔργον ἀγαθὸν, ἐπιτελέσει. Εὐχαριστῶ, φησί, καὶ χαίρω, θαῤῥῶν ὅτι ὁ Θεὸς, ὃς ἐνήρξατο ποιεῖν ἐν ὑμῖν τὰ ἀγαθὰ ἔργα, αὐτὸς καὶ πληρώσει· ἀπὸ γὰρ τῶν παρελθόντων καὶ περὶ τῶν μελλόντων στο χάζομαι. "Ορα δὲ, πῶς μετριοφρονεῖν αὐτοὺς διδά σκει, τῷ Θεῷ πάντα ἀναθεὶς, καὶ οὐκ αὐτοῖς μόνοις. Οὐ μὴν οὐδὲ οὕτως ἀπεστέρησεν αὐτοὺς ἐγχων μίων· εἶπε γάρ· ῾Ο ἐναρξάμενος ἐν ὑμῖν· τουςἐστι, Διὰ τῆς ὑμῶν προαιρέσεως· εἰ γὰρ μὴ ἡ προαίρεσις τοῦ ἀνθρώπου εἴη, οὐδὲ ὁ Θεὸς ἐνεργή σει. Ἐπεὶ εἰ ἁπλῶς ἐνήργει, οὐδὲν ἂν ἐκώλυε καὶ Ελληνας καὶ πάντας ἀνθρώπους ἐνεργεῖσθαι. Ωπε οὐ μικρῶς κάν τούτῳ 10 εγκωμιάζει αὐτούς, ὡς ἐπι σπασαμένους τοῦ Θεοῦ τὴν χάριν συμπράττειν αυτ τοῖς· καὶ ὅτι τηλικαῦτά εἰσι τὰ κατορθώματα, ώστε μηδὲ ὑπ' ἀνθρωπίνης ἐνεργεῖσθαι δυνάμεως, ἀλλ' ὑπὸ Θεοῦ. ῎Α μα δὲ καὶ παραθαρρύνει αὐτοὺς ὥστε μὴ ῥᾳθυμῆσαι· εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ἐπιτελεῖν μέλλει, οὐδὲ πολὺς ἔσται κάματος. Αχρις ἡμέρας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τουτέστιν, ἄχρι τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου. Οὕτω, φησί, θαῤῥῶ, ὅτι οὐκ ἐν μόνοις ὑμῖν ὁ Θεὸς ἐνεργήσει, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἐξ ὑμῶν ", ἄχρι τῆς συντελείας τοῦ κόσμου. Ἢ τὴν ἑκάστου τελευτήν, ἡμέραν Ἰησοῦ Χριστοῦ νόει, τουτέστι συντέλειαν. Καθώς ἐστι δίκαιον ἐμοὶ τοῦτο φρονεῖν ὑπὲρ ἁπάντων ὑμῶν, διὰ τὸ ἔχειν με ἐν τῇ καρδίᾳ Varia lectiones. 10 ἐπιμελοῦντε;, και, πλημμελούντες ο. 10 κακ τούτου Ο. 30 επ:τε λέσειν Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. I. ὑμᾶς, ἔν τε τοῖς δεσμοῖς μου, καὶ τῇ ἀπολογίᾳ, vinculis meis, et in defensione et confirmatione Eranκαὶ βεβαιώσει τοῦ Εὐαγγελίου. Πέποιθα, φησίν, ὅτι ἄχρι τέλους τοιοῦτοι ἔσεσθε, καὶ φρονῶ τοῦτο ὑπὲρ ὑμῶν, διότι ἀεὶ ἔχω ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμᾶς, καὶ οἶδα τὰ ὑμέτερα κατορθώματα, καὶ ὅτι σπουδάζετε καὶ ἀπόντες συγκοινωνοί μου γενέσθαι τῆς χάριτος τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τῶν δεσμῶν. Ωστε δίκαιόν ἐστιν ἐμὲ τοιαῦτα στοχάζεσθαι ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ ἀπὸ τῶν προοιμίων τεκμαίρεσθαι 38 καὶ τὸ τέλος. Ὅσον δὲ ἐγκώμιον τὸ ἐν καρδίᾳ εἶναι Παύλου, τοῦ μὴ ἁπλῶς οὕτως, ἀλλὰ μετὰ κρίσεως, καὶ τοὺς ἀξίους ἀγαπῶντος; Αλλ' οὐδ' ὅτε, φησίν, ἀπελογούμην Νέα ρωνι, ἐξέστητέ μου τῆς μνήμης. Βεβαίωσιν δὲ τοῦ Εὐαγγελίου τὰ δεσμά φησι καὶ τὰς θλίψεις. Και ἀπολογίαν δὲ αὐτὰ ταῦτα εἴποις ἄν. Πρόδηλον γάρ, ὅτι εἰ μὴ ἐπέπειστο ἀῤῥήτου; εἶναι ἀντιδόσεις, καὶ ἄματα ἀγαθὰ, οὐκ ἂν ἐδεσμεῖτο· οὐκ 18 ἂν τῷ θηριώ· δει Νέρωνι προσέκρουεν, εἰ μὴ ἄλλον βασιλέα μενιμώτερον 3 προεώρα. Ωστε αἱ θλίψεις βεβαίωσις τοῦ Εὐαγγελίου. gelii. Confido, inquit, vos ad finem usque tales fore, atque hoc de vobis sentio, 429 quandoquidem voς in corde meo semper gero, atque scio præclara opera vestra, et quod absentes etiam detis operam cousortes mihi fieri gratie Evangelii vinculorumque. Proinde justum est me talia de vobis conjicere, atque ex primordiis finem colligere. Quanta autem laus est Paulo esse cordi, qui non ita simpliciter, sed cum judicio, et dignos diligit? At ne tum quidem, inquit, quando apud Neronem defensionem meam feci, memoria mea excidistis. Confirmationem autem Evangelii vincula et afflictiones vocat. et hæc ipsa defensionem dicere poteris. Perspicuam enim est, nisi fuisset persuasus ineffabiles esse retributiones, et nullis verbis enarrabilia bona quæ exspectaret, non fuisset vinctus: elferati Neronis offensionem non incurrisset, nisi alium imperatoren diutius duraturum animo suo prospexisset. Itaque afflictiones sunt confirmatio Evangelii. Dum consocii gratiæ meæ vos omnes sitis. Ponit hic ob oculos, se citra judicium haud eos diligere ⚫ propterea, inquit, habeo vos in corde, quod estis mihi consocii gratiæ hujus, id est afflictionum et vinculorum: navalisque operam, ne a nobis in allictionibus deficiatis, verum ut tentationum quas pro Evangelio sustinemus, potius participes efficiamini. Quod autem vincula sint gratia, planum est ex eo quod Dominus ait: Sufficit tibi gratia mea; potentia Συγκοινωνούς μοι τῆς χάριτος πάντας ὑμᾶς ὄντας. Δείκνυσιν ἐνταῦθα, ὅτι οὐκ ἀκρίτως αὐτοὺς ἀγαπᾷ. Διὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἔχω ὑμᾶς ἐν τῇ καρ δία, διότι συγκοινωνοί μοί ἐστε τῆς χάριτος ταύτης, τουτέστι τῶν θλίψεων καὶ τῶν δεσμῶν καὶ σπου δάζετε μὴ ἀπολειφθῆναι ἡμῶν ἐν ταῖς θλίψεσιν, ἀλλὰ τῶν ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου πειρασμῶν κοινω νῆσαι. Ὅτι δὲ 38 χάρις τὰ δεσμὰ, δῆλον· Αρκεῖ σοι ἡ χάρις μου. Η γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. Η δ καὶ μᾶλλον, ὡς προκατιών * λέγει, G enim mea in infrmitate perficitur. Vel quod poὅτι ἡμῖν ἐχαρίσθη τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ πάσχειν. Ορα δὲ, πῶς οὐκ εἶπε, Κοινωνούς, ἀλλὰ, «Συγκοινω νούς,» δεικνὺς ὅτι καὶ αὐτὸς ' ἄλλοις ἐστὶ κοινωνός, ὥσπερ ἀλλαχοῦ φησιν· "Ἵνα συγκοινωνὸς τοῦ Εὐαγ γελίου γένωμαι, τουτέστιν, Ινα κοινωνήσω τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν, τοῖς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλ λουσι. Μάρτυς γάρ μου ἐστιν ὁ Θεὸς, ὡς ἐπιποθῶ πάντας ὑμᾶς ἐν σπλάγχνοις Ἰησοῦ Χριστοῦ. Οὐχ ὡς ἀπιστούμενος μάρτυρα καλεῖ τὸν Θεὸν, ἀλλὰ τὴν πολλὴν διάθεσιν Οὐκ ἔχων παραστῆσαι διὰ λόγου, τῷ Θεῷ καταλιμπάνει τοῦτο, τῷ τὰς καρδίας, ἐξω ετάζοντι. Τοῦτο δὲ τοῦ ἀληθεύειν αὐτὸν τεκμήριον. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ ἐκολάκευεν αὐτοὺς, μάρτυρα τὸν Θεὸν ἐκάλεσεν. Εν σπλάγχνοις δὲ, εἶπεν, Ἰησοῦ Χριστοῦ· τουτέστιν, οὐχὶ διά τι ἀνθρώπινον, οὐδ' ὅτι ἐπέμψατέ μοι τὰ πρὸς χρείαν, ἀλλ᾽ ἐν τῇ κατά Βεὴν ἀγάπῃ. "Η, ὅτι Πατὴρ ὑμῶν γεγονώς διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν, σπλάγχνα ἔχω ἐφ' ὑμῖν, οὐ φυσικὰ, ἀλλ᾽ οἷα Χριστὸς χαρίζεται τοῖς γνησίοις αὐτοῦ δούλοις, τοῖς αὐτῷ γεννῶσι τὰ τοῦ Εὐαγγελίου τέκνα. Πάντας δὲ ποθῶ, ἐπειδὴ καὶ πάντες τοιοῦτοι έστε. Καὶ τοῦτο προσεύχομαι, ἵνα ἡ ἀγάπη ὑμῶν ἔτι μᾶλλον καὶ μᾶλλον περισσεύῃ. Καίτοι οὕτω • Il Cor. XII, 9. lius est, ut in progressu dicit, Vobis donatum est, ut pro Christo paliamini. Animadverte autem hic, quomodo non dixerit, socii, sed, consocii, indicans se aliis etiam communicare. Perinde ac in alio loco ait, Ut consors Evangelii fiam, hoc est, Ut parti - ceps fiani bonorum Evangelii prædicatoribus repositorum. VERS. 8. Testis enim mihi est Deus, quomodo cupiam omnes vos in visceribus Jesu Christi. Non quod ei non adhiberetur fides, Deum testem adducit: sed quia magnum animi sui affectum verbis exprinere non posset, Deo hoc relinquit, corda exploranti. Estque hoc evidens argumentum eum esse veracem: non enim si eis adularetur, Deum vocasset testen. In visceribus autem dixit Jesu Christi, hoc est, non ob humanam quampiam commoditatem, nec quia transmisistis mihi quibus haberem opus, sed ob divinam dilectionem. Vel quia pater vester factus per fidem in Christum, viscera habeo erga vos, non naturalia, sed qualia Christus genuinis suis servis impertit, generantibus ipsi Evangelii filios. Omnes autem desidero et vehementer amo, quandoquidem et omnes tales estis. VERS. 9. Et hoc oro, ut charitas vestra 430 magis ac magis abundet. Etiamsi ita adamatus erat, Variæ ectiones. 25 γάρ υ. 1) τεκμαίρομαι Ο. 13 ούδ' 0. Η μονιμώτατα θα παρακατιων Ο. 17 οὗτος 0.

adhuc tamen vehementius vult amari. Charitatis φιλούμενος, ὅμως ἔτι μᾶλλον βούλεται φιλεῖσθαι. enim modus est, nunquam pedem figere. Vide autem uti dictionibus majorem intensionem habenlibus usus sit, dicens, Adhuc, magis magisque, el, Abundet. Hæc autem ait, non ut ipsum solum diligant, verum etiam alios. In agnitione et omni sensu. Hoc est, ut non simpliciter quosvis diligatis, sed cum probatione et cognitione et judicio: plerique enim citra rationem diligunt: hinc neque stabiles sunt talium amicitiæ. Vel, Ui hæreticos non diligatis. VERS. 10. Ut probetis potiora. Hoc est, quæ utilia sint. Si enim cum exploratione ac judicio diligatis, potestis quod confert examiuare et agnoscere quinam diligendi sint, fideles nimirum: et qui non, infideles videlicet. Quomodo igitur alio in loco ait, Cum omnibus hominibus pacem habeter? Prinium quidem non simpliciter dixit, sed cum distinctione: Si fieri possit, cum omnibus pacem habere. Deinde, aliud est habere pacem, aliud diligere. Illud enim a contentione alienos nos esse jubet: diligere vero, animi affectionem postulat, ac veluti contemperationem, morumque similitudinem; quæ hæreticis non est exhibenda. Si enim oculus tuus offendit te, exscinde ipsum q. Ut sitis sinceri, et sine offensa in diem Christi. Non in meum hoc commodum dico, sed ne vos adulterinum aliquod dogma charitatis prætextu recipiatis. Dixit autem, sinceri, quoad Deum: Sine offensa, quoad homines. Etiamsi enim te non lædat quæ sibi cum hæretico amicitia intercedit, alium tamen offendit. Quomodo igitur in die Christi invenieris sincerus, fratribus tuis offendiculum ponens? VERS. 11. Repleti fructibus justitiæ, qui sunt per Jesum Christum, ad gloriam et laudem Dei. Hoc est, Ut cum doctrinæ rectitudine vitam etiam minime condemnandam ducatis: per justitiam enim omnein virtutem intelligit, vel eleemosynam speciatim. Non autem ut imperfecte virtutem aut eleemosynam operemini, sed ut sitis repleti. Quandoquidem autem et infideles videbantur sibi et virtutem et eleemosynam vindicare, adjecit, Qui sunt per Jesum Christum illorum enim opera non sunt secundum Christum, sed ob vanam gloriam, et ut hominibus placeant. In gloriam autem Dei, hoc est, Num in meam qui hæc doceo. Quare non est quod vos obsistatis gloriæ Dei. Simul autem animat eos, perinde quasi Devs sit suppetias illis laturus in opere quod ad gloriam ejus sint peracturi. VERS. 12. Scire autem vos volo, fratres, 431 quod quæ mihi acciderunt, magis ad profectum venerunt Evangelii. Verisimile erat eos, ubi cognovissent eum vinctum esse, turbari, quasi Evangelii prædicatio impediretur. Hanc itaque tollens suspicionein, • Rom. III, 18. q Matth. v, 29. Αγάπης γὰρ μέτρον τὸ μηδέποτε ίστασθαι. Ορα δὲ, πῶς ἐπιτατικωτέραις " ἐχρήσατο ταῖς. λέξεσιν, εἰπὼν, Ετι, και, μᾶλλον, και, περισσεύῃ. Φησί δὲ ταῦτα, οὐ μόνον ἵνα αὐτὸν ἀγαπῶσιν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους 8. Εν ἐπιγνώσει καὶ πάσῃ αἰσθήσει. Τουτέστιν, ἵνα μὴ ἁπλῶς πάντας ἀγαπᾶτε, ἀλλὰ μετὰ δοκιμασίας, καὶ γνώσεως, καὶ κρίσεως. Εἰσὶ γὰρ πολλοί ἀλόγως φιλοῦντες· ὅθεν οὐδὲν μόνιμοι αἱ τοιαῦται φιλίαι. "Η, ὅτι ἵνα μὴ αἱρετικοὺς ἀγαπᾶτε. Εἰς τὸ δοκιμάζειν ὑμᾶς τὰ διαφέροντα. Τουτ. ἔστι τὰ συμφέροντα. Ἐὰν γὰρ μετὰ δοκιμασίας καὶ κρίσεως ἀγαπᾶτε, δύνασθε τὸ συμφέρον δοκιμάσαι, καὶ ἐπιγνῶναι τίνας μὲν χρή φιλεῖν, ὅτι τοὺς πι στούς· καὶ τίνας μὴ, ὅτι τοὺς ἀπίστους. Πῶς οὖν ἀλλαχοῦ φησι, Μετὰ πάντων ἀνθρώπων ειρηνεύετε; Πρῶτον μὲν, οὐχ ἁπλῶς εἶπεν, ἀλλὰ προσδιώρισεν Εἰ δυνατόν, μετὰ πάντων εἰρηνεύετε. Επειτα, ἄλλο ἐστὶ τὸ εἰρηνεύειν, καὶ ἄλλο τὸ ἀγαπᾷν. Τὸ μὲν γὰρ, τὸ μὴ μάχεσθαι· τὸ δὲ ἀγαπᾷν, διάθεσιν ψυχῆς ἀπαιτεῖ, καὶ οἷον σύγκρασιν, καὶ ἤθους ὁμοιότητα 10. ὅπερ πρὸς αἱρετικοὺς οὐ δεῖ ἐνδείκνυσθαι. Εἰ γὰρ ὁ ὀφθαλμός σου σκανδαλίζει σε, ἔκκοψον αὐτόν. Ινα ἦτε ειλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοποι εἰς ἡμέ μαν Χριστοῦ. Οὐ πρὸς τὸ ἐμὸν συμφέρον ταῦτα λέγω, ἀλλ᾽ ἵνα ὑμεῖς μηδὲν νόθον δόγμα τῷ τῆς ἀγά της προσχήματι παραδέξησθε. Εἶπε ει δὲ, Ειλικρι νεῖς, ὡς πρὸς τὸν Θεόν· ἀπρόσκοποι, ὡς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους. Εἰ γὰρ καὶ μή σε βλάπτει ἡ πρὸς τὸν αἱρετικὸν φιλία, ἀλλ᾽ ἕτερον σκανδαλίζει 18. Ώστε πῶς ἐν τῇ ἡμέρᾳ Χριστοῦ εὑρεθῇς δ' εἰλικρινής, σκανδαλίζων τοὺς ἀδελφούς; 32+ Πεπληρωμένοι καρπῶν δικαιοσύνης, τῶν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον Θεοῦ. Τουτέστιν, Ινα μετὰ τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος καὶ βίον ἔχητε ἀκατάγνωστον. Δικαιοσύνην γὰρ τὴν πᾶσαν ἀρετήν φησιν, ἢ τὴν ἐλεημοσύνην ἰδικώτερον. Οὐχ ἵνα δὲ ἀτελῶς τὴν ἀρετὴν ἢ τὴν ἐλεημο σύνην ἐργάζησθε, ἀλλ᾽ ἵνα ἦτε πεπληρωμένοι. Επειδὴ δὲ καὶ οἱ Ἕλληνες ἐδόκουν ἀρετῆς μεταποιεῖσθαι καὶ ἐλεημοσύνης, προσέθηκε· Τῶν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ· τὰ ἐκείνων γὰρ οὐ κατὰ Χριστὸν, ἀλλὰ διὰ κενοδοξίαν καὶ ἀνθρωπαρέσκειαν. Εἰς δόξαν δὲ U τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν, Οὐκ εἰς ἐμὴν τοῦ διδάσκοντος ταῦτα. Ὥστε οὐ δεῖ ἐμποδίσαι ὑμᾶς τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ. ῎Αμα δὲ καὶ παραθαρρύνει αὐτούς, ὡς τοῦ Θεοῦ μέλλοντος συνεργεῖν ἐν τῷ εἰς δόξαν αὐτοῦ ἔργῳ. Γινώσκειν δὲ ὑμᾶς βούλομαι, ἀδελφοί, ὅτι τὰ κατ' ἐμὲ μᾶλλον εἰς προκοπὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἐλήλυθεν. Εἰκὸς ἦν αὐτοὺς μαθόντας ὅτι δέδεται, θορυβεῖσθαι, ὡς τοῦ κηρύγματος εγκοπτομένου. Αναιρῶν οὖν τὴν ὑπόνοιαν ταύτην, φησὶν, ὅτι οὐ Varia lectiones. 18 ἐπιτατικώτερον Ο. 19 ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ἀλλήλου; Πι. 20 ἡμερότητα 0. ται 0. εὑρεθήσῃ 0. οι ήτε ο. 84 ἕτερος σκανδαλίζε

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. I. μόνον οὐκ ἐνεπόδισαν τὰ δεσμά μου τῷ Εὐαγγελίῳ, ait: Non solum non impediverunt Evangelium vinἀλλὰ καὶ μᾶλλον εἰς προκοπὴν ἐγένοντο. Ωστε τοὺς δεσμούς μου φανερούς γενέσθαι ἐν Χριστῷ ἐν ὅλῳ τῷ πραιτωρίῳ, καὶ τοῖς λοιποῖς πᾶσι. Τουτέστιν, ὥστε καὶ δεδεμένον όντα με πλέον παρρησιάζεσθαι, καὶ μὴ σιγῆσαί με, ἀλλὰ τὸ κήρυγμα τοῦ λόγου καὶ ἄχρις αὐτοῦ φθάσαι τοῦ πραιτω ρίου, τουτέστι τῶν βασιλείων, καὶ ἐν τῇ πόλει πάσῃ. Τοῦτο δὲ ἐν Χριστῷ γέγονε· τουτέστιν, Οὐκ ἐμὸν κατόρθωμα, ἀλλὰ τοῦ Χριστοῦ. "Η, Τούς δεσμούς μου τοὺς ἐν Χριστῷ, τουτέστι, τοὺς διὰ Χριστόν. cula mea, sed et in promotionem potius cesserunt. Værs. 13. Ita ut vincula mea manifesta fierent in Christo in toto prætorio, el cæteris omnibus. Hoc est, ut vinctus cum sim, majori fiducia loquar, neque conticescam, sed ut prædicatio verbi ad ipsum usque prætorium pervenerit, hoc est ad ipsam regiam, atque adeo universam urbem. Hoc autem in Christo factum est, id est, Non meum est opus, sed Christi. Vel, Vincula mea in Christo, id est, quæ propter Christum perpetior. VERS. 14. Et ut plures e fratribus in Domino, condentes vinculis meis, abundantius auderent sine timore sermonem loqui. Et antea quidem libere docebant verbum, nunc vero id agunt majori fiducia et Καὶ τοὺς πλείονας τῶν ἀδελφῶν ἐν Κυρίῳ, πεποιθότας τοῖς δεσμοῖς μου, τολμᾷν περισσοτέρως αφόβως λαλεῖν τὸν λόγον. Καὶ πρότερον μὲν ἐπαῤῥησιάζοντο, νῦν δὲ περισσότερον ἐκ τοῦ ἐμὲ ἰδεῖν πλέον παρρησιαζόμενον, καὶ ταῦτα δεδεμένον. alacritate, postquam me animadvertunt esse confiἘπεὶ γὰρ εἶδον ἐμὲ δεδεμένον, ἀνεῤῥώσθησαν κάτ κεῖνοι εἰς ζῆλον. Ἐπεὶ δὲ μέγα ἐδόκει λέγειν, ὅτι Ἐγὼ αὐτοὺς ἐθάῤῥυνα, εἶπεν· Ἐν Κυρίῳ. Εἰ τοίνυν οἱ ἐγγὺς ὄντες τῶν δεσμῶν μου οὐ ταράτ— τονται, ἀλλὰ μᾶλλον πλεῖον θάρσος δέχονται, πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς χρή. Τινὲς μὲν καὶ διὰ φθόνον καὶ ἔριν, τινὲς δὲ δι' εὐδοκίαν τὸν Χριστὸν κηρύσσουσιν. Ἐπειδὴ κατα εσχέθη ὁ Παῦλος, πολλοὶ τῶν ἀπίστων ἐκήρυττον καὶ αὐτοὶ τὸν Χριστὸν, βουλόμενοι εἰς πλείονα ὀργὴν ἐκκαῦσαι τὸν Νέρωνα, ὥστε τάχιον τὸν Παῦλον ἀνελεῖν, ὡς τοῦ κηρύγματος πανταχοῦ δι' 88 αὐτοῦ και dentiorem, idque cum vinclus sim: et illi ad amulationem confortati sunt, postquam me viderunt vinctum. Quia vero magnum videbatur dicere, nempe, Ego ipsos animavi; In Domino, dixit. Si igitur qui proxime sunt ad mea vincula, non turbantur, sed majorem potius fiduciam recipiunt, multo magis vos convenit esse confidentes. Vers. 15. Quidam quidem et propter invidiam et contentionem, quidam autem propter bonam voluntalem Christum prædicant. Cum comprehensus esset Paulus, haud pauci etiam infidelium annuntiabant Christum, volentes ad majorem iram accendere Neronem, ut eo celerius Paulum e medio tolleret, τασπειρομένου. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ, Διὰ φθόνον καὶ – veluti prædicatione ubique per eum dispersa. Hoc ἔριν. "Η, ὅτι Βουλόμενοι καὶ αὐτοὶ τιμᾶσθαι, καὶ ὑποσπάν τι τῆς ἐμῆς δόξης. "Αλλοι δὲ, «Δι' εὐδοκίαν,» φησί, τουτέστι, χωρὶς ὑποκρίσεως, καὶ μετὰ εὐτ θείας 20 γνώμης. Οἱ μὲν ἐξ ἐριθείας τὸν Χριστὸν καταγγέλλου σιν, οὐχ ἁγνῶς. Τουτέστιν, οὐκ εἰλικρινῶς, οὐδὲ δι' αὐτὸ τὸ καλόν. Οιόμενοι θλίψιν ἐπιφέρειν τοῖς δεσμοῖς μου. Νομίζοντες, φησίν, οὕτω με εἰς μείζονα ἐμβαλεῖν κίνδυνον, καὶ θλίψιν ἐπὶ θλίψει ἐπάγειν· ἀλλ' οὐχ οὕτω προβαίνει αὐτοῖς τὸ τέχνασμα. Λαμπρότερον γὰρ ἐκ τούτου τὸ κήρυγμα γίνεται, καὶ ἡ ἐμὴ χαρὰ διὰ τοῦτο μείζων. Ορᾷς, ὅτι ἔστιν ἔργον ποιῆσαι ἀγαθὸν οὐκ ἀπὸ προαιρέσεως ἀγαθῆς, καὶ οὐ μόνον μισθὸν μὴ ἀπολαβεῖν, ἀλλὰ καὶ κολασθῆναι; Οἱ δὲ ἐξ ἀγάπης, εἰδότες ὅτι εἰς ἀπολογίαν τοῦ Εὐαγγελίου κείμαι. Τουτέστιν, Οἱ δὲ ἀπὸ τῆς ἀγάτης τῆς εἰς τε τὸν Κύριον καὶ εἰς ἐμὲ, κηρύττου σιν, εἰδότες ὅτι λόγους μέλλω ποιῆσαι ὑπὲρ τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τοῦτο συναίρονται μοι τοῦ ἔργον. Ἐὰν γὰρ πολλοὶ ὦσιν οἱ τῷ κηρύγματί μου προτε ιόντες, εὔκολός μοι ἡ ἀπολογία ἔσται. Εἰς τοῦτο οὖν ἐκεῖνοι συνεργοῦσι, κατηχούντες πολλούς. 13 περισσοτέρως ο. " γὰρ παρεθάρ. Ο. enim est quod ait, Per invidiam et contentionem. Vel tanquam et ipsi honorari voluerint, atque aliquid mea gloria detrahere. Alii autem Per bonam voluntatem, inquit, hoc est, sine simulatione, ex anime rectaque sententia. Vers. 16. Alii quidem ex contentione Christum annuntiant, non sincere. Hoc est, non pure, neque propter ipsum bonum. Existimant pressuram afferre vinculis meis. Exislimantes me hoc pacto, inquit, in pericula majora injicere, et afflictionem afflictioni adducere: verumn conatus illorum ipsis hac ratione non procedit. Nam Inde praedicatio verbi redditur præclarior, meumque gaudium propterea najus est. Viden' quod bonum Ν opus facere non liceat absque bona voluntate? atque non solum mercedem 432; non recipere, cæterum pœna etiam affici? Vers. 17. Alii autem ex charitate, scientes quod ad Evangelii defensionem positus sim. Hoc est, Nonnulli ex charitate cum erga Dominum, tum erga me, Evangelium prædicant, compertum habentes quod rationem prædicati verbi redditurus sim, ac propterea mihi auxiliantur in hoc opere. Si enim multi fuerint accedentes prædicationi meæ, facilis mihi defensio erit. In hoc igitur ipsi cooperantur, haud paucos instituentes. Varia lectiones. 10 ὑπ' ο. 86 ὀρθῆς, Ο. Η προσφέρειν ο. 30 πόλεμον θα

VERS. 18. Quid enim? Omni modo, sive per occasionem sive per veritatem, Christus annuntiatur. Quid enim, inquit, opus est multa dicere? Quid mihi curæ est, sicne vel aliter; sive per occasionem, hoc est, in contentione ac simulatione: sive per veritatem, boc est, in rectitudine et sinceritate mentis Christus prædicatur? llinc nonnulli stolidi putarunt, quod Paulus aditum dederit hæresibus. Modo Christum, inquiunt, prædicet quis, nihil refert. Αt contemplare: primo quidem non dixit, Annuntiet, ut legem sancire videatur, sed, Annuntiatur, rem gestam enarrans recitansque. Deinde etiamsi ceu legem sanciens ac præcipiens dixisset, neque sic tamen adlitum haeresibus dedisset. Quomodo? Quoniam illi de quibus loquitur, non prava dogmata introduxerunt, sed vera quidem prædicabant, non recte ta. men, neque vero scopo: hæretici autem de industria recta non prædicant, cæterum perversa et adulterina, præter hoc quod perversus etiam illis scopus sit. Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Illi quidem, inquit, ut me tristitia amiciant, hæc faciunt: ego autem lætor, quod Christus latius prædicetur. Et si porro hoc faciunt, eo abundantius ego lelabor. Vides artes diaboli, quomodo illum ipsum infringant? Vers. 19. Scio enim quod hoc mihi proveniet ad salutem. Hoc. Quale? Quod verbi prædicatio crescal, per odium quo erga me alliciuntur et invidiam. Per vestram orationem et subministrationem Spiritus Jesu Christi. Modestiam et insignem animi moderationem hic expende in divo Paulo. Cum enim ex innumeris ejus operibus atque virtutibus debeatur ei salus, adjicit tamen, Si vestris orationibus a ljutus ac donatus fuero, subministratnsque fuerit mihi per eas amplior Spiritus, hine mihi salus erit. Subministrationem autem majorem gratiæ Spiritus augmentationem dicit. VERS. 20. Secundum exspectationem et spem meam. Αποκαραδοκίαν firman et immobilem spem vocat, ab eo quod caput totum videatur inclinare ad id quod firmiter speratur. Ait ergo, Firmiter spero me conservatum iri. Salutem autem 433 liberationem a Neronis crudelitate intelliges. Ut enim primum periculum evasi, ait, sic etiam præsens efugiam. Docet autem hic ne totum negotium nostrum aliorum orationibus committamus, cæterum nosipsos oportere etiam aliquid afferre, perinde ac ipse spem, omnium bonorum causam, affert. Nam et Propheta ait: Fiat misericordia tua, quemadmodum speravimus *. Et alio in loco: Quis speravit in Dominum, et pudefactus est s? Αtque ipse Paulus, Spes non confundit *. Quod in nullo confundar. Hoc est, neque in vita: prædico enim Evangelium): neque in morte: non · Psal. xxxı, 22. • Eccli. 11, 11. ποιήσωσιν ο. Τί γάρ; πλὴν [ότι] παντὶ τρόπῳ, είτε προφάσει, εἴτε ἀληθείᾳ, Χριστὸς καταγγέλλεται. Τί γάρ, φησί, δεῖ πολλὰ λέγειν; ἢ τί μοι, φησὶ, μέλει, ἄν τε οὕτως, ἄν τε οὔ· εἶτε προφάσει, τουτέστιν ἐριθείᾳ καὶ ὑποκρίσει· εἴτε ἀληθείᾳ, τουτέστιν εὐθύτητι γνώμης, Χριστὸς καταγγέλλεται; Ἐκ τούτων τινὲς ἀνόητοι ὑπέλαβον, ὅτι ὁ Παῦλος πάροδον δέδωκε ταῖς αἱρέ σεσι. Μόνον γάρ, φησί, τὸν Χριστὸν καταγγελλέτω τις, καὶ οὐδὲν διαφέρει. ᾿Αλλὰ σκόπει, πρῶτον μὲν οὐκ εἶπε, Καταγγελλέσθω, ἵνα καὶ νομοθετεῖν δόξῃ· ἀλλὰ, Καταγγέλλεται, τὸ γινόμενον ἐξηγούμενος. Επειτα, εἰ καὶ ὡς νομοθετῶν εἰρήκει, οὐδὲ οὕτω πάροδον ταῖς αἱρέσεσι δέδωκε. Πῶς; Ὅτι οὗτοι περὶ ὧν φησιν, οὐ νόθα δόγματα εἰσῆγον, ἀλλ᾽ ὀρθὰ μὲν ἐκήρυττον, οὐκ ὀρθῶς δὲ, οὐδὲ εὐθεῖ σκοπῷ· οἱ δὲ αἱρετικοί, προηγουμένως οὐκ ὀρθὰ κηρύττουσιν, ἀλλὰ διεστραμμένα καὶ νόθα, μετὰ τοῦ καὶ τὸν σκοπὸν ἔχειν διεστραμμένον. Καὶ ἐν τούτῳ χαίρω, ἀλλὰ καὶ χαρήσομαι. Ἐκεῖνοι μὲν διὰ τὸ λυπῆσαί με ταῦτα ποιοῦσιν· ἐγὼ δὲ χαίρω ὅτι ὁ Χριστός πλέον κηρύττεται· κἂν ἔτι τοῦτο ποιοῦσιν, ἐπὶ πλέον χαρήσομαι. Ορις, πῶς αἱ μηχαναὶ τοῦ διαβόλου αὐτὸν ἐκεῖνον καταλύουσιν; οἶδα γὰρ ὅτι μοι τοῦτο ἀποβήσεται εἰς σωτη ρίαν. Τοῦτο. Ποῖον; Τὸ αὔξεσθαι τὸ κήρυγμα διὰ τῆς πρὸς ἐμὲ ἔχθρας καὶ τοῦ ζήλου. Διὰ τῆς ὑμῶν δεήσεως, καὶ ἐπιχορηγίας τοῦ Πνεύματος Ἰησοῦ Χριστοῦ. "Ορα την ταπεινοφρο σύνην τοῦ μακαρίου 4, ἀπὸ μυρίων κατορθωμάτων ἔχων ὀφειλομένην τὴν σωτηρίαν, ὅμως φησίν, ὅτι Ἐὰν τῶν ὑμετέρων εὐχῶν ἀξιωθῶ, καὶ ἐπιχορηγηθῇ μοι δι' αὐτῶν πλεῖον τὸ Πνεῦμα, ἐντεῦθεν ἔσται μοι ἡ σωτηρία". Επιχορηγίαν δὲ λέγει τὴν πλείω ἐπίσ δοσιν τῆς χάριτος τοῦ Πνεύματος. Κατὰ τὴν ἀποκαραδοκίαν καὶ ἐλπίδα μου. 'Αποκαραδοκίαν, τὴν βεβαίαν ἐλπίδα καὶ ἀμετάθετών φησί, παρὰ τὸ, τὴν κάραν ὅλην δοκεῖν καὶ ἐπινεύειν πρὸς τὸ βεβαίως ἐλπιζόμενον. Φησὶ γοῦν, ὅτι Ἐλπίζω βεβαίως σωθήσεσθαι. Σωτηρίαν δὲ καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς τοῦ Νέρωνος ωμότητος νοήσεις. Ωσπερ γάρ, φησί, τὸν πρῶτον [κίνδυνον], οὕτω καὶ τὸν παρόντα διαφεύξομαι. Διδάσκει δὲ ἐνταῦθα μὴ τὸ πᾶν ταῖς ετέρων εὐχαῖς ἐπιτρέπειν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἡμᾶς συνεισφέρειν, ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς τὴν ἐλπίδα, τὴν πάντων αἰτίαν ἀγαθῶν. Καὶ ὁ προφήτης γάρ φησι· Γένοιτο τὸ ἔλεός σου καθάπερ ἠλπίσαμεν· καὶ ετέρωθι, Τίς ἤλπισεν ἐπὶ Κύριον καὶ κατησχύνθη; καὶ αὐτὸς ὁ Παῦλος, Ἡ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει. *Οτι ἐν οὐδενὶ αἰσχυνθήσομαι. Τουτέστιν, Ούτε ἐν τῷ ζῇν· κηρύττω γάρ· οὔτε ἐν τῷ θανεῖν· οὐ γὰρ • Rom. v, 5. Varia lectiones. " νο του μακαρίου Παύλου m. Η εἰς σωτηρίαν. και γάρ ο.

☑ EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. I. περιέσονται οἱ ἐχθροί. Κἂν γὰρ κτείνωσι, τότε μοι enim superabunt hostes. Etsi enim occiderint, major μᾶλλον ἡ ἀνεπαίσχυντος δόξα· ὅμως οὐκ ἔστα: οὐδὲ ἐ mihi potius inde gloria crescet, quæ nullo me puτοῦτο αὐτοῖς. dore neque ignominia afficiet. Attamen neque istud quidem illis dabitur. Αλλ' ἐν πάσῃ παρρησίᾳ μεγαλυνθήσεται Χριστὸς ἐν τῷ σώματί μου, εἴτε διὰ ζωῆς, εἶτε διὰ θανάτου. Ἐκεῖνοι μὲν, φησί, διὰ τοῦ αὐτῶν δόλου ᾠήθησαν εἰς κινδύνους καὶ θάνατόν με ἐμβαλεῖν· οὐ προχωρήσει δὲ αὐτοῖς τὸ σπούδασμα, 'Αλλ' ἐν πάσῃ παρρησίᾳ, τουτέστι φανερῶς καὶ ἀναντιῤῥήτως, μεγαλυνθήσεται Χριστὸς ἐν τῷ σώματι μου· τουτέστι, Ζῶντός μου, καὶ τὸ σῶμα τοῦτο περιφέροντος· οὐ γὰρ ἀποθανοῦμαι. Ἵνα δὲ μή τις εἴπῃ· Τί οὖν; Ἐὰν σὺ ἀποθάνῃς, οὐ μεγαλυνθήσεται; ἐπάγει, ὅτι Καὶ διὰ τοῦ θανάτου μὲν τοῦ ἐμοῦ μεγα λυνθήσεται, ὅτι με καὶ τοῦ θανάτου ἰσχυρότερον ἐποίησε· πλὴν τέως διὰ τῆς ζωῆς νῦν, ὅτι ταύτην κα μοι ἐχαρίσατο ἐξελόμενος τῶν κινδύνων. Λέγει δὲ περὶ τοῦ θανάτου, οὐχ ὡς εὐθέως ἀποθανούμενος, ἀλλ᾽ ἵνα, εἰ καὶ γένηται, μή ταραχθῶσι· σφόδρα γὰρ αὐτοῦ περιείχοντο. Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν, Χριστὸς, καὶ τὸ ἀποθανεῖν, κέρδος. Τουτέστι, Καινήν τινα ζωὴν ζῶ, καὶ ὁ Χρι στός μοί ἐστι τὰ πάντα, καὶ πνοὴ, καὶ ζωή, καὶ φῶς. Τὸ γὰρ τῆς ζωῆς ὄνομα σημαίνει μὲν καὶ τὴν φυσικὴν ζωὴν ('Ἐν αὐτῷ γὰρ, φησί, ζῶμεν καὶ κι νούμεθα)· σημαίνει δὲ καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας· ὡς ὅταν λέγῃ· Οἵτινες ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ; σημαίνει δὲ καὶ τὴν αἰώνιον, ἤτοι τὴν κατὰ Χριστόν· ὡς, Τὸ ἡμῶν πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει. Ἐνταῦθα τοίνυν οὐ τὴν φυσικὴν ζωὴν ἀρνεῖται ὁ Παῦλος, ἀλλὰ τὴν ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ, τὴν προσέχουσαν τῇ κοσμικῇ ἀπάτῃ. Τὸν Χριστὸν δὲ ὁμολογεῖ εἶναι [εν] αὐτῷ ζωὴν, ὥσπερ οὖν καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Τὸ δὲ ἀποθανεῖν, κέρδος, ὅτι αὐτῷ, φησί, τότε σαφέστερον συνέσομαι. Ὥστε κέρδος μοι προξενήσουσιν οἱ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ ζωῆς ἐκβαλεῖν σπεύδοντες, τῷ Χριστῷ, ὅς ἐστιν ἐμὴ ζωή, παρα πέμποντές με. Sed in omni fiducia magnificabitur in corpore meo Christus, sive per vilam, sive per mortem. Illi, inquit, dolo suo putarunt sese me in pericula et mortem conjecturos: non succedet autem eis cona - tus, sed in omni fiducia, hoc est, palam et irrefragabiliter magnificabitur Christus in corpore meo: hoc est, tantisper dum vivo, corpus hoc circumferens: non enim moriar. Ne autem quisquam dicat, Quid igitur? si tu moriare, non magnifiet? infert: Imo et per mortem meam magnifiet, quia morte ine fortiorem fecit: verumtamen interim per vitam meam glorificatur, quoniam hanc mihi donavit, e periculis eruens. De morte autem loquitur, non veluti statim moriturus, verum ut etiamsi fiat, non turbentur: vehementer enim cum amplectebantur. VERS. 21. Mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum. Hoc est, Novam quamdam vitam vivo, et Christus est mihi omnia, et spiritus, et vita, et luimen. Vitæ enim nomen naturalem etiam vitam significat: Nam in ipso, inquit, et virimus, et move mur u. Significat etiam vitam in peccatis, ut cum dicit, Qui mortui sumus peccato, quomodo adhuc vive· mus in ipsor? Significat et vitam sempiternam, sive eam quæ secundum Christum est: ut, Conversatio Rostra in cælis est *. Ilic igitur naturalem vitam Paulus non rejicit, sed vitam quæ peccato dedita est, hujus mundi imposturæ attendentem. Christum autem confitetur sibi esse vitam, quemadmodum et alio in loco dicit: In fide vivo Filii Dei y. Mori auiem lucrum est, quia tunc apertius cum ipso versaLor. Lucrum itaque mihi præbebunt, festinantes me ex hujus mundi vita ejicere, Christo, qui est vita mea, me allegantes. VERS. 22. Si aulem vivere in carne, hoc 434, mihi fructus est operis, et quid eligam, ignoro. Ne existimes ipsum praesentem vitam reprehen.lere, inquit: Si vivere in carne, hoc mihi fructus est operis, hoc est, Dixi quidem lucrum esse mori, verumtamen postquam vivere in carne non sit infrugiferum mihi (fructum enim fero, docens illuminansque omnes), non novi quid eligam. Hic autem obstruuntur præsentem vitam calumniantium hæreticorumn ora: nam non est prava, cum fructus nobis impertiat. Quocirca ipsa non est causa, sed voluntas male illa uentium. Porro, mysterium quoddam revelans, indicat se esse dominum vitæ mortisque: nam si velim, inquit, hoc ex Deo petere, dabit gratiam. Ex hoc ergo debetis consolationem accipere, quod Εἰ δὲ τὸ ζῆν σαρκί, τοῦτό μοι καρπὺς ἔργου, καὶ τί αἱρήσομαι οὐ γνωρίζω. ἵνα μὴ νομίσης διαβάλλειν αὐτὸν τὴν παροῦσαν ζωὴν, φησίν· Εἰ δὲ τὸ ζῆν ἐν σαρκί, τοῦτό μοι καρπὸς ἔργου· τουτο ἐστιν, Εἶπον μὲν ὅτι κέρδος μοι τὸ θανεῖν, πλὴν p ἐπειδὴ καὶ τὸ ζῆν ἐν σαρκὶ οὐκ ἄκαρπόν μοί ἐστι (καρποφορώ γάρ, διδάσκων καὶ φωτίζων πάντας), οὐκ οἶδα τί αἱρήσομαι. Ἐνταῦθα δὲ φράττονται καὶ τῶν τὴν παροῦσαν ζωὴν διαβαλλόν των αἱρετικῶν τὰ στόματα· καὶ γὰρ οὐ πονηρά ἐστιν, εἴ γε καρποὺς ἡμῖν δίδωσιν. "Ωστε οὐχ αὕτη αἰτία, ἀλλ᾽ ἡ προαίρεσις τῶν κακῶς χρωμένων αὐτῇ. Καὶ μυστήριον δέ τι ἀποκαλύπτων, δείκνυσιν ἑαυτὸν κύριον ὄντα τοῦ ζῆν καὶ τοῦ ἀποθανεῖν. Εἰ γὰρ βου λοίμην, φησίν, αἰτήσασθαι τὸν Θεὸν, δώσει χάριν "Act. XVII, 28. • Rom. vi, 2. * Rom. ut, 20. 7 Galat. II, 29. Varia lectiones. 63 οὐδὲν ο. μα πάντα 0. " ἀγάπῃ 0.

etiamsi moriar, non ex malitia hostium, sed ex dis- ὥστε καὶ ἐκ τούτου ὀφείλετε παραμυθείσθαι, ὅτι εἰ pensatione Dei factum est istud. καὶ θανῶ 68, οὐχὶ σε πονηρίᾳ τῶν ἐχθρῶν ἀλλὰ θεον οικονομία γίνεται τοῦτο. Συνέχομαι δὲ ἐκ τῶν δύο, τὴν ἐπιθυμίαν ἔχων εἰς τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, πολλῷ μᾶλλον κρείσσον· τὸ δὲ ἐπιμένειν ἐν τῇ σαρκὶ, ἀναγκαιότερων δι' ὑμᾶς. Ταῦτα λέγει προπαρα σκευάζων αὐτοὺς ἐνεγκεῖν γενναίως την μέλλουσαν αὐτοῦ τελευτήν. Τί γὰρ ἀλγεῖτε, φησὶν, ἐπὶ τῷ θα νάτῳ; Τοῦτο ἐπιθυμῶ, [πάλαι, καὶ πάλιν] καὶ κρείττόν μοι τοῦτό ἐστι· δίδωσι γάρ μοι σὺν Χριστῷ εἶναι. ὥστε οὐ δεῖ ὑμᾶς ἀλγεῖν. Πλὴν πάλιν τὸ ἐπιμένειν τῇ σαρκί, ἀναγκαιότερον διὰ τὴν ὑμετέραν σ' ὠφέλειαν οὐ γὰρ ζητῶ τὸ ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ τὸ ὑμῶν. Συνεχόμενος οὖν ἐκ τῶν δύο τούτων, τουτέστι στενοχωρούμενος, καὶ μὴ εἰδὼς ποῖον προτιμήσω· ὅμως ἀναγκαιότερον κρίσ νω, τὸ ὑμᾶς ζῶν ὠφελεῖν. Δρα ἔστι τι τῆς τοῦ Παύλου ψυχῆς ἀντάξιον; ὅς γε καὶ τοῦ συνείναι Χριστῷ αἰ ρετώτερον ἔκρινε καὶ προτιμότερον τὴν τῶν ἄλλων ὠφέλειαν, ἵνα πλέον οἰκειωθῇ τῷ Χριστῷ ὑπερτι θέμενος τὴν μετὰ Χριστοῦ διαγωγήν. VERS. 23, 24. Coarctor autem ex duobus, desiderium habens, dissolvi et esse cum Christo, multo magis melius: permanere autem in carne, magis necessavium propter vos. Hæc dicit præmuniens eos, ut strenue fortiterque ferant futuram inortem suam. Quid enim doletis, inquit, propter mortem mear? Hanc ego desidero, ac melius mihi hoc est: largi tur enim mihi ut sim cum Christo. Itaque non oportet vos dolere. Verumtamen e contra manere in carne, magis est necessarium propter vestram commoditatem. Non enim quæro quod meum est, sed quod vestrum est. Courelalus igitur hisce duobus, hoc est, in angustia constitutus, et ignarus quidnam præferam, necessarium tamen magis judico, vobis mea vita prodesse. Estue aliquid cum Pauli animo æquiparandum? Qui huic ipsi, ut cum Christo esset, aliorum utilitatem præfercbat; et quo magis Christo approprietur, conversationem suam cum Christo differens? VERS. 25. Ει hoc confidens scio, quod manebo, et simul permanebo cum omnibus vobis, ad profectum vestrum et gaudium fidei. Quia necessarium est, inquit, ut in carne maneam, confidenter indubitanterque novi quod manebo, hoc est, Vivam: et non simpliciter, sed, Vobiscum, quod est, Videbo vos. Cujus rei gratia? Ut vos in fide promoveatis, hoc est, fulciamini, firmeminique cum in dogmate, tum in vita: qui profectus verum gaudium est et meum et vestrum. Hic etiam nonnihil cos perterrefacit, perinde quasi dicat, Videte, per vos orbatus sum quominus apud Christum agam: videte igitur, ne vanam et irritam faciatis meam in carne perseverantiam. Quid igitur? ob Philippenses solos in carne perduravit? Non propter hos solos, verum curam illis 435 adhibens hæc dicit, ac ad majorem sobrietatem adhortans. VERS. 26. Ut gloriatio vestra abundet in Christo Jesu in me, per meum adventum iterum ad vos. Quia ante dixerat, Ob vestrum profectum permanebo, innuit jam quod et ipsi nonnihil lucelli ex eo accedat, nempe, ut abundantius glorietur de ipsis, eo quod proficiant per suum ad eos adventum. Quid igitur? venitne ad ipsos? Hoc sane incertum est, deque eo ambig`tur. VERS. 27. Tanium digne Evangelio Christi conversemini. lloc solum a vobis quæro, ut crescatis iu virtute. Digue autem Evangelio vivit, qui seipsum abnegans crucem suau tollit, Christumque sequitur. Ui sive cum venero et videro vos, sive absens, ακ diam de vobis. Non tanquam sententiam mutassel, neque tanquam non sit venturus, hæc dicit: verum, σε θανατῶ 0. p Καὶ τοῦτο πεποιθὼς οἶδα, ότι μενῶ καὶ συμπα ραμενῶ πᾶσιν ὑμῖν, εἰς τὴν ὑμῶν προκοπὴν καὶ χαρὰν τῆς πίστεως. Επειδή, φησὶν, ἀναγκαῖόν ἐστι τὸ ἐπιμένειν τῇ σαρκί, πεποιθότως καὶ ἀδιστάκτως οἶδα ὅτι μενῶ· τουτέστι, ζήσω· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ, μεθ᾽ ὑμῶν· ὅ ἐστιν, Οψομαι ὑμᾶς. Τίνος ένεκεν; Ἵνα ὑμεῖς προκόψητε ἐν τῇ πίστει, τουτέστι, στην ριχθῆτε και παγιωθῆτε ἔν τε τῷ δόγματι, καὶ τῷ βίῳ· ἥτις προκοπή χαρά ἐστιν ἀληθὴς καὶ ὑμῶν καὶ ἐμοῦ. Ἐνταῦθα δὲ καὶ φοβεῖ αὐτούς, ὡς ἂν εἰ λέγων· Ορᾶτε, δι' ὑμᾶς ἐστερήθην τοῦ συνείναι Χριστῷ· μὴ ματαιώσητέ μου τὴν ἐν σαρκί παραμο νήν. Τί οὖν; διὰ Φιλιππησίους μόνους παρέμενεν; Οὐ διὰ τούτους μόνους, ἀλλὰ θεραπεύων αὐτοὺς τοῦτο λέγει, καὶ προτρεπόμενος, εἰς πλείω νῆψιν. Ἵνα τὸ καύχημα ὑμῶν περισσεύῃ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἐν ἐμοὶ, διὰ τῆς ἐμῆς παρουσίας πάλιν πρὸς ὑμᾶς. Ἐπειδὴ ἄνω εἶπεν, ὅτι διὰ τὴν ὑμῶν προκοπήν παραμενῶ, δείκνυσιν ὅτι καὶ αὐτός τι κερδαίνει ἐκ τούτου, τὸ καυχᾶσθαι περισσοτέρως ἐπ' αὐτοῖς, ὡς προκόπτουσι διὰ τῆς αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς παρουσίας. Τί οὖν; ἦλθε πρὸς αὐτούς; Τοῦτο ἄδηλόν ἐστι καὶ ζητεῖται. Μόνον ἀξίως τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ που λιτεύεσθε. Μόνον τοῦτο ζητῶ σε παρ' ὑμῶν, ἵνα ἐπιδῶτε πρὸς ἀρετήν. Αξίως δὲ τοῦ Εὐαγγελίου πολιτεύεται ὁ ἑαυτὸν ἀπαρνησάμενος, καὶ τὸν στα ρὸν ἄρας, καὶ ἀκολουθήσας, Χριστῷ. Ινα, εἴτε ἐλθὼν καὶ ἰδὼν ὑμᾶς, εἴτε ἀπών, ἀκούσω τὰ περὶ ὑμῶν. Οὐχ ὡς μεταθέμενος τὴν γνώμην, οὐδ᾽ ὡς οὐκέτι ἥξων ταῦτα λέγει· ἀλλά, Varia lectiones. 4 οὐ χρὴ πονηρίᾳ τῶν ἐχθρῶν ὑπολαμβάνειν τοῦτο γίνεσθαι, ἀλλὰ Θεοῦ οἰκονομία 0. οι ὑμῶν ο.. συνέχομαι οι συνδιαγωγήν ο. οὐ ἐπιζητῶ ο. μ ό. το υ. $7

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. · CAP. II. Καὶ ἐὰν τυχὸν οὐκ ἔλθω, φησί, δύναμαι καὶ ἀπὼν Etiamsi, inquit, fortasse non veniam, possum tamen εὐφραίνεσθαι ἐν δι τῇ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτεία ὑμῶν. Ὥστε μὴ ἀναπέσητε, κἂν μὴ παραγένωμαι, ἀλλ᾽ ὡς μαθησομένου τὰ καθ᾽ ὑμᾶς, νήφετε. Οτιστήκετε ἐν ἑνὶ πνεύματι, μια ψυχῇ. Τουτο ἐστιν, ἐν τῷ αὐτῷ χαρίσματι τῷ τῆς ὁμονοίας· οὕτω γὰρ καὶ ἐν μιᾷ ψυχῇ ἱστανταί τινες όμονοοῦντες καὶ ὁμοψυχοῦντες, δηλονότι ὅταν σε καὶ ἓν πνεῦμα ἔχωσι. δὲ Συναθλοῦντες τῇ πίστει τοῦ Εὐαγγελίου. Τουτέστι, συμπαραλαμβάνοντες τι ἀλλήλους ἐν τῇ ὑπὲρ τῆς πίστεως ἀθλήσει. Καὶ μὴ πτυρόμενοι ἐν μηδενὶ ὑπὸ τῶν ἀντικει μένων. Οὐ λέγω, φησί, μὴ καταπίπτοντες, ἀλλὰ, vel absens etiam exhilarari super conversatione vestra secundum Evangelium. Proinde etiamsi non advenero, ne recidalis, sed vigilate, tanquam certo sim agniturus quomodo vos geratis. Quod stalis in uno spiritu, una anima. Hoc est, in eodem dono concordiæ. Hac enim ratione in una anima quidam persistunt unanimes et concordes, quando nimirum unum etiam spiritumn habuerint. Concertantes fidei Evangelii. Hoc est, vos mutuo adjuvantes in certamine quod pro fide suscipitur. VERS. 28. Εt in nullo terreamini ab adversariis. Non dico, inquit, non decidentes, sed, neque terμηδὲ πτυρόμενοι, τουτέστι, μὴ θορυβούμενοι ἐν μη- reanini, id est, non turbemini in ulla sane re, δενί, κἂν κινδύνους ἀπειλῶσι, κἂν θανάτους επα άγωσιν· οὐδὲν γὰρ ἀνύουσιν, ἀλλὰ πτύρουσι μόνον οὕτως εἰσὶν ἀνίσχυροι. Ητις ἐστὶν αὐτοῖς μὲν ἔνδειξις απωλείας, ὑμῖν δὲ σωτηρίας. "Οταν γὰρ ἴδωσιν, ὅτι μυρία τεχναζόμενοι, οὐδὲ πτύραι ὑμᾶς δύνανται, οὐ δεῖγμα τοῦτο σαφὲς ἐξουσιν, ὅτι τὰ μὲν αὐτῶν ἀπολοῦνται, τὰ δὲ ὑμέτερα οι ἰσχυρὰ, καὶ ἀνάλωτα, καὶ αὐτόθεν ἔχοντα τὴν σωτηρίαν; Καὶ τοῦτο ἀπὸ Θεοῦ. "Οτι ὑμῖν ἐχαρίσθη τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ, σύ μόνον τὸ εἰς αὐτὸν πιστεύειν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχειν. Χάρισμα όνομάζων ὁ Παῦλος τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ πάσχειν, δύο [ταῦτα] ἐνταῦθα κατορθοῖ· ἓν μὲν, ἵνα μὴ αἰσχύ νωνται, μηδὲ καταπίπτωσι πάσχοντε;· ἕτερον δὲ, ἵνα μὴ ἐπαίρωνται. Τὸ πᾶν γὰρ, φησί, τοῦ Θεοῦ ἐστι. Καὶ γὰρ καὶ τὰς ἀρετὰς χαρίσματά φησιν· οὐχ ἵνα τὸ αὐτεξούσιον ἀνέλῃ, ἀλλ' ίνα μετριόφρονα; κατασκευάσῃ. Οὐδὲ γὰρ ἄνευ Θεοῦ ποιεῖν τι δυνάμεθα. Τάχα δὲ καὶ τοῦτο τὸ χάρισμα μεῖζον τοῦ νεκροὺς ἀνιστᾷν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ὀφειλέτης εἰμί· ἐνταῦθα δὲ ὀφειλέτην ἔχω τὸν Χριστόν. Ὢ θαῦμα! καὶ χαρίζεται μοι, καὶ ἐπ' αὐτῷ τούτῳ ὀφείλει μοι. Τὸν αὐτὸν ἀγῶνα ἔχοντες, οἷον ἴδετε ἐν ἐμοί, καὶ νῦν ἀκούετε ἐν ἐμοί. Δείκνυσι τὰ αὐτὰ ἀγω νιζομένους αὐτῷ, τὰ αὐτὰ ἀθλοῦντας· δ μεγάλην αὐτοῖς ἀρετὴν προσμαρτυρεί. Εχετε δὲ, φησὶν, ἐμὲ ὑπόδειγμα· καὶ γὰρ ίδετέ με παρ' ὑμῖν ἀθλήσαντα, ὅτε δηλαδὴ ἐδάρην καὶ ἐφυλακίσθην· καὶ νῦν δὲ ἀκούστε. Εἴ τις οὖν παράκλησις ἐν Χριστῷ, εἴτις πα ραμυθία * ἀγάπης, εἴ τις κοινωνία Πνεύματος, εξ τινα σπλάγχια καὶ οἰκτιρμοί, πληρώσατέ μου τὴν χαρὰν, ἵνα τὸ αὐτὸ φρονῆτε. “Ο λέγει, τοιοῦ τόν ἐστιν· Εἰ βούλεσθε παράκλησίν τινα δοῦναί μοι ἐν τοῖς πειρασμοῖς μου· εἴ τινα παραμυθίαν, οταν ἡ ἀγάπη γεννᾷ· εἰ μέλλετε δεῖξαι ὅτι κοινωνίαν τινὰ ἔχετε μετ᾿ ἐμοῦ ἐν τοῖς πνευματικοῖς καὶ κατὰ sive pericula interminentur, sive mortem adducant: nihil enim perficiunt, sed territant tantum, adeo sunt imbecilles. Quæ est ipsis quidem indicatio interitus, vobis autem salutis. Quando enim conspexerint sese post innumera quæ tentarunt, ne territare quidem vos posse, nonne evidens hoe illis indicium erit, quod sua quidem peribunt, vestra vero fortia sunt, capluque difficilia, et salutem protinus habentia? VERS. 28, 29. Et hoc a Deo. Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut pro illo patiamini. Charisma nominans Paulus pro Christo afflictionem, duo hic perficil: alterum quidem, ut non pudefiant neque succumbant, dun patiuntur: alterum, ut non eferantur. Tolum enim, inquit, Dei est. Etenim et virtutes charismata dicit: non ut liberum arbitrium tollat, sed ut eos moderate sapere faciat. Nam sine Deo aliquid facere non possumus. Forsan et hoc donum est majus quam mortuos excitare: 436 illic enim debitor sum, hic autem debitorem habeo Christum. O rem admiratione dignam! Ει donat mihi, et super hoc ipso debet mibi. VERS. 30. Idem certamen habentes, quale vidistis in me, et nunc auditis in me. Ostendit hic quod in eodem sunt secum certamine, in iisdem pugnantes: quæ res magnæ ipsis virtutis testimonium præbet. labetis, inquit, me exemplum: scilis enim me apud vos certasse, quando videlicet cæsus et in carcerem conjectus eram: nunc vero auditis etiam. CAPUT II. VERS. 1, 2. Si qua ergo consolatio in Christo, δε quod solatium charitatis, si qua societas Spiritus, si qua viscera et miserationes, implete lætitiam meam, ut idem sapiatis. Quod ait, est hujusmodi: Si vultis mihi quampiam in tentationihus meis consolaLionem dare; si quod solatium, quale charitas generat; si monstraturi estis quod communicationem quamdam habeatis mecum in spiritualibus, et séVaria lectiones. κι ἐπὶ ο. δε τουτέστιν, ὁμονοοῦσι, καὶ ὁμε σχοῦσιν, ὅτι ο. παραμύθιον ο. 13 συμπεριλ. π. οι ημέτερα 0. σε είτε

πάσχω· ταῦτα πάντα ἐν τούτῳ μοι ἀπόδοτε, ἐν τῷ ἀλλήλους ἀγαπᾷν. Ορα δὲ, πῶς τὸ ὁμονοεῖν ἐκείνους, οἰκείαν εὐεργεσίαν, καὶ ὡς αὐτὸς ἐλέους ἀξιούμενος τίθεται. Οὐκ εἶπε δὲ, Ποιήσατέ μοι χαράν, ἀλλὰ, [χαράν] Πληρώσατε. "Ηρξασθε, φησί, τῆς ἐν ἐμοὶ χαρᾶς, καὶ ἤδη μετεδώκατέ μοι τοῦ εἰρηνεύειν· ἐπι· θυμῶ λοιπὸν καὶ εἰς τέλος ταύτην ἐλθεῖν. Ποία δέ μοι χαρά; Οὐχ ἵνα τῶν κινδύνων ῥυσθῶ, ἢ λάβω τι παρ ὑμῶν, ἀλλ' ἵνα ὑμεῖς τὸ αὐτὸ φρονῆτε. cundum Dominum; si affectu miserationis move- Κύριον· εἰ σπλαγχνίζεσθε καὶ οἰκτείρετέ με ἐφ' οἷς mini, meque miseramini propter ea quæ patior: hæc omnia mihi in hoc reddite, ut vos mutuo dili - gatis. Animadverte hic quomodo concordiam eorum suum esse beneficium interpretetur, et perinde accipiat, atque si ipse misericordiam esset consecutus. Non dixit autem, Parate mihi gaudium: sed, Implete. Orsi enim estis in me gaudium: dedistis insuper mihi ut pacem haberem; cupiɔ in posteruin ut istud mihi ad finem usque ducatur. Quale autem mihi gaudium? Non ut e periculis liberer, quidquamve a vobis accipiam, sed ut vos idem sapiatis. Eamdem charitatem habentes. Hoc majus est quam idem sapere. Eamdem scilicet charitatem habete. Noli tu cum summe dilectus fueris, remisse ac pigre redanare, sed eadem mensura. Unanimes, idem sentientes. Tanquam una sitis anima, non natura et substantia, sed mente et concordia: quod iudicat cum ait, idem sentientes. VERS. 3. Nihil per contentionem,aut canam gloriam. Nihil, inquit, per zelum et contentionem facientes: quod solemus dicere: Danda est mihi opera, ne mie vincat ille: hoc est εριθεία, contentio. Deinde matrem hujus adducit, vanam gloriam: ex hac cuim illa nascitur. Quando enim hominum gloriam amamus, quid, quaeso, propter eam non facimus? Sed in humilitate animi alium quisque se præstantiorem existimet. Planum hic nobis facit qua ratione valiam gloriam effugere queamus, doctrinamque tradit 437 saluti nostrae consonam. Si enim existimaveris, inquit, quod alius non simpliciter sit major te, cæterum quod multis nominibus te excellat, et ex multa humilitate hoc modo rem se habere tibi persuaseris, honore eum prorsus afficies. loc si facias, cum eum apud alios honore affici conspexeris, haud ægre feres: imo etiamsi convicietur tibi, etiamsi verberet, patienter feres. Majorem namque te ipsum arbitratus es: neque invidebis ei invidia enim in pares agit, non in excellentiores: et ille rursus cogitet te esse excellentiorem se, et hoc pacto integra erit tranquil lilas. VERS. 4. Non qua sua sunt singuli considerale, sed et quæ aliorum sunt, unusquisque. Cum enim ego quod tibi prodest, tu vero quod mihi confert, quæris, neque vanæ hic gloriæ locus relinquitur, neque contentioni, neque cuipiam simpliciter malorum, sed vita hic est angelica et divina. VERS. 5. Is erim affectus sit in votis, qui et in Christo Jesu. Quemadmodum Christus inquit, Estole misericordes, ut Pater vester cœlestis: et rursus, Discite a me, quia milis sum: sic et Paulus humilem affectum docens, Christum in medium producit, abunde nos pudefaciens, perinde ac alio in loco dicit: Propter nos pauper factus est cum dives ■ Luc. vi, 36. • Matth. x1, 29. μου Ο. Τὴν αὐτὴν ἀγάπην ἔχοντες. Τοῦτο μείζον τοῦ τὸ αὐτὸ φρονεῖν. Τὴν [γὰρ] αὐτὴν ἀγάπην ἔχετε. Μὴ φιλούμενος ὑπερβαλλόντως αὐτὸς, φίλει χαύ νως δ', ἀλλ' ἴσῳ τῷ μέτρῳ. Σύμψυχοι, τὸ ἓν φρονοῦντες. Ως μία ὄντες ψυχὴ, οὐ τῇ οὐσίᾳ, ἀλλὰ τῇ [μια] γνώμῃ καὶ τῇ ὁμο νοίᾳ· 8 δηλοῖ εἰπών· Τὸ ἓν φρονοῦντες. Μηδὲν κατ' ερίθειαν, ἢ κενοδοξίαν. Μηδέν, φησί, κατὰ ζῆλον ἢ ἔριν ποιοῦντες· ὅπερ ειώθαμεν λέ γειν· Σπουδάσαι ἔχω, ἵνα μή με νικήσῃ ὁ δεῖνα· τοῦτό ἐστιν ἡ ἐριθεία. Εἶτα τὴν ταύτης ως μητέρα ἐπάγει, τὴν κενοδοξίαν· ἐκ γὰρ ταύτης ἐκείνη. Οταν γὰρ τῆς τῶν ἀνθρώπων δόξης ἐρῶμεν, τί οὐ πράττομεν διὰ ταύτην; ᾿Αλλὰ τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἀλλήλους ἡγούμεν νοι ὑπερέχοντας ἑαυτῶν. Νῦνε ὁδὸν δείκνυσιν ἡμῖν δι' ἧς φευξόμεθα τὴν κενοδοξίαν, καὶ δόγμα λέγει συγκρότημα τῆς ἡμῶν σωτηρίας. Ἐὰν γὰρ ὑπολά· της, φησὶν, ὅτι ὁ δεῖνα οὐχ ἁπλῶς μείζων σου ἐστιν, ἀλλ' ὅτι καὶ καθ' ὑπερβολὴν ὑπερέχει σου, καὶ ἀπὸ πολλῆς ταπεινοφροσύνης πείσης σεαυτὸν τοῦτο οὕτως ἔχειν, τιμήσεις πάντως αὐτόν. Τοῦτο δὲ ποιῶν, οὐκο ἐτι ὅταν ἴδῃς αὐτὸν καὶ παρ' ἑτέρων τιμώμενον, δυσχερανεῖς, ἀλλὰ κἂν ὀνειδίσῃ σε αὐτὸς, κἂν τύψῃ. κούφως οἴσεις· μείζονα γάρ σου αὐτὸν νενόμικας. Οὐδὲ φθονήσεις· ὁ γὰρ φθόνος πρὸς τοὺς ἴσους, οὐ πρὸς τοὺς ὑπερέχοντας. Καὶ αὖθις, ἐκεῖνος οὕτως ὑπολαμβανέτω σε, ὡς ὑπερέχοντα αὐτοῦ, καὶ ἔσται πᾶσα γαλήνη. Μὴ τὰ ἑαυτοῦ ἕκαστος σκοπείτω, ἀλλὰ καὶ τὰ τοῦ ἑτέρου ἕκαστος. Οταν γὰρ ἐγὼ μὲν τὸ σοὶ συμφέρον, σὺ δὲ τὸ ἐμὸν αὖθις ζητεῖς “, οὔτε κενοδοξίας ἐνταῦθα χώρα, οὔτε ἔριδος, οὔτε τινὸς ἁπλῶ; τῶν κακῶν, ἀλλὰ βίος ἀγγελικὸς καὶ θεῖος. Τοῦτο γὰρ φρονείσθω ἐν ὑμῖν, ὃ καὶ ἐν Χρισ στῷ Ἰησοῦ. "Ωσπερ ὁ Χριστός, Γίνεσθε οἰκτίρ μονες, φησὶν, ὥσπερ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος καὶ αὖθις, Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι· οὕτω καὶ Παῦλος ταπεινοφροσύνην διδάσκων, τὸν Χριστὸν εἰς τὸ μέσον παράγει, ἐκ περιουσίας ἡμᾶς ἐντρέπων, ὥσπερ καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Δι' ἡμᾶς ἐπε Variæ lectiones. 88 τούτου Ο. σε φιλεῖς φαύλως 0. 50 την Ο. 60 ἑαυτῶν πο σε ζητήσης Οι

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. II. τώχει σε πλούσιος ὤν. Οταν γὰρ δείξῃ τὸν Υἱὸν esset b. Cum enim ostenderit Filium Dei omni alliτοῦ Θεοῦ, τὸν παντὸς ὕψους ἐπέκεινα, ἐν τοῖς κατωτάτοις γενόμενον, τίνα οὐκ ἐντρέψῃ σε τῶν ὑψηλοφρόνων; tudine superiorem, infimum factum, quem non superborum pudefaciat? ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ. Αρίθμει, πόσοι ἐντεῦθεν αἱρετικοί πίπτουσι. Μαρκίων ὁ Ποντικὸς ἔλεγεν, ὅτι πονηρὸς ὁ κόσμος, καὶ ἡ σάρξ, καὶ οὐκ ἀνέλαβε ταύτην ὁ Θεός. Μάρκελλος ὁ Γαλάτης, καὶ Φωτεινὸς, καὶ Σωφρόνιος, ἔλεγον τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐνέργειαν εἶναι, οὐκ οὐσίαν ἐνυπόστατον· ταύτην δὲ ἐνοικῆσαι τὸν «ἐκ σπέρματος Δαυΐδ. Καὶ Παῦλος δὲ ὁ Σαμωσατεὺς ἔλεγεν, ὅτι ἀπὸ Μαρίας ἔσχε τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι. Καὶ Σαβέλλιος δὲ ὁ Λίβυς ἔλεγεν, ὅτι Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ Πνεῦμα ἅγιον, ὀνόματά έστι ψιλά ἑνὶ προσώπῳ ἐπιλεγόμενα. "Αρειος ἔλεγεν, ὅτι κτίσμα ἐστὶν ὁ Υἱός. ᾿Απολλινάριος ὁ Λαοδικεύς, ὅτι ψυχὴν νοερὰν οὐκ ἔλαβεν ". "Ορα τοίνυν, πῶς πίπτουσι πάντ τες μια σχεδόν μαχαίρᾳ· Εν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων. Πῶς οὖν, οἱ περὶ Μάρκελλον, λέγετε, ὅτι ἐνέργειά ἐστιν ὁ Λόγος, οὐκ οὐσία δέ; Μορφὴ γὰρ Θεοῦ ἡ οὐσία λέγεται, ὥσπερ μορφή δούλου, ή. φύσις τοῦ δούλου. Πῶς καὶ σὺ, ὁ Σαμωσατεὺς, ὅτι ἀπὸ Μαρίας ἤρξατο; Προϋπῆρχε γὰρ ἐν μορφῇ καὶ οὐσίᾳ θεϊκῇ. ᾿Αλλὰ καὶ Σαβέλλιον πίπτοντα ὄρα· Οὐχ ἁρπατμόν, φησίν, ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ. [σον δὲ ἐπὶ ἑνὸς προσώπου οὐ λέγεται· τὸ γὰρ ἴσον, τινὶ ἴσον· ὥστε δύο πρόσωπα ἐντεῦθεν φαίνεται ". "Αρειος δὲ διὰ πλειόνων καθαιρεῖται. Ἐν μορφῇ γὰρ Θεοῦ, τουτέστιν, οὐσίᾳ· καὶ οὐκ εἶπε, Γεγονώς, ἀλλ', Υπάρχων· ὅμοιον τῷ, Ἐγὼ εἰμι ὁ ὤν. Καὶ, Οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ. Ορᾷς τὴν ἰσός τητα; Πῶς οὖν σὺ λέγεις ὅτι μείζων ὁ Πατὴρ, ὁ δὲ Υἱὸς ἐλάττων; Αλλ' ὅρα τὴν ἀνόητον αὐτῶν ἔνστασιν. Μικρός, φασί, Θεὸς ὢν ὁ Υἱός, οὐχ ἥρπασε τὸ εἶναι ἶσα τῷ μεγάλῳ Θεῷ. Πρῶτον μὲν οὖν, ποία Γραφὴ διδάσκει ἡμᾶς μικρὸν καὶ μέγαν Θεόν; ταῦτα γὰρ τῶν Ἑλλήνων εἰσίν. "Οτι δὲ καὶ ὁ Υἱὸς μέγας θεός, ἄχους Παύλου· Τὴν ἐπιφάνειαν, φησὶ, τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Έπειτα, εἰ 6 μικρός, πῶς ἂν ἤρπασε τὸ γενέσθαι μέγας; Πρὸς τούτοις ὁ Παῦλος ταπεινοφροσύνην διδάσκειν μέλλων, ἄτοπος ἂν ἦν τοῦτο "7 παραινῶν· Ἐπειδὴ ὁ μικρὸς Θεὸς τῷ μεγάλῳ Θεῷ οὐκ ἐπανέστη, ὀφείλετε καὶ ὑμεῖς ὑποταπεινοῦσθαι ἀλλήλοις. Τὸ γὰρ μὴ ἐπαναστῆναι τῷ μείζονι, ποία ταπεινοφρο σύνη; Αδυναμία μόνο, 68 τοῦτο. Τὸ δὲ τὸν ἴσον καὶ ὁμοδύναμον θεῷ, ἑκόντα σε ἄνθρωπον γενέσθαι, τοῦτο ταπείνωσις. Ταῦτα μὲν οὖν ἱκανῶς. Λοιπὸν ἔρα τί φησιν· Οὐχ άρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ. Οταν τις ἁρπάσῃ τι, φοβεῖται ἀποθέσθαι αὐτὸ, ἵνα μὴ ἀπολέσῃ, ὡς οὐχ αὐτοῦ ὅν· ὅταν δὲ ἔχῃ τι φυσικόν, εὐχερῶς αὐτοῦ καταφρονεῖ, εἰδὼς ὅτι ἀναπό βλητον αὐτὸ ἔχει τὸ· κἂν δόξῃ ἀποθέσθαι, πάλιν αὐτὸ αναλήψεται. Φησὶν οὖν, ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ οὐκ ἐφο - Exod. 111, b II Cor. VIII, σε τρέψει ο. Θεόν ο. 68 της Οι VERS. 6. Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo. Numera quotnain hinc hæretici cadant. Marcio Ponticus dicebat mundum et carnem esse mala: proinde a Deo non assumptam esse hanc. Marcellus Galatius, et PhoLinus, et Sophronius, asseverabant Verbum Dei energiam esse, non essentiam personalem, atque hanc inhabitare ei qui ex semine Davidis esset. Paulus dein Samosatensis dicebat, quod ex Maria habuerit principium essentiæ. Sabellius autem Lybicus affirmabat quod Pater, Filius et Spiritus sanctus, nomina essent nuda, uni personæ allributa. Arius dicebat Filium esse crealuram. Apollinarius Laodicensis, quod animam rationalem non acceperit. Vide igitur quomodo occumbant omnes uno propemodum ense: Cum in forma Dei essel. Quomodo igitur vos Marcelliani dicitis, quod Verbum est energia, et non substantia? Forma enim Dei essentia dicitur, quemadmodum forma servi, natura servi. Quomodo et tu, Samosatensis, quol ex Virgine primum esse suum sumpserit? antea enim erat in forma divinaque essentia. Quinetiam Sabellium cadentem animadverte. 438 Non rapinam, inquit, arbitratus est esse se aqualem Deo. Equale de una persona non dicitur: quod enim æquale est, alicui est æquale: quare duæ hinc personæ manifestantur. Arius autem pluribus rationibus destruitur. In forma enim Dei, id est, essentia. Et non dixit, Factus, sed, Existens. Simile est illi, Ego sum qui sum c. Et, Non existimavit rapinam esse se æqualem Deo. Cernis qualitaten? Quomodo igitur tu dicis quod sit major Pater, Filius autem minor? At vide insipientem illorum pertinaciam. Parvus, inquiunt, exsistens Deus Filius, non rapuit sibi ut esset æqualis et par magno Deo. Primum quidem, quæ Scriptura docet nos parvum esse et magnum Deum? hæc enim infidelium sunt Græcorum. Quod autem et Filius magnus Deus sit, audi Paulum: Apparitionem, inquit, magni Dei et Servatoris nostri Jesu Christi 4. Deinde, si parvus, quomodo arripuit sibi ut magnus esset? Praterea, divus Paulus humilitatem docturus, ab. surdus esset si hoc suasisset: Quia parvus Deus magno Deo non restitit, debetis et vos alter alteri submitti. Nam qualis isthæc est humiliatio, quod minor adversus majorem non insurgat? impotentiæ solius est istud. Attamen parem, et ejusdem cuin Deo potentiæ, sponte hominem factum esse, istuc sane est humiliatio. llæec igitur abunde satis. Deinceps, animadverte quid dicat: Non est rapinam arbitratus esse se æqualem Deo. Si quis aliquid d Tit. 1, 13. Varia lectiones. p «ἀνέλαβεν 0. σε φαίνονται. Οι τὸ ἔχων Ο. PATROL. GR. CXXIV. 67 GÜTU) 0. μὲν οὖν π. 69 ὁμοδο

εἶχεν ἐξ ἁρπαγῆς τοῦτο”, φημὶ δὴ τὸ, τὸ εἶναι ἴσος τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, ἀλλὰ φυσικὸν αὐτοῦ ἀξίωμα τοῦτο ἐγίνωσκε. Διὸ καὶ ταπεινωθῆναι είλετο, ώς καὶ ἐν τῇ ταπεινώσει τὸ ὕψος αὐτοῦ τηρῶν. rapuerit, metuit deponere illud, ne amnitial, tan- βήθη καταβηναι τοῦ οἰκείου ἀξιώματος, δι᾿ ὅ τι οὐκ quam ipsius non sit. Sin quidquam a natura habeat, facile illud aspernatur, sciens id se habere quod amitti nequeat; et si deponere videatur, rursum ipsum recipiet. Ait ergo: Filius Dei non metuit descendere de propria diguitate, quandoquidem eam non habebat ex rapina, nimirum quod esset æqualis Deo Patri, sed naturalem sibi hanc dignitatem agnoscebat. Propterea et humiliari elegit, tanquam in ista humiliatione altitudinem suam servans. VERS. 7. Sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Ubi sunt qui dicunt, quod invitus et mandatum implens descenderit? Audiant quod seipsum exinaniverit, ceu Dominus, ac tanquam sui juris. Formam autem serri dicens, Apollinarium pudefacit. Qui enim formam sive substantiam servi accipit, rationalem omnino animam habet. Αλλ' ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών· Ποῦ οἱ λέγοντες, ὅτι ἄκων καὶ ἐπίταγμα πληρῶν κατέβη; Ακουέτωσαν ὅτι ἑαυτὸν ἐκένωσεν, ὡς Κύριος, ὡς αὐτεξούσιος. Μορφὴν δὲ δούλου, εἰπὼν, Απολλινάριον ἐντρέπει. Ο " γὰρ μορφήν, ήτοι τὴν φύσιν τοῦ δούλου λαβὼν, καὶ νοερὰν πάντως ψυχὴν ἔχει. Εν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος. Ἐνταῦθα οι Μαρκιωνισταί φασιν, ὅτι κατὰ φαντασίαν ἐσαρκώθη. Ορᾷς γὰρ, φασί, πῶς ὁ Παῦλος ὁμοίωμα ἀνα θρώπου [ού] λαβεῖν φησιν αὐτὸν, καὶ σχηματίσασθαι, οὐχὶ οὐσίᾳ γενέσθαι ἄνθρωπον; Τί οὖν ἐστιν; Ο Κύριος οὐ πάντα τὰ ἡμέτερα εἶχεν, ἀλλὰ καί τινα οὐκ εἶχεν, οἷον, τὸ ἀπὸ συνουσίας [μή] τεχθῆναι, τὸ ἁμαρτίαν [μὴ] ποιῆσαι. Οὐκ ἦν δὲ τὸ φαινόμενον μόνον, ἀλλὰ καὶ Θεός· οὐκ ἦν ψιλός άνθρωπος. Διά τοῦτό φησιν· Ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων. Ἡμεῖ; μὲν γὰρ ψυχὴ καὶ σῶμα· ἐκεῖνος δὲ ψυχὴ καὶ σῶμα, καὶ Θεός· ἐπεὶ καὶ ὅταν λέγῃ, Ἐν ομοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, οὐ τοῦτο λέγει, ότι σάρκα οὐκ εἶχεν, ἀλλ' ὅτι ἡ σὰρξ ἐκείνη οὐχ ἥμαρτεν, ἀλλ' ὁμοία ἦν τῇ ἁμαρτωλῷ κατὰ τὴν φύσιν, οὐ κατὰ τὴν κακίαν. Ωσπερ οὖν ἐκεῖ τὸ ὅμοιον, διὰ τὸ μὴ πάντα εἶναι ἴσα· οὕτω καὶ ἐνταῦθα τὸ ὁμοίωμα, διὰ τὸ μὴ ἐκ συνουσίας τεχθῆναι, διὰ τὸ ἀναμάρτητον, διὰ τὸ μὴ ψιλὸν ἄνθρωπον εἶναι. In similitudine hominum factus. Hic Marcionistæ dicunt, quod apparenter incarnatus erat. Vides enim, inquiunt, quomodo Paulus asseveral similitudinem eum hominis accepisse, ac in figuram humanam transformatum esse, non essentia factum hominem? Quid igitur est? Dominus non omnia nostra habebat 439, sed et quædam non habebat, veluti nasci ex concubitu et peccare. Non erat autem solummodo quod apparebat et videbatur, verumetiam Deus: non erat nudus homo. Prom pterea inquit, In similitudine hominum. Nos enim anima et corpus sumus; is autem anima et corpus, et Deus. Nam cum dicat, In similitudine carnis peccati, non hoc dicit, quod carneın non habuerit, verum quod caro illa non peccarit, sed similis erat peccatrici secundum naturam, non secundum malitiam. Quemadmodum igitur illic simile est, eo quod non ominia sint æqualia: sic et hic similitudinem dicit, quod non sit natus ex concubitu, et quia in eum non cadat peccatum, et quod non sit nudus homo. VERS. 8. Et figura inventus ut homo. Quia dixerat, Seipsum exinanivit, ne permutationem et transformationem negotium esse arbitreris, ait: Manens quod erat, assumpsit quod non erat, natura non est in aliud mutata, sed in figura factus est, hoc est, in carne: carnis enum est figurari. Cum enim dixisset, Formam servi accepit, ausus est posthac et istud dicere, tanquam illud hisce silentium indiceret. Pulchre autem dixit, Ut homo: non enim erat unus ex multis, sed, velut unus ex multis. Non enim in hominem transivit Deus Verbum; sed veluti homo apparuit; ac infigurabilis cum esset, sub figuram factus est. Nonnulli autem hunc ad modum interpretati sunt istud: Figura inventus, tanquam jam vere homo, perinde ac divus Joannes ait: Gloriam tanquam Unigeniti a Patre •: hoc est, qualem decet habere Unigenitum. Tanquam enim adverbium, cum dubitationem significat, tum confirmationem. • Joan. 1, 14. Καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι Ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ἵνα μὴ μεταβολὴν νομίσῃς τὸ πρᾶγμα καὶ μετάπτωσιν, φησί· Μένων 8 ἦν, ἔλαβεν ὃ οὐκ ἦν. Οὐχ ἡ φύσις μετέπεσεν, ἀλλ' ἐν σχήματι ἐγένετο, τουτέστιν, ἐν σαρκί· σαρκὸς γὰρ τὸ ἐσχηματίσθαι ". Ἐπειδὴ γὰρ εἶπε, Μορφήν δούλου ἔλαβεν, ἐθάρσησε λοιπὸν καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὡς ἐκείνου ταῦτα ἐπιστομίζοντες. Καλῶς δὲ εἶπε τὸ, Ως άνθρωπος. Οὐ γὰρ ἦν εἷς τῶν πολλῶν, ἀλλ' ὡς εἷς τῶν πολλῶν· οὐ γὰρ εἰς ἄνθρωπον μετέπεσεν ὁ Θεὸς Λόγος, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος ἐφάνη· καὶ ἀσχημάτιστο; ὢν, ὑπὸ σχῆμα ἐγένετο. Τινὲς δὲ οὕτως ἡρμήνευσαν· Καὶ σχήματι εὑρεθείς, οἷα δὴ ἄνθρωπος ἀληθῶς, καθὰ καὶ Ἰωάννης λέγει· Δόξαν ὡς μονογενούς παρὰ Πατρός· ἀντὶ τοῦ, οταν πρέπει ἔχειν τὸν Μονογενῆ. Τὸ γὰρ, Ως, σημαίνει καὶ δισταγμόν, σημαίνει καὶ βεβαίωσιν. Varia lectiones. * σχηματίζεσθαι ο. τι διότι ο. 18 αὐτὸ Ο. 98 κυρῶν ο. 14 και 0.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. CAP. II. Εταπείνωσεν ἑαυτὸν, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Πάλιν τὸ, Εταπείνωσεν ἑαυτὸν, ἵνα μὴ ὡς ἄχων νομισθῇ συγκαταβῆναι. Αλλά, φασὶν οἱ Ἀρειανοί, ἰδοὺ, ὑπήκοος λέγεται. Καὶ τί τοῦτο, ὦ ἀνόητοι; καὶ φίλοις ὑπακούομεν, καὶ οὐδὲν τοῦτο ἐλάττους ποιεῖ ἡμᾶς. Ὡς Υἱὸς Πατρὶ ὑπήκουσεν ἑκὼν, καὶ ἐν τού τῷ αὐτῷ δεικνὺς τὴν γνησιότητα· υἱοῦ γὰρ γνησίου τὸ τιμᾶν τὸν πατέρα. "Ορα δὲ ἐπιτάσεις· Δοῦλος ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ θάνατον ἐδέξατο· καὶ τὸ ἔτι τού του μείζον, ἐπονείδιστον. Θανάτου γὰρ σταυροῦ· τουτέστι, τοῦ ἐπικαταράτου, τοῦ τοῖς ἀνόμοις ἀφ ωρισμένου. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρί σατο αὐτῷ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Οταν τῆς σαρκὸς ἐπιλάβηται ὁ Παῦλος, ἀδεῶς τὰ ταπεινὰ πάντα φθέγγεται, ὡς τῆς σαρκὸς ταῦτα δεχομένης. Οὕτως οὖν δέξαι ταῦτα περὶ τῆς σαρκός, μηδαμοῦ διαιρῶν τὸν ἕνα Χριστόν. Ποῖον δὲ τὸ χαρισθὲν ὄνομα τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ; Τό, Υἱὸς, τό, Θεός. Καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος Υἱὸς Θεοῦ, καθὼς καὶ ὁ ἄγγελος εἶπε· Καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον, θήσεται Υἱὸς Θεοῦ. κλη Ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Τουςἐστιν, ὁ κόσμος πᾶς, καὶ ἄγγελοι, καὶ ἄνθρωποι, καὶ δαίμονες - ἢ ὅτι καὶ οἱ δίκαιοι καὶ οἱ ἁμαρτωλοί. Καὶ δαίμονες γὰρ ἐπιγνώσονται, καὶ ἄκοντες ὑπου κλιθήσονται, οὐκέτι τῇ ἀληθείᾳ ἀντιμαχόμενοι, οι γε καὶ πρὸ τοῦ καιροῦ ἐκείνου ἔλεγον· Οίδαμέν σε τις εἴ. Καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, ότι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Πατρός. Τουτέστιν, ἵνα πάντες τοῦτο εἴπωσιν ', ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, Κύριος καὶ Θεός ἐστι. Τοῦτο δὲ δόξα ἐστὶ τοῦ Πατρὸς, ὅτι τοιοῦτον ἔχει Υιόν, ᾧ τὰ πάντα ὑποκλίνονται. Ορᾷς, ὅτι ἡ ἀναρξησις τοῦ Μονα γενοῦς, δόξα ἐστὶ τοῦ Πατρός; Ὥστε τοὐναντίον, ἡ ἐλάττωσις αὐτοῦ, ἀτιμία τοῦ Πατρός. "Ωστε, ἀγαπητοί μου, καθὼς πάντοτε ὑπηκούσατε. Τὰς παραινέσεις μετὰ ἐγκωμίων δεῖ ποιεῖσθαι· οὕτω γὰρ εὐπαράδεκτοι γίνονται. Διὸ καὶ αὐτὸς αὐτοὺς ἐγκωμιάζει, ἀγαπητοὺς καλῶν, καὶ, Καθώς, φησί, πάντοτε ὑπηκούσατε· τοῦτο λέγων, ὅτι Εδειξα ὑμῖν, ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὑπήκους γέγονε • μιμήσασθε μὲν οὖν ἐκεῖνον, μιμήσασθε δὲ καὶ ἑαυτούς. Μὴ ὡς ἐν τῇ παρουσίᾳ μου μόνον, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον ἐν τῇ ἀπουσίᾳ μου. Τότε μὲν γὰρ ἴσως ἐδοκεῖτε διὰ τὴν πρὸς ἐμὲ αἰδὼ πάντα πράττειν· νῦν δὲ ἐὰν πρὸς ἀρετὴν ἐπιτείνητε, δείξετε ὅτι οὐ δι' ἐμὲ, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεόν. Humiliarit semetipsum, facius obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Rursum dicit, Humiliavit sese, ne velut invitus obsecundasse putetur. Al, dicunt Ariani, ecce, obediens dicitur. Αt quid hoc, o insipientes? Nam et amicis obedimus, nec quicquam illud dignitatem nostram imminuit. Tanquam Filius Patri sponte obediit, atque in boc ipso indicat se esse genuinum: genuini enim filii est patrem honore afficere. Animadverte autem hic epitases: Servus factus est: quinetiam mortem suscepit: et quod hoc adhuc majus est, ignominiosam: mortem enim crucis, lioc est, exsecraudam, sceleratis destinatam. VERS. 9. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen. Quando carnis mentionem facit Paulus, intrepide omnia humilia loquitur, tanquam caro hæc recipiat. Sic igitur hæc de carne accipe, 440 nusquam unum Christum dividens. Quale autem nomen donatum est humanæ naturæ unius Christi? Filius, Deus. Etenim homo Filius Dei, quemadmodum angelus dixit: Et quod nascetur sanctum, Filius Dei vocabilur f. VERS. 10. Ut in nomine Jesu Christi omne genu flectatur cœlestium ac terrestrium et infernorum. Hoc est, universus mundus et angeli et homines et dæmones; vel quod et justi et peccatores. Nam et dæmones agnoscent, et inviti inflectentur, non amplius veritati repugnantes, qui et ante tempus illud dicebant: Novimus te qui sis 5. Vers. 11. Et omnis lingua confiteatur, quod Dominus Jesus Christus est in gloriam Dei Patris. Hoc est, ut omnes hoc dicant, quod Dominus Jesus Christus, Dominus et Deus est. Hæc autem gloria est Patris, quod hujusmodi habeat Filium cui omnia inflectantur. Animadvertis quod præconium Unigeniti, gloria est Patris? Sic e diverso imminutio ejus est ignominia Patris. Vans. 12. Itaque, dilecti mei, sicut semper obedistis. Adhortationes cum laude et præconiis feri convenit: sic enim fit ut facile recipiantur: propterea et ipse eos celebrat, dilectos vocans, et, Quemadmodum, inquit, semper obedivistis: perinde quasi dical, Ostendi vobis quod Filius Dei obediens factus est: imitamini igitur illum, imitamini autem et vos ipsos. Non tanquam in præsentia mea solum, sed multo potius in absentia mea. Tum enim fortasse videremini propter reverentiam erga me, omnia agere. nunc autem si ad virtutem intendatis, monstrabitis quod non propter me, sed propter Deum. Μετὰ φόβου καὶ τρόμου τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν Cum timore ac tremore vestram ipsorum salutem κατεργάζεσθε. Οὐ δι' ἐμαυτὸν τε, φησί, παρακαλώ operemini. Non propter meipsum, inquit, adhortor ὑμᾶς, ἀλλ᾽ ἵνα τὰ πρὸς τὴν ὑμετέραν σωτηρίαν vos, sed ut ea quæ ad vestram salutem sunt, faciaf Luc. 1, 35. 8 Luc. iv, 35. την κηρύξωσιν m. το ἐμὲ ο. Variæ lectiones.

vis cum timore, eoque vehementi et intenso, et cum ποιῆτε μετά φόβου, καὶ τούτου ἐπιτεταμένου, καὶ tremore: sine timore namque nihil boni perficitur, neque in artibus liberalibus, neque in mechanicis. Quomodo autem metus perficietur? Si consideremus quod ubique Deus præsto sit, omnia audiens et omnia videus, non solum quæ aguntur, verum etiam quæ cogitantur. Servile enim, inquit, Domino in timore, et exsultute ei in tremore h. Est enim exsultatio cum tremore, quando bonum aliquis faciens, idque cum tremore, conscientiam habet liberam. Κατεργάζεσθε autem dixit, nem Εργάζεσθε, μiec est, cum multa diligentia et cura operamini. μετὰ τρόμου. "Ανευ γὰρ φόβου οὐδὲν ἀγαθὸν κατορθοῦται, οὔτε ἐν ταῖς λογικαῖς τέχναις, οὔτε ἐν ταῖς βαναύσοις. Πῶς δὲ ὁ φόβος κατορθωθήσεται; Εάν ἐννοήσωμεν ὅτι πανταχοῦ ὁ Θεὸς πάρεστι, καὶ πάντα ἀκούει, καὶ πάντα ὁρᾷ, οὐ τὰ πραττόμενα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐννοούμενα. Δουλεύσατε γάρ, φησί, τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ, καὶ ἀγαλλιάσθε αὐτῷ ἐν τρόμῳ. Εστι " γὰρ ἀγαλλίασις μετὰ τρόμου, ὅταν τὸ καλόν τις ποιῶν, καὶ τοῦτο μετὰ τρόμου, εὐπαρρησίαστον ἔχει τὸ συνειδός. Κατεργάζεσθε δὲ, εἶπεν, οὐκ, Εργάζεσθε· τουτέστι, μετὰ πολλῆς σπουδῆς καὶ ἐπιμε λείας. VERS.13. Deus enim est qui operatur in vobis et Ὁ Θεὸς γὰρ ἐστιν ὁ ἐνεργῶν ἐν ὑμῖν καὶ το velle et operari. Quia dixit, Cum timore ac tremore: θέλειν καὶ τὸ ἐνεργεῖν. Ἐπειδὴ εἶπε· Μετὰ φόβου nunc ait, 441 Ne terreamini propter hoc. Non καὶ τρόμου· νῦν φησι· Μὴ πτοηθῆτε διὰ τοῦτο. enim hoc ideo dixit, ut desistas a bono vel deficias, Οὐ γὰρ τοῦτο εἶπον, ἵνα ἀπαγορεύσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα sel ut aliente agas quod agis. Nam si animadver- προσέχης. "Αν γὰρ προσέχῃς, ὁ Θεὸς τὰ πάντα teris, et attentus fueris, Deus omnia operabitur. ἐργάσεται. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ καὶ προθυμίαν διδοὺς Ipse namque est qui et promptitudinem dal nobis, ἡμῖν, ὥστε θέλειν τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὴν ἐργασίαν αὐτ ut velimus bonum, et qui boni operationem ad finem τοῦ εἰς τέλος ἄγων. Ενεργεῖ γὰρ ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν τὸ ducit. Operatur enim Deus in nobis velle: hoc est, θέλειν· τουτέστι, συνεργεῖ ἡμῖν πρὸς τὸ θέλειν τὰ cooperatur nobis ut velimus ¡bona, el auget bonam ἀγαθὰ, καὶ τ8 αὔξει τὸ ἀγαθὸν θέλημα ἡμῶν, καὶ voluntatem nostram, simulque accendit ut ferven- συνεκκαίει ὥστε θερμότερον γενέσθαι. Καὶ ἄλλως tior reddatur. Εt aliter: Quoniam ipse perfectionem δὲ ', ἐπειδὴ τὸ τέλος αὐτὸς ἐπιτίθησιν, οἱ δὲ ἄν addit, nos vero homines quæ perfecta videmus, ad θρωποι, ἅπερ ἂν ὁρῶμεν τελειούμενα, πρὸς ἐκεῖνα ea tendimus, dirigimusve voluntatem nostram: pro- καὶ τὸ θέλημα ἡμῶν τείνομεν· διὰ τοῦτο καὶ τὸ plerea et velle ipsum a Deo perfici dicit. Exempli θέλειν ἐνεργεῖσθαι ὑπὸ Θεοῦ λέγει. Οἷον· Ηθέλη gratia: Voluisti aliquid? Orsus es perficere istuc: σάς τι; Ἐνήρξω πράττειν τοῦτο· ἐὰν μὲν τὸ τέλος si finem assequaris, iterum magis idem opus perii- επακολουθῇ, θέλεις πλέον τοῦτο τὸ ἔργον· εἰ δ᾽ οὔ, cere cupis. Sin minus, torpescit tibi voluntas. Cun – ἀποναρκᾷ σοι ἡ θέλησις. Τοῦ τοίνυν τέλους παρὰ τῷ itaque finis apud Deum sit, qui et velle nostrum accendit, non immerito et ipsam voluntatein apud Deum esse asseverat. Vel ex magna gratitudine Paul:s velle ipsumn a Deo perfici in nobis ait: quem. admodum virtutes doua appellat, arbitrii libertatem non tollens, sed semper nos gratos esse volens, omnia accepta referre Deo. Considera autem verba: In vobis, inquit, qui cum metu atque tremore salutem operamini: in talibus enim Deus operatur omnia. Pro bona voluntate. Iloc est, ut impleatur erga vos benevolentiá atque bona voluntas ejus, ut sic vivamus perinde ac ipse vult. Itaque et ex hoc confidite.; omnino enim cooperabitur vobis Deus, ut recte ‹vivatis, si non propter aliud quidquam, ejus tamen rei gratia, quia hoc ipsi gratum est. Vers. 14. Et omnia facite sine murmurationibus et hesitationibus. Diabolus, cum aliquem ab honesto prorsus avocare nequit, vel arrogantiam ei inducit, vel vanamn gloriam, vel, si hæc non possit, murmurationem, aut dubitationem et incredulita tem. Quia igitur in tentationibus continuisque periculis fuerunt, per hæc autem baud pauci ad murmura et maledicentiam prolabebantur: Sine - Psal. 11, 11. Θεῷ ὄντος, τοῦ καὶ τὸ θέλειν ἡμῶν 80 συνεκκαίοντος, εἰκότως καὶ τοῦτό φησιν εἶναι παρὰ τῷ Θεῷ. Η καὶ ἀπὸ πολλῆς εὐγνωμοσύνης ὁ Παῦλος καὶ αὐτὸ τὸ θέλειν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἐνεργεῖσθαι λέγει· ὥσπερ καὶ τὰ κατορθώματα, χαρίσματα καλεῖ· οὐ τὸ αὐτὸ εξούσιον ἀναιρῶν, ἀλλὰ βουλόμενος ἡμᾶς ἀεὶ εὐ χαριστεῖν, καὶ πάντα ἀνατιθέναι τῷ Θεῷ. Ορα δὲ καὶ τὴν λέξιν· Ἐν ὑμῖναι, εἶπε, τοῖς μετὰ φόβου καὶ τρόμου τὴν σωτηρίαν κατεργαζομένοις· ἐν γὰρ τοῖς τοιούτοις ἐνεργεῖ ὁ Θεὸς τὰ πάντα. Ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας. Τουτέστιν, Ὑπὲρ τοῦ πληρωθῆναι εἰς ὑμᾶς τὴν εὐδοκίαν καὶ τὸ ἀγαθὸν θέλημα αὐτοῦ, ἵνα οὕτω ζῶμεν ὡς αὐτὸς βούλεται. Ὥστε καὶ ἐκ τούτου θαρσείτε· πάντως γὰρ συνεργήσει ὑμῖν ὁ Θεὸς πρὸς τὸ ὀρθῶς ζῆν, εἰ καὶ μὴ δι' ελ λο τι, διότι γοῦν αὐτὸς ἀποδέχεται. Καὶ πάντα ποιεῖτε χωρὶς γογγυσμῶν καὶ δια λογισμῶν. Ο διάβολος, ἐπειδὴν οὐ δυνηθῇ καθάπαξ ἀπὸ τοῦ καλοῦ κωλύσαί τινα, ἢ ἀπόνοιαν αὐτῷ εἰσ ηγεῖται, ἢ κενοδοξίαν· ἢ εἰ μὴ ταῦτα, γογγυσμόν, ἢ ἀμφιβολίαν καὶ ἀπιστίαν. Ἐπεὶ οὖν ἐν πειρασμοῖς καὶ κινδύνοις συνεχέσιν ἦσαν, ἐκ τούτων δὲ πολλοὶ εἰς γογγυσμὸν ἐκτραχηλίζονται καὶ βλασφημίας, Χωρίς γογγυσμών, φησί, πάντα ποιεῖτε. Variæ lectiones. 81 ἡμῖν ο. #7 Evɩ 0. το ήγουν οι το γὰρ 0. 80 huiv 0..

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. II. Ὁ γὰρ γογγύζων, ἀχάριστος καὶ δύσφημος. Διαλο- murmurationibus, inquit, omnia facie. Qui enimn γισμοὺς δὲ, την διάκρισιν φησι καὶ τὸν δισταγμόν. Οἷον· "Οταν ἐντολῆς προκειμένης λέγῃ τις· 'Αρα, ἐὰν τόδε ποιήσω, ἔξω μισθόν; ἆρα καλόν ἐστιν; Οὐ δεῖ γὰρ ἐν τοῖς τοιούτοις διστάζειν, ἀλλὰ πεποιθότως ποιεῖν· κἂν πόνος ᾖ, καν κάματος, μηδὲν διαλο γίζεσθαι. *Ινα γένησθε ἄμεμπτοι καὶ ἀκέραιοι. Τουτ ἐστιν, ἀνεπίληπτοι καὶ ἄσπιλοι· οὐ γὰρ μικρά κηλίς ὁ γογγυσμός. Οὐκ εἶπε δὲ, ὥσπερ ἐν τῇ πρὸς Και ρινθίους, ὅτι κόλασις ἀπόκειται τῷ γογγυσμῷ, διότι ὡς ἐλευθέροις τούτοις διαλέγεται. Ακουε γὰρ καὶ τῶν ἑξῆς· Τέκνα Θεοῦ ἀμώμητα. Ωστε δούλων καὶ ἀγνω μόνων τὸ γογγύζειν. Ποῖος γὰρ υἱὸς ἐν τοῖς τοῦ πατρὸς [πονῶν] καὶ ἑαυτῷ κάμνων, γογγύζει; Εν μέσω γενεᾶς σκολιᾶς καὶ διεστραμμένης. Οἶδα, φησὶν, ὅτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντες, καὶ εἰς τὸ γογγύζειν ὑμᾶς ἐκβιαζόμενοι· ἀλλὰ τοῦτο μάλιστα ἐπαινετόν, ὅταν τις καὶ παρακνιζόμενος, οὐδὲν τοιοῦ τον πάσχῃ. Ἐν οἷς φαίνεσθε ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἔχοντες. Ωσπερ οἱ φωστῆρες ἐν σκότει λάμπουσιν, οὕτω καὶ ὑμεῖς ἐν μέσῳ τῶν σχολιῶν, εὐθεῖς ὄντες, μάλλον ἀπολάμπειν σπουδάσατε. Τὸ γὰρ, Φαίνεσθε, προστακτικὸν δοκεί μοι. Λόγον δὲ ζωῆς ἔχοντες ", τοῦτ' ἔστι, Σπέρμα ζωῆς ἐν ὑμῖν αὐτοῖς ἔχοντες, καὶ μέλλοντες ζήσεσθαι, καὶ ἐντεῦθεν ἤδη ἀρραβῶνα τῆς σωτηρίας λαβόντες. Η, ὅτι Ὥσπερ οἱ φωστῆρες καὶ φωτίζουσι καὶ ἀναζωοῦσι τὰ σώ ματα τῇ θάλψε: 68, οὕτω καὶ ὑμεῖς σπεύσατε εἶναι ζωτικὴ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις δύναμις. Εἰς καύχημα ἐμοὶ εἰς ἡμέραν Χριστοῦ. Τοσαύτη, φησίν, ἡ ὑμετέρα ἀρετὴ ἔστω, ὥστε μὴ μόνον ὑμᾶς εἰς τὴν ζωὴν ἄγειν, ἀλλὰ καὶ ἐμὲ λαμπρότερον ποιεῖν ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Χριστοῦ. *Οτι οὐκ εἰς κενὸν ἕδραμον, οὐδὲ εἰς κενὸν ἐκοπίασα. Τοῦτό μοι καύχημα, ὅτι τοιούτους ὑμᾶς ἐπαίδευσα, καὶ οὐ κενός μου ὁ ἐφ' ὑμῖν κόπος γέγονεν. Αλλ' εἰ καὶ σπένδομαι ἐπὶ τῇ θυσίᾳ καὶ λειτουργία τῆς πίστεως ὑμῶν, χαίρω καὶ συγχαίρω πᾶσιν ὑμῖν. Εἰ καὶ τελευτῶ, φησί· τοῦτο γὰρ σπονδὴν καλεῖ, τὴν τελευτήν. Σπένδομαι δὲ ἐπὶ τῇ θυσίᾳ καὶ λειτουργίᾳ τῆς πίστεως ὑμῶν· τουτο ἐστι, Πρότερον ὑμᾶς θύσας ε, καὶ λειτουργίαν [ὑμᾶς] προσενεγκών, καὶ πιστοὺς ποιήσας· ὅμως οὐχ ὡς ὁ ἀποθανούμενος λυποῦμαι, ἀλλὰ ς καὶ χαίρω καὶ συγχαίρω πᾶσιν ὑμῖν.» Χαίρω μὲν οὖν, ὅτι σπονδή γίνομαι· συγχαίρω δὲ, ὅτι τὴν πίστιν ὑμῶν ὡς θυσίαν προσάγω τῷ Χριστῷ. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ ὑμεῖς χαίρετε. Ὅτι ^ καὶ αὐτοὶ προσηνέχθητε. Καὶ συγχαίρετέ μοι. "Οτι σπένδεσθαι μέλλων χαίρω ἐπ' αὐτῷ. murmurat, ingratus et maledicus est. Hæsitationes autem, dijudicationem dicit ac dubitationem: veluti si mandato proposito dicat aliquis: Num si hoc fecero, habebo mercedem? Numquid hoc bonum est? In talibus enim non est dubitandum, sed confidenter agendum, ac sive sit labor, sive defatigatio, nihil est disceptandum. ་ VERS. 15. Ut sitis sine querela et simplices. Hoc est, irreprehensibiles et immaculati; haud parva enim maeula est obmurmuratio. Non dixit autem, ut in 442 Epistola ad Corinthios, poenam repositam esse murmuri, eo quod hisce tanquam liberis loquatur. Audi enim sequentia. Filii Dei sine reprehensione. Servorum itaque et ingratorum est murmurare. Qualis enim filius in negotiis paternis sibique ipse laborans murmurat? In medio nationis pravæ et perversæ. Novi, inquit, multos esse qui bellum gerant adversum vos, cogentes ita vos murmurare; verum potissimum hoc est laudandum, si quis irritatus nil tale faciat. VERS. 15, 16. In quibus lucete sicut luminaria in mundo, vitæ verbum habentes. Eque ac luminaria in tenebris lucent, hunc ad modum et vos in medio perversorum, recti cum sitis,'magis effulgere studete. Hoc enim quod ait, Lucete, imperativum esse mihi videtur. Et, Verbum vitæ habentes, hoc est, Semen vitæ in vobis ipsis habentes, et victuri posthac, et arrhabonem salutis jam nunc accipientes. Vel: Quemadmodum luminaria et lucent, et corpora refo - cillatione vivificant: sic et vos conamini esse vitalis aliis hominibus potentia. Ad gloriationem mihi in die Christi. Tanta, inquit, vestra virtus sit, ut non solum vos ad vitam ducat, verum etiam me fulgentiorem faciat in adventu Christi. Quoniam non in vanum cucurri, neque in vanum laboravi. Hæc mea gloriatio est, quod tales vos institui, nec inanis mihi labor apud vos fuerit, VERS. 17. Sed etsi immolor super hostia et sacrificio fidei vestræ, gaudeo, et congratulor omnibus vobis. Etsi morior, inquit: hoc enim immolationem vocal, mortem nimirum ipsam. Immolor autem super victima et sacrificio fidei vestræ: hoc est, Ubi prius vos victimam et sacrum Deo obtulero, fideles vos faciens: attamen non tanquam moriturus tristitia afficior, verum lætor et congaudeo omnibus vobis. Lator quidem quod libamen fiam: collætor autem, quoniam fidem vestram veluti hostiam offero Christo. VERS. 18. Id ipsum autem et vos gaudete. Quod et ipsi oblati silis. Et congaudete mihi. Quoniam ego immolandus, ob id ipsum laetor. Varia lectiones. κι ἐπέχοντες 0. 83 θλίψει 0. 81 μας Ο. σε θυσίαν. Ο. 86 ἔτι 0. 17 ἐμαυτῷ σε

VERS. 19. Spero autem in Domino Jesu, Tinotheum me cilo missurum ad vos, ut et ego bono animo sim, cognitis quæ circa vos sunt. Quemadmodum omnia, sic etiam Timothei missionem Christo tribuit. Confido enim, inquit, quod ille facile hoc persequetur, ut, quemadmodum vos recreamini, cognitis per hanc Epistolam meam rebus meis, quod Evangelii negotium promoveatur, quodque res hostium in diversum sint mutate: 443 hunc ad modum et ego recreer et consolationem accipiam, ubi res vestras a Timotheo mihi exacte nuntiandas agnovero. VERS. 20. Neminem enim habeo tam unanimem, qui sincera affectione pro vobis sollicitus sit. Potuissem, inquit, alium etiam quempiam mittere, sed нemo est pari mecum animo præditus, ut iste, hoc est, qui æque vestri curam gerat aique ego, qui genuine, hoc est, paterne res vestras curaturus sit. Observa hic sollicitudinem ejus: quando ipsi proficisci non esset integrum, alios mittebat, ut nullo tempore discipuli torpeant. VERS. 21. Omnes enim quæ sua sunt quærunt, non quæ sunt Jesu Christi. Iloc est, propriam quietem, et ut sint (in tuto: nemo enim facile velit profectionem tantam suscipere. Hæc autem dicit, simul Timotheurn commendans, simul et auditores erudiens, ne quærant sibi quietem: nam qui hanc ¡nquirit, quæ Christi sunt non quærit. Proh dolor! quanto a Christo distamus intervallo! VERS. 22. Probationem autem ejus cognoscite, G quia tanquam patri filius, mecum servivit in Evangelio. Vos, inquit, testes estis, quod veluti patri Alius inservierit, non ad corporis tantummodo 'ministerium, sed, quod multo præclarius majusque est, ad Evangelii prædicationem. Itaque sive tanquam Glius meus honore est dignandus, sive tanquam Dei minister, multo magis est honore afficiendus. Commendat autem per hæc ipsis Timotheum, non tantum illi gratificatus, quantumn ipsis. Nam si ipsi tanquam auctoritatem habenti animum adverterint, omnino per verbum ejus juvabuntur, ac majorem habituri sunt mercedem. VERS. 23. Hunc igitur spero me missurum, mor ut videro quæ circa me sunt. Cum videro qualem sint habituræ finein res meæ, ¿½'aútñs, id est, statim, mittam hunc. Vers. 24. Confido autem in Domino, quod et ipse cilo veniam ad vos. Non tanquam omnino recusarim venire ipse al vos, Timotheum mitto: verum ut, quod dixi, interea temporis animo recreer, si didicero qualem successum res vestræ nanciscantur. Observa autem hic, quomodo suam etiam ad eos profectionem a Deo pendere affirmet, Confido, dicens, in Domino, loc est, si Deus voluerit. VERS. 25. ' Necessarium autem existimavi, Epaphroditum fratrem et cooperatorem et commilitonem 'Ελπίζω δὲ ἐν Κυρίῳ Ἰησοῦ, Τιμόθεον ταχέως πέμψαι ὑμῖν, ἵνα κἀγὼ εὐψυχώ, γνοὺς τὰ περὶ ὑμῶν. Ὥσπερ πάντα, οὕτω καὶ τὴν Τιμοθέου ἀποστολὴν τῷ Χριστῷ ἀνατίθησι. Πέποιθα γάρ, φησὶν, ὅτι ἐκεῖνος ἐξευμαρίσει τοῦτο, ἵνα ὥσπερ ὑμεῖς εὐψυχεῖτε, μαθόντες διὰ τῆς Ἐπιστολῆς μου ταύτης τὰ κατ' ἐμὲ, ὅτι εἰς προκοπήν ἦλθε τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ὅτι τὰ τῶν ἐχθρῶν εἰς τοὐναντίον περιετρά πησαν· οὕτω κἀγὼ εὐψυχῶ καὶ παραμυθούμαι, γνοὺς τὰ καθ' ὑμᾶς παρὰ τοῦ Τιμοθέου ἀκριβῶς μοι ἀπαγγελθησόμενα. Οὐδένα γὰρ ἔχω ἰσόψυχον, ὅστις γνησίως τὰ περὶ ὑμῶν μεριμνήσει. Ἠδυνάμην, φησὶ, καὶ ἄλλον πέμψαι, ἀλλ᾽ οὐδεὶς οὕτως ισόψυχός μοι ὡς οὗτος· τουτέστι, κηδόμενος τῶν ὑμετέρων ὁμοίως ἐμοὶ, ὅστις γνησίως, τουτέστι, πατρικῶς τὰ περὶ ὑμῶν μεριμνήσει. Ορα δὲ κηδεμονίαν· ὅτε μὴ αὐτὸς ἐπιδημεῖν ηὐκαίρει, ἄλλους Επεμψεν, ἵνα μηδένα καιρὸν ῥᾳθυμῶσιν οἱ μαθητευόμενοι. Οἱ πάντες γὰρ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦσιν, οὐ τὰ Χρι στοῦ Ἰησοῦ. Τουτέστι, τὴν οἰκείαν ἀνάπαυσιν, καὶ τὸ ἐν ἀσφαλείᾳ εἶναι· οὐδεὶς γὰρ εὐκόλως ἔλοιτο όδοιπο μίαν τοσαύτην εν ἀναδέξασθαι. Ταῦτα δὲ λέγει, καὶ Τιμόθεον μὲν ἐγκωμιάζων, παιδεύων δὲ καὶ τοὺς ἀκούοντας μὴ ζητεῖν ἄνεσιν. Ο γὰρ ταύτην ζητῶν, οὐ τὰ τοῦ Χριστοῦ ζητεῖ. Βαβαὶ, πόσον ἀπέχομεν Χριστοῦ! Τὴν δὲ δοκιμὴν αὐτοῦ γινωσκετε, ὅτι ὡς πατρί τέκνον, σὺν ἐμοὶ ἐδούλευσεν εἰς τὸ Εὐαγγέλιον. Ὑμεῖς, φησί, μάρτυρες ὅτι ὡς πατρὶ τέκνον ἐδούλευσεν, οὐκ εἰς σωματικὴν μόνον ὑπουργίαν, ἀλλ' 8 πολλῷ μείζον, εἰς τὸ κήρυγμα. Ωστε, εἴτε ὡς υἱὸς ἐμὸς, τιμῆς ἀξιωτέος· εἴτε ὡς Θεοῦ λειτουργός, πολλῷ μᾶλλον. Συνιστᾷ δὲ διὰ τούτων αὐτοῖς τὸν Τιμόθεον, οὐ τοσοῦτον ἐκείνῳ χαριζόμενος, ὅσον αὐτ τοῖς. Εἰ γὰρ ὡς ἀξιολόγῳ τὸ αὐτῷ προσέξουσιν, αὐτ τοὶ πάντως διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ ὠφεληθήσονται, καὶ πλείω μισθὸν ἔξουσι. Τοῦτον μὲν οὖν ἐλπίζω πέμψαι, ὡς ἂν ἀπίδω τὰ περὶ ἐμὲ, ἐξ αὐτῆς. "Οταν ἴδω, ποῖον ἔξει τέλος τὰ κατ' ἐμέ, ἐξ αὐτῆς, τουτέστιν, εὐθέως πέμψω τοῦτον. Πέποιθα δὲ ἐν Κυρίῳ, ὅτι καὶ αὐτὸς ταχέως ἐλεύσομαι πρὸς ὑμᾶς. Οὐχ ὡς ἀπειπάμενος πάντη τὴν πρὸς ὑμᾶς ἄφιξιν, διὰ τοῦτο τὸν Τιμόθεον πέμπω, ἀλλ᾽ ἵνα, ὅπερ ἔφην, ἐν τῷ μεταξὺ εὐθυμώ, με θὼν τὰ καθ᾽ ὑμᾶς. Ορα δέ, πῶς καὶ τὴν πρὸς αὐτ τοὺς ἔλευσιν, τοῦ Θεοῦ ἐξαρτᾷ, Πέποιθα, λέγων, ἐν Κυρίῳ· τουτέστιν, ἐὰν ὁ Θεὸς βούληται. ᾿Αναγκαῖον δὲ ἡγησάμην Επαφρόδιτον τὸν ἀδελφὸν καὶ συνεργὸν καὶ συστρατιώτην μου. Μετά Variæ lectiones. κι ἀνατίθημι Οι εν τοιαύτην Θ. 8ο αξιολογωτέρῳ ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. II. ἐπαίνων καὶ τοῦτον ἀποστέλλει, ὡς τὸν Τιμόθεον, meum. Non sine laude hunc etiam m.ttit, διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, ἣν ἀνωτέρω εἰρήκαμεν. Τοῦ συνεργοῦ δὲ μείζων ὁ συστρατιώτης. Συνεργεῖ μὲν γάρ τις καὶ ἐν ἀκινδύνοις πράγμασιν· ὁ δὲ συστρα τιώτης, πάντως ἐν κινδύνοις. Ὑμῶν δὲ ἀπόστολον καὶ λειτουργὸν " τῆς χρείας μου πέμψαι πρὸς ὑμᾶς. Τουτέστι, Τὸν παρ' ὑμῶν ἀποσταλέντα πρός με, ὑμῖν χαρίζομαι· δι' αὐτοῦ γὰρ ἦσαν στείλαντες αὐτῷ τὰ πρὸς χρείαν. Η, Ὑμῶν ἀπόστολον, τὸν διδάσκαλον ὑμῶν, φησίν. Επειδὴ ἐπιποθῶν ἦν πάντας ὑμᾶς ἰδεῖν, καὶ ἀδημονῶν διότι ἠκούσατε ὅτι ἠσθένησε. Καὶ γὰρ ἡσθένησε παραπλήσιον θανάτῳ. Εἰδὼς, φησίν, ὅτι ἀγαπᾶτε αὐτὸν, καὶ ὅτι ἐλυπήθητε ἐπὶ τῇ ἀρῥωστίᾳ αὐτοῦ, ἐπιποθεῖ ἰδεῖν ὑμᾶς, ἵνα τῆς λύπης ὑμᾶς ἀπαλλάξῃ, ἣν ἔχετε ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ αὐτοῦ. Καὶ ἄλλο δέ τι κατασκευάζει ἐνταῦθα. Ἀπολογεῖται αὐτοῖς ἐφ᾽ ᾧ διὰ χρόνου πέμπει πρὸς αὐτοὺς, μονονοὐχὶ λέγων· Οὐ κατὰ ῥαθυμίαν τοῦτο γέγονεν, ἀλλὰ τὸν μὲν Τιμόθεον ὡς ἰσόψυχον κατέχω παρ' ἐμαυτῷ· ὁ δὲ Επαφρόδιτος ἠσθένησε, καὶ διὰ τοῦτο πρὸ και ροῦ οὐκ ἦλθεν, ἐπεὶ ως μακρὰ ἡ ἀῤῥωστία αὐτοῦ· παραπλησία γὰρ θανάτῳ. 'Αλλ' ὁ Θεὸς αὐτὸν ἠλέησε. Τί λέγεις, ώ Μανιχαῖς; Εἰ πονηρὸς ὁ κόσμος, καὶ ἡ ἐν τούτῳ ζωή, πῶς νῦν ὁ Ἀπόστολος ἔλεον Θεοῦ καλεῖ, τὸ ἐαθῆναι τὸν Ἐπαφρόδιτον ἐν τῇ ζωῇ; Ἀλλὰ τοῖς μὲν αἱρε τικοῖς οὐδεὶς πρὸς τοῦτο λόγος· ζητήσειαν δ᾽ ἂν καὶ Χριστιανοί • Εἰ καλὸν τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, τίνος ένεκεν Ελεόν φησι τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνταῦθα εἶναι ζωήν; "Η τοίνυν διότι καὶ ὁ Επαφρόδιτος διδάσκαλος ὤν, ἔμελλε πλείονας ψυχάς προσαγαγεῖν κα τῷ Θεῷ ἐπιζήσας (ὅπερ ἀναγκαιότερόν ἐστι τοῦ ἀναλῦσαι, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται)· ἢ πολλὰ καὶ κατὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν τῶν ἀκουόντων ὁ Παῦλος φθέγγε ται, καὶ οὐ πανταχοῦ φιλοσοφεί Πρὸς γὰρ ἀνθρώτους βιωτικούς ἦν αὐτῷ ὁ λόγος, ἔτι δεδοικότας τὸν θάνατον. Αλλως τε, καὶ καλὸν ἡ παροῦσα ζωὴ αὐτ τὴ καθ᾿ ἑαυτήν· ἐπεὶ διὰ τί ἐν τάξει κολάσεως τί θησι τοὺς ἀώρους θανάτους; Διὰ τοῦτο γὰρ, φησίν, ἀσθενεῖς ἐν ὑμῖν, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί. Η γὰρ μέλλουσα ζωὴ οὐχὶ πονηροῦ κρείττων (ἐπεὶ οὐκ ἀγαθή), ἀλλὰ καλοῦ καλλίων. Οὐκ αὐτὸν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐμέ. Θρᾷς, πῶς καὶ ἀπὸ τούτου αἰδέσιμον " ποιεῖ τὸν Επαφρόδιτον; εἴ γε τὴν ἐκείνου ἐκ τῆς ἀρρωστίας ἀνακομιδὴν, εὐεργεσίαν ἐκ Θεοῦ οἰκείαν καὶ ἔλεον τίθεται. Ινα μὴ λύπην ἐπὶ λύπῃ σχῶ. Τουτέστιν, Ἵνα μὴ σὺν τῇ λύπῃ τῇ ἐκ τῆς ἀῤῥωστίας αὐτοῦ ἐπι1 1 Cor. x1, 30. σε συνεργόν ο. οι ἐπειδὴ ο. perinde ac Timotheum, ob eamdem causam quam supra diximus. Cooperatore autem commilito major est. Cooperatur enim aliquis in 444 rebus etiam quæ periculo carent: commilito autem omnino in periculis. Vestrum autem apostolum et ministram necessitatis mea millere ad vos. Hoc est, eum qui a vobis ad me missus est, dono vobis: per ipsum enim ei miserant quæ ad ipsius usum et necessitatem pertinerent. Vel, Vestrum apostolum, præceptorem ceu doctorem vestrum dicit. VERS. 26, 27. Quandoquidem desiderabat omnes vos videre, ac mæstus erat propterea quod audieratis illum infirmatum. Nam et infirmatus est usque ad mortem. Compertum habens, inquit, quod diligatis ipsum, et quod contristati estis super ægrotatione ejus, desiderat videre vos, ut a tristitia vos liberaret, quam habetis propter infirmitatem ejus. Aliud autem hic etiam efficit: nam rationem reddit eis, quare serius ipsum ad eos mittat, tantum non ita dicens: Non per socordiam hoc factum est, verum Timotheum quidem, ceu ejusdem mecum animi, apud me detineo: Epaphroditus autem grolavit, ac propterea non venit citius, quandoquidem diuturna, et morti admodum vicina ejus agritudo fuerit. Sed Deus ipsius misertus est. Quid dicis, 0 Manichæe? Si mundus pravus est, et vita quam in illo vivimus, quomodo nunc Apostolus vocat misericordiam Dei, quod Epaphroditum vivere permiserit? Verum bæreticis nibil est quod ad istud respondeant; Christiani autem hic quærere queant: Si bonum sit dissolvi, et cum Christo esse, cujus gratia misericordiam Det dicat esse præsentem vitam? Vel quia Epaphroditus, qui doctor erat» plures animas ad Deum adducturus erat, si viveret: quod magis necessarium quam dissolvi, ut supra commemoratum est. Vel multa etiam juxta communem auditorum consuetudinem Paulus loquitur, et non ubique philosophatur: hominibus enim in saeculo agentibus verba facit, qui mortem adhuc metuebant. Præterea, vita præsens ipsa per se res bona est: alioqui cur pœnæ loco immaturas mortes ponit? Ideo inter vos, inquit, multi infirmi et inbecilles, el dormiunt mulții. Futura enim vita, non est prava melior, sic enim haud bona esset, veruin est bona melior. Non solum autem ejus, verum etiam mei. Animadvertis quo pacto et hinc Epaphroditum honora - bilen reddit? Siquidem illius ab ægritudine revalescentiam, beneficium Dei peculiare, et miseri - cordiam ponit. Ne tristitiam super tristuiam haberem. Hoc est, ne ad tristitiam quæ mihi ex infirmitate ipsius subVaria lectiones. προσενεγκείν ο. * αἰδὼ 0.

nata est, aliam tristitiam habeam, ex eo quod ipse γενομένῃ μοι, καὶ ἑτέραν λύπην σχῶ, τὴν ἐκ τοῦ moriatur. 445 VERS. 28. Festinantius autem misi ipsum, uι viso eo gaudealis. Hoc est, Sine dilatione ipsum misi, ut videntes ipsum a mœrore quem ex ejus ægritudine conceperatis, liberati sitis, vel potius ut gaudeatis. Et ego minus tristitiæ habeam. Quomodo ero minus tristis? Quoniam si vos gaudeatis, et ego gaudeo. Nec dixit, Ut sine tristitia sim; sed, Minus tristitiæ habeam innuens quod animus ejus nullo unquam tempore sine tristitia fuerit. Quis enim, ait, infrmatur, et ego non infirmor 1? VERS. 29. Excipite ergo ipsum in Domino cum omni gaudio. Hoc est, susceptione quæ est secunἀποθανεῖν αὐτόν Σπουδαιοτέρως δὲ ἔπεμψα αὐτὸν ἵνα ἰδόντες αὐτ τὸν χαρῆτε. Τουτέστιν, Ανυπερθέτως ἔπεμψα, ἵνα τῆς ἐπ' αὐτῷ ἀδημονίας ἀπαλλαγῆτε ἐκ τοῦ ἰδεῖν αὐτὸν, μᾶλλον δὲ χαρῆτε. Κἀγὼ ἀλυπότερος ὦ. Πῶς ἀλυπότερος ὦ; Ὅτι ἐὰν ὑμεῖς χαίρητε, κἀγὼ χαίρω. Καὶ οὐκ εἶπεν, Αλυπος, ἀλλ', 'Αλυπότερος, δεικνὺς ὅτι ἡ ψυχὴ αὐτ τοῦ οὐδέποτε λύπης ἦν ἐκτός. Τις γὰρ, φησὶν, ἀσθε νεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Προσδέχεσθε οὖν αὐτὸν ἐν Κυρίῳ μετὰ πάσης χαρᾶς. Τουτέστιν, ἐν ὑποδοχῇ τῇ κατὰ Θεὸν, ὡς dum Deum, quemadmodum Deo acceptum est et ἀποδέχεται ὁ Θεὸς, ήγουν ἀξίως τῶν ἁγίων. Ταῦτα gratum, vel ut decet sanctos. Hæc autem propter ipsos Philippenses Paulus facit: majus enim lucrum est ei qui beneficium dat, quam qui accipit. Et hujusmodi in honore habetote. Ne videatur ipsi soli gratificari, adhortatur in communi, ut omnibus qui eadem sint cum Εpaphrodito virtute præditi honorem impertiant. δὲ ποιεῖ ὁ Παῦλος ὑπὲρ αὐτῶν τῶν Φιλιππησίων· μείζον γὰρ τὸ κέρδος τῷ ποιοῦντι, ἢ τῷ πάσχοντι εὖ. Καὶ τοὺς τοιούτους εντίμους ἔχετε. Ἵνα μὴ δόξῃ αὐτῷ μόνῳ χαρίζεσθαι, κοινῶς παραινεῖ πάντας τοὺς τὴν αὐτὴν πάντας τοὺς τὴν αὐτὴν ν ἀρετὴν ἐπιδεικνυμένους τιμήν. Οτι διὰ τὸ ἔργον τοῦ Χριστοῦ μέχρι θανάτου ήγγισε παραβουλευσάμενος τῇ ψυχῇ. Τὸν Ἐπαφρόδιτον έπεμψαν οἱ Φιλιππήσιοι πρὸς Παύλον, διακομίζοντα αὐτῷ τὰ πρὸς χρείαν. Εὗρεν οὖν ἐν κινδύνοις τὸν Παῦλον ἐν Ῥώμῃ ', ὅτε ἐπικίνδυνον ἦν τινα προσελθεῖν αὐτῷ, ὡς τοῦ βασιλέως ἀπεχθῶς πρὸς αὐτὸν ἔχοντος. Τότε τοίνυν οὗτος παντὸς κιν δύνου καταφρονήσας, διηκόνησε τῷ Παύλῳ. Τοῦτο οὖν νῦν λέγει. Καὶ ὅρα· οὐκ εἶπε, Δι᾿ ἐμὲ, ἀλλὰ, Διὰ τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ παρεβουλεύσατο, τουτέστιν, ἐπέρ ριψεν ἑαυτὸν τῷ θανάτῳ. Τί γὰρ εἰ μὴ ἀπέθανε, τοῦ Θεοῦ οἰκονομήσαντος; Αλλ' αὐτός γε τὴν προαί ρεσιν ἔδειξε. Καὶ ἡμεῖς οὖν, ὅταν ἴδωμεν ἁγίους ἐν κινδύνοις, παραβουλευώμεθα· τοῦτο γὰρ ἀσφάλεια, τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις ριψοκίνδυνον. VERS. 30. Quoniam propter opus Christi, usque ad mortem accessit, ant in suc parum εσκοτίνης. Epaphroditum miserunt ad Paulum Philippeuses, ut perferret ad eum necessaria quibus haberet opus. Reperit igitur Paulum Roma in periculis, quando periculosum erat alicui ad illum accedere, infenso videlicet erga ipsum imperatore. Tum igitur ille, G omni periculo posthabito, ministravit Paulo. Hloc igitur nunc dicit. Animadverte autem: non dixit, Propter me; sed, Propter opus Dei parum consu luit, hoc est, seipsum injecit morti. Quid enim si, Deo ita dispensante, mortuus non est? Ille tamen promptam voluntatem declaravit. Quocirca et nos, si quando viderimus sanctos periculis immersos, pericula negligamus. Hac enim demum est secu - ritas, in hujusmodi rebus in pericula nos conjicere "Ινα αναπληρώσῃ τὸ ὑμῶν ὑστέρημα τῆς πρός με λειτουργίας. Ὑμεῖς, φησὶν, οὐ παρῆτε ἐν 'Ρώμῃ, ἵνα καὶ σωματικῶς μοι διακονήσητε, εἰ καὶ τὰ πρὸς χρείαν ἐπέμψατε. Τοῦτο οὖν, ὁ ὑστερήσατε ὑμεῖς, τὴν Ut implefet id quod ex vobis deerat, in vestro erga me ministerio. Vos, inquit, non fuistis Romæ, ut mihi corporaliter ministraretis, etsi necessaria mihi transmiseritis. Hoc igitur quod vobis defuit, nimirum, quod corpore manuque mihi non ministrave- διὰ τῆς χειρὸς 58 καὶ τοῦ σώματος λειτουργίαν, αὐτ ritis, ipse complevit, omnium vestrum loco mihi inserviens. Quare dignus fuerit cui plurimum benevolentiæ ostendatis, eo quod ipse solus quæ omnium vestrum erant, attulerit. Expende autem, quomodo rem ipsam, ministerium ac defectum vocet, ut ostendat necessitatem et debitum esse quoddamı, ut ii qui in tranquillitate sunt, periclitantibus opitulentur: et qui hoc non fecerit, is oficium deserit, i 1 Cor. x1, 29. ὡς αὐτοῦ Ο. ὑστερών Ο. τὸς ἀνεπλήρωσεν, ἀντὶ πάντων ὑμῶν διακονήσας μοι. Ὥστε δίκαιος ἂν εἴη καὶ πολλῆς παρ' ὑμῖν εὐνοίας ἀπολαῦσαι, ὡς τὰ πάντων το ὑμῶν μόνος αὐ τὸς εἰσενεγκών. Ορα δὲ, πῶς λειτουργίαν τὸ πρᾶγμα καλεῖ καὶ ὑστέρημα, ἵνα δείξῃ ὅτι ὀφειλή ἐστι καὶ χρέος, τὸ τοὺς ἐν ἀνέσει ὄντας βοηθεῖν τοῖς κιν δυνεύουσι, καὶ ὁ μὴ ποιῶν τοῦτο, ὑστερεῖ, ὡς ὁ τὰ δημοσιακά λειτουργήματα μὴ πληρῶν '. Ἵνα οὖν μή Varia lectiones. να την ψυχήν ο. οι κατὰ τὴν Ῥώμην ο. 8 τῶν χειρῶν ο. οι πάντα οι 1 λειτουργίας

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. III. νομίσαντες μέγα τι ποιῆσαι, ὑψηλοφρονήσωσι καὶ perinde ac qui publica ministeria et officia non ἀπολέσωσι τὸν μισθὸν, οὕτω τοῦτο ὠνόμασε, μετριο φρονεῖν αὐτοὺς παρασκευάζων, ὡς χρέος ἀποδόντας. Τὸ λοιπὸν, ἀδελφοί μου, χαίρετε ἐν Κυρίῳ. Ἐπειδὴ ἦσαν μὲν ἐν ἀθυμίᾳ διὰ τὸ μὴ γινώσκειν πῶς τὰ κατὰ τὸν Παῦλον, πῶς τὸ κήρυγμα, πῶς τῷ Ἐπαφροδίτῳ τὰ τῆς νόσου, ἔλυσε δὲ ταῦτα πάνω τα εἰπὼν, ὅτι καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπιδίδωσι, κἀγὼ ἔρχομαι, καὶ ὁ Επαφρόδιτος ἐπεστάλη [/. ἀπ.], φησί· Τὸ λοιπὸν χαίρετε. Οὐδεμία γὰρ ἔτι πρόφασις τοῦ μὴ χαίρειν. Τοὺς μὲν οὖν Γαλάτας τέκνα καλεῖ, ἐπειδὴ διορθώσεως ἐδέοντο· τούτους δὲ ἀδελ φοὺς, ἐπειδὴ μετὰ τιμῆς αὐτοῖς διαλέγεται. Καλῶς δὲ εἶπεν· Ἐν Κυρίῳ. Τὸ γὰρ κατὰ κόσμον χαίρειν, οὐκ ἔστι χαίρειν· ἀλλ᾽ ἐν Κυρίῳ, καὶ αἱ θλίψεις χαρὰν ἔχουσιν. "Η, ὅτι Ἐπειδὴ ὁ Κύριος ῥᾴω τὰ πράγματα ἐποίησε, χαίρετε. Τὰ αὐτὰ γράφειν ὑμῖν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρόν, ὑμῖν δὲ ἀσφελές. Μετὰ τὸ πολλὰ αὐτοὺς ἐπαινέσαι, τότε τὴν παραίνεσιν εἰσάγει, ἵνα μὴ ἐξ ἀρχῆς φορτικός δόξῃ. complet. Ne igitur 446 existimantes se magni quippiam fecisse, magnifice de se sentiant, ac mercedem suam perdant, hoc nomine rem istam appellavit, faciens hoc pacto eos moderate sapere, quippe qui reddiderint quod debebant. CAPUT III. VERS. 1. Quod reliquum est, fratres mei, gaudele in Domino. Quandoquidem in mœrore erant, quod ignorarent quomodo res Pauli se haberent, quomodo verbi prædicatio succederet, quomodo denique Epaphroditus valeret, hæc autem omnia solveral, inquiens, Evangelium crescit, et ego ad vos veniam, Epaphroditusque jam emandatus est, Quod reliquum β est, inquit, gaudete: nulla enim jam subest ratio, cur non gaudere debeatis. Galatas igitur filios quidem vocat, quia correctione et emendatione indigebant hos vero fratres nominat: nam honorifice cum illis loquitur. Pulchre autem dixit, In Domino: lætari, enim secundum mundum, non est lætari, sed in Domino ipsæ etiam afflictiones gaudium habent. Vel: Quia:Dominus res nostras faciles reddidit, latamini. Βλέπετε τοὺς κύνας. Ησαν γάρ τινες Ἰουδαῖοι, οἱ ὑποκρινόμενοι Χριστιανισμόν, καὶ κηρύττοντες δῆθεν τὸ Εὐαγγέλιον, παρεμίγνυον καὶ τὰ Ἰουδαϊκά. Ἐπεὶ οὖν δυσδιάγνωστοι ἦσαν, διὰ τοῦτό φησι· Βλέπετε, τηρεῖτε, προσέχετε, μὴ λάθωσι. Κύνες δὲ πρότερον μὲν ἐκαλοῦντο οἱ ἐθνικοί, νῦν δὲ οἱ Ἰου δαῖοι, ὡς ἔταμοὶ ς καὶ πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἀναισχυντοῦντες, καὶ κατὰ πάντων ὑλακτοῦντες. Βλέπετε τοὺς κακοὺς ἐργάτας. Ἐνταῦθα καὶ τῆς τῶν κυνῶν προσηγορίας ἀποστερεῖ αὐτούς. Κύνες μὲν γὰρ πολλοὶ καὶ ἐπιτραπέζιοι, φησίν, εἰσὶ, καὶ τὰς τῶν δεσποτῶν οἰκίας φρουροῦσιν· οὗτοι δὲ ἐργάζονται μὲν, ἀλλ' ἐπὶ κακῷ, καὶ ἀργίας πολλῷ χείρονα, ἀνασπῶντες τὰ καλῶς φυτευθέντα. Βλέπετε τὴν κατατομήν. Τουτέστι, τοὺς περιτο μὴν ἔχοντας. Μέγα δὲ καὶ τίμιον ἦν τότε * παρὰ Ἰουδαίοις ἡ περιτομή, ὅπου γε καὶ τὸ Σάββατον διὰ ταύτην ἐλύετο. Ἐπεὶ οὖν νῦν ἤργησεν, οὐδὲν ἄλλο ἢ κατατομή ἐστιν. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἔστι νόμιμον τὸ γενόμενον, τὴν σάρκα μόνον κατατέμνουσιν. "Η, διότι τὴν Ἐκκλησίαν ἐπειρῶντο διατέμνειν. Ἡμεῖς γὰρ ἐσμεν ἡ περιτομή, οἱ πνεύματι Θεῷ λατρεύοντες. Εἰ δεῖ, φησί, ζητεῖν περιτομὴν, παρ' ἡμῖν ταύτην εὑρήσετε τοῖς πνευματικώς, τουτέστι, τοῖς διὰ ψυχῆς καὶ νοός λατρεύουσιν. ῾Ο γὰρ τὴν ψυχὴν περιτμηθείς, καὶ διὰ ταύτης δουλεύων τῷ Θεῷ, οὗτος τὴν εὐγενή περιτομὴν ἔχει, ὅσῳ καὶ ψυχὴ κρείττων σώματος. Οὐκ εἶπε δὲ, Εν ἡμῖν γάρ ἐστιν ἡ περιτομή, ἀλλ', Ημεῖς ἐσμεν. · ὡς ἀπηνεῖς ὄντες m. - δεσποτικάς 0. Eadem scribere vobis, mihi quidem non est pigrum, vobis autem tulum. Cum multis eos nominibus prædicasset, inducit tandem adhortationem, ne statim in principio onerosus videatur. VERS. 2. Videte canes. Erant enim nonnulli Judæi, qui simulantes Christianismum ac Evangelium promulgantes, simul Judaica admiscebant. Quia vero non facile internosci poterant, propterea dicit, Videte, observate, attendite, ne lateant. Canes autem antea appellabantur ethnici, nunc vero Judæi, tanquam impudentes, et ad lumen veritatis impudenter sese gerentes ac omnibus allatrantes. Videte malos operarios. Hic canum etiam appellatione eos privat. Canes enim multi etiam mensæ sunt vicini, atque domos heriles custodiunt. Hi vero operantur quidem, sed ad malum, et quæ longe sunt otio deteriora, evellentes quæ probe sunt plantata. Videle concisionem. Hoc est, circumcisionem habentes. Magna autem quondam et pretiosa res erat apud Judæos circumcisio, siquidem vel Sabbatum propter eam solveretur. At postquam nunc irrita facta est, nihil aliud est atque concisio. Quoniam enim non sit porro legitimum quod fit, carnem tantummodo concidunt. Vel quia Ecclesiam discindere conabantur. VERS. 3. Nos enim sumus circumcisio, qui Spiritu Deo servimus. Si quærenda est, inquit, circumcisio, apud nos eam invenietis, 447 qui spiritualiter, hoc est, anima et mente servimus. Qui enim anima circumcisus est et per eam Deo inservit, is ingenuam circumcisionem habet, quanto videlicet anima est corpore præstantior. Non autem dixit, lu nobis est circumcisio, verum, Nos sumus. Istud enim Varias lectiones. . ποτε 0. * κατατέμνειν Ο.

vere est homo, circumcisio virtutibus praedita. Rur- Τοῦτο γάρ ἐστιν ἀληθῶς ἄνθρωπος, ἡ περιτομή ή sum, non dixit, In illis est concisio, sed, Ipsa sunt perditio et malitia. Et gloriamur in Christo Jesu, et non in carne confdentes. Utrum igitur melius est? in Christo gloriari corda nostra circumcidenti, et ad filiorum Dei ingennitatem perducenti per baptisma; an in carne gloriari, hoc est, in carnali circumcisione superbire, tanquam Abrahami filii sint? VERS. 4. Quanquam et ego confidentiam habeam in carne. Si ex gentibus essem, inquit, posset aliquis dicere, quod propterea accusem circumcisionem, quia Judaismi nobilitate orbatus sum: nunc vero et ego, inquit, istam habeo, quam vos dicitis, confidentiam et gloriationem in circumcisione carnali. Planum est igitur, quod non propterea quod orbatus sim ea quæ vobis videtur, ingenuitate vestra, sed propter ipsam veritatem condemno circumcisionem. Si quis alius videtur confidere in carne, ego magis. Animadverte ejus sapientiam: nullius nominatim meminit, minus invisum sermonem faciens; sed per hoc quod ait, Si quis videtur alius, indicat quod alii adegerint ipsum venire ad sermones hos. Pulchre autem dixit, Videtur: vel quod tantam non habeant Gduciam, quantam ipse: vel quod fiducia, quæ est in circumcisione, non sit vera, sed videatur tantum. ἐνάρετος. Καὶ πάλιν, οὐκ εἶπεν, Εν ἐκείνοις ἡ και τατομή, ἀλλ', Αὐτόχρημα εἰσιν ἀπώλεια καὶ κακία. Καὶ καυχώμενοι ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, οὐκ ἐν σαρκὶ πεποιθότες. Ποῖον οὖν βέλτιον; ἐν Χριστῷ καυχᾶσθαι τῷ περιτέμνοντι τὰς καρδίας ἡμῶν, καὶ εἰς τὴν εὐγένειαν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀνάγοντι διὰ τοῦ λουτροῦ· ἡ ἐν σαρκὶ καυχάσθαι, τουτέστιν, ἐν τῇ σαρκική περιτομῇ μεγαλοφρονεῖν, ὡς Αβραὰμ υἱοὺς ὄντας; Καίπερ ἐγὼ ἔχων πεποίθησιν καὶ ἐν σαρκί. Ει ἐξ ἐθνῶν, φησίν, ἐγενόμην, εἶχεν ἄν τις λέγειν, ὅτι διὰ τοῦτο κατηγορῶ τῆς περιτομῆς, ἅτε ἀπεστερημένος τῆς εὐγενείας τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ· νῦν δὲ καὶ αὐτὸς, φησίν, ἔχω ταύτην, ἣν φατε ὑμεῖς, πεποίθη σιν καὶ καύχησιν, τὴν ἐπὶ τῇ σαρκική περιτομή. Δῆλον οὖν, ὅτι οὐχ ὡς ἀπεστερημένος τῆς δοκούσης εὐγενείας ὑμῶν, ἀλλὰ δι' αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν καταγινώσκω τῆς περιτομής. Εἴ τις δοκεῖ ἄλλος πεποιθέναι ἐν σαρκὶ, ἐγώ μᾶλλον. "Ορα σοφίαν· Οὐκ ὀνομαστὶ μέμνηται, ἀνεπαχθῆ τὸν λόγον ποιῶν· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ εἰπεῖν, Εἴ τις δοκεῖ ἄλλος, δείκνυσιν ὅτι ἄλλοι ἠνάγκασαν αὐτὸν ἐλθεῖν ἐπὶ τοὺς λόγους τούτους. Καλῶς δὲ εἶπε τὸ, Δοκεῖν ἢ ὡς οὐκ ἐχόντων τοσαύτην πεποίθησιν ὅσην αὐτός· ἢ ὡς τῆς πεποιθήσεως τῆς ἐπὶ τῇ περ ριτομῇ, οὐκ ἀληθοῦς οὔσης, ἀλλὰ δοκούσης. Περιτομὴ ὀκταήμερος. “Ο μάλιστα ηὔχουν, τὸ VERS. 5. Circumcisus octavo die. In quo potissimum gloriabantur, hoc primo loco posuit, circum- τῆς περιτομῆς, πρῶτον τέθεικε. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, cisionem nimirum. Per hoc autem quod ait, Oclavo die, ostendit se non fuisse proselytum. Ex genere Israel. lloc est, non ex parentibus proselytis, verum ex ipsis Israelitis. Ex tribu Benjamin. lloc est, ex parte probatiore. Nam res sacerdotum in sorte hujus tribus fuerunt. Hebræus ex Hebræis. Quod ad majores meos attinet, ex probatis sum Judais, inquit. Poterat enim aliquis esse ex genere Israelis, qui non esset Hebræus ex Hebræis. Multi enim rem hanc corruperant, ipsius etiam Hebrææ linguæ ignari, eo quod inter gentes dispersi erant, non exacte tenebant Scripturas. Ego igitur, inquit, Hebræus sum, hoc est, Servo characterem. Vel insignem per hæc ingenuitatem indicat. Secundum legem Phariseus. Quia 448 quæ prædixerat voluntaria non erant, nimirum circumcidi, ex genere Israelis esse, idque genus alia: nunc subdit voluntatis et propositi sui opera, inquiens, Secundum legem Pharisæus, hoc est, juxta legis insti - tutionem. Probatissima enim secta apud Judæos Pharisei erant. VERS. 6. Secundum æmulationem persequens Eco clesiam. Quia Pharisæorum aliquot æmulatione vacabant, mulationem, inquit, habebam, eamque tantan, ut Christi Hiscipulos persequerer. Οκταήμερος, ἐδήλωσεν ὅτι οὐ προσήλυτος ἦν. Ἐκ γένους Ισραήλ. Τουτέστιν, οὐδὲ προσηλύ των γονέων, ἀλλὰ κἀκείνων Ἰσραηλιτῶν. Φυλῆς Βενιαμίν. Τουτέστι, τοῦ δοκιμωτέρου μέσ ρους '. Τὰ γὰρ τῶν ἱερέων, ἐν τῷ κλήρῳ ταύτης ἦν τῆς φυλῆς. Εβραῖος ἐξ Εβραίων. "Ανωθεν, φησί, τῶν εὐ δοκίμων Ἰουδαίων εἰμί· ἐνῆν μὲν γὰρ ἐκ γένους εξναι Ισραήλ, ἀλλ' οὐχ Ἑβραῖον ἐξ Εβραίων. Πολλοί γὰρ καὶ διέφθειραν τὸ πρᾶγμα· καὶ αὐτῆς τῆς Εβραϊδος γλώττης ὄντες ἀμύητοι, διὰ τὸ πρὸς ἐθνι κοὺς ἀναχυθῆναι, οὐκ ἠκριβοῦντο τὰς Γραφάς. Εγώ οὖν, φησίν, Ἑβραῖός εἰμι· τουτέστι, Σώζω τὸν χαρακτήρα. Η τὴν πολλὴν εὐγένειαν διὰ τούτων δείκνυσι. Κατὰ νόμον Φαρισαίος. Ἐπειδὴ & προείπεν ἀπροαίρετα ἦν, τὸ περιτμηθῆναι, τὸ ἐκ γένους Ἰσραὴλ εἶναι, καὶ τὰ λοιπά· νῦν λέγει καὶ τὰ [ἐκ] τῆς αὐτοῦ προαιρέσεως κατορθώματα, καί φησι· Κατὰ νόμον Φαρισαῖος, τουτέστιν, ἐν τῇ τοῦ νόμου μαθήσει. Η γὰρ εὐδοκιμωτάτη αἵρεσις παρ' Ίουδαίοις οἱ Φαρισαῖοι ἦσαν. Καὶ κατὰ ζῆλον διώκων τὴν Ἐκκλησίαν. Ἐπειδὴ καὶ Φαρισαῖοι ἦσαν, καὶ οὐ σφόδρα ζηλωταί, φησίν, ὅτι Ἐγὼ ζῆλον εἶχον, καὶ τοσοῦτον, ὥστε διώκειν τοὺς τοῦ Χριστοῦ. Varia lectiones. • κατηγοροῦντες ἐσμεν ο. ' ἀπεῤῥιμμένος, καὶ ἀπεστερημένος ο. * τῆς Ἰουδαϊκῆς Ο. Ο γένους Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. Κατὰ δικαιοσύνην τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος. Ἐπειδὴ πολλοὶ καὶ διὰ φιλαρχίαν ζηλοῦσι, καὶ δι᾿ ἄλλας αἰτίας, καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ νόμου, φησὶν, ὅτι ἄμεμπτος ὢν κατὰ τὴν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην, πῶς ἂν διά τι ἀνθρώπινον ἐδίωκον, καὶ οὐ κατὰ θεῖον ζῆλον; Αλλ' ἅτινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἤγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν. Ἀλλὰ μενούνγε καὶ ἡγοῦ μαι πάντα ζημίαν εἶναι διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώ σεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου μου. Ἐνταῦθα οἱ τὸν νόμον διαβάλλοντες αἱρετικοὶ ἐπιπηδῶντες, Ἰδού, φασί, ζημίαν όνομάζει τὸν νόμον [καὶ σκύβαλα· ] πῶς οὖν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐδόθη; Πρῶτον μὲν οὖν εὐχα ριστήσωμεν, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ᾠκονόμησεν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὰ ῥήματα, ὡς ὑπὲρ αὐτῶν ὄντα. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, ἐξήλειψαν ἂν τὰ ῥητὰ ταῦτα, ὥσπερ καὶ ἄλλα πολλά. Έπειτα πρόσχες· οὐκ εἶπεν ἁπλῶς, ὅτι Ζημία ἐστὶν ὁ νόμος, ἀλλ' ὅτι Ηγημαι αὐτὸν ζημίαν φύσει μὲν γὰρ οὐκ ἔστι ζημία. Πῶς γὰρ, ὃς εἰς Χριστὸν ἄγει καλῶς νοούμενος; Ἐπεὶ δὲ ἐγὼ πρότερον κακῶς νοῶν αὐτὸν οὐ προσῄειν Χριστῷ, εἶτα ὕστερον, ἐπιγνοὺς τὴν ἀλήθειαν, προσ ἦλθον Χριστῷ, καὶ ἔδοξέ μοι γενέσθαι ζημία ὁ νόμος τὸν χρόνον ἐκεῖνον, καθ᾽ ἂν κακῶς νοῶν αὐτὸν, οὐ προσἦλθον Χριστῷ. Ἐπεὶ τῇ γε οἰκεία φύσει ὁ νόμος κέρδος ἐστί. Καὶ ἄκουε· οὐκ εἶπεν, Ατινα ἡγούμην κέρδη, ἀλλ', Ατινα ἦν. Αληθῶς γὰρ κέρδος ἐστὶν ὁ νόμος, θηριωδίας ἀπαλλάττων τοὺς ἀνθρώπους καὶ δεισιδαιμονίας, καὶ οἷον κλίμαξ γενόμενος, καὶ ἀναγαγὼν ἡμᾶς ἐπὶ τὴν κατὰ Χριστὸν ζωήν. Ωσπερ οὖν ἡ διὰ κλίμακος ἀνελθὼν, οὐ διαπτύει τὴν κλίμακα, ἀλλὰ καὶ χάριν αὐτῇ οἶδεν· εἰ μὴ γὰρ αὕτη ἦν, οὐκ ἂν ἀνέβη· οὕτω καὶ ὁ νόμος κέρδος μὲν ἦν, νῦν δὲ ζημίαν αὐτὸν ἡγούμεθα, οὐχ ὅτι τοιοῦτός 10 ἐστιν, ἀλλ' ἐπειδὴ μείζων ἡ χάρις. Ωσπερ γάρ ἀργύριόν τις κατέχων, ἐπειδὰν χρυσίον εὕρῃ, καὶ μὴ ἐξῇ ἀμφότερα κατασχεῖν, ζημίαν ἡγεῖται τὸ κατέχειν ἐκεῖνο, καὶ λοιπὸν ἀφεὶς αὐτὸ, λαμβάνει το χρυσίον· οὕτω καὶ ἐνταῦθα ζημία ὁ νόμος, ὅταν ἀπάγῃ Χρισ στοῦ· ἂν δὲ παραπέμπῃ, οὐκέτι. Οὐ μόνον οὖν, φησί, πάλαι ήγημαι ζημίαν τὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ νῦν ἡγοῦμαι. Διὰ τί; Διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς χάριτος. Ορᾶς, ὅτι σύγκρισιν ποιεῖται; Ἡ δὲ σύγκρισις, ὁμογενῶν πραγμάτων· καὶ τὸ ὑπερέχον, ὁμογενοῦς ὑπερέχει. Ὥστε καὶ ὁ νόμος γνῶσις, ἀλλ' ἐλάττων· ὡς καὶ ὁ λύχνος φῶς, ἀλλ᾽ 11 οὐχ οἷον τὸ τοῦ ἡλίου, φῶς δὲ όμως. Δι' δν τὰ πάντα ἐζημιώθην, καὶ ἡγοῦμαι σκύ βαλα εἶναι, ἵνα Χριστὸν κερδήσω. Διὰ τὸν Χριστὸν, φησὶν, ἐζημιώθην· τουτέστι, Ζημίαν ἡγησάμην πάντα· ἢ ὅτι ἀπεβαλόμην. Ορᾷς, ὅτι οὐ φύσει ζημία ὁ νόμος, ἀλλὰ διὰ τὸν Χριστόν. Σκύβαλα δὲ, οὔπω μὲν δῆλον εἰ τὸν νόμον ὠνόμασεν. Εἰκὸς γὰρ περὶ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων λέγειν· οὕτω 12 γὰρ προεἶπε· CAP. III. Secundum justitiam quæ in lege est, conversalus sine querela. Quia plerique principatus causa et ob alias quasdam res æmulantur, et non propter legein, ait: Cum inculpatus essem in justitia legis, quemodo ob humanum aliquod, et non propter divinum zelum persecutus sum? VERS. 7, 8. Sed quæ mihi lucra fuerunt, hæc arbitratus sum propter Christum damnum. Verumtamen eristimo omnia damnum esse, propter excellentiam cognitionis Jesu Christi Domini mei. Hic hæretici qui legem calumniantur insurgentes dicunt, Ecce legem damnum vocat: quomodo igitur a Deo data est? Primum igitur gratias agamus quod Spiritus sanctus ita ordinavit, ut susciperent verba tanquam pro iis essent. Nisi enim providentia Dei accessisset, verba ista, ut alia pleraque, expungerent. Deinde observa: non dixit simpliciter legem esse damnum, sed, Arbitratus sum illam esse damnum: nam natura non est daninum. Quomodo enim, cum ad Christum ducat, si recte intelligatur? Nam antea ego perperam eam intelligens, non accedebam Christo deinde vero veritatem agnoscens, ad Christum accessi, ac visa est lex mihi detrimentum per illud temporis, quo male illam intelligens ad Christum non accessi. Nam secundum propriam naturam lex est lucrum. Audi porro: non dixit, Quæ putabam esse lucra, sed, Quæ erant revera enim lex est lucrum, a belluina natura et superstitione homines liberans, ac veluti scalarum loco facta, et ad vitam Christo dignam nos perducens. Ut igitur qui per scalas conscendit, non despuit gradus, sed gratiam potius illis habet (nisi enim istæ fuissent, non potuisset ascendere), hunc ad modum lex quidem lucrum erat, jam vero detrimentum et noxam eam esse censemus, non quod hujusmodi sit, sed quod major sit gratia. Quemadmodum enim aliquis argentum continens, ubi aurum invenerit, nec licet utraque obtinere, damnum censet retinere illud, ac deinceps relicto illo aurum accipit: hunc ad modum lex est damno, si a Christo abduxerit; si autem adduxerit, non porro. Non solum igitur, inquit, 449 olim arbitratus sum legem esse damnum, verum etiamnum arbitror. Quam ob causam? Propter excellentiam gratiæ. Viden' quod comparationem facial? Comparatio autem rerum est ejusdem generis, et quod excellit, aliud ejusdem generis excellit. Proinde lex cognitio est, sed minor: perinde ac lucerna lunen est, sed non quale solis est, lumen tamen est. Propter quem omnia pro damnis duxi, et arbitror esse rejectamenta, ut Christum lucrifaciam. Propter Christum, inquit, pro damnis duxi, hoc est, detrimentum esse putavi, vel omnia rejeci. Animadvertis quod lex non est natura detrimentum, sed Christi causa. Rejectamenta vero sive stercora num legem nominaverit, nondum liquet: nam verisimile esa Variæ lectiones. 10 τοῦτό 0. 11 ἀλλ᾽ οἷον; Ο. 11 οὔπω 0.

illum de mundanis rebus ac negotiis dicere. Ita enim & Δι' δν τὰ πάντα ἐζημιώθην, τὰ τοῦ παρόντος τυχὸν supra dixit: Propter quem omnia damno duxi, res mundanas scilicet. Sin de lege dictum accipiamus, ne sic quidem injuriam patitur. Rejectamenta enim frumenti paleæ sunt, sive culmus: atqui culmus frumenti conservativus est et firmamentum ejus, et nisi iste esset, frumentum non esset: attamen frumento apparente et selecto, inutilis deinceps est culmus. Hanc ad rationem lex est gratiæ confirmatrix ac testis: at vero simul atque illa illuxit, non est opus porro litteræ ejus assidere. VERS. 9. Ut et inveniar in ipso non habens meam justitiam quæ est ex lege, sed illam quæ ex fide est Christi, quæ ex Deo est justitia. Ut non habeam meam justitiam, quæ est ex operibus legis, tanquam jam ea perfecerin (neque enim justitia est ex operibus, quandoquidem hæc non perfecerim), sed eam quæ est per fidem Christi, quæ est justitia ex Deo, hoc est, divinum donum, quæ gratia justifical credentes. Si enim credideris in corde tuo, et ore fueris confessus, servaberis k. Divina autem dona longo intervallo exsuperant vilitatem operum humano studio et conatu peractorum, perinde ac frumentum paleas excedit. VERS. 10. 1n fide, ut cognoscam eum, et potentiam resurrectionis ejus. Per fidein igitur cognitio. Qualis enim ratiocinatio resurrectionem nobis probabit? Nulla, sed fides. Si autem resurrectio ex fide cognoscitur, quomodo quod majus est, nimirum nativitas ejus, rationibus comprehendetur? At qua ratione id majus est? Quia resurrectionis multa sunt exempla: multi namque et ante Christum resurrexerunt: ex virgine autem nemo unquam natus.erat. Proinde justitia, quæ ex Deo est, in fide est: hoc est, huic innititur, eamque fundamentum habet. Potentiam autem resurrectionis dixit: revera enin ingens robur et potentia est, resurgere. Quineliam 450 resurrectio potentiam nobis immittit ad idem iter ingrediendum. Et societatem passionum illius. Cum persecutionem, inquit, patimur et amligimur, participes reddimur passionum sive afflictionum Christi. Si igitur non crederemus quod cum Christo regnaturi sumus, non talia tantaque pateremur. Observa autem quod is maxime credit Christum resurrexisse, qui patitur. Audi igitur quæ sequuntur. Configuratus morti ejus. Hoc est, assimilatus. Ut enim ille ab hominibus passus est, sic et ego. Affictiones enim et persecutiones imaginem mortis illius depingunt: proinde et nos idem cum Christo efficiinur, quatenus patimur. Viden' quid præstant afflictiones? κόσμου. Εἰ δὲ καὶ περὶ τοῦ νόμου εἰρῆσθαι δεξόμεθα τοῦτο, οὐδὲ οὕτως ὕβρισται. Σκύβαλα γὰρ τοῦ σίτου τὰ ἄχυρα, ἤτοι ἡ καλάμη· ἀλλ' ἡ καλάμη, συντηρητικὴ ἐστι τοῦ σίτου, καὶ στήριγμα αὐτοῦ, καὶ " εἰ μὴ ἦν αὕτη, οὐκ ἂν σίτος ἐγένετο· ὅμως φανέντος τοῦ σίτου καὶ ἐκλεγέντος, ἄχρηστος λοιπὸν αὕτη. Οὕτω καὶ ὁ νόμος, τῆς χάριτος βεβαιωτὴς καὶ μάρ τυς· φανείσης δὲ αὐτῆς, οὐ δεῖ προσκαθῆσθαι τῷ τούτου γράμματι. Καὶ εὑρεθῶ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἐμὴν δικαιοσύ την τὴν ἐκ νόμου, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Χρι στοῦ, τὴν ἐκ Θεοῦ δικαιοσύνην. Ἵνα μὴ ἔχω ἐμὴν δικαιοσύνην, τὴν ἐκ τῶν ἔργων τοῦ νόμου, ὡς δῆθεν κατορθώσας αὐτά· οὐδὲ γὰρ, οὐδὲ ἔστι δικαιοσύνη ἐξ ἔργων, ὅτι οὐδὲ κατώρθωσα 16 ταῦτα· ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Χριστοῦ, ἥτις ἐστὶν ἐκ Θεοῦ δικαιοσύνη, τουτέστι, θεῖον δῶρον, χάριτι δικαιοῦσα τοὺς πιστεύ οντας. Ἐὰν γὰρ πιστεύσῃς τῇ καρδίᾳ, καὶ ὁμοι λογήσῃς τῷ στόματι, σωθήσῃ. Τὰ δὲ θεῖα δώρα, πολλῷ τῷ μέτρῳ ὑπερβαίνει τὴν εὐτέλειαν τῶν ἀνθρωπίνῃ σπουδῇ τελουμένων κατορθωμάτων, ὥσπερ καὶ ὁ σῖτος τὰ σκύβαλα. VERS. 11. Si quo modo occurram ad resurrectionem mortuorum. Quid inde? Nisi passus esses, o Paule, * Rom. I, Ἐπὶ τῇ πίστει, τοῦ γνῶναι αὐτὸν καὶ τὴν δύο ναμιν τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ. ῎Αρα διὰ πίστεως ἡ γνῶσις. Ποῖος γὰρ λογισμὸς τὴν ἀνάστασιν ἡμῖν παραστήσει; Οὐδὲ εἷς, ἀλλὰ πίστις. Εἰ δὲ ἡ ἀνάστα σις πίστει γινώσκεται, πῶς τὸ μεῖζον, ἡ γέννησις, λογισμοῖς καταλειφθήσεται; πῶς δὲ μεῖζον; Ὅτι τῆς μὲν ἀναστάσεως πολλὰ ὑποδείγματα 1· ἀνέστησαν μὲν γὰρ πολλοὶ καὶ πρὸ Χριστοῦ· ἐκ παρθένου δὲ οὐδεὶς ἐτέχθη. Ἡ τοίνυν ἐκ Θεοῦ δικαιοσύνη ἐν 16 τη πίστει ἐστὶ, τουτέστιν, εἰς ταύτην ἐπερείδεται, καὶ αὐτὴν ἔχει θεμέλιον. Δύναμιν δὲ εἶπεν ἀναστάσεως τῷ ὄντι γὰρ μεγάλη ἰσχὺς τὸ ἀναστῆναι. Καὶ ἄλλως δὲ, ἡ ἀνάστασις δύναμιν ἐνίησιν ἡμῖν εἰς τὸ τὴν αὐτ τὴν ὁδεύειν ὁδόν. Καὶ τὴν κοινωνίαν τῶν παθημάτων αὐτοῦ. Διωκόμενοι, φησί, καὶ θλιβόμενοι, κοινωνοὶ γινόμεθα τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ. Εἰ τοίνυν μὴ ἐπιστεύομεν, ὅτι συμβασιλεύσομεν, οὐκ ἂν τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ἐπάσχομεν. Σημείωσαι δὲ, ὅτι ἐκεῖνος μάλιστα πιστεύει, ὅτι Χριστὸς ἀνέστη, ὁ πάσχων. Καὶ ἄκουε τῶν ἑξῆς· Συμμορφούμενος " τῷ θανάτῳ αὐτοῦ. Τουτέστιν, Εξομοιούμενος 48. Καθάπερ γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἔπαθεν, οὕτω κἀγώ. Οτι διωγμοί γάρ, καὶ τὰ παθήματα, τὴν εἰκόνα ζωγραφοῦσι τοῦ θανάτου ἐκείνου, καὶ χριστοὶ γινόμεθα καὶ ἡμεῖς, καθὸ πάσχου μεν. Ορᾷς τὸ κατόρθωμα 18 τῶν παθῶν, Είπως καταντήσω εἰς τὴν ἐξανάστασιν τῶν νεκρῶν. Τί οὖν; εἰ μὴ ἔπαθες, ὦ Παῦλε, οὐκ ἔμελVaria lectiones. 16 κατώρθωσέ τις 0. ἀξίωμα 0. 18 ὑποδείγματα ἔχουσι in. 10 ἐπὶ Ο. 19 φούμε 18 ἐκ λόγου γίνωσκε ὡς 0. και θα - μοιούμεθα ω.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. III. λες ἀναστῆναι; Αλλ' ἐξανάστασιν ἐνταῦθα νόει, την non eras resurrecturus? Verum resurrectionem bic ἔνδοξον, τὴν ἐν νεφέλαις ἐξαρσιν. Πάντες μὲν γὰρ ἀνίστανται, οὐ πάντες δὲ καὶ τὸ ἐξανίστανται· ἀλλ' οἱ μὲν ἁμαρτωλοὶ, κάτω μένουσι τὸν Κριτήν· οἱ δὲ ἅγιοι, ἁρπάζονται ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου. Νοήσεις δὲ καὶ ἀπὸ τῆς ἀκολουθίας τὸ λεγόμενον. Απέθανε, φησίν, ὁ Χριστός· ἀποθνήσκω κἀγώ. Ανέστη ἐκεῖνος ἐνδόξως, σπουδάζω κἀγὼ τοιαύτης ἀναστάσεως τυχεῖν ἐνδόξου. Ορα δὲ καὶ εὐλάβειαν τοῦ τοσαῦτα κατορθώσαντος, τοῦ ὑπὲρ τοὺς εἰ ἀνθρώπους ὄντος· Εἴπως φθάσω. Οὐ θαρρώ γὰρ, φησὶν, ούπω· οὕτως ἐταπεινοφρόνει· ὅπερ άλλαχοῦ λέγει· Ο δοκῶν ἐστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ· καὶ, Μήπως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι. Οὐχ ὅτι ἤδη ἔλαβον, ἢ ἤδη τετελείωμαι. Εἰπὼν, ὅτι Εἴ πως καταντήσω ", κατασκευάζει τοῦτο, και φησιν, ὅτι Διὰ τοῦτο οὕτως εἶπον διστακτικῶς, ὅτι οὔπω ἔλαβον τὸ βραβείον, οὔπω τετελείωμαι. Διώκω δὲ, εἰ καὶ καταλάβω, ἐφ᾽ ᾧ καὶ κατελήφθην ὑπὸ Χριστοῦ “Ἰησοῦ. Ἔτι, φησὶν, ἐν αγώνιός είμι, ἔτι διώκω, εἴ πως ἰσχύσω καταλαβεῖν τὸ τέλος καὶ τὸ βραβεῖον. Εἶτα δεικνὺς ὅτι ὀφειλή ἐστι τὸ πρᾶγμα, φησί· Διότι καὶ κατελήφθην ὑπὸ Χριστοῦ· τουτέστι, Τῶν ἀπολλυμένων ήμην, τῶν ἀπεγνωσμένων· κατεδίωξε με ὁ Χριστὸς, καὶ φεύ γοντα ἀπ' αὐτοῦ κατέλαβε, καὶ ἐπέστρεφεν. Οφείλω τοίνυν καὶ αὐτὸς διώκειν αὐτὸν λοιπὸν, ὡς ἂν καταλάβω. Εμφαντικώτατα δὲ τὸ διώκειν εἶπεν. Ο γὰρ διώχων, οὐδὲν ἄλλο ὁρᾷ ἢ πρὸς ὁ σπεύδει, πάντα δὲ παρέρχεται, καὶ τὰ φίλτατα καὶ τὰ ἀναγκαιότατα. Οὕτως ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς σπεύδειν, ὑπ᾽ οὐδενὸς διακοπτόμενοι. Αδελφοί, ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι. Ἐπειδὴ πολλὰ ἐπῄνεσε Φιλιππησίους, νῦν καταστέλλων αὐτῶν τὸ φρόνημα, φησίν, ὅτι Ἐγὼ ὁ τοσοῦτος και τηλικοῦτος, ὁ διδάσκαλος ὑμῶν, οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι τὴν ἀρετὴν ἅπασαν· ὡς ἂν εἰ ἐπὶ δρομέως εἴποι τις· Οὔπω τὸ πᾶν ήνυσε. Πῶς οὖν ἀλλαχοῦ φησι· Τὸν δρόμον τετέλεκα; Ἐκεῖνο πρὸς τῇ τελευτῇ ὧν ἔφη. Εν δὲ, τῶν μὲν ὄπισθεν ἐπιλανθανόμενος, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος. Εν ποιῶ, φησίν, ἑνὸς γίνομαι μόνου, ὅπως ἀεὶ προκόπτοιμι· ἐπιλανθάνομαι τῶν κατορθωμάτων, καὶ ἀφίημι αὐτὰ ὀπίσω, καὶ οὐδὲ μέμνημαι ὅλως αὐτῶν, καὶ οὕτω τὰ ἔμπροσθεν διώκω, ὡς λείποντά μοι· ὡς ὅ γε ήδη] τετε λειῶσθαι νομίζων, παύσεται τρέχων, ὡς ἤδη τὸ πᾶν κατωρθωκώς. Τί δέ ἐστι τὸ, Επεκτεινόμενος; Τουτ' ἔστι· Πρὶν φθάσαι ", λαβεῖν σπουδάζων, καὶ τοὺς πόδας, καίτοι τρέχοντας, τῷ λοιπῷ σώματι 11 Cor. x, 12. intellige celebrem in nubibus sublationem. Omnes etenim resurgunt, at non omnes resurgendo sublevabuntur in nubes: verum peccatores infra quidem exspectant Judicem, sancti vero in nubes rapiuntur in occursum Domini. Intelliges autem quod dicitur, ex iis quæ sequuntur. Mortuus est, inquit, Christus: morior et ego. Resurrexit ille honorifice, conor et ego hujusmodi consequi resurrectionem celebrem. Vide autem cautelam ejus qui tanta sit operatus, qui sit supra homines. Si quo modo perveniam. Nondum enim audax et confidens sum, inquit: adeo humili spiritu imbutus erat: quod et alio in loco ait, Qui videlur stare, videat ne cadal 1: et, Ne quo modo aliis prædicans, ipse reprobus effiВ ciar. “ VERS. 12. Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim. Cumn dixisset, Si quo modo occurram, confirmat hoc, inquiens: Propterea sic dixi per ambiguitatem, quia nondum accepi brabeum, nondum perfectus sum. Persequor autem; si et comprehendam, quatenus et comprehensus sum a Christo Jesu. Ego, inquit, in certamine adhuc versor, adhuc sequor, si quo modo queam comprehendere finem et brabeum. Deinde ostendens rem ipsam esse debitum, subdit: Quoniam et comprehensus sum a Christo: id est, Cum essem ex pereuntibus et condemnatis, persecutus est me Christus, et fugientem ab eo comprehendit, et ad sese convertit. Debeo itaque et ego ipsum sequi deinceps, ut apprehendam. Significantissime autem dixit, διώκειν. Qui enim persequitur, nihil aliud intuetur, quam ad quod accelerat, sed omnia præterit cum charissima, tum maxime necessaria: hunc ad modum et nos festinare debemus nulla re impediti. 451 VERS. 13. Fratres, ego me nondum arbitor comprehendisse. Quia plurimum laudaverat Philippenses, nunc ipsorum dejiciens affectuni, Ego, inquit, talis ac tantus, præceptor vester, nondum opinor me apprehendisse virtutem universam: perinde quasi de cursore aliquis dicat: Nondum totum perfecit. Qut igitur alio in loco ait, Cursum consummavi n? At illud morti vicinus dixit. Vers. 14. Unum autem, quæ quidem retro sunt, obliviscens, ad ea vero quæ sunt priora, extendens meipsum. Unum, inquit, facio, unum hoc solumnmodo contendo, ut semper promoveam: obliviscor operum transactorum, eaque post tergum relinquo, et eorum prorsus ne recordor quidem, ac sic priora el quæ ante me sunt, persequor, ceu ea quæ desint mihi. Nam qui se cursum absolvisse putat, a cursu desistit, tanquam qui totum jam confecerit. Quid vero est, Extendens? Hoc est, Priusquam pervenero 1 Cor. 1*, 27. = 11 Tim. 17, Variæ lectiones. 50 οὐ μέντοι πάντες ο. οι τοὺς οὐρανούς 0. 39 φθάσω Ο. 18 ἐν Χριστῷ ο. 24 φθάσω 0.

accipere tentans, ac pedes, currentes licet, reliquo προλαμβάνειν σπεύδων, τὸ ἐπικλίνειν ἑαυτὸν εἰς τὰ corpore antevertere festinans, meipsum inflectendo έμπροσθεν· ὅπερ ἀπὸ πολλῆς προθυμίας γίνεται. ad anteriora: quod a multa cupiditate et promptitudine fit. Ad destinatum persequor, ad brabeum supernæ vocationis Dei in Christo Jesu. Non sine præfixo signo curro, sed ad scopum defigens oculos. Quis vero iste est? Brabeum supernæ vocationis, hoc est, incorruptibilis, quæ est in cœlis. Infra enim est certamen, supra vero corona, in splendore sanctorum. Nam et rex majori honore afficiens certatores, ad superna vocans eos coronat. Ostendens autem quod Christi auxilium omnia perficiat, ac sine illo imperfectus sit cursus, adjicit, In Christo Jesu, hoc est, per illius auxilium. VERS. 15. Quicunque ergo perfecti sumus, hoc sextiamus. Quale isthuc? ut obliviscamur eorum quæ sunt post nos. Perfecti enim est, seipsum non existimare perfectum: hæc enim est perfectio, non confidere. Et si quid aliter sapitis, et hoc Deus vobis revelabit. Hic cos securos reddit: Si putatis, inquit, totum vos perfecisse, Deus vobis, ceu ignorantibus, ostendet quid conveniat. Hæc autem de vitæ perfectione dicta sunt, ac ne ipsi se perfectos putent. Vers. 16. Verumtamen ad quod pervenimus, eadem incedamus regula, ut idem sapiamus. Hactenus, inquit, quod perfecimus, retineamus, nimirum concordiam, pacem: et incedamus eadem regula, hoc est, eadem fide, eodem ternino. Regula enim neque appositionem habet, neque ablationem: neque vos ¡gitur Spiritus mandata alteretis. VERS. 17. Imitatores mei estole, fratres, et considerate eos qui ita ambulant, sicut habetis 452 formam nos. In superioribus dixit, Videte canes, atque hilippenses ab illis abduxit: nunc autem agglutinat eos iis qui bene ambulant: boc enim est quod ait, Considerate, hoc est, Intuemini in eos, ac veluti ad archetypum respicientes, ad illorum similitudinem eflingimini: ac quemadmodum habetis typum nie, hunc ad modum et illos. Non enim verbis tantum docebat, verumetiain vita bonisque moribus seipsum exemplar exhibebat: quandoquidem et hoc est perfectæ doctrinæ. VERs. 18. Multi enim ambulunt, quos sape dixi vobis, nunc autem et flens dico. Non nominatim eos perstringit, ne provocet eos, facit tamen ut hos recognoscant, Quos sæpe dixi vobis, inquiens. Nunc autem, postquam malum progressum est et extensum, ne meminisse quidem horum possum sine Lacrymis. Viden' compassionem ejus? non ob propria ille mala plorabat (non enim habebat), sed quia alii sensu sui mali carentes et in deliciis vivebant. Inimicos crucis Christi. Fuerunt nonnulli Christianismum simulantes, in deliciis tamen et tranquillitate 10 αὐτοῦ 0. Κατὰ σκοπὸν διώκω, ἐπὶ τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως τοῦ Θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Οὐκ ἀσκό. πως, φησί, τρέχω, ἀλλὰ πρὸς σκοπὸν ἀφορῶν. Τίς δὲ οὗτος; «Τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως,» τουτέστι, τῆς ἀφθάρτου, τῆς ἐν οὐρανοῖς. Κάτω μὲν γὰρ ὁ ἀγὼν, ἀλλ' ὁ στέφανος ἄνω, ἐν τῇ τῶν ἁγίων λαμπρό τητι. Καὶ γὰρ καὶ ὁ βασιλεὺς, πλέον τιμῶν τοὺς ἀγωνιστάς, ἄνω καλέσας στεφανοί. Δεικνύων δὲ ὅτι ἡ τοῦ Χριστοῦ βοήθεια τὸ πᾶν ποιεῖ, καὶ ἄνευ αὐτῆ; " ὁ δρόμος ἀτελῆς, φησίν· Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, του τέστι, διὰ τῆς ἐκείνου συνεργείας. “Οσοι οὖν τέλειοι, τοῦτο φρονῶμεν. - Τοῦτο, ποῖον; Τὸ ἐπιλανθάνεσθαι τῶν ὄπισθεν. Τελείου γάρ, τὸ μὴ τέλειον νομίζειν ἑαυτόν· τοῦτο γάρ ἐστι τ6ο λειότης, τὸ μὴ θαῤῥεῖν. Καὶ εἴ τι ἑτέρως φρονεῖτε, καὶ τοῦτο ὁ Θεὸς ὑμῖν ἀποκαλύψει. Ἐνταῦθα ἀσφαλίζεται αὐτούς· τουτέστιν, Είτε νομίζετε τὸ πᾶν κατωρθωκέναι, ὁ Θεὸς ὑμῖν, ὡς ἀγνοοῦσιν, ὑποδείξει τὸ δέον. Ταῦτα δὲ περὶ βίου τελειότητος είρηται, καὶ τοῦ μὴ νομίσ ζειν ἑαυτοὺς τελείους εἶναι. Πλὴν εἰς ὃ ἐφθάσαμεν, τῷ αὐτῷ στοιχεῖν καὶ γόνι, τὸ αὐτὸ φρονείν. Τέως, φησὶν, δ κατωρθώσαμεν, κατέχωμεν, τὸ τῆς ὁμονοίας, τὸ τῆς εἰρήνης· καὶ στοιχῶμεν τῷ αὐτῷ κανόνι, τουτέστι, τῇ αὐτῇ πίστει, τῷ αὐτῷ ὄρῳ· ὁ κανὼν γὰρ οὔτε πρόσθεσιν ἔχει, οὔτε ἀφαίρεσιν· μηδὲ ὑμεῖς οὖν τὰ παραγγέλματα τοῦ Πνεύματος ἀλλοιοῦτε. Συμμιμηταί μοι γίνεσθε, ἀδελφοὶ, καὶ σκοπεῖτε τοὺς οὕτω περιπατοῦντας, καθὼς ἔχετε τύποι ἡμᾶς. Εἶπεν ἀνωτέρω· Βλέπετε τοὺς κύνας· καὶ ἀπήγαγε τοὺς Φιλιππησίους ἐκείνων· νῦν δὲ συγκολλή αὐτοὺς τοῖς καλῶς περιπατοῦσι· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Σκοπεῖτε, ἀντὶ τοῦ, Προσέχετε αὐτοῖς καὶ ὡς πρὸς ἀρχέτυπον βλέποντες, πρὸς ἐκείνους ἀποτυποῦσθε· καὶ ὥσπερ ἔχετε τύπον ἐμὲ, οὕτω κἀκείνους. Οὐ γὰρ διὰ ῥημάτων μόνον ἐδίδασκεν, ἀλλὰ καὶ διὰ βίου καὶ ἀγωγῆς ἑαυτὸν τύπον παρεῖχεν· ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἡ τελεία διδασκαλία. Πολλοὶ γὰρ περιπατοῦσιν οὓς πολλάκις ἔλεγον ὑμῖν, νῦν δὲ καὶ κλαίων λέγω. Οὐκ ὀνομαστ. τούτους λέγει, ἵνα μὴ πλήξῃ, ἀλλὰ δίδωσιν αὐτοῖς ἀναγνῶναι τούτους. Οὓς γάρ, φησί, πολλάκις ἔλεγον ὑμῖν. Νῦν δὲ ἐπειδὴ προέκοψε τὸ κακὸν καὶ ἐπετάσθη, οὐδὲ μνημονεύειν ἔχω τούτων ἀδακρυτί. Ορᾷς συμπάθειαν; οὐκ ἐπὶ τοῖς οἰκείοις ἔκλαιε κακοῖς (οὐ γὰρ εἶχεν), ἀλλ' ἐφ᾽ οἷς ἕτεροι ἀναλγήτως καὶ ἐν τρυφῇ ἔζων. Τοὺς ἐχθροὺς τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ. ῾Ησάν τινες Χριστιανισμὸν μὲν ὑποκρινόμενοι, ἐν τροφή Variæ lectiones.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. CAP. III. δὲ καὶ ἀνέσει ζῶντες· τούτους ἐχθροὺς τοῦ σταυροῦ viventes, hos hostes crucis appellat. Hæc enim anim φησιν. Ὁ μὲν γὰρ ψυχὴν ἐπιζητεῖ παρατεταμένην εἰς θάνατον, διψῶσαν κίνδυνον· αὐτοὶ δὲ ἐκλέλυνται καὶ απεναντίας ἐκείνῳ πολιτεύονται. Εἰ γὰρ τὸν σταυρὸν ἐφίλουν, ἐσπούδαζον ἂν τὸν ἐσταυρωμένον βίον ζήν, τὸν κατάπικρον. Οὐ φρίττομεν λοιπόν, εἴ γε ὁ τῆς τρυφῆς φίλος, καὶ τῆς ἐνταῦθα ἀνέσεως, καὶ ἀσφα λείας, ἐχθρός ἐστι τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ; ἂν ὁ θεὸς ἡ κοιλία. Λατρεύουσι γὰρ ὡς θεῷ ταύτῃ, καὶ πᾶσαν θεραπείαν προσάγουσι. Τοῖς μὲν τὰ χρήματα, τοῖς δὲ ἡ κοιλία θεός· περὶ ὧν ἀλλα χοῦ φησι· Φάγωμεν καὶ πίωμεν· αὔριον γὰρ ἀποθνήσκομεν. Ἰδοὺ καὶ ἑτέρα εἰδωλολατρεία. Καὶ ἡ δόξα, ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν. Τινὲς περὶ τῆς περιτομῆς φασι τοῦτο, ἣν αὐτοὶ μὲν δόξαν εἶχον, αἰσχύνη δὲ ὄντως ἐστίν. Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο 16, ἀλλὰ τὴν ἀναλγησίαν αὐτῶν διὰ τούτων δείκνυσι. Καὶ γὰρ ἁμαρτάνοντας, φησί, δέον εγκαλύπτεσθαι καὶ ἐπαι σχύνεσθαι, οἱ δὲ δόξαν ταῦτα ἡγοῦνται. Οἱ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες. Οὗτοι γὰρ ἔχουσι θεὸν τὴν κοιλίαν, οἱ μηδὲν πνευματικὸν ἢ οὐράνιον νοούμενοι. Ημῶν δὲ " τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρ χει, ἐξ οὗ καὶ Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. Ὥστε τὰ ἄνω δεῖ ἡμᾶς φρονεῖν, πρὸς τὴν πατρίδα ἡμῶν σπεύδειν, ἔνθα καὶ πολιτεύεσθαι ετάχθημεν· ἐπεὶ καὶ ὁ Δεσπότης καὶ Βασιλεὺς ἡμῶν ἐκεῖ, καὶ ἐκεῖθεν αὐτὸν ἥξειν προσδοκώμεν ἐν τῇ δόξῃ τῇ Πατρικῇ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Ωστε καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου, δυσωπήθητε. $8 *Ος μετασχηματίσει το σωμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν. Πολλὰ νῦν πάσχει τὸ σῶμα· δεσμεῖται, μας στίζεται, μυρίοις δεινοῖς ὑποβάλλεται. Διὰ τοῦτο ταπεινώσεως σῶμα, ὅτι φθορᾷ καὶ ἀλγηδόσιν 58 υπό κειται· ἀλλὰ μετασχηματισθήσεται, τουτέστι, τὸ αὐτὸ μένον ἐνδύσεται ἀφθαρσίαν· μετασχηματισμὸν γὰρ, τὴν ἀπὸ φθορᾶς ἀλλαγὴν νόησον. mam inquirit extensam ad mortem, sitientem pericula: ipsi autem soluti sunt, ac contrario plane modo conversantur ac vivunt. Si enim crucem amarent, crucifixam simul vitam quærere studerent, amarulentam videlicet. Non horremus igitur in posterum, siquidem deliciarum et quietis mundanæ et securitatis amicus, est hostis crucis Christi? VERS. 19. Quorum deus venter est. Serviunt enim buic tanquam deo, et omnem curam adhibent. Aliis quidem pecunia, aliis vero venter deus est, de quibus et alio in loco ait: Edamus et bibamus, eras enim moriemur •. Ecce alteram idololatriam. Et gloria in confusione ipsorum. Quidam hoc de circumcisione dicunt, quam ipsi gloriam putabant, revera autem ignominia est. Hoc vero non ita est, sed stultitiam ipsorum ostendit. Nam qui peccant, velari eos ac pudetieri oportet; isti vero hæc sibi gloriæ ducunt. Qui terrena sapiunt. Hi enim ventrem deum habent, qui nihil spirituale aut coeleste cogitant. Vans. 20. Nostra autent conversatio in crelis est, unde etiam Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum. Itaque quæ superna sunt, nos sapere et affectare oportet, et ad patriam nostram festinare, ubi vivere et commorari nobis ordinatum est, quandoquidem et Dominus et Rex noster illic sit, atque illinc ipsum venturum exspectamus in gloria 453 Paterna cum sanctis augelis. Itaque et a loco et a persona ad pudorem commoveamini. VERS. 21. Qui trans figurabit corpus humiliationis nostra. Multa nunc patitur corpus: vincitur, lagellatur, innumeris malis objicitur. Ob banc rem humiliationis corpus est, quod corruptioni atque dolori subjectum sit: sed transfigurabitur, id est, idem permanens induet incorruptibilitatem. Per transfigurationem enim a corruptione mutationem intellige. Ut efficiatur conforme ipsum corpori gloriæ ipsius. Quandoquidem, inquit, conforme ipsi factum est per afflictionum communicationem, conforme etiam efficietur gloriæ ipsius. Papa! quid dixit? Ei quod ab angelis adoratur, quod ad dextram Patris sedet, gloriæ corpori conforme fit corpus nostrum, ac sus mundus simul lacrymetur ac defleat eos qui a gloria hac excidunt, digne lacrymabitur? Εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἐπειδὴ σύμμορφον αὐτοῦ, φησὶν, ἐγένετο διὰ τῆς κοινωνίας των παθών, σύμμορφον γενήσεται καὶ τῇ δόξῃ. Βaβαί! τί εἶπε; Τῷ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων προσκυνουμένῳ, τῷ ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθημένῳ, τῷ τῆς δόξης ὄντι σώματι σύμμορφον γίνεται τὸ σῶμα ἡμῶν, καὶ οὕτω δοξάζεται, ὡς ἐκεῖνο ' perinde glorificatur ut illud! Nonne igitur si univer- 'Αρα ἂν πᾶσα ἡ οἰκουμένη ἐπὶ τὸ αὐτὸ δακρύῃ τους ἐκπίπτοντας τῆς τοιαύτης δόξης, ἀξίως δακρύσει; Κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ δύνασθαι αὐτὸν καὶ ὑποτάξαι ἑαυτῷ τὰ πάντα. Ἐπειδὴ μέγα εἶπε και σχεδὸν ἄπιστον, φησί· Μὴ ἀπιστήσῃς· δύναμιν γὰρ ἔχει, δι' ἧς ἐνεργεῖ τὰ πάντα, καὶ ὑπέταξεν ἀγγέλους, καὶ ἀρχαγγέλους, καὶ δαίμονας· ὥστε ἐπεὶ ἐκεῖνα τὰ μείζω ἐποίησε, πολλῷ μᾶλλον τοῦτο τὸ ἔλαττον ἐκεί. νων ποιήσει. Τί; δὲ ὑπέταξεν; Οἱ μέν φασιν. ὅτι ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ὑπέταξεν αὐτῷ, τῷ Χριστῷ δηλαδή, τὰ • [ Cor. IV, Secundum operationem qua potest ipse etiam suojicere sibi omnia. Quia magnum dixerat, ac propemodum incredibile, Ne dubites, inquit: habet enim potentiam, per quam operatur omnia, ac subjecit angelos et archangelos et dæmones. Quare si illa majora fecit, multo magis hoc, quod minus illis, faciet. Quis vero subjecit? Nonnulli asseverant quod Deus Pater subjecerit ipsi, Christo videlicet, omnia. Variæ lectiones. 10 ἀλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο ο. " γάρ ο. 18 - γηδόν: 0.

Caterum inconsequens illud est: non enin de Patre πάντα. Πλὴν ἀνακόλουθόν ἐστιν· οὐ γὰρ εἶπεν ἄνω supra locutus est. Satius igitur est hoc de Christo περὶ τοῦ Πατρός. Βέλτιον οὖν περὶ τοῦ Χριστοῦ τοῦτο intelligere, qui per virtutem divinitatis subjecit ipsi, νοεῖν, ὃς διὰ τῆς δυνάμεως τῆς θεότητος ὑπέταξεν corpori suo videlicet, omnia. Non enim metuemus αὐτῷ, τῷ σώματι αὐτοῦ δηλαδή, τὰ πάντα. Οὐ γὰρ dividere Christum: unum enim novimus ipsum δὴ φοβηθησόμεθα μήποτε διέλωμεν τὸν Χριστόν· etiam in diversitate naturarum. Ένα γὰρ οἴδαμεν αὐτὸν καὶ ἐν τῇ ἑτερότητι τῶν φύσεων. CAPUT IV. VERS. 1. Proinde, fratres mei dilecti et desiderabiles, gaudium meum et corona mea, sic state in Domino, dilecti. Itaque, inquit, etsi ceruatis hos gaudentes et gloria affectos, state vos perinde ac consistitis, sperando quod una cum Christo glorificabimur, neque ab ea spe excidatis. Observa aulem quantis encomiis eos evehat. Fratres, inquit, et non simpliciter, verum, Dilecti: et adhuc, Desiderabiles, hoc est, me inquisiti, quando a me videamini. Præterea, Gaudium; neque hoc simpliciter, verumetiam, Corona, qua non est aliud quiddam celebrius. Ante adhortationem eos commendavit, ac rursus post exhortationem: in tanto fuerunt apud eum pretio, ut tali tantoque honore ipsos dignaretur Paulus. 454 VERS. 2, 3. Evodiam rogo, et Synlychem rogo idem sapere in Domino. Etiam rogo el te, germane compar, adjuva eas. Videntur mihi mulieres istæ caput esse Ecclesiæ quæ ibi erat. Commendat itaque has viro cuipiam admirando, qui aut frater fuit alterius ipsarum, aut maritus. Forsan autem et custos iste fuit carceris perinde quasi dicat: Jam tandem frater es germanus, nunc genuinus vir, si in opere Domini idem jugum trahas, adjuvans illas. Nonnulli autem in errorem inducti, aiunt Paulum hic propriam suam conjugem precari; verum enimvero ita non est: ut enim alia prætermittam, si suam uxorem intelligere voluisset, Γνησία σύζυγε, dicere debuisset. Quæ mecum laboraverunt in Evangelio, cum Clemente el cæteris adjutoribus meis. Non exiguam, inquit, partem istæ quoque coutulerunt, etiamsi haud pauci alii essent auxiliatores. Propterea, Laboraverunt mecum, ait. Non parum enim tum sane Ecclesiæ conjungebantur, altero alterum honorante et adjuvante. Verum hodie quis noster, prol dolor! status est? Alter alterum dejicimus: hinc etiam ſit, ut simus plané diversi ab iis qui tum vixere. Quarum nomina sunt in libro vitæ. Animadvertis quantum virtutis nulierculis tribuat? Nam quod Dominus apostolis dixit, Nomina vestra scripta sun in cœlis P, hoc iis Paulus attribuit, quod nomina earum cum reliquis inscripta sint in libro vitæ, hoc est, in congnitione et judicio Dei. Vel illis vitam adjudicavit etiamnum ex fide earum, queinaðmodum, Qui non credit jam judicatus est 9, atque forte libro mortis insertus est. VERS. 4. Gaudele in Domino semper. Quomodo P Luc. x, 20. Η Joan. 111, 18. Ὥστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοὶ καὶ ἐπιπόθητοι, χαρὰ καὶ στέφανός μου, οὕτω στήκετε ἐν Κυρίῳ, ἀγαπητοί. Ωστε, φησίν, εἰ καὶ ὁρᾶτε τούτους χαίροντας καὶ δεδοξασμένους, ἀλλ' ὑμεῖς στήκετε οὕτως, ὥσπερ ίστασθε, ἐν τῷ ἐλπίζειν ὅτι συνδοξασθησόμεθα Χριστῷ, μὴ παρατραπῆτε. Ορα δὲ, πόσα τὰ ἐγκύ μια· 'Αδελφοί, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ', ᾿Αγαπητοί, καὶ ἔτι, Επιπόθητοι, τουτέστιν, Επιζητούμενοι πότε ὀφθήσεσθέ μοι. Καὶ ἔτι· Χαρά, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ και, Στέφανος, οὗ ἐνδοξότερον οὐκ ἔστιν ἄλλο τι. Καὶ πρὸ τῆς παραινέσεως ἐγκώμιον, καὶ αὖ μετὰ τὴν παραίνεσιν· οὕτως ἦσαν ἀξιόλογοι, ὥστε τοσαύ της τιμῆς ἀξιοῦσθαι παρὰ Παύλου. Ευωδίαν * παρακαλῶ, καὶ Συντύχην παρακαλῶ τὸ αὐτὸ φρονεῖν ἐν Κυρίῳ. Καὶ ἐρωτῶ καὶ σὲ, γνήσιο σύζυγε, συλλαμβάνου αὐταῖς. Δοκοῦσί μοι αὗται αἱ γυναῖκες τὸ κεφάλαιον εἶναι τῆς Ἐκκλη σίας τῆς ἐκεῖ. Παρατίθεται οὖν ταύτας ἀνδρί τινι θαυμαστῷ, ὅς ἢ ἀδελφὸς ἦν μιᾶς αὐτῶν, ἢ καὶ ἀνήρο Τάχα δὲ καὶ ὁ δεσμοφύλαξ ἴσως ἂν ἦν οὗτος· ὡς ἂν εἰ ἔλεγε· Νῦν ἀδελφὸς εἶ γνήσιος, νῦν ἀνὴρ γνή σιος, ἐὰν ἐν τῷ ἔργῳ τοῦ Κυρίου τὸν αὐτὸν ἔλκης ζυγόν, συλλαβόμενος " αὐταῖς. Τινὲς δὲ πλανηθέντες, τὴν αὐτοῦ γυναῖκά φασι τὸν Παῦλον παρακαλεῖν ἐνταῦθα· ἀλλ' οὐκ ἔστιν. Ινα γὰρ τἄλλα ἐάτω, ἔδει, Γνησία σύζυγε, εἰπεῖν. Αἵτινες ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ συνήθλησαν μοι, μετ τὰ καὶ Κλήμεντος καὶ τῶν λοιπῶν τῶν συνεργών μου. Οὐ μικρὸν καὶ” αὗται, φησί, συνεβάλοντο μέσ ρος, καίτοι πολλῶν ὄντων καὶ ἄλλων τῶν συν εργούντων. Διὸ καὶ, Συνήθλησαν μοι, λέγει. Οὐ μικρῶς γὰρ τότε συνεκροτοῦντο αἱ Ἐκκλησίαι, ἄλ λου τὸν ἄλλον τιμῶντος καὶ βοηθοῦντος. ᾿Αλλὰ νῦν, φεῦ! ὅπως ἔχομεν. Εἰς τὸν ἕνα καταβάλλομεν· διὰ τοῦτο καὶ οὕτως ἔχομεν εναντίως τοῖς τότε. ἂν τὰ ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς. Ὁρᾷς, ὅσηνάρετὴν ταῖς γυναιξὶ μαρτυρεῖ; “Ο γὰρ τοῖς ἀποστό λοις ὁ Κύριος εἶπεν, ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν γέγματα πται ἐν τοῖς οὐρανοῖς, τοῦτο καὶ αὐταῖς ὁ Παῦλος προσμαρτυρεῖ, μετὰ τῶν λοιπῶν ἐν βίβλῳ ζωῆς γεγράφθαι τὰ ὀνόματα, τουτέστι, τῇ γνώσει τοῦ Θεοῦ καὶ τῇ κρίσει. Η τὴν ζωὴν αὐταῖς ἐπεψηφίσατο ἐντεῦθεν ἤδη, ὥσπερ, 'Ο μὴ πιστεύων ήδη κέκρι ται, καὶ τάχα ἐν βίβλῳ θανάτου γέγραπται. Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε. Πῶς οὖν ὁ Κύριος 30 ἕτερον Ο. Varia lectiones. 30 Εὐδοκίαν θ. οι συλλαμβανόμενος 0. 3. δὲ 0.

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP.-CAP: IV. λέγει· Μακάριοι οἱ πενθοῦντες; Ὅτι τοῦτο αὐτό igitur Dominus dixit, Beali qui lugent r. Quia hoc ἐστι χαίρειν, τὸ οὕτω πενθεῖν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπε, Χαίρετε, ἀλλ᾽, Ἐν τῷ Κυρίῳ. Ο δὲ ὢν ἐν Κυρίῳ πάντοτε χαίρει, κἂν στρεβλῶται, κἂν ξαίνηται. Ὑπέστρεφον γάρ, φησί, χαίροντες ἀπὸ τοῦ δικαστηρίου, ὅτι ἠξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ ἀτιμα σθῆναι. Πάλιν ἐρῶ, χαίρετε. Επειδὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις λύπην ἔτικτε, διὰ τοῦ διπλασιασμού δείκνυσιν, ὅτι πάντως δεν χαίρειν. Τὸ ἐπιεικὲς ὑμῶν γνωσθήτω πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἐπειδὴ ἄνω διέβαλλέ τινας ὁ Παῦλος, ὡς ἐχθρούς τοῦ σταυροῦ, παραινεῖ μὴ ἀπεχθῶς πρὸς τούτους. ἔχειν, ἀλλ' ἐπιεικῶς κεχρῆσθαι τούτοις, κἂν ἐχθροὶ ὦσι. Ο Κύριος ἐγγὺς, μηδὲν μεριμνᾶτε. ᾿Αλλὰ ζηλοῦτε, ὅτι τρυφῶσιν ἐκεῖνοι καὶ ὑβρίζουσιν, ὑμεῖς δὲ ἐν θλίψει. Ο Κύριος ἐγγὺς, ἤδη ἡ κρίσις. ἐπέστη, μηδὲν μελέτω ὑμῖν μήτε τῆς ἐκείνων ὕβρεως, μήτε τῆς ὑμῶν θλίψεως· δώσουσι γὰρ λόγον ἐκεῖναι, καὶ ὑμεῖς ἀναπαύσεσθε. Ἀλλ᾽ ἐν παντὶ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσε. μετὰ εὐχαριστίας τὰ αἰτήματα ὑμῶν γνωριζέσθω πρὸς τὸν Θεόν. Ἰδοὺ καὶ ἑτέρα παραμυθία, τὸ εὔχεσθαι ἐν παντὶ πράγματι, καὶ τοῦτο μετὰ εὐχαριστίας. Πῶς γὰρ ἄν τις αἰτήσει 3 τὰ μέλλοντα, μὴ ὑπὲρ τῶν προτέρων εὐγνωμοσύνην ἐπιδειξάμενος; Ωστε ὑπὲρ πάντων, καὶ τῶν δοκούντων ἐναντίων, εὐχαριστεῖν δεῖ. Τὸ γὰρ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς εὐχαρι στεῖν, καὶ ἡ φύσις τῶν πραγμάτων ἀπαιτεῖ· ἐκεῖνο δὲ, ψυχῆς εὐγνώμονος. Αἱ τοιαῦται εὐχαὶ γνωρίζουσι τὰ αἰτήματα ἡμῶν πρὸς τὸν Θεόν. Τὰς γὰρ ἄλλως γινομένας οὐδὲ ἐπιγινώσκει. Καὶ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν, φρουρήσει τὰς καρδίας ύμων, καὶ τὰ νοήματα ὑμῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Τουτέστιν, ἡ καταλλαγή, ἣν πρὸς ἀνθρώπους ἐποιήσατο, ἥτις υπερέχει πάντα νοῦν, οὐκ ἀνθρώπινον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀγγελικόν· ὡς ἂν εἰ ἔλεγεν· Ο φυσάμενος ἡμᾶς οὕτως, ὡς οὐδὲ ὁ νοῦς καταλαβεῖν δύναται. Τίς γὰρ προσεδόκησεν, ὅτι τοσαῦτα ἡμῖν ἔσεται ἀγαθὰ, καὶ ὅτι οι καταλλαγησόμεθα τῷ Θεῷ; αὐτὸς ὑμᾶς φυλάξει καὶ ἀσφαλίσαιτο, ὥστε μηδὲ ἐννοῆσαί τι πονηρόν. "Η εἰρήνην φησίν, ἣν ὁ Κύριος εἶπεν· Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν· αὕτη φρουρήσει ὑμᾶς. Καὶ γὰρ ἡ εἰρήνη αὕτη ὑπερέχει πάντα νοῦν, ὅταν κελεύῃ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς εἰρηνεύειν, πρὸς τοὺς ἀδικοῦντας. Εἰ δὲ ἡ εἰρήνη ὑπερέχει πάντα νοῦν, πόσῳ μᾶλλον ἡ οὐσία; Τὸ δὲ, Εν Χριστῷ Ἰησοῦ, τοῦτ' ἔστιν, Ἐν αὐτῷ φυλάξει 30, ὥστε μὴ ἐκπεσεῖν αὐτοῦ, ἀλλὰ μᾶλλον μένειν ἐν αὐτῷ. Τὸ λοιπὸν, ἀδελφοί. Ὡς ἐπειγόμενος, καὶ οὐδὲν κοινὸν ἔτι ἔχων πρὸς τὰ παρόντα 56, οὕτω φησίν. • Matth. v, 4. ↑ Joan. XIV, • Act. v, 83 αιτήσηται πο ** OUTW 0. PATROL. GR. CXXIV. ipsum sic lugere, est gaudere. Non enim simpliciter dixit, Gaudele, sed, In Domino. Qui autem in Dumino est, semper gaudet, etiamsi terqueatur, vel lilaceretur. Revertebantur, inquit, a concilio gaudenles, quoniam digni habii essent pro Christo coniumelia affici ³. Iterum dico, gaudete. Quia rerum natura mærorem pariebat, per duplicationem verbi ostendit, omnino esse gaudendum. VERS. 5, Modestia vestra nota si opinibus hominibus. Quia supra accusabat quosdam. Paulus, "ecu inimicos crucis, adhortatur jam ut non infense, soul clementer istos tractent, etiamsi hostes sint. VERS. 5, 6. Dominus prope est, nihil solliciti silis. At vero æmulamini, quod isti in voluptatibus vivant, vosque injuria afficiant, cum vos in amictione laborelis. Dominus prope est, jam judicium 455 instat: nibil vobis sit curæ, neque illorum injuria, neque vestra afflictio: isti enim Deo rationem reddent, et vos quiete fruemini. Sed jn omni oratione et obsecratione cum gratiarum actione petitiones vestræ innotescant apud Deum. Eu aliam consolationem, nempe, orare in omni re, idque cum gratiarun actione. Quomodo enim quis quam futura rogaverit, qui sese pro prioribus beneficiis non exhibuit gratum? Itaque pro omnibus, etiam iis quæ adversa videntur, gratiæ sunt agendæ. Nam pro bonis nos gratos esse vel ipsa rerum natura postulat: illud autem est animæ vere gratæ. Hujusmodi orationes patefaciunt petitiones nostras coram Deo aliter enim factas ne agnoscit quidem. VERS. 7. Et pax Dei, quæ exsuperat omnem intellectum, custodiet corda vestra, et intelligentias vestras in Christo Jesu. Hoc est, reconciliatio quam cum hominibus fecit, quæ excedit omnem intellectum, nedum humanum, verum etiam angelicum, perinde ac si dicat: Qui sic nos liberavit, ut ne intellectus quidem comprehendere possit. Quis enim exspectasset tanta nobis obventura esse bona, nosque Deo reconciliandos? Ipse vos custodiat et muniat, ne aliquid mali intelligatis, aut cogitetis. Vel racem dicit, de qua Dominus loquitur, Pacem relinquo vobist, ista custodiet vos. Etenim pax ista exsuperat omnem intellectum, quando jubet ut pacem cum inimicis habeamus, et cum his qui nos injuria allciunt. Si autem hæc pax exsuperat omnem intelleclumn, quanto magis substantia? Quod vero ait, In Christo Jesu, hoc est: In ipso vos custodiet, ut ab eo non excidatis, sed potius ut perseveretis in eo. VERS. 8. Quod reliquum est, fratres. Tanquam festinans, et nihil commune habens eum eis quæ presentia sunt, sic inquit. Varia lectiones. φυλάξειν ο. δὴ πρὸς ταῦτα δὴ τὰ παρόντα Ο.

Quæcunque vera sunt. Hoc est, virtutibus prædita. Vitium enim mendacium est, et voluptas ejus. Quæcunque severa sunt. Ad eos qui terrena sapiant. Quæcunque casta. Ad eos quorum deus venter est. Quæcunque amabilia. Id est, Deo et hominibus grata. Hoc vero, ne offendant aliquos. Quæcunque boni nominis: si qua virtus, et si qua Laus. Viden' guod et eorum quæ attinent ad homines rationem habere eos velit? sed non simpliciter, verum cum appendice hac, Si qua virtus. Hæc cogitate. Quia e cogitationibus prava opera nascuntur, Hæc cogitate, inquit, quæ sunt prædieta. 456 VERS. 9. Quæ et didicistis, et accepistis, et audivistis, et vidistis in me. Quia non licebat de omnibus exacte dicere, de ingressibus, exitibus, verbo, habitu, in summa inquit: Quæcunque didicistis et audivistis per doctrinam, et accepistis in scriptis, et vidistis in me per ipsa opera. Hæc enimn, ut sape commemoratum est, optima est doctrina, seipsum exemplar exhibere. Hæc agile. Non solum cogitate, ut paulo ante dictum, neque dicite solummodo, verum etiam facite. Ει Deus pacis erit vobiscum. Hoc est, In tranquillitate vivetis, si hæc egeritis. Si enim pacem habeamus, et apud Deum, videlicet per virtutem, et apud homines (Cum odientibus enim pacem eram, inquit, pacificus "), erit ipse Deus nobiscum. Qui enim fugientes sectatur, qui accedentibus non aderit? VERS. 10. Gavisus sum in Domino vehementer, quod tandem aliquando refloruistis pro me sentire. Non mundano more gavisus sum, inquit, neque pro hujus saeculi ratione, sed, In Domino, non quod ego refocillationem habuerim, verum quod vos progrossi estis. Propterea et vehementer dicit, quia pro ipsorum utilitate. Cum autem ob præteritum tempus clanculum eos objurgasset, ut continuo et semper impertire doceat, idem rursus adumbravit. Nam istud, Tandem aliquando, longi temporis lapsum demonstrat. Reforuistis autem dixit, veluti de plantis, postquam germinassent, arefactis, ac denuo repullulascentibus. Et vos, inquit, cum essetis floridi, emarcuistis, deinde refloruistis. Itaque hoc pariter objurgatio est et laus: nou enim parum est, eum, qui exaruit, repullulascere. Ne vero existimet aliquis quod et in reliquis exaruerint, intulit, Pro me sentire: in hoc solum, ut - Psal. Cris, οι μήματα, σχήματα 0. σε νομίσῃ; ὅτι ο. 10 ἀγράφως 0. "Οσα ἀληθῆ. Τουτέστιν, ἐνάρετα. Η γὰρ κακία ψεῦδος, καὶ ἡ ἡδονὴ αὐτῆς. "Οσα σεμνά. Πρὸς τοὺς τὰ ἐπίγεια φρονοῦντας "Οσα ἀγνά. Πρὸς τοὺς, ὧν ὁ θεὸς ἡ κοιλία. *Όσα προσφιλή. Τουτέστι, καὶ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις. Τοῦτο δὲ, διὰ τὸ μὴ προσκρούειν τισί. “Οσα εὔφημα· εἴ τις ἀρετὴ, καὶ εἴ τις ἔπαινος. Ορᾷς, ὅτι καὶ τῶν πρὸς ἀνθρώπους προνοεῖν αὐτοὺς βούλεται; ἀλλ' οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ τὸ εἰπεῖν· Εἰ τις ἀρετή. Ταῦτα λογίζεσθε. Ἐπειδὴ ἀπὸ ἐννοιῶν αἱ πονη ραὶ πράξεις γίνονται, Ταῦτα λογίζεσθε, φησί, τὰ προειρημένα. "Α καὶ ἐμάθετε, καὶ παρελάβετε, καὶ ἠκούσατε, καὶ εἴδετε ἐν ἐμοί. Ἐπειδὴ οὐκ ἐνῆν περὶ πάντων ἀκριβολογεῖσθαι, περὶ εἰσόδων, περὶ ἐξίδων, βήματος, σχήματος ε', ἐν κεφαλαίῳ φησίν· Οσα ἐμάθετε καὶ ἠκούσατε διὰ διδασκαλίας, καὶ παρελάβετε ἐγε γράφως 8, καὶ εἴδετε ἐν ἐμοὶ δι᾽ ἔργων αὐτῶν. Τοῦτο γάρ, ὡς πολλάκις εἴρηται, διδασκαλία ἀρίστη, τὸ ἑαυτὸν τύπον παρέχειν. Ταῦτα πράσσετε. Μὴ μόνον λογίζεσθε, ὡς ἀνωσ τέρω είρηται, μηδὲ λέγετε μόνον, ἀλλὰ καὶ πράτο τετε. Καὶ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἔσται μεθ' ὑμῶν. Τουτ ἐστιν, Εν γαλήνῃ ἔσεσθε, ἐὰν ταῦτα πράσσητε. Ἐὰν γὰρ εἰρηνεύωμεν, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν, δι' ἀρε τῆς δηλαδή, καὶ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους (Μετὰ τῶν μισούντων γάρ, φησί, τὴν εἰρήνην, ἤμην εἰρηνι κὸς), ἔσται αὐτὸς μεθ᾽ ὑμῶν. Ὃς γὰρ καὶ φεύγοντας διώκει, πῶς οὐ προτιοῦσι συνέστα: 30; Εχάρην δὲ ἐν Κυρίῳ μεγάλως, ὅτι ἤδη ποτέ ἀνεβάλετε εἰς τὸ ὑπὲρ ἐμοῦ φρονεῖν. Οὐ κοσμικώς ἐχάρην, φησίν, οὐδὲ βιωτικῶς, ἀλλ᾽, ἐν Κυρίῳ· οὐχ ὅτι ἀνάπαυσιν ἔσχον ἐγώ, ἀλλ' ὅτι ὑμεῖς προεκ ψατε. Διὰ τοῦτο καὶ μεγάλως, ὅτι ὑπὲρ τῆς ἐκείνων ὠφελείας. Ηρέμα δὲ ἐπιτιμήσας ὑπὲρ τοῦ παρελθόν τος 40 χρόνου, ὡς ἂν διδάξῃ συνεχῶς καὶ διαπαντός μεταδιδόναι, πάλιν αὐτὸ συνεσκίασε. Τὸ γὰρ, Ηδη ποτέ, χρόνον δηλοί μακρόν. Καὶ τὸν ᾿Ανεβάλετε δὲ, ὡς ἐπὶ φυτῶν βλαστησάντων ", εἶτα ξηρανθέντων, καὶ αὖθις ἀναθαλλόντων. Καὶ ὑμεῖς, φησίν, ὄντες άνθηρεὶ ἐμπράνθητε, εἶτα ἀνεβάλετο. Ὥστε καὶ ἐπιτίμησίς ἐστι καὶ ἔπαινος τοῦτο 49. Οὐ γὰρ μικρὸν τὸ μαρανθέντα ἀναθῆλαι πάλιν. Ἵνα δὲ μὴ νομίσῃ τις ὅτι ἐ καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ἐμπράνθησαν, ἐπήγαγεν Εἰς τὸ ὑπὲρ ἐμοῦ φρονεῖν· εἰς τοῦτο μόνον τὸ φρον τίζειν μου τῆς ἀναγκαίας χρείας. Ζητητέον δε, πως ὁ λέγων, Μακάριόν ἐστι διδόναι μᾶλλον ἢ λαμβά Varia lectiones. -σεται 0. το παρόντος Ο. Μ τῶν βλαστησ. ο. ' οὗτος ο. Vix dubitari potest, mutilum hic esse textum. Adde ex cod. S. Marci Veneti: "Οσα δίκαια. Πρὸς τοὺς ἀδικοῦντας. • Quacunque justa. Ad iniuste facientes. >

EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. - CAP. IV. et νειν· καὶ πάλιν πρὸς Κορινθίους, Καλόν μοι μᾶλ λον ἀποθανεῖν, ἢ τὸ καύχημά μου, ἵνα τις κενώσῃ, νῦν εὑρίσκεται λαμβάνων; Ἐκεῖ εἰκότως οὐκ ἐλάμβανε, διὰ τοὺς ψευδαποστόλους υποκρινομένους τὸ μὴ λαμβάνειν, ἵνα ἐν ῳ, φησί, καυχῶνται, εὑρε θῶσι ὡς κἀγώ. Καὶ γὰρ οὐχ ἁπλῶ; εἶπεν· Οὐ φρα γήσεται τὸ καύχημά μου, ἀλλ', Ἐν τοῖς κλίμασι τῆς ᾿Αχαΐας· ἐπεὶ, Αλλας, φησίν, Εκκλησίας ἐσύ λησα. Ὥστε ἐκεῖ οἰκονομικῶς οὐκ ἐλάμβανεν· ἐνταῦθα δὲ ἀγαπητοὶ οἱ διδόντες καὶ ἐπιπόθητοι, οὖς, εἰ μὴ ἐλάμβανεν “, ἔπληξεν ἄν. "Αλλως τε, καὶ τὸ λαμβάνειν, ὑπὲρ τῶν διδόντων μᾶλλον ἐστιν· αὐτ τοὶ γὰρ το ὠφελοῦνται μᾶλλον ἢ οἱ λαμβάνοντες. Τὸ δὲ λέγειν, Μακάριόν ἐστι διδόναι μᾶλλον ἢ λαμ βάνειν, οὐκ ἀπαγόρευσις ἁπλῶς ἐστι τοῦ λαμβάνειν, ἀλλὰ σύγκρισίς ἐστι, τὸ κρεῖττον ὑποδεικνύουσα. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ καλλίων ὁ χρυσός, ἤδη ἀπαγορεύει τις τὸ ἔχειν ἀργύριον. Αλλως δὲ καὶ ἐκεῖνο 48 περὶ τοῦ ἐργάζεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ ἔργου διδόναι λέγει, καὶ δεῖ οὕτω ποιεῖν. Ἐὰν δὲ μὴ ᾖ καιρὸς τοῦ ἐργά ζεσθαι, δεσμῶν ' περιτεθειμένων ἢ ἀῤῥωστίας, τί δεῖ] ποιητέον; οὐ δεῖ λαμβάνειν; Ἐγὼ μὲν οἶμαι. danda dicit, atque ita sane faciendum est. Sin vero tempus operandi non fuerit, vinculis nimirum imposilis, vel agritudine, quid tumn faciendum? nonne Εφ᾽ ᾧ καὶ ἐφρονεῖτε. Τουτέστιν, Εἴχετε μὲν ἐν τῇ καρδίᾳ τὴν περὶ ἐμοῦ φροντίδα, καὶ ἐμεριμνᾶτε ὑπὲρ ἐμοῦ· καὶ γὰρ καὶ ἔθος ὑμῖν φροντίζειν [ὑπέρ] μου. solliciti sitis in subministratione eorum quæ mihi sunt necessaria. Quærendum autem est, Quomodo is qui dicit, Bealius est dare quam accipere rursus ad Corinthios, Satius est mihi emori, quam ut gloriationem meam quisquam evacuet ×: nunc invenitur accipere? At illic non injuria nihil acció piebat, propter pseudapostolos, quise uiliil accipere simulabant, Οι in quo gloriantur, inquit, inveniantur sicut et ego r. Etenim non simpliciter dixit, Non infringetur gloriatio mea, sed, In finibus Achaia s. Nam, Alias, inquit, Ecclesias deprædalus sum s. Consulto itaque illic non accipiebat: hic vero dilecti sunt dantes ac desiderabiles, a quibus nis¡ accepisset, perturbasset eos. Insuper, accipere pro dantibus magis est: elenium majori commoditate aliciuntur ii qui dant quam qui accipiunt. Quod vero ait, Bealius 457 est dare quant accipere, non est simpliciter interdictio accipiendi, verum comparatio est, quæ id quod melius ést submonstrat. Non enim quia potius est aurum, vetat quisquam ne argentum habeas. Præterea, illud de labore, et de eleemosyna. ex opere nostro Η αιρεῖσθε δέ. Οὐ τῆς ῥαθυμίας ὑμῶν, φησὶν, ἀλλὰ τῆς ἀνάγκης τοῦτο· τουτέστιν, Οὐκ εἴχετε ἐν χερσὶν, οὐδὲ ἐν ἀφθονίᾳ ἦτε· ἀπὸ τῆς κοινῆς συνηθείας τοῦτο λαβών. Ως λέγομεν· Στενοχωρία μοι ἐπῆλθε, κακός καιρὸς νῦν ἐστιν. Οὐχ ότι καθ' ὑστέρησιν λέγω. Οὐ διὰ τοῦτο μέμφομαι ὑμῖν, ὡς ἐν ἐνδείᾳ ὢν, καὶ τὸ ἐμαυτοῦ σκοπών. Ἐγὼ γὰρ ἔμαθον, ἐν οἷς εἰμι, αὐτάρκης εἶναι. Ορᾷς, ὅτι δυσκατόρθωτόν ἐστι τὸ ἐν αὐταρκείᾳ χαί ρειν, καὶ γυμνασίας δεῖται καὶ μελέτη;; Εμαθον. γὰρ, φησίν. accipiendum est? Equidem opinor. Sicut et sentiebatis. Hoc est, Gerebatis quidem in corde pro me sollicitudinem, et pro me solliciti eratis: nam et in more vobis est, ut pro me solliciti sitis. Non habebatis autem opportunitatem. lloc non socoralia vestra fuit, inquit, sed necessitatis: hoc est, Non habebatis in manibus vestris, neque abundabatis: a communi loquendi consuetudine hoc desumens. Solemus enim dicere, Angustia me invasit, malum tempus nunc est. VERS. 11. Non quod per penuriam hæc dicam. Non propterea de vobis conqueror, quod penuria angar, atque meam ipsius rem spectem. Ego enim didici, in quibus sum, iis contentus esse. Observas hic difficile esse ut aliquis sua sufficientia gaudeat, et quod exercitio et meditatione opus habeat? Didici enim, inquit. VERS. 12. Scio et humiliari, scio et abundare. Id Οἶδα καὶ ταπεινοῦσθαι, οἶδα και περισσεύειν. Τουτέστι, Καὶ ὀλίγοις κεχρῆσθαι οἶδα, καὶ λιμὸν est, et paucis uti novi, et famem perferre, et penuὑποφέρειν καὶ ἔνδειαν, καὶ αὖ περισσεύειν. Καὶ ποία τοῦτο ἀρετή, τὸ εἰδέναι περισσεύειν; Καὶ σφόδρα μὲν οὖν μεγάλη. Ηλείους γὰρ ἡ περισσεία ἐκτραχηλίζει, ἢ ἡ ἔνδεια, εἰς πλείους ἐπιθυμίας καὶ ἀτόπους ἐκκαίουσα. Πῶς δὲ ᾔδει ὁ Παῦλος περισσεύειν; Οτι εἰς ἄλλους ἀνήλισκε, καὶ οὐκ ἔχαιρεν ἐπὶ τῇ περισσείᾳ 4, ἀλλ᾽ ἴσος ἦν ἔν τε πλησμονῇ καὶ ἐν ἐνδείᾳ, οὔτε ἐπὶ ταύτῃ χαυνούμενος, οὔτε ἐπὶ τῇ ἐνδείᾳ πιεζόμενος. Ἐν παντὶ καὶ ἐν πᾶσι μεμνημαι. Ἐν παντὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ, καὶ ἐν παντὶ πράγματι, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς παρεμπίπτουσι πεῖραν ἔλαβον. × Act. xx, 35. * 1 Cor. 1x, 15. σε ἔλαβεν ο. 10 καὶ γὰρ ο. " riam, et rursus exuberare. Qualis autem virtus est istud, novisse exuberare? Omnino certe magna: plures enim abundantia subvertit quam penuria, ad plurimas et absurdas cupiditates accendens. Quomodo autem novit Paulus abundare? Quoniam In alios impendebat, nec gaudebat in superabun - dantia, sed equalis erat in saturitate et indigentia; neque enim ob hanc laxabatur, neque ob inopiam premebatur. In omni et in omnibus institutus sum. In omni longo tempore, et in omni re, et in omnibus quas obiter incidunt, experientiam accepi. Il Cor. ΧΙ, 12. z ibid. 10. a ibid. 8. Varia lectiones. σε ἄλλως τε ἐκεῖ ο. οι πολέμων καὶ ταραχῶν ο. 48 παρρησίας ο

Ει saliari, et esurire, et abundare, et penuriam pati. Israelitæ neque esurire noverunt: oblocuti sunt enim Deo, dicentes: Numquid poterit Deus parare mensam b? Sed neque satiari. Manducaverunt enim, et impleti sunt, et recalcitrarunt. Verum Paulus, et Christiani sese aliter gerunt. Monstrat autem per hac, quod neque antea, cum non conferrent, tristaretur, neque nunc, cum darent, gavisus sit humana ratione, sed eorum nomine lætatum se indicat, ceu ipsi per hæc adjutarentur. VERS. 13. Omnia possum in eo qui me 'confortat, Christo. Quia sentiebat quod magna 458 de se locutus esset, ait: Non meum opus est, sed Christi, qui mihi robur dedit. VERS. 14. Verumtamen bene fecistis, communicanLes tribulationi meæ. Dixerat, Novi esse contentus. Ne igitur propter hoc Philippenses offenderentur, ceu non libenter accepisset, quæ illi obtulissent, sed inutilia hæc reputasset (solent enim dantes offendi, quando accipientes asserunt se non indigere), huic rei medetur, inquiens: Verumtamen recle fecistis: hoc est, Etsi opus non habeam, attamen gratiam et munus vestrum accepi. Expende hic sapientiam, quomodo rem extollit. Communicantes afflictioni meæ, inquiens, pares ipsos sibi constituit. Ego quidem, inquit, hæc patior; quia vero mei curam gessistis, Deus etiam vos pro colluctatoribus meis reputat. Per ea igitur quæ supra dicta sunt, fastum eorum dissipavit: per ea vero quæ nunc dicortur, promptitudinem eorum corroborat. Καὶ χορτάζεσθαι, καὶ πεινᾷν, καὶ περισσεύειν, καὶ ὑστερεῖσθαι. Οἱ Ἰσραηλῖται οὔτε πεινᾶν ᾔδε σαν· κατελάλησαν γὰρ τοῦ Θεοῦ, καὶ εἶπον· Μὴ δυνήσεται ὁ Θεὸς ἑτοιμάσαι τράπεζαν; ἀλλ' οὐδὲ χορτάζεσθαι· ἔφαγον γάρ, καὶ ἐνεπλήσθησαν, καὶ ἀπελάκτισαν. Αλλ' ὁ Παῦλος, καὶ οἱ κατὰ Χριστὸν, οὐχ οὕτω. Δείκνυσι δὲ διὰ τούτων, ὅτι οὔτε πρότερον, μὴ διδόντων, ἐλυπεῖτο, οὔτε νῦν, δόντων, ἐχάρη ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ, ἀλλ' ὑπὲρ αὐτῶν, ὡς ὠφελου μένων. Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι με άριστῷ. Ἐπειδὴ ᾔσθετο μεγάλα εἰπὼν περὶ ἑαυτοῦ, φησίν· Οὐκ ἐμὸν τὸ κατόρθωμα, ἀλλὰ τοῦ τὴν ἰσχὺν δεδω κότος Χριστοῦ. Πλὴν καλῶς ἐποιήσατε, συγκοινωνήσαντές μου τῇ θλίψει. Εἶπεν, ὅτι Οίδα αὐτάρκης εἶναι. Ἵνα οὖν μή σκανδαλισθῶσιν οἱ Φιλιππήσιοι ἐπ' αὐτῷ, ὡς μὴ ἡδέως δεξαμένῳ τὰ παρ' αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἄχρηστα αὐτὰ ἡγησαμένῳ (εἰώθασι γὰρ οἱ διδόντες σκανδαλίζεσθαι, ἐπειδὰν οἱ λαμβάνοντες λέγωσιν, ὅτι Οὐ δεόμεθα)· θεραπεύει τοῦτο, λέγων· Πλην καλῶς ἐποιήσατε· τουτέστιν, Εἰ καὶ μὴ δέομαι, ἀλλ' ὅμως τὴν ὑμετέραν χάριν ἀπεδεξάμην. Καὶ ὅρα σοφίαν, πῶς ἐπαίρει τὸ πρᾶγμα· Συγκοινωνήσαντές μου τῇ θλίψει· ἴσους ἑαυτῷ αὐτοὺς κατέστησεν. Ἐγὼ μὲν γὰρ, φησί, ταῦτα πάσχω· ἐπεὶ δὲ ἐφροντίσατε μου, ὁ Θεὸς καὶ ὑμᾶς συναθλητάς μου λογί ζεται. Διὰ μὲν οὖν τῶν ἄνω ῥηθέντων, τὸ φρόνημα αὐτῶν κατέσπασε “· διὰ δὲ τῶν νῦν λεγομένων, τὴν προθυμίαν αὐτῶν ἀναῤῥώννυσιν. VERS. 15. Scitis autem et vos, Philippenses, quod in principio Evangelii, quando profectus sum a Macedonia, nulla mihi Ecclesia communicavit in ratione dati et accepti, nisi vos soli. Quia supra videbatur eos carpsisse, cum diceret, Tandem aliquando refloruistis: sapienter jam nunc hoc excusat. Hoc ipsum, inquit, quod visus sum vos carpere, non feci tanquam voluerim quidquam accipere, sed quod plurimum sim vobis confisus, tum quod vos míħi ejus rei causa estis: primi enim vos inter cæteros conati estis rationem habere necessitatis mer. Atque hinc accepta fiducia, vos objurgare visum est, ut eos qui, quod consueverant facere, prætermiserint. Ingens igitur encomium est, et quod in principio Evangelii, et quod non solum cum apud vos agerem, sumptum mihi suppeditastis, verum etiam quando exivi Macedonia, hoc est, quando ex vestra regione ac finibus discessi. Non dixit autem, Nulla mibi Ecclesia dedit, cæterum, Nulla Ecclesia communicavit mecum in ratione dati et accepti. Etenim communicatio est res ipsa. Das carnalia, et accipis spiritualia, perinde ac alibi dictum est: Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si nos vestra carnalia metamus ©? Aliæ igitur Ecclesiæ non communicarunt in ratione dationis carnalium, et acceptionis spiritualium. Psal. LXXVI, 19. Οἴδατε δὲ καὶ ὑμεῖς, Φιλιππήσιοι, ὅτι ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου, ὅτε ἐξῆλθον ἀπὸ Μακεδονίας, οὐδεμία μοι Εκκλησία εκοινώνησεν εἰς λόγον δόσεως καὶ λήψεως, εἰ μὴ ὑμεῖς μόνοι. Ἐπειδὴ ἐδόκει ἐπιπλῆξαι αὐτοῖς ἀνωτέρω, εἰπών· Ηδη ποτέ ἀνεθάλετε· νῦν ἀπολογεῖται σοφῶς, ὅτι Τοῦτο αὐτὸ ὃ ἔδοξα ἐπιπλῆξαι, οὐχ ὡς θέλων λαμβάνειν, ἀλλ' ἐκ τοῦ σφόδρα θαῤῥεῖν ὑμῖν, καὶ ὑμεῖς αἴτιοι. Πρώτ τοι γὰρ τῶν ἄλλων ὑμεῖς ἐπεχειρήσατε φροντίζειν τῆς χρείας μου. Καὶ ἐκ τούτου λαβὼν παρρησίαν, ἐπιτιμῆσαι ἔδοξα ὑμῖν, ὡς τὸ εἰωθὸς ἐλλείψασι. Μέγα οὖν τὸ ἐγκώμιον, καὶ ὅτι σὺ ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ ὅτι οὐ μόνον μένοντι παρ' ὑμῖν ἐχορηγήσατε, ἀλλὰ καὶ ὅτε ἐξῆλθον ἀπὸ Μακεδονίας, τουτέστι, καὶ ὅτε τῆς ὑμετέρας ἐνορίας ἀπέβην. Οὐκ εἶπε δὲ, Οὐδεμία μοι Εκκλησία δέδωκεν, ἀλλ', Οὐδεμία μοι Εκκλησία κεκοινώνηκεν εἰς λόγον δόσεως καὶ λήψεως. Καὶ γὰρ κοινωνία κι ἐστὶ τὸ πρᾶγμα. Δίδως σαρκικά, καὶ λαμβάνεις πνευματ τικὰ, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ· Εἰ ἡμεῖς ὑμῖν τὰ πνευματικά ἐσπείραμεν, μέγα εἰ ἡμεῖς ὑμῶν τὰ σαρκικὰ θερίσομεν; Αἱ ἄλλαι τοίνυν Ἐκκλησίαι οὐκ ἐκοινώνη σαν εἰς λόγον δόσεως τῶν σαρκικῶν, καὶ λήψεως τῶν πνευματικῶν. c 1 Cor. ix, 11. Varia lectiones. το κατέπαυσε 0. το ότι τα 0. σε κοινωνίας 0.

CAP. IV. VERS. 16. Quia et Thessalonicam semel et bis in usum mihi misistis. Magnum et hoc ipsorum præconium est, quod in metropoli agens, a parva alebatur civitate. Usum enim necessarios sumptus appellat: necessitatem, inquam, non delicias neque luxum. EXPOSITIO IN EPIST. AD PHILIPP. Οτι καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς εἰς τὴν χρείαν μου ἐπέμψατε. Μέγα καὶ τοῦτο αὐτῶν ἐγκώμιον, ὅτι καὶ ἐν τῇ μητροπόλει καθήμενος, παρά τῆς μικρᾶς ἑτρέφετο πόλεως. Χρείαν γὰρ τὰ χρειώδη δαπανήματά φησι· χρείαν δέ, οὐ σε τρυφήν, οὐδὲ σπατάλην. Οὐχ ὅτι ἐπιζητῶ τὸ δόμα, ἀλλ' ἐπιζητῶ τὸν καρπὸν τὸν πλεονάζοντα εἰς λόγον ὑμῶν. Ἐπειδὴ ταπεινόν τι ἐφθέγξατο, εἰπών. Εἰς τὴν χρείαν μου ἵνα μὴ ἐκ τούτου ἐπαρθῶσιν ἐκεῖνοι, φησίν· Οὐ λέγω ταῦτα, ὅτι ἐπιζητῶ τὰς ὑμῶν δόσεις, ἀλλὰ διὰ τὸ ὑμῖν συμφέρον, ἵνα ὑμεῖς καρπὸν ἐνέγκητε· ὃς καρπὸς εἰς λόγον ὑμῶν ἐστι· τουτέστιν, ὑμᾶς ὠφελεῖ. Ορᾶς, ὅτι αὐτοὶ ὠφελοῦντο “8 ἐκ τοῦ παρέχειν; Απέχω δὲ πάντα καὶ περισσεύω. Ἐπειδὴ εἶπεν, Οὐ ζητῶ· ἵνα μὴ πάλιν ῥᾳθυμοτέρους ποιήσῃ (ὅσῳ γὰρ ἂν ὦσι φιλοσοφώτεροι, τοσούτῳ καὶ τὰς παρὰ τῶν εὖ παθόντων εὐχαριστίας ἐπιζητοῦσιν οἱ εξ ποιοῦντες), φησίν· 'Απέχω δὲ πάντα καὶ περισσεύω· τουτέστι, Δια ταύτης τῆς δόσεως, οὐ μόνον τὰ ἐλλειφθέντα ἐπληρώσατε, ἀλλὰ καὶ ὑπερεβάλετε. Εἰπὼν δὲ τὸ ", Απέχω, ὡς ἐπὶ ὀφειλῆς, ἵνα μὴ ἐπαίρωνται, πάλιν ἱλαρύνων δείκνυσιν, ὅτι καὶ ὑπὲρ ὀφειλὴν ἔπραξαν, περισσὰ πέμψαντες. Πεπλήρωμαι, δεξάμενος παρὰ Ἐπαφροδίτου τὰ παρ' ὑμῶν, ἐσμὴν εὐωδίας, θυσίαν δεκτήν, ευάρεστον τῷ Θεῷ. Βαβαί! ποῦ τὸ δῶρον αὐτῶν ἀνήγαγεν! Οὐκ ἐγώ, φησὶν, ἔλαβον, ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' ἐμοῦ. Ωστε κἂν ἐγὼ μὴ χρήζω, μὴ μελέτω ὑμῖν· ἐπεὶ οὐδὲ ὁ Θεὸς ἔχρηζεν· ἀλλ' ὅμως οὕτως ἀπεδέξατο, ὡς καὶ τὴν Γραφὴν εἰπεῖν· [ὡς] Ωσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας· ἵνα μὴ ἀκούσαντες ἀνενδεή εἶναι τὸν Θεὸν, ῥαθυμότεροι περὶ τὸ διδόναι γενώ μεθα. VERS. 17. Non quod quæro datum, sed requiro fructum abundantem in rationem 459 vestram. Quia humile quiddam prolocutus erat, dicens, In usum meum: ne ex hoc efferantur illi, Non hæc, inquit, dico, quod inquiram vestra dona, sed vestri commodi causa, ut vos fructum referatis, qui fruclus in rationem vestram est, hoc est, vobis commodat. Viden' quod ipsi dando utilitatem perceperunt? VERS. 18. Habeo autem omnia, et abundo. Quia - dixit, Non quæro: ne rursus eos socordes magis reddat (quanto enim fuerint sapientiæ studiosiores ii qui benefaciunt, tanto majorem quærunt gratiarum actionem ab iis quibus beneficia impertiuntur); Habeo, inquit, omnia, et exubero: id est, Hoc vestro dono nedum quæ nobis defuerant replestis, verum et super adjecistis. Dicens autem, Habeo, tanquam de debito, ne cristas erigant, rursum exhilarans ostendit, quod ultra etiam debitum fecerint, superdua mittendo. Repletus sum, posteaquam accepi ab Epaphrodito quæ misistis, odorem suavitatis, hostiam acceptam, beneplacentem Deo. Papa! Quonam donum ipsorum evexit! Non ego, inquit, accepi, sed Deus per me. Proinde etiamsi ego non indigeam, ne sit cure vobis quandoquidem neque Deus indigebat, sic tamen accepit, ut et Scriptura dicat, Odoratus est Dominus odorem suavitatis d: ne, si audiamus Deum hisce non egere, segniores in dando emiciamur. VERS. 19. Deus autem meus impleat omnem necessitatem vestram, secundum divitias suas, in gło· ria, in Christo Jesu. Cum in superioribus dixerat, Non habebatis - opportunitatem, boc est, eratis in angustia, precatur nunc ut et ipsi satis habeant. Nam si philosophi fuissent, non comprecatus esset eis corporalia. Quia vero erant homines hujus vitæ 'Ο δὲ Θεός μου πληρώσαι πᾶσαν χρείαν ὑμῶν, κατὰ τὸν πλοῦτον αὑτοῦ, ἐν δόξῃ, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ἐπειδὴ εἶπεν ἄνω, ὅτι Ἠκαιρεῖσθε· τουτἐστιν, Ἐστενοχωρεῖσθε· ἐπεύχεται νῦν αὐτοῖς, ὥστε ἐν αὐταρκείᾳ εἶναι. Εἰ μὲν γὰρ φιλόσοφοι ἦσαν, οὐκ ἂν αὐτοῖς τὰ σωματικὰ ἐπηύξατο· ἐπεὶ δὲ βιωτικοὶ ἄνθρωποι, καί τινα ἐπιθυμίαν καὶ τῶν παρόντων ἔχοντες, ἐπεύχεται αὐτοῖς συγκαταβατι- negotiis occupati, atque aliquam etiam rerum pra κῶς, οὐ περισσείαν ἢ τρυφήν, ἀλλὰ τῶν χρειωδῶν εὐπορίαν. Πληρώσαι γάρ, φησί, πᾶσαν χρείαν ὑμῶν, ὥστε μὴ εἶναι ἐν ἐνδείᾳ. Εἶτα, ἵνα μή νο μίσωσιν ὅτι στενοχωρήσει αὐτοὺς, Κατὰ τὸν πλοῦ τον αὐτοῦ, φησί· τουτέστι, Πλουσίως καὶ ἀστενοχωρήτως τὰ χρειώδη ὑμῖν δύναται δοῦναι. Ὥστε εἰς δόξαν αὐτοῦ χρᾶσθε τῇ περιουσία. Τὸ δὲ, 'Εν Χρι στῷ Ἰησοῦ, δύναται μὲν καὶ οὕτω νοηθῆναι, ὅτι Ταῦτα ποιήσει ὁ Πατὴρ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τουτέστι, μεσιτεύοντος τοῦ Χριστοῦ· δύναται δὲ καὶ οὕτως· ₫ Gen. v:11, 21. sentium cupiditatem habentes, comprecatur eis, acquiescendo illis, non abundantiam aut delicias, sed necessariarum rerum copiam. Impleat enim, inquit, Omnem necessitatem vestram, ne silis in indigentia. Præterea, ne arbitrentur quod ad angustiam cos velit conjicere, subdit, Juxta divitias suus: hoc est, Abunde et large necessaria vobis dare potest: quare ad gloriam ipsius utimini abundantia. Quod autem ait, In Christo Jesu, sic potest intelligi, quod Pater faciet lec in Jesu Christo, B³ QUX! C. με αλούνται ο. κι ὅτι ο. Varim lectiones.

hoc est, mediante Christo. Potest etiam hac ratione Ἐν δόξῃ τῇ εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ἀναφερομένη. Έτ intelligi: in gloria quæ ad Christum Jesum refertur. lufert igitur: VERS. 20. Deo vero & Patri nostro gloria in sacula seculorum Amen. Quia dixerat, In glorian Filii, subintulit, quod gloria ista Christi sit etiam gloria Patris. 460 VERS. 21. Salutate omnem sanctum in Christo Jesu. Haud parum benevolentiæ est, per litteras eus salutare. Salutant vos qui mecum sunt fratres. Fuerunt enim plures cum ipso, fortasse qui etiam ex ipsa Roma erant, qui tamen tales non erant, ut apostolicam reciperent functionem. Solus enim Timotheus erat hujusmodi, quem et supra ejusdem secum animi nominavit. Haud refugit tamen hos etiam fratres appellare. VERS. 22. Salutant vos omnes sancti, maxime qui ex Cæsaris domo. Confortatus est eos, ostendens quod et regiam domum Evangelii prædicatio attigerit et quod, si illi qui in regia versabantur omnia propter Christum posthabebant, quanto magis vos inferiores idem facietis? Pariter autem submonet, quod ipsornm virtutis apud illos etiam meminerit: alioqui enim non potuisset eos qui in regia essent, in desiderium eorum pertrabere, ut salutarent ipsos. VERS. 23. Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis. Amen. Precatione, uti solet, Epistolam claudit. Pariter eos docet, ut si quas habeant virtutes, eas ex gratia Christi habere se credant, et non propter eas extollantur: sic enim futurum, ut gratia nunquam non sit apud eos permansura, si non efferantur. Contingat autem et nos omni virtute, maxime ea qua aliis impertiamus, abundare per gratiam Christi; ut et nos ipsi adjuti, propterea quod omnibus indigentibus impertiamus, potissi mum vero iis qui pro Christo mala patiuntur, fruamur divitiis bonitatis ipsius. Cui gloria et potentia, nunc et semper et in sæcula. Amen. ἄγει οὖν· Τῷ δὲ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡμῶν δόξα εἰς τοὺς αἰών νας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, Εἰς δόξαν τοῦ Υἱοῦ, ἐπήγαγεν, ὅτι αὕτη ἡ δόξα τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Πατρός ἐστιν. Ασπάσασθε πάντα ἅγιον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Οὐ μικρᾶς εὐνοίας τὸ διὰ γραμμάτων ἀσπάζεσθαι αὐτούς. Ασπάζονται ὑμᾶς οἱ σὺν ἐμοὶ ἀδελφοί. Ησαν γὰρ πλείους μετ' αὐτοῦ, τάχα καὶ ἐκ τῆς Ῥώμης αὐτῆς ὄντες, οὐκ ὄντες μὴν τοιοῦτοι, ὥστε καὶ ἀπο· στόλων ἀναδέχεσθαι πράγματα. Μόνος γὰρ Τιμόθεος ἦν τοιοῦτος, ἂν καὶ ἰσόψυχον ὠνόμασεν ἀνωτέρω. Οὐ παραιτεῖται δὲ ὅμως καὶ τούτους ἀδελφοὺς καλεῖν. Ασπάζονται ὑμᾶς πάντες οἱ ἅγιοι, μάλιστα οι ἐκ τῆς Καίσαρος οἰκίας. Ανέῤῥωσεν αὐτοὺς, δείξας ὅτι καὶ τῆς βασιλικῆς οἰκίας το κήρυγμα σε ήψατο καὶ ὅτι Εἰ οἱ ἐν τοῖς βασιλείοις πάντων καταφρόνη σαν διὰ Χριστὸν, πόσῳ μᾶλλον ὑμᾶς δεῖ τοὺς εὐτε λεῖς; Δείκνυσι δὲ ὅτι καὶ παρ' ἐκείνοις μέμνηται αὐτῶν τῆς ἀρετῆς. Οἱ γὰρ ἂν εἰς πόθον αὐτῶν ἤγαγε τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις, ὥστε καὶ ἀσπάζεσθαι αὐτούς. Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων ὑμῶν. Ἀμήν. Τὸ σύνηθες αὐτῷ, εὐχή κατακλείει 86 τὴν Ἐπιστολήν. [Καὶ] διδάσκει δὲ ἅμα, ἵνα κἂν κατορθώματα ἔχωσι, χάριτι ταῦτα Χριστοῦ ἔχειν πείθωνται, καὶ μὴ ἐπαίρωνται. Οὕτω γὰρ καὶ ἔσται ἀεὶ ἡ χάρις μετ᾿ αὐτῶν, ἐὰν μὴ ἐπαρθῶσι. Γένοιτο οὖν καὶ ἡμᾶς τήν τε ἄλλην πᾶσαν ἀρετὴν, καὶ δὴ καὶ τὴν τῆς μεταδόσεως πλουτήσαι, διὰ τῆς χάριτος τοῦ Χριστοῦ· ἵνα ἡμεῖς αὐτοὶ ὠφελούμενοι διὰ τοῦ διδόναι, καὶ πᾶσι μὲν τοῖς χρήζουσι, μάλιστα δὲ τοῖς ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ κακοπαθοῦσιν, ἀπολαύσωμεν τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος αὐτοῦ. ' ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Varia lectiones. κ τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα m. το κατακλείεσθαι Οι σε Θεοῦ Ο.

EXPOSITIO IN EPIST. AD COLOSS. ARGUMENTUM. ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ THEOPHYLACTI EPISTOLÆ DIVI PAULI AD COLOSSENSES EXPOSITIO. ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ ΕΠΙ- 461 ARGUMENTUM EPISTOL AD COLOSΣΤΟΛΗΣ. Πᾶσαι μὲν αἱ Επιστολαὶ Παύλου ἅγιαι, μάλι στα δὲ αἱ δεδεμένου αὐτοῦ πεμπόμεναι, ὥσπερ ἂν εἰ ἀριστεὺς ἐν τῷ μεταξὺ σφαγὰς καὶ τρόπαια ἱστῶν, ἐπέστελλεν. Οἶδε δὲ καὶ αὐτὸς τοῦτο μέγα δν καὶ πρὸς φιλοτιμίαν. Τῷ γὰρ Φιλήμονι γράφων φησίν· “Ον ἐγέννησα ἐν τοῖς δεσμοῖς μου. Τοῦτο δὲ εἶπεν, ἵνα καὶ ἡμεῖς μὴ ἀσχάλλωμεν πρὸς τὰ δεινὰ, ἀλλὰ καὶ φιλοτιμώμεθα. Πολ καὶ μὲν οὖν εἰσι τοιαῦται, ἤ τε πρὸς Ἐφεσίους, καὶ ἡ πρὸς Φιλήμονα, καὶ ἡ πρὸς Τιμόθεον, καὶ ἡ πρὸς Φιλιππησίους, καὶ αὕτη δὲ ἡ πρὸς Κολοσ σαεῖς, ἐν δεσμοῖς ὄντος ἐστάλη. Ωσπερ δὲ Ρωμαίους μὴ ἰδὼν καὶ ῾Εβραίους, ὅμως ἔγραψεν· οὕτως οὐδὲ τούτους ἰδὼν γράφει. Παρὰ τούτοις δὲ ἦν καὶ Φιλήμων καὶ ᾿Αρχιππος, ὃς καὶ δοκεῖ μοί τινα Εκκλησίαν ἐγκεχειρίσθαι. Γράφει δὲ καὶ Κολοσσαεῦσιν ἐπὶ τοιαύτῃ ὑποθέσει· Πονηρόν τι δόγμα αὐτοῖς ἐνεπολιτεύετο· φοντο γάρ, οὐ διὰ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ δι' ἀγγέλων προσαχθῆναι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἄτοπον οἰόμενοι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πιστεύειν ἐν ἐσχάτοις καιροῖς φανῆναι, ὅπου γε ἐν τῇ Παλαιᾷ πάντα δι' ἀγγέλων ἐγένοντο. Είχον δὲ καὶ παρατηρήσεις πολλὰς Ἰουδαϊκὰς καὶ Ελληνικάς, ἡμέρας παρατηρούμενοι, καὶ και ρούς, καὶ βρώματα. "Α δὴ πάντα δεόμενα διορ θώσεως, ἐκίνησε τὸν Ἀπόστολον πρὸς τὸ γράψαι ταύτην τὴν Επιστολήν. • Philem. 10. SENSES. Omnes quidem divi Pauli Epistolæ sanciæ sunt, maxime vero quæ ab ipso vinçĵo mittuntur, tanquam jam primas in bello consecutus, et victoria para, in media cæde tropea statuens, eas conscripserit. Novit autem et ipse koc magnum esse, alque ad honorem pertinere. Philemoni enim scribens ait: Quem genui in vinculis meis •. Hoc autem dixit, ne et nos contristemur ob pericula, sed potius honori nobis ducamus. Sunt autem multæ hujusmodi Epistolæ, ad Ephesios nimirum, et ad Philemonem, et ad Timotheum, et ad Philippenses, alque hæc ipsa ad Colos senses, quas ipse in vinculis suis conscripsit. Quemadmodum autem Romanis, cum eos non vidisset antea, et llebræis, scripsit tamen; pari ratione hisce antea 462 non visis litteras mittit. Apud hos autem erat Philemon et Archippus, cujus curæ mihi videtur Ecclesia quædam fuisse commissa. Scribit autem Colossensibus tali de causa. Pravum quoddam et impium dogma eos invaserat. Arbitrabantur enim, non per Filium, sed per angelos sese ad Deum Patrem adduci, absurdum putantes credere, quod Filius Dei in extremis temporibus apparuerit, cum in Veteri Testamento per angelos omnia fierent. Habebant autem observationes multas Iudaicas et Græcas, dies observantes, et tempora, et cibos. Quæ omnia cum indigerent correctione,moverunt apostolum ut scriberet hanc Epistolam.